ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΜΠΣ ΓΕΩΡΓΙΑ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΜΠΣ ΓΕΩΡΓΙΑ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΜΠΣ ΓΕΩΡΓΙΑ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ιπλωµατική εργασία µε θέµα: ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΠΙ ΡΑΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΑΙΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΟΙΟΝΤΩΝ ΕΛΙΑΣ ΣΤΟΥΣ Υ ΑΤΙΚΟΥΣ ΠΟΡΟΥΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΛΕΣΒΟΥ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΕΙΚΟΝΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ Φοιτήτρια Επιβλέπων : Μπαγγέα Αικατερίνη Επίκουρος Καθηγητής κ. Γαγάνης Πέτρος Μυτιλήνη Νοέµβριος 2010

2 Προσδιορισµός της επίδρασης της ελαιοκαλλιέργειας και των προιόντων ελιάς στους υδατικούς πόρους στη Νήσο Λέσβου µε βάση την έννοια του εικονικού νερού. Μπαγγέα Αικατερίνη ΙΑΤΡΙΒΗ Που υποβλήθηκε στο Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών Γεωργία και Περιβάλλον του Τµήµατος Περιβάλλοντος ως µέρος των απαιτήσεων για την απόκτηση ιπλώµατος Ειδίκευσης στο Γεωργία και Περιβάλλον Επιβλέπων καθηγητής: κ. Γαγάνης Πέτρος Μυτιλήνη

3 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Ευχαριστώ θερµά τον επιβλέποντα Επίκουρο Καθηγητή κ. Πέτρο Γαγάνη, για την εµπιστοσύνη που µου έδειξε στη ανάθεση της µελέτης ενός θέµατος που ήταν στα άµεσα ενδιαφέροντά µου και για την κατανόηση και την άµεση ανταπόκρισή του στις δυσκολίες που αντιµετώπιζα, όπως επίσης και για τις χρήσιµες υποδείξεις του. Να ευχαριστήσω όλους όσους έβαλαν έστω και ένα µικρό λιθαράκι για την περαίωση της παρούσας εργασίας καθώς και όσους µου παρείχαν πληροφορίες απαραίτητες για την ολοκλήρωση κάποιων στοιχείων. Τέλος να ευχαριστήσω τον φίλο µου για την ψυχολογική υποστήριξη που µου παρείχε καθόλη την διάρκεια εκπόνησης της εργασίας και να εκφράζω τις ιδιαίτερες ευχαριστίες µου στους γονείς µου, οι οποίοι βρίσκονται πάντα δίπλα µου σε κάθε βήµα. Σ αυτούς αφιερώνεται και η εργασία. 3

4 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η παρούσα εργασία πραγµατοποιήθηκε στα πλαίσια του Μεταπτυχιακού Προγράµµατος «Γεωργία και Περιβάλλον», του τµήµατος Περιβάλλοντος του Πανεπιστηµίου Αιγαίου. Πραγµατεύεται την έννοια του εικονικού νερού ως εργαλείο διαχείρισης των υδατικών πόρων, στον τοµέα της Γεωργίας Τα έντονα προβλήµατα της ανεξέλεγκτης χρήσης νερού, µε τη µορφή της δραµατικής αύξησης των αρδευόµενων γεωργικών εκτάσεων, που έχουν σαν στόχο κυρίως την αύξηση των παραγόµενων ποσοτήτων των προϊόντων, οδηγούν στην ανάγκη εύρεσης και εφαρµογής οικονοµικών εργαλείων. Σκοπός της. παρούσας εργασίας είναι ο προσδιορισµός της υφιστάµενης κατάστασης των υδατικών πόρων και η προσέγγιση υπολογισµού του εικονικού νερού, του υδατικού αποτυπώµατος και άλλων ευρύτερων εννοιών όπως : εµπόριο εικονικού νερού ( ροή εικονικού νερού µεταξύ των χωρών καθώς και καθαρή ποσότητα εικονικού νερού που εισάγεται), όσον αφορά την ελαιοκαλλιέργεια στη Νήσο Λέσβου. Στην εισαγωγή γίνεται αναφορά της σηµερινής κατάστασης των υδατικών πόρων και του προβλήµατος διαχείρισης τους. Στο πρώτο κεφάλαιο περιγράφεται ο τρόπος αντιµετώπισης του προβλήµατος µε βάση την έννοια της Βιώσιµης ιαχείρισης και εξοικονόµησης του νερού και παρατίθεται η κατάσταση των υδάτων στον Ελλαδικό χώρο. Το δεύτερο κεφάλαιο πραγµατεύεται την έννοια και την σηµασία του υδατικού αποτυπώµατος και του εικονικού νερού καθώς και την πρακτική αξία αυτού. Στο τρίτο κεφάλαιο αναλύεται η έννοια του εµπορίου του εικονικού νερού, η σηµασία του σε παγκόσµιο επίπεδο και οι επιπτώσεις αυτού στις εξαγωγικές χώρες. Στο τέταρτο κεφάλαιο γίνεται αναφορά στο εικονικό νερό για την εξοικονόµηση νερού ενώ στο πέµπτο κεφάλαιο παρουσιάζονται κάποια παραδείγµατα τόσο από την Ελλάδα όσο και πέραν των συνόρων για την χρήση της έννοιας εικονικού νερού ως ένα νέο εργαλείο στη διαχείριση των υδατικών πόρων. Ακολουθεί η µεθοδολογία που εφαρµόστηκε για τον υπολογισµό του εικονικού νερού και του υδατικού αποτυπώµατος για την παραγωγική διαδικασία της ελαιοκαλλιέργειας για το νησί της Λέσβου κατά µέσο όρο των ετών Υπολογίστηκε επίσης η ροή των εισαγωγών και εξαγωγών για το νησί και βγήκαν κάποια αποτελέσµατα και συµπεράσµατα. 4

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ...4 ΕΙΣΑΓΩΓΗ...7 Το πρόβληµα του νερού σήµερα ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΝΕΡΟ Βιώσιµη διαχείριση νερού ιαχείριση της ζήτησης & εξοικονόµηση νερού Οικονοµικά εργαλεία Τεχνικές επεµβάσεις Κατάσταση των υδάτων και διαχείριση των υδατικών πόρων στην Ελλάδα ΕΙΚΟΝΙΚΟ ΝΕΡΟ 2.1. Εικονικό νερό και αποτύπωµα ( ίχνος ) νερού 15 Γενικά-Ορισµοί Το «Υδατικό Αποτύπωµα» και η έννοια του εικονικού νερού Η πρακτική αξία της έννοιας του εικονικού νερού Εικονικό νερό: σηµαντικό εργαλείο διαχείρισης των υδάτων Στοιχεία εικονικού νερού- ορισµοί ιάκριση των στοιχείων εικονικού νερού Χαρακτηρισµός των προϊόντων τροφίµων για τον υπολογισµό του εικονικού νερού ΕΜΠΟΡΙΟ ΕΙΚΟΝΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ 3.1 Έννοια- Σηµασία Εµπόριο εικονικού νερού σε παγκόσµιο επίπεδο Ποσότητες µπλε και πράσινου νερού στο παγκόσµιο εµπόριο εικονικού νερού Περιβαλλοντικές επιπτώσεις εµπορίου εικονικού νερού στις εξαγωγικές χώρες ΤΟ ΕΙΚΟΝΙΚΟ ΝΕΡΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗ ΝΕΡΟΥ. 37 5

6 5.ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΕΙΚΟΝΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ 5.1. Παγκόσµια Λεκάνη απορροής του ποταµού Guadiana Ισπανία Λίβανο ράν Αίγυπτος ΕΛΛΑ Α Νοµός Κορινθίας Θεσσαλία...42 ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ...45 Υπολογισµός πράσινου και µπλε νερού, Περιεχόµενο εικονικού νερού(v).45 Υπολογισµός πράσινου, µπλε και γκρι αποτυπώµατος (ίχνους) νερού στην παραγωγική διαδικασία του λαδιού...51 Υπολογισµός της εµπορικής ροής του εικονικού νερού και του εθνικού εµπορικού ισοζυγίου του εικονικού νερού...54 ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ...57 Συµπεράσµατα Βιβλιογραφία..72 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ...79 Μέσες µηνιαίες τιµές µετεωρολογικές παρατηρήσεις του σταθµού Μυτιλήνης, Ακρασίου, Αγ.Παρασκευής, Σιγρίου/ Πτερούντας. Μέσες µηνιαίες τιµές µετεωρολογικές παρατηρήσεις των 4 Σταθµών. Μέσες µηνιαίες τιµές ηλιοφάνειας για το νησί της Λέσβου. Πίνακας υπολογισµού Εξατµισοδιαπνοής, Αρδευτικών απαιτήσεων, Παροχής αρδευτικού νερού, Απωλειών αρδευτικού νερού. Πίνακας υπολογισµού εικονικού νερού ελιάς & συνολικού υδατικού αποτυπώµατος (λάδι) για το νησί. Πίνακας υπολογισµού εικονικού νερού ενός κιλού λαδιού. Πίνακας εισαγωγών- εξαγωγών- αποµένον & καθαρή ποσότητα εισαγωγής εικονικού νερού. 6

7 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το νερό είναι ένα κοινωνικό αγαθό, αναντικατάστατο για την επιβίωση, την υγεία και την οικονοµική ανάπτυξη µε σηµαντική πολιτιστική ή ακόµα και θρησκευτική αξία. Η διαθεσιµότητά του βελτιώνει την ευηµερία τόσο του ατόµου όσο και του κοινωνικού συνόλου. Καλή ποιότητα νερού για το µεµονωµένο άτοµο σηµαίνει ταυτόχρονα και καλύτερη ποιότητα νερού για ολόκληρο το κοινωνικό σύνολο. Με αυτή την έννοια το νερό δεν είναι µόνο κοινωνικό αλλά και ένα κοινό αγαθό και αποτελεί δικαίωµα όλων η πρόσβαση σε καθαρό νερό. Περισσότερο νερό για κάποιον ιδιώτη µπορεί να σηµαίνει λιγότερο νερό για άλλους, οι οποίοι µοιράζονται τον ίδιο πόρο. Οι υδατικοί πόροι χρησιµοποιούνται για την κάλυψη σε νερό των αναγκών της γεωργίας, των αστικών και τουριστικών περιοχών, της βιοµηχανίας και βιοτεχνίας αλλά και για τη διατήρηση των περιβαλλοντικών ισορροπιών. Τα τελευταία εκατό χρόνια οι ανάγκες των ανθρώπων σε νερό σχεδόν διπλασιάστηκαν. Η αύξηση του πληθυσµού, η βελτίωση του βιοτικού επιπέδου και η ανάπτυξη της αρδευόµενης γεωργίας είναι οι κυριότεροι παράγοντες που προκάλεσαν τη µεγάλη αυτή αύξηση της κατανάλωσης του νερού. Ο πληθυσµός της γης τριπλασιάστηκε τον αιώνα που πέρασε και η αύξηση αυτή συνοδεύτηκε και από την άνοδο του βιοτικού επιπέδου που οδήγησε και συνεχίζει να οδηγεί σε αύξηση της κατανάλωσης του νερού. Το πρόβληµα αυτό εµφανίζεται εντονότερο σε συγκεκριµένες περιοχές του πλανήτη στις οποίες δηµιουργήθηκαν γιγάντια αστικά και οικονοµικά κέντρα και οδηγεί σε εντεινόµενη µείωση των διαθέσιµων αποθεµάτων νερού. Η έλλειψη νερού έχει επισηµανθεί ως ένα από τα κυρίαρχα προβλήµατα για τις γενιές που έρχονται και τις συνέπειες της, τις έχουν ήδη υποστεί κάποιες περιοχές της γης. Αναγνωρίζεται σήµερα ότι αν δεν γίνει σωστή διαχείριση των υδατικών πόρων θα δηµιουργηθούν τεράστια προβλήµατα που θα αποτελέσουν απειλή για την παγκόσµια σταθερότητα και ειρήνη. Το υδατικό πρόβληµα γίνεται ακόµα εντονότερο εξαιτίας και των συνεπειών των κλιµατικών αλλαγών. Η ορθολογική διαχείριση των υδατικών πόρων εποµένως αποτελεί ζήτηµα πρωτίστης σηµασίας ιδιαίτερα σε περιοχές µε ελλειµµατικό υδατικό ισοζύγιο. Βέβαια ο πιο απαιτητικός σε νερό τοµέας ανθρώπινης δραστηριότητας σήµερα είναι η γεωργία που στην Ελλάδα φτάνει στο 85% της συνολικής κατανάλωσης νερού και άρα η ανάγκη για βιώσιµη διαχείριση 7

8 του αρδευτικού νερού και µάλιστα σε περιοχές οι οποίες πλήττονται από την ξηρασία κρίνεται επιβεβληµένη. Για την επίτευξη των παραπάνω στόχων προτείνονται συνεχώς διάφορα µέτρα και ενέργειες που σκοπεύουν στη εξοικονόµηση και αποτελεσµατική χρήση του νερού µε ταυτόχρονη προστασία του περιβάλλοντος. Το πρόβληµα του νερού σήµερα Ο ρυθµός αύξησης της ζήτησης του νερού λόγω ανταγωνιστικών χρήσεων σε συνδυασµό µε το γεγονός ότι τα ανανεώσιµα υδατικά αποθέµατα παραµένουν σταθερά, αν όχι µειούµενα, δηµιούργησε τη διατάραξη του ισοζυγίου µεταξύ προσφοράς και ζήτησης του νερού. Η συνεχής µείωση των κατά κεφαλήν διαθέσιµων υδατικών πόρων εξαιτίας της αύξησης του πληθυσµού και η διαρκής αύξηση απαιτήσεων ως αποτέλεσµα της αλλαγής της ποιότητας της ζωής και της τεχνολογικής εξέλιξης, σκιαγραφούν την εικόνα της σηµερινής διεθνούς κατάστασης στα θέµατα νερού. Η κλιµατική αλλαγή έρχεται να επιβαρύνει ακόµη περισσότερο την κατάσταση, καθώς η συχνή εναλλαγή των ακραίων φαινοµένων, όπως η ξηρασία και οι πληµµύρες, δυσχεραίνουν ακόµη περισσότερο την αναπλήρωση των φυσικών δεξαµενών του νερού. [28]. Επιπλέον, η εξάντληση των εύκολα εκµεταλλεύσιµων πηγών νερού, ο περιορισµός των κονδυλίων για µεγάλα υδραυλικά έργα σε συνδυασµό µε το αυξανόµενο κόστος εκµετάλλευσης νέων υδατικών πόρων, η αύξηση της ρύπανσης, η υπο-τιµολόγηση του νερού και η αναποτελεσµατικότητα του δηµόσιου τοµέα που συνήθως το διαχειρίζεται, αποτελούν τις βασικές αιτίες εξάντλησης και υποβάθµισης των υδατικών συστηµάτων και κάνουν επιτακτικότερη την ανάγκη εξεύρεσης λύσης στο σοβαρό πρόβληµα του νερού. Το µοντέλο ανάπτυξης που εφαρµόστηκε µέχρι σήµερα, υποτίµησε συστηµατικά τα περιβαλλοντικά όρια και τις δυνατότητες της φέρουσας ικανότητας της γης, δηµιουργώντας την ψευδαίσθηση ότι η τεχνολογία µπορεί να λύσει όλα τα προβλήµατα. Σήµερα καθίσταται πλέον σαφές ότι το πρόβληµα του νερού δεν απαιτεί τη µονόπλευρη εξασφάλιση ολοένα και περισσότερων υδατικών αποθεµάτων, αλλά αντιθέτως, επιβάλλει την επίτευξη ισορροπίας µεταξύ προσφοράς και ζήτησης του. Με τον όρο αυτό εννοείται η εφαρµογή πολιτικών και µέτρων µε σκοπό τον έλεγχο 8

9 και τη ρύθµιση της ποσότητας του νερού που χρησιµοποιείται από τους διάφορους χρήστες. Βασικά εργαλεία στη διαχείριση της ζήτησης είναι η χρήση τεχνολογιών εξοικονόµησης νερού, η ενηµέρωση και περιβαλλοντική εκπαίδευση των καταναλωτών και η αξιοποίηση οικονοµικών κινήτρων και µεθόδων [40].Η υπόθεση της διευθέτησης αυτού του ισοζυγίου αφορά σε ένα σύνολο επιµέρους παραµέτρων που αλληλεπιδρούν και συνθέτουν το πολύπλοκο πρόβληµα του νερού. Καταρχήν στις φυσικές και τεχνικές παραµέτρους που σχετίζονται µε τη διαθεσιµότητα του νερού στη φύση και στον σχεδιασµό των τεχνικών αξιοποίησης του. Σε οικονοµικές παραµέτρους, αφού άµεσα εξαρτώνται από το νερό µια σειρά από σηµαντικές οικονοµικές δραστηριότητες, όπως η αγροτική παραγωγή, η βιοµηχανία, η παραγωγή ενέργειας, ο τουρισµός και άλλες. Σε κοινωνικές παραµέτρους που συνδέονται µε την κοινωνική συνοχή και την ευηµερία. Τέλος αφορά σε περιβαλλοντικές παραµέτρους που επιβάλλουν την περιβαλλοντική προστασία, καθώς το νερό είναι ένα από τα σηµαντικότερα αγαθά µε ανυπολόγιστη οικολογική αξία. 1. ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΝΕΡΟ Η διαχείριση της ζήτησης του νερού - της οικονοµικής θεώρησης του- είναι ένα από τα βασικά στοιχεία που συγκροτούν τη µόνη λύση, αυτήν της Βιώσιµης Ανάπτυξης, στο σηµαντικό πρόβληµα του νερού. Η διερεύνηση των δυνατοτήτων εξοικονόµησης νερού όσο και η µελέτη και αξιολόγηση των κατάλληλων κοινωνικών επεµβάσεων και οικονοµικών µεθόδων και µέτρων που µπορούν να συµβάλλουν αποφασιστικά στην κατεύθυνση του ελέγχου της ζήτησης αποτελούν κορυφαίες επιλογές µιας βιώσιµης πολιτικής. Η ανάγκη για αλλαγή του παραδείγµατος της διαχείρισης και για υιοθέτηση των αρχών της βιωσιµότητας έχει ευρέως αναγνωριστεί και πολλοί διεθνείς οργανισµοί έχουν προχωρήσει στην πρόταση κατευθυντήριων αρχών και οδηγιών [9,32]. 9

10 1.1. Βιώσιµη διαχείριση νερού Το µοντέλο της Βιώσιµης Ανάπτυξης, το οποίο προτείνει µια ανάπτυξη µε ισόρροπη έµφαση τόσο στην οικονοµία, όσο και στην κοινωνική συνοχή και την περιβαλλοντική προστασία, προβάλλει σήµερα ως η µόνη προοπτική για το µέλλον της ζωής στη γη. Ένα µέλλον που συνδέεται µε µια οικονοµική ανάπτυξη που στηρίζεται διαχρονικά στην αξιοποίηση αποκλειστικά των ανανεώσιµων υδατικών αποθεµάτων, διασφαλίζοντας έτσι την προστασία και διατήρηση του µόνιµου υδατικού δυναµικού, µε στόχο την εξασφάλιση της συντήρησης της ζωής για τις επόµενες γενεές. Η Βιώσιµη διαχείριση του νερού επιδιώκει την ισόρροπη ικανοποίηση κοινωνικών, οικονοµικών περιβαλλοντικών απαιτήσεων και αναγκών ώστε να επιτυγχάνεται το καλύτερο δυνατό για την κοινωνία, που είναι άλλωστε ο τελικός χρήστης και αποδέκτης. Η διαχείριση του νερού διακρίνεται στη διάσταση της φυσικής προσφοράς του και σε αυτή της ζήτησης. Οι δύο αυτές διαστάσεις µέχρι πρόσφατα αντιµετωπίζονταν ανεξάρτητα, θεωρώντας τη ζήτηση του νερού δεδοµένη Έτσι µονόπλευρος στόχος της διαχείρισης των υδατικών πόρων ήταν η διευθέτηση της φυσικής προσφοράς του νερού στη ζήτηση που διαµορφώνουν οι αναπτυξιακές ανάγκες. [57].Η προσφορά του νερού θεωρείται ανανεώσιµη αλλά περιορισµένη, οι ανάγκες σε νερό δεν θεωρούνται πλέον δεδοµένες, ούτε τα υδατικά αποθέµατα ανεξάντλητα, αλλά αντίθετα, η προσπάθεια έχει στόχο την προσαρµογή των αναγκών και των δραστηριοτήτων που σχετίζονται µε το νερό εντός των διαθέσιµων υδατικών αποθεµάτων, φροντίζοντας για την προστασία και τη διατήρηση του υδατικού περιβάλλοντος. Ο κοινωνικός χαρακτήρας του νερού σε συνδυασµό µε την έµφαση στη χρηστική του αξία, αποτέλεσαν τις αρχές στις οποίες στηρίχτηκε η πολιτική αυτή για τους υδατικούς πόρους. Η διαθεσιµότητα όµως των υδατικών πόρων δεν µπορεί να αυξηθεί απεριόριστα, χωρίς παράλληλη αύξηση του µακροχρόνιου κοινωνικού κόστους, είτε ως οικονοµικό είτε ως περιβαλλοντικό κόστος [42]. Ο επαναπροσδιορισµός της υδατικής πολιτικής σύµφωνα µε την παραδοχή της Βιώσιµης Ανάπτυξης, προϋποθέτει την υιοθέτηση και υλοποίηση βασικών αρχών: Ενιαία και Ολοκληρωµένη αντιµετώπιση των τεχνικών, περιβαλλοντικών, αναπτυξιακών, οικονοµικών, κοινωνικών και πολιτικών παραµέτρων του νερού. ιαχείριση της ζήτησης του νερού. Προβλέπει την αξιοποίηση οικονοµικών 10

11 κινήτρων και εργαλείων (τιµολόγηση, φορολόγηση, πολιτική ποινών, απαλλαγών και επιδοτήσεων ) στο πνεύµα της αρχής «Ο ρυπαίνων και ο χρήστης πληρώνουν» µε στόχο τον έλεγχο των χρήσεων και την εξοικονόµηση του νερού. Αποκεντρωµένη και συµµετοχική διαχείριση του νερού. Προϋποθέτει την ένταξη, την ενεργοποίηση και τη συµµετοχή στη λήψη αποφάσεων όλων των φορέων της τοπικής κοινωνίας και των χρηστών του νερού [10] ιαχείριση της ζήτησης & εξοικονόµηση νερού Η ζήτηση σε νερό αυξάνεται τρεις φορές πιο γρήγορα από ότι ο πληθυσµός. Συγχρόνως η συνολική διαθέσιµη ποσότητα του νερού σε κάθε χώρα παραµένει περίπου σταθερή. Παράλληλα, το κόστος εκµετάλλευσης κάθε νέου κυβικού νερού, υπολογίζεται ότι θα στοιχίσει τρεις φορές περισσότερο από ότι το προηγούµενο. Όση αξία έχει σήµερα η αξιοποίηση νέων υδατικών αποθεµάτων για την κάλυψη των διαρκώς αυξανόµενων αναγκών, τουλάχιστον άλλη τόση έχει και ο έλεγχος της ζήτησης µε στόχο την εξοικονόµηση του νερού, προκειµένου να µη χρειαστούν νέες πηγές και νέα έργα. Η διαχείριση της ζήτησης του νερού θεωρείται σήµερα ως η φθηνότερη εναλλακτική πηγή νερού. Τα περιθώρια εξοικονόµησης νερού από την εφαρµογή της διαχείρισης της ζήτησης είναι µεγάλα. Έχει υπολογιστεί ότι η εφαρµογή της διαχείρισης της ζήτησης µπορεί παγκοσµίως να µειώσει την κατανάλωση νερού κατά 10-50% στην γεωργία, 40-90% στην βιοµηχανία και 30% στην ύδρευση διατηρώντας ακέραια τόσο τα οικονοµικά οφέλη όσο και την ποιότητα της ζωής. Η εξοικονόµηση του νερού µπορεί να επιτευχθεί µε πολλούς τρόπους. Μπορούν να χρησιµοποιηθούν οικονοµικά εργαλεία, τεχνικές επεµβάσεις και µέτρα πολιτικής Οικονοµικά εργαλεία Οικονοµικά εργαλεία αποτελούν οι επιχορηγήσεις, οι φόροι, τα πρόστιµα, οι υψηλότερες τιµές κυβικού νερού για µεγάλες καταναλώσεις και η χρέωση του νερού για όλες τις χρήσεις που έχουν ως σκοπό να ευαισθητοποιήσουν τους χρήστες προς την κατεύθυνση της θεώρησης της πραγµατικής αξίας του αγαθού. Ο στόχος είναι να δοθεί στους χρήστες η αίσθηση της ορθολογικότερης χρήσης, της εξοικονόµησης του νερού και της βιωσιµότητας στη χρήση. 11

12 Η σωστή τιµολόγηση ενός αγαθού αποτελεί µήνυµα τόσο για τους «χρήστες» όσο και για τους «παραγωγούς» για την οικονοµική αξία της χρήσης του αντίστοιχου πόρου. Αποτελεί τον πιο άµεσο τρόπο για τη δηµιουργία εσόδων µε σκοπό την αναβάθµιση των υπηρεσιών και τον έλεγχο της ζήτησης Τεχνικές επεµβάσεις Οι τεχνικές επεµβάσεις περιλαµβάνουν την εφαρµογή συσκευών για την εξοικονόµηση νερού, την εισαγωγή µετρητών εκεί που δεν υπάρχουν, ανακύκλωση νερού και τεχνολογίες ελέγχου και περιορισµού των απωλειών. Είναι σηµαντικό να ειπωθεί ότι έχει υπολογιστεί ότι η εισαγωγή µετρητών σε διάφορες περιοχές του Καναδά, επέφερε µία µείωση της κατανάλωσης νερού περίπου 15-20%, η εγκατάσταση µηχανηµάτων εξοικονόµησης νερού ιδιαίτερα στις κατοικίες µία µείωση της τάξης του 20% και η ανακύκλωση περίπου 39%. Παράλληλα οι τεχνικές επεµβάσεις µπορούν να περιλαµβάνουν αλλαγές σε εφαρµοσµένες πρακτικές όπως π.χ. την καλλιέργεια λιγότερο υδροβόρων φυτών, ή την αλλαγή των µεθόδων άρδευσης στη γεωργία. Η εφαρµογή µεθόδων για τον περιορισµό των διαρροών αποτελεί σηµαντικό βήµα προς την εφαρµογή της διαχείρισης της ζήτησης. Οι διαρροές, η µείωση των οποίων αποτελεί ένα σηµαντικό τρόπο εξοικονόµησης νερού (στον τοµέα της ύδρευσης φτάνουν µέχρι 35%), σχετίζονται τόσο µε τη ζήτηση του νερού όσο και µε το λειτουργικό κόστος Κοινωνικές επεµβάσεις και µέτρα πολιτικής Αυτές οι επεµβάσεις αναφέρονται στους τρόπους που χρησιµοποιούνται και στα µέτρα που λαµβάνονται ώστε να προτρέπονται οι χρήστες στην εξοικονόµηση του νερού. Αυτά συνοψίζονται σε: Προγράµµατα ενηµέρωσης, επιµόρφωσης και πληροφόρησης για την ευαισθητοποίηση των πολιτών σε θέµατα που αφορούν το νερό (χρήση, ρύπανση, τιµολόγηση κ.α). Τα προγράµµατα αυτά επηρεάζουν µε τέτοιο τρόπο τους καταναλωτές ώστε είναι δυνατόν να περιοριστεί η κατανάλωση έως 10%. Έρευνες µέσω ερωτηµατολογίων, που αποτιµούν την γνώµη των καταναλωτών για πολλά αγαθά. Αποδεικνύονται εξαιρετικά σηµαντικές για το νερό 12

13 καθώς µπορούν να δώσουν πληροφορίες για πολλά θέµατα όπως π.χ τιµολόγηση του νερού κ.α,θέµατα που δεν έχουν τη δυνατότητα οι αρµόδιοι να συλλέξουν αλλιώς. Οι συνδυασµένες επεµβάσεις είναι πιο αποτελεσµατικές. Για το λόγο αυτό και για να θεωρηθεί επιτυχηµένη η προσπάθεια εφαρµογής µιας πολιτικής εξοικονόµησης νερού χρειάζεται ο συνδυασµός τόσο τεχνολογιών εξοικονόµησης νερού, όσο και η σωστή τιµολόγηση αυτού παράλληλα µε τη χρήση οικονοµικών µέτρων, την επιβολή κανόνων και την απαραίτητη επιµόρφωση [54] Κατάσταση των υδάτων και διαχείριση των υδατικών πόρων στην Ελλάδα Η Ελλάδα διαθέτει σχετικά επαρκείς ποσότητες υδατικών πόρων, όµως όπως και σε πολλές άλλες µεσογειακές χώρες, το κλίµα σε συνδυασµό µε τη γεωµορφολογία και την πολύµορφή γεωλογική δοµή συντελούν στη χωρική και χρονική άνιση κατανοµή των υδατικών πόρων. Στην Ελλάδα το 2006 τα υδατικά αποθέµατα υπολογίζονταν σε 69,5 κυβικά χιλιόµετρα εκ των οποίων τα υπόγεια υδάτινα αποθέµατα είναι 20,5 κυβικά µέτρα και τα υπόλοιπα 49 δις κυβικά µέτρα είναι επιφανειακά αποθέµατα. Στην Ελλάδα είναι πολύ σηµαντικό το πρόβληµα της υφαλµύρωσης των παράκτιων υδροφόρων οριζόντων λόγω του µεγάλου µήκους της ακτογραµµής ( χιλιόµετρα) και των ασβεστολιθικών πετρωµάτων. Το πρόβληµα είναι εντονότερο στη νότια και ανατολική Ελλάδα και τα νησιά. Η διαχείριση των υδατικών πόρων στην Ελλάδα γίνεται αποσπασµατικά από πολλούς φορείς. Ο κάθε φορέας είναι υπεύθυνος για τους υδατικούς πόρους που ανήκουν στη δικαιοδοσία του, δηλαδή ανάλογα µε το είδος της χρήσης, όπως γεωργική, υδρευτική, βιοµηχανική, ενεργειακή ή τουριστική. υστυχώς, όµως, η υπό στενή οπτική γωνία µερική θεώρηση των πραγµάτων δεν µπορεί να οδηγήσει στον ορθό προγραµµατισµό καινούριων µελετών και υδραυλικών έργων, στην αποτελεσµατική αντιµετώπιση των σηµερινών και µελλοντικών αναγκών σε νερό, καθώς και στην επίλυση των ποικίλων τοπικών προβληµάτων µε πνεύµα δικαιοσύνης και σεβασµού προς το περιβάλλον. Μια βασική αρχή στη διαχείριση των υδατικών πόρων είναι η συνολική θεώρηση. Αυτή επιτρέπει συστηµατική ανάλυση και αξιολόγηση των στοιχείων και λήψη ορθολογικών αποφάσεων, χωρίς τις οποίες δεν είναι εφικτή η αποτελεσµατική αντιµετώπιση των προβληµάτων των υδατικών πόρων. Επιπλέον η συνολική θεώρηση βοηθά να αποφεύγονται οι παράλληλες 13

14 εργασίες, µελέτες ή έρευνες για το ίδιο ή ανάλογο αντικείµενο, εποµένως να αποφεύγεται η σπατάλη ανθρώπινου και επιστηµονικού δυναµικού. Η διαχείριση του νερού στην Ελλάδα εµφανίζει κυρίως πρόβληµα ποσότητας παρά ποιότητας. Αν και στην Ελλάδα υπάρχει σχετική επάρκεια υδατικού δυναµικού, η χωρικά και χρονικά ανοµοιόµορφη κατανοµή αποθεµάτων και βροχοπτώσεων, σε συνδυασµό µε τη µη ορθολογική χρήση του νερού δηµιουργούν συχνά προβλήµατα ανεπάρκειας αυτού του πολύτιµου πόρου σε ορισµένες περιοχές της χώρας. Ιδιαίτερα υψηλή κατανάλωση νερού παρατηρείται στη Θεσσαλία για αγροτική χρήση και στην Αττική για αστική χρήση [59]. Η χωρική κατανοµή καθιστά την Ανατολική Πελοπόννησο, την Αττική, την Κεντρική Ελλάδα, την Εύβοια και τα νησιά του Αιγαίου ως υδατικά διαµερίσµατα µε τους λιγότερους διαθέσιµους πόρους και ακολουθούν η Θεσσαλία, η υτική Μακεδονία και η Κρήτη. Επιπλέον, παρατηρείται ότι το 45% του συνόλου των κατακρηµνίσεων λαµβάνει χώρα από το εκέµβριο µέχρι τον Ιανουάριο. Σχετικά µε την ποιότητα των υδατικών πόρων, έπειτα από τη θέσπιση των Ευρωπαϊκών Κανονισµών και Οδηγιών, το πόσιµο νερό περνάει από µια σειρά διεργασιών (water treatment) και υποβάλλεται περιοδικά σε χηµικό και µικροβιολογικό έλεγχο από τις εταιρίες ύδρευσης, πανεπιστηµιακά εργαστήρια και το Κεντρικό Χηµείο του Κράτους. Πρέπει να σηµειωθεί ότι δεν υπάρχει ικανοποιητικό δίκτυο παρακολούθησης επιφανειακών και υπόγειων υδατικών πόρων. 14

15 2. ΕΙΚΟΝΙΚΟ ΝΕΡΟ 2.1. Εικονικό νερό και αποτύπωµα ( ίχνος ) νερού Γενικά-Ορισµοί Στο πλαίσιο της αυξανόµενης συνειδητοποίησης της σηµασίας της αειφορικής διαχείρισης του νερού στο σύγχρονο κόσµο, ιδρύθηκε µε απόφαση της 31 ης γενικής διάσκεψης της UNESCO (Νοέµβριος, 2001) το Ινστιτούτο UNESCO-IHE Institute for Water Education, µε σκοπό να συµβάλλει στη διάδοση της αυξανόµενης γνώσης στον τοµέα του νερού στα 190 κράτη µέλη της. Το Ινστιτούτο αυτό υλοποιεί από δεκαετίας ένα πρόγραµµα µέσα από το όποιο διαδόθηκαν στην επιστηµονική κοινότητα δυο δυναµικές έννοιες που στην χώρα µας παραµένουν παντελώς άγνωστες. Η έννοια του «υδατικού αποτυπώµατος» (Water footprint) και αυτή του εικονικού νερού (virtual water). Το υδατικό αποτύπωµα (ίχνος) ενός ατόµου, µιας επιχείρησης ή ενός έθνους ορίζεται ως ο συνολικός όγκος γλυκού νερού που καταναλώνεται και ρυπαίνεται [23,43] από το άτοµο, την επιχείρηση ή το έθνος προκειµένου να παράγει τα τρόφιµα και τις υπηρεσίες που καταναλώνει κατά την διάρκεια ενός έτους. Το εικονικό νερό (η αλλιώς εικονική περιεκτικότητα σε νερό) ενός προϊόντος ορίζεται ως ο όγκος του νερού που χρησιµοποιείται για την παραγωγή του προϊόντος µε τις συνθήκες που επικρατούν στην θέση παραγωγής του. Το επίθετο «εικονικό» χρησιµοποιείται για να καταδειχθεί ότι το µεγαλύτερο µέρος του νερού που χρησιµοποιείται για την παράγωγη του προϊόντος δεν συµπεριλαµβάνεται σε φυσική µορφή στο προϊόν. Τον όρο εισήγαγε για πρώτη φορά ο καθηγητής John Anthony Allan στις αρχές της δεκαετίας του 90 όταν µελέτησε τη δυνατότητα εισαγωγής εικονικού νερού, σαν µερική λύση στο πρόβληµα έλλειψης νερού στη Μέση Ανατολή [6,7,21] και για τη συνεισφορά του αυτή βραβεύτηκε µε το Βραβείο νερού της Στοκχόλµης το Για να αποκτήσουµε µια εικόνα των µεγεθών του υδατικού αποτυπώµατος των εθνών, για την περίοδο σε πλανητική κλίµακα το µέσο ίχνος ύδατος είναι 7450Gm 3 /έτος, ή για να το εκφράσουµε ανά κάτοικο του πλανήτη σε ετησία βάση 1240m 3 /κάτοικο/ έτος, για τις ΗΠΑ 2480 m 3 / κάτοικο/ έτος, για την Κίνα 700m 3 /. κάτοικο/ έτος. Οι παράγοντες που κυρίως καθορίζουν το ίχνος ύδατος µιας χώρας είναι η κατανάλωση τόσο µε τον όγκο της όσο και το είδος της), οι υδατικοί 15

16 πόροι της, το κλίµα και η χρήση του νερού (εξοικονόµηση η σπάταλη) κυρίως στην γεωργική παραγωγή. Από µια πολύ ενδιαφέρουσα έρευνα που πραγµατοποίησε το Πανεπιστήµιο του Τβέντε στην Ολλανδία, σε συνεργασία µε υπηρεσίες του ΟΗΕ, υπολογίζεται και συγκρίνεται το «αποτύπωµα νερού» (water footprint) κάθε κράτους.από αυτήν προκύπτει ότι η κατά κεφαλήν κατανάλωση νερού στην Ελλάδα φτάνει τα m 3 νερό /κάτοικο/ έτος, είναι από τις µεγαλύτερες στον κόσµο, λίγο πίσω από την υπερδύναµη της κατανάλωσης, τις ΗΠΑ (χάρτης 1) και σχεδόν διπλάσια από το µέσο όρο σε παγκόσµιο επίπεδο που αναφέρθηκε παραπάνω. Είναι ενδιαφέρον να τονίσουµε ότι η χώρα µε το µεγαλύτερο ίχνος στον κόσµο σε απόλυτους αριθµούς είναι η Ινδία µε ένα συνολικό ίχνος 987Gm 3 /έτος αλλά ταυτόχρονα ενώ διαθέτει το 17% του παγκόσµιου πληθυσµού το ποσοστό της στο παγκόσµιο ίχνος είναι µόνο 13%. Για να αποκτήσουµε επίσης µια αίσθηση του µεγέθους του εικονικού νερού για διάφορα προϊόντα να αναφέρουµε ότι χρειάζονται περίπου 50 λίτρα νερού για να παραχθεί 1 πορτοκάλι, 140 λίτρα νερού για να παραχθεί 1 ποτήρι γάλα, 900 λίτρα νερού για να παραχθεί 1 κιλό καλαµπόκι και λίτρα νερού για να παραχθεί 1 κιλό βοδινό κρέας.( Πίνακας 1) Ο ακριβής όγκος του νερού εξαρτάται βέβαια από τις κλιµατικές συνθήκες και τις αγροτικές πρακτικές που εφαρµόζονται στην περιοχή παραγωγής των προϊόντων. Χάρτης 1 Παγκόσµιος χάρτης συνολικής κατανάλωσης (Αποτύπωµα) νερού [22] 16

17 Πίνακας 1. Εικονικό νερό ορισµένων βασικών προιόντων [60] 2.2. Το «Υδατικό Αποτύπωµα» και η έννοια του εικονικού νερού. Η έννοια του εικονικού νερού είναι στενά συνδεδεµένη µε την έννοια «υδατικού αποτυπώµατος».ο όρος «υδατικό αποτύπωµα» επινοήθηκε για τον υπολογισµό των συνολικών αναγκών µιας χώρας σε νερό, λαµβάνοντας υπόψη και το εικονικό νερό των καταναλωµένων, εισαγόµενων και εξαγόµενων προιόντων. Οι κύριοι παράγοντες που καθορίζουν το υδατικό αποτύπωµα µιας χώρας είναι το µέγεθος, η ποιότητα και η σύνθεση της κατανάλωσης. Έπειτα, επιδρούν οι κλιµατολογικές συνθήκες ( αν απαιτείται, δηλαδή µεγάλη άρδευση για την ανάπτυξη των καλλιεργειών ), καθώς και ο τρόπος παραγωγής στον αγροτικό τοµέα, δηλαδή η αποτελεσµατικότητα του.[22]. Η ποσότητα αυτή του νερού αποκαλείται εικονική ή αόρατη γιατί µετά την παραγωγή ενός προϊόντος, η πραγµατική ή αλλιώς ορατή ποσότητα νερού που χρησιµοποιήθηκε για την παραγωγή του δεν εµπεριέχεται πια στο προϊόν αυτό. Η έννοια του εικονικού νερού µας βοηθά να συνειδητοποιήσουµε πόσο νερό απαιτείται πραγµατικά για την παραγωγή διαφόρων προϊόντων δίνοντάς µας έτσι τη δυνατότητα να διαχειριστούµε καλύτερα τους υδατικούς πόρους, ιδιαίτερα σε αγροτικές περιοχές µε ελλειµµατικό υδατικό ισοζύγιο. Η έννοια του εικονικού νερού προσθέτει µια νέα διάσταση στη διαχείριση των υδατικών πόρων αναδεικνύοντας τη σχέση που υπάρχει 17

18 µεταξύ της διαχείρισης των υδατικών πόρων, της αγροτικής πολιτικής και του εµπορίου. Για τον υπολογισµό του εικονικού νερού µπορούν να χρησιµοποιηθούν δύο διαφορετικοί τρόποι: Ο πρώτος τρόπος αφορά τον υπολογισµό του εικονικού νερού ενός προϊόντος βάσει του νερού που θα µπορούσε να χρησιµοποιηθεί στην χώρα που το εισάγει. Η προσέγγιση αυτή µπορεί να βοηθήσει ώστε να διασαφηνιστούν οι συνέπειες της παραγωγής σε εθνικές πηγές, για παράδειγµα από την πλευρά της εθνικής ασφάλειας τροφίµων. Ο άλλος τρόπος είναι ο υπολογισµός του εικονικού νερού ενός προϊόντος βάσει του νερού που θα µπορούσε να χρησιµοποιηθεί στην χώρα που το εξάγει. Η προσέγγιση αυτή µπορεί να υποδείξει τις επιπτώσεις των πολιτικών εµπορίου στις χώρες του εξωτερικού. Η προσέγγιση αυτή είναι περισσότερο σχετική µε την έννοια της εξοικονόµησης νερού [13]. Καθώς η παράγωγη προϊόντων είναι συνυφασµένη µε το εµπόριο οι δυο έννοιες που µας ενδιαφέρουν εξετάζονται σε σχέση µε το ποιο ποσοστό του υδατικού αποτυπώµατος µιας χώρας καλύπτεται από δικούς της πόρους και ποιο εισάγεται. Έτσι εξετάζονται διάφορα µεγέθη όπως η «εικονική εξαγωγή» και η «εικονική εισαγωγή» νερού που δείχνουν τον συνολικό όγκο νερού που απαιτείται για να παραχθούν τα προϊόντα που µια χώρα αντίστοιχα εξάγει η εισάγει και η «εικονική ροή νερού» που είναι ο όγκος του εικονικού νερού που µεταφέρεται από µια θέση στην άλλη µέσω των εµπορικών συναλλαγών. Έτσι µια χώρα µπορεί να εµφανίζει ισορροπία εικονικού νερού όταν η εισαγωγή και η εξαγωγή εικονικού νερού είναι ισοσκελισµένες, θετική θέση όταν η εισαγωγή είναι µεγαλύτερη της εξαγωγής εικονικού νερού η τέλος αρνητική όταν η εισαγωγή είναι µικρότερη της εξαγωγής. Στις πλούσιες χώρες, οι άνθρωποι καταναλώνουν γενικά περισσότερα αγαθά και υπηρεσίες άρα έχουν µεγαλύτερο ίχνος. Όµως ο όγκος της κατανάλωσης δεν είναι ο µόνος παράγοντας. Για παράδειγµα οι καταναλωτικές συνήθειες των µεσογειακών χωρών µε την υψηλή κατανάλωση κρέατος οδηγούν στο ίδιο αποτέλεσµα. Σε κάποιες πιο ασθενείς οικονοµικά χώρες ο συνδυασµός των δυσµενών κλιµατολογικών όρων µε κακές γεωργικές πρακτικές οδηγούν σε υπερκατανάλωση νερού (άρα µεγάλο αποτύπωµα νερού) [58]. 18

19 2.3. Η πρακτική αξία της έννοιας του εικονικού νερού Η έννοια του εικονικού νερού έχει βασικά δύο κύριους τύπους πρακτικής χρήσης: 1. Το εµπόριο εικονικού νερού ως µέσο για την επίτευξη της ασφάλειας και της αποτελεσµατικής χρήσης του νερού. Η καθαρή εισαγωγή του εικονικού νερού σε ένα έθνος µε πρόβληµα λειψυδρίας µπορεί να ανακουφίσει την πίεση στους υδατικούς πόρους της. Το εικονικό νερό µπορεί να θεωρηθεί ως µια εναλλακτική πηγή νερού. Χρησιµοποιώντας αυτή την πρόσθετη πηγή µπορεί να αποτελέσει ένα εργαλείο για την επίτευξη της τοπικής ασφάλειας του νερού. Το πολιτικό επιχείρηµα που προέβαλλε ο Tony Allan από την έναρξη της συζήτησης για το εικονικό νερό, είναι ότι το εµπόριο του εικονικού νερού µπορεί να αποτελέσει ένα µέσο για την επίλυση γεωπολιτικών προβληµάτων και να αποτρέψει ακόµη και πολέµους για το νερό [2,5]. Πλάι στην πολιτική αυτή διάσταση, υπάρχει και η οικονοµική διάσταση, που εξίσου έχει τονιστεί από τον Allan [4,5].Το οικονοµικό επιχείρηµα πίσω από το εµπόριο εικονικού νερού είναι ότι, σύµφωνα µε την θεωρία του εµπορίου, τα έθνη θα πρέπει να εξάγουν προϊόντα τα οποία να διαθέτουν ένα συγκριτικό πλεονέκτηµα στην παραγωγή, ενώ θα πρέπει η εισαγωγή των προϊόντων να διαθέτει ένα συγκριτικό µειονέκτηµα [45]. Υποστηρίζεται επίσης ότι το εµπόριο του εικονικού νερού µεταξύ των εθνών µπορεί να είναι ένα µέσο για την αύξηση της «παγκόσµιας αποδοτικής χρήσης του νερού». Από οικονοµική σκοπιά, είναι λογικό να παράγονται υδροβόρα προϊόντα στις περιοχές εκείνες όπου το νερό βρίσκεται σε µεγαλύτερη αφθονία. Σ 'αυτές τις περιοχές το νερό είναι φθηνότερο, υπάρχουν µικρότερες αρνητικές εξωτερικότητες στη χρήση του νερού, και συχνά απαιτείται λιγότερο νερό, ανά µονάδα προϊόντος. Εµπόριο εικονικού νερού από µια χώρα όπου η παραγωγικότητα του νερού είναι σχετικά υψηλή σε ένα άλλο έθνος όπου η παραγωγικότητα του νερού είναι σχετικά χαµηλή συνεπάγεται ότι επιτελείται παγκοσµίως µια πραγµατική εξοικονόµηση νερού. Εµπόριο εικονικού νερού µεταξύ ή εντός των εθνών µπορεί να θεωρηθεί ως εναλλακτική λύση στις πραγµατικές, µεταφορές νερού µεταξύ των λεκανών απορροής των ποταµών [26,27]. 19

20 Αυτό συµβαίνει για παράδειγµα στην Κίνα, όπου τα πραγµατικά συστήµατα µεταφοράς του νερού (από το νότιο έως το βόρειο τµήµα της Κίνας) θεωρούνται µεγάλα. Επίσης στην περιοχή της Νότιας Αφρικής, ή έννοια του εικονικού εµπορίου νερού είναι µια ρεαλιστική, βιώσιµη και φιλική προς το περιβάλλον εναλλακτική λύση στα συστήµατα µεταφοράς του νερού [29,12]. Με τα δύο αυτά παραδείγµατα, επισηµαίνεται ότι η εφαρµογή της έννοιας του εµπορίου του εικονικού νερού θα µπορούσε να επιδράσει στην πρακτική διαχείριση των διεθνών λεκανών απορροής. των ποταµών [31]. Επισηµαίνεται τέλος ότι το εµπόριο του εικονικού νερού είναι µια εναλλακτική λύση αποθήκευσης νερού σε εικονική µορφή π.χ. την αποθήκευση των τροφίµων. Αυτό µπορεί να αποτελέσει έναν πιο αποτελεσµατικό και πιο φιλικό προς το περιβάλλον τρόπο γεφύρωσης/ αντιµετώπισης των ξηρών περιόδων από το να κατασκευαστούν µεγάλα φράγµατα για την προσωρινή αποθήκευση του νερού [35]. 2. Αποτύπωµα (ίχνος νερού): Μπορεί να καταστήσει σαφή την σχέση µεταξύ των καταναλωτικών προτύπων και των επιπτώσεων τους στα ύδατα Η δεύτερη πρακτική χρήση της έννοιας του εικονικού νερού έγκειται στο γεγονός ότι η περιεκτικότητα του προϊόντος σε εικονικό νερό µπορεί να µας δείξει τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις από την κατανάλωση αυτού του προϊόντος. Γνωρίζοντας την περιεκτικότητα των προϊόντων σε εικονικό νερό ενηµερωνόµαστε για τον όγκο του νερού που απαιτείται για την παραγωγή των διαφόρων προϊόντων, παρέχοντας έτσι µια ιδέα των προιόντων εκείνων που ασκούν λιγότερη πίεση στους υδατικούς πόρους και πώς θα µπορούσε να επιτευχθεί. η εξοικονόµηση του νερού (µέσω ποιων δηλαδή προιόντων). Με την εισαγωγή της έννοιας του υδατικού αποτυπώµατος (ίχνους), που είναι η σωρευτική περιεκτικότητα σε εικονικό νερό όλων των αγαθών και υπηρεσιών που καταναλώνονται από ένα άτοµο ή τα άτοµα µιας χώρας, σε αναλογία µε το οικολογικό αποτύπωµα [44,43] το ίχνος νερού µπορεί να αποτελέσει ένα ισχυρό εργαλείο ώστε να δείξει στον κόσµο τις επιπτώσεις τους στους φυσικούς πόρους. 20

21 2.4. Εικονικό νερό: σηµαντικό εργαλείο διαχείρισης των υδάτων Ο υπολογισµός του εικονικού νερού µπορεί να αποτελέσει σηµαντικό εργαλείο για την ενσωµάτωση της ολοκληρωµένης διαχείρισης των υδάτων στην αγροτική πολιτική µια χώρας, απαιτείται όµως ισχυρή πολιτική βούληση ώστε να καλυφθούν οι αναµενόµενες αντιδράσεις που συνοδεύουν κάθε σηµαντική αλλαγή. Συγκεκριµένα απαιτείται: Επίλυση των προβληµάτων αποσπασµατικού σχεδιασµού και ελλιπούς συντονισµού µεταξύ των υπηρεσιών που είναι αρµόδιες για θέµατα αγροτικής ανάπτυξης και εκείνων που ασχολούνται µε τη διαχείριση των υδατικών πόρων. Προσαρµογή των προγραµµάτων αγροτικής ανάπτυξης και των σχεδίων διαχείρισης των υδάτων στο επίπεδο της περιοχής λεκάνης απορροής ποταµού, της περιοχής δηλαδή µεταξύ της πηγής και των εκβολών ενός ποταµού, όπως προβλέπει η οδηγία 2000/60 της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σχεδιασµός και εφαρµογή τιµολογιακής πολιτικής ανάκτησης του κόστους νερού από τη γεωργική χρήση και της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει» στο γεωργικό τοµέα Στοιχεία εικονικού νερού- ορισµοί Το εικονικό νερό απαρτίζεται από τρεις συνιστώσες, το πράσινο, το µπλε και το γκρι νερό. Το πράσινο νερό είναι ο όγκος του βρόχινου νερού που εξατµίζεται κατά τη διάρκεια της παραγωγικής διαδικασίας. Αυτό σχετίζεται κυρίως µε τα γεωργικά προϊόντα, όταν αναφέρεται στη συνολική εξάτµιση των όµβριων υδάτων από το έδαφος κατά την καλλιεργητική περίοδο (συµπεριλαµβανοµένων της διαπνοής από τα φυτά και άλλων µορφών εξάτµισης). Το µπλε περιεχόµενο εικονικό νερό ενός προϊόντος είναι ο όγκος των επιφανειακών ή υπόγειων υδάτων που εξατµίζεται ως αποτέλεσµα της παραγωγής του προϊόντος. Στην περίπτωση της φυτικής παραγωγής, η περιεκτικότητα σε µπλε νερό της καλλιέργειας ορίζεται ως το άθροισµα του νερού για άρδευση από το έδαφος και του νερού που καταναλώνεται από τα αρδευτικά κανάλια και τις τεχνητές δεξαµενές αποθήκευσης. Στην περίπτωση της βιοµηχανικής παραγωγής και της εγχώριας προσφοράς νερού, το µπλε νερό του προϊόντος ή της 21

22 υπηρεσίας ισούται µε το νερό που εξάγεται και εξατµίζεται από τα υπόγεια ύδατα ή τα επιφανειακά νερά και συνεπώς δε θα επιστρέψει στο σύστηµα από το οποίο προήλθε. Το γκρι νερό αφορά στον όγκο του νερού που ρυπαίνεται κατά την παραγωγή του προϊόντος. Αυτό µπορεί να ποσοτικοποιηθεί µε τον προσδιορισµό του όγκου του νερού που απαιτείται για την αραίωση των ρύπων που εκπέµπονται στο φυσικό σύστηµα νερού κατά την παραγωγή του σε τέτοιο βαθµό ώστε η ποιότητα του ατµοσφαιρικού νερού να παραµένει σύµφωνά µε τα πρότυπα ποιότητας των υδάτων. Πίνακας 2. Χαρακτηριστικά του µπλε και του πράσινου νερού [46] Τύπος του νερού Μπλε Πράσινο Πηγές ποταµοί, λίµνες, ταµιευτήρες, λίµνες, υδροφόροι ορίζοντες νερό που είναι αποθηκευµένο µέσα στο ακόρεστο έδαφος και µπορεί να χρησιµοποιηθεί για εξατµισοδιαπνοή Κινητικότητα Υψηλής κινητικότητας Ιδιαίτερα ακίνητα Υποκατάσταση των πηγών Πιθανές Μη πιθανές Ανταγωνιστικές χρήσεις Πολλές Λίγες Ικανότητες µεταφοράς Απαιτούµενη εν απαιτείται Κόστος χρήσης Υψηλή Χαµηλή ιάκριση των στοιχείων εικονικού νερού Η διάκριση µεταξύ των πράσινων και των µπλε υδάτων προέρχεται από τον Falkenmark [16]. Έχει σηµασία να γίνει κατανοητή η σχέση του πράσινου και του µπλε νερού, διότι οι επιπτώσεις του στον υδρολογικό κύκλο είναι διαφορετικές. Τόσο το πράσινο όσο και το µπλε νερό ως συνιστώσες του συνολικού εικονικού νερού αναφέρονται στην εξάτµιση. Το γκρίζο µέρος του συνολικού εικονικού νερού ενός προϊόντος αναφέρεται στον όγκο του µολυσµένου νερού. Το νερό που εξατµίζεται και το µολυσµένο νερό έχουν ως κοινό χαρακτηριστικό ότι πρόκειται για «χαµένο» νερό, καθώς δεν είναι δυνατό, σε πρώτη φάση, να χρησιµοποιηθούν σε άλλες χρήσεις. Και αναφέρεται «σε πρώτη φάση» καθώς το εξατµισµένο νερό µπορεί στη 22

23 συνέχεια να επανέλθει µε τη µορφή κατακρηµνίσεων στη γη και το µολυσµένο νερό να επαναχρησιµοποιηθεί µετά από καθαρισµό του, αλλά οι περιπτώσεις αυτές αφορούν µεταγενέστερη χρήση του νερού σε δευτερογενές επίπεδο (Σχήµα 1). Σχήµα 1. Ροή πράσινου και µπλε νερού [61] Χαρακτηρισµός των προϊόντων τροφίµων για τον υπολογισµό του εικονικού νερού Για την παραγωγή σχεδόν όλων των προϊόντων τροφίµων απαιτείται µια σηµαντική ποσότητα νερού, παρόλα αυτά ποσό του απαιτούµενου νερού ανά µονάδα παραγωγής του προϊόντος εξαρτάται σηµαντικά από τον τύπο του προϊόντος. Εάν η σχέση µεταξύ της παραγωγής και της κατανάλωσης νερού µέσω εξάτµισης είναι συχνά ξεκάθαρη για την καλλιέργεια, σε άλλες περιπτώσεις µπορεί να είναι ιδιαίτερα περίπλοκο. Αυτό συµβαίνει επειδή είναι σηµαντικό να παρουσιαστεί µία διάκριση µεταξύ των προϊόντων τροφίµων, και η κατηγοριοποίησή τους µε σχετικά κριτήρια για τον προσδιορισµό του περιεχόµενου εικονικού νερού. Πρωτογενής παραγωγή. Τα δηµητριακά, τα λαχανικά και τα φρούτα ανήκουν στην κατηγορία αυτή όπου η συσχέτιση της κατανάλωσης νερού και της παραγωγής είναι σχετικά ξεκάθαρη. Η παραγωγή (kg) και η εξάτµιση του νερού (m 3 ) προσδιορίζονται σε επίπεδο περιοχής και είναι η βάση για τον προσδιορισµό του εικονικού νερού (m 3 /kgr), πιθανώς σχετιζόµενα µε παραµέτρους αποτελεσµατικότητας. Τα προϊόντα αυτά θεωρούνται ως πρωτογενή προϊόντα ακόµα 23

24 και αν κάποιες φορές ακολουθεί η µεταποίηση (όπως για παράδειγµα οι χυµοί φρούτων). Επεξεργασµένα προϊόντα. Τα προϊόντα αυτά είναι τρόφιµα που παράγονται µετά από επεξεργασία των πρωτογενών προϊόντων. Προϊόντα από επεξεργασµένα φυτικά προϊόντα, συµπεριλαµβανοµένης και της σακχαρόζης (ζαχαροκάλαµο, ζαχαρότευτλο), το λάδι από διάφορα πρωτογενή προϊόντα και τα αλκοολούχα ποτά. Μετασχηµατισµένα προϊόντα. Τα ζωικά προϊόντα πρέπει να θεωρούνται ως µετασχηµατισµένα προϊόντα, όπως στην περίπτωση που για την παραγωγή τους θα γινόταν χρήση κυρίως πρωτογενών προϊόντων (δηµητριακά, φυτά, άλλα παραπροϊόντα). Παραπροϊόντα. Πρόκειται για προϊόντα τροφίµων τα οποία παράγονται από καλλιέργειες που έχουν άλλο σκοπό από τη θρεπτική αξία τους. Παράδειγµα τέτοιων παραπροϊόντων είναι το βαµβάκι που καλλιεργείται για την παραγωγή βαµβακελαίου, καθώς το βαµβάκι αποτελεί προϊόν που κυρίως αποσκοπεί σε εφαρµογές στην υφαντουργία. Πολλαπλά προϊόντα. Κάποια αγροτικά προϊόντα καλλιεργούνται όχι µόνο µε ένα σκοπό αλλά για περισσότερους. Μία τέτοια περίπτωση είναι τα δένδρα καρύδας στη Νότια Ασία, τα προϊόντα των οποίων χρησιµοποιούνται σαν υλικά για την κατασκευή οικηµάτων, πρώτη ύλη για την παραγωγή ζάχαρης, παραγωγή καρύδας για βρώση, για κατασκευή σχοινιών κλπ. χωρίς να λαµβάνονται υπόψη οι επιπτώσεις της υπερβολικής βλάστησης. Στην περίπτωση αυτή η κατανάλωση νερού των δένδρων πρέπει να διαιρείται σε διαφορετικές χρήσεις του νερού, µε καµία από τις οποίες να µην είναι κυρίαρχη. Η περίπτωση αυτή αφορά επίσης ζωικά προϊόντα τα οποία χρησιµοποιούνται για λόγους πέραν της παραγωγής κρέατος (δέρµα, βιοµηχανικό λίπος, παραπροϊόντα κλπ.). Προϊόντα χαµηλής ή µηδενικής κατανάλωσης νερού. Στην κατηγορία αυτή περιέχονται κυρίως τα θαλασσινά για τα οποία δεν απαιτείται κατανάλωση νερού για την παραγωγή τους. Η εγχώρια κατανάλωση θαλασσινών απαιτεί µικρές ποσότητες νερού µέσω της εξάτµισης νερού κατά τις φυσικές ροές και σε κάποιες περιπτώσεις µέσω των φυτικών προϊόντων που χρησιµοποιούνται για την εκτροφή των ψαριών ως ιχθυοτροφή. Επίσης στην κατηγορία αυτή ανήκουν ζωικά προϊόντα που εκτρέφονται µε υπολείµµατα καλλιεργειών και διάφορα απόβλητα οικιακής κατανάλωσης. Για παράδειγµα, στην Κίνα περίπου το 80% της παραγωγής χοιρινού (454 εκατοµµύρια 24

25 ζώα) ανήκει στην κατηγορία αυτή. Για το λόγο αυτό είναι αρκετά δύσκολο να προσδιοριστεί η πραγµατική ποσότητα κατανάλωσης νερού για προϊόντα αυτής της κατηγορίας. Για την κατηγορία αυτή, παρά την χαµηλή ή µηδενική κατανάλωση νερού, µία ισοδύναµη τιµή εικονικού νερού µπορεί να προσδιοριστεί µε την χρήση της θρεπτικής ισοδυναµίας. [36]. Μετά από την παραπάνω περιγραφή, είναι σηµαντικό καθοριστούν οι ροές και τα αποθέµατα νερού µέσα σε ένα µελετώµενο σύστηµα. Για το λόγο αυτό κρίνεται απαραίτητο να διαχωριστούν τα πρωτογενή και τα δευτερογενή προϊόντα σχετικά µε τις διαφοροποιήσεις στα αποθέµατα και τις ροές, τα απόβλητα, τις καλλιέργειες και άλλες χρήσεις (για παράδειγµα βιοµηχανικές). Μία ανάλογη απεικόνιση δίνεται στο Σχήµα 2. Μία από τις δυσκολίες µιας τέτοιας προσέγγισης µε τα επεξεργασµένα προϊόντα είναι η διαβεβαίωση ότι δεν υπάρχουν επαναλήψεις στις τιµές των ποσοτήτων που χρησιµοποιούνται για το απαιτούµενο νερό στις επιµέρους παραγωγικές διαδικασίες. Για παράδειγµα, τα δηµητριακά που χρησιµοποιούνται για την εκτροφή ζώων δε θα πρέπει να υπολογιστούν εις διπλούν, µία για την παραγωγή των φυτικών προϊόντων και µετά για την παραγωγή του κρέατος. [20]. Σχήµα 2. Απεικόνιση ροών προϊόντων τροφίµων [49] 25

26 3. ΕΜΠΟΡΙΟ ΕΙΚΟΝΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ 3.1. Έννοια- Σηµασία Η ιδέα του εµπορίου του εικονικού νερού προέρχεται από την άρρηκτη σύνδεση της χρήσης των υδατικών πόρων µε την παραγωγή γεωργικών προϊόντων, αφού, όπως είναι γνωστό ο κύριος καταναλωτής νερού (80%) είναι η γεωργία. Σε χώρες (ή περιοχές) όπου είτε υπάρχει έλλειψη υδατικού δυναµικού, είτε η χρησιµοποίησή του είναι οικονοµικά ασύµφορη, ορισµένα προϊόντα δεν καλλιεργούνται, µε αποτέλεσµα οι ανάγκες των χωρών αυτών να καλύπτονται από εισαγωγές προϊόντων. Μαζί µε τα προϊόντα, όµως, εισάγεται κατά κάποιο τρόπο στη χώρα αυτή και το νερό που χρειάστηκε για να καλλιεργηθούν τα προϊόντα αυτά. Έτσι δηµιουργείται µια εµπορική συναλλαγή των υδατικών πόρων µεταξύ των χωρών, η οποία, αν και δεν είναι φανερή µε την πρώτη µατιά, είναι, ωστόσο υπαρκτή. Η χρησιµοποίηση του εικονικού νερού είναι τόσο παλιά όσο και το εµπόριο τροφίµων µεταξύ των χωρών. Χώρες όπως η Ιορδανία και το Ισραήλ, έχουν συστηµατικά υιοθετήσει πολιτικές για να µειώσουν την εξαγωγή ή να αυξήσουν την εισαγωγή προϊόντων, των οποίων η παραγωγή απαιτεί πολύ νερό. Έτσι στην πραγµατικότητα χρησιµοποιούν εικονικό νερό, το οποίο αποτελεί µια ιδιαίτερα σηµαντική πηγή υδατικών πόρων της χώρας. Η εισαγωγή, µάλιστα, του εικονικού νερού είναι πολύ µεγαλύτερη από την εξαγωγή του. Ο διαχωρισµός του πραγµατικού από το εικονικό νερό γίνεται ακόµα πιο αντιληπτός αν αναλογιστεί κανείς ότι οι περιβαλλοντικές ανάγκες µπορούν να καλυφθούν µόνο από το πραγµατικό νερό, ενώ οι ανάγκες σε γεωργικά προϊόντα και από το πραγµατικό αλλά και από το εικονικό (Σχήµα 3). 26

27 Σχήµα 3. Κατανάλωση και εξαγωγή εικονικού νερού Οι περιπτώσεις όπου το εµπόριο του εικονικού νερού γίνεται συνειδητά είναι ελάχιστες. Οι χώρες δεν έχουν αναζητήσει ακόµα τόσο πολύ τη σχέση µεταξύ του εµπορίου τροφίµων και των επιπτώσεων που αυτό έχει στους υδατικούς πόρους. Για παράδειγµα, δεν είναι γνωστό στους κατοίκους των ΗΠΑ ότι το 1/15 των διαθέσιµων υδατικών πόρων της χώρας τους χρησιµοποιείται για την παραγωγή τροφής η οποία εξάγεται. Στην Ταϊλάνδη, αυτό το ποσοστό µπορεί να φθάσει και το ¼. Έτσι οι αλλαγές στο εµπόριο τροφίµων πρέπει να γίνονται λαµβάνοντας υπόψη παραµέτρους οικονοµικές, ασφάλειας τροφίµων, αυτονοµίας τροφίµων, απασχόλησης γεωργικής και µη, αλλά και χρήσης υδατικών πόρων. Η γεωργική χρήση των υδατικών πόρων απαιτεί συχνά µεγάλα έργα (υποδοµής, υδραυλικά) που υλοποιούνται µε τη συµβολή του κράτους. Αν αναλογιστεί ωστόσο κανείς ότι τα προϊόντα που τελικά θα παραχθούν προορίζονται για εξαγωγές τότε γίνεται αντιληπτό ότι η ωφέλεια ενός τέτοιου έργου για µια χώρα είναι αµφισβητήσιµη. Μπορεί δηλαδή η εισαγωγή κάποιων προϊόντων να συµφέρει περισσότερο από την καλλιέργειά τους εντός της ίδιας της χώρας, η οποία στην περίπτωση αυτή θα πρέπει να κάνει µεγάλα έργα αξιοποίησης των υδατικών πόρων, 27

28 µε επιπτώσεις στο περιβάλλον, είτε από τα ίδια τα έργα είτε από την κατανάλωση του νερού. Η διαχείριση των υδατικών πόρων µιας χώρας ξεκινά από τη διερεύνηση των υδρολογικών συνθηκών, σε επίπεδο υδατικού διαµερίσµατος και λεκανών απορροής. Η κάλυψη όµως των αναγκών σε νερό είναι υπό διερεύνηση, καθώς οι ανάγκες αυτές δεν φαίνονται να είναι και τόσο σταθερές, ή τουλάχιστον, µπορούν να καλυφθούν και µε τη χρησιµοποίηση του εικονικού νερού. Έτσι η ολοκληρωµένη διαχείριση των υδατικών πόρων προϋποθέτει την κοστολόγηση της χρήσης του νερού για την κάλυψη οποιασδήποτε ανάγκης, αστικής, βιοµηχανικής, γεωργικής, οικολογικής κλπ. Τίθεται λοιπόν το ερώτηµα αν το εµπόριο του εικονικού νερού µπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο στη διαχείριση των υδατικών πόρων, µε αποτέλεσµα την ανακούφιση της πίεσης των αναγκών κάποιων χωρών σε νερό και τελικά τη διατήρηση του περιβάλλοντος. Πώς θα γινόταν, για παράδειγµα, η διαχείριση των υδατικών πόρων εάν βρίσκαµε εκείνες τις περιοχές όπου το νερό πλεονάζει, µε αποτέλεσµα να απαιτείται µικρότερο κόστος νερού ανά µονάδα παραγόµενου προϊόντος. Από την άλλη πλευρά προκύπτει το ερώτηµα ποιες είναι οι οικονοµικές, περιβαλλοντικές, κοινωνικές και πολιτικές συνέπειες της αύξησης του παγκόσµιου εµπορίου του εικονικού νερού. Παρόµοια ερωτήµατα πιθανόν να απασχολήσουν τους φορείς που ασχολούνται µε την ολοκληρωµένη διαχείριση των υδατικών πόρων [61] Εµπόριο εικονικού νερού σε παγκόσµιο επίπεδο Το παγκόσµιο εµπόριο εικονικού νερού υπολογίζεται για την περίοδο ότι ανέρχεται σε 15% του παγκοσµίου υδατικού αποτυπώµατος που σηµαίνει ότι 15% του νερού που ετησίως χρησιµοποιεί η ανθρωπότητα δεν καταναλώνεται στην χώρα παραγωγής αλλά εξάγεται µε εικονική µορφή σε άλλες χώρες και άλλες ηπείρους. Λαµβάνοντας υπόψη την ταχύτητα της παγκοσµιοποίησης το ποσοστό αυτό βάσιµα αναµένεται να έχει συνεχή αυξητική τάση. Από αυτό το 67% διακινείται µέσω του διεθνούς εµπορίου αγροτικών προϊόντων, το 23% µέσω του εµπορίου ζωικού κεφαλαίου και το υπόλοιπο 10% µέσω του εµπορίου βιοµηχανικών προϊόντων. Κυρίαρχοι εξαγωγείς εικονικού νερού είναι οι ΗΠΑ, ο Καναδάς, η Αυστραλία, η Αργεντινή και η Ταϊλάνδη και οι χώρες µε την µεγαλύτερη εισαγωγή εικονικού νερού είναι η Ιαπωνία, η Σρι Λάνκα, Ιταλία, Νότια Κορέα και Κάτω 28

29 Χώρες. Ενδεικτικά αναφέρουµε ότι µε κορυφαία εξαγωγική δύναµη τις ΗΠΑ µε 758,3 *10 9 m 3 εικονικού νερού ετησίως η χώρα µας ανήκει στους 20 µεγαλύτερους εξαγωγείς µε 9,8 *10 9 m 3. Πίνακας 3.Οι πρώτες 30 χώρες που εξάγουν εικονικό νερό και οι πρώτες 30 που εισάγουν εικονικό νερό (από ) [27] 29

30 Είναι φανερό ότι οι έννοιες που εξετάζουµε επανατοποθετούν από την σκοπιά της αειφορικής διαχείρισης των υδάτινων πόρων, σε πλανητικό µάλιστα επίπεδο, µια σειρά από πολλά και σπουδαία ζητήµατα όπως το µοντέλο παραγωγής και κατανάλωσης του σύγχρονου κόσµου, τις εµπορικές και εντέλει τις σχέσεις κυριαρχίας µεταξύ των εθνών και µια σειρά άλλων ζητηµάτων. Μέχρι σήµερα εστιάζαµε την προσοχή µας στο να ικανοποιήσουµε τις ανάγκες µας βασισµένοι στους υδατικούς πόρους µας σε εθνική κλίµακα. Και σε αυτή την κλίµακα ακόµα είναι προφανές ότι ο Θεσσαλικός κάµπος απαιτεί µια άλλη µεταχείριση όταν ένα κιλό σιτάρι έχει εικονική περιεκτικότητα σε νερό 1000 λίτρα. Όπως είναι προφανές ότι όταν και µόνο η υπερβολική κατανάλωση κρέατος στην χώρα µας την οδηγεί όπως προαναφέραµε, στα επίπεδα υδατικού αποτυπώµατος των ΗΠΑ πρέπει να επανεξετάσουµε τα καταναλωτικά µας πρότυπα. Μια άλλη ενδιαφέρουσα πλευρά του θέµατος είναι το θέµα της τιµής των προϊόντων σε σχέση µε την εικονική τους περιεκτικότητα σε νερό. Πάρα το γεγονός ότι ένα κιλό βοδινό κρέας έχει καταναλώσει για να παραχθεί λίτρα νερού το γεγονός αυτό δεν αντανακλάται στην τιµή του λόγω είτε ανεξέλεγκτης και δωρεάν άντλησης είτε επιδοτήσεων του νερού [58]. Σε παγκόσµιο επίπεδο, ο η συνολική ποσότητα τροφίµων που εξάγονται είναι περίπου ίση µε την αντίστοιχη ποσότητα που εισάγεται, προκειµένου να επιτυγχάνεται η εκκαθάριση των αγορών. Λαµβάνοντας υπόψη το παγκόσµιο εµπόριο εικονικού νερού, η εξισορρόπηση αυτή δεν υπάρχει. Η παραγωγικότητα του νερού καλλιεργειών και το εικονικό νερό επηρεάζονται από παραµέτρους όπως οι κλιµατολογικές συνθήκες, οι αγρονοµικές πρακτικές και η διαχείριση των πεδίων. Για µια δεδοµένη καλλιέργεια, η παραγωγικότητα του νερού µεταβάλλεται ανάλογα µε τις περιοχές. Το εικονικό νερό για µια δεδοµένη ποσότητα τροφίµου µπορεί να µην καθορίζεται απόλυτα από τις εισαγωγές και τις εξαγωγές του. Το εικονικό νερό που εισάγεται και εξάγεται υπολογίζεται ξεχωριστά για την κάθε µία χώρα και παρατηρούνται αποκλίσεις µεταξύ των δύο ποσοτήτων. Στον Πίνακα 4 απεικονίζονται οι ποσότητες εικονικού νερού που εξάγονται και εισάγονται σε παγκόσµιο επίπεδο. Ο συνολικός όγκος εικονικού νερού που εξάγεται σχετικά µε τις καλλιέργειες είναι περίπου 644 km 3 /έτος. Η αντίστοιχη ποσότητα για τις εισαγωγές είναι 981 km 3 /έτος. Η διαφορά είναι 337 km 3 /έτος. Ο 30

31 όγκος αυτός είναι η αποταµιευµένη ποσότητα νερού που προκύπτει από το εµπόριο τροφίµων. Ο παραπάνω υπολογισµός οδηγεί στο συµπέρασµα ότι η ποσότητα αυτή του αποταµιευµένου νερού σε άλλη περίπτωση θα ήταν απαραίτητη αν το ποσό των τροφίµων που εισάγονται παράγονταν στην αντίστοιχη χώρα. Σε παγκόσµιο επίπεδο, 34.3% του νερού αποταµιεύεται µε την παραγωγή της εµπορευόµενης ποσότητας τροφίµων µέσω της έννοιας του εικονικού νερού. Για µεµονωµένες περιπτώσεις καλλιεργειών, το ποσό του αποταµιευµένου νερού ποικίλει. Για το σιτάρι και το καλαµπόκι, το εµπόριο οδηγεί σε 41% και 59% ελάττωση της παγκόσµιας χρήσης νερού στην παραγωγή των αντίστοιχων προϊόντων, επιδρώντας σηµαντικά στην παγκόσµια εξοικονόµηση ύδατος. Εξαίρεση αποτελεί η περίπτωση του ρυζιού, όπου η ποσότητα του εικονικού νερού που περιέχεται στο ρύζι που εξάγεται είναι µεγαλύτερη από την αντίστοιχη ποσότητα που εισάγεται. Αυτό σηµαίνει ότι η παραγωγή ρυζιού στις χώρες που εξάγουν το προϊόν απαιτεί περισσότερο νερό από τις χώρες που το εισάγουν [47]. Το υψηλό ποσό νερού που αποταµιεύεται σε παγκόσµιο επίπεδο αντικατοπτρίζει τη σχετικά υψηλή παραγωγικότητα νερού στις εξαγωγικές χώρες. Μία µελέτη των Hoekstra και Hung [25] υποδεικνύει ότι η παραγωγικότητα του νερού για τις αντίστοιχες καλλιέργειες είναι γενικά υψηλή στη Βόρεια Αµερική και στις υτικές Ευρωπαϊκές χώρες. Άλλες περιοχές µε υψηλή παραγωγικότητα νερού περιλαµβάνουν την Αργεντινή, την Κίνα, την Αυστραλία και κάποιες χώρες της Μέσης Ανατολής. Αντίθετα, η παραγωγικότητα νερού παρουσιάζει χαµηλές τιµές στις περιοχές της Αφρικής κοντά στη Σαχάρα. Η κατάσταση αυτή είναι αναµενόµενη καθώς η παραγωγικότητα του νερού είναι στενά συνδεδεµένη µε τις αγρονοµικές πρακτικές και τη διαχείριση του νερού τόσο σε τοπικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο καλλιέργειας. Προσπάθειες ενίσχυσης της παραγωγικότητας νερού σχετίζονται µε µεγαλύτερες εισαγωγές και βελτιωµένες αγρονοµικές πρακτικές και διαχείριση νερού, που γενικά εκλείπουν στις φτωχότερες χώρες. Η αντίθετη κατάσταση που επικρατεί µε την περίπτωση του ρυζιού µπορεί να ερµηνευτεί µε τη σχετικά υψηλή εξάτµιση νερού στις κύριες χώρες που εξάγουν ρύζι όπως είναι το Βιετνάµ και η Ταϊλάνδη. 31

ιαχείριση των Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα Ηλίας Μ. Ντεµιάν Svetoslav Danchev Αθήνα, Iούνιος 2010 Ι ΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ

ιαχείριση των Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα Ηλίας Μ. Ντεµιάν Svetoslav Danchev Αθήνα, Iούνιος 2010 Ι ΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ιαχείριση των Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα ΗλίαςΜ. Ντεµιάν Svetoslav Danchev Αθήνα, Iούνιος 2010 Ατζέντα Παρουσίασης Σκοπός της Μελέτης Παγκόσµια Κρίση του Νερού Προσφορά Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα Η Ζήτηση

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ»

«ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ» «ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ» Εισηγητής: Σωκράτης Φάμελλος Χημικός Μηχανικός MSc Διευθυντής Τοπικής Ανάπτυξης, ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΑΕ Οι υδατικοί πόροι αποτελούν βασική παράμετρο της αναπτυξιακής διαδικασίας και της

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού. Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο

Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού. Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Ολοκληρωμένη Διαχείριση Η Ολοκληρωμένη Διαχείριση Υδατικών πόρων

Διαβάστε περισσότερα

Κοστολόγηση και Τιμολόγηση Νερού

Κοστολόγηση και Τιμολόγηση Νερού ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΥΔΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ & ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ Κοστολόγηση και Τιμολόγηση Νερού στο Πλαίσιο της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ Ανδρέας Ανδρεαδάκης Καθηγητής ΕΜΠ Ειδικός Γραμματέας

Διαβάστε περισσότερα

Η Ανάπτυξη των Σχεδίων ιαχείρισης. Μαθήματα και Εμπειρίες από τη ιαδικασία της ημόσιας Συμμετοχής. Παναγιώτα Χατζηγεωργίου Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων

Η Ανάπτυξη των Σχεδίων ιαχείρισης. Μαθήματα και Εμπειρίες από τη ιαδικασία της ημόσιας Συμμετοχής. Παναγιώτα Χατζηγεωργίου Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων Θεσμικά και Οικονομικά Μέσα για την Ολοκληρωμένη ιαχείριση Υδατικών Πόρων στην περιοχή της Μεσογείου Η Ανάπτυξη των Σχεδίων ιαχείρισης για τα Νερά στην Κύπρο - Μαθήματα και Εμπειρίες από τη ιαδικασία της

Διαβάστε περισσότερα

Ορθολογική διαχείριση των υδάτων- Το παράδειγμα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας

Ορθολογική διαχείριση των υδάτων- Το παράδειγμα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας Ορθολογική διαχείριση των υδάτων- Το παράδειγμα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας Δρ. Νικόλαος Τσοτσόλης Γεωπόνος-μέλος του ΓΕΩΤΕΕ, με ειδίκευση στη διαχείριση των εδαφοϋδατικών πόρων (MSc, PhD) Γενικός

Διαβάστε περισσότερα

Παρά το γεγονός ότι παρατηρείται αφθονία του νερού στη φύση, υπάρχουν πολλά προβλήματα σε σχέση με τη διαχείρισή του.

Παρά το γεγονός ότι παρατηρείται αφθονία του νερού στη φύση, υπάρχουν πολλά προβλήματα σε σχέση με τη διαχείρισή του. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το νερό είναι ανανεώσιμος πόρος και αποτελεί ζωτικό στοιχείο για την επιβίωση του ανθρώπου, της πανίδας, της χλωρίδας και τη διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος. Η ύπαρξη και η επάρκειά του είναι

Διαβάστε περισσότερα

Τιμολόγηση του νερού. Μάρκος Σκληβανιώτης

Τιμολόγηση του νερού. Μάρκος Σκληβανιώτης Τιμολόγηση του νερού Μάρκος Σκληβανιώτης Η τιμολογιακή πολιτική αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα των Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης- Αποχέτευσης και για το λόγο αυτό στα άρθρα 25 και 26 του

Διαβάστε περισσότερα

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν 7. Επαναχρησιμοποίηση νερού στο δήμο μας! Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν επεξεργασία πριν την επανάχρησή τους. Ο βαθμός επεξεργασίας εξαρτάται από την χρήση για την

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΡΗΝΗ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Γιώργου Τσακίρη Καθηγητή Ε.Μ.Π.

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΡΗΝΗ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Γιώργου Τσακίρη Καθηγητή Ε.Μ.Π. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΡΗΝΗ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Γιώργου Τσακίρη Καθηγητή Ε.Μ.Π. 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Ολοκληρωμένη Διαχείριση των Υδατικών Πόρων (Integrated water resources management)

Διαβάστε περισσότερα

LIFE+ HydroSense ΟΔΗΓΙΑ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΔΑΤΙΚΟΥΣ ΠΟΡΟΥΣ. Αθανάσιος Καμπάς

LIFE+ HydroSense ΟΔΗΓΙΑ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΔΑΤΙΚΟΥΣ ΠΟΡΟΥΣ. Αθανάσιος Καμπάς LIFE+ HydroSense ΟΔΗΓΙΑ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΔΑΤΙΚΟΥΣ ΠΟΡΟΥΣ Αθανάσιος Καμπάς Τι είναι η οδηγία πλαίσιο 2000/60 ή Ν.3199/2003 ; Θεσμικό πλαίσιο που αποσκοπεί ολοκληρωμένη και ορθολογική διαχείριση των υδατικών

Διαβάστε περισσότερα

αειφορία και περιβάλλον

αειφορία και περιβάλλον ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Αειφορία και Περιβάλλον ΠΟΜ 215 Ι ΑΡΧΕΣ ΑΕΙΦΟΡΙΑΣ http://www.evangelosakylas.weebly.com Ευάγγελος Ακύλας Αειφορία

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Σχέδιο Στρατηγικής Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την 4η προγραµµατική περίοδο. Σχόλια του WWF Ελλάς στο 3 ο προσχέδιο Μάιος 2006

Εθνικό Σχέδιο Στρατηγικής Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την 4η προγραµµατική περίοδο. Σχόλια του WWF Ελλάς στο 3 ο προσχέδιο Μάιος 2006 Εθνικό Σχέδιο Στρατηγικής Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την 4η προγραµµατική περίοδο Σχόλια του WWF Ελλάς στο 3 ο προσχέδιο Μάιος 2006 Γενικά σχόλια Το κείµενο παρουσιάζεται σε γενικές γραµµές ικανοποιητικό

Διαβάστε περισσότερα

Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012

Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012 Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012 Ινστιτούτο Εξαγωγικών Ερευνών και Σπουδών Σύνδεσµος Εξαγωγέων Βορείου Ελλάδος Θεσσαλονίκη, 23/05/13 Σκοπός της µελέτης:

Διαβάστε περισσότερα

Εύη Λίττη ΛΔΚ ΕΠΕ Άνδρος 2008

Εύη Λίττη ΛΔΚ ΕΠΕ Άνδρος 2008 ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ Εύη Λίττη ΛΔΚ ΕΠΕ Άνδρος 2008 Περιεχόμενα Παρουσίασης Α. Γενικά Στοιχεία Β. Υφιστάμενη κατάσταση υδατικών πόρων Γ. Ανάπτυξη συστημάτων και εργαλείων διαχείρισης Υδατικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012 1 Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του αγροδιατροφικού τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν ΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ο χώρος µπορεί να διακριθεί σε 2 κατηγορίες το δοµηµένοαστικόχώρο και το µη αστικό, µη δοµηµένο ύπαιθρο αγροτικό ή δασικό χώρο. Αστικός χώρος = ήλιος, αέρας, το νερό, η πανίδα, η χλωρίδα,

Διαβάστε περισσότερα

Γκανούλης Φίλιππος Α.Π.Θ.

Γκανούλης Φίλιππος Α.Π.Θ. Σύστηµα Υποστήριξης Αποφάσεων για την Ολοκληρωµένη ιαχείριση Υδάτων της ιασυνοριακής Λεκάνης Απορροής των Πρεσπών Γκανούλης Φίλιππος Α.Π.Θ. Ολοκληρωµένη ιαχείριση Υδατικών Πόρων Global Water Partnership

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις ομάδας εργασίας για τη διαχείριση νερού της λεκάνης του Ανθεμούντα στον αγροτικό τομέα

Προτάσεις ομάδας εργασίας για τη διαχείριση νερού της λεκάνης του Ανθεμούντα στον αγροτικό τομέα Προτάσεις ομάδας εργασίας για τη διαχείριση νερού της λεκάνης του Ανθεμούντα στον αγροτικό τομέα Στο πλαίσιο των τεσσάρων συναντήσεων της ομάδας εργασίας για τη διαχείριση νερού της λεκάνης του Ανθεμούντα

Διαβάστε περισσότερα

4. Τελειώνει το νερό στον πλανήτη μας;

4. Τελειώνει το νερό στον πλανήτη μας; 4. Τελειώνει το νερό στον πλανήτη μας; Όπως είναι γνωστό, το νερό κάνει ένα κύκλο στη φύση και για εκατομμύρια χρόνια καλύπτει τις ανάγκες όλων των οργανισμών στον πλανήτη μας. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΔΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΔΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΔΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Περιεχόμενα 1.Αναφορά στο θεσμικό πλαίσιο των υδάτων 2.Εθνικές πολιτικές : Εθνικό πρόγραμμα, Σχέδια Διαχείρισης λεκανών απορροής

Διαβάστε περισσότερα

Αλλάζει τη. ζωή μας. www.epperaa.gr. www.ypeka.gr. Προστατεύει από τα Απόβλητα

Αλλάζει τη. ζωή μας. www.epperaa.gr. www.ypeka.gr. Προστατεύει από τα Απόβλητα Προστατεύει από τα Απόβλητα Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη» 2007-2013 Το ΕΠΠΕΡΑΑ ενισχύει την Ολοκληρωμένη Διαχείριση Αποβλήτων βελτιώνει την Ποιότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020

Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 23 04 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ, ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης ΕΠΠΕΡΑΑ «Το

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ»

«ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ» «ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ» Εισηγητής: Σωκράτης Φάμελλος Χημικός Μηχανικός MSc Διευθυντής Τοπικής Ανάπτυξης, ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΑΕ Τα υγρά απόβλητα, αστικά και βιομηχανικά, και η διαχείρισή τους αποτελούν σημαντικό

Διαβάστε περισσότερα

Διαχρονική Εξέλιξη των Μεγεθών του Εξωτερικού Εμπορίου Αγροτικών Προϊόντων στην Ελλάδα την Περίοδο 1994-2008

Διαχρονική Εξέλιξη των Μεγεθών του Εξωτερικού Εμπορίου Αγροτικών Προϊόντων στην Ελλάδα την Περίοδο 1994-2008 Διαχρονική Εξέλιξη των Μεγεθών του Εξωτερικού Εμπορίου Αγροτικών Προϊόντων στην Ελλάδα την Περίοδο 1994-2008 Δρ. Δημήτριος Π. Πετρόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Γεωργικής Οικονομίας ΤΕΙ Καλαμάτας d.petro@teikal.gr

Διαβάστε περισσότερα

«Ενεργειακά Αποδοτικές Δημόσιες Προμήθειες: Εμπειρία στην Ελλάδα & πρακτικές

«Ενεργειακά Αποδοτικές Δημόσιες Προμήθειες: Εμπειρία στην Ελλάδα & πρακτικές «Ενεργειακά Αποδοτικές Δημόσιες Προμήθειες: Εμπειρία στην Ελλάδα & πρακτικές Παπαμικρούλη Λουΐζα Οικονομολόγος, ΜΑ ΤμήμαςΑνάπτυξης Αγοράς Διεύθυνση Ενεργειακής Πολιτικής και Σχεδιασμού Πράσινη επιχειρηματικότητα

Διαβάστε περισσότερα

2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ

2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ 2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ Περιβαλλοντικές πολιτικές Μηχανισμόςό Ταξινόμηση Οικονομικά εργαλεία Τιμολογιακές πολιτικές Φόροι Εμπορεύσιμα δικαιώματα Πλεονεκτήματα - μειονεκτήματα 1 Οι εξωτερικές οικονομίες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 9.1 Εισαγωγή Η βιώσιµη ανάπτυξη είναι µία πολυδιάστατη έννοια, η οποία αποτελεί µία εναλλακτική αντίληψη της ανάπτυξης, µε κύριο γνώµονα το καθαρότερο περιβάλλον και επιδρά στην

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ;

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ; ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ; Οικονοµική είναι η µελέτη του τρόπου µε τον οποίο οι άνθρωποι επιλέγουν να κατανείµουν τους σπάνιους πόρους τους. Λόγω της σπανιότητας δεν είναι δυνατόν να εκπληρωθούν όλες

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΤΟΜΕΑΣ ΤΩΝ ΝΩΠΩΝ ΦΡΟΥΤΩΝ ΣΤΗΝ ΑΙΓΥΠΤΟ Γραφείο Οικονοµικών & Εµπορικών Υποθέσεων Καΐρου Κάιρο, Μάιος 2014 1. Εισαγωγικά 2. Στατιστικά στοιχεία - παρατηρήσεις 3. Συµπεράσµατα 4. Πηγές 1. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Παραδοσιακά,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Ε.Κ.Β.Α.Α. - Ι.Γ.Μ.Ε.Μ. Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ Διαθεσιμότητα των υδατικών πόρων και διαφοροποίηση των αναγκών σε νερό στις χώρες της της

Διαβάστε περισσότερα

Ταµιευτήρας Πλαστήρα

Ταµιευτήρας Πλαστήρα Ταµιευτήρας Πλαστήρα Σύντοµο ιστορικό Ηλίµνη δηµιουργήθηκε µετηνκατασκευήτουφράγµατος Πλαστήρα στα τέλη της δεκαετίας του 1950. Η πλήρωση του ταµιευτήρα ξεκίνησε το 1959. Ο ποταµός στον οποίοκατασκευάστηκετοφράγµα

Διαβάστε περισσότερα

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες»

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τρίκαλα, 27/12/2011 Συνεντεύξεις «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τι επισημαίνει στην ΕΡΕΥΝΑ για την περιοχή μας ο κ. Σοφοκλής Ε. Δρίτσας, ερευνητής στο Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων

Διαβάστε περισσότερα

2η ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΟΔΟΥ 2014 2020

2η ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΟΔΟΥ 2014 2020 ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ, ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ & ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ 2η ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΟΔΟΥ 2014 2020 Απρίλιος 2013 Στόχος της Εγκυκλίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ & ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΔΗΜΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ

ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ & ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΔΗΜΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ & ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΔΗΜΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΔΡ. ΡΑΛΛΗΣ ΓΚΕΚΑΣ, ΠΡΟΕΔΡΟΣ SKEPSIS Παρουσίαση στο Δημοτικό Συμβούλιο Δήμου Πλαστήρα, Νοέμβριος 2014 ΣΤΟΧΟΣ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΣΠΑ 2014-2020 Ο νέος στρατηγικός σχεδιασμός. Εξειδίκευση Αξόνων Στρατηγικής Περιβάλλον - Αειφόρος Ανάπτυξη

ΕΣΠΑ 2014-2020 Ο νέος στρατηγικός σχεδιασμός. Εξειδίκευση Αξόνων Στρατηγικής Περιβάλλον - Αειφόρος Ανάπτυξη ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΕΣΠΑ ΕΣΠΑ 2014-2020 Ο νέος στρατηγικός σχεδιασμός Εξειδίκευση Αξόνων Στρατηγικής Περιβάλλον - Αειφόρος Ανάπτυξη ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ, ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ & ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

8. Συµπεράσµατα Προτάσεις

8. Συµπεράσµατα Προτάσεις 8. Συµπεράσµατα Προτάσεις Όπως φάνηκε από όλα τα παραπάνω ο οικότοπος των Μεσογειακών Εποχικών Λιµνίων αποτελεί συγκριτικό πλεονέκτηµα των περιοχών µελέτης και η διατήρηση του µπορεί να συνδυαστεί άµεσα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΑΙΡΙΚΗ * ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ * ΕΥΘΥΝΗ

ΕΤΑΙΡΙΚΗ * ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ * ΕΥΘΥΝΗ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Η εταιρική κοινωνική ευθύνη αναφέρεται στις ενέργειες των επιχειρήσεων που αποσκοπούν στην συμβολή αντιμετώπισης περιβαλλοντικών και κοινωνικών ζητημάτων. Η Βασιλείου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΙΜΗ ΗΣ ΙΙ - ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ YΠΟΕΡΓΟ 04 ΑΡΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΝΗΣΙΩΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΟΥΣ Υ ΑΤΙΝΟΥΣ ΠΟΡΟΥΣ Επιστηµονική υπεύθυνη: ρ Αιµιλία Κονδύλη Εργαστήριο Αριστοποίησης Παραγωγικών

Διαβάστε περισσότερα

Προσεγγίσεις για Πράσινη ανάπτυξη στη Γεωργία της Κρήτης Έµφαση στις Βιο-καλλιέργειες

Προσεγγίσεις για Πράσινη ανάπτυξη στη Γεωργία της Κρήτης Έµφαση στις Βιο-καλλιέργειες Προσεγγίσεις για Πράσινη ανάπτυξη στη Γεωργία της Κρήτης Έµφαση στις Βιο-καλλιέργειες από τον ρα Ευάγγελο Καπετανάκη, Καθηγητή Σχολής Τ. Γεωπονίας και Πρόεδρο του Τ.Ε.Ι. Κρήτης Περιεχόµενο της παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Εξάτμιση και Διαπνοή

Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση, Διαπνοή Πραγματική και δυνητική εξατμισοδιαπνοή Μέθοδοι εκτίμησης της εξάτμισης από υδάτινες επιφάνειες Μέθοδοι εκτίμησης της δυνητικής και πραγματικής εξατμισοδιαπνοής (ΕΤ)

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική προβατοτροφία

Βιολογική προβατοτροφία Ινστιτούτο Γεωργοοικονοµικών και Κοινωνιολογικών Ερευνών Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας Λ. ηµοκρατίας 61, 135 61 Αγ. Ανάργυροι, Αττική Τηλ. 210 27 56 596, Fax 210 27 51 937 Email tzouramani.inagrop@nagref.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΩΝ ΠΗΓΩΝ Αποφευχθέν CO 2 (Kg / εκτάριο / έτος) Προϊόντα: Υψηλό κόστος σακχαρούχων και αμυλούχων προϊόντων (τεύτλα, καλαμπόκι, κ.ά.) που χρησιμοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

Νήσος Κύπρος. Κλίµα Ηµίξηρο Υ ΑΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΩΝ. 9251 km. Πιο έντονα τοπογραφικά χαρακτηριστικά

Νήσος Κύπρος. Κλίµα Ηµίξηρο Υ ΑΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΩΝ. 9251 km. Πιο έντονα τοπογραφικά χαρακτηριστικά Υ ΑΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΩΝ Υ ΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ρ.κυριάκος Κύρου Ανώτερος Υδραυλικός Μηχανικός Τµήµα Αναπτύξεως Υδάτων Νήσος Κύπρος 3 ο µεγαλύτερο νησί της Μεσογείου έκταση

Διαβάστε περισσότερα

1. ΥΔΡΟΛΟΓΙΑ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Εξάμηνο: Κωδικός μαθήματος:

1. ΥΔΡΟΛΟΓΙΑ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Εξάμηνο: Κωδικός μαθήματος: ΕΞΑΜΗΝΟ Δ 1. ΥΔΡΟΛΟΓΙΑ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Εξάμηνο: 4 Κωδικός μαθήματος: ΖTΠO-4011 Επίπεδο μαθήματος: Υποχρεωτικό Ώρες ανά εβδομάδα Θεωρία Εργαστήριο Συνολικός αριθμός ωρών: 5 3 2 Διδακτικές Μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια Επισιτιστική Κρίση

Παγκόσμια Επισιτιστική Κρίση Παγκόσμια Επισιτιστική Κρίση Τ Tο πρόβλημα της διατροφής του ανθρώπου σε παγκόσμιο επίπεδο είναι ιδιαίτερα οξύ και καθημερινά οξύνεται περισσότερο, εξαιτίας του ρυθμού αύξησης του πληθυσμού της γης τον

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΩΝ ΤΑΜΙΕΥΣΗΣ ΑΡ ΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ. ρ. Ε. Σταυρινός Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων ιοικ. Τοµέας Κοιν. Πόρων & Υποδοµών

ΕΡΓΩΝ ΤΑΜΙΕΥΣΗΣ ΑΡ ΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ. ρ. Ε. Σταυρινός Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων ιοικ. Τοµέας Κοιν. Πόρων & Υποδοµών ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΑΜΙΕΥΣΗΣ ΑΡ ΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΙΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ρ. Ε. Σταυρινός Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων µ ιοικ. Τοµέας Κοιν. Πόρων & Υποδοµών ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοδότηση Δράσεων και Έργων για τα Ύδατα ως Εργαλείο Ολοκλήρωσης μιας Εθνικής Πολιτικής για το Νερό Η περίπτωση της Κορινθίας και της Αχαίας

Χρηματοδότηση Δράσεων και Έργων για τα Ύδατα ως Εργαλείο Ολοκλήρωσης μιας Εθνικής Πολιτικής για το Νερό Η περίπτωση της Κορινθίας και της Αχαίας Ειδική Γραμματεία Υδάτων Υπουργείο Π.Ε.Κ.Α. Χρηματοδότηση Δράσεων και Έργων για τα Ύδατα ως Εργαλείο Ολοκλήρωσης μιας Εθνικής Πολιτικής για το Νερό Η περίπτωση της Κορινθίας και της Αχαίας Κωνσταντίνα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό!

ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό! ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό! Βιώσιμη διαχείριση αστικού νερού: Βασικές αρχές & καλές πρακτικές σε θέματα επικοινωνίας, διαβούλευσης, εκπαίδευσης Νερό: δημόσιο αγαθό, μοναδικός φυσικός

Διαβάστε περισσότερα

Ιωάννης Καραβοκύρης Γ. Καραβοκύρης και Συνεργάτες Σύµβουλοι Μηχανικοί Αλεξανδρουπόλεως 23, Aθήνα 11527, email: ik@gk-consultants.

Ιωάννης Καραβοκύρης Γ. Καραβοκύρης και Συνεργάτες Σύµβουλοι Μηχανικοί Αλεξανδρουπόλεως 23, Aθήνα 11527, email: ik@gk-consultants. ΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ Υ ΑΤΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΤΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΤΟΥ ΠΗΝΕΙΟΥ ΠΟΤΑΜΟΥ Ιωάννης Καραβοκύρης Γ. Καραβοκύρης και Συνεργάτες Σύµβουλοι Μηχανικοί Αλεξανδρουπόλεως 23, Aθήνα 11527, email: ik@gk-consultants.gr

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα για το νερό στο Ινστιτούτο Ελιάς και Υποτροπικών Φυτών

Ημερίδα για το νερό στο Ινστιτούτο Ελιάς και Υποτροπικών Φυτών Flashnews.gr - Ημερίδα για το νερό στο Ινστιτούτο Ελιάς και Υποτροπ... http://www.flashnews.gr/page.ashx?pid=3&aid=98597&cid=299 1 of 1 17/7/2013 1:11 μμ ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ» ΚΡΗΤΗ» ΧΑΝΙΑ Σάββατο, 03 Νοεμβρίου,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ - ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ - ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ - ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ από Π. Σαμπατακάκη Dr. Υδρογεωλόγο 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Δεν θα ταν άστοχο εάν αναφέραμε ότι το πρόβλημα της λειψυδρίας στο νησιωτικό χώρο του Αιγαίου

Διαβάστε περισσότερα

Η αγροτική Βιομάζα και οι δυνατότητες αξιοποίησής της στην Ελλάδα. Αντώνης Γερασίμου Πρόεδρος Ελληνικής Εταιρίας Ανάπτυξης Βιομάζας

Η αγροτική Βιομάζα και οι δυνατότητες αξιοποίησής της στην Ελλάδα. Αντώνης Γερασίμου Πρόεδρος Ελληνικής Εταιρίας Ανάπτυξης Βιομάζας Η αγροτική Βιομάζα και οι δυνατότητες αξιοποίησής της στην Ελλάδα Αντώνης Γερασίμου Πρόεδρος Ελληνικής Εταιρίας Ανάπτυξης Βιομάζας 1 Η ΕΛΕΑΒΙΟΜ και ο ρόλος της Η Ελληνική Εταιρία (Σύνδεσμος) Ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης

Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Έρευνες για τεχνητό εμπλουτισμό των υπόγειων νερών της Κύπρου με νερό τριτοβάθμιας επεξεργασίας (παραδείγματα από Λεμεσό και Κοκκινοχώρια) Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Υπουργείο Γεωργίας,

Διαβάστε περισσότερα

ιάρθρωση παρουσίασης 1. Ιστορικό διαχείρισης της λίµνης Πλαστήρα 2. Συλλογή και επεξεργασία δεδοµένων 3. Μεθοδολογική προσέγγιση

ιάρθρωση παρουσίασης 1. Ιστορικό διαχείρισης της λίµνης Πλαστήρα 2. Συλλογή και επεξεργασία δεδοµένων 3. Μεθοδολογική προσέγγιση Ανδρέας Ευστρατιάδης, υποψήφιος διδάκτορας Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Τοµέας Υδατικών πόρων Ποσοτική και ποιοτική θεώρηση της λειτουργίας του ταµιευτήρα Πλαστήρα Περιβαλλοντικές Επιπτώσεις από Υδραυλικά

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρµογή της Οδηγίας Πλαίσιο 2000/60/ΕΚ για τα νερά στην Ελλάδα

Εφαρµογή της Οδηγίας Πλαίσιο 2000/60/ΕΚ για τα νερά στην Ελλάδα ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΙΕΥΘΥΝΣΗ Υ ΑΤΩΝ Εφαρµογή της Οδηγίας Πλαίσιο 2000/60/ΕΚ για τα νερά στην Ελλάδα ρ.. Νεκταρία Μενούνου Γεωχηµικός, Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, ιεύθυνση Υδάτων ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ»

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ» ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ» Συντονιστής: Καθ. Αθανάσιος Λουκάς Επιστ. Υπεύθυνος: Αναπλ. Καθ. Νικήτας Μυλόπουλος Δρ. Λάμπρος Βασιλειάδης Εργαστήριο Υδρολογίας και Ανάλυσης Υδατικών Συστημάτων, Πεδίον Άρεως,

Διαβάστε περισσότερα

«Αποστολή Νερό» Πρόγραµµα Μη Συµβατικών Υδατικών Πόρων στην Κύπρο

«Αποστολή Νερό» Πρόγραµµα Μη Συµβατικών Υδατικών Πόρων στην Κύπρο «Αποστολή Νερό» Πρόγραµµα Μη Συµβατικών Υδατικών Πόρων στην Κύπρο 2013-2015 Μαριέλα Αντωνακοπούλου, MSc. Global Water Partnership Mediterranean (GWP-Med) ΤΟ ΟΡΑΜΑ ΜΑΣ: Υδατική Ασφάλεια στον Κόσµο Επαρκές

Διαβάστε περισσότερα

Β ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ HYDROSENSE ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

Β ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ HYDROSENSE ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 ΑΡΔΕΥΣΗ ΤΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΒΑΜΒΑΚΟΣ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ HYDROSENSE Β ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ HYDROSENSE ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΓΕΩΡΓΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΗΤΡΑ» ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ενίσχυση της συμμετοχής των τοπικών πληθυσμών στη διαχείριση των υγροτόπων: Οι κατευθυντήριες γραμμές της Σύμβασης Ραμσάρ

Ενίσχυση της συμμετοχής των τοπικών πληθυσμών στη διαχείριση των υγροτόπων: Οι κατευθυντήριες γραμμές της Σύμβασης Ραμσάρ Ενίσχυση της συμμετοχής των τοπικών πληθυσμών στη διαχείριση των υγροτόπων: Οι κατευθυντήριες γραμμές της Σύμβασης Ραμσάρ Δρ. Μαρία Κάπαρη Ειδική επιστήμονας ΕΚΠΑΑ 2 ο Διεθνές Συνέδριο AQUA 2006 Θεματική

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Ισοζύγιο πληρωµών

3.2 Ισοζύγιο πληρωµών 3 Ισοζύγιο πληρωµών 3.1 Εισαγωγή ιεθνή οικονοµία Ύφεση στην Γερµανία οικονοµίες του Ευρώ Αυξηση των αµερικανικών επιτοκίων διεθνή επιτόκια και δολάριο($) Χρηµατοοικονοµική κρίση στην Ασία Ανοιχτή οικονοµία

Διαβάστε περισσότερα

Aσφάλεια και ποιότητα δύο βασικοί πυλώνες της στρατηγικής ανάπτυξης του αγροδιατροφικού τομέα

Aσφάλεια και ποιότητα δύο βασικοί πυλώνες της στρατηγικής ανάπτυξης του αγροδιατροφικού τομέα ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΗΜΕΡΙΔΑ: «ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ - 7 ΜΑΡΤΙΟΥ 2009 Aσφάλεια και ποιότητα δύο βασικοί πυλώνες της στρατηγικής

Διαβάστε περισσότερα

ρ. ΗΜΗΤΡΗΣΜΑΝΩΛΑΚΟΣ Μηχανολόγος Μηχανικός ΕΜΠ 3 March 2009 Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών 1/35

ρ. ΗΜΗΤΡΗΣΜΑΝΩΛΑΚΟΣ Μηχανολόγος Μηχανικός ΕΜΠ 3 March 2009 Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών 1/35 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΦΑΛΑΤΩΣΗΣ ΣΤΟ ΝΗΣΙΩΤΙΚΟ ΧΩΡΟ ρ. ΗΜΗΤΡΗΣΜΑΝΩΛΑΚΟΣ Μηχανολόγος Μηχανικός ΕΜΠ Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Τµήµα Αξιοποίησης Φυσικών Πόρων & Γεωργικής Μηχανικής ΙεράΟδός 75, 11855 Αθήνα e-mail:

Διαβάστε περισσότερα

η πληρότητα των ξενοδοχείων στο σύνολο της χώρας την ίδια περίοδο, καθώς αυτό αποτελεί μια σημαντική ένδειξη του συνολικού τζίρου των τουριστικών

η πληρότητα των ξενοδοχείων στο σύνολο της χώρας την ίδια περίοδο, καθώς αυτό αποτελεί μια σημαντική ένδειξη του συνολικού τζίρου των τουριστικών ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ 2005-2008 Η Ελλάδα είναι ένας από τους δημοφιλέστερους τουριστικούς προορισμούς παγκοσμίως, ένας πόλος έλξης για χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο. Ο τουριστικός τομέας αποτελεί, αδιαμφισβήτητα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Τα τελευταία χρόνια η ενδογενής ανάπτυξη, η αξιοποίηση δηλαδή του ενδογενούς φυσικού και πολιτιστικού πλούτου καθώς και του ανθρώπινου δυναµικού του κάθε τόπου,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΜΠΑΤΣΟΥΚΑΠΑΡΑΣΚΕΥΗ- ΜΑΡΙΑ ΞΑΝΘΗ 2010 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το νερό είναι ζωτικής σημασίας για το μέλλον της ανθρωπότητας.

Διαβάστε περισσότερα

Οριζόντια Προτεραιότητα & Εγκάρσιος Στόχος

Οριζόντια Προτεραιότητα & Εγκάρσιος Στόχος Οριζόντια Προτεραιότητα & Εγκάρσιος Στόχος Στην Πρόταση Κανονισμού για τη στήριξη της Αγροτικής Ανάπτυξης μετά το 2013, δίνεται ιδιαίτερη βαρύτητα στην καινοτομία αφού, όπως φαίνεται και στο παρακάτω διάγραμμα,

Διαβάστε περισσότερα

02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό

02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό Κεφάλαιο 02-04 σελ. 1 02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό Όπως επισημάνθηκε στο κεφάλαιο 01-04, η πρώτη ύλη για τα «ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας είναι μη επικίνδυνα απόβλητα, κυρίως παραγόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Τι έιναι η Βιοµάζα. Κατηγορίες σταθµών εκµετάλλευσης της Βιοµάζας.

Τι έιναι η Βιοµάζα. Κατηγορίες σταθµών εκµετάλλευσης της Βιοµάζας. Consultants Construction Renewable energy Tourism investments Finance Τι έιναι η Βιοµάζα Η δηµιουργία εγκατάσταση & λειτουργία σταθµών Βιοµάζας εµπίπτει στις επιχειρήσεις του τοµέα των Ανανεώσιµων Πηγών

Διαβάστε περισσότερα

«Oρθολογική διαχείριση των υδατικών πόρων του Π.Σ. Βόλου και της ευρύτερης περιοχής του Πηλίου»

«Oρθολογική διαχείριση των υδατικών πόρων του Π.Σ. Βόλου και της ευρύτερης περιοχής του Πηλίου» «Oρθολογική διαχείριση των υδατικών πόρων του Π.Σ. Βόλου και της ευρύτερης περιοχής του Πηλίου» «Απόψεις, Επισημάνσεις και προτάσεις του ΤΕΕ Μαγνησίας» ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Άνιση χωρική και χρονική κατανομή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ & ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ Τμήμα Αγροτικής Στατιστικής

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ & ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ Τμήμα Αγροτικής Στατιστικής ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ & ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ Τμήμα Αγροτικής Στατιστικής ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ Στατιστική επεξεργασία και ανάλυση: Λεωνίδας Σπανέλλης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ 18 Φεβρουαρίου 2013 Εισήγηση του Περιφερειάρχη Νοτίου Αιγαίου Γιάννη ΜΑΧΑΙΡΙ Η Θέμα: Ενεργειακή Πολιτική Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου Η ενέργεια μοχλός Ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Αγροτική Πολιτική 2015 2020, εστιάζοντας στην ανάπτυξη ΥΠΑΑΤ

Κοινή Αγροτική Πολιτική 2015 2020, εστιάζοντας στην ανάπτυξη ΥΠΑΑΤ Κοινή Αγροτική Πολιτική 2015 2020, εστιάζοντας στην ανάπτυξη ΥΠΑΑΤ 1 Η ανάγκη της πολιτικής Οι πολίτες επιθυμούν Ασφαλή, υγιεινή επιλογή τροφής σε ανεκτές και διαφανείς τιμές, Επάρκεια τροφίμων Αειφορική

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές αρχές διοίκησης. μιας μικρής επιχείρησης

Γενικές αρχές διοίκησης. μιας μικρής επιχείρησης Γενικές αρχές διοίκησης μιας μικρής επιχείρησης Η επιχείρηση αποτελεί μια παραγωγική - οικονομική μονάδα, με την έννοια ότι συνδυάζει και αξιοποιεί τους συντελεστές παραγωγής (εργασία, κεφάλαιο, γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Υγρών Αποβλήτων στην Θεσσαλία: Υφιστάμενη Κατάσταση & Προοπτικές. Φωτεινή Αργυρούλη, Κώστας Παπαθανασίου Χημικοί Μηχανικοί

Διαχείριση Υγρών Αποβλήτων στην Θεσσαλία: Υφιστάμενη Κατάσταση & Προοπτικές. Φωτεινή Αργυρούλη, Κώστας Παπαθανασίου Χημικοί Μηχανικοί Διαχείριση Υγρών Αποβλήτων στην Θεσσαλία: Υφιστάμενη Κατάσταση & Προοπτικές Φωτεινή Αργυρούλη, Κώστας Παπαθανασίου Χημικοί Μηχανικοί ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ α) οδηγία 9/27/ΕΚ για την επεξεργασία

Διαβάστε περισσότερα

Oι σύγχρονες δυνατότητες στον τομέα της ενέργειας

Oι σύγχρονες δυνατότητες στον τομέα της ενέργειας Oι σύγχρονες δυνατότητες στον τομέα της ενέργειας Συμβατικές πηγές ενέργειας Η Ελλάδα είναι μια χώρα πλούσια σε ενεργειακές πηγές, όπως ο λιγνίτης (Πτολεμαΐδα, Μεγαλόπολη). Βρίσκεται στη 2η θέση στα λιγνιτικά

Διαβάστε περισσότερα

aγρoterra #14 Αγροτικές εξαγωγές Τα προϊόντα-πρωταγωνιστές τού αύριο Πλήρης οδηγός για την αλόη και η ελληνική εμπειρία 14/09/2013

aγρoterra #14 Αγροτικές εξαγωγές Τα προϊόντα-πρωταγωνιστές τού αύριο Πλήρης οδηγός για την αλόη και η ελληνική εμπειρία 14/09/2013 π ε ρ ι ο δ ι κ η ε κ δ ο σ η τ η ς ε φ η μ ε ρ ι δ α σ ε π ε ν δ υ τ η σ aγρoterra #14 14/09/2013 Μάρκετινγκ Εξάγεις; Χτίσε τον «μύθο» των προϊόντων σου Καλλιέργειες Λαχανικά: Μπορούμε να γίνουμε ο κήπος

Διαβάστε περισσότερα

Έγκριση του νέου ΕΣΠΑ για την περίοδο 2014-2020 από την Ε.Ε

Έγκριση του νέου ΕΣΠΑ για την περίοδο 2014-2020 από την Ε.Ε Έγκριση του νέου ΕΣΠΑ για την περίοδο 2014-2020 από την Ε.Ε ΕΣΠΑ 2014-2020 Το 3 ο πρόγραμμα μεταξύ των 28 που εγκρίνεται από την Κομισιόν Ταχεία υποβολή και έγκριση των επιμέρους Επιχειρησιακών Προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΕΕ «ΟΡΥΚΤΟΣ ΠΛΟΥΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΕΣ. «Εξορυκτική ή βιομηχανία και βώ βιώσιμη ανάπτυξη»

ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΕΕ «ΟΡΥΚΤΟΣ ΠΛΟΥΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΕΣ. «Εξορυκτική ή βιομηχανία και βώ βιώσιμη ανάπτυξη» ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΕΕ «ΟΡΥΚΤΟΣ ΠΛΟΥΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΕΣ» ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ «Εξορυκτική ή βιομηχανία και βώ βιώσιμη ανάπτυξη» Η σημασία του εξορυκτικού κλάδου για την ελληνική οικονομία Ο

Διαβάστε περισσότερα

LIFE ENVIRONMENT STRYMON

LIFE ENVIRONMENT STRYMON LIFE ENVIRONMENT STRYMON Ecosystem Based Water Resources Management to Minimize Environmental Impacts from Agriculture Using State of the Art Modeling Tools in Strymonas Basin Διαχείριση των υδατικών πόρων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΩΝ - ΡΑΣΕΩΝ

ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΩΝ - ΡΑΣΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΗΜΟΣ ΑΡΧΑΝΩΝ ΑΣΤΕΡΟΥΣΙΩΝ ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΩΝ - ΡΑΣΕΩΝ ΗΜΟΥ ΑΡΧΑΝΩΝ ΑΣΤΕΡΟΥΣΙΩΝ ΕΤΟΥΣ 2012 ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011 1 ΤΟ ΟΡΑΜΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΡΧΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ & ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ Αποστολή του ήµου Αρχανών - Αστερουσίων,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ Θ. Παπαδημητρίου, Π. Σιδηρόπουλος, Δ. Μιχαλάκης, Μ. Χαμόγλου, Ι. Κάγκαλου Φορέας Διαχείρισης Περιοχής Οικοανάπτυξης Κάρλας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ & ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ Τμήμα Αγροτικής Στατιστικής

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ & ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ Τμήμα Αγροτικής Στατιστικής ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ & ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ Τμήμα Αγροτικής Στατιστικής ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ Στατιστική επεξεργασία και ανάλυση: Λεωνίδας Σπανέλλης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΠΕΤΡΕΛΑΪΚΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΜΕΛΕΤΗ ΙΕΝΕ Μ07. Ιούλιος 2013. Συγγραφείς: Αργυρώ Ροϊνιώτη, Κωστής Σταμπολής

Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΠΕΤΡΕΛΑΪΚΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΜΕΛΕΤΗ ΙΕΝΕ Μ07. Ιούλιος 2013. Συγγραφείς: Αργυρώ Ροϊνιώτη, Κωστής Σταμπολής Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΠΕΤΡΕΛΑΪΚΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΜΕΛΕΤΗ ΙΕΝΕ Μ07 Ιούλιος 2013 Συγγραφείς: Αργυρώ Ροϊνιώτη, Κωστής Σταμπολής Σύνοψη Μελέτης Η Ελλάδα είναι μια χώρα ιδιαίτερα εξαρτημένη από το

Διαβάστε περισσότερα

Διαμορφώνοντας τις προτεραιότητες του Τομέα «Περιβάλλον Βιώσιμη Ανάπτυξη» στη Νέα Προγραμματική Περίοδο

Διαμορφώνοντας τις προτεραιότητες του Τομέα «Περιβάλλον Βιώσιμη Ανάπτυξη» στη Νέα Προγραμματική Περίοδο Διαμορφώνοντας τις προτεραιότητες του Τομέα «Περιβάλλον Βιώσιμη Ανάπτυξη» στη Νέα Προγραμματική Περίοδο ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΓΓΕΤ 22 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2014 (Δρ. Α. ΓΥΠΑΚΗΣ, ΣΤΕΛΕΧΟΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΕΙΦΟΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Όλοι νοιαζόμαστε, όλοι συμμετέχουμε Απόβλητα - «Ένας φυσικός πόρος στο σχολείο μας;»

ΑΕΙΦΟΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Όλοι νοιαζόμαστε, όλοι συμμετέχουμε Απόβλητα - «Ένας φυσικός πόρος στο σχολείο μας;» Λέξεις κλειδιά: Απορρίμματα, ανακύκλωση, ρύπανση, υγεία, προστασία περιβάλλοντος, ΧΥΤΥ, ΧΑΔΑ Εισαγωγή Απόβλητα ένα επίκαιρο ζήτημα, που αποτελεί διαχρονικά ένα κρίσιμο περιβαλλοντικό, κοινωνικό και οικονομικό

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοδότηση δράσεων στον Τομέα του Περιβάλλοντος. Προγραμματική Περίοδος 2014-2020

Χρηματοδότηση δράσεων στον Τομέα του Περιβάλλοντος. Προγραμματική Περίοδος 2014-2020 Χρηματοδότηση δράσεων στον Τομέα του Περιβάλλοντος Προγραμματική Περίοδος 2014-2020 ΠΟΡΟΙ Π.Π 2014-2020 ΕΠ - ΥΜΕ - ΠΕΡΑΑ (ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ - ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ) ΤΑΜΕΙΟ ΚΑΤΑΝΟΜΕΣ ΠΟΡΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΜΕΤΑΦΟΡΕ ΠΕΠ ΣΥΝΔΡΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος. Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Ινστιτούτο Αστικής & Αγροτικής Kοινωνιολογίας Ομάδα Περιβάλλοντος

Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος. Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Ινστιτούτο Αστικής & Αγροτικής Kοινωνιολογίας Ομάδα Περιβάλλοντος Ερευνητιικό Έργο MIRAGE (Mediiterranean Intermiittent Riiver ManAGEment) Διιαχείίριιση Ποταμών Διιαλείίπουσας Ροής στη Μεσόγειιο Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

Δ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ

Δ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Πειραιάς 21.11.2005 Δ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ ΕΡΕΥΝΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΩΝ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΩΝ 2004/2005

Διαβάστε περισσότερα

Πλαίσια Χωρικού Σχεδιασµού στον Ευρωπαϊκό και Ελληνικό χώρο : πολιτικές και θεσµοί Αθηνά Γιαννακού ρ. Χωροτάκτης-Πολεοδόµος (M.Sc.&Ph.D.

Πλαίσια Χωρικού Σχεδιασµού στον Ευρωπαϊκό και Ελληνικό χώρο : πολιτικές και θεσµοί Αθηνά Γιαννακού ρ. Χωροτάκτης-Πολεοδόµος (M.Sc.&Ph.D. Πλαίσια Χωρικού Σχεδιασµού στον Ευρωπαϊκό και Ελληνικό χώρο : πολιτικές και θεσµοί Αθηνά Γιαννακού ρ. Χωροτάκτης-Πολεοδόµος (M.Sc.&Ph.D. LSE) ΜΕΡΟΣ 1 Ο χωρικός σχεδιασµός στο πλαίσιο της αειφόρου ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΧΡΙΣΤΟΦΗΣ ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ ΕΜΘΠΜ /ΑΠΘ COLUMBIA UNIVERSITY

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΧΡΙΣΤΟΦΗΣ ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ ΕΜΘΠΜ /ΑΠΘ COLUMBIA UNIVERSITY ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΧΡΙΣΤΟΦΗΣ ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ ΕΜΘΠΜ /ΑΠΘ COLUMBIA UNIVERSITY ΚΟΙΝΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Κ Η Ολοκληρωμένη Πολιτική για τα Προϊόντα (ΟΠΠ) Η στρατηγική της ολοκληρωμένης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΓΟΡΑ ΤΩΝ ΗΛΙΟΘΕΡΜΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ Νέες τεχνολογίες, νέες προκλήσεις. Ηλιοθερµικά συστήµατα για θέρµανση νερού: µια δυναµική αγορά

Η ΑΓΟΡΑ ΤΩΝ ΗΛΙΟΘΕΡΜΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ Νέες τεχνολογίες, νέες προκλήσεις. Ηλιοθερµικά συστήµατα για θέρµανση νερού: µια δυναµική αγορά Η ΑΓΟΡΑ ΤΩΝ ΗΛΙΟΘΕΡΜΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ Νέες τεχνολογίες, νέες προκλήσεις Εδώ και µια εικοσαετία, οι Έλληνες καταναλωτές έχουν εξοικειωθεί µε τους ηλιακούς θερµοσίφωνες για την παραγωγή ζεστού νερού. Απόρροια

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Σοφοκλής Λογιάδης Τι ειναι ρυπανση του νερου -ορισμος Το νερό είναι η πηγή ζωής στον πλανήτη μας. Περίπου το 70% της επιφάνειας του σκεπάζεται με νερό. Από το συνολικό διαθέσιμο νερό

Διαβάστε περισσότερα

κάποτε... σήμερα... ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ: ποιος ρυπαίνει; η βιομηχανία ήταν ο βασικός χρήστης ενέργειας και κύριος τομέας ενεργειακής κατανάλωσης

κάποτε... σήμερα... ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ: ποιος ρυπαίνει; η βιομηχανία ήταν ο βασικός χρήστης ενέργειας και κύριος τομέας ενεργειακής κατανάλωσης ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΚΤΗΡΙΟ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ: ποιος ρυπαίνει; κάποτε... η βιομηχανία ήταν ο βασικός χρήστης ενέργειας και κύριος τομέας ενεργειακής κατανάλωσης σήμερα... σήμερα ΚΤΗΡΙΑΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ: σημαντικός ρυπαντής

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσµια προβλήµατα στη διαχείριση του νερού

Παγκόσµια προβλήµατα στη διαχείριση του νερού 07 ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΝΟΤΙΑΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗ ΝΕΡΟΥ Στόχοι Πληροφορίες φύλλο εκπαιδευτικών Ποια είναι τα παγκόσµια περιβαλλοντικά και κοινωνικά προβλήµατα που σχετίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΛΛΑΔΑ - ΚΥΠΡΟΣ 2007-2013

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΛΛΑΔΑ - ΚΥΠΡΟΣ 2007-2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 1 «ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ»... 2 ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 2 «ΦΥΣΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ»... 3 ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 3 «ΠΡΟΣΒΑΣΙΜΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗΣ»... 4 ΑΞΟΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020

Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 2020 Γεν. Διευθυντής Αναπτυξιακού Κώστας Καλούδης Αναπτυξιακού

Διαβάστε περισσότερα

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ 1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ Το διάγραμμα κυκλικής ροής της οικονομίας (κεφ. 3, σελ. 100 Mankiw) Εισόδημα Υ Ιδιωτική αποταμίευση S Αγορά συντελεστών Αγορά χρήματος Πληρωμές συντελεστών

Διαβάστε περισσότερα