Πρωτοπαθής 'Οyκος, Μεταστάσεις, Παρανεοπλασματικά Σύνδρομα, Επηρεασμός Συστημάτων

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Πρωτοπαθής 'Οyκος, Μεταστάσεις, Παρανεοπλασματικά Σύνδρομα, Επηρεασμός Συστημάτων"

Transcript

1 24 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΠΑΣ ΚΑΙ ΓΗΑΠΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Πρωτοπαθής 'Οyκος, Μεταστάσεις, Παρανεοπλασματικά Σύνδρομα, Επηρεασμός Συστημάτων ΦΡΟΣΩ ΑΛΕΒΙΖΟΥ Ο όρος «καρκίνος» περιλαμβάνει ποικίλες παθολογικές καταστάσεις που χαρακτηρίζονται από την παρουσία όγκου με κακοήθεις ιδιότητες. Οι κλινικές εκδηλώσεις του καρκίνου είναι συνέπεια του πρωτοπαθούς όγκου, των μεταστάσεών του, των παρανεοπλασματικών συνδρόμων και των ειδικών βιοχημική διαταραχών που συμβαίνουν στην πορεία του. Επίσης παρατηρούνται γενικά συμπτώματα όπως ανορεξία, καχεξία, απώλεια βάρους, πυρετός κ.ά. που επιβαρύνουν τη γενική κατάσταση των αρρώστων και χαρακτη ρίζουν τη νόσο. Α) ΠΡΩΤΟΠΑΘΗΣ ΟΓΚΟΣ Η κλινική εικόνα του πρωτοπαθούς όγκου εξαρτάται από τη φυσική του εντόπιση και το ρυθμό αύξησής του και επομένως από την ανατομική παραμόρφωση των ι στών και τις λειτουργικές διαταραχές που προκαλεί. Οι ε πιφανειακοί όγκοι π.χ. του μαστού και του δέρματος γίνονται αντιληπτοί σαν ψηλαφητοί όγκοι συχνά aνώδυνοι. Οι εν τω βάθει όγκοι μπορεί να εκδηλωθούν με πόνο από διάταση ή διήθηση των γύρω ιστών, απόφραξη όπως η εντερική ή η βρογχική απόφραξη. τοπική αιμορραγία. εστιακά σημεία όπως οι όγκοι του κεντρικού νευρικο\j συστήματος (ΚΝΣ). Οι όγκοι που αναπτύσσονται αργά, φθάνουν σε μεγάλο μέγεθος πριν δci)σουν συμπτώματα καθώς οι γύρω ιστοί προσαρμόζονται στην παρουσία τους ενώ αντίθετα οι όγκοι που αυξάνονται γρήγορα, γίνονται αντιληπτοί σε πρωιμότερα στάδια. 1 Οι συχνότεροι όγκοι των ενηλίκων είναι ο καρκίνος του μαστού, των πνευμόνων, του γαστρεντερικού σωλήνα (ΓΕΣ), του προστάτη και των όρχεων, ενώ τα λεμφώματα και οι λευχαιμίες προσβάλλουν και παιδιά και ενήλικες. Β) ΜΕΤ ΑΣΤ ΑΣΕΙΣ Κατά κανόνα ο καρκίνος εξαπλώνεται με τοπική διήθηση των ιστών και με λεμφογενή και αιματογενή διασπορά. Για την ανάπτυξη των μεταστάσεων είναι απαραίτητη η διήθηση των αγγείων από νεοπλασματικά κύτταρα, η απόσπαση εμβόλων και η μεταφορά, εγκατάσταση και ανάπτυξή τους στη νέα θέση, σε κάθε όργανο του σώματος 2. Έτσι η μεταστατική νόσος μπορεί να εκδηλωθεί με ποικιλία σημείων και συμπτωμάτων. Η παρουσία καρκινικών κυττάρων στην κυκλοφορία δεν σχετίζεται με την πρόγνωση καθώς τα περισσότερα απ αυτά δεν επιβιώνουν. Οι μεταστάσεις στους επιχώριους λεμφαδένες σημαίνουν διασπορά της νόσου, αλλά είναι δυνατόν να υ πάρχουν μεταστάσεις σε άλλες θέσεις χωρίς να προηγηθεί η προσβολή των επιχωρίων λεμφαδένων. Τα καρκινώματα δίνουν αιματογενείς μεταστάσεις συνήοως στα τελικά τους στάδια αλλά υπάρχουν και καρκίνοι που δίνουν πρώιμες αιματογενείς μεταστάσεις όπως ο κα ρκίνος των πνευμόνων. του μαστού. των νεφριόν. του προστάτη και του ΟυρεοειδτΊ. Η παρουσία τ1 η απουσία αιματογενών μεταστάσεων είναι πολύ σημαντικός παράγοντας -rια τη Οεραπεία και την πρό-rνωση. Οι καρκίνοι των οργcί.νων που οι φλέβες τους ανήκουν στην πυλαία κυκλοφορία κάνουν μεταστάσεις στο ήπαρ ενώ αυτιόν που αντiκουν στη συστηματική κυκλοφορία. στους πνεύμονες. Πολλές Φορές όμως οι πνεύμονες παρακάμπτονται και αναπτύσσονται μεταστάσεις σε άλλα όργανα. Αυτές οι «παράδοξες» μεταστάσεις αποδίδονται στις σπονδυλικέ; Φλέβες ή σε αρτηριοφλεβικές επικοινωνίες. Σε μερικές περιπτώσεις η μεταστατική νόσος είναι η μόνη εκδήλωση του καρκίνου και χρειάζεται έρευνα για να εντοπισθεί η πρωτοπαθής εστία, ενώ άλλες φορές οι μεταστάσεις είναι aσυμπτωματικές και ανακαλι",πτονται στη ρουτίνα των εξετάσεων ή παραμένουν αδιά-rνωστε; σε όλη τη διάρκεια της νόσου. Το ήπαρ. οι πνειίμονες. τα οστά, ο εγκέφαλος και τα επινεφρίδια είναι οι συχνότερες θέσεις των μεταστάσεων. Το ήπαρ είναι συχνή εντόπιση μεταστάσεων κυρίως από καρκίνο των κοιλιακών σπλάχνων. Περίπου το 50 ο των αρρώστων με καρκίνο του παχέος εντέρου ή με γαστρικό καρκίνο εμφανίζει ηπατικές μεταστάσεις ενώ στον καρκίνο,ου παγκρέατος το ποσοστό αυξάνει στο 75%. Οι άρρωσωι που έρχονται στο χειρουργείο -rια Οεραπευτικές, παρηγορητικές ή επείγουσες επεμβάσεις. συχνά έχουν μεταστάσεις στο ήπαρ και μερικές φορές η ε πέμβαση αφορά τις ίδιες τις μεταστάσεις (εκτομή. περιοχική χημειοθεραπεία)3. Η παρουσία τους δεν είναι απαραίτητο να συνοδεύεται από ηπατική ανεπάρκεω. Η γαλακτική δευδρογενάση (LDH) και η αλκαλική ΦωσΦατάση βοηθούν στην εντόπιση ανωμαλιών από το ήπαρ αν και πολλές φορές οι εξετάσεις αυτές είναι φυσιολογικές ενώ έχουν εντοπισθεί ηπατικές μεταστάσεις με άλλες μεθόδους 4 Οι οστικές μεταστάσεις εντοπίζονται κυρίως στη

2 r,je\!a Τ Α ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑ ΠΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 25 στcονδυλική στήλη και στα οστά τη; λεκάνη; και των r..:ciτω άκρων. Προέρχονται κατά σειρά συχνότητας από :σ\ καρκίνο του μαστού, των πνευμόνων. των νεφρών. :συ ΓΕΣ και των ωοοηκών. ΣυνήΟω; άρρωστοι με οστικές μεταστάσεις έρχονται στο χειρουργείο για βιοψία ύπο ::τη; οστικής βλάβης, για εντόπιση της πρωτοπαθούς ε στίας, για προσδιορισμό ορμονικών και ανοσοϊστοχημιr..:ιijν υποδοχέων και για ανάταξη παθολογικών καταγμά :ων που συμβαίνουν στο 9 " ο αυτcόν των αρρώστων. Η κα Uζηση των σπονδύλων από τι; οστικές μεταστάσεις συzνά κάνει δύσκολη ή αδύνατη την τεχνική της περιοχιr..:ής αναισθησίας. Η παρουσία των οστικών μεταστάσεων προϋποθέτει ιδιαίτερη προσοχή στην τοποθέτηση και στις αλλαγές θέσης, στο χειρουργικό κρεβάτι, των αρfίιόστων κατά την αναισθησία. Οι μεταστάσεις στο κεντρικό νευρικό σύστημα έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς μικρές σε μέγεθος αλλοιώσεις μπορεί να προκαλέσουν σημαντικές διαταραχές όταν cντοπίζονται σε ζωτικές περιοχές π.χ. στον κινητικό φλοιό του εγκεφάλου ή στο νωτιαίο μυελό. Αδρά τα επιμέρους προβλήματα που δημιουργούνται στους καρκίνους των διαφόρων οργάνων είναι π.χ. για τον καρκίνο των πνευμόνων - αναπνευστική ανεπάρκεια - καρδιολογικά προβλήματα - μυασθενικό ή σύνδρομο Eaton-Lambert5 τους όγκους του μεσαυλίου - το σύνδρομο της άνω κοίλης, πίεση διήθηση ν. (παλίνδρομο λαρυγγικό. φρενικό). 6 7 τους όγκους του τραχήλου - απόφραξη των αεροφόρων οδών τους καρκίνους του γαστρεντερικού συστήματος - καχεξία 10 τους καρκίνους του ουρογεννητικού συστήματος - απόφραξη των ουροφόρων οδών τους όγκους του ΚΝΣ - αύξηση της ενδοκράνιας πίεσης.1 1 Γ) ΠΑΡΑΝΕΟΠΛΑΣΜΑτΙΚΑ ΣΥΝΔΡΟΜΑ (ΠΝΣ) Τα ΠΝΣ ll «remote effects» είναι παθολογικές εκδηλ(bσεις που εμφανίζονται σε αρρώστους με κακοήοη νέοπλασία και δεν έχουν σχέση με την άμεση φυσική παρουσία του όγκου ή των μεταστάσεών του. Οφείλονται στην παραγωγή από τον όγκο διαφόρων ουσιών, όπως ορμονών, τοξινώv, ενζύμων, αντιγόνων12. Τα πιο χαρακτηριστικά ΠΝΣ είναι εκείνα που οφείλονται στην έκκριση από τον όγκο πολυπεπτιδικών ορμονών όπως η κορτικοτροπίνη (ACTH) ή η παραθορμόνη (ΡΤΗ) που έρχονται στην κυκλοφορία και δρουν σε τελικά όργανα, όργανα στόχους. Πολλά μη ενδοκρινικά ΠΝΣ οφείλονται στην παραγωγή διαφόρων πρωτεϊνών όπως οι aυξητικοί παράγοντες, οι κυτοκίνες κ.ά. Επίσης υπεύουνες μπορεί να είναι πρωτεtνες που παράγονται από φυσιολογικά κύτταρα σαν αντίδραση στον όγκο όπως οι μονοκίνες, ο παράγοντας νjκρωσης του όγκου και η καχεκτίνη. Τα αντισώματα που παράγονται σαν αντίδραση στην κακοήθεια αποδείχθηκε ότι είναι υπεύβυνα για πολλά νευρολογικά ΠΝΣ όπως το σύνδρομο Eaton-Lambcrt, η παρεγκεφαλιδική εκφύλιση κ.ά., ενώ πολλά είναι ακόμη άγνωστης αιτιολογίας. Η σπουδαιότητά τους συνίσταται στα εξής: Η παρουσία τους μπορεί να είναι το πρώτο σημcίο της κακοήοειας που Οα επιτρέψcι την έγκαιρη διάγνωση σε ιάσιμα στάδια. Μπορεί να υποδυθούν μεταστατικ1ί νόσο ή αντίοετα, επιπλοκές όπως μεταστάσεις, λοιμώξεις κ.ά. να θεωρηθούν σαν ΠΝΣ και να αποπροσανατολίσουν την ε φαρμογή της κατάλληλης θεραπείας. Μπορεί η παρουσία τους να θεωρηθεί σαν ένδειξη υ ποτροπής της νεοπλασίας ή σαν οδηγός για τη συνέχιση της θεραπείας. Οι ορμόνες που παράγονται από τους όγκους πιθανόν να χρησιμοποιούνται για την αύξησή τους. Έτσι η α ναγνώριση τέτοιων ορμονών επιτρέπει μια σχετικά νέα Οεραπευτική προσέγγιση των νεοπλασμάτων και Τέλος Μερικά από τα Π.Ν.Σ. είναι εξαιρετικά επικίνδυνα και μπορεί να οδηγήσουν στο θάνατο. Τα πιο γνωστά παρανεοπλασματικά σύνδρομα είναι τα ενδοκρινικά ΠΝΣ όπως το σύνδρομο Cushing με έκτοπη παραγωγή κορτικοτρόπου ορμόνης (ACTH) ή του παράγοντα CRF13 η έκτοπη παραγωγή αντιδιουρητικής ορμόνης (ADH)14, τα νευρομυικά ΠΝΣ όπως το σύνδρoμoeaton-lambert, η δερματομυοσίτις15 16 κ.ά. Δ) ΚΛΙΝΙΚΑ, BIOXHMIKA ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΒΛΉΜΑΤΑ ΤΩΝ ΚΑΡΚΙΝΟΠΑΘΏΝ Καχεξία Η καχεξία μαζί με την ανορεξία, την απώλεια βάρους και τις διαταραχές της γεύσης είναι συνηθισμένα στους αρρώστους με καρκίνο. Πάνω από το 1!3 των καρκινοπα Οών βρίσκεται σε αρνητικό ισοζύγιο αζώτου. Η αξία της κατάστασης της Ορέψης, των αρρώστων με καρκίνο, έχει αναγνωρισθεί εδώ και πολλά χρόνια. Η καχεξία και γενικά η κακή θρέψη είναι παράγοντες που συνεισφέρουν στη νοσηρότητα και θνησιμότητα της νόσου. Οι άρρωστοι με καρκίνο του στομάχου και του παγκρέατος εμφανίζουν απώλεια β<iρους με συχνότητα 83-87% cνώ <iρρωστοι π.χ. με καρκίνο του μαστού έχουν μικρότερο ποσοστό, Η παθολογική αυτή κατάσταση είναι αποτέλεσμα: Ι. μειωμένης πρόσληψης θερμίδων από ανορεξία, κακή απορρόφηση από το ΓΕΣ λόγω απόφραξης από τον όγκο, 2. απώλειας θρεπτικών ουσιών από εξελκώσεις, διδρώματα. αιμορραγίες, 3. αυξημένης κατανάλωσης θερμίδων από ταχέως αναπτυσσόμενους όγκους 17, 4. aπορρύθμισης του μεταβολισμού, 5. τοξικότητας των διαφόρων θεραπευτικών σχημάτων. 1 Η ναυτία, ο έμετος και η συνυπ<iρχουσα κατάθλιψη είναι παράγοντες που συντελούν στην απώλεια β<iρους στους καρκινοπαοείς. Επίσης γενικά αποδεκτή είναι και η παρανεοπλασματική Φύση αυτών των εκδηλώσεων. Πρόσφατες μελέτες υποστηρίζουν ότι η καχεξία και η α νορεξία που συνοδεύουν τον καρκίνο οφείλονται σε μία κυτοκίνη, τον παρ<iγοντα α νέκρωσης του όγκου (TNFa=tumaur necrosis factor a) γνωστού και σαν καχεκτίνη, που παράγεται από τον ίδιο τον όγκο ή από τα μονοκύτταρα και δρα στο ήπαρ. το δέρμα, το έντερο, τους πνεύμονες και τον λιπώδη ιστό1. Πειραματικά αποδεί-

3 26 χθηκε ότι οι κυτοκίνες TNFa και ιντερλευκίνη 1Β (IL- 1 Β) προκαλούν το σύνδρομο αυτό όταν χορηγηθούν σε ζώα20 Η καχεκτίνη αναστέλλει τη δραστηριότητα της λιποπρωτεiνης-λιπάσης στους περιφερικούς ιστούς και ί σως ενορχηστρώνει της μεταβολικές μεταβολές. Η ανορεξία και οι διαταραχές της γεύσης οδηγούν σε μειωμένη πρόσληψη θερμίδων. Ωστόσο υποστηρίζεται ότι η κακή διατροφή, μόνη, δεν μπορεί να δικαιολογήσει την καχεξία. Φυσιολογικά στη στέρηση τροφής η κατανάλωση των Οερμίδων από τον οργανισμό είναι χαμηλότερη, τ' αμινοξέα δε χρησιμοποιούνται για γλυκονεογένεση και η εξωγενής γλυκόζη οξειδούται. Αντίθετα στην κακοήθεια, ενώ υπάρχει ελαττωμένη πρόσληψη τροφής. η κατανάλωση των θερμίδων και ο βασικός μεταβολισμός είναι αυξημένα, σημεία σοβαρής διαταραχής του μεταβολισμού. Η αποστροφή στο κρέας και σε άλλες πρωτεiνες είναι συχνό εύρημα. Ο De Wys βρήκε ότι από τους 50 καρκινοπαθείς, με διάφορους καρκίνους, οι 16 είχαν αποστροπή στο κρέας και συγχρόνως χαμηλή ουδό πικρών γεύσεων και υψηλή ουδό στις γλυκές γεύσεις21. Γενικά φαίνεται ότι οι ουσίες που παράγονται από τον όγκο ε πεμβαίνουν σε έναν ή περισσότερους μηχανισμούς, της πείνας, του κορεσμού, του μεταβολισμού, της γεύσης και προκαλούν απορρύθμισή τους και καχεξία. Η αντιμετώπιση της καχεξίας είναι η θεραπεία του όγκου. Πρέπει να τονισθεί ότι οι άρρωστοι αυτοί έχουν ε λαττωμένο όγκο αίματος λόγω aφυδάτωσης, ελαττωμένες πρωτεiνες, μυική μάζα, λίπος και άζωτο. Επίσης ελαττωμένο ενδοκυττάριο κάλιο, υπομαγνησιαιμία και υπασβεστιαιμία. Κλινικά εμφανίζουν ορθοστατική υπόταση, ο ξέωση, υποθερμία, κακή εντερική λειτουργία αλλά και μυική αδυναμία αφού η υποπρωτεϊναιμία επηρεάζει τους μυικούς ιστούς. Απώλεια πρωτεiνης από το έντερο Περισσότερο από 90% των καρκινοπαθών έχουν χαμηλό επίπεδο λευκωματινών στο πλάσμα, που οφείλεται κυρίως σε ελαττωμένη σύνθεση, άγνωστης αιτιολογίας, σε μη φυσιολογική διάχυση ή σε απώλεια από το ΓΕΣ. Σε μερικούς αρρώστους η υποπρωτεϊναιμία μαζί με οίδημα άγνωστης αιτιολογίας, είναι πρώιμα σημεία κακοήθειας. Η απώλεια των πρωτεϊνών από το ΓΕΣ είναι αποτέλεσμα φλεγμονής και εξέλκωσης του γαστρεντερικού βλεννογόνου ή νεοπλασματικής απόφραξης των λεμφικών εντερικών αγγείων. Αλλά και η συμφορητική καρδιακή α νεπάρκεια έχει σαν συνέπεια την απώλεια πρωτεϊνών και λεμφοκυττάρων, και ίσως συμμετέχουν και άλλοι μηχανισμοί, aπροσδιόριστοι. Η υπολευκωματιναιμία οδηγεί σε οίδημα και η λεμφοπενία σε ελάττωση της aνοσίας. Το σύνδρομο αυτό συνοδεύει τους όγκους του παγκρέατος, το αδένωμα του ορθού και τον καρκίνο του πνεύμονα. Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στην τιτλοποίηση της δόσης των φαρμάκων που χορηγούνται περιεγχειρητικά, καθώς ελαττώνεται το δεσμευμένο με λευκώματα κλάσμα και υπάρχει μεγαλύτερη ποσότητα ελεύθερουδραστικού φαρμάκου, με κίνδυνο την παράταση ή την αύξηση της φαρμακολογικίίς τους δράσης. Πυρετός - Λοιμώξεις Ο πυρετός είναι συχνό εύρημα στους αρρώστους με καρκίνο και συνήθως οφείλεται σε φλεγμονώδη αίτια, ΘΕ\!Α ΤΑ Α\ΑΙ ΘΗ2:ΙΩ.\ΟΓ!λ λ! Ε\ Τ -1. ΤΙ Η::!λ ΗΙΚΗΣ στην τοξικότητα των χημειοθεραπει.τικc J\' φαρμcί.κων, σε επινεφριδική ανεπάρκεια ή στην παροισία :c1l ίδιου του όγκου. Πύλη εισόδου των μικροβίων είναι η ί.ιση της συνέχειας του δέρματος και των βλεν\'o'fll\'c J\' η μπορεί η φλεγμονή να είναι δευτεροπαθής στην εί.αττωμέ\ η προσφορά αίματος ή στην απόφραξη λεμφικcο\ και φλεβικών αγγείων. Έτσι οι φλεβικοί καθετήρες. οι οι ροκαtjετήρες, η τραχειοστομία αποτελούν πύλη εισόδου μικροβίων αλλά και η ελαττωμένη παροχέτευση ενός βρl'jποι. ή της ουροφόρου οδού. και του γαστρεντερικού σωί. τίνα οδηγεί σε τοπική φλεγμονή και λοίμωξη. Οι χειροιφ-ιικές εκτομές ιστών προκαλοίjν αιμορραγίες και δημιοιφγοίν νεκρούς χώρους με αυξημένη πιθανότητα λοιμc!j εων ενώ η νέκρωση συμπαγών όγκων εξασφαλίζει κατάλληλο υπόστρωμα για αναερόβιες λοιμώξεις. Ο Petersdorf βρήκε ότι από 351 αρρc;jστοι.; με καρκίνο, το 30 Άο είχαν πυρετό και απ' αυτούς το 5"" αποδόθηκε μόνο στην παρουσία του όγκου. Η καχεκτί\ η έχει άμεση πυρετογόνο δράση αλλά συγχρόνως διείείρει και τη σύνθεσή της IL-1 και της PGE 2 που έχου\' τψ ίδια δράση.22 Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στην ττ1ρηση σχολαστικής aσηψίας στις αναισθησιολογικές τεχηκές. στη λήψη προληπτικών μέτρων κατά των λοιμώ εω\' και στην επιοετική αντιμετώπισή τους όταν εμφανισθοιλ. Η αφαίρεση και η αλλαγή θέσης των Φλεβοκαθετήρων ακόμη και όταν δεν υπάρχουν τοπικά σημεία Φλε-ιμονής και η παροχέτευση κάθε συλλογής μπορεί να προκαλέσει υποχώρηση του πυρετού. Η παρουσία πυρετού αυξάνει τον καταβολισμό και τον κίνδυνο περιοχικής υποξίας, μεταβολικής ή α\ απ\ ευστικής οξέωσης. Απαραίτητη είναι η διόρθωση. προεγχειρητικά των διαταραχών και η αποκατάσταση της μεταβολικής και υδρικής ισορροπίας. Αμυλοείδωση Χαρακτηρίζεται από τον σχηματισμό μια; ειδικής πρωτεiνης, μοναδικής δομής, του αμυλοειδούς. Ο πιο κοινός νεοπλασματικός μηχανισμός είναι η παραίωίτl τεμαχίων ανοσοσφαιρίνης από δυσλειτουρίούντυ κύτταρα του πλάσματος. Λόγω της ειδικής δομής τους. οι ίνες είναι aνθεκτικές σε φυσιολογικές πρωτεολυτικές επιδράσεις και εναποτίθενται στους ιστούς σαν αδρανεί; ίνες που η συσσώρευσή τους οδηγεί σε ατροφία από πίεση, νοσηρότητα και θάνατο από ανεπάρκεια ωτικcον ορίάνων. Το I 5 των γενικών περιπτώσεων αμυλοείδωσης έ χει σχέση με κάποια κακοήθη νόσο όπως το πολλαπλούν μυέλωμα, τα λεμφώματα και τα καρκινώματα. όπως υπερνέφρωμα, καρκίνος ουροδόχου κύστεως και \'εφρcijν. μήτρας και χοληφόρων. Τα ιδιαίτερα προβλήματα αυτών των αρρώστων είναι η συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια, που δε\' απαντά στη δακτυλίτιδα ενώ τα διουρητικά μπορεί να προκαλέσουν αφυδάτωση και καρδιαγγειακό collapsus λόίω συνυπάρχουσας νεφρικής βλάβης, επινεφριδικής ανεπάρκειας, νευροπάθειας του ΑΝΣ και χαμηλής καρδιακής παροχής. Ενδείκνυνται μεταλλοκορτικοειδή. αντιβιοτικά ευρέως Φάσματος για τα βακτηρίδια στο έντερο που ευνοούνται από την διαταραχή της κινητικότητας. Ίαστροστομία και τραχειοστομία για τη μακρογλωσσία. αιμοδιάλυση και χειρουργική αντιμετώπιση του συνδρόμου

4 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΠΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ του καρπιαίου και του ταρσιαίου σωλήνα. Αιματολογικές διαταραχές Οι αιματολογικές εκδηλώσεις της κακοήθειας είναι ποικίλες και είναι αποτέλεσμα κυρίως της διήθησης του μυελού των οστών από τον πρωτοπαθή όγκο ή τις μεταστάσεις του αλλά και της θεραπείας (π.χ. ακτινοβολία του μυελού των οστών σε μεγάλη έκταση, χημειοθεραπεία), των λοιμώξεων ή μπορεί να είναι παρανεοπλασματικό σύνδρομο. Οι πιο συνηθισμένες αιματολογικές διαταραχές είναι η αναιμία, η κοκκιοπενία, η θρομβοπενία, η πανκυτετροπενία, η αιμορραγία, οι διαταραχές του πηκτικού μηχανισμού και η αύξηση της γλοιότητας του αίματος. Διαταραχές πηκτικού μηχανισμού Στους καρκινοπαθείς συχνά παρατηρούνται αιμορραγίες και θρομβοεμβολικά επεισόδια που αποδίδονται σε θρομβοπενία, σε διήθηση των ιστών από τον όγκο, σε λοιμώξεις, σε έλλειψη βιταμινών, σε πάθηση του ήπατος, σε κυκλοφορούντα αντιπηκτικά, σε διάχυτη ενδαγγειακή πήξη ή σε άγνωστο μηχανισμό. Διαταραχές πήξης σε ε ξετάσεις ρουτίνας, βρίσκονται στο 92" ο των καρκινοπαθών και τα πιο συνηθισμένα ευρήματα είναι υψηλά επίπεδα διάσπασης ινώδους ινωδογόνου. υπερινωδογοναιμία και θρομβοκυττάρωση. Θρομ6οΦλε6ί τιδες Η υπερπηκτικότητα που συχνά συνοδεύει τον καρκίνο έχει σχέση με αύξηση των παραγόντων πήξης όπως του ινωδογόνου και των παραγόντων V, VIII, ΙΧ και ΧΙ. Οι μεταστάσεις των συμπαγών όγκων επιτρέπουν τη διαφυγή, με την μικροκυκλοφορία. πρωτεϊνών που προκαλούν εναπόθεση ινώδους γύρω από τον όγκο και ενεργοποίηση της συστηματικής πήξης. Η συχνότητα των θρομβώσεων κυμαίνεται γενικά από Αρκετά χρόνια πριν παρατηρήθηκε ότι οι καρκινοπαθείς έχουν πολλαπλά επεισόδια θρομβοφλεβίτιδας και μάλιστα σε αγγεία όπου οι θρομβώσεις δεν είναι συνηθισμένες23. Αυτό το σύνδρομο της μεταναστευτικής θρομβολεβίτιδας ονομάζεται σύνδρομο Trousseau. είναι κλασσικό παράδειγμα θρομβοφλεβίτιδας και μπορεί να προηγηθεί της διάγνωσης του καρκίνου24 Συνοδεύει κυρίως τον καρκίνο του παγκρέατος και των πνευμόνων. Η θεραπεία με ηπαρίνη έχει περιορισμένη επιτυχία ενώ η καλύτερη θεραπεία είναι η αντιμετώπιση του ίδιου του καρκίνου. Οι πνευμονικεξ εμβολές συνδέονται με τις θρομβώσεις των εν τω βάθει φλεβών. Κλινικά σιωπηλές πνευμονικές εμβολές aνιχνεύθηκαν με scanning στο 50% των αρρώστων με διεγνωσμένη θρόμβωση των εν τω βάθει φλεβών. Ειδικά κλινικά προβλήματά από θρομβώσεις σε καρκινοπαθείς προκαλούν: η ενδοκοιλιακή θρόμβωση, το σύνδρομο Budd-Chiari, η θρόμβωση από κεντρικούς φλεβικούς καθετήρες και η θρομβοεμβολική νόσος του ΚΝΣ25. Αυξημένη γλοιότης το _ υ αίματος Είναι ένας επί πλέον παράγοντας που συνεισφέρει στα θρομβωτικά επεισόδια λόγω στάσης στην κυκλοφορία του αίματος. Είναι αποτέλεσμα αυξημένης μάζας των εμμόρφων στοιχείων του αίματος ή και παρουσίας παραπρωτεϊνών. Εμφανίζεται δυσλειτουργία των οργάνων από θρομβώσεις και έμφρακτα λόγω βραδείας ροής του αίματος στα τριχοειδή. Καλά είναι να αποφεύγονται: η μετάγγιση αίματος ώστε η αιμοσφαιρίνη να μην υπερβαίνει τα 10 gm/dl, τα διουρητικά και τα αγγειοδραστικά φάρμακα που μπορεί να επιδεινώσουν τη μικροκυκλοφορία και να προκαλέσουν θάνατο. Οξεία νεφρική ανεπάρκεια (ΟΝΑ) Χαρακτηρίζεται από ξαφνική ελάττωση του ρυθμού της σπειραματικής διήθησης και αζωθαιμία που αναπτύσσεται γρήγορα με ή χωρίς ολιγουρία. Εμφανίζεται σε σοβαρά πάσχοντες και είναι συνήθως αποτέλεσμα συνδυασμού διαφόρων βλαπτικών παραγόντων προνεφρικών, νεφρικών και μετανεφρικών σε σχέση πάντα με την κακοήθεια. Τέτοιοι παράγοντες είναι αιμοδυναμικές μεταβολές που προκαλούν νεφρική ισχαιμία, έκθεση σε νεφροτοξικά φάρμακα, απόφραξη των ουροφόρων οδών και ειδικές διαταραχές που έχουν σχέση με τον καρκίνο. Ηπατική ανεπάρκεια (ΗΑ). Η ΗΑ από μεταστάσεις δεν είναι συνηθισμένη και παρατηρείται μόνο σε εκτεταμένες διηθήσεις του ήπατος. Σ' αυτές τις περιπτώσεις συνυπάρχει ασκίτης, αν και είναι συχνότερος σε ενδοπεριτοναϊκή διασπορά του όγκου και σπάνια δευτερογενής υπεραλδοστερινισμός. Οι άρρωστοι με ηπατικές μεταστάσεις έχουν πτωχή πρόγνωση ι διαίτερα όταν υπάρχει και ίκτερος. Αλλά ηπατοπάθεια μπορεί να εμφανισθεί και σαν ΠΝΣ όπως στο κακόηθες νευρίνωμα. Επίσης σε υπερνέφρωμα εμφανίζονται διαταραχές της ηπατικής λειτουργίας άγνωστης αιτιολογίας και άσχετες με ηπατικές μεταστάσεις. Πιθανόν να οφείλονται σε αμυλοείδωση, σε γενική υπεραγγείωση ή στη μη ειδική εστιακή περιπυλαία φλεγμονή που φαίνεται στη βιοψία. ΕπινεΦριδική ανεπάρκεια Στην επινεφριδική ανεπάρκεια η ελλειπής παραγωγή μεταλλοκορτικοειδών προκαλεί ελάττωση στην αποβολή κ+ και Η+ από τα νεφρικά σωληνάρια με αποτέλεσμα μεταβολική οξέωση. υπερκαλιαιμία και υπονατριαιμία. Αν και οι μεταστάσεις στα επινεφρίδια βρίσκονται στο 9""ο των αρρώστων με καρκίνο, σαν νεκροτομικό εύρημα, μόνο το I "ο των περιπτώσεων κλινικής επινεφριδικής ανεπάρκειας είναι αποτέλεσμα μεταστάσεων. Πρέπει να διηθηθεί το 90 "0 της επινεφριδικής μάζας από τον όγκο για να εκδηλωθεί επινεφριδική ανεπάρκεια. Τα κλινικά σημεία είναι αδυναμία, απώλεια βάρους, ανορεξία, ναυτία, έμετος. μελάχρωση του δέρματος και υπόταση (ΑΠ < 80 mm Hg). Σύνδρομο λύσης του όγκου Χαρακτηρίζεται από απότομη αύξηση του ουρικού οξέος, υπερκαλιαιμία, υπερφωσφαταιμία, υπασβεστιαιμία και ΟΝΑ που εμφανίζονται μεμονωμένα ή σε συνδυασμό και είναι αποτέλεσμα της απελευθέρωσης στο εξω- 27

5 28 κυττάριο υγρό ενδοκυτταρικών μεταβολιτών από ταχεία και μαζική καταστροφή χημειοευαισθήτων κυττάρων26 Εμφανίζεται συνήθως ώρες μετά την έναρξη της χημειοθεραπείας αλλά μπορεί να εμφανισθεί και αυτόματα. Χαρακτηρίζεται από μυική αδυναμία, ειλεό και καρδιακές αρρυθμίες, διαρκεί 5-7 ημέρες και μπορεί να προκαλέσει το θάνατο. Για να εμποδισθεί η ανάπτυξη του συνδρόμου χορηγείται προληπτικά αλλοπουρινόλη, γίνεται προσεκτική ενυδάτωση ώστε να εκκρίνονται 3-5 lit ούρα/24ωρο, αλλά και επιθετική διούρηση αφού προηγουμένως δοθούν διττανθρακικά έτσι ώστε το ph των ούρων να διατηρηθεί γύρω στο 7. γ περασβεστιαιμία Παρατηρείται στο 10-20/0 των αρρώστων με κακοήθεια. Επίπεδα ασβεστίου στον ορό πάνω από 13 mg/d1 ή κλινική εικόνα υπερασβεστιαιμμίας άσχετα με τη συγκέντρωση του ασβεστίου στον ορό δικαιολογεί την επείγουσα μεσολάβηση26. Δεν υπάρχουν παθογνωμονικά σημεία υπερασβεστιαιμίας και η κλινική εικόνα ποικίλει από aσυμπτωματικό άρρωστο μέχρι την πλήρη κρίση υ περασβεστιαιμίας. Εκδηλώνεται με υπνηλία, λήθαργο, α δυναμία, ναυτία και έμετο, συμπτώματα που εύκολα μπορεί ν' αποδοθούν στο τελικό στάδιο της συνυπάρχουσας κακοήθειας, στη χημειοθεραπεία ή την ακτινοθεραπεία. Σε ακραίες περιπτώσεις οι άρρωστοι με υπερασβεστιαιμική κρίση παρουσιάζουν ναυτία, έμετο, κοιλιακά άλγη, λήθαργο, αφυδάτωση και νεφρική ανεπάρκεια. Συχνά τα κλινικά σημεία εξαρτώνται περισσότερο από την ταχύτητα με την οποία αυξάνεται το ασβέστιο στο αίμα παρά από την απόλυτη τιμή του. Σπάνια, μπορεί να εκδηλωθεί με εικόνα οξείας χειρουργικής κοιλίας, πεπτικού έλκους ή παγκρεατίτιδας. Η αύξηση του ασβεστίου στο αίμα ελαττώνει την ι κανότητα του νεφρού να συμπυκνώνει τα ούρα επειδή α ναστέλλεται η δράση της ATP-ase της μεμβράνης και ε λαττώνεται η ευαισθησία του νεφρού στην ADH (inhibiting medullary edenyl-cyclase) προκαλώντας πολυουρία και πολυδιψία. Τα ΗΚΓ Φικά αποτελέσματα της υπερασβεστιαιμίας όπως βράχυνση του QT, βραδυκαρδία, μεταβολές τον κύματος Τ, μεταβολές της A-V αγωγιμότητας, αύξηση του αυτοματισμού και αρρυθμίες, δεν είναι κλινικό πρόβλημα ακόμη και σε ακραίες αυξήσεις του ασβεστίου του ορού. Η κακοήθεια σαν αίτιο της υπερασβεστιαιμίας είναι δεύτερη μετά τον υπερπαραθυρεοειδισμό και συνδυασμένες οι δύο καταστάσεις αντιπροσωπεύουν το 95% όλων των περιπτώσεων. Το 80% των περιπτώσεων υπερασβεστιαιμίας, στις κακοήθεις παθήσεις, συνδέεται με συμπαγείς όγκους των πνευμόνων και του μαστού και 20% με αιματολογικές κακοήθεις παθήσεις. Η αυξημένη απορρόφηση οστού είναι το κύριο αίτιο της υπερασβεστιαιμίας της κακοήθειας. Στις αιματολογικές κακοήθειες υπεύθυνοι είναι τοπικοί παράγοντες α πορρόφησης του οστού (όπως παράγοντες που δραστηριοποιούν τους οστεοκλάστες). Στους συμπαγείς όγκους με οστεολυτικές μεταστάσεις υπάρχει εκτεταμένη οστική καταστροφή ενώ στους υπόλοιπους συμπαγείς όγκους, ο μηχανισμός απορρόφησης οστού μπορεί να είναι η έκκριση από τον όγκο παραγόντων που ενεργοποιούν τους ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑ τrκησ ΙΑΤΡΙΚΗΣ οστεοκλάστες. Σπάνια οφείλεται σε έκτοπη παραγωγή παραθορμόνης, σε ελάττωση της νεφρική; κάθαρση; του ασβεστίου ή σε αυξημένη επαναρρόφησή του από το έντερο. Σε αρρώστου; με κακοήθεια και υπερασβεστιαιμία παρατηρείται συχνά και υποκοιλιαιμία σαν αποτέλεσμα της ελαττωμένης λήψης καλίου από το στόμα. απώλειας από το έντερο λόγω διάρροιας, χημειοθεραπείας. εμέτου, aνορεξίας κ.ά. Ο συνδυασμός των δύο προκαλεί σοβαρές αρρυθμίες και συνιστάται η προεγχειρητική διόρθωση. Θεραπεία μακράς διάρκειας είναι η αφαίρεση του όγκου. Στους αρρώστους αυτούς που είναι αφυδατωμένοι. η αποκατάσταση του όγκου του αίματος θα αυξήσει την α ποβολή ασβεστίου με τα ούρα από 100 μέχρι 300 mg/ 24ωρο. Διατηρείται διούρηση 3-4 ml!kg/h. Η ασβεστιούρηση αυξάνεται με πρόκληση νατριούρησης και η Φουροσεμίδη ενδείκνυται για το σκοπό αυτό. Όλοι οι φαρμακευτικοί παράγοντες που είναι ικανοί να προκαλέσουν υπερασβεστιαιμική κρίση πρέπει να διακόπτονται και τέτιοι είναι η βιταμίνη Α και D, τα διουρητικά τη; θειαζίνης, η υδραλαζίνη και ιδιαίτερα τα οιστρογόνα και τα αντιοιστρογόνα που χρησιμοποιούνται στη θεραπεία του καρκίνου του μαστού. Η ενυδάτωση και η διοι;ρηση διορθώνουν προσωρινά αυτή τη βιοχημική διαταραχή και η θεραπεία πρέπει να στρέφεται κυρίως στην παρεμπόδιση της εκτεταμένης απορρόφησης οστού. Η prilamycin. η calcitonnin, το gallium nitrate και τα phosphonate χορηγούνται για την αντιμετώπιση της υπερασβεστιαιμάις27 Τα φάρμακα αυτά επαναφέρουν το ασβέστιο τοι αίματος στα φυσιολογικά επίπεδα ελαττώνοντας την επα\ αρρόφηση των οστών, βελτιώνουν τα συμπτώματα τη; ι περασβεστιαιμίας και τα οστικά άλγη και μειώνοι ν :η σι χνότητα των παθολογικό)ν καταγμάτων και την ω άγκη ακτινοθεραπείας για νέες οστικές μεταστάσεις. γ πονατριαιμία Οι άρρωστοι με καρκίνο συχνά κατακραωl\' νερό και νάτριο και αναπτύσσουν οιδήματα. που μπορεί \'α είναι αποτελέσματα συμφορητικής καρδιακή; ανεπάρκεια; από καρδιοτοξική δράση των χημειοθεραπευτικc:)\'. κίρρωσης ή διήθησης του ήπατος από όγκο και υποί.ευκωματιναιμίας που προκαλεί ελάττωση της κοί.ί.οειδοσμωτικής πίεσης. Επίσης η χορήγηση μεγάλων ό'(κcο\' ι ποτονικών διαλυμάτων μαζί με φάρμακα προκαλεί αραίωση του νατρίου του πλάσματος. Ψευδοϋπονατριαιμία μπορεί να παρατηρηθεί όταν υπάρχει υπεργλυκαιμία Ιi όταν χορηγούνται διαλύματα που δρουν σωμωτικά όπως η μανιτόί.η και οι ακτινοσκιαστικές ουσίες που παρασι;pοtι\' νερό από τον ενδοκυ τάριο χώρο στον εξωκυττάριο. Πραγματική υπονατριαιμiα υπάρχει μόνον όταν η ω σμωτικότητα του πλάσμματος ελαττό)\'εται συγχρόνως με τη συγκέντρωση ωυ νατρίου στο πλάσμα. Υπονατριαιμία παρατηρείται και στο σύνδρομο έκτοπης παραγωγής ή μη αναμενόμενης έκκρισης αντιδιουρητικής ορμόνης (ST A DH) που αποδίδεται στον ίδιο τον όγκο. σε φάρμακα ό πως βαρβιτουρικά και απιοειδή, σε χημειοθεραπευτικά και σε λοιμώξεις1 Νευρολογικά κλινικά σημεία εμφανίζονται όταν το νάτριο του πλάσματος είναι χαμηλότερο από 115 meq/1 και οφείλονται σε εγκεφαλικό οίδημα. Η θεραπεία είναι, άμεση αντιμετώπιση της κακοήθειας. περιορισμός των υγρών και χορήγηση φαρμάκων που εμποδίζουν τη δράση της ADH στο νεφρό όπως η τετρακυ-

6 ΘΕ\1-\ΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΠΑΣ ΚΑΙ Ε'ΠΑτΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 29 r.;ί.ίνη δεμεκλοκυκλίνη2η. Η ταχεία διόρθωση με υπέρτονο ωτριούχο ορό μπορεί να προκαλέσει μυελίνωση της γέ Φlφας που είναι θανατηφόρος επιπλοκή29 Υ περνατριαιμία Τα πιο συνηθισμένα αίτιά της στους καρκινοπαθείς είναι η μεγάλη αφυδάτωση, η μαζική χορήγηση διτταν ΙΙρακικού νατρίου ή παραγώγων αίματος, η επινεφριδική υνεπάρκεια και ο άποιος διαβήτης όταν συνυπάρχει δια :αραχή στο μηχανισμό της δίψας ή οι άρρωστοι είναι ποί.ί. εξασθενημένοι για να πάρουν υγρά από το στόμα1 30 Άποιος διαβήτης. Η διάγνωση μπαίνει από την ποί.υουρία (5-10 lit/24ωρo) και την πολυδιψία όταν εγκατασταθεί υψηλή ωσμωτικότητα του ορού και χαμηλή των σύρων. Ο κεντρικός άποιος διαβήτης εμφανίζεται σε ::ρωτοπαθή ή μεταστατικά νεοπλάσματα του εγκεφάλου. Τ ο 5-20% όλων των περιπτώσεων του άποιου διαβήτη ο φείλεται σε μεταστατικούς όγκους του εγκεφάλου και το μεταστατικό καρκίνωμα του μαστού καλύπτει περισσότε- 1οε; από τις μισές περιπτώσεις. Ο νεφρογενής άποιος διαβήτης οφείλεται σε μη απάντηση των νεφρών στην λdη. Παρατηρείται σε υπερασβεστιαιμία, υποκαλιαιμία. μεταποφρακτική νεφροπάθεια, στο πολλαπλούν μυέλωμα και μετά από χορήγηση χημειοθεραπευτικών. Η Οεραπεία του κεντρικού άποιου διαβήτη είναι η χορήγηση ντεσμοπρεσσίνης. Η θεραπεία του νεφρογενούς ά ::οιου διαβήτη είναι ο περιορισμός του άλατος και τα διουρητικά. Εάν υπάρχει σοβαρή αφυδάτωση πρέπει να ι π ο λογισθεί το έλλειμα και να αντικατασταθεί το μισό σε 6-12 ώρες ενώ η πλήρης διόρθωση θα χρειασθεί πάνω από.f-48 ώρες. Υ ποκαλιαιμία Είναι πολύ συχνό εύρημα στους καρκινοπαθείς. Α ::cόλεια καλίου από το ΓΕΣ είναι αποτέλεσμα εμέτων, 6ιάρροιας (αδένωμα του λεπτού εντέρου, καρκίνος του ::αχέος εντέρου, όγκοι των νησιδίων του παγκρέατος) συριγγίων και ουρητηροσιγμοειδοστομίας. Από τους νεφρούς σημειώνεται απώλεια καλίου σαν αποτέλεσμα αυ Ξ:ημένης συγκέντρωσης μεταλλοκορτικοειδών όπως στην κτοπη έκκριση ACTH, από όγκους που εκκρίνουν ρενί \ η (όγκοι πνευμόνων και όγκοι του Wilm), σε οξέωση :ων νεφρικών σωληναρίων, από ηλεκτρολυτικές διαταρα ;:ές όπως υπομαγνησιαιμία και υπερασβεστιαιμία, από φάρμακα όπως διουρητικά, χημειοθεραπευτικά, αμινο ).υκοσίδες, παρατεταμένη θεραπεία με κορτικοστεροειδή 130 Ενδοκυττάρια μετακίνηση καλίου παρατηρείται σε υναπνευστική και μεταβολική αλκάλωση, σε χορήγηση ινσουλίνης και σε ταχύ πολλαπλασιασμό των κυττάρων. Η υποκαλιαιμία, όπως είναι γνωστό, προκαλεί διαταραχή στη μυική σύσπαση και στη νευρομυική σύναψη. Κλινικά εμφανίζονται κράμπες, παραισθησίες, μυική αδυναμία, ειλεός και παράλυση. Η σοβαρή υποκαλιαιμία συχνά συνοδεύεται από πολυουρία και πολυδιψία σαν αποτέλεσμα της νεφρικής αδυναμίας να συμπυκνώσει τα ούρα και της ελαττωμένης απάντησης στην ADH. Μπορεί να παρατηρηθεί κατακράτη6η νατρίου και οίδημα. Απαραίτητη είναι η διόρθωση με χορήγηση καλίου και σπιρονολακτόνης καθώς και φαρμάκων που αναστέλλουν την βιοσύνθεση των κορτικοστεροειδών όπου είvαι απαραίτητο. Υ περκαλιαιμία Εκτός από τους συνηθισμένους λόγους που την προκαλούν όπως διουρητικά που κατακρατούν κάλιο, αναστολείς της προσταγλανδίνης, β-αναστολείς κ.ά., εμφανίζεται όταν υπάρχει επινεφριδική ανεπάρκεια από νεοπλασματική διήθηση των επινεφριδίων. από χρόνια χορήγηση κορτικοστεροειδών ή από λοιμώξεις. Ψευδής υ περκαλιαιμία παρατηρείται σε εκσεσημασμένη λευκοκυττάρωση (λευκά > mm3) ή θρομβοκυττάρωση (> /mm3)30 31 Η τοξική δράση του καλίου εκδηλώνεται πρώιμα με ΗΚΓ Φικές αλλαγές που εξελίσσονται σε αρρυθμίες και συγκεκριμένα σε κοιλιακή μαρμαρυγή. Παράγοντες που επιδεινώνουν την τοξική δράση του είναι η ταχύτητα που αναπτύσσεται η υπερκαλιαιμία και η συνυπάρχουσα υπασβεστιαιμία και υπονατριαιμία. Επείγουσα διόρθωση είναι απαραίτητη όταν το κάλιο είναι υψηλότερο από 6-6,5 meq/l. Θεραπευτικά χορηγούνται γλυκόζη με ινσουλίνη (5 gm γλυκόζης: I μονάδα ινσουλίνης) ή διττανθρακικό Να+. Για ν' αυξηθεί η αποβολή καλίου από το ΓΕΣ χορηγείται Sodium polysterene sulfomate (Kuyxalate). Το γλυκονικό ασβέστιο χορηγείται για να μεταβάλλει τη δράση του καλίου στη μεμβράνη των καρδιακών κυττάρων. Υπογλυκαιμία Είναι συχνό εύρημα σε αρρώστους με όγκους των νησιδίων του παγκρέατος που εκκρίνουν ινσουλίνη. Από τους υπόλοιπους όγκους πιο συχνά προκαλούν υπογλυκαιμία οι μεγάλοι μεσεγχυματικοί όγκοι (64/:, των υπογλυκαιμιών που δεν οφείλονται σε ινσουλίνη) που εντοπίζονται στον οπισοοπεριτοναϊκό χώρο, τα ηπατώματα (21%) και τα καρκινώματα των επινεφριδίων (6 <,) αλλά και άλλοι όγκοι σπανιότερα26. Οι μηχανισμοί της υπογλυκ. αιμίας των κακοήοων όγκων είναι διάφοροι. Ο όγκος να έχει συνεχή δραστηριότητα σαν της ινσουλίνης ή να καταναλώνει μεγάλες ποσότητες γλυκόζης 12. Ο όγκος να παράγει μεταβολίτες που επηρεάζουν τη γλυκονεογένεση. αναστέλλουν τη 'διάσπαση του γλυκογόνου ή καταστέλλουν τη δράση των αντιρρυθμιστικών ορμονών. Συμπτώματα εμφανίζονται όταν η γλυκόζη του αίματος πέσει κάτω από mg/dl και είναι αρχικά σύγχυση, κεφαλαλ γ ία, ανησυχία, ιδρώτες. ταχυκαρδία και τέλος σπασμοί και κώμα. Η ινσουλίνη του πλάσματος είναι χαμηλή ή δεν ανιχνείιεται, αντίθετα με τις υψηλές τιμές της σε όγκους των β-κυττάρων των νησιδίων του παγκρέατος. Θεραπευτικά: χορήγηση γλυκόζης αν και η α φαίρεση του όγκου είναι η πιο επιτυχής αντιμετώπιση. Η διαζοξείδη και η στρεπτοζοκίνη, ενώ είναι αποτελεσματικές στη θεραπεία του ινσουλινώματος δεν αποδίδουν στη θεραπεία των υπολοίπων υπογλυκαιμιών. Βοηθούν, το γλουκαγόνο και τα γλυκοκορτικοειδή. Νεοπλασματική γαλακτική οξέωση Η πιο συνηθισμένη αιτία της γαλακτικής οξέωσης στους καρκινοπαθείς είναι η ιστική υποξία30. Άλλες καταστάσεις που κατά τη διάρκεια της νόσου συνδέονται με γαλακτική οξέωση είναι η αναπνευστική αλκάλωση, η

7 30 σηψαιμία, νόσοι του ήπατος, έγχυση γλυκόζης και διττανθρακικού Να. Γαλακτική οξέωση παρατηρείται σε μη ελεγχόμενες λευχαιμίες και σπανιότερα σε λεμφώματα. Απαντά λίγο στη θεραπεία με διττανθρακικά αλλά η καλύτερη θεραπευτική προσέγγιση είναι η χημειοθεραπεία. Σπάνια συνδέεται με συμπαγείς όγκους αλλά όταν συμβεί αυτό, υπάρχουν εκτεταμένες μεταστάσεις στο ήπαρ ή στα οστά όπως στα τελικά στάδια της νόσου. Η κλινική εικόνα ποικίλει και εξαρτάται από τις εκδηλώσεις της υποκείμενης νόσου. Συχνά εμφανίζεται α πότομα κακουχία, αδυναμία, ανορεξία, έμετος και διαταραχή της διανοητικής κατάστασης. Δευτεροπαθώς εμφανίζονται υπέρπνοια ή αναπνοή Kussmaul, ταχυκαρδία και υπόταση. Κλινική υποψία της γαλακτικής οξέωσης επιβεβαιώνεται από αύξηση των γαλακτικών στον ορό, ελάττωση του ph του αίματος και χαμηλά διττανθρακικά. Μπορεί να υπάρχει ήπια υποχλωραιμία, αύξηση του φωσφόρου ενώ το κάλιο του πλάσματος δεν αυξάνεται σημαντικά. Τα γαλακτικά αναστέλλουν την απέκκριση του ουρικού οξέος από τα νεφρικά σωληνάρια με αποτέλεσμα υπερουριχαιμία. Όταν υπάρχει ηπατική νόσος υπάρχει υπογλυκαιμία και η διόρθωσή της μερικές φορές διορθώνει την οξέωση. Υπάρχουν πολλές θεωρίες για την παθογένεια της νεοπλασματικής γαλακτικής οξέωσης. Η επικρατέστερη είναι εκείνη της υπερπαραγωγής γαλακτικού οξέος από τους νεοπλασματικούς ιστούς που ενισχύεται από την υ ποχώρηση της οξέωσης μετά από επιτυχή θεραπεία της υ πάρχουσας κακοήθειας και επανεμφάνισή της όταν η νόσος υποτροπιάζει. Όταν ο όγκος αυξάνεται γρήγορα, η προσφορά αίματος είναι ανεπαρκής και το αποτέλεσμα της υποξίας είναι η αναερόβια γλυκόλυση. Αν ο όγκος είναι μεγάλος τότε και η ποσότητα των γαλακτικών που παράγεται, είναι σημαντική. Η ηπατική δυσλειτουργία από διήθηση οδηγεί σε ελαττωμένη χρησιμοποίηση ή α κόμη και σε παραγωγή γαλακτικών από τα μεταστατικά κύτταρα. Τέλος, πιστεύεται η πιθανή παρουσία ενός χημικού παράγοντα, που προέρχεται από τα νεοπλασματικά κύτταρα, και αναστέλλει την πυρουβική δευδρογενάση και ίσως κάνει τα φυσιολογικά κύτταρα να παράγουν γαλακτικά άλατα. Η θεραπεία είναι η αντιμετώπιση της νόσου. Η διόρθωση της οξέωσης με αλκαλικά διαλύματα και χορήγηση 02 είναι μόνο προσωρινά μέτρα. Η αξία του διττανθρακικού Να στη θεραπεία της γαλακτικής ο- ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟ.\ΟΠΑΣ ΚΑΙ Ε\Τ τιι\.ησ I ΙΡΙΚΗΣ ξέωσης τελευταία αμφισβητείται και τονi (>\ :αι :α βλαπτικά αποτελέσματά της33. Ωστόσο. εξακοί.ω Uει ω είναι θεραπεία εκλογής. Υπάρχουν ενδείξεις ότι τα διτταν()ρακικα υι ξάνουν σημαντικά τη συγκέντρωση των γαλακτικω\ αi.α:c J\' διεγείροντας τη γλυκόλυση. Γνωστό είναι ό:ι :-:,,οκαί.οιjν υ περνατριαιμία, αιjξηση της ωσμωτικό:η:α: και :οι όγκου του αίματος και αλκάλωση. Το οξεικό άλας χρησιμοποιήθηκε α:-:ο:εί.εσματικά για να προκαλέσει παραγωγή διττανθρακιηj\ αί.α:c J\' και να ελαττωθεί έτσι η ποσότητα που πρέηι \'(! Oc>Hc:ι τ ο διχλωροξεικό άλας χρησιμοποιείται Ί\U :φ :-:ρ, ί.ηυη της οξαιμίας αλλά δεν μεταβάλλει τη θνη,ό:η:υ α:-:c γαλακτική οξέωση. Το μπλε του μεθυλενίοι ΗειJ, η:ικα έzει καλά αποτελέσματα αλλά στην πράξη δεν ειωι α:-:ο-::ει.εσματικό. Ενδοκρινικές διαταραχές Έκτοπη παραγωγή ορμονών. Έκτο:-:ε; ι, μ,ητ; είναι πολυπεπτίδια που παράγονται από τοι; ο :'κc ι: και Αωί.ογικά συμπεριφέρονται όπως οι Φυσιοί.ι,.:'ικι:: ο,ψόνες. Από το μικροκυτταρικό καρκίνωμα των β ρο : zc J\ και μερικές φορές από τον καρκίνο του μαστοι. :οι :-:α -.:, εατος και του θυρεοειδή εκκρίνονται στερσειδη O, uc>\ η τ:ου διεγείρει τους παραθυρεοειδείς αδένε; εκκρi\ε:αι υ:-:ο 'ον επιθηλιακό καρκίνο των βρόγχων. Επiση: σι;(\ r c:ιωι η έκτοπη παραγωγή ADH 3 4. Καρκzvοεzδείς όγκοι με συχνότερη ε\ :ο:-:ιση σ:cι ί.επτό έντερο και κυρίως στη σκω/.ηκοειδη α:-:c οι ση. Εκκρίνουν ουσίες όπως η σεροτονίνη. η Ι\ α, ι >:t\t\η κ.ά. που είναι υπεύθυνες για την εμφάνιση :οι κ α, -:ι\,,ειδοι')ς συνδρόμου. Αυτό εκδηλώνεται ότα\' η :-:c>σ, :τ::υ :ιλ :-:αρυπάνω ουσιών ξεπερνάει την ικα\ ό:η:α υc\'u\c>:-:,,ιησης των από το ήπαρ (5% των αρρώστων με κα, κι \c>,:ιδc:; 1". Apudomas. Είναι όγκοι με ειδικε; r'ιc'f'].lικε: ιδιότητες που παράγουν μεγάλε; ποσό:η :ε:,:._iτ κ":,, f'.l!όνης36. Τέτοιοι όγκοι είναι το καρκίνωμα :c ι Ηι_, iλ ειδοί-ς που παράγει καλτσιτονίνη. το αδένωμα :,,,_ :-:υ- κρεα:ος που παράγει γαστρίνη ή ινσουλίνη. οι κυ, -: \ c'.c:ι5, ι: ι1ίκοι που παράγουν 5ΗΤ, το vipoma τ:οι :-:υρα c: \!Ρ και το Φαιοχρωμοκύττωμα που παράγει κα:ειι ί.υιι'_\c;: Οι κλινικές εκδηλώσεις αυτών των όγκω\ ει\ιj.ι ιι:-:, : ί.εσμα των μεγάλων ποσοτήτων ο ρμονcίj\' π οι εκ κ, ι\ '" \ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Robinson Ρ. Ν., Hoskin 1. Ρ. Cancer and the cancer patient. In: Anaesthesia and Malignant Disease (Ed) Jacqueline Filshie, Douglas S Robbie. Chap 1 pag Edward Arnold Τσακρακλίδης Β. Βιολογική συμπεριφορά των όγκων. Κλινική Ογκολογία, σελ Αθήνα Μπλάτζας Γ. Περιοχική χημειοθεραπεία, τεχνικές και θεραπευτικές επιπλοκές. Ελληνική Ιατρική 54, I :46-50, Kemeny ΜΜ, Sugarbaker ΡΗ, Smith T.J. et a: Α prospective analysis of laboratory tests and imaging studies to detect hepatic lesions. Ann Surg. 195: , Agoston S, van Weerden Τ. \\'estra Ρ.. Bωckcrt..-\.: Effects of 4-aminopyridine in Eaton-Lambcrt '-" ndrome. Br. J. Anasth. 1978: 50: Mackie, Α.Μ., Watson. C.B. Anaesthcsia ιnj nίcdiastimal masses. Anaesthesia 1984: 39. lf9-9(13 7. Neuman, G.G.. Weingarten. Α.Ε....-\hrωJσ\JtZ. R.M., Kushins, L.G.. Abramson. A.L. Ladncr. \\'.: The anesthetic management of thc paticnt \\ith aπ anterior mediastinal mass. Anesthesiolog: 1 lf -1-: ' 8. Latto, Ι.Ρ. Management of difficult intubation. In: Latto, Ι.Ρ.. Rosen, Μ. (Eds). Difficulties in Tωchea\ lntubation, pp Bailliere Tindall. London.

8 ΘΕΜΑΤ Α ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑ τjκησ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Foster R.S., Michael, C.. Constanza. J. Foster e.c. A dverse relationship between blood transfusions and survival after colectomy for colon cancer. Cancer 55: , ω. Κανακούδης Φ.. Πετσάλνικος Γ.. Χ"Κρανιώτης Α., ΚωνΙνίδου Ν: Επεμβάσεις παχέος εντέρου. Ο ρόλος της αναισθητικής τεχνικής και άλλων παραγόντων στις απώλειες αίματος. Πρακτικά 5ου Βορειοελλαδικού Ιατρικού Συνεδρίου, σελ , ll. Willatts S.M., Walters J.M.F., Intracranial Tumours. In: Anaesthesia ιιηd intensive Care for the Ncurosurgical Patient. Ch. 8, pag Blackwell Scientific Publications, :2. Bunn Α.Ρ., Ridgway E.C.: Parameoplastic Syndromes. In: Cancer (Eds) Vincent τ. De Vita, Samuel Hellman, Steven Rosenberg, Ch. 55, pag J.Β. Lippincott Company, Philadelphia Schleingart D.E., Loyd R.V., Akil Η: Cushing's syndrome secondary to ectopic corticotropin-releasing hormone-adrenocorticotropin secrction. J. Clin. Endocrinol Metab. 63:770, l-1. Hainsworth J.D., Workman R.. Greco F.A.: Management of the syndrome of innapropriatc antidiuretic hormone secretion in small cell lung cancer. Cancer 50: , Johns R.A., Finhold D.A., Stirt J.A. Anaesthetic management of a child with dermatomysitis. Can. A naesth. Soc. J. 33: 71-74, Flusche G., Unger-Sargon J., Lambert D.H.: Prolonged neuromuscular paralysis with vecuronium ίη a patient with polymyositis. Anesth. Analg. 66: , Knox L.S., Crosby L.O., Feurer I.D., Energy expenditure in malnourished cancer patient. Ann Surg 197: 152, Donaldson S.S., Lenon R.A., Alterations of nutritional status: lmpact of chemotherapy and radiation therapy. Cancer 43:2036, Beutter Β., Cerami Α.,: Cachectin and tumour necrosis factor as two sides of thc same biologie<ιl coin. Nature 320: 584, Ternell Μ., Moldower L.C., Lonnroch C.: Plasma protein synthesis in experimental e<ωcer compιιred to paraneoplastic conditions, including monokine administration. Cancer Res 47: , De Wys WD: Αηοreχίιι as a gcncral effect of cancer. Cancer 43: 2013, Michie R.H., Eberlein TJ., Springs D.R., Manogue K.R., Cerami Α., Wilmore D.W.: Interleukin - 2lnitiates Mctabolic Responses Associated with Critical Illness in Humans. Ann. Surg. 218; Ν :4, p. 495, Rickles F.R., Edwards R.L.: Activation of blood coagulation in cancer: Trousscau's syndrome revisited. Blood 63: , Aderka D., Brown Α.. Zelikovski Α., Pinkhas J.: 1- diopathic deep vein thrombosis in an apparently healthy patient as a premonitory sign of occult cancer. Cancer 57: , Didier D., Racle Α., Etievent J.P., et al: Tumour thrombosis of the inferior vena cava secondary to ma1ignant abdominal neoplasms: US and CT evιιluation. Radiology 162:83, Silverman Ρ., Clark W., Distelhorst,: Metabolic E mergencies in clinical ongology. Seminars in ongology, Vol 16, Νο6, pag , Warrell R.P., Skelos Α., Alcock Ν.,: Gallium nitrate for acute treatment of cancer related hypcrcalcemia. Clinicopharmacological and dose response analysis. Canc. Res. 46: 4208, Trump D.L.: Serious hyponatremia in paticnt with cancer: Management with demeclocycline. Cancer 47: , Stcrns RH, Riggs JE, Schochet S.S.,: Osmotic demyelination syndrome following correction of hyponatremia. Ν. Engl. J. Med., 314: , Kopec Isabelle, Groeger S. Jeffrey. Life-threatcning Fluid and Electrolytc Abnormalities Associated with cancer. Ι η: by Groeger S.J., Carlon C. Graziano (Ed.). Critical carc of the cancer patient. Critical Care Clinics. W.B. Sauders Company., Vol. 4, Ν ο 1, pag , Ηο Α.Μ.Η., Woo J.C.H., Kelton G.J., Chiu L.: Spurious hyperkalacmia associated with severc thrombocytosis and leukocytosis. Can J. Anaesth 38:5/ pp , Axelrod L, Ron D.: Insulin-like growth factor 11 and the riddle of tumor-induced hypoglucemia. Ν. Engl. J. Med. 319: , Fields A.L.A., Wolman S.L., Halperin M.L.: Chronic lactic acidosis in a patient with cancer: Therapy and ιne tabolie consequences. Cancer 47: , Lokich J.J.: THe frequency and clinical biology of the ectopic hormone syndromcs of small cell carcinoma. Cancer 50: , Marsh Η.Μ., Μιιrtίη J.K., Kvols L.K., et al: Carcinoid crisis ιiuring anesthesia: Succcssful treatment with a somatostatin ιιnalogue. Anesthesiology 66: 89-91, Whitwam J.G.: APUD cclls and the apudomas. Α concept relevomt to anaesthesia and cndocrinology. Anaesthesia, 32: , 1977.

9 32 ΘΕΜΑΤΑ Α'\ΑΙΣΘΗΣΙΟ.\ΟΓΙΑΣ 1\.AI Ε\ Τ.1. ΤΙΚ ΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Χημειοθεραπείες και Αναισθησία ΑΝ ΔΡΟΝΙΚΗ ΚΩΝΣΤΑΝτΙΝΙΔΟΥ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ-ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΚΑΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΧΗΜΕΙΟΘ ΕΡ ΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ Η σύγχρονη ιστορία της χημειοθερατιείας αρχίζει μέσα στη δεκαετία του 1940 σε εμπειρική βάση με χορήγηση εφ' άπαξ δόσεων φαρμάκων. Σ τη δεκαετία του 1990 έχουμε φτάσει πλέον στη συνδυασμένη αντιμετώπιση του καρκίνου με χειρουργική επέμβαση και διάφορα σχήματα ακτινοθεραπείας (Α Θ) και χημειοθεραπείας (Χ Θ)1 Η τοξικότητα των διαφόρων χημειοθεραπευτικών φαρμάκων στους φυσιολογικούς ιστούς είναι καλά γνωστή και σύμφωνη με το δόγμα της ογκολογίας, ότι «ο βαθμός τοξικότητας ενός φαρμάκου είναι ευθέως ανάλογος με την αντιογκογόνο του δράση»2. Τα διάφορα αντινεοπλασματικά φάρμακα μπορεί να χορηγούνται από μόνα τους ή σε συνδυασμό μεταξύ τους. Σαν συνδυασμένη θεραπεία θεωρείται η ταυτόχρονη χρήση διαφόρων φι.φμάκων με διαφορετικό μηχανισμό δράσης, που δεν έχουν όμως αθροιστική τοξικότητα στους φυσιολογικούς ιστούς1 Ό Η παράταση της επιβίωσης του καρκινοπαθούς σήμερα έχει σαν αποτέλεσμα ο αναισθησιολόγος να έχει περισσότερες πιθανότητες από άλλοτε να ασχοληθεί με ά τομα που έχουν υποβληθεί σε Χ Θ. Αυτό θα γίνει α) στην αίθουσα χειρουργείου, είτε πρόκειται για προγραμματισμένη είτε για επείγουσα επέμβαση, β) στις μονάδες πόνου, γ) στις μονάδες εντατικής θεραπείας και δ) στη νοσηλεία τελικού σταδίου. Είναι απαραίτητο λοιπόν να έ χει υπ' όψη του τον τρόπο δράσης των διαφόρων Χ θεραπευτικών φαρμάκων, τη τοξική τους δράση στα διάφορα όργανα, καθώς και τις αλληλεπιδράσεις τους με τα διάφορα αναισθητικά. Είναι γνωστό, ότι η εξέλιξη των καρκινικών κυττάρων δεν είναι ούτε τελείως αυτόνομη, ούτε σταθερή, αλλά εξαρτάται από το είδος και μέγεθος του όγκου και από την αιματική προσφορά προς αυτόν. Έτσι εκτός από τις ιδιαιτερότητες του καρκινικού κυττάρου που καθορίζουν κατά πόσο θα απαντήσει ή όχι στη Χ Θ, και η αναισθησία μπορεί να μεταβάλλει τη δράση των Χ θευτικών που χορηγούνται στη περιεγχειρητική περίοδο, διότι μπορεί να επηρεάσει την προσφορά αίματος προς τον όγκο. Ο πίνακας I αναφέρεται στις βασικές ομάδες των διαφόρων φαρμάκων που χρησιμοποιούνται στη καταπολέμηση κακοήθων νόσων. Πίνακας I Συνήθεις χημειοθεραπευτικοί παρά'{οηε ς Κυτταροτοξικά φάρμακα Αλκυλιωτικοί παράγο\ π:; Κυτταροτοξικά αvτιβιοτι -:α Αντιμεταβολίτες Αλκαλοειδή της νinca ΕπιπεδοΦυλοτοξίvε; Διάφοροι παράγοντες Φάρμακα που επηρεάζουν την ανοσοί. ο'{ική ατιάηηση Κυτταροτοξικά αvοσοκα:ασ:αί. :ι -:α Κορτικοειδή και ανοσοκαωσ:αί. :ι κ α Ανοσοδιεγερτικά Τροποποιητές αvοσοί.ο ;'ικη: υ::υ\ :ηση; Ορμόνες του Φύλου και ανταγωνιστ έ ς τους Οιστρογόνα Προγεστερόνες Ανδρογόνα και αvαβοί.ι -:ά σ:εfχ>ειοη Ανταγωνιστές ο ρμονω\ 1. ΚΥΤΤΑΡΟΊΌΞΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ (τιί\'u κα : α) Αλκυλιωτικοί παράγοντες Τα φάρμακα της ομάδας αυηjς τιαρεμι:σόι:ιη \' την μίτωση σε όλους τους ταχέως ανατιτυσσciμε\'οι Ξ ιστοι'ι:, μετά από σύνδεσή τους με το τροποτιοιημέ\'0 D:\λ -: ι τιαρεμτιοδίζοντας τη δράση του. Η κάθαf1σή το ι: υπ ι) το πλάσμα γίνεται μέσα σε μερικά λεπτά κυι όίvοι \'. μεταβολίτες που αποβάλλονται με τα ούρα..\1 τιορεί \'α ;φ σ καλέσουν σε αυξημένη συχνότητα οξεία μη λεμφο ;'ε\ ή λευχαιμία, αιμολυτική αναιμία, οίδημα του δέρματα:. \'ΕΦpοπάθεια απci αύξηση του ουρικού οξέο.: και τιvει ;ο\'\κτj ί νωση. τε ευταια ειναι και η κυριοτερη τιαρενέρ,εια της 6ουσουλΦάvης υ. s, που χρησιμοποιείται κιφίω.; τη χρόνια μυελογενή λευχαιμία. Είναι βλάβη α\ αστflέψιμη. η δε εμφάνισή της επιταχύνεται ατιci την ταιjτcizρσ\'η zορηγηση _ νιτροζουριών. 134 Η λ

10 Ι:ΙΕ\1.\Τλ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΠΚΗΣ ΙΑΊΡΙΚΗΣ Πίνακας 2 Κυτταροτοξικά φάρμακα. (Εντός παρενθέσεως το σύνηθες εμπορικό όνομα) α) Αλκυλιωτικοί παράγοντες: ΒουσουλΦάνη (MyleπΙn ) Νιτροζουρίες: Σεμουστίνη (Methyl-CCNU) Καρμουστiνη (BICNU) Λομουστίνη (CCNU) Thiotepa Στρεπτοζοκίνη (Zanosar) Χλωραμπουκίλ η (Leukeran) ΜελΦαλάνη (Alkeran ) Μεχλωραιθαμίνη (Mustargen) Δακαρβαζίνη (DΠC-DOME) 6) Κυτταροστατικά αντιβιοτικά: Δακτινομπυκίνη (Actinomycin D, Cosmegen) Δαυνορουμπυκίνη (Cerubidin) Δοξορουμπυκίνη (Adriamycin) Μπλεομυκίνη (Blenoxane) Πλικαμυκίνη ή Μιθραμυκίνη (Mithracin) Μιτομυκίνη (Mutamycin) γ) Α ντιμεταβολί τες: Μεθοτρεξαtη (Folex, Mexate) 5-Φλουορουρακίλη (5-FU. Adrucil) Κυταραμπίνη (Cytosar-U) Θειογουανίνη (τhioguanine) Μερκαπτοπουρίνη (Purincthol) δ) Αλκαλοειδή της vinca: Βινβλαστίνη (Velban) Βινκριστίνη (Oncovin) Βινδεσίνη (Eldisine) ε) ΕπιπεδοΦυλοτοξίνες: Ετοποσίδη (Vepesid) Τενιποσίδη (τeniposid) στ) Διάφοροι παράγοντες: L-Ασπαραγινάση (L-Asparaginase) Σισπλατίνη (Platinol) Καρβοπλαστίνη ( Carboplastin) Υδροξυζουρία (Hydrea) Προκαρβαζίνη (Matulanc) Αμσακρίνη Μ ιτοζαντρόνη Η ιωκλοφωσφαμiδη_ είναι ο κυριότερος από τους παr'άγοντες της ομaδας αυτής και χρησιμοποιείται σε μεν μικρές δόσεις στη θεραπεία αυτοάνοσων νόσων, σε δε με ;'αλίηερες στη θεραπεία λεμφωμάτων και καρκίνου του μαστού3 Η κυριότερη επιπλοκή της είναι η.αρειά αιμ(φραγική κυστίτιδα1 2, κατάσταση που συνήθως απαιτεί μεταγγιση αιματος, και της οποίας σημαντική είναι η ::r10ληψη με καθετήρα Fol_9', εξασφάλιση διούρησης με ;'αλίηερίlς των 200 ml!ώρα..και χαp1uηση Ν-ακετυλοκυστεiνης ενδοκυστικά. Η όλη κατάσταση μπορεί να οδη ;'τίσει και σε αποφρακτική ουροπάθεια. λόγω οιδήματος :ων επιοηλιακών κυττάρων των ουροφόρων οδών και συσσώρευσης πηγμάτων αίματος2 Η κυκλοφωσφαμίδη ::ροκαλεί επίσης διfuιεση πνευμονική ίνωση, μερικές Φοr'έ; θανατηφόρα. _.. σε δόσεις ομως μεγαλύτερες των 2000 mg!m ενώ ενίσχυση της τοξικότητας στον πνεύμονα γίνεται από την ταυτόχρονη χορήγηση καρμουστίνης. μπλεομυκίνης και πιο σπάνια δοξορουμπυκίνηςη. Το φάρμακο αυτό προκαλεί μη αναστρέψιμη ελάττωση της χολινεστεράσης του πλάσματος με απ' ευοείας δράση του πάνω στο ένζυμο. έχουν δε αναφερθεί αρκετές περιπτώσεις παρατεταμένης άπνοιας μετά τη χορήγηση σουκκινυλοχολίνης Προκαλεί επίσης ένα σίjvδρομο που μιμείται το σύνδρομο ελαττωμένης έκκρισης αντιδιουρητικής ορμόνης 2, καθώς και οξεία μυοκαρδιοπάθεια με αιμορραγική καρδιακή νέκρωση, ιδιαίτερα σοβαρτ1 μέχρι θανατηφόρα σε ασθενείς που έχουν πάρει και άλλα κυτταροστατικά2. Από τις νι τροζουρiες, η καρμουστiνη προκαλεί δοσοεξαρτώμενη τοξικότητα στο αναπνευστικό. επιβαρυντικοί δε παράγοντες είναι προϋπάρχουσα πνευμονική νόσος λόγω χρήσεως καπνού ή επαγγελματικού περιβάλλοντος, ο αριθμός των κύκλων. ο αριομός των λευκοκυττάρων και αιμοπεταλίων στον πρώτο κύκλο και η ηλικία του ασθενούς Η σεμουστίνη και λομουστίνη είναι πολύ λιγότερο τοξικές στον πνεύμονα7 Επί πλέον οι νιτροζουρίες πιθανόν να προκαλέσουν σοβαρότατη καταστολή του μυελού των οστών και Οανατηφόρο ηπατική και μυοκαρδιακή νέκρωση. Η χρτ1ση των κορτικοστεροειδών ίσως προλαμβάνει τις δύο τελευταίες αυτές επιπλοκές , Από τους υπόλοιπους αλκυλιωτικούς παράγοντες η Thiotepa προκαλεί ελάττωση της χολινεστεράσης του πλάσματος, χωρίς όμως κλινική σημασία Η στρεπτοζοκfνη προκαλεί ελλιπή έκκριση ινσουλίνης και μπορεί να προκαλέσει υπεργλυκαιμία6 6) Κυτταροτοξικά αντιβιοτικά Αυτά είναι παράγωγα μυκήτων και βακτηριδίων. που δεν έχουν όμως αντιμικροβιακή δράση αλλά σχηματίζουν σταοερά συμπλέγματα με το DNA και RNA και σταματούν τη κυτταρική σύνθεση υ Η δοξοροιψπυκiνη και δαυνορουμπυκι'νη είναι ανθρακυκλίνες και έχουν παρόμοια φαρμακολογική δράση. Η πιο σημαντική επιπλοκή τους είναι η καρδιοτοξικότητα με απ' ευθείας τοξική δράση πάνω στα κύτταρα του μυοκαρδίου. Η επιπλοκή αυτή μπορεί να εκδηλωθεί: α. σαν οξεία μέσα σε ώρες από τη χορήγησή τους με διαφόρων τί1πων aποκλεισμούς. αρρυομίες και ελάττωση του κλάσματος εξcί)οησης της αριστερής κοιλίας. Η πρόγνωση της επιπλοκτίς είναι απρόβλεπτη. Μερικές φορές συνυπάρχει και περικαρδίτιδα και μπορεί να εμφανιστεί αιφνίδιος Οάνατοςc Η_ β. Η χρόνια μορφή καρδιοτοξικότητας απιί ανορω:υκλίνες έχει σχέση με αθροιστικές Μσεις μεγαλιίτερες απιί 550 mg/m2 Συνοδεύεται από ε λάττωση του κλάσματος εξcόθησης και σταδιακά από σημεία συμφορητικτίς καρδιακής ανεπάρκειας. Η αντιμετώπιστί της είναι μη ειδική και συμπτωματική, σημαντική όμως είναι η πρόληψτ1 της. Η Οεραπεία με ανθρακυκλίνες πρέπει απαραίτητα να συνοδεί1εται με «καρδιοπροστασία» (με δακτυλίτιδα. διουρητικά και παράγοντες που ελαττώνουν το μεταφορτίο2). ίσως δε βοηθούν και τα κορτικοστεροειδή και η διφαι νυδραμίνη2.4.6 Ένας τέτοιος συνδυασμός αυξάνει τον θεραπευτικό δείκτη των φαρμάκων αυτών και μπορεί το Οεραπευτικό σχήμα να ΦΟάσει σε χορήγηση μεγαλυτέρων δόσεων με λιγότερες παρενέργειες. Προδιαθετικοί παράγοντες για την εμφάνιση της 33

11 34 καρδιοτοξικότητας είναι η προηγηθείσα ακτινοβολία του μεσοθωρακίου, η θεραπεία με κυκλοφωσφαμίδη και η προϋπάρχουσα καρδιακή νόσος1α 6 15 Τα φάρμακα αυτά μεταβολίζονται στο ήπαρ και επομένως οποιαδrjποτε διαταραχή της ηπατικrjς λειτουργίας θα συνεπάγεται αύξηση της τοξικότητάς τους. Η δοξορουμπυκίνη ενοχοποιείται και για ένα «Φαινόμενο ανάκλησης» (recall phcnomcnon) που είναι η επανεμφάνιση τοξικότητας σε διάφορα όργανα, όταν χορηγείται άλλος χημειοθεραπευτικός παράγοντας ή ακτινοβολία του μεσοθωρακίου μετά από μήνες ή και χρόνια από τη διακοπrj χορήγηση ς δοξορουμπυκίνης Χωρίς να έχουν απ ' ευθείας τοξική δράση στον πνεύμονα η δοξορουμπυκίνη και ακτινομυκίνη ενισχύουν την εμφάνιση μετακτινικής πνευμονίτιδας ή τοξικότητας της μπλεομυκίνης -. Η μπλεομυκivη είναι το κατ' εξοχήν χημειοθεραπευτικό που συνδέεται με την εξελισσόμενη πνευμονική ίνωση, η οποία αρχίζει μετά από δόση mg!m=' και είναι θανατηφόρος μετά τα 350 ή κατ' άλλουc τα 500 mg!m=' Η θνητότητα από την επιπλοκή αυτ Φτάνει το 2-10'%,, αν και σήμερα αναφέρεται ότι περιορί:εται στο l ι 7. Επιβαρυντικοί παράγοντες είναι η ηλικίd άνω των 65 ή 70 ετών, προϋπάρχουσα πνευμονική νόσος, συνοδός ή προηγηθείσα ακτινοβολία των πνευμονικών πεδίων, παρουσία ουραιμίας λόγω της επιβράδυνσης της νεφρικής απομάκρυνσης του φαρμάκου. προηγηθείσα θεραπεία με μπλεομυκίνη, άλλος τρόπος χορήγησής της πλην της συνεχούς ενδοφλέβιας έγχυσης, ο τύπος του όγκου, ενώ τα κρυσταλλοειδή διαλύματα διεγχειρητικά ελαττώνουν την τοξικότητα Ι.2.6. ι8. ι9.2ο_ Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στη ταυτόχρονη χορήγηση της μπλεομυκίνης με άλλα χημειοθεραπευτικά φάρμακα, όπως η σισπλατίνη και κυρίως η κυκλοφωσφαμίδη. Ο μηχανισμός δημιουργίας της πνευμονικής ίνωσης δεν είναι ακριβώς γνωστός. α!.λά μάλλον οφείλεται σε απ' ευθείας κυτταροτοξική δράση με σχηματισμό υπεροξειδίου και ελευθέρων ριζών7 Τελικό αποτέλεσμα της όλης διεργασίας είναι η ελάττωση του επιφανειοδραστικού παράγοντα και η πνευμονική ίνωση, κάτι που όμως μπορεί να ανασταλεί από το ένζυμο υπεροξική δισμουτάση που δρα προστατευτικά στο πνευμονοκύτταροό Έχει αποδειχθεί και απ' ευθείας τοξική δράση του φαρμάκου πάνω στα πνευμονοκύτταρα τύπου Ι, σε απάντηση δε αυτού του γεγονότος μπορεί τα κύτταρα τύπου 11 να μεταπλαστούν σε τύπου Ι ή και να δώσουν δυσπλαστικές μορ Φές720 Η ιδιαίτερη πννευμοτοξικότητα του φαρμάκου σε ορισμένους ασθενείς, ίσως οφείλεται και στην έλλειψη της υδροξυλάσης της μπλεομυκίνης. δηλαδή του ενζύμου που αδρανοποιεί το Φάρμακο2 21. Το ένζυμο αυτό υπάρχει σε μεγαλύτερες συγκεντρώσεις στις μικρότερες ηλικίες και αυτό ίσως εξηγεί και την μικρότερη τοξικότητά του στα νεαρά άτομα2 1 χ. Υπάρχει πολύ μεγάλη συσχέτιση της τοξικότητας της μπλεομυκίνης στον πνεύμονα με το κλάσμα του εισπνεομένου 02, το οποίο πρέπει να κρατιέται σε πολύ χαμηλά επίπεδα κάτω από το 30'\, με το ανάλογο πάντα monitoring του κορεσμού της αιμοσφαιρίη η νης ο " - -. ι ασ θ ενεις ' αυτοι ' εχουν ' εν ' δ ει ξ η για πρωιμη ' διασωλήνωση, τεχνητό αερισμό και αύξηση της ΡΟ? με μηχανικά μέσα, όπως π.χ. πρόσθεση ΡΕΕΡ7. Η πρώτή υ ποκλινική μεταβολή εμφάνισης του συνδρόμου είναι οι διαταραχές διάχυσης που εμφανίζονται 2-17 μήνες μετά την έναρξη της Χ Η βοήθεια των κορτικοστε- ΘΕΜΑΤΑ Α:.ΙΑΙΣΘΗΣΙΟ.\ΟΓΙ -1.::!( -\! Ε\ -\ λ!i' υρι!(ησ ροcι. δών στη κα ; άσταση αυτή εί, αι αμοιί.ξ" c ιι;:\ η. η δε τυχο _ ν ευ ργετι η τους ράση είναι ο i.c''":'c'' u-:c 6c>ση; τη; επιπλοκης αυτης σε αλλεργικά ή α\ οσοί.c'" ι ι.: υ ω :ια. Έ χουν αναφερθεί και περιπτώσεις εωσι νοοιί. ια ιιε :σ σύνδ ο και έχει αποδοθεί σε αντίδραση ι ::.ε ρε ι αισθη, πας- : ' -5. Η μπλεομυκίνη έχει αποδειχθεί σε -:ειf>αματό : ωα οτι εχει θετική επίδραση στην χημεω:α.ξ.ιυ :ω\' πολυμορ πυρήνων, καθώς επίσης και ω: ει Η ια: δράση στην αυςηση των ινοπλαστών που οδηγει σε ιη Jση =.. J:f πλ ικαμυκiνη (Mythramycίn) είνuι :c>.ξ.ικη στον μυε ο τ. ο τών : τους, νεφρούς, το πε:::ιι.:c> (Π σ: η μα και το ηπαρ, ειναι οε χρησιμη στην επει ;'σισα α\ :ωετcόπιση της _ ευτερο y ενούς υπερασβεστιαιμία: α::c κ κο ήθη αιτια, Λογω εκλεκτικής της δράση: σ:σι: c σ:εοκλάστες2.3. Η μιτομυκiνη (Mitomycin) είναι νεορc :σξική και προκαλεί πνευμονική ίνωσηι.6.7χ26 Η ακτινομυκiνη είναι καρδιοτο.ξ.ικτi και ειιφανί"ει και αυτή το «Φαινόμενο ανάκλησης>> (.βί.ε ::ε α\ c J ψω/ γ) Αντιμεταβολίτες Αυτή η ομάδα περιλαμβάνει φάρμακα ::οι c:χοι.ν δομή ανάλογη με φυσικούς μεταβολίτε;. ;ωι εί\" Uι απαραίτητοι για τη κυτταρική λειτουργία και διαίρεση. λί.ί.ηλεπιδρούν με ειδικά ένζυμα και προκαί.οί,. ει.:ί.εκ:ι κ ή αναστολή της λειτουργίας τουςυ Η μεθοτρεξάτη αναστέλλει το έν ι μο ρε, :οι κτάση του διυδροφολλικού οξέος, που είναι ω:αραι : η :ο ';'tu τη σύνθεση της πουρίνης και πυριμιδίνη;1 = =- >.\ό :'ω αυτού του κοινού δρόμου παρουσιά ει συνέρ ;'εtu με :ο :\,0, το οποίο αυξάνει τον θεραπευτικό δείκτη τη; μεηο φε-ξάτης μόνης της ή σε συνδυασμό με μεθειο, ί, η> Π ροι.:αί.εί η πατοτοξικότητα, καταστολτj του μι εί.οί τc J\" σστc:j\' και πιο σπάνια πνευμονίτιδα. που είναι cψ c J σα ι.:ί.ασσικό παράδειγμα αντίδρασης υπερευαισθησιu - και δε\' έχει σχέση με τη συνολική δόση τοι χορτl";'οι μεωι Φαρμάι 7 29 Η, κου. τε λ ευταια εμ φ ανι"εται σι Χ''ο:εf α σε υσιjενεί:; -.. που βρίσκονται σε σταδιακή ελάτ:ωση :c J\" ι.:οf :ικοστεροειδών ή έχουν υποβληθεί σε επι\ εφρι6εκ:ομή=. λντενδείκνυται σε σημαντικού βαθμού νεφf'ικτi βί.ιiκη επειδή είναι πολύ νεφροτοξική2 έχει δε τάσει σι σσc:jρευσης στο πλευριτικό ή ασκιτικό υγρό1 2". \1ία ίσω ΑανατηΦόρος επιπλοκή της είναι η νεκοωτικτi ε ;'κει:>αί.ωτάθεια (βλάβη στην λευκή ουσία) μετά από ι ::αf α χ \ οειδή χορήγησή της σε καρκινωματώδη μηνιγ-;ί:ιδα= ο Όλοι οι αντιμεταβολίτε; είναι ισχι ρά μι εί.οκατασταλ τικά. Ετ:ί πλέον η Φλοuοροοuρω.:ιί. η ::ρc>καί.εί αταξία λόγω βλιiβης τη; παρεγκεφαλίδα; Ή Η βί.ιiβη του στοματικού και εντερικού βλεννογciνοι ::c>ι ::f1οκαί.οίj\' τα δύο τελευταία φάρμακα οδηγοί\' σε δι σφα"(ία. διάρροιες και σοβαρές διαταραχές τοι ι σο: ι,'ι c')ι ί δα:ο; και ηλεκτρολυτcόν6. δ) Αλκαλοειδή της vinca και ετοποσίδη Τα φάρμακα αυτά συνδέονται ενδοκι ::cί.ρια με τις πρωτείνες στα ενδοπυρηνικά μικροσωί.ψ άρια και σταματούν τη μετάφαση 1 6 Προκαλούν περιφερικέ; \Η ροπάθειες και διαταραχές του ΑΝΣ και η χρηση :οι; συνοδεύεται από παραισοησίες, απώλεια των ε\ :c J βαθει αντανακλαστικών και γαστρεντερικέ; διαταραχέ.υ Η 6ινκριστ(νη μπορεί να προκαλέσει υπονατριuιμία i.ό ;ω ελλιπούς έκκρισης αντιδιουρητική; Οf1μόνη: ο"' -....

12 ΘΕΜΑΤ Α ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΠΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤ Α ΠΚΗΣ!Α τρικησ 35 ε) Αλλα κυτταροτοξικά φάρμακα Η αμσαιφι'vη έχει τοξικότητα σαν της δοξορουμπυκίνης. Προκαλεί καταστολή του μυελού των οστιίjν και θανατηφόρες αρρυθμίες, ιδίως σε συνδυασμό με υποκαλιαιμίαυ Η L-ασπαραγι vάση καταστρέφει εξωκυττάρια την προσφορά του αμινοξέος ασπαραγίνη καταλύοντας την υδρόλυσή του σε ασπαρτικό οξύ και αμμωνία. Οι περισσότεροι φυσιολογικοί ιστοί συνθέτουν την L-ασπαραγίνη μόνοι τους σε ποσότητες ικανοποιητικές για τις μεταβολικές τους ανάγκες. Ορισμένοι κακοήθεις ιστοί όμως, ανάμεσα στους οποίους κυρίως τα κι'ηταρα της οξείας λεμφοβλαστικής αναιμίας στα παιδιά έχουν ανάγκη τεραστίων ποσοτήτων L-ασπαραγίνης. την οποία παίρνουν από το εξωκυττάριο υγρό. Ακριβώς αυηi τα αποθέματα καταστρέφει η L-ασπαραγινάση. η δε κυτταροτοξική της δράση ενισχύεται από την προηγούμενη χορήγηση και άλλων Χ!Θευτικών φαρμάκων και κυρίως της μεθοτρεξάτης3. Χρησιμοποιείται στη θεραπεία της οξείας λευχαιμίας και προκαλεί αναφυλακτικές αντιδράσεις. διαταραχές πηκηκότητας, ηπατοτοξικότητα. αιμορρα'(ική παγκρεατίτιδα και διαταραχές από το νευρικό σύστημα Η σισπλατίvη έχει αλκυλιωτική δράση και χρησιμοποιείται για θεραπεία όγκων ωοθηκιίj\' και όρχεωνυ Είναι νεφροτοξικός παράγοντας. με αρχική τοξική δράση στο εγγύς εσπειραμένο σωληνάριο και επομένω; με'(άλη απώλεια κατιόντων, μερικές φορές θανατηφόρα.; και η ρίως απώλεια ασβεστίου, μαγνησίου και καλίου 1 =. Ευνόητο είναι ότι οι ηλεκτρολύτες αυτοί πρέπει να αντικαθιστώνται συνοδευόμενοι και από την ανάλο'(η ενυδάτωση. Η νεφροτοξικότητα παρουσηi Εται τόσο από την ενδοφλέβια όσο και από την ενδαρτηριακή ή ενδοπεριτοναϊκή χορήγηση του φαρμάκου. ενισχύεται δε από την ταυτόχρονη χορήγηση και άλλων νεφροτοξικών παραγόντων2 Η σισπλατίνη προκαλεί και περιφερικές νευροπάθειες, απώλεια της ακουστικής οξύτητας. του αισθίίματος γεύσης, σπασμούς, και καταστολή του μυελού των ο στών4 6 Η καρ6οπλαστivη είναι ένας νεότερος παράγοντας με λιγότερες τοξικές ενέργειες από τη σισπλατίνη και χρησιμοποιεί τα ι σε παιδιατρικούς ασθενείς Η δακαp6αζivη προκαλεί γαστρεντερικές διαταpαχές, καταστολή της αιμοποίησης, και ένα σύνδρομο που μοιάζει με γριππώδη συνδρομή6. Η μιτοζαvτρόvη είναι ανάλογη της δοξορουμπυκίνης με μικρότερη όμως τοξικότητα Η προκαρ6αζίvη δρα αναστέλλοντας τη σύνθεση του DNA και RNA. Είναι ένας αναστολέας της μονονοαμινοοξειδάσης και γι' αυτό είναι απαραίτητη η επιλογή κατάλληλων αναισθητικών παραγόντων. Μερικοί μεταβολίτες της είναι ενεργοί και 24 ώρες μετά τη χορήγησ1i της, και yι' αυτό απαιτείται δίακοπή του φαρμάκου 72 ώ ρες πριν την αναισθησία ΦΑΡΜΑΚΑ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ (Πίνακας 3) α) Κυτταροτοξικά ανόσοκατασταλ τικά Τα φάρμακα αυτά χρησιμοποιούνται και για τη πρόληψη απόρριψης του μοσχεύματος σε μεταμοσχευθέντες Πίνακας 3 Φάρμακα που επηρεάζοην την ανοσολογική απάντηση Κητταροτοξικά ανοσοκατασταλ τικά Αζαθειοπρίμη (Imuran) ΚυκλοΦωσΦαμίδη (C'ytoxan) Χλωραμπουκίλ η ( Leukeπιn) Κορτικοειδή και ανοσοκατασταλ τικά Πρεδνιζόνη (Deltasone) Πρεδνι:ολόνη (Delta-cortef. Econopred) Αντιλεμφοκυτταρική ανοσοσφαιρίνη Κυκλοσπορίνη (Sandimmune) Α νοσοδιεγερτικά Εμβόλιο του corynebacterium p<ιrνιlln τ ροποποιητές α νοσολογικής απάντησης Ιντερφερόνες (Roferon. Interon) Ιντερλευκίνη (IL-2 r!l-2) TNF ασθενείς. Είναι μη ειδικά στη δράση τους. με κυριότερη τοξική ενέργεια την καταστολή του μυελού των οστcijν 1 Οι ασθενεί; είναι επφρεπείς σε λοιμcόξεις. ιδίως ωκαιριακf..;. 6) Κορτικοστεροειδή και άλλα ανοσοκατασταλ τικά Η πρεδνι;όι η και μεθολπρεδι ι;ολ6νη χρησιμοποιοιλ ται πολύ στην Ο'(Κολογία. Πρέπει να γίνεται επί πλέον κάλυψη tcιj\' ασοενrjiν αυτciη με στεροειδή περιεγχειρητικά. Χρησιμοποιοίιντυι επίσης για την πρόληψη απόρριψη; του μοσχεύματος. καθιός και για τη καταστολή έκκρισης γεννητικr!jν ορμονci1ν από τον φλοιό των επινεφριδίωνυ=. Η αντιλεμφοιωτταρική ανοσοσφαιρι'vη προκαλεί αντιδράσεις υπερευαισθησίας 1 Η ιωκλοσποpiι'η έχει ειδική δράση σε ορισμένους τύπους λεμφοκυττ6ρων και καταστέλλει έντονα την χυμική και κυτταρική ανοσία. Ε πηρεάζει την νεφρική και ηπατική λειτουργία. προκαλεί υπέρταση, τρόμο. γαστρεντερικές διαταραχές και αt:>ξηση της καρκινογένεσης1.1j 14 γ) Ανοσοδιεγερτικά Εναιώρημα ανενεργcόν μικροοργανισμcόν του Corynebactcrium p<ιrvum μπορεί να χορηγηθεί με:σα σε κοιλότητες για αντιμετιόπιση νεοπλασιών. Είναι Ε:νας μη ειδικός παράγοντας και πιοανόν να προκαλέσει πυρετό, κοιλιακά άλγη και γαστρεντερικc:ς διαταραχέςuό δ) Τροποποιητές της βιολογικής απάντησης Τα Φάfψακα cωτci που ονομάζονται RRM (Biological Responsc Moclificrs ) μπήκαν στη Οεραπεία του καρκίνου στη δεκαετία του Στην ομάδα αυηί ανήκουν οι ινπρφερόνες. οι ιντερλευκίνες. ο παρ6γοντας νέκρωσης του όγκου Ιi TNF (Tumor Necrosis Factor) και τα μονοκλωνικά αντισώματα. Η μέγιστη ανεκτή δόση τους περιορίζεται από τη μεγάλη τοξικc\τητά τους. η οποία μπορεί να είναι και θανατηφόρος". Η α-ι vτεpφερ6ι η χρησιμοποιήοηκε αρχικ6 στη θεραπεία λευχαιμιιόν. στη συνέχεια δε μπήκαν στη θεραπευτική και η 6- και γ-ιvτερφερόvη. Η α και γ μπορεί να προκαλε:σουν συμφορητικ1ί καρδιακή ανεπάρκεια που συνοδεύεται από ταχυκαρδία και αρρυομίες='. Η επιπλοκή

13 36 αυτή είναι πιο συχνή σε ασθενείς με προϋπάρχουσα καρδιακή νόσο, μπορεί δε να χρειαστεί και παρακολούοηση με Holter monitor, όταν χορηγούνται μεγάλες δόσεις του φαρμάκου. Τα φάρμακα αυτά επίσης παρουσιάζουν νευροτοξικότητα μερικές φορές Οανατηφόρο, που εκδηλώνεται με υπνηλία και λήοαργο, αποπροσανατολισμό, λεκτική αφασία, σπασμούς και αιφνίδιο θάνατο. Μπορεί επίσης να προσβληθεί και το περιφερικό νευρικό σύστημα. να εμφανιστεί πυρετός, ναυτία, έμετος, γριππώδης συνδρομή, κατακράτηση ούρων, εμβοές ώτων, ελαφρός πονοκέφαλος, μη ελεγχόμενη υπερπυρεξία, διαταραχές της ηπατικής λειτουργίας, θρομβοκυττοπενία ή και σοβαρή aπλασία του μυελού των οστών Η ιντερλευκ{νη-2 (IL-2) είναι μια ισχυρή λεμφοκίνη που εκκρίνεται από τα Τ-λεμφοκύτταρα και έχει αποδειχθεί ότι έχει αντιογκογόνες ιδιότητες. Η χρήση της προς το παρόν σε μεταστατικό καρκίνωμα των ουροφόρων ο δών, κακόηοες μελάνωμα και καρκίνο του κόλου συνοδεύεται από σοβαρή τοξικότητα και οι ασθενείς καλόν είναι να νοσηλεύονται σε μονάδες εντατικτ1ς παρακολούθησης2. Παρουσιάζεται υπερφόρτωση με υγ ρά και διάμεσο οίδημα, σοβαρή υπερπυρεξία, νεφροτοξικότητα. ηπατοτοξικότητα και σοβαρή υπόταση. Η αντιμετώπιση είναι συμπτωματική με χορήγηση ντοπαμίνης, ανθρώπειας αλβουμίνης και aντιπυρετικών. Τα κορτικοστεροειδή φαίνεται ότι ελαττώνουν τη τοξικότητα Ο παράγοντας νέκρωσης του όγκου (Tumor Necrosis Factor ή TNF) έχει χρησιμοποιηθεί πρόσφατα στη θεραπεία καοήθων νόσων, με συνοδό όμως μεγάλη τοξικότητα όπως πονοκέφαλο. τρόμο,. υπέρταση ή υπόταση. ταχυκαρδία, υπερθερμία. Πολύ επικίνδυνη είναι η τοξικότητα στο ΚΝΣ, ιδίως σε ασθενείς με προηγοιjμενο εγκεφαλικό επεισόδιο ή εγκεφαλικές μεταστάσει;2. 3. ΟΡΜΟΝΕΣ ΤΟΥΣ ΦΥ ΛΟΥ ΚΑΙ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ ΤΟΥΣ (Πίνακας 4) Η θεραπεία με τα φάρμακα αυτά είναι πολιj χρήσιμη σε μερικοιjς ορμονοευαίσθητους όγκους και η χρήση τους σε μερικές περιπτώσεις έχει αντικαταστήσει τη χειρουργική αντιμετώπιση 1.4 Τα οιστρογόνα μπορεί να προκαλέσουν ναυτία, κατακράτηση ύδατος, θρομβώσεις aρτηριακές ή φλεβικές. υπερασ6εστιαιμία, ανικανότητα και γυναικομαστία στους άντρες ή μητρορραγίες στις γυναίκες Η προγεστερόνη προκαλεί ναυτία, κατακράτηση υ γρών, αύξηση του σωματικοι) βάρους και αύξηση της δραστηριότητας των ηπατικών ενζύμων1.41 Τα ανδρογόνα και αvα6ολικά στεροειδή μπορεί να προκαλέσουν χολοστατικό ίκτερο, οιδήματα και υπερασβεστιαιμία Από τους ανταγωνιστές των ορμονών η αμ ινογλουτεθεμ ίδη χρησιμοποιείται στον μετεμμηνοπαυσιακό καρκίνο του μαστού, προκαλώντας αναστολή της παραγωγής στεροειδών από τον φλοιό των επινεφριδίων και αδυναμία δράσης αυτών στα όργανα στόχους τους. Για τον λόγο αυτό είναι απαραίτητη η ταυτόχρονη κάλυψη με κορτικοστεροειδή. Προκαλεί αύξηση της δραστηριότητας των ηπατικών ενζύμων Η ταμοξιφαίνη που χρησιμοποιείται στον καρκίνο του μαστού, είναι aνταγωνιστής των οιστρογόνων, δεν έ- Οιστρογόνα ΘΕΜΑΤΑ ΑΜΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΙ\ΤΑΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Πίνακας 4 Ορμόνες του Φύλου και ανταγωνιστές τους Προγεστερόνες Διαιθυλστιλβοιστρόλη (Stilphostrol) Οιστ ραδιόλ η (Estrace) Εθυνυλοιστραδιόλη (Estinyl, Feminone) Πολυοιστ ραδιόλ η (Estradurin) Προγεστερόνη (Progestaject) Μεδροξυπρογεστερόνη (Depo-Proνera) Μεγεστρόλ η (Megace, Pallace) Νορεθιστερόνη (Norlutin) Υδροξυπρογεστερόνη (Delalutin) Ανδρογόνα και αναβολικά στεροειδή Οξανδρολόνη (Anaνar) Νανδρολόνη (Durabolin) Οξυμεθολόνη (Anadrol-50) Τεστοστερόνη (τestoject-50) Ανταγωνιστές ορμονών ΑμινογλουτεΟεμίδη (Cytadren) ΤαμοξιΦαίνη (Nolνadex) χει ανεπιθύμητες ενέργειες, παρά μόνον καθιστά πιο ε πώδυνες τις οστικές μεταστάσεις και μπορεί να εμφανιστεί υπερασβεστιαιμία 1.41 Β. ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕΤΑ ΑΠΟ Χ/Θ Όταν ο ασθενής που έχει υποβληθεί σε Χ Θ έρθει στο χειρουργείο, ο αναισθησιολόγος έχει να αντιμετωπίσει ορισμένα ειδικά προβλήματα, τα οποία όμως αναλυτικότερα είναι: 1) Αυξημένος κίνδυνος φλεγμονής Οι ασθενείς αυτοί είναι επιρρεπείς σε ευκαιριακές λοιμώξεις, λόγω της ανοσοκαταστολής από τα διάφορα χημειοθεραπευτικά ή τα κορτικοστεροειδή. Απαραίτητη είναι η τήρηση αυστηρών μέτρων aσηψίας εκ μέρους της αναισθησιολογικής ομάδας1.4. ό. 4Ο. 2) Χορήγηση κυτταροστατικών φαρμάκων Μερικές φορές ίσως χρειαστεί ο αναισθησιολόγος να χορηγήσει ο ίδιος διάφορα κυτταροστατικά φάρμακα, λαμβάνοντας πάντα τις αναγκαίες προφυλάξεις που προβλέπονται απι) διεθνείς κανονισμούς (όπως π.χ.: αποφυγή εκτίναξης του φαρμάκου και επαφής του με το δέρμα, χρήση γαντιών, μάσκας, ειδικής στολής κλπ.)1. Οι ασθενείς αυτοί παρουσιάζουν συχνά πρόβλημα στη Φλεβοκέντηση, λόγω καταστροφής του φλεβικού δικτιίου από προηγούμενα σχήματα Χ1Θ. Η Φλεβοκέντηση απαγορεύεται να γίνει σε μέλος με παρακώλυση της αιματικής κυκλοφορίας (π.χ.: μετά μαστεκτομή, λεμφοίδημα ή όγκο). Ασθενείς με σύνδρομο της άνω κοίλης φλέβας πρέπει να παίρνουν τη νοσηλεία τους από φλέβα του κάτω άκρου. Σε περίπτωση χορήγησης εξωαγγειακά του κυτταροστατικού, πρέπει να λαμβάνεται επειγόντως ειδική μέριμνα1.

14 ΘΕΜΑΤ Α ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑ ΠΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 37 3) Κυκλοφορικό σύστημα Οι ασθενείς αυτοί συχνά παρουσιάζουν προβλήματα από το κυκλοφορικό, είτε λόγω της ίδιας της κακοήθους νόσου, είτε λόγω τοξικής δράσης των διάφορων χημειοθεραπευτικών, κυρίως της δοξορουμπυκίνης και σε μικρότερο βαθμό της δαυνορουμπυκίνης1 2 6, κυκλοφωσφαμίδης 2 6 και σισπλατίνης Απαιτείται προεγχειρητικά σχολαστικός καρδιολογικός έλεγχος για εντόπιση τυχόν σημείων συμφορητικής καρδιακής ανεπάρκειας, ύπαρξη περικαρδιακτjς συλλογής και αρρυθμιών και κυρίως καλπαστικού ρυθμού. Θα έχουμε υπ' όψη μας ότι η προπρανολόλη ενισχύει την καρδιοτοξική δράση της δοξορουμπυκίνης, όπως και η προηγηθείσα ακτινοβολία του μεσοθωρακίου ή η αγωγή με κυκλοφωσφαμίδη. Η καρδιακή ανεπάρκεια εμφανίζεται συνήθως έξι μήνες μετά το τέλος της ΧΙΘ και είναι μη αναστρέψιμη. Μεγάλη επίσης τοξικότητα παρουσιάζουν οι τροποποιητές της βιολογικής απάντησης ιντερφερόνες και ιντερλευκίνη ) Αναπνευστικό σύστημα Προβλήματα από το αναπνευστικό μπορεί να υπάρχουν είτε λόγω της κύριας ή μεταστατικής νόσου, είτε λόγω τοξικής δράσης των κυτταροστατικών. Η μπλεομυκίνη είναι ο πιο τοξικός παράγοντας για τους πνεύμονες , αλλά θα προσέξουμε και τους ασθενείς που έχουν πάρεl βουσουλφάνη 1 5, κυκλοφωσφαμίδη 7. χ"'ι.ωραμπουκίλ η4. 42, μεθοτρεξάτη \ κυτταραμπυκίνη ιι ι τομυκίνη και καρμουστίνη4. Τα συμπτώματα αρχίζουν συνήθως 4-8 εβδομάδες μετά το τέλος της Χ Θ. Στην προεγχειρητική εκτίμηση είναι απαραίτητη πρόσφατη α κτινογραφία θώρακα, έλεγχος των αερίων του aρτηριακού αίματος (συνήθως υπάρχει υποξαιμία) και ο πλήρης σπιρομετρικός έλεγχος που Οα δείξει βλάβη περιοριστικού τύπου. Μετά από θεραπεία με μπλεομυκίνη Οα είμαστε ι διαίτερα προσεκτικοί στο κλάσμα του εισπνεόμενου οξυγόνου, το οποίο δεν πρέπει να υπερβαίνει το 30 ο (ή και το 24%)4 διεγχειρητικά, έχοντας πάντα το ανάλογο monitoring. Μετεγχειρητικά τυχόν υποξαιμία Οα αντιμετωπιστεί με άλλες μεθόδους πλην της χορήγησης ατμόσφαιρας πλούσιας σε οξυγόνο Λ24 Η αναπλήρωση των υ γρών διεγχειρητικά πρέπει να γίνεται με κρυσταλλοειδή διαλύματα, εφόσον βρέθηκε ότι τα κολλοειδή αυξάνουν την τοξικότητα ) Γαστρεντερικό σύστημα Και η κακοήθης νόσος και η Χ Θ προκαλοίjv ναυτία, έμετο και καχεξία. Σ' αυτούς τους ασθενείς σχεδόν πάντα είναι διαταραγμένο το ισοζύγιο ύδατος. ηλεκτρολυτών και οι πρωτείνες του πλάσματος1 4 Λόγω της διαταραγμένης φαρμακοκινητικής, υπάρχει ιδιαίτερη ευαισθησία στα αναισθησιολογικά Φάρμακα4. Επί πλέον η μεθοτρεξάτ't\ ιcαι <Qλaυaς:JΟυς:Jαιcίλ't\ ιcαταστψ'.<qaυν τον 6λεννcηόνο του στόματος και εντερικού σωλήνα. Απαραίτητη είναι η αναπλήρωση των υγρών και ηλεκτρολυτrbν προεγχειρητικά4 6 6) Ηπατική λειτουργία Η ηπατική λειτουργία είναι συχνά διαταραγμένη σε ασθενείς που έχουν πάρει μεθοτρεξάτη χ, κυκλοφωσφαμίδη4, δοξορουμπυκίνη4, μι0ραμυκίνη34, μεκραπτο- πουρίνη 4 L-ασπαραγι νάση4 και νι τ ροζ ουρίες Ι.4.Ι3.Ι4.Ι5.2Ι. Η μεθοτρεξάτη προκαλεί κίρρωση του ήπατος όταν χορηγείται από το στόμα4 Επιβαρυντικοί παράγοντες είναι η μεγάλη διάρκεια της θεραπείας και η χρήση οινοπνεύματος. Η μερκαπτοπουρίνη προκαλεί νέκρωση των ηπατοκυττάρων ή χολόσταση4, ενώ είναι γνωστό ότι πολλά κυτταροστατικά αυξάνουν την δραστηριότητα των ηπατικών ενζύμων ) Νεφρική λειτουργία ΝεΦροτοξικές είναι σε μεγάλες δόσεις η μεθοτρεξάτη μερκαπτοπουρίνη1 24, στρεπτοζοκίνη1 24, ενcδ η σισπλατίνη και μιτομυκίνη προκαλούν νεφρική βλάβη α κόμα και σε μικρές δόσεις1 2Α Απαραίτητος προεγχειρητικά είναι ο προσδιορισμός της κρεατινίνης κω της κάθαρσης κρεατινίνης. 8) Αιμοποιητικό σύστημα Όλα τα κυτταροστατικά εκτός από την βινκριστίνη και μπλεομυκίνη1 καταστέλλσυν την αιμοποίηση. Συνήθως η καταστολή αυτή φαίνεται επτά με δέκα μέρες μετά τη θεραπεία. αλλά ορισμένα φάρμακα όπως η καρμουστίνη. λομουστίνη και μελφαλάνη έχουν καθυστερημένη αντίδραση1 4 Η αγαιμ{α μπορεί να οφείλεται σε απώλεια αίματος, αιμόλυση. μη αιμολυτική βράχυνση της ζωής των ερυθροκυττάρων ή κατ' ευθείαν δράση των κυτταροστατικcον4 Η λευιωπεvι'α είναι συνήθως παρενέργεια των κυτταροστατικών και οδηγεί σε αυξημένο κίνδυνο λοιμώξεων Η θρομ6οπεν{α μπορεί να οδηγήσει σε αιμορραγίες όταν ο αριθμός των αιμοπεταλίων πέσει κάτω από mm3 1 ή κατ' riλλους ακόμα και mm3 4 Μπορεί να είναι απαραίτητη η προεγχειρητική μετriγγιση αιμοπεταλίων. Υπερπηκτικότητα του αι'ματος παρατηρείται σε ορισμένους όγκους. οδηγεί σε θρομβώσεις των εν τω βriοει κυρίων φλεβών και σε σύνδρομο διάχυτης ενδαγγειακής πήξης-14 1 ενώ διαταραχές πηκτικότητα; μπορεί να προκαλέσει η μεχλωραιθαμί\ η. η L-ασπαραγινriση και η μι Οραμυκίνηυ9 Η τελευταία μπορεί να προκαλέσει και θανατηφόρο αιμορραγική διάοεση. 9) Μεταβολικές διαταραχές Η κυκλοφωσφαμίδη και βινκριστίνη προκαλούν ελλιπή έκκριση αντιδιουρητικής ορμόνης και μπορεί να ο δηγτjσουν σε δηλητηf1ίαση από ύδωρ U 4 6 Οι γαστρεντερικές διαταραχές που nροκαλοιλ όλα σχεδόν τα κυτταροστατικά οδηγοίjν σε διαταραγμένο ισοζt'jγιο ηλεκτρολυτών, ενώ η ι'jπαρξη οστικci1ν μεταστriσεων επηρεάζει το α σβέστιο του αίματος. Προσεκτικός nροεγχειρητικός έ λεγχος και αναπλήρωση των ηλεκτρολυτών είναι απαραίτητος. 10) Διαταραχές νευρικού συστήματος Η βινκριστίνη. βινβλαστίνη, nροκαρβαζίνη και σισπλατίνη προκαλοίjν διαταραχές και του κινητικού αλλri κυρίως των αισθητικrbν νευρώνων με αποτέλεσμα παραισθησίες και απώλεια των εν τω βάθει αντανακλαστικών. Προσοχτj χρειάζεται στη τοποθέτηση θέσης των ασθενών αυτών. ενώ η περιοχική αναισοησία έχει σχετική aντένδειξη. Διαταραχές από το ΑΝΣ οδηγούν σε κυ-

15 38 κλοφορική αστάθι;ια14. Η Φλουορουρακίλη προκαλεί α στάθεια από βλάβη της παρεγκεφαλίδας1 6, ενώ η μι;θοτρεξάτη νεκρωτική βλάβη της λευκής ουσίας του εγκεφάλου μετά από ενδορραχιuία χορήγηση2 30 Η L-ασπαραγιvάση προιωλι;{ λήθαργο. υπνηλία, κεντρική καταστολιί και κώμα6 Η προκαρβαζίνη μπορεί να προκαλέσει ψύχωση, ενώ η χρήση του TNF είναι πολύ επικίνδυνη σε ασθενείς με προϋπάρχον πρόβλημα από το ΚΝΣ2. 11) Αλληλεπιδράσεις φαρμάκων α) Ε1 δοφλέ6ια αναισθητικά Πολλά χημι;ιοθεραπευτικά και ανοσοκατασταλτικά. όπως η κυκλοφωσφαμίδη, επηρεάζουν την ηπατική μικροσωμιακή μικτής λειτουργίας οξειδάση (MF0)4 Οι α σθενείς αυτοί παρουσιάζουν ιδιαίτερη ευαισθησία με δόσεις κατασταλτικών ιί αναισθητικών παραγόντων πολίι μικρότερες από τις κανονικά προβλεπόμενι:ςη4. Το corynebacterium parvum εμποδίζει τον ηπατικό μεταβολισμό της πεντοβαρβιτόνης και τριχλωροαιθανόλ ης και γι αυτό η χορήγηση αυτών των παραγόντων μπορεί να αποβεί ακόμα και θανατηφόρα Η αναστολή ή επαγωγή των ηπατικών ενζύμων γίνεται σχεδόν με όλα τα κυτταροστατικά, με αποτέλεσμα αύξηση της ευαισθησίας ή αντίθετα της αντοχής σε διάφορους αναισθητικούς παράγοντες. Η προκαρβαζίνη είναι ένας μέσης ισχύος αναστολέας της ΜΑΟ και γι' αυτό παρουσιάζει συνέρ'(εια με τις Φαι νοθειαζίνες, τα βαρβιτουρικά και τα ναρκωτικά και ιδίως την πεθιδίνη. Ιδιαίτερη προσοχτ1 χρειάζεται στη χορήγηση συμπαθητικομιμητικών αμινών1 Η6 6) Μυοχαλαρωτικά Η κυκλοφωσφαμίδη ελαττci.jνει τη χολινεστεράση του πλάσματος με απ' ευθεία:; δράση της πάνω στο ένζυμο14 t. Σε μικρότερο βαθμό χωρί:; όμως κλινική σημασία την ίδια δράση έχει και η thiotepa1 Η_ Η αζαθειοπρίνη προκαλεί μόνη της ή και σε συνδυασμό με τη γουανεθιδίνη απ' ευθείας μείωση της δραστικότητας της τουβοκουραρίνης. με αποτέλεσμα αύξηση της δόσης του απαιτούμενου μυοχαλαρωτικού στο διπλάσιο έως τετραπλάσιο 1. Παρατεταμένη άπνοια έχει αναφερθεί μετά από χορήγηση πανκουρονίου σε ασθενείς που έπαιρναν thiotepa4.45 Το τεταρτοταγές αμμώνιο που σχηματίζεται μέσα στο μόριο των αλκυλιωτικών φαρμάκων παρεμποδίζει τη πρόσληψη της χολίνης και δημιουρ'(εί νευρομυικό αποκλεισμό μη αναστρέψιμο με τη χορή'(ηση Φυσοστι'(μίνηξ Η δράση των μη αποπολωτικών μυοχαλαρωτικών είναι επίσης ενισχυμένη σε καρκινοπαοείς ασθενείς που ΘΕΜΑΤΑ J\ ΝΑ Ι ΣΘΗΣΙΟΛΟΠΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΊΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ πάσχουν από μυασθένεια, μυασθενικό σύνδρομο και δερματομυοσίτιδα4. 12) Συμπαθητικομιμητικά Προσοχή χρειάζεται μετά από θεραπεία με προκαρβαζίνη (που είναι αναστολέας της ΜΑΟ) στη χορήγηση των έμμεσα δρ<i.jντων συμπαθητικομιμητικών (π.χ.: αμφεταμίνη, εφι:δρίνη) Ι λ4 6 13) Οξυγόνο Προσοχή στο ποσοστό εισπνεομένου Ο, που δεν πρέπει να υπερβαίνει το " σε ασθενείς Που έχουν πάρει μπλεομυκίνη υ.ι υυ4 14) Υποξείδιο του Αζώτου (Νρ) Το Ν2 0 μπο ρ εί να κάνει συνέργεια με τη μεθοτρεξάτη. της οποίας αυξάνει τον Οι;ραπευτικό δείκτη. αλλά και τι; ανεπιθύμητες ενέργειι:ς με ενζυμικό μ ηχα, ισμ c \ ι 2 2: 2s_ 15) Περιοχική αναισθησία Η περιοχική αναισθησία είναι μία λύση. εφόσον είναι εφικτή σε ασθενείς που έχουν πάρει Χ Θ με μπλεομυκίνη23_ Σχετική aντένδειξη έχει η περιοχική αναισθησία μετά από Χ Θ με παράγοντες που προκαλούν βλάβη στον περιφερικό νευρώνα (βλέπε διαταραχές του νευρικού συστήματος). 16) Αναστολείς διαύλων ασβεστίου Τα τελευταία χρόνια ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί η αύξηση της κυτταροτοξικότητας διαφόρων χημειοθεραπευτικών φαρμάκων ιδίως σε ανθεκτικά καρκινικά κύτταρα, που μπορεί να προκαλέσουν ανασταλεί.: των διαύλων ασβεστίο και κυρίως η βεραπαμίλη4t Γ4'. Ο μηχανισμός δράσης δεν είναι ακριβώς γνωστός. αλλά φαίνεται ότι η βεραπαμίλη δρα μέσω Φωσφωρυλίωσης μιας γλυκοπρωτείνης μοριακοί1 βάρους , το ποσόν της ο ποίας έχει άμεση σχέση με την ανθεκτικότητα του κακοήθους κυττάρου στο κυτταροστατικό φάρμακο. καοώς επίσης και προκαλώντας ενδοκυττάρια «Πα'(ίδευση>> του φαρμάκου με συνεπαγομένη αύξηση της δράσης του, λόγω ελάττωσης της κυκλοφορίας μέσω της κυτταρικής μεμβράνης46 Οι συνήθεις δόσεις της βεραπαμίλης που α παιτούνται είναι μεγαλύτερες από τις χρησιμοποιούμενες σε διάφορα καρδιολογικά προβλήματα4. ενο) η δράση :ης είναι δοσοεξαρτώμενη474χ. Έχει βρεθεί ενίσχυση της δράσης των αλκαλοειδών της vinca, των ανθρακυκλινιόν, της σισπλατίνης και των επιπεδοφυλοτοξινό)\'. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Robinson ΡΝ: Chemotherapy and anaesthesia. In: Filshie J, Robbie DS eds. Anaesthesia and Malign<ιnt Disease. Edward Arnold, Great Britain, 1989; Groeger JS, Carlon GC: Critical Care of the Cancer Patient. Critical Care Clinics 1988; 4: Calabresi Ρ., Parks RE: Chemotherapy of neoplastic diseases. In: Goodman LS & Gillman Α eds. The Pharmacological Basis of Therapeutics, 7th Edition, New York, Macmillan, 1985 ; Chung F: Cancer, chemotherapy and anaesthesia. Can Anaesth Soc J 1982; 29: Hankins DG, Macdonald FM, Drage CW: Pulmonary toxicity recurring after a six week cause of busulfan therapy and after subsequent therapy with uracil mustard. Chest 1978; 73: Selvin BL: Cancer chemotherapy: implications for the

16 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΠΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΊΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ anesthesiologist. Anesth Analg 1981; 60: Klein DS, Wilds PR: Pulmonary toxicity of antineoplastic agents: Anaesthetic and postopcrative implications. Can Anaesth Soc J 1983 ; 30: Batist G.: Reversible low-dose bleomycin lung disease. JAMA 1980; 243: Ragasa J, Shah ΝΚ, Crystal D, Bedford RF: Plasma cholinesterase levels in cancer paticnts treatcd with chemotherapy. Anesth Analg 1989; 68: Dillman JB: Safe usc of succinylcholinc during rcpeated anesthetics in a patient treatcιi with cyclophosphamide. Anesth Analg 1987; 66: Zsigmond ΕΚ, Robins G: Thc effcct of a scries of anticancer drugs ο η plasma cholincsterase ιtctivity. Can Anaesth Soc J 1972; 9: Crittenden D, Tranum BL, Aaut Α: Pulmonary fibrosis aftcr prolonged therapy with 1,3-bis (2-chloroethyl)-1-nitrosourea. Chest 1977; 72: Mitsudo SM, Greenwald ES. Banerji Β. et ιιl: BCNU ( 1,3-bis (2-chlorcthyl)-1-nitrosourea) lung drug-induced pulmonary changes. Canccr 1984; 54: Ryan BR. Walters TR: Pulmonary fibrosis. Α complication of 1,3-bis (2-chlorethyl)-1 -nitrosourea (BCNU) therapy. Cancer 1981; 48: Hickey PR: Perioperative cardiovascular collapse in a patient previously treated with doxorubicin. Anesth Analg 1989; 69: Harrison CA: Anaesthesia and Radiotherapy. In: Filshie J & Robbie DS eds. Anaesthesia and Malignant Disease, 1st Edition, Great Britain, Edward Arnold 1989; Goldiner PL, Schweizer 0 : Thc hazιtrds of anesthesia and surgery in bleomycin-treated patients. Seminars in Oncology 1979; 6: Samuels ML, Johnson DE, Holoyc ΡΥ. Lanzottι VJ: Large-dose blcomycin therapy and pulmonary toxicity. Α possiblc role of prior radiotherapy. J ΑΜΑ 1976: 235: Douglas MJ, Coppin CML: Bleomycin and subsequent anaesthesia: a retrospectivc study' at Vancouver General Hospital. Can Anacsth Soc J 1980; 27 : Santrach PJ, Askin FB, Wells RJ. et ιιl: Nodular form of bleomycin-relatcd pulmon<try inj ury in patients with osteogcnic sarcoma. Cancer 1989; 64: Ohnume Τ, Holland JF. Masudιt Η, et al: Microbiological assay of bleomycin: Inactivation. tissue distribution, a nd clearance. Cancer 1976; 35: Goldiner PL, Carlon GC. Cvitkovic Ε.. et al: Factors influencing postoperative morbidity and mortιιlity in patients treatcd with blcomycin. Br Med J 1978; 1: Allen SC. Riddell GS, Butchart EG: Blcomycin thcrapy and anaesthcsia. Anaesthesia 1981; 36: Lamantia KR, Glick JH, Marshall ΒΕ: Supplemcntal oxygen does not causc rcspiratory failurc in bleomycin-treatcd surgical paticnts. Anesthesiology 1984; 60: Paciucci ΡΑ, Ohmuna Τ, Cuttner J, ct al: Mitoxιtntrone in patients with acute leukemia relapsc. Cancer Res 1983 ; 43 : Buzdar AU, Legha SS, Luna ΜΑ, et al. Pulmonary toxicity of mitomycin. Cancer 1980; 45 : Werkheiser WC: The biochemical, cel\ular and pharmacological <tction and effects of the folic acid antagonists. Canccr Res 1963; 23: Kano Υ, Sakaιnoto S. Sakurayιt Κ, et al : Effect of Nitrous Oxide on human bone ωarrow cel\s and its synergistic effect with methionine and methotrexιιte on functional folate. C<ιncer Res I 981 ; 41 : Nesbit Μ, Krivit W. Hcyn R, Sharp Η: Acute and chronic effects of methotrexate on hcpιιtic, pulmonary, ιtnd skcletal systems. ('ancer 197fι; 37: 104R Ettinger LJ: Pharmacokinctics and biochemical effccts of a fatal intriιthecal methotrcxatc overdosc. Cιιncer 1982; 50: Carney MW. Ravindram Α. Lewis DS: Manic psychosis associated with procarhιtzine. Br Mcd J 1982; 284:R2-X Haynes RC. Muωd Jr ιωd F: Adrenocorticotrophic Horωonc; Adrenocortical steroids and their synthctic analogs; Inhibitors ot ιtdrenocortical stcroid biosyntlιesis. In: Goodman L.S. & Gilman Α. Thc Phιtrmacological Basis of Therapeutics, 7th Edition. New York. MacMillιtn. 1985; 63: R Editorial: Cyclosporin <tnd neoplιtsi<t. Lιωcct 1983 ; 1: Stιtrzl ΤΕ, Porter ΚΑ, lwatsuki S. et al: Rcversibility of lymphomas and lympho-proliferative lesions dcvcloping under cyclosporin stcroid therapy. Lιωcet 1984; 1: Mosedalc Β, Smith RA : Corynebacterium p<trvum and anaesthetics. Lancet 1975; 1: I Bersen PL, Wong C, Janssen JT: Neurologic amyothrophy ιtnd polyπtdiculopιιthy during interfcron thercιpy. Lancet 1985 ; 1: Kurzrock R. Rosenhlιιm MG. Sherwin SA. et al: Ph<trmacokinctics. singlc-dose tolerance ιιηd biologicιtl ιtctivity of rccombinιωt gamma intcrfcron in canccr patients. Cancer Rcs 1985 ; 45: Lotze ΜΤ, Chιιng ΑΕ, Seipp CA. ct ιιl: High-dose recombinant intcrlcιιkin-2 in the treιttment of patients with disseminated cancer. Rcsponses, trcatment relctcd nιorhidity ιιηd histologic fi nding. JAMA 19R6; 2256: Harris J, Sengιtr D, Stewιtrt Τ. Hyslop D: The effect of immιιnosupprcsive chcmotheπφy on imωunc function in patients 'Nith ωιtlignιtnt diseasc. C<tncer 1976; 37: () Lippmιιn ΜΕ: ErκJocrinc nιιιnιιgemcnt of malignιιnt diseιιse. In DeGroot LJ ed. Endocrinology, 2nιJ Edition, London, Sιιundcrs. 19Χ9; 159:270fι Μurιιιl F, Hιιynes RC: Estrogens ιtηd Progcstins. In: Goodmιιn LS & Gilrnιιn Α: The Phιιrmacological Basis of Therιφcιιtics, 7th Edition, New York, Macmillιιn : 61: Colc SR. Mycrs τj, Kliltskγ Α V: Pulmonary diseasc with chlorιιml1ιιcil therιφy. Cιιnccr 1978: 41: Pcck SD, Rciqωιm CW: Disseminιιted intravascular coιtgulation in C<tncer pιιticnts: Sιιpportivc evidence. Canccr 1973; 31 : Lipton Α. Hepner GW, White DS, hιιrvey ΗΑ: Dccreπsed hepatic drug dcωcthyl<ιtion in paticnts receiving chemotherιφy. Cιιncer 1978; 41 :

17 Bennett EJ, Schmidt GB. Patel ΚΡ, Grundy ΕΜ: Muscle relaxants, myasthenia, and mustards. Anesthesiology 1977; 46: Mariani Μ, Prosperi Ε. Colombo Α, Supino R: Doxorubicin resistance circumvention by verapamil in Β16 melanoma cells. Anticancer Research 1989; 9: Chang ΒΚ, Brenner DE, Gutman R: Dissociation of ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙG.\ΟΓΙΑΣ!\.ΑΙ Ε\ΤΑ ΤΙΚΗΣ!Α ΊΡΙΚΗΣ the verapamil-induced enhancement of doxorubicin's cytotoxicity from changes in cel\u\;π 'ιccunlu\;ιtion or retention of doxorubicin in pancreatic c<ιnccr cel\ lines. Anticancer Research 1989; 9: Gruber Α, Reizenstein Ρ, Peterson C: EΠect of vcrapamil in vitro and in vivo on the ;ιccumul<ιtion of vincristine in leukemic cells from patients \\ith \ow malignant lymphoma. Anticancer Research 1989; 9:9-12.

18 ΘΕΜΑΤΑ ΑΜΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ Ε Τ Α τικησ!α ΊΡΙΚΗΣ 41 Ακτινοθεραπεία και Αναισθησία ΑΝ ΔΡΟΝΙΚΗ ΚΩΝΣΤΑΝτΙΝΙΔΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ακτινοθεραπεία είναι η χρήση της ιονίζουσας ακτινοβολίας, είτε σαν θεραπευτικής, ι:ίπ σαν παρηγορητικής θι:ραπείας στην αντιμετώπιση νεοπλασιών. Μπορεί να χορηγηθεί μόνη της ή σε συνδυασμό μι: χειρουργική ι:π<:μβαση ή χημειοθεραπεία σαν συνδυασμένη πλέον θεραπεία. 1 Μερικοί ασθενείς χρειάζεται να πάρουν αναισθησία, προκειμένου να υποβληθοί>ν στην ακτινοθεραπεία τους, αλλά πολύ μεγαλύτερος είναι ο αριθμός εκι:ίνων που θα χρειαστεί να πάρουν γενική αναισθησία για διάφορους λόγους, μι:τιi από χορ1jγηση ακτινοβολίας στο παρελθόν.1 Με όλους τους τίjπους της ιονίζουσας ακτινοβολίας. η είσοδος στους ιστούς της τελευταίας αυξάνει, όσο αυξάνει η ενέργειά της. Το ποσόν της ενέργειας που εισδι'jει ανά μονάδα όγκου ιστού μετράται σε grays (Gy). Ένα gray ι:ίναι ένα Joule/kg και ισοδυναμι:ί με I 00 rads. (Δηλαδή I rad = 0.01 Gy). Δεν υπάρχει σημαντική διαφορά στα αποτελέσματα που έχει η ακτινοβολία στα φυσιολογικά και τα καρκινικά κύτταρα. Η θεραπευτική βάση της α κ τι νοθεραπι:ίας στηρίζεται στην μικρότερη αναπλαστική ικανότητα που έχουν τα κακοήθη κίηταρα σι: σχέση με τα φυσιολογικά. Ο στόχος του ακτινοθεραπευτή είναι να προκαλέσει όσο το δυνατόν μεγαλύτερη βλάβη στον όγκο χωρίς όμως ι διαίτερη βλάβη στους γύρω φυσιολογικούς ιστούς. Η ιονίζουσα ακτινοβολία ασκεί την δράση της. είτε άμεσα μι: ιονισμό και καταστροφή του DNA ενδοκυττάρια, είτε έμμεσα με τον σχηματισμό ισχυρών ελευθέρων ριζών. 1 Και η άμεση και η έμμεση δράση έχουν σαν αποτέλωμα τον κυτταρικό θάνατο είτε καταστρέφοντας το DNA πριν. την μίτωση. ή κατά την διάρκεια της μίτωσης, ι:ίτε παρεμποδίζοντας την αναπαραγωγή των κυττάρων. Οι διάφοροι ι στοί (κακοήθεις και καλοήοεις) έχουν διαφορετική αντίδραση στην βλαπτική επίδραση της ιονίζουσας ακτινοβολίας και αυτό εξαρτάται κυρίως από τον βαθμό αναδόμησής τους. Οι πιο ι:υαίσθητοι ιστοί είναι αυτοί του αιμοποιητικού συστήματος, του αναπαραγωγικού (κίηταρα ωοθηκών και όρχεων), το επιθήλιο του πεπτικού σωλήνα και της επιδερμίδας του δέρματος. Τα κι'ηταρα του ήπατος, των νεφρών και των αδέvων έχουν μέση ευαισθησία, ενώ αυτά των μυών, των οστών, του συνδετικού ιστοι'j και των νο)ρων παρουσιάζουν την μικρότερη.1 ΕΠΙΠΛΟΚΕΣ. Η ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΑ Οι ασθενείς, οι οποίοι έχουν υποβλ ηοεί σε α κ τι νοθεραπεία στο παρελοόν, μπορεί να : ρθουν στο χειρουργείο με κλινική ή υποκλινική βλάβη ζωτικcόν οργάνων. όπως πχ. οι πνεύμονες, η καρδιά και οι νι:φροί. εφ' όσον αυτά ήταν μέσα στο ακτινοβολοι!μενο πεδίο. Αυτή η βλάβη μπορεί να είναι πολι! πιο σημαντική εάν ο ασθενής είχε υ ποβληθι:ί σε ακτινοθι;ραπεία σε συνδυασμό με χημειοθεραπεία ή χειρουργική επέμβαση. Οι επιπλοκές αυτές χωρίζονται α) ανάλογα με τον χρόνο εκδ11λωσής τους (οξείες. ενδιάμεσι:ς και απώπρι:ς) και β) κατά συστήματα. Α. Επιπλοκές ανάλογα με τον χρόνο εμφάνισής τους Οι οξείες επιπλοκές εμφανίζονται μέσα σε μέρες ή λίγες εβδομάδες από την αρχή της ακτινοθεραπι:ίας, και αφορούν τους πιο ευαίσθητους ιστοίjς. Πρόκειται συνή Οως για αντιδράσεις από το δέρμα, τον πεπτικό σωλήνα (κυρίως τον βλεννογόνο του στόματος και του οισοφάγου: ναυτία, έμετος, διάρροια) καθcός και καταστολή του μυελού των οστών. Η αντιμετώπισή τους είναι συμπτωματικιj.1 Οι ενδιάμεσι:ς παρουσιάζονται μέσα σε μήνες από την έναρξη της α κ τι νοοεραπείας. αφορούν ιστούς με μ<>?' η αναπλαστικιj ικανότητα και πρόκειται συν1jοως για οημιουργία αποφr1άξεων στον ι:νπρικό σωλήνα ή συριγγίων στην πι'jελο. 1 Οι απιίηερες που παρουσιάζονται σε μήνες ή χρόνια από την c:ναρξ η τη.; α κ τι \'Ο0εραπεία.;. μπορι:ί να αφοροίjν όλα τα c\rηανα. ζωτικά και μη. εφ όσον βρισκόντουσαν μέσα στο ακτινοβολοι'ψενο πεδίο. οφείλονται δι: σι: βλάβη της μικrχ1 κυκλοφοrίίυ.; σ αυτιί. ΕυτυχcίJς η συχνότητα των σοβαρcό\' ιωηίj\' απιίjη:r1ων ι:πιπλοκcόν ι:ίναι μικρόπρη από 5"0.1 Β. Επιπλοκές κατά συστήματα I) Α vαπνευστικό σύστημα Η βλciβη στου.; Π\'ειΊμονες αφορά κυρίως τα πιο γρήγοrία αναπιφαγοι'ψε\'u κιίτταρα. όπως αυτά των τριχοειδcίjν. τα ενδοοηλιυκιi των βρόγχων και τα τί>που 11 πνευμονοκι'ηταρα. που μπαλλάσσονται σε τύπου Αποκατάσταση αυτcόν των κυττciρων συνήοως δεν γίνεται ε πειδιj η κυτταρικιj βλάβη ι:ίναι γι:νι:τική.1 μι: αποτέλεσμα την η:λικιj δημιουργία ίνωσης.2 Φυσιολογικές και ραδιογραφικές μι:λέπς έχουν δι:ίξα ελciττωση σε όλι:ς τις στατικές και δυναμικές χωρητικότητες του πνεύμονα. και ε λάττωση της προσφορά.; αίματος ανά μονciδα πνευμονικού ιστού. Ή 4 ' 6 και της ικανότητας διciχυσης του πνεύμονα." 4 Ο κατά λεπτόν αερισμός ίσως να βρίσκπαι ελα-

19 42 φρά αυξημένος, λόγω της αύξησης της αναπνευστικής συχνότητας." Η σοβαρότητα της βλάβης είναι άλλοτε άλλης βαρύτητας. εξαρτώμενη από τον όγκο του πνεύμονα που α κτινοβολήθηκε, την χορηγούμενη δόση ανά συνεδρία, τα μεσοδιαστήματα των συνεδριών, τον τύπο της ακτινοβολίας, τυχόν προηγηθείσα ακτινοβολία ή χημειοθεραπεία στο παρελθόν, την διακοπή αγωγής με κορτικοστεροειδή, την ηλικία του ασθενούς Ιδιαίτερα επιβαρυντική είναι η προηγηθείσα χημειοθεραπεία με μπλεομυκίνη, μιτομυκίνη, δακτινομυκίνη, κυκλοφωσφαμίδη και βινκριστίνη, ενώ είναι διφορούμενη η επίπτωση που έχει η προϋπαρξη πνευμονικής νόσου: ίjπαρξη α τελεκτασικών ή συμπαγών περιοχών φαίνεται να ενισχύει την μετακτινική βλάβη,7 ενώ η αποφρακτική νόσος όχι.3 Οι βλάβες σπάνια εμφανίζονται σε χορηγούμενες δόσεις μικρότερες από 2000 rads, ενώ είναι πολύ συχνές σε μεγαλύτερες από 6000 rads Πρόκειται κυρίως -;ια πνευμονίτιδα η οποία συνήθως εξελίσσεται σε πνευμονική ίνωση, σπανιώτερα δε -;ια συλλο-;ή πλευριτικού υ -;ρού, κατά-;ματα πλευρών λό-;ω της παρατηρούμενης ο στεοπόρωσης, συρρίκνωση του πνεύμονα λόγω απόφραξης μεγάλων αγγειακών κλάδων και δημιουρ-;ία τραχειοισοφαγικών συριγγίων Ο χρόνος εμφάνισης των βλαβών αυτών είναι συνήθως από 2 έως 6 μήνες από την έναρξη της θεραπείας, 2 7 χωρίς να αποκλείεται και πιο γρήγορη εμφάνισή τους.6 Διεγχειρητικά ο κατά λεπτόν αερισμός θα κρατηθεί με μικρότερους αναπνεόμενους ό-;κους και μεγαλύτερη α ναπνευστική συχνότητα. Προσοχή εάν έχει γίνει συνδυασμένη θεραπεία με κυτταροστατικά και ιδίως μπλεομυκίνη (διατήρηση χαμηλού Fi0 2 ). Εάν συνυπάρχει πνευμονική καρδιά απαιτείται σχολαστικό monitoring στην αναπλήρωση των υγρών και αποφυ-;ή αναισθητικών παραγόντων με αρνητική ινότροπο δράση.2 2) Κυκλοφορικό σύστημα Η ιονίζουσα ακτινοβολία έχει δοσοεξαρτώμενη τοξική επίδραση στην καρδιά, βλάβες δε παρατηρούνται στο περικάρδιο, το μυοκάρδιο και το ενδοκάρδιο.1 11 Το επικάρδιο, που φέρει και τα στεφανιαία αγγεία είναι αυτό που βλάπτεται πιο σοβαρά. Η δοσοεξαρτώμενη απόφραξη των στεφανιαίων παρουσιάζεται συνήθως σε νεαρά ά τομα, δεν έχει σχέση με προϋπάρχουσα καρδιακή νόσο και μπορεί να συνυπάρχει και με άλλες επιπλοκές από το κυκλοφορικό, των οποίων όμως συνήθως καλύπτει τα συμπτώματα. Οφείλεται είτε σε απ' ευθείας πάχυνση του τοιχώματος των στεφανιαίων και συνεπώς ελάττωση του αυλού τους από την ιονίζουσα ακτινοβολία, είτε σε έμμεση δράση της τελευταίας μέσω αύξησης της εναπόθεσης της χοληστερόλης και επιδείνωσης της αρτηριοσκλήρυνσης.11 Αποτέλεσμα της ισχαιμικής αυτής νόσου μπορεί να είναι και το έμφρα-;μα του μυοκαρδίου.1 11 Η μετακτινική περικαρδίτιδα μπορεί να οδηγ1ίσει σε επιπωματισμό, ο οποίος να απαιτεί άμεση παροχέτευση Η βλάβη του μυοκαρδίου μπορεί να οδηγήσει σε ίνωση, αν και το μυοκάρδιο είναι πολύ ανθεκτικό στην ακτινοβολία. Η τελική του βλάβη μάλλον οφείλεται στην διαταραχή της άρδευσης του, όπως προαναφέρθηκε.1 Σπάνια μπορεί να παρατηρηθεί σύνδρομο απόφραξης της ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑ!ΣΘΗΣΙΟΛΟΠΑΣ ΚΑΙ Ε\ΤΑ ΠΚΗΣ!Α ΤΡ!ΚΗΣ άνω κοίλης Φλέβας,12 ενώ είναι γνωστό ότι η ακτινοθεραπεία ενισχίjει την καρδιοτοξικότητα της δοξορουμπυκίνης.1 Μπορεί επίσης να εμφανιστεί το «Φαι \'όμενο ανάκλησης», (recall phenomenon) δηλαδ1ί εμφάνισης έντονης καρδιοτοξικότητας από την δοξορουμπυκίνη μετά από μήνες ή και χρόνια από το τέλος της ακτινοβολίας του μεσοθωρακίου.1 3) Νεφροί Η τοξικότητα από τους νεφρούς παρουσιά εται είτε σαν οξεία σπειραματική βλάβη, είτε σαν μετανεφρική α πόφραξη. Η πρώτη παρατηρείται συνήθως 6 με 12 μήνες μετά από χορή-;ηση δόσης μεγαλύτερης από 2300 rads σε διάστημα μικρότερο από 5 εβδομάδες. με πρωτεϊνουρία, σοβαρή υπέρταση και εξελισσόμενη νεφρική α\ επάρκεια. Η δείηερη επιπλοκή, παρατηρείται μετά από ακτινοβολία στην ελάσσονα πύελο κυρίως, μπορεί δε δευτεροπαθώς να οδη-;ήσει σε παρεγχυματική βλάβη.1 ι. 1' 4) Ήπαρ Η ηπατίτιδα από ακτινοβολία οφείλεται κιφίως σε αηειακή βλάβη, δεν είναι ιδιαίτερης σημασίας και οι α σθενείς είναι ελεύθεροι συμπτωμάτων περίποι 1 00 ημέρες μετά από το τέλος της ακτινοθεραπείας. Πο/.ί. σπάνια μπορεί να εξελιχθεί σε θανατηφόρο οξεία ή χρο\ ία ηπατική ανεπάρκεια.1 5) Αιμοποιητικό Η ιονίζουσα ακτινοβολία παρεμβαίνει στφ αιμοποίηση ελαττώνοντας την παραγω-;ή τω\ ερι ΟροκιJττάρων, των λευκών αιμοσφαιρίων και των αιμοn:εταλίων. Ε πειδή ο ρυομός αναπαραγω-;ής των διαφόρων σι.στατικών του αίματος είναι: 8-1 Ο μέρες για τα ερυθροκύτταρα, 6-8 για τα λευκά αιμοσφαίρια και 3-5 μέρες για τα αιμοπετάλια, οι επιπτώσεις της ακτινοβολίας στο περιφερικό αίμα φαίνονται σε μία με τρεις εβδομάδες από την συμn:λήρωση της θεραπείας. Η πανκυτταροπενία n:ου μn:ορεί να παρουσιαστεί εξαρτάται από την διάρκεια της Οεραn:είας και την προηγούμενη κατάσταση του μυε/.οι'ι των ο στών. ι ) Κεντρικό νευρικό σύστημα Οι βλάβες που προκαλεί η ιονζουσα ακτινοβολία στον εγκέφαλο ή τον νωτιαίο μυελό είναι είτε έμμεσες μέσω βλάβης των τροφοφόρων αηείων. είτε άμεσες λό-;ω δράσης απ' ε Jθείας στα νευρικά κύτταρα. 1 Οι βλάβες μπορεί να είναι οξείες ή να παρουσιαστούν μετά αn:ό καιρό.18 Ακτινοβολία :ης περιοχής της υn:όφυσης σε παιδιri μπορεί να έχει επιπτώσεις στην ανάπτυξη 1 7) Διάφορα Το σύνδρομο λύσης του όγκου (τumor-lysis Syndrome) χαρακτηρίζεται από υπερουρικαιμία, υn:ερκαλιαιμία και υπερφωσφαταιμία με υπασβεστιαιμία. Ένα από τα διάφορα εκλυτικά αίτια του συνδρόμου είναι και η μετά από ακτινοβολία γρήγορη υποστροφή μεγάλων συμπαγών όγκων, με γρήγορη κυτταρική λύση και απελευθέρωση ενδοκυτταρίων μεταβολιτών σε ποσότητες που υπερβαίνουν την aπεκκριτική ικανότητα των νεφρών.19 Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ακτινοβολία

20 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΠΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΊΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 43 στην περιοχή της κεφαλής και του τραχήλου. Μπορεί να παρατηρηθεί αιφνίδια απόφραξη των αεραγωγών λόγω του οιδήματος, κατάσταση που ίσως απαιτεί επείγουσα τραχειοστομία ή ίσως οδηγ1ίσει σε πολι'j μικρό εύρος των αεραγωγών μετακτινικά (απαραίτητοι μικρού εύρους ενδοτραχειακοί σωλήνες). Η μετακτινική ίνωση του τραχήλου μπορεί να περιορίσει την κινητικότητά του και να υπάρχει πρόβλημα στην διασωλήνωση, ενώ μπορεί να παρατηρηθεί και απώτερη νέκρωση των λαρυγγικών χόνδρων. 1 ματική. Απαραίτητη είναι η λήψη ενός καλού ιστορικού. Χρειάζεται γνώση της πιθανής επίδρασης της ακτινοβολίας στα διάφορα όργανα και λήψη κατάλληλων μέτρων. ούτως ώστε αφ ενός να μην επηρεασοοιίν τυχόν ήδη επηρεασμένα όργανα και αφ ετέρου να αντιμετωπισθεί τυχόν εμφάνιση επιπλοκών. Πρέπει να έχουμε υπ' όψη μας ότι μία υποκλινική βλάβη από ακτινοβολία μπορεί να γίνει κλινική. όταν προστεθούν και άλλοι επιβαρυντικοί παράγοντες. Κατά τα άλλα δεν χρειάζεται ειδικός «αναισθητικός χειρισμός» αυτών των ασθενών. ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Η αντιμετώπιση των περισσότερων επιπλοκών από την ακτινοβολία που αναφέρθηκαν είναι καθαρά συμπτω- ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Harisson CA: Anaesthesia and radiotherapy. In: Filshie J, Robbie DS, ( eds): Anaesthesia and Malignant Disease. 1st Edition. Edward Arnold 1989; 6: Katz J, Benumof J, Kadis LB: Anesthesia and Unkommon Diseases; Pathophysiologic and C\inica\ Correlations. 2nd Edition. Philadelphia. W Β Saun ders 1981 ; pp Spain RC, Whittlesey D: Respiratory emergencies in patients with cancer. Seminars in Oncology 1989: \6: Prato FS. Kurdak R. Saibil Ε Α. et al: Physiological and radiographic assessment during the development of pulmonary radiation fibrosis. Radiology 1977; 122: Freedman GS, Lofgren SB, Kligerman ΜΜ: Radiation-induced changes in pulmonary perfusion. Radiology 1974; 112: Isawa Τ. Taplin GV, Beazell J. et al: Experimental unilateral pulmonary artery occlusion. Radiology 1972; 102: Ingbar DH, White DA: Acute Respiratory Failure. Critical Care C\inics 1988; 4: Nygaard Κ. Smith-Erichsen Ν, Hatlevoll R. et.al: Pulmonary complications after bleomycin, irradi<ιtion and surgery for esophageal cancer. Canccr 1978; 41: Wara WM, Phillips TL, Margolis LW, Smith Υ: Radiation pneumonitis: Α new approach to the deriν<ιtion of time-dosc factors. Cancer 1973; 32: Einhorn L. Krause Μ, Hornback Ν, Furnas Β: En hanced pulmonary toxicity with bleomycin and radiotherapy in ωιt cell lung cancer. Cancer 1976; 37: Ewer MS. Mohamed ΚΑ: Critical cardiologic considerations in the cancer patient. Critical Carc C\inics 1988; 4: Helms SR, Carlson MD: Cardiovascul<ιr Emergencies. Seminars in Oncology 1989; 16: Applefeld ΜΜ, Slawson RG, Hall-Craigs Μ. et <ιl : Delayed pericardial disease after radiotherapy. Am J Cardiol 1981; 47: FΊombaum DC: Acute renal failure and dialysis in cancer patients. Critical Care C\inics 1988; 4: Greengield Α. Resnick ΜΙ: Genitourinary emcrgcncics. Seminars in Oncology!989; 16: Gerson SL. Lnzarus ΗΜ: Hematopoietic cmergencics. Seminars in Oncology 1989; 16: l 7. RatnoΠ OD: Hemostatic emergencics in malignancy. Semin<ιrs in Oncology 1989; 16: Willson JKV. M<ιs<ιryk τj : Ncurologic emergcncies in the c<ιnccr p<ttients. Semin<ιrs in Oncology 1 989; 16: Silverm<ιn Ρ. Distelhorst CW: Mct<ιbolic emcrgencies in cliniαιl oncolog. Scmin<ιrs in Oncology 1989; 16:

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΥΘΜΙΣΗ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΟΛΟΣ ΕΞΩΚΥΤΤΑΡΙΟΥ Ca ++ Μυϊκή συστολή Συναπτική διαβίβαση Συσσώρευση αιμοπεταλίων Πήξη του αίματος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ(ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΩΝ) ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν:

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν: 1 Τι είναι η Κίρρωση του Ήπατος: Η κίρρωση του ήπατος είναι μία χρόνια πάθηση του ήπατος κατά την οποία παρατηρείται καταστροφή του ιστού του ήπατος και αλλαγή της αρχιτεκτονικής του, γεγονός που οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι Ο πιο απλός ορισμός είναι ότι ο καρκίνος είναι μια ομάδα ασθενειών που χαρακτηρίζεται από ανεξέλεγκτη ανάπτυξη και διασπορά ανώμαλων κυττάρων. Αν η εξάπλωση δεν ελεγχθεί θα οδηγήσει στο θάνατο. Ποσοστό

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3 Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ) ανήκει σε μια ομάδα λειτουργικών διαταραχών του πεπτικού σωλήνα. Το κοιλιακό άλγος, ο μετεωρισμός και η εναλλαγή των συνηθειών του εντέρου αποτελούν τυπικά συμπτώματα.

Διαβάστε περισσότερα

ηλικία περιεκτικότητα σε λίπος φύλο

ηλικία περιεκτικότητα σε λίπος φύλο ΥΓΡΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ Το ύδωρ αποτελεί το 60% του βάρους σώματος α) από την ηλικία (νεογνά 75%) β) περιεκτικότητα σε λίπος (ο λιπώδης ιστός έχει μικρή περιεκτικότητα σε ύδωρ) γ) το φύλο ( το ύδωρ είναι λιγότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ Μεταβολισμός της κορτιζόλης Η κορτιζόλη μεταβολίζεται στο ήπαρ. Στην συνέχεια οι μεταβολίτες συζευγνύνται με γλυκουρονιδικές και θειικές ομάδες, γίνονται υδατοδιαλυτά, εισέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις και αντιθέσεις στη Λαπαροσκοπική Χειρουργική - η Αναισθησιολογική Άποψη Δρ. Ράνια Πατρώνη Δ/ντρια Αναισθησιολογίας ΠΓΝ Πατρών «ο Άγιος Ανδρέας» Λαπαροσκοπική Χειρουργική: Προτερήματα Προτερήματα:

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ

ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ ΠΟΝΟΥ Ο όρος πόνος προέρχεται από τη λατινική λέξη POENA που σημαίνει PUNISHMENT(τιμωρία)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση ΒΙΡΓΙΛΙΟΥ Σ. ΜΠΕΝΑΚΗ Επ. Καθηγητή Ακτινολογίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση Έκδοση αναθεωρημένη ISBN 960-90471-0-6 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια 39 αμινοξέα Μ.Β. 4500 προοπιομελανοκορτίνη(pomc) 1. κορτικοτροπίνη (ACTH), 2. β λιποτροφίνη (β LPH), 3. γ λιποτροφίνη (γ LPH),

Διαβάστε περισσότερα

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΠΩΣ ΜΕΤΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΟΙ ΟΥΣΙΕΣ ΣΤΑ ΥΓΡΑ Μεταφορά τροφών και αποβολή μη χρήσιμων ουσιών: Διάχυση (π.χ. το CO 2 που παράγεται κατά τον μεταβολισμό των κυττάρων, διαχέεται από τα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

Νεογνικές και παιδιατρικές μεταγγίσεις. Ελισάβετ Γεωργίου Αιματολόγος, Επίμ. Β Αιματολογικό Τμήμα Γ. Ν. Παπαγεωργίου

Νεογνικές και παιδιατρικές μεταγγίσεις. Ελισάβετ Γεωργίου Αιματολόγος, Επίμ. Β Αιματολογικό Τμήμα Γ. Ν. Παπαγεωργίου Νεογνικές και παιδιατρικές μεταγγίσεις Ελισάβετ Γεωργίου Αιματολόγος, Επίμ. Β Αιματολογικό Τμήμα Γ. Ν. Παπαγεωργίου Μεταγγίσεις σε νεογνά και παιδιά Μεταγγίσεις στον νεογνικό πληθυσμό Μεταγγίσεις στον

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση των τύπων αντιρροπήσεων των διαταραχών της οξεοβασικής ισορροπίας

Χρήση των τύπων αντιρροπήσεων των διαταραχών της οξεοβασικής ισορροπίας Μικτές διαταραχές οξεοβασικής ισορροπίας Ερμηνεία δεδομένων αερίων αίματος Χρήση των τύπων αντιρροπήσεων των διαταραχών της οξεοβασικής ισορροπίας Κωνσταντίνος Π. Κατωπόδης Επίκουρος Καθηγητής Νεφρολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 12: HIV Ο HIV έχει συνδεθεί με κακή θρέψη και με το σύνδρομο απώλειας καθαρής σωματικής μάζας και λιπώδους ιστού (AIDS wasting syndrome). Η απώλεια σωματικού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΝΑΤΡΙΟ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟ ΟΞΙΝΟ/DEMO Ενέσιμο διάλυμα 4% και 8%

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΝΑΤΡΙΟ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟ ΟΞΙΝΟ/DEMO Ενέσιμο διάλυμα 4% και 8% ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΝΑΤΡΙΟ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟ ΟΞΙΝΟ/DEMO Ενέσιμο διάλυμα 4% και 8% 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Νάτριο Ανθρακικό Όξινο/DEMO (Sodium Bicarbonate/DEMO) 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης. Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο

ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης. Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο ΠΙΕΣΗ ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 12700 ασθενείς/έτος ΗΠΑ 5-10% όλων των

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ ΑΥΤΟΧΘΟΝΑ ΒΙΟ ΡΑΣΤΙΚΑ ΜΟΡΙΑ. Π. Παππάς

ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ ΑΥΤΟΧΘΟΝΑ ΒΙΟ ΡΑΣΤΙΚΑ ΜΟΡΙΑ. Π. Παππάς ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ ΑΥΤΟΧΘΟΝΑ ΒΙΟ ΡΑΣΤΙΚΑ ΜΟΡΙΑ Π. Παππάς ΑΥΤΟΧΘΟΝΑ ΒΙΟ ΡΑΣΤΙΚΑ ΜΟΡΙΑ Κατηγορίες ιστικών ορµονών Αποκαρβοξυλιωµένα αµινοξέα (ισταµίνη, σεροτονίνη) Πολυπεπτίδια (κινίνες, ουσία Ρ) Εικοσανοειδή

Διαβάστε περισσότερα

Η βακτηριακήμηνιγγίτιςπαρά την ύπαρξη αποτελεσματικής αντιμικροβιακήςθεραπείας εξακολουθεί να είναι παράγων επιμένουσας

Η βακτηριακήμηνιγγίτιςπαρά την ύπαρξη αποτελεσματικής αντιμικροβιακήςθεραπείας εξακολουθεί να είναι παράγων επιμένουσας ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΠΛΟΚΕΣ ΒΑΚΤΗΡΙΔΙΑΚΗΣ ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΟΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ Η βακτηριακήμηνιγγίτιςπαρά την ύπαρξη αποτελεσματικής αντιμικροβιακήςθεραπείας εξακολουθεί να είναι παράγων επιμένουσας νοσηρότητας και θνητότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ

ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Κατάκλιση ορίζεται η εξέλκωση του δέρματος εξαιτίας πίεσης σε διάφορες περιοχές του σώματος υπερκείμενες οστικών προεξοχών Συχνότητα εμφάνισης

Διαβάστε περισσότερα

Σχέση ωσμωτικής πίεσης-ωσμωτικότητας-ώσμωσης. Ωσμωτικότητα πλάσματος

Σχέση ωσμωτικής πίεσης-ωσμωτικότητας-ώσμωσης. Ωσμωτικότητα πλάσματος Βιολογικές και Κλινικές Εφαρμογές της Ωσμωτικότητας Στόχοι Κατανόησης-Υποδείξεις: -Εξοικειωθείτε με διάφορα παραδείγματα βιολογικών εφαρμογών. (Σημειώση: Μην τα αποστηθίσετε! Απλώς διαβάζοντάς τα να τα

Διαβάστε περισσότερα

Έλεγχος της λειτουργίας της εξωκρινούς μοίρας του παγκρέατος

Έλεγχος της λειτουργίας της εξωκρινούς μοίρας του παγκρέατος Έλεγχος της λειτουργίας της εξωκρινούς μοίρας του παγκρέατος Φλεγμονή Ανεπάρκεια ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ Φλεγμονή που συνοδεύεται από διάφορα συμπτώματα στο σκύλο και

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικές οδηγίες χρήσης του πρωτοκόλλου της διαβητικής κετοξέωσης.

Πρακτικές οδηγίες χρήσης του πρωτοκόλλου της διαβητικής κετοξέωσης. Πρακτικές οδηγίες χρσης του πρωτοκόλλου της διαβητικς κετοξέωσης. ΒΗΜΑ 1 ο : Όταν η γλυκόζη αίματος είναι >250mg/dl και ο ασθενς σε επηρεασμένη γενικ κατάσταση, ταχεία ενυδάτωση [ Ν/S 0,9% με 20ml/Kg σε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΚΩΤΣΑ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ, ΔΙΑΒΗΤΗ, ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ Α ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΧΕΠΑ ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΚΕΤΟΞΕΩΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟ ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά.

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Στον πεπτικό σωλήνα πραγματοποιείται ο τεμαχισμός της τροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΜΟΜΕΤΡΗΣΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΥΠΕΡΘΕΡΜΙΑ ΠΥΡΕΤΟΣ ΥΠΟΘΕΡΜΙΑ. Λ.Β. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής, Π.Θ.

ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΜΟΜΕΤΡΗΣΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΥΠΕΡΘΕΡΜΙΑ ΠΥΡΕΤΟΣ ΥΠΟΘΕΡΜΙΑ. Λ.Β. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής, Π.Θ. ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΜΟΜΕΤΡΗΣΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΥΠΕΡΘΕΡΜΙΑ ΠΥΡΕΤΟΣ ΥΠΟΘΕΡΜΙΑ Λ.Β. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής, Π.Θ. ΘΕΡΜΟΜΕΤΡΗΣΗ Ζωτικά σημεία (TPR) Θερμοκρασία Σφυγμός Αναπνοές

Διαβάστε περισσότερα

Κορίτσι 20 ετών προσήλθε εξαιτίας εκούσιας λήψης 20 tb παρακεταμόλης (10γρ.) και 30 tb βαλεριάνας Aναφέρεται ταυτόχρονη λήψη αλκοόλ Λήψη ουσιών δύο

Κορίτσι 20 ετών προσήλθε εξαιτίας εκούσιας λήψης 20 tb παρακεταμόλης (10γρ.) και 30 tb βαλεριάνας Aναφέρεται ταυτόχρονη λήψη αλκοόλ Λήψη ουσιών δύο ΤΟΥΛΟΥΜΤΖΗ ΜΑΡΙΑ Κορίτσι 20 ετών προσήλθε εξαιτίας εκούσιας λήψης 20 tb παρακεταμόλης (10γρ.) και 30 tb βαλεριάνας Aναφέρεται ταυτόχρονη λήψη αλκοόλ Λήψη ουσιών δύο ώρες πριν την προσέλευση Αίσθημα ζάλης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Η κεντρική υπνική άπνοια (central sleep apnea - CSA) συναντάται σε ποσοστό 5-10% όλων των ασθενών με διαταραχή της αναπνοής στον ύπνο (sleep-disordered breathing

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ Άνδρας ηλικίας 47 ετών προσέρχεται λόγω πνευματουρίας και απώλειας κοπράνων από την ουρήθρα, από δεκαημέρου. Ο ασθενής αναφέρει γριππώδη συνδρομή που προηγήθηκε της παρούσης κατάστασης.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ

ΤΟ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΟ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΜΙΑ ΒΡΑΔΙΑ ΣΤΑ ΕΠΕΙΓΟΝΤΑ... «Ήταν μια χαρά μέχρι πριν από 1 ώρα» σας λέει με αγωνία η κόρη του 68χρονου που έχει έρθει στα επείγοντα όπου εργάζεστε.

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 «Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;» Ηλίας Ν. Μυγδάλης Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα Ειδικό φροντιστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

Το Xarelto είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ριβαροξαβάνη. Διατίθεται σε μορφή δισκίων (2,5, 10, 15 και 20 mg).

Το Xarelto είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ριβαροξαβάνη. Διατίθεται σε μορφή δισκίων (2,5, 10, 15 και 20 mg). EMA/230698/2013 EMEA/H/C/000944 Περίληψη EPAR για το κοινό ριβαροξαβάνη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 3: ΗΠΑΤΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΗΠΑΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη της απώλειας βάρους Ενίσχυση προγράμματος αποκατάστασης ΕΡΓΑΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Άνδρας77 ετώνμεδύσπνοια, οιδήματακαιυποκαλιαιμία. Διαφορική Διάγνωση

Άνδρας77 ετώνμεδύσπνοια, οιδήματακαιυποκαλιαιμία. Διαφορική Διάγνωση Άνδρας77 ετώνμεδύσπνοια, οιδήματακαιυποκαλιαιμία Διαφορική Διάγνωση Γεροβασίλη Βίκυ Ειδικευόµενη Ε Παθολογικής Κλινικής ιευθ: Αθανάσιος Σκουτέλης ΣτοιχείαΑπόΚλινικήΕικόνα Πρόσφατη έναρξη Απορρύθμιση Αρτηριακής

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές αρχών φαρμακολογίας

Εφαρμογές αρχών φαρμακολογίας Εφαρμογές αρχών φαρμακολογίας Χριστίνα Δάλλα Λέκτορας Φαρμακολογίας Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Αθηνών cdalla@med.uoa.gr www.med.uoa.gr/pharmacology Ισχύς (potency) ενός φαρμάκου (συνήθως εκφράζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Οστεοπόρωση Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Η οστεοπόρωση είναι πιο συχνή από τις παθήσεις της καρδιάς και των πνευμόνων Οστεοπόρωση: Η σιωπηλή επιδημία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 14: ΤΡΑΥΜΑ Η διατροφική υποστήριξη κρίνεται απαραίτητη κατά την φλεγμονώδη και μεταβολική φάση διότι βελτιώνει σημαντικά την έκβαση του ασθενούς. Η μέτρια

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικές επιδράσεις της οξέωσης της υπερκαπνίας των βαριά πασχόντων ασθενών

Συστηματικές επιδράσεις της οξέωσης της υπερκαπνίας των βαριά πασχόντων ασθενών Συστηματικές επιδράσεις της οξέωσης της υπερκαπνίας των βαριά πασχόντων ασθενών Γιώργος Κουλιάτσης, Πνευμονολόγος, Επιμελητής Β Κλινικής Εντατικής Θεραπείας, ΠΓΝ Έβρου Εισαγωγή- Υπερκαπνία, Οξέωση, Οξυαιμία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΙΓΜΑΤΑ

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΙΓΜΑΤΑ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΙΓΜΑΤΑ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΗ ΟΥΣΙΑ χημική ουσία που δεν παράγεται στον οργανισμό και εισαγόμενη στον οργανισμό δεν αξιοποιείται για την εξασφάλιση ενέργειας ή σύνθεση

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ: ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΤΙΔΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη/ αντιμετώπιση κακής θρέψης Πρόληψη της απώλειας βάρους Αντιμετώπιση της

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΚΤΕΣ ΗΠΑΤΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ. Λ.Β. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής, Π.Θ.

ΔΕΙΚΤΕΣ ΗΠΑΤΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ. Λ.Β. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής, Π.Θ. ΔΕΙΚΤΕΣ ΗΠΑΤΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Λ.Β. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής, Π.Θ. ΔΕΙΚΤΕΣ ΗΠΑΤΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Δείκτες βλάβης ηπατοκυττάρων Δείκτες χολόστασης Δείκτες ηπατικής δυσλειτουργίας ΔΕΙΚΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 13: ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Η χορήγηση διατροφής δεν ΠΡΕΠΕΙ να ξεπερνά την ικανότητα χρησιμοποίησης/οξείδωσης τους απο τον οργανισμό ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών

Διαβάστε περισσότερα

18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ

18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ 18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ Ο καρκίνος του ενδομητρίου είναι η συχνότερη μορφή γυναικολογικού καρκίνου στις ΗΠΑ ( 6% όλων των νεοδιαγνωσθέντων καρκίνων στις γυναίκες). Η πρόγνωση είναι σχετικά καλή καθώς

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Η υπέρμετρη κατανάλωση οινοπνεύματος αποτελεί τη μοναδική κυριότερη

Διαβάστε περισσότερα

1. Ορισµός Νόσου. 4. Συµπτωµατολογία / Κλινική εικόνα / Ευρήµατα (εργαστηριακά κ.α.)

1. Ορισµός Νόσου. 4. Συµπτωµατολογία / Κλινική εικόνα / Ευρήµατα (εργαστηριακά κ.α.) 1. Ορισµός Νόσου 2. Παθογένεια: η µελέτη της δηµιουργίας µιας παθολογικής κατάστασης, µια παθολογική κατάσταση σε συνάρτηση µε το αίτιο που την προκαλεί 3. Επιδηµιολογία: είναι η επιστηµονική µελέτη των

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ KAI ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Νικόλαος Χ. Σύρμος ANAΠΑΡΑΓΩΓΗ Ο άνθρωπος αναπαράγεται με αμφιγονική αναπαραγωγή. Δύο γαμετικά κύτταρα,το ωάριο (θηλυκό)

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων Μυοσκελετικού Συστήματος Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα 2012 2013 Νοσοκομείο ΚΑΤ, 17 Ιανουαρίου 2013 Παραθυρεοειδείς αδένες 1880 Ο Σουηδός φοιτητής

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Πια είναι η καλύτερη μέθοδος θεραπείας; Κιρσοί είναι το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ (Ι) Γυναίκα 34 ετών με διαβήτη προσέρχεται στο τμήμα επειγόντων περιστατικών με πυρετό, αίσθημα ρίγους, πόνο στην πλάτη, ίλιγγο και δυσκολία

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 e-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

κλινική και εργαστηριακή προσέγγιση των νοσημάτων του Τ. Ράλλης Καθηγητής Παθολογίας Ζώων Συντροφιάς, Τμήμα Κτηνιατρικής, ΑΠΘ

κλινική και εργαστηριακή προσέγγιση των νοσημάτων του Τ. Ράλλης Καθηγητής Παθολογίας Ζώων Συντροφιάς, Τμήμα Κτηνιατρικής, ΑΠΘ Τι είναι κοινό και τι όχι κατά την κλινική και εργαστηριακή προσέγγιση των νοσημάτων του ήπατος στο σκύλο και στη γάτα Τ. Ράλλης Καθηγητής Παθολογίας Ζώων Συντροφιάς, Τμήμα Κτηνιατρικής, ΑΠΘ Η γάτα δεν

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ; ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Πρόκειται για το συχνότερο καρκίνο και τη δεύτερη αιτία θανάτου από καρκίνο στους άνδρες. Η συχνότητά του αυξάνει με την αύξηση της ηλικίας και το

Διαβάστε περισσότερα

94 95 96 97 98 Ο ρόλος της αγγειογένεσης στη μετάσταση Η νεοαγγείωση αποτελεί ένα απαραίτητο τμήμα της ογκογόνου διεργασίας που διασφαλίζει τη γρηγορότερη και ανεμπόδιστη ανάπτυξη του όγκου. Η λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεία αναπνευστικής αλκάλωσης. Ελένη Μάνου, νεφρολόγος, Γ.Ν.Παπαγεωργίου

Θεραπεία αναπνευστικής αλκάλωσης. Ελένη Μάνου, νεφρολόγος, Γ.Ν.Παπαγεωργίου Θεραπεία αναπνευστικής αλκάλωσης Ελένη Μάνου, νεφρολόγος, Γ.Ν.Παπαγεωργίου σαν εισαγωγή... παραγωγή CO2 αποβολή CO2 παραγωγή CO2 αποβολή CO2 µερική πίεση του διοξειδίου του άνθρακα στο αίµα (PaCO2) µείωση

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

YΠΟΤΡΟΠΙΑΖΟΥΣΕΣ ΘΡΟΜΒΩΣΕΙΣ ΩΣ ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΟΣ. Μ.Γκάμπρα 1, Ε.Μεταξά 1. Δ.Παπαδοπούλου 1, Δ.Μιχαηλίδης 1,

YΠΟΤΡΟΠΙΑΖΟΥΣΕΣ ΘΡΟΜΒΩΣΕΙΣ ΩΣ ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΟΣ. Μ.Γκάμπρα 1, Ε.Μεταξά 1. Δ.Παπαδοπούλου 1, Δ.Μιχαηλίδης 1, 1 Παθολογική Κλινική Νοσοκομείου Ξάνθης, 2 Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών Νοσοκομείου Ξάνθης, 3Ογκολογική Κλινική Νοσοκομείου Αλεξανδρούπολης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η εν τω βάθει φλεβοθρόμβωση είναι μια συνήθης επιπλοκή

Διαβάστε περισσότερα

Κοιλιακός πόνος στους ηλικιωμένους. Πέππας Γεώργιος Χειρουργός

Κοιλιακός πόνος στους ηλικιωμένους. Πέππας Γεώργιος Χειρουργός Κοιλιακός πόνος στους ηλικιωμένους Πέππας Γεώργιος Χειρουργός Σημαντικά Δεδομένα Περίπου 60% ηλικιωμένων με κοιλιακό πόνο που προσέρχονται στο ΤΕΠ με κοιλιακό πόνο χρήζουν εισαγωγής και 40% χρήζουν χειρουργείο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Η αυξητική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ-ΦΩΣΦΟΡΟΥ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ-ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ-ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΜΑΡΙΑΝΝΑ Α. ΝΤΑΛΑΜΑΓΚΑ ΙΑΤΡΟΣ ΒΙΟΠΑΘΟΛΟΓΟΣ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ- ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑ Ρύθμιση του μεταβολισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ. Παρουσίαση περιστατικού. ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου»

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ. Παρουσίαση περιστατικού. ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου» ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ ARDS - ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΜΕ ΝΟ Παρουσίαση περιστατικού ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου» Παρουσίαση περιστατικού Από τον απεικονιστικό έλεγχο διαπιστώθηκαν: κατάγµατα λεκάνης και δεξιού άνω

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας.

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος Η κλινική εικόνα της πάθησης περιλαμβάνει την παρουσια γενικων συμπτωματων

Διαβάστε περισσότερα

Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες. Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών

Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες. Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών Αιµοδυναµικές αλλαγές κατά την εγκυµοσύνη Όγκος αίµατος 30-50% Μέγιστο 20-24 εβδ Όγκος παλµού Καρδιακή Συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο Αλκοόλ και ασθένειες του Συκωτιού (Πηγή: http://www.patient.co.uk/health/alcohol-and-liver-disease) Απόδοση στα ελληνικά: Αθανάσιος Μπάκας (υπεύθυνος του προγράμματος) Η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων αλκοόλ

Διαβάστε περισσότερα

29. ΘΡΟΜΒΟΕΜΒΟΛΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ

29. ΘΡΟΜΒΟΕΜΒΟΛΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ 29. ΘΡΟΜΒΟΕΜΒΟΛΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η θρομβοεμβολική νόσος επιπλέκει 1/500-2000 κυήσεις. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος στη λοχεία. Τα αέρια αίματος δεν θεωρούνται ευαίσθητη ή ειδική εξέταση για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗΣ ΑΛΚΑΛΩΣΗΣ- ΓΙΑΤΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΔΕΝ ΑΝΤΙΡΡΟΠΟΥΝ ΣΥΝΗΘΩΣ ΤΗ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΑΛΚΑΛΩΣΗ;

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗΣ ΑΛΚΑΛΩΣΗΣ- ΓΙΑΤΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΔΕΝ ΑΝΤΙΡΡΟΠΟΥΝ ΣΥΝΗΘΩΣ ΤΗ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΑΛΚΑΛΩΣΗ; Ετήσιο Μετεκπαιδευτικό Σεμινάριο Υγρών, Ηλεκτρολυτών & Οξεοβασικής Ισορροπίας 9 ο Σεμινάριο Διαταραχές Οξεοβασικής Ισορροπίας 25 & 26 Σεπτεμβρίου 2015, ΚΟΜΟΤΗΝΗ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗΣ ΑΛΚΑΛΩΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ

ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Επιβλέπουσα Α.ΤΕΙ.Θ Ε. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ Μέλη Επιτροπής Λαβδανίτη Μαρία Μινασίδου Ευγενία Αλεξιάδη Αθηνά Γεωργάκη Ελένη Αλεξάνδρειο Τεχνολογικό

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΚΑΡΚΙΝΟΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΚΑΡΚΙΝΟΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S The "Annual Report to the Nation on the Status of Cancer,, 1975-2001*"

Διαβάστε περισσότερα

Tοξικότητα. Αρτεμις Ντονά Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας. 6/3/2008 Αρτεμις Αγησ. Ντονά

Tοξικότητα. Αρτεμις Ντονά Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας. 6/3/2008 Αρτεμις Αγησ. Ντονά Tοξικότητα Αρτεμις Ντονά Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας Αντικείμενα του μαθήματος Να εξοικειωθεί με την έννοια της τοξικότητας, όργανο στόχος Να μπορεί να ξεχωρίσει την οξεία

Διαβάστε περισσότερα

Ανατομία - Φυσιολογία

Ανατομία - Φυσιολογία ΦΥΣΙΟ ΠΝΕΥΜΩΝ Ανατομία - Φυσιολογία Φυσιολογική α/α Ακτινοανατομία Ακτινοανατομία Αγγειογραφία πνευμονικών αρτηριών Β ρ ο γ χ ο γ ρ α φ ί α Πύκνωση Αντικατάσταση του αέρα των κυψελίδων από υλικό, συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α Α ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Νεώτερα δεδομένα στη Νόσο της Κατώτερης Ουροφόρου Οδού της Γάτας (FLUTD)

Νεώτερα δεδομένα στη Νόσο της Κατώτερης Ουροφόρου Οδού της Γάτας (FLUTD) Νεώτερα δεδομένα στη Νόσο της Κατώτερης Ουροφόρου Οδού της Γάτας (FLUTD) Κατερίνα Αδαμαμά Μωραΐτου Επίκουρη Καθηγήτρια Κλινική Ζώων Συντροφιάς Κτηνιατρική Σχολή, Α.Π.Θ. FLUTD Σύνδρομο με κοινή συμπτωματολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ( Η.Π.Α ) Νόσοι πεπτικού και ήπατος : 50 εκατοµµύρια επισκέψεις σε : Ιατρούς Νοσοκοµεία Τµήµατα επειγόντων Πιο συχνές διαγνώσεις : Τροφικές γαστρεντερίτιδες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

Επίπτωση. Σύνολο ατόμων σε αιμοκάθαρση ή μεταμόσχευση νεφρού. Άτομα με διαβήτη

Επίπτωση. Σύνολο ατόμων σε αιμοκάθαρση ή μεταμόσχευση νεφρού. Άτομα με διαβήτη Σακχαρώδης ιαβήτης και Νεφρική νόσος Επίπτωση Σύνολο ατόμων σε αιμοκάθαρση ή μεταμόσχευση νεφρού Άτομα με διαβήτη Σακχαρώδης ιαβήτης και Νεφρική νόσος Επίπτωση Επίπτωση Νεφρικής Ανεπάρκειας Τελικού Σταδίου

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα. Ισοζύγιο νερού και ηλεκτρολυτών. Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα. Ισοζύγιο νερού και ηλεκτρολυτών. Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας Φυσιολογία-Ι Ουροποιητικό σύστημα Ισοζύγιο νερού και ηλεκτρολυτών Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας Κύριες λειτουργίες των νεφρών Ρύθμιση του όγκου των υγρών του

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5: ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΙΔΙΟΠΑΘΗΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5: ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΙΔΙΟΠΑΘΗΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5: ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΙΔΙΟΠΑΘΗΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ Νόσος Crohn ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Πρόληψη και αντιμετώπιση της κακής θρέψης Πρόληψη της απώλειας

Διαβάστε περισσότερα

Σπινθηρογραφική Απεικόνιση Ήπατος Σπληνός - Γαστρεντερικού Συστήματος

Σπινθηρογραφική Απεικόνιση Ήπατος Σπληνός - Γαστρεντερικού Συστήματος Εργαστήριο Πυρηνικής Ιατρικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Θεσσαλίας ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ ΠΥΡΗΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 2014-2015 Σπινθηρογραφική Απεικόνιση Ήπατος Σπληνός - Γαστρεντερικού Συστήματος Παναγιώτης Αν. Γεωργούλιας

Διαβάστε περισσότερα

ιάγνωση και Θεραπεία Άρης Πολύζος Παθολόγος Ογκολόγος Καθηγητής Πανεπιστηµίου Αθηνών Λαϊκό Νοσοκοµείο Αθήνα Επιδηµιολογία -Αιτιοπαθογένεια Α) Κάπνισµα:Ένοχο για το 85-90% των καρκίνων πνεύµονος x 30vs

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα. 1. Θεραπευτικές αρχές στην Oγκολογία. 2. Βασικές αρχές Φυσικής. 3. Επιλογή του θεραπευτικού µηχανήµατος και της τεχνικής

Περιεχόµενα. 1. Θεραπευτικές αρχές στην Oγκολογία. 2. Βασικές αρχές Φυσικής. 3. Επιλογή του θεραπευτικού µηχανήµατος και της τεχνικής Περιεχόµενα 1. Θεραπευτικές αρχές στην Oγκολογία 1.1. O ογκολογικός ασθενής... 17 1.2. Ο ρόλος της ακτινοθεραπείας στην αντινεοπλασµατική αγωγή... 21 1.3. ιαγνωστική και θεραπευτική στρατηγική... 23 2.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Γενικά Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν τους στόχους της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Η οστεοπόρωση είναι μια πάθηση του σκελετού, η οποία χαρακτηρίζεται από χαμηλή οστική μάζα και καταστροφή της μικρό- αρχιτεκτονικής του οστίτη ιστού, με αποτέλεσμα την αύξηση της

Διαβάστε περισσότερα

Β. Βλασοπούλου Ενδοκρινολόγος Ενδοκρινολογικό Τμήμα Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ«Ο Ευαγγελισμός»

Β. Βλασοπούλου Ενδοκρινολόγος Ενδοκρινολογικό Τμήμα Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ«Ο Ευαγγελισμός» Β. Βλασοπούλου Ενδοκρινολόγος Ενδοκρινολογικό Τμήμα Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ«Ο Ευαγγελισμός» Γυναίκα58 ετώνδιακομίστηκεστατεπμεβυθιότητα& εμπύρετοαπό3ημέρου. Κοιλιακήπαχυσαρκία, τραχύαναπνευστικόψιθύρισμα,αραιοί

Διαβάστε περισσότερα

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Χ. Μ. ΜουτσόπουΛος Αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών α ρευματικά νοσήματα είναι ασθένειες που προσβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα