Περιεχόμενα Από τον εμπειρισμό στην επιλογή της οπτικής γωνίας Η «αναταραχή του φύλου» Μητροπόλεις και αποικίες...

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Περιεχόμενα. 2.1. Από τον εμπειρισμό στην επιλογή της οπτικής γωνίας... 43 2.2. Η «αναταραχή του φύλου»... 49 2.3. Μητροπόλεις και αποικίες..."

Transcript

1

2 Περιεχόμενα Εισαγωγή... 7 Γενεαλογίες... 7 Όροι περί φύλου... 8 μέρος i. Η διεθνής έρευνα 1. Η συνάντηση της αρχαιολογίας με τον φεμινισμό Οι μαχητές του σκάμματος Τα φεμινιστικά κύματα Αντικειμενική και πολιτικοποιημένη επιστήμη Τάσεις Από τον εμπειρισμό στην επιλογή της οπτικής γωνίας Η «αναταραχή του φύλου» Μητροπόλεις και αποικίες Χρονικό της μητέρας θεάς ος αιώνας - δεκαετία του Από τη δεκαετία του 1970 μέχρι σήμερα μέρος ii. Η ελληνική εμπειρία 4. Οι πρωτοπόρες «Ὃλαι διεκρίθησαν καί ὡς φοιτήτριαι καί ὡς ἐπιστήμονες» «Μόνον ἄρρενες πτυχιοῦχοι τῆς φιλολογίας» «Ἤμουνα ὅμως γυναίκα» Η σύγχρονη πραγματικότητα Ένα επάγγελμα γένους θηλυκού Μία φανταχτερή αρχαιολογία Μία παρατεταμένη «αθωότητα» Επίλογος Βιβλιογραφία

3 Εισαγωγή Γενεαλογίες Amelia Valcárcel (1997: 83-84) συνδέει τη συλλογική γνώση των γυναικών Η με μία παιδεία γενεαλογίας, τη δική μας μνήμη, την καταγραφή της, την επεξεργασία της, τη μετατροπή της ανασφάλειας σε αυτοπεποίθηση. Αισθανόμαστε νεοφερμένες στον δημόσιο χώρο, γιατί, καθώς δεν γνωρίζουμε, δεν αναγνωρίζουμε τι μας οφείλει. Η απόκρυψη, η ιδιοποίηση, η διαστρέβλωση ή, στην καλύτερη περίπτωση, η υποβάθμιση του παρελθόντος μας σε ανεκδοτολογία μάς κάνει να αναρωτιόμαστε αν είμαστε νόμιμες κληρονόμοι αυτού του κόσμου, μήπως πρέπει να χρωστάμε χάρη στην ανδρική ανοχή. Αν ύστερα από δύο αιώνες φεμινιστικών διεκδικήσεων μπορούμε να είμαστε σίγουρες για τη νομιμότητα των δικαιωμάτων μας (αλλά και για την ανάγκη της συνεχούς υπεράσπισής τους), πρέπει επίσης να είμαστε σίγουρες ότι θα εξακολουθούμε να κρινόμαστε με βάση το φύλο μας. Δεν διαθέτουμε ορατά ιστορικά πρότυπα, τα δημιουργούμε εμείς οι ίδιες. Μας λείπουν οι πηγές έμπνευσης, γιατί οι γυναίκες που αντιτάχθηκαν στην πατριαρχική τάξη έγιναν αντικείμενο αποσιώπησης, απόρριψης ή γελοιοποίησης ή, όσες αξιώθηκαν μία θέση στην ιστορία, «αποκαθάρθηκαν» από το φύλο τους. Το έλλειμμα δεν αναπληρώνεται με την αναδρομή σε μορφές όπως η Ισαβέλλα της Καστίλης ή η Ελισάβετ Αʹ της Αγγλίας, όσο «μεγάλες» βασίλισσες και αν υπήρξαν, ούτε στις «σιδηρές κυρίες» του κοινοβουλευτισμού για να προσθέσω στα παραδείγματα της Valcárcel μερικά σύγχρονα και καθόλου μεγάλα. Το χρέος μας αφορά τις γυναίκες που δεν αρκέστηκαν στη λέξη «υπάρχω» και όσες (τις περισσότερες) εξακολουθεί να μη χωρά η ιστορική μνήμη. Αν πρέπει να γνωρίζουμε, πρέπει επίσης να αναγνωρίζουμε. Τα πρότυπα είναι λειτουργικά αν συνθέτουν μία γενεαλογία. Και αν ο φεμινισμός συνεπάγεται τη δυνατότητα των ανθρώπων να επιτύχουν την προσωπική τους ολοκλήρωση, αυτό πρέπει να επιδιώκουν οι γενεαλογίες των γυναικών ως ενδιάμεση φάση.

4 8 ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΟΚΚΙΝΙΔΟΥ Η σύνθεση μιας λεπτομερούς γενεαλογίας των γυναικών αρχαιολόγων στην ελληνική γλώσσα υπερβαίνει κατά πολύ τις φιλοδοξίες της παρούσας εργασίας, η οποία περιορίζεται σε ένα μοναχικό προοίμιο μιας προ πολλού οφειλόμενης συλλογικής προσπάθειας. Τα τρία πρώτα κεφάλαια επισκοπούν τη διεθνή έρευνα, ενώ τα δύο επόμενα την ελληνική. Στον βαθμό που μπόρεσα να ανατρέξω στη βιβλιογραφία δεν βρήκα πουθενά τέτοια αριθμητική υπεροχή γυναικών αρχαιολόγων, όπως στην Ελλάδα, και συγχρόνως τόση σιωπή ως προς τη σχέση του φύλου τους με την επαγγελματική τους ζωή. 1 Αν η σύγκριση της διεθνούς εμπειρίας με την ελληνική μπορεί να συνεισφέρει στην εξήγηση και πριν απ όλα στην άρση της σιωπής, ο σκοπός του πονήματος θα έχει επιτευχθεί. Όροι περί φύλου Οι ανθρώπινοι οργανισμοί διακρίνονται σε γυναικείους, ανδρικούς, ερμαφρόδιτους (με μία ωοθήκη και έναν όρχη), γυναικείους ψευδοερμαφρόδιτους (με ωοθήκες και ορισμένα ανδρικά ανατομικά χαρακτηριστικά, αλλά χωρίς όρχεις) και ανδρικούς ψευδοερμαφρόδιτους (με όρχεις και ορισμένα γυναικεία ανατομικά χαρακτηριστικά, αλλά χωρίς ωοθήκες). Κάθε κατηγορία είναι από μόνη της περίπλοκη, εφόσον τα γυναικεία και τα ανδρικά χαρακτηριστικά ποικίλλουν κατ άτομο, το ίδιο και τα συναισθήματα, οι έλξεις και οι απωθήσεις (Fausto-Sterling 1993). Στην παραπάνω ταξινόμηση θα πρέπει να προστεθούν τα διαφυλικά άτομα, τα οποία αισθάνονται ότι ανήκουν σε διαφορετικό από το βιολογικό τους φύλο και είτε επιλέγουν ιατρικά μέσα αλλαγής του είτε συνεχίζουν να αισθάνονται γυναίκες με ανδρικό σώμα ή το αντίστροφο (Fausto-Sterling 2000). Οι ανατομικές διαφορές δεν θα είχαν σημασία, αν δεν χρησιμοποιούνταν για να νομιμοποιήσουν τεχνητές ασυμμετρίες. Μαθαίνουμε να προσδιοριζόμαστε ως έμφυλα όντα σε συγκεκριμένες κοινωνικές συνθήκες, για να αξιολογήσουμε και να αξιολογηθούμε με κριτήριο αυτόν τον προσδιορισμό και όχι την ανθρώπινη υπόστασή μας. Το επιστημονικό ενδιαφέρον για τις γυναίκες, ως αναθεώρηση της εξίσωσης «άνθρωπος = άνδρας = δημιουργός του πολιτισμού», οφείλεται στο δεύτερο φεμινιστικό κύμα, όπως συνηθίζεται να ονομάζονται τα γυναικεία κινήματα που εμφανίστηκαν στη Βόρεια Αμερική και τη Δυτική Ευρώπη τις δεκαετίες του 1960 και Με αφετηρία την παραδοχή ότι οι γυναίκες, ενώ είναι οι μόνες υπεύθυνες να αποφασίζουν για τη ζωή τους, υφίστανται διάφορες μορφές διακρίσεων και βί- 1. Αναφέρονται αναλογίες με την Τουρκία, όπου μεταπολεμικά η μερική απώλεια του αριστοκρατικού χαρακτήρα της αρχαιολογίας συνοδεύτηκε από την αύξηση και τελικά την πλειονότητα των γυναικών όχι μόνο στα «οικιακά» του επαγγέλματος, τα μουσεία, αλλά και στο πανεπιστήμιο (Özdogan 1998: 119). Στην παραπομπή δεν παρατίθενται αριθμητικά στοιχεία. 2. Στο πρώτο κύμα αντιστοιχεί ο φεμινισμός του 19 ου και των αρχών του 20 ού αιώνα.

5 Εισαγωγή 9 ας, η φεμινιστική επιστήμη αποκαλύπτει τους μηχανισμούς της ανδρικής εξουσίας στην κατεύθυνση του δικαιότερου μετασχηματισμού τους. Η έννοια του κοινωνικού φύλου (gender) ανάγεται στις ανθρωπολογικές έρευνες της Margaret Mead σχετικά με τους έμφυλους ρόλους (sex roles). Η Mead (1935, 1949) έδειξε ότι οι ορισμοί του «γυναικείου» και του «ανδρικού» παρουσιάζουν διαπολιτισμική ποικιλία, με κοινό ωστόσο στοιχείο τον καταμερισμό εργασίας ανάλογα με τις αναπαραγωγικές λειτουργίες και τη σωματική δύναμη. Η διάκριση μεταξύ βιολογικού (sex) και κοινωνικού φύλου (gender) πρωτοεφαρμόστηκε, τη δεκαετία του 1950 στις ΗΠΑ, σε διαφυλικά άτομα που θεωρούσαν ότι έχουν παγιδευτεί σε λάθος σώμα (Money και Hampson 1955). Στην προσπάθειά τους να κατανοήσουν το φαινόμενο, οι ψυχίατροι διαχώρισαν το βιολογικό από το κοινωνικό φύλο, υποστηρίζοντας ότι υπήρχε δυσαρμονία ανάμεσα στο φύλο του σώματος και στο φύλο των συναισθημάτων. Με αυτόν τον τρόπο η λύση φαινόταν εύκολη: η εξισορρόπηση βιολογίας και ψυχισμού μπορούσε να αποκατασταθεί με χειρουργική επέμβαση ή χορήγηση ορμονών. Με άλλα λόγια η διαφοροποίηση βιολογικού/κοινωνικού φύλου προήλθε από το ενδιαφέρον για τις ιατρικές και ψυχολογικές όψεις της ατομικής ταυτότητας. Ο όρος «έμφυλη ταυτότητα» εισάγεται με τις ψυχαναλυτικές μελέτες του Robert Stoller (1964, 1968, 1976) για να δηλώσει την αυτοεικόνα του βιολογικού φύλου: «είμαι άνδρας» ή «είμαι γυναίκα» (Stoller 1964: 220). το έμφυλο άτομο νοείται ως προϊόν της επίδρασης του πολιτισμού στη βιολογία και το κοινωνικό φύλο ως ο βαθμός ανδρισμού ή θηλυκότητας (Stoller 1968: 9). Σύντομα ο όρος gender (που αρχικά αναφερόταν στο «είδος», την «κατηγορία») επικράτησε στο λεξιλόγιο των αγγλόφωνων φεμινιστριών, εφόσον μετατόπιζε τις αιτίες της ανισότητας από το βιολογικό πεπρωμένο στην κοινωνική επιβολή. 3 Στις πρώτες σχετικές εργασίες η Ann Oakley (1972) αποδίδει στο βιολογικό φύλο τις διαφορές ανατομίας και αναπαραγωγής και στο κοινωνικό την ταξινόμηση «γυναικείο»/«ανδρικό», αποτέλεσμα της οποίας είναι και οι έμφυλες ψυχολογικές διαφορές. Η Gayle Rubin (1975: ) πραγματεύεται τη μετατροπή της βιολογικής κατηγορίας «θήλυ» στην πολιτισμική κατηγορία «γυναίκα» διαδικασία την οποία ονομάζει σύστημα του βιολογικού/κοινωνικού φύλου: αν η έμφυτη ανδρική επιθετικότητα και κυριαρχία βρίσκονται στη βάση της γυναικείας καταπίεσης, τότε σκοπός του φεμινισμού θα ήταν λογικά η εξόντωση του παραβατικού φύλου ή έστω ένα σχέδιο ευγονικής προς μετάλλαξη του χαρακτήρα του. Αν ο σεξισμός είναι υποπροϊόν της καπιταλιστικής αδηφαγίας, τό- 3. Από τη λατινική ρίζα gener- (The Oxford dictionary of English etymology, Oxford: Clarendon Press, 1985 [1966], 393).

6 10 ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΟΚΚΙΝΙΔΟΥ τε θα εξαφανιζόταν με μία επιτυχή σοσιαλιστική επανάσταση. Αν η παγκόσμια ιστορική ήττα των γυναικών υπήρξε αποτέλεσμα ένοπλης πατριαρχικής εξέγερσης, είναι καιρός να αρχίσουν οι Αμαζόνες στρατιωτική εκπαίδευση. 4 Καθώς καμία από τις παραπάνω ερμηνείες δεν τεκμηριώνεται ιστορικά ούτε προτείνει μία αξιόπιστη στρατηγική κοινωνικής αλλαγής, μόνο μέσω μιας γενικής θεωρίας του βιολογικού/κοινωνικού φύλου μπορούμε να προσεγγίσουμε τις ρίζες της γυναικείας υποτέλειας, η οποία διαπιστώνεται σε όλους τους γνωστούς πολιτισμούς. Το καταπιεστικό για τις γυναίκες σύστημα του βιολογικού/κοινωνικού φύλου μετασχηματίζει τη βιολογία σε πολιτισμικό κανόνα (ιεράρχηση των φύλων, αποδεκτές συμπεριφορές, έλεγχος της γυναικείας σεξουαλικότητας), με τον ίδιο τρόπο που η φωνολογία και η γραμματική μετασχηματίζουν τη φυσική ομιλία σε γλωσσικό σύστημα (Lewin 2006: 12). Συνοπτικά βιολογικό φύλο σημαίνει βιολογική διαφορά και κοινωνικό φύλο εξουσιαστικό μηχανισμό. Την εννοιολογική χρησιμότητα του κοινωνικού φύλου αμφισβήτησε ο γαλλικός υλιστικός φεμινισμός (Delphy 1991, 1993, Wittig 1992), με το επιχείρημα ότι η αντιπαραβολή βιολογικού/κοινωνικού ενισχύει την υποτιθέμενη φυσικότητα του πρώτου, ενώ στην πραγματικότητα το κοινωνικό φύλο κατασκευάζει το βιολογικό. Το κοινωνικό φύλο προϋποθέτει έμφυλη εξουσία, σε αντίθετη περίπτωση οι διαφορές θα περιορίζονταν στην ανατομία. Ειδικότερα η Monique Wittig (1992) συνδέει την καταπίεση των γυναικών με την ετεροκανονικότητα: «φύλο», «γυναίκα», «άνδρας», «θηλυκότητα», «ανδρισμός» νοούνται μόνο σε ένα πατριαρχικό σύστημα. «καμία δεν γεννιέται γυναίκα», γίνεται μέσω της ανισότιμης σχέσης της με τους άνδρες, γιατί αυτό επιβάλλει η θεσμοθετημένη ετεροφυλοφιλία. Η διαφοροποίηση «βιολογικό/κοινωνικό φύλο» δεν λειτουργεί απαραίτητα σε άλλες γλώσσες, όπου οι δύο σημασίες είτε καλύπτονται από έναν όρο είτε, όταν αποδίδονται με περισσότερους, αυτοί δεν αντιστοιχούν στους αγγλικούς (Braidotti και Waaldijk 2008). Στα ελληνικά η απόδοση του gender ως γένους είναι προβληματική λόγω των εθνικιστικών του συνδηλώσεων: το γένος σημαίνει το είδος, τη διάκριση ανδρών και γυναικών, το γραμματικό γένος, αλλά και τη γενιά, την καταγωγή, τη φυλή και το έθνος, π.χ. το ελληνικό γένος, η Μεγάλη του Γένους Σχολή. 5 Το gender και το sex έχουν μεταφραστεί ως κοινωνικό και βιολογικό φύλο αντίστοιχα, ενώ, κατ άλλες επιλογές, ως φύλο και βιολογικό φύλο (Αβδελά και Ψαρρά 1997) ή κοινωνικό φύλο και φύλο (Laqueur 2003 [1990]). Στη συνέχεια πα- 4. Εκτός από τις ήδη μεταφρασμένες παραπομπές, οι οποίες παρατίθενται στη σχετική ενότητα της βιβλιογραφίας, η απόδοση των υπόλοιπων ξενόγλωσσων παραθεμάτων είναι δική μου. 5. Λεξικό της κοινής νεοελληνικής, Θεσσαλονίκη: Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών, Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη, 1998, 302. Γεώργιος Δ. Μπαμπινιώτης, Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας, Αθήνα: Κέντρο Λεξικολογίας, 1998, 414.

7 Εισαγωγή 11 ρατηρείται μία τάση απάλειψης των επιθετικών προσδιορισμών, όχι μόνο όταν ταιριάζει στη ροή του λόγου, αλλά και επειδή οι βιολογικές ιδιότητες εγγράφονται σε πολιτισμικά συμφραζόμενα, όπως ελπίζεται ότι μας υπενθύμισε αυτή η σύντομη βιβλιογραφική αναδρομή. Η έλλειψη δύο διακριτών λέξεων δεν ισοδυναμεί κατ ανάγκην με μειονέκτημα. Αναφερόμενη στις γερμανόφωνες μελετήτριες, η Gisela Bock (1991: 9) σημειώνει ότι «βρίσκονται στη δύσκολη αλλά και ευνοϊκή θέση να μην μπορούν να διακρίνουν με σαφή τρόπο, που όμως είναι προβληματικός, ανάμεσα στη φυσιολογία και στον πολιτισμό». Οι φεμινίστριες είχαν επικρίνει τη βιολογική αιτιοκρατία πολύ πριν από τη δημιουργία δύο όρων για το φύλο. Ας αρκεστούμε στη ρήση της Simone de Beauvoir (2009 [1949]: 387) ότι «δεν γεννιόμαστε γυναίκες, γινόμαστε», όπως και άνδρες. Ακόμη και χωρίς την παραπάνω ορολογία δεν είναι «δύσκολο να εκφράσουμε την αντίθεσή μας στην ιδέα ότι οι άνθρωποι που έχουν ωοθήκες είναι από τη φύση τους ακατάλληλοι για τον αθλητισμό, την πνευματική εργασία ή τη σταδιοδρόμηση στη δημόσια σφαίρα» (Moi 1999: 5). Ο διαχωρισμός «βιολογικό/ κοινωνικό» στα αγγλικά είχε σκοπό να καταδείξει την πολιτισμική κατασκευή της «φυσικής» μοίρας, τον οποίο και επέτυχε. Ο ίδιος σκοπός ωστόσο επετεύχθη και σε άλλες γλώσσες. Το φύλο κυριολεκτεί και συμβολίζει, (ανα)διαμορφώνει, (ανα) παριστά και (ανα)διαπραγματεύεται σχέσεις εξουσίας. Κατ αυτόν τον τρόπο ο όρος μένει ανοικτός προς επεξεργασία και εμπλουτισμό δίχως το άγχος της αποδόμησης των διχοτομιών, το οποίο διακατέχει τις αγγλόφωνες εκπροσώπους του μεταμοντερνισμού (Garcia Ramon κ.ά. 2006: 3).

8 μέρος i Η διεθνής έρευνα

9 1. Η συνάντηση της αρχαιολογίας με τον φεμινισμό 1.1. Οι μαχητές του σκάμματος Η αρχαιολογία μπορεί να οριστεί με διάφορους τρόπους. Μία εκδοχή την παρομοιάζει με ένα τεράστιο σατανικό παιχνίδι συναρμολόγησης που το επινόησε ο διάβολος ως όργανο βασανισμού, γιατί: α) δεν θα τελειώσει ποτέ β) δεν ξέρουμε πόσα κομμάτια λείπουν γ) τα περισσότερα έχουν χαθεί για πάντα δ) δεν μπορούμε να αντιγράψουμε κοιτώντας την εικόνα (Bahn 1989: 5). Μία άλλη την τοποθετεί στον προθάλαμο της ηδονής: «το πιο διασκεδαστικό πράγμα που μπορεί να κάνει κανείς χωρίς να βγάλει τα εσώρουχά του» (Flannery 1982: 278). Μία τρίτη την περιγράφει ως «συναρπαστική αναζήτηση την αναζήτηση να μάθουμε για τον ίδιο μας τον εαυτό και για το ανθρώπινο παρελθόν» (Renfrew και Bahn 1991: 9). Ό,τι ονομάζεται αρχαιολογία εμφανίστηκε στα πλαίσια της αποικιοκρατίας και του σχηματισμού των εθνών-κρατών (Hamilakis και Duke 2007, Schnapp κ.ά. 2004, Thomas 2004). Οι συλλεκτικές δραστηριότητες της ευρωπαϊκής αριστοκρατίας μετεξελίχθηκαν σε επιστήμη όταν «Οι πλιατσικολόγοι το ριξαν στη σοφία και την αισθητικούρα» (Κουμανούδης 1984: 18). Η αρχαιολογία ξεκίνησε σαν ένα ταξίδι θαρραλέων ψυχών σε μία «ξένη χώρα» (πρβλ. Lowenthal 1985), σε τόπους «εξωτικούς» με κίνητρο τη μεγάλη ανακάλυψη. Με τέτοιες καταβολές διέπρεψε στην κατασκευή ταυτοτήτων και ετεροτήτων, δηλαδή στην υποτιθέμενη υπεροχή του δυτικού «εαυτού» έναντι του μη δυτικού «άλλου». Παρόλο που έχει να επιδείξει σημαντικές μελετήτριες από τα πρώτα της βήματα (Adams 2010, Allen 2009, Allsebrook 2002, Bandini 2003, Beness και Hillard

10 16 ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΟΚΚΙΝΙΔΟΥ 2005, Callander και Smith 2007, Carr 2012, Claassen 1994, Cohen και Joukowsky 2004, D Agata 2009, Díaz-Andreu και Sørensen 1998α, Dyson 2004, Gill 2002, 2007, Irwin-Williams 1990, Joukowsky και Lesko 2004, Koch και Mertens 2002, Lukitz 2006, Nicotra 2004, Parezo 1993, Pope 2011, Reyman 1992, Sheppard 2010, Smith 2000, 2005, 2007, 2009, White κ.ά. 1999), παρέμενε μέχρι πρόσφατα ανδρική λέσχη τόσο ανδρική ώστε να παραλείπει τα ονόματα των γυναικών ακόμη και από τις υποσημειώσεις της αρχαιολογικής ιστοριογραφίας (Irwin-Williams 1990: 8). Όσες περιηγήτριες και ερευνήτριες προσείλκυσαν, στην εποχή τους, το δημόσιο ενδιαφέρον, το οφείλουν στον «εξωτισμό» του εγχειρήματος (Birkett 1989: 185). Σε μία από τις πρώτες πραγματείες περί ανασκαφής, ο John Droop (1915: 63-64) υποστηρίζει ότι οι «κυρίες» δεν είναι απλώς ακατάλληλες να συμμετάσχουν, αλλά και εμποδίζουν τους «κυρίους» να εκφραστούν ελεύθερα σε στιγμές έντασης. εξαιρέσεις δέχεται μόνο για τις συζύγους των «κυρίων» του σκάμματος. 1 Περισσότερο από μισό αιώνα μετά η συμβουλή του να αποκλείονται οι γυναίκες από τις υπαίθριες αρχαιολογικές δραστηριότητες συνέχιζε να βρίσκει πρόθυμους αποδέκτες. Ας αναφέρουμε ενδεικτικά την περίπτωση μιας μεταπτυχιακής φοιτήτριας που, το 1970, είχε ζητήσει να συμμετάσχει σε πανεπιστημιακή ανασκαφή στις ΗΠΑ, για να λάβει την ακόλουθη απάντηση: Δεν προγραμματίζουμε καμία έρευνα πεδίου φέτος το καλοκαίρι, όπου θα μπορούσαμε να απασχολήσουμε γυναίκες, δεδομένου ότι οι ελκυστικές κοπέλες δημιουργούν περισσότερα προβλήματα από όσα μπορεί να αντισταθμίσει η εργασία τους. θα προσλάβουμε μόνο ανδρικό προσωπικό. Προτιμούμε να αφήσουμε τους άνδρες να συναναστραφούν με τις κοπέλες της περιοχής, παρά να έχουμε και τα δύο φύλα στην ανασκαφή. Τώρα που βρίσκεστε στην αρχή της αρχαιολογικής σας σταδιοδρομίας μπορεί να συναντάτε συχνά τέτοιες καταστάσεις. Αυτό με κανέναν τρόπο δεν σημαίνει ότι υποτιμούμε τις αρχαιολόγους ή τις ικανότητές τους, υπαγορεύεται απλώς από το γεγονός ότι οι γυναίκες ελκύουν τους άνδρες (εικόνα 1). Ακόμη και μετά τη θέσπιση της ισότητας κάποιοι εξακολουθούσαν να θεωρούν τις μικτές ομάδες αναγκαίο κακό. Λόγου χάρη, η Nicoletta Momigliano (2004: 3, σημ. 6) μας πληροφορεί ότι το 1986 εργάστηκε σε ανασκαφή ξένης σχολής στην Κρήτη, ο διευθυντής της οποίας δεν είχε ενδοιασμούς να δηλώσει ότι θα προτιμούσε αποκλειστικά ανδρική σύνθεση. 1. Ο συγγραφέας μεταφέρει τις εντυπώσεις του από την ανασκαφή της Βρετανικής Σχολής στη Φυλακωπή της Μήλου το 1911, όπου συμμετείχε μαζί με τον William A. Halliday, τον L. B. Tillard, τη Dorothy Lamb, τη Lilian E. Tennant και τη Hilda Lorimer τις πρώτες γυναίκες που έγιναν δεκτές σε έρευνα πεδίου της Σχολής. ο ίδιος και η Tennant είχαν την ευθύνη της κεραμικής. Τις απόψεις του Droop συμμεριζόταν και ο διευθυντής της ανασκαφής Richard Dawkins (Gill 2002: , 2007: 56).

11 1. Η συνάντηση της αρχαιολογίας με τον φεμινισμό 17 Εικόνα 1. «Θα προσλάβουμε μόνο ανδρικό προσωπικό». Ηλεκτρονική προέλευση: Νathanielh s photostream. Αναδημοσίευση και σε Bender 1991: 211. Η σύγχρονη μαζική κουλτούρα προβάλλει τον αρχαιολόγο-καουμπόι, που «πρέπει να ανασκάψει σε αρχαιότατες θέσεις, κατά προτίμηση βαθιά» (Smith 1998: 41), ωστόσο το στερεότυπο είναι σύμφυτο με τον ίδιο τον κλάδο. Αρκεί να σημειώσουμε ότι, σύμφωνα με διάφορα εγχειρίδια, δημοσιευμένα από τις αρχές του 20 ού αιώνα έως τη δεκαετία του 1970, οι ανασκαφείς πρέπει να έχουν νύχια κομμένα σύρριζα και δέρμα τραχύ, να αντέχουν τις ταλαιπωρίες, τη λάσπη και τη βροχή και να συμμορφώνονται στις εντολές των ανωτέρων. «Γυναικεία» χαρακτηριστικά, όπως τα καθαρά και λεπτά χέρια, το απαλό δέρμα, η σωματική αδυναμία και οι υστερίες (Hamilton 2007: 122, Lucas 2001: 7), δεν αποτελούν παρά «πηγή εκνευρισμού» και «αναποτελεσματικότητας» (Droop 1915: 64). Στο ίδιο πνεύμα ο Arthur Weigall (1923: 13-15) εκθειάζει τον σκονισμένο ήρωα των ανασκαφών: [όχι] τον άνδρα που περνά το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στο μουσείο ή τη βιβλιοθήκη και ζει σαν να του άξιζε να τον γυαλίσουν, όπως τα έπιπλα, [αλλά] τον άνδρα που εργάζεται ένα χρονικό διάστημα στο πεδίο και μένει εκεί, όπως αν έτρεφε τη μεγαλύτερη εκτίμηση για τον καθαρό αέρα του ουρανού. η αρχαιολογική έρευνα στο ύπαιθρο συμβάλλει στην απαιτούμενη εκπαίδευση υγιεινής

12 18 ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΟΚΚΙΝΙΔΟΥ των νεαρών ανδρών. Παραδείγματος χάρη, η εργασία στην έρημο της Αιγύπτου είναι μία από τις πιο υγιεινές και δημιουργικές ασχολίες που θα μπορούσαμε να φανταστούμε. Η έρευνα στα ιερά με θέα τον Νείλο, όπως το Gebel Silsileh, όπου πρέπει κανείς να βουτήξει στα κρύα νερά του ποταμού και να κολυμπήσει μέχρι τον ξεραμένο από τον ήλιο χώρο εργασίας, είναι σίγουρα πολύ πιο αναζωογονητική από το περιβάλλον μελέτης του μουσείου. επιπλέον ο αρχαιολόγος στην Αίγυπτο θα απολαύσει μία δόση από ό,τι ονομάζεται τραχύτητα. Οι «τραχείς» εξερευνητές καταλαμβάνουν τις αρχαιολογικές θέσεις σαν στρατηγοί (Joyce κ.ά. 2002: 20-22, Nelson 2004: 27), για να τις δημοσιεύσουν μόνοι τους, σαν να ήταν υπεράνθρωποι (Rick 1969: 1), με λεξιλόγιο πολεμικών ανακοινωθέντων, όπως τακτική, στρατηγική, αναγνώριση εδάφους, σημείο επίθεσης, παράταξη στρατευμάτων, πεδίο δράσης, μάχη (Joyce κ.ά. 2002: 20). Επιδεικνύουν τα «λάφυρα» στις γυναίκες και εκείνες φροντίζουν για τη φύλαξή τους, κοινώς επαναλαμβάνεται ο καταμερισμός εργασίας του άνδρα κουβαλητή και της γυναίκας νοικοκυράς. Το «χαρέμι» αναλαμβάνει βοηθητικά καθήκοντα (π.χ. πλένει όστρακα στην αποθήκη ή καταλογογραφεί ταπεινά ευρήματα με ανταμοιβή την άδεια δημοσίευσής τους) και συχνά τα νεαρά και όμορφα μέλη του παρέχουν σεξουαλικές υπηρεσίες στους κουβαλητές (Brown 1993: ). Ανάλογος διαχωρισμός καθηκόντων παρατηρείται και στο εργατικό προσωπικό, όταν απαιτούνται γυναικεία χέρια. Φωτογραφίες από τις ανασκαφές του Σουηδικού Ινστιτούτου στην Αργολίδα (Ασίνη, Δενδρά, Πρόσυμνα) δείχνουν τους άνδρες να σκάβουν ή να μεταφέρουν το χώμα με χειράμαξες και τις γυναίκες να το φτυαρίζουν, να το κοσκινίζουν ή να ετοιμάζουν τα γεύματα της ομάδας και βέβαια να αμείβονται λιγότερο (Wells 1998) (εικόνες 2-4). Ο Alfred Kidder (1949) διακρίνει δύο κατηγορίες κουβαλητών ανάλογα με τις περιοχές τριχοφυίας τους, αυτούς με δασύτριχο στέρνο, βρώμικους από τις κακουχίες επί του πεδίου, και τους θεωρητικούς του γραφείου με γενάκι και θα υποθέταμε καθαρούς. Ο αρχαιολόγος της περιπέτειας είναι νέος, ριψοκίνδυνος, γοητευτικός, στιβαρός, ευφυής, ερωτύλος και πολύ αρρενωπός. Φορά γυαλισμένες, ψηλές μπότες (για προστασία από τα δηλητηριώδη ερπετά) και στον γοφό έχει κρεμασμένο το πιστόλι. Η μόνη παραχώρηση που κάνει στους κινδύνους είναι να αφήνει μισοκουμπωμένο το πουκάμισό του. Αναζητεί θησαυρούς και, καθώς οι ταινίες όπου πρωταγωνιστεί πρέπει να έχουν αίσιο τέλος, τους ανακαλύπτει (εικόνα 5). Ο ακαδημαϊκός αρχαιολόγος είναι ηλικιωμένος, αφηρημένος, με παρουσιαστικό στα όρια του γελοίου και έναν μεγεθυντικό φακό με τον οποίο αγωνίζεται να διαβάσει επιγραφές σε λησμονημένες γλώσσες. Η ευτυχής κατάληξη (η αποκρυπτογράφηση) έρχεται όταν ο νέος και ωραίος βοηθός σώζει την κόρη του επιγραφολόγου από τους «άγριους». Αν ο αρχαιολόγος της υπαίθρου διακρίνεται για την τόλμη του, ο αρχαιολόγος του

13 1. Η συνάντηση της αρχαιολογίας με τον φεμινισμό 19 Εικόνα 2. Εργάτριες στις ανασκαφές της Ασίνης, Εθνικά Αρχεία Σουηδίας. Πηγή: Καθημερινή, ένθετο «Επτά Ημέρες», αφιέρωμα «Εργαζόμενες γυναίκες: η είσοδος των γυναικών στη μισθωτή εργασία», 2 Μαΐου 1999, σελ. 3.

14 20 ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΟΚΚΙΝΙΔΟΥ Εικόνα 3. Εργάτες και εργάτριες στις ανασκαφές της Ασίνης. Φωτογραφία ίσως του Μουσείο Gustavianum Πανεπιστημίου Ουψάλας. Ευγενική παραχώρηση του Σουηδικού Ινστιτούτου Αθηνών. γραφείου διακρίνεται για το αστυνομικό του δαιμόνιο, κάτι σαν τον Ηρακλή Πουαρό. Στο Έγκλημα στη Μεσοποταμία ο δολοφόνος, που τυχαίνει να είναι αρχαιολόγος, λέει στον διάσημο επιθεωρητή: «Θα γινόσασταν καλός αρχαιολόγος, κύριε Πουαρό. Έχετε το χάρισμα να ανασυνθέτετε τον παρελθόν» (Christie 1994 [1936]: 215). Στις χολιγουντιανές παραγωγές τύπου Indiana Jones, όπου η αρχαιολογία ταυτίζεται με την αρχαιοκαπηλεία και τα χρώματα του ανθρώπινου δέρματος με το λευκό, κυριαρχούν οι ανδρικοί χαρακτήρες. Οι λίγες γυναίκες αρχαιολόγοι απεικονίζονται εξαρτημένες από τους άνδρες, αδέξιες, αδύναμες, παράλογες, πανικόβλητες στη θέα ερπετών, τρωκτικών και εντόμων. Τις ακόμη λιγότερες φορές που πρωταγωνιστούν, συγκεντρώνουν τις αρχετυπικές ιδιότητες του ήρωα επί του πεδίου, όπως η τυμβωρύχος Lara Croft (Angelina Jolie) και η Sharon Golban (Olivia Williams). Μάλιστα η δεύτερη, επικεφαλής ανασκαφής, συγκεντρώνει όλες τις ανδρικές συνήθειες του επαγγέλματος: καπνίζει πολύ, πίνει πολύ και οδηγεί πολύ γρήγορα. Αυτές οι αναπαραστάσεις δεν είναι μόνο αποκυήματα της χολιγουντιανής φαντασίας, αφού για τα περισσότερα εγχειρίδια αρχαιολογία εξακολουθεί να

15 1. Η συνάντηση της αρχαιολογίας με τον φεμινισμό 21 Εικόνα 4. Πρόσυμνα (Μπερμπάτι), Ο διευθυντής της ανασκαφής Axel Persson με τη μαγείρισσα Κωνσταντίνα Μπελεσιώτη. Ευγενική παραχώρηση του Σουηδικού Ινστιτούτου Αθηνών. σημαίνει αντιξοότητες, στις οποίες αντεπεξέρχονται οι δυνατοί και όσες τολμούν να τους μιμηθούν, αρκεί να μην απαρνηθούν τη «γυναικεία» τους φύση (Moser 2007: 254, 259). Η Lara Croft και οι ομόφυλές της επί της οθόνης, για να βρουν τον θησαυρό, πρέπει να γίνουν αντικείμενα του ανδρικού πόθου. Γι αυτό είναι ελκυστικές, φορούν στενά ρούχα, ρίχνουν λάγνες ματιές, αφήνουν σεξουαλικά υπονοούμενα και κάποτε περνούν από τα υπονοούμενα στην πράξη. Στις ίδιες ταινίες η αρχαιοθηρευτική επιτυχία των ανδρών δεν εξαρτάται από την ικανότητά τους να γοητεύουν (Baxter 2002: 17) (εικόνες 6-8). Μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο η αρχαιολογία θα χάσει τον ρομαντισμό της για να στραφεί σε πιο πρακτικά θέματα, όπως οι τρόποι επιβίωσης και κυριαρ-

16 22 ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΟΚΚΙΝΙΔΟΥ Εικόνα 5. Ο Indiana Jones και οι κυνηγοί της χαμένης κιβωτού. Harrison Ford, σκηνοθεσία Steven Spielberg, 1981.

17 1. Η συνάντηση της αρχαιολογίας με τον φεμινισμό 23 Εικόνα 6. Η Lara Croft τυμβωρύχος. Angelina Jolie, σκηνοθεσία Simon West, χίας στο παρελθόν, σε μία προσπάθεια να κατανοήσει το παρόν ενός κόσμου που έβγαινε από τα ερείπια. Στη μετάβαση από την «απώλεια της αθωότητας» (Clarke 1973) στον ρεαλισμό πρωτοστατεί η προϊστοριολογία. Είναι η εποχή της Νέας Αρχαιολογίας που, συνεπαρμένη από τον θετικισμό, συστήνεται ως «σκληρή» επιστήμη, ικανή να φέρει στο φως την αλήθεια. Απομακρύνεται από τις φιλολογικές επιρροές για να στραφεί σε εθνογραφικές παραλληλίες. Εφαρμόζει τις αρχές της εμπειρικής παρατήρησης και του εργαστηριακού ελέγχου, με τη φιλοδοξία να προβλέψει, μέσω κανονιστικών υποθέσεων εργασίας, την ανθρώπινη συμπεριφορά ανεξαρτήτως χρόνου και τόπου. Αντιλαμβάνεται τον πολιτισμό ως σύστημα από αλληλένδετα υποσυστήματα μέσα προσαρμογής στο φυσικό περιβάλλον. Εστιάζει την προσοχή της στα οικιστικά συστήματα επιβίωσης, τα κοινωνικοτεχνικά υποσυστήματα και τους παράγοντες που τα επηρεάζουν, όπως οι δημογραφικές πιέσεις ή οι πιέσεις εξαιτίας της έλλειψης πόρων. Ερμηνεύει την ιδεολογία και τον συμβολισμό ως προβλέψιμα παράγωγα της υλικής βάσης μηχανισμούς κοινωνικής συνοχής ή επιβολής κατά περίπτωση όταν δεν τα κρίνει απροσπέλαστα. Δεν είναι επομένως παράδοξο που από τις νεοαρχαιολογικές προσεγγίσεις απουσιά-

18 24 ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΟΚΚΙΝΙΔΟΥ Εικόνα 7. Το σώμα. Antonio Banderas και Olivia Williams, σκηνοθεσία Jonas McCord, Εικόνα 8. Ένα εκατομμύριο χρόνια προ Χριστού. Raquel Welch, σκηνοθεσία Don Chaffey, 1966.

19 1. Η συνάντηση της αρχαιολογίας με τον φεμινισμό 25 ζει το άτομο και κατ επέκταση οι έμφυλες σχέσεις. Αν όμως το φύλο είναι αόρατο, είναι επίσης απίθανο να βρέθηκε ποτέ στο οπτικό πεδίο των αρχαιολόγων ένα οικιστικό σύστημα επιβίωσης με τα υποσυστήματά του, ενώ «γνωρίζουμε ότι στις προϊστορικές κοινωνίες υπήρχαν άνδρες και γυναίκες» (Conkey και Gero 1991: 7, έμφαση του πρωτοτύπου) Τα φεμινιστικά κύματα Εξαιτίας της τάσης της «να αναζητεί τροφή στα θεωρητικά σουπερμάρκετ άλλων επιστημών» (Murray 1995: 290), αντί να την ετοιμάζει μόνη της, η αρχαιολογία συνάντησε τον φεμινισμό με σχετική καθυστέρηση. Στις αιτίες της αργοπορημένης γνωριμίας τους περιλαμβάνονται επίσης: α) η έμφαση της Νέας (διαδικαστικής) Αρχαιολογίας σε απρόσωπα φαινόμενα αντανακλάσεις της περιβαλλοντικής προσαρμογής και της κοινωνικής δομής (Wylie 1991α, 1991β, 1992α, 1992β, 1993α) και β) η τυπολατρική και αισθητική παράδοση της αρχαιολογίας του ελληνορωμαϊκού κόσμου και η άκριτη χρήση των γραπτών πηγών, κατά κανόνα ανδρικής προέλευσης και μισογυνικού χαρακτήρα (Brown 1993, 1997, Spencer-Wood 2006). Την απώλεια της επιστημονικής αθωότητας θα διαδεχτεί η «απώλεια της πολιτικής αθωότητας» (Kristiansen 1993: 3) ως αποτέλεσμα των ανακατατάξεων μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, από κοινού με την κατάρρευση της θετικιστικής αυτοπεποίθησης και του διαχωρισμού ανάμεσα σε γνωστικό υποκείμενο και αντικείμενο, η οποία είχε ήδη αρχίσει στον ευρύτερο χώρο των κοινωνικών επιστημών. Στις πρώην αποικίες η αλλαγή πλεύσης οφείλεται επιπλέον στην άρνηση των ιθαγενών να παραμείνουν αντικείμενο θέασης από τη δυτική επιστήμη, αντί να διαχειρίζονται οι ίδιοι την ιστορία τους (Lydon και Rizvi 2010). Μέσα σε αυτό το διανοητικό κλίμα διατυπώνονται οι μεταδιαδικαστικές προτάσεις: Αμφισβητούνται οι κανόνες καθολικής ισχύος προς ανακάλυψη της αλήθειας που περιμένει τη διαμεσολάβηση των αρχαιολόγων για να λάμψει. Τα υλικά κατάλοιπα δεν αποτυπώνουν παθητικά τον πολιτισμό, αλλά τον συγκροτούν, συνθέτουν ένα είδος κειμένου και, ως τέτοιο, υπόκεινται σε πολλαπλές αναγνώσεις. Δεν αρκεί η αποκρυπτογράφηση των κοινωνικών δομών, αν δεν γίνουν γνωστοί οι φορείς τους, αν αυτές δεν ενταχθούν σε συμφραζόμενα. Αναζητείται το άτομο και το ανθρώπινο πρόσωπο του παρελθόντος. Το ενδιαφέρον στρέφεται στην πολιτισμική πολυμορφία, στους τρόπους πρόσληψης της αρχαιολογίας, στις σχέσεις της τόσο με την εξουσία όσο και με τους «άλλους», στις ανάγκες και τις εμπειρίες των αποδεκτών της που τώρα αναδεικνύονται σε παραγωγούς της. Συγχρόνως αναγνωρίζεται η σχετικότητα των ερμηνει-

20 26 ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΟΚΚΙΝΙΔΟΥ ών, οι οποίες όμως συγκλίνουν στην προσπάθεια να γίνει, κατά το δυνατόν, αντιληπτό πώς συμπεριφέρονται οι άνθρωποι σε άλλες εποχές και περιβάλλοντα, πώς ανιχνεύονται η ομοιότητα και η διαφορά και πώς μπορούμε να ξανασκεφτούμε το παρελθόν (και το παρόν) με πιο δημιουργικό τρόπο. Αυτός ο αναπροσανατολισμός, μαζί με την αυξανόμενη παρουσία των γυναικών αρχαιολόγων, θα ενθαρρύνει τον φεμινιστικό λόγο. Οι οφειλές πάντως ανάγονται στο πρώτο φεμινιστικό κύμα, χάρη στο οποίο ερευνήτριες από εύπορα κοινωνικά στρώματα, σε αναζήτηση φυγής από τις καταδυναστεύσεις της πατρίδας τους, θα αμφισβητήσουν τους παραδοσιακούς ρόλους, ορισμένες μάλιστα θα αναπτύξουν φεμινιστική δράση (Champion 1998: , Drower 2004, Sheppard 2010). Την επαύριο της βιομηχανικής επανάστασης συντελούνται καθοριστικές αλλαγές στη ζωή των γυναικών στη Δυτική Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική: πρόσβαση στην εκπαίδευση, δυνατότητα αποφυγής του γάμου, απόκτηση ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων. Παρ όλα αυτά οι γυναίκες εξακολουθούσαν να στερούνται το δικαίωμα της πανεπιστημιακής μόρφωσης και, όπως τα πολιτικά δικαιώματα, αγωνίστηκαν για να το αποκτήσουν. Στο δεύτερο μισό του 19 ου αιώνα αρχίζουν να φοιτούν στα ευρωπαϊκά και βορειοαμερικανικά πανεπιστήμια. Από αυτή τη γενιά θα προέλθουν οι πρώτες αρχαιολόγοι, συχνά παντρεμένες με ομοτέχνους τους και στη σκιά των συζύγων τους (Díaz-Andreu και Sørensen 1998β: 14-15). Η Lucia Nixon (1994: 23, σημ. 42) αποκαλεί το φαινόμενο «σύνδρομο Schleimann», από τον φημισμένο ανασκαφέα της Τροίας και των Μυκηνών που παντρεύτηκε δύο φορές. Άλλωστε το όνομα της δεύτερης συζύγου του, της Σοφίας Εγκαστρωμένου, είναι γνωστό μόνο μεταξύ των ειδικών, αντίθετα με τη φωτογραφία όπου απεικονίζεται να φορά τα κοσμήματα από τον «θησαυρό του Πριάμου» (εικόνα 9). Η Nixon αναφέρει επίσης την περίπτωση μιας διδακτορικής διατριβής, ο συγγραφέας της οποίας ευχαριστεί τη νυν και την πρώην σύζυγό του για τη βοήθειά τους. Ενώ ο γάμος ευνοούσε τους άνδρες, η επιλογή να μείνει μία γυναίκα ανύπαντρη και να συνδέσει την επαγγελματική ή και την προσωπική της ζωή με άλλες γυναίκες άφηνε περιθώρια ελευθερίας και επιτυχίας. 2 Παρά τον κατά φύλα διαχωρισμό των αρχαιολόγων στις ανασκαφές, επιβεβλημένο και από τα ήθη των τοπικών κοινωνιών, το εργατικό προσωπικό αποτελείται κυρίως από ντόπιους άνδρες (Callander και Smith 2007: 77-79, Gill 2007: 70, Sørensen 1998: 51), καθώς όμως πρόκειται για άτομα με ταπεινή κοινωνική καταγωγή, η παρουσία τους θεωρείται αμελη- 2. Τέτοια ζευγάρια γυναικών ήταν γνωστά στις ΗΠΑ, στα τέλη του 19 ου - αρχές του 20 ού αιώνα, ως «γάμοι της Βοστώνης» από το μυθιστόρημα του Henry James Οι Βοστωνέζοι (1886). Όπως και οι ηρωίδες του μυθιστορήματος, πρόκειται για γυναίκες μορφωμένες, οικονομικά ανεξάρτητες, ακόμη και σουφραζέτες. Βλ. Faderman 1999.

21 1. Η συνάντηση της αρχαιολογίας με τον φεμινισμό 27 Εικόνα 9. Η Σοφία Εγκαστρωμένου-Schleimann ( ) με τα κοσμήματα από τον «θησαυρό του Πριάμου», Storia Illustrata 167 (1971). Ηλεκτρονική προέλευση: Wikipedia. en.wikipedia.org/wiki/priam%27s_treasure

22 28 ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΟΚΚΙΝΙΔΟΥ Εικόνα 10. Harriet Ann Boyd Hawes ( ), Ηράκλειο, Harriet Boyd Hawes Papers, Smith College Archives. Ηλεκτρονική προέλευση: Pro Archaeologia. org/onlinepaper/ehaegypt/index.htm

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ. Συντάκτριες - ηµιουργοί: Αγγέλου ήµητρα Ζορµπά Βασιλική

ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ. Συντάκτριες - ηµιουργοί: Αγγέλου ήµητρα Ζορµπά Βασιλική ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ Συντάκτριες - ηµιουργοί: Αγγέλου ήµητρα Ζορµπά Βασιλική ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ ΒΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΡΟΛΟΙ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Η κοινωνία μας περνά ένα στάδιο ταχύτατων μεταλλαγών και ανακατατάξεων, όπου αμφισβητούνται αξίες και θεσμοί. Σήμερα οι θεσμοί έχουν γίνει πολύμορφοι και σύνθετοι, ενώ ταυτόχρονα όσοι άντεξαν

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική Απόλαυση και Αφηγηµατικός Κινηµατογράφος (1975) Laura Mulvey

Οπτική Απόλαυση και Αφηγηµατικός Κινηµατογράφος (1975) Laura Mulvey Οπτική Απόλαυση και Αφηγηµατικός Κινηµατογράφος (1975) Laura Mulvey Το άρθρο αυτό επιβεβαιώνει τη γνώµη πολλών φεµινιστών/ τριών κριτικών του κινηµατογράφου ότι το ανδρικό βλέµµα κυριαρχεί στις ταινίες

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΘΛΗΤΕΣ & ΑΘΛΗΤΡΙΕΣ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για ένα τόσο εξαιρετικά σημαντικό θέμα που αγγίζει και αφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η ενδυμασία και η σημασία της για τον άνθρωπο

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η ενδυμασία και η σημασία της για τον άνθρωπο ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο Η ενδυμασία και η σημασία της για τον άνθρωπο Η ενδυμασία αποτελείται από κάθε τι με το οποίο ο άνθρωπος καλύπτει και στολίζει το σώμα του. Περιλαμβάνει δηλαδή τα ρούχα και

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΘΛΗΤΕΣ & ΑΘΛΗΤΡΙΕΣ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

Το κείμενο αναφέρεται στη μειονεκτική θέση της γυναίκας στην ινδική κοινωνία. Η ινδική

Το κείμενο αναφέρεται στη μειονεκτική θέση της γυναίκας στην ινδική κοινωνία. Η ινδική ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 25/01/2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Περίληψη Το κείμενο αναφέρεται στη μειονεκτική θέση της γυναίκας στην ινδική κοινωνία. Η ινδική κυβέρνηση έχει υποσχεθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: Η ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙςΗ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΦΥΛΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: Η ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙςΗ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΦΥΛΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: Η ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙςΗ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Γκασούκα Μαρία Επίκουρη Καθηγήτρια Φύλου και Λαογραφίας Πανεπιστήμιο Αιγαίου Παράγοντες που συντελούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας 3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας Η νεοκλασική θεωρία της προσφοράς εργασίας που αναπτύξαμε προηγουμένως υποστηρίζει ότι οι επιλογές

Διαβάστε περισσότερα

Kantzara, V. (2006) Patriarchy στο Fitzpatrick T., et al. (eds.) International Encyclopedia of Social Policy, London: Routledge (σελ.

Kantzara, V. (2006) Patriarchy στο Fitzpatrick T., et al. (eds.) International Encyclopedia of Social Policy, London: Routledge (σελ. Kantzara, V. (2006) Patriarchy στο Fitzpatrick T., et al. (eds.) International Encyclopedia of Social Policy, London: Routledge (σελ. 6) Πατριαρχία 1 Η λέξη πατριαρχία, προέρχεται από την ελληνική γλώσσα

Διαβάστε περισσότερα

Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε ΕΠΠΑΙΚ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2013-2014

Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε ΕΠΠΑΙΚ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2013-2014 Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε ΕΠΠΑΙΚ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2013-2014 ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ & ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΑΙΤΗΜΑ ΓΙΑ ΙΣΟΤΗΤΑ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΟΜΑΔΑ 6 η : Μηλάκης

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογικό-Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρείου και Μουσείο Μεταλλείας- Μεταλλουργίας Λαυρείου

Τεχνολογικό-Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρείου και Μουσείο Μεταλλείας- Μεταλλουργίας Λαυρείου Τεχνολογικό-Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρείου και Μουσείο Μεταλλείας- Μεταλλουργίας Λαυρείου Γιώργος Ν. Δερμάτης, Δρ. Ιστορίας, μέλος της Επιστ. Επιτρ. του ΜΜΜΛ (ΕΜΠ και ΥΠΠΟΤ), Εταιρεία Μελετών Λαυρεωτικής Το

Διαβάστε περισσότερα

Η Έκπτωτη και η Άλλη Τόποι θηλυκότητας και σύγχρονη φωτογραφία

Η Έκπτωτη και η Άλλη Τόποι θηλυκότητας και σύγχρονη φωτογραφία Η Έκπτωτη και η Άλλη Τόποι θηλυκότητας και σύγχρονη φωτογραφία Της Χρυσής Τσιώτα Θα ξεκινήσω κάνοντας μια προσπάθεια να απαντήσω σε μερικά από τα ερωτήματα που θέτει η Συραγώ Τσιάρα στο κείμενό - αφορμή

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των εκπαιδευτικών στην αποδόµηση των έµφυλων ταυτοτήτων: προϋποθέσεις, αντιστάσεις και όρια

Ο ρόλος των εκπαιδευτικών στην αποδόµηση των έµφυλων ταυτοτήτων: προϋποθέσεις, αντιστάσεις και όρια Ο ρόλος των εκπαιδευτικών στην αποδόµηση των έµφυλων ταυτοτήτων: προϋποθέσεις, αντιστάσεις και όρια Ελένη Μαραγκουδάκη Επίκ. Καθηγήτρια Τµήµα ΦΠΨ, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων Tα κορίτσια φοιτούν σε ίσο ή και

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας

Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας Ημερίδα με θέμα «Η αγορά εργασίας σε κρίση». Συνεδρία: Οι συνέπειες της κρίσης σε διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

ΘΗΛΥΚΟΤΗΤΑ ΑΝΔΡΟΠΡΕΠΕΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΑΥΤΟ-ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ/ΑΥΤΟΠΟΡΤΡΕΤΟ

ΘΗΛΥΚΟΤΗΤΑ ΑΝΔΡΟΠΡΕΠΕΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΑΥΤΟ-ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ/ΑΥΤΟΠΟΡΤΡΕΤΟ ΜΕΤΑΜΦΙΕΣΕΙΣ ΘΗΛΥΚΟΤΗΤΑ ΑΝΔΡΟΠΡΕΠΕΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΑΥΤΟ-ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ/ΑΥΤΟΠΟΡΤΡΕΤΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΜΕΣΩ ΤΟΥ ΑΛΛΟΥ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ Το φύλο δεν είναι ένα απλό γεγονός

Διαβάστε περισσότερα

Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία. Μαρία Ρεντετζή. δικαιώματα μ αυτά των ανδρών συναδέλφων τους στην ακαδημαϊκή ιεραρχία. Οι

Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία. Μαρία Ρεντετζή. δικαιώματα μ αυτά των ανδρών συναδέλφων τους στην ακαδημαϊκή ιεραρχία. Οι Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία Μαρία Ρεντετζή Συγκεκριμένες πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες στις αρχές της δεκαετίας του 1970 παρακίνησαν φεμινίστριες σε πολλά από τα πανεπιστήμια των Ηνωμένων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΦΛΩΡΙΝΑ 2014 1 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ : «ΣΕΡΓΙΑΝΙ ΣΤΟΥΣ ΡΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΦΛΩΡΙΝΑΣ» ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΣ : ΠΟΥΓΑΡΙ ΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Οι Έλληνες ανέκαθεν ήταν στενά δεμένοι με τον κόσμο των μελισσών. Ο πρώτος που ασχολήθηκε επιστημονικά με αυτές 300 χρόνια π.χ., ήταν ο Αριστοτέλης. Την εποχή εκείνη, ο

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση. Womens Business Gerasimos Tzamarelos, PhD 27 November 2014 Έννοιες Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού''

Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού'' Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού'' Οι παρακάτω προσκλήσεις εντάσσονται στο Έργο «ΠΑΝ ΕΚΤΗΣ Νο2- Ψηφιακός Θησαυρός Πρωτογενών

Διαβάστε περισσότερα

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η ιδέα Η θέση και ο ρόλος της γυναίκας στο κοινωνικό σύνολο διαφοροποιείται από κοινωνία σε κοινωνία και από εποχή σε εποχή. Είναι πολύ

Διαβάστε περισσότερα

Η καμπάνια του ΟΗΕ HeforShe - Ένα κίνημα αλληλεγγύης ανδρών και γυναικών για την ισότητα των φύλων

Η καμπάνια του ΟΗΕ HeforShe - Ένα κίνημα αλληλεγγύης ανδρών και γυναικών για την ισότητα των φύλων Η καμπάνια του ΟΗΕ HeforShe - Ένα κίνημα αλληλεγγύης ανδρών και γυναικών για την ισότητα των φύλων Μελίνα Δασκαλάκη, Δικηγόρος, Δημοτική σύμβουλος στο Δήμο Αθηναίων. Καλημέρα σας, Καλοσωρίζω όλους και

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟΙ ΠΑΙΚΤΕΣ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΛΥΤΕΡΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ Ο ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΗΜΕΡΑ Εμπειρικές γνώσεις Έλλειψη μεθοδολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση)

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) 18 Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο John Turner και οι συνεργάτες του (Turner, 1985, Turner et al. 1987), θεωρητικοί και ερευνητές

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης Δώρα Μαρκάτου, επίκ. Καθηγήτρια Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά):

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά): Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ Θετικά: μας ηρεμεί μας χαλαρώνει μας ψυχαγωγεί (ταξίδια, εκδρομές, συναντήσεις) μας παρέχει τα βασικά είδη διατροφής και επιβίωσης (αέρας, νερό, τροφή) Σήμερα (αρνητικά): Ο άνθρωπος:

Διαβάστε περισσότερα

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 5 ποδράσηη Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Επιστημών και Τεχνολογίας Πανεπιστημίου Πατρών 2ο Δημοτικό Σχολείο Ακράτας Δημοτικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

8 ο ΓΕΛΠάτρας ΕρευνητικήΕργασία Μάιος 2012

8 ο ΓΕΛΠάτρας ΕρευνητικήΕργασία Μάιος 2012 8 ο ΓΕΛΠάτρας ΕρευνητικήΕργασία Μάιος 2012 ΗΕξέλιξηκαιη Ιστορίατης Εκπαίδευσηςανά τουςαιώνες Τομάθημαστην αρχαίαελλάδα. Αντί για βιβλία είχαν πήλινες πλάκες και το μάθημα γινόταν με δύο άτομα, τον μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητέ κύριε Καρτσιώτη, αγαπητέ κύριε Καρούμπη, κυρίες και κύριοι,

Αγαπητέ κύριε Καρτσιώτη, αγαπητέ κύριε Καρούμπη, κυρίες και κύριοι, Αγαπητέ κύριε Καρτσιώτη, αγαπητέ κύριε Καρούμπη, κυρίες και κύριοι, Είναι μεγάλη μου ευχαρίστηση να σας καλωσορίσω από πλευράς Cedefop στη σημερινή συνάντηση. H κατάσταση στην Ελλάδα για τους περισσότερους

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ,

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ, ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ (ανά κατεύθυνση) Για τους εισαχθέντες 1987-99 και για τους εισαχθέντες 1999-02 απαιτούνται τουλάχιστον 6 ΥΕΣ, εκ των οποίων, 1 τουλάχιστον από κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 Αγαπητοί συνάδελφοι, κυρίες και κύριοι, Σας ευχαριστώ όλους που ήρθατε στη χώρα μας και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ Η έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων συνοδεύει σχεδόν πάντα την αίτηση για την είσοδο σε οποιοδήποτε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών. Την έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ο : Βασικές Οικονομικές Έννοιες ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Πολιτική Οικονομία (Οικονομική Επιστήμη) είναι η επιστήμη που μελετά τα οικονομικά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση

ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ & ΦΥΛΟ Μυστήριο αποτελεί τα τελευταία 20 χρόνια η συνεχής µείωση της συµµετοχής του γυναικείου φύλου στην επιστήµη των

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Λεξικός δανεισμός και ειδικά λεξιλόγια Πρόταση για διαθεματική διδασκαλία

Λεξικός δανεισμός και ειδικά λεξιλόγια Πρόταση για διαθεματική διδασκαλία Λεξικός δανεισμός και ειδικά λεξιλόγια Πρόταση για διαθεματική διδασκαλία ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγικό μέρος 2. Ειδικά λεξιλόγια και λεξικός δανεισμός 2.1.Διδακτικές προτάσεις 3. Παράδειγμα διδακτικής εφαρμογής

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή Συμπεριφορά

Οργανωσιακή Συμπεριφορά ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Οργανωσιακή Συμπεριφορά Ενότητα 1: Εισαγωγή στις Οργανώσεις Ιωάννης Σαλμόν Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές κάρτες

Επαγγελματικές κάρτες Επαγγελματικές κάρτες Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Θεματική: Τα επαγγέλματα των γονιών της τάξης μας ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies)

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) Social Media World 26/6/2014 Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) 1.Τι είναι τα STS; Σπουδές Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS) προσεγγίζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΜΑΔΑΣ (Τετράβιβλος, βιβλίο 1ο, κεφ. 7, σελ. 42-43, Περί ημερινών και νυκτερινών ).

ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΜΑΔΑΣ (Τετράβιβλος, βιβλίο 1ο, κεφ. 7, σελ. 42-43, Περί ημερινών και νυκτερινών ). ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΜΑΔΑΣ (Τετράβιβλος, βιβλίο 1ο, κεφ. 7, σελ. 42-43, Περί ημερινών και νυκτερινών ). Οι ομάδες των πλανητών (Sects) και η σπουδαιότητά τους σε ένα χάρτη Η πρωταρχική ενέργεια που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δ. ΠΥΛΑΙΑΣ-ΧΟΡΤΙΑΤΗ Απρίλιος 2012 Ανάλυση της Τοπικής Αγοράς Εργασίας 1. Περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών της περιοχής παρέμβασης στην οποία θα εφαρμοστεί το προτεινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Kεφάλαιο Τρίτο. Θεωρητική θεμελίωση. Έννοιες, Ορισμοί, Πεδίο. Το πρόβλημα της επιστημονικής ταυτότητας της ΣΕ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Kεφάλαιο Τρίτο. Θεωρητική θεμελίωση. Έννοιες, Ορισμοί, Πεδίο. Το πρόβλημα της επιστημονικής ταυτότητας της ΣΕ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή... 11 Kεφάλαιο Πρώτο Θεωρητική θεμελίωση. Έννοιες, Ορισμοί, Πεδίο. Το πρόβλημα της επιστημονικής ταυτότητας της ΣΕ 1.1. Η Σύγκριση. Έννοια και περιεχόμενο... 14 1.2. Η Συγκριτική Εκπαίδευση.

Διαβάστε περισσότερα

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του Περί του πολίτη Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Συγγραφέας : Hobbes Thomas Μεταφραστής : Βαβούρας Ηλίας ISBN: 9789604632732 Τιμή: 15,98 Σελίδες: 416 Διαστάσεις:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Φλώρινα, Ιούνιος 2012 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ Κ. ΣΑΡΡΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΒΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΔΡΑΣΕΩΝ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗΣ ΓΔ Στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου Ημερομηνία 19/3/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%b1%cf%80%cf%8c- %CE%BE%CF%8D%CE%BB%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9- %CE%B1%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Ηαναζήτηση οικουµενικών διαστάσεων. Ορισµένες διαφορές των κοινωνικών φύλων.

Ηαναζήτηση οικουµενικών διαστάσεων. Ορισµένες διαφορές των κοινωνικών φύλων. Ηαναζήτηση οικουµενικών διαστάσεων. Ορισµένες διαφορές των κοινωνικών φύλων. Σε διαφορετικούς πολιτισµούς παρατηρούνται σηµαντικές διαφορές στη συµπεριφορά των δύο φύλων. Στα αγγλικά υπάρχουν δύο διαφορετική

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δ. ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ-ΜΕΝΕΜΕΝΗΣ Απρίλιος 2012 Ανάλυση της Τοπικής Αγοράς Εργασίας 1. Περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών της περιοχής παρέμβασης στην οποία θα εφαρμοστεί

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ 2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ [94] ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΖΟΝΤΑΙ υλικές-οικονομικές πολιτικές πνευματικές ηθικές κοινωνικές αισθητικές θρησκευτικές ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός»

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Η Αφροδίτη Βακάλη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και είναι εκπαιδευτικός. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Υγείας

Κοινωνιολογία της Υγείας Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Κοινωνιολογία της Υγείας Ενότητα 10 : Κοινωνιολογία του Σώματος Μέρος Γ Μαίρη Γκούβα 1 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ηπείρου Τμήμα Νοσηλευτικής

Διαβάστε περισσότερα

Επιστηµονικός και Πολιτιστικός Οργανισµός των Ηνωµένων Εθνών. Πρόγραµµα Ηνωµένων Σχολείων για την Προώθηση της Παγκόσµιας Εκπαίδευσης.

Επιστηµονικός και Πολιτιστικός Οργανισµός των Ηνωµένων Εθνών. Πρόγραµµα Ηνωµένων Σχολείων για την Προώθηση της Παγκόσµιας Εκπαίδευσης. Επιστηµονικός και Πολιτιστικός Οργανισµός των Ηνωµένων Εθνών. Πρόγραµµα Ηνωµένων Σχολείων για την Προώθηση της Παγκόσµιας Εκπαίδευσης. Έκθεση για την Εκπαιδευτική Επίσκεψη στον Ναό του Επίκουρου Απόλλωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

ιαπολιτισµική κοινωνική ψυχολογία Στόχος µαθήµατος: η κατάδειξη του ρόλου που παίζει ο πολιτισµός στις κοινονικο-ψυχολογικές διαδικασίες.

ιαπολιτισµική κοινωνική ψυχολογία Στόχος µαθήµατος: η κατάδειξη του ρόλου που παίζει ο πολιτισµός στις κοινονικο-ψυχολογικές διαδικασίες. ιαπολιτισµική κοινωνική ψυχολογία Στόχος µαθήµατος: η κατάδειξη του ρόλου που παίζει ο πολιτισµός στις κοινονικο-ψυχολογικές διαδικασίες. Αξιολόγηση µαθήµατος: γραπτές εξετάσεις. ιαπολιτισµική κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

«Τα ιστορικά-πολιτιστικά χαρακτηριστικά του Λαυρείου και προτάσεις για την ανάδειξή τους»

«Τα ιστορικά-πολιτιστικά χαρακτηριστικά του Λαυρείου και προτάσεις για την ανάδειξή τους» «Τα ιστορικά-πολιτιστικά χαρακτηριστικά του Λαυρείου και προτάσεις για την ανάδειξή τους» Γιώργος Ν. Δερμάτης, Δρ. Ιστορίας-Κώστας Γ. Μάνθος, MSc Αρχιτέκτων Εταιρεία Μελετών Λαυρεωτικής Λαύρειο, 14 Δεκεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

www.synodoiporos,weebly.com Page 1

www.synodoiporos,weebly.com Page 1 ΓΡΑΦΟΝΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Σε πρώτη φάση διαβάζουμε τουλάχιστον 2 φορές ολόκληρο το κείμενο και φροντίζουμε να το κατανοήσουμε πλήρως. Προσέχουμε ιδιαίτερα τη στάση - άποψη του συγγραφέα και το σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ενότητα 1η: Παιδιά, Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας, Εκπαίδευση Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη

Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη Συγγραφέας Βασίλης Γ. Παυλόπουλος Περίληψη Οι κοινωνικές αναπαραστάσεις του γάμου και της οικογένειας

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Το μάθημα της Νέας Ελληνικής Γλώσσας στην Α Γυμνασίου διδάσκεται τρεις (3) περιόδους την εβδομάδα. Συνεπώς, το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο. Κεφάλαιο Πρώτο

Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο. Κεφάλαιο Πρώτο Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο Κεφάλαιο Πρώτο Η διγλωσσία / πολυγλωσσία είναι ένα παλιό φαινόμενο. Πάει χέρι με χέρι με τις μετακινήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 θεμα: Ιστορικη Εξελιξη Αγωγης και Προαγωγης Υγειας. Η προαγωγη υγειας είναι συνδεδεμενη με τις αλλαγες που

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΖΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΧΑΡΟΥΜΕΝΑ, ΑΝ Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΦΡΟΝΗΣΗ, ΟΜΟΡΦΙΑ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΚΑΙ ΟΥΤΕ ΠΑΛΙ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

14. Κατασκευάστε μια μακέτα ανασκαφικού σκάμματος και παίξτε «ανασκαφή»! Επίσης, για την «ανασκαφή» θα χρειαστείτε:

14. Κατασκευάστε μια μακέτα ανασκαφικού σκάμματος και παίξτε «ανασκαφή»! Επίσης, για την «ανασκαφή» θα χρειαστείτε: Αρχαιολογία ένα κλειδί για την πύλη του χρόνου 14. Κατασκευάστε μια μακέτα ανασκαφικού σκάμματος και παίξτε «ανασκαφή»! Συνοπτική περιγραφή Στο Α μέρος τα παιδιά κατασκευάζουν σε συνεργασία με τον/την

Διαβάστε περισσότερα

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν.

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν. Είναι γνωστή σε όλους η σειρά επιστημονικής φαντασίας Star Trek η οποία έχει φανατικούς θαυμαστές σε όλο τον κόσμο. Οι τεχνολογικές καινοτομίες και οι «φανταστικές» τεχνολογίες που είχε συμπεριλάβει στο

Διαβάστε περισσότερα