ΓΛΩΣΣΑ & ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΓΛΩΣΣΑ & ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ"

Transcript

1 ΣΧΟΛΙΚΟΙ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ & ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΧΙΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΧΙΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ 1ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΡΟΝΤΑΔΟΥ ΓΛΩΣΣΑ & ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ (Π.Ε.Κ.Ε.Β., 1 & 2 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2005) Επιμέλεια έκδοσης: Γεώργιος Καψάλης & Ελένη Μοσχοβάκη Συνδιοργανωτής ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΧΙΟΥ

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγικό σημείωμα... 3 Μέρος Πρώτο Παιδαγωγικές προεκτάσεις Γλώσσας και Λογοτεχνίας. Ανθολόγηση κειμένων-συγγραφέων και γνωριμία με το έργο των Θεοτοκά και Κρόκου Δημήτριος Λιγνός: Γλώσσα και λογοτεχνία στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση.. Μαριάννα Πελαντή: Προσεγγίσεις στο λογοτεχνικό έργο ενός συγγραφέα. Γνωριμία με το Γιώργο Θεοτοκά μέσα από τα «τρία διηγήματα της παιδικής ηλικίας». Λουκάς Αμπελιώτης: Οι νεολογισμοί στην ποίηση του Γιώργη Κρόκου..... Θεοδόσιος Πυλαρινός: Η λογοτεχνία και η σχολική ανθολόγησή της Μέρος Δεύτερο Από τη θεωρία στην πράξη και νέες προτάσεις για τη διδασκαλία Γλώσσας-Λογοτεχνίας Αικατερίνη Κολάκη: Λογοτεχνία στην τάξη-θεωρία και πράξη. Μάρκος Κάβουρας: Από την ιστορία στους μύθους και τις ιστορίες.. Ιωάννα Λεμονιάδου-Μιχαηλίδη: Μια διδακτική προσέγγιση της διδασκαλίας των πρώτων αριθμών με τη βοήθεια της λογοτεχνίας

3 Μέρος Τρίτο Γλώσσα και ιδεολογία Αγγελική Γιαννικοπούλου: Πίσω από τις γραμμές και τα χρώματα: Έμμεσα ιδεολογικά μηνύματα στο εικονογραφημένο παιδικό βιβλίο Γεώργιος Aμπαζής & Δημήτριος Νομικός: Ήρωες και πρότυπα συμπεριφοράς στην παιδική λογοτεχνία.... Μάρκος Σκούφαλος: Γλώσσα και ιδεολογία Μέρος Τέταρτο Ερευνητικές προσεγγίσεις για Γλώσσα -Λογοτεχνία Ελένη Μοσχοβάκη: Ο ρόλος του αφηγητή και η επίδρασή του στη συναισθηματική εμπλοκή των νήπιων κατά τη διάρκεια ανάγνωσης παιδικών βιβλίων... Γεώργιος Καψάλης: Στρατηγικές κατανόησης κειμένου: Η εφαρμογή τους από τους Έλληνες εκπαιδευτικούς

4 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ «Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ του µαθήµατος της γλώσσας στο Δηµοτικό αποσκοπεί στην ανάπτυξη της ικανότητας των μαθητών να χειρίζονται µε επάρκεια και αυτοπεποίθηση, συνειδητά, υπεύθυνα, αποτελεσµατικά και δηµιουργικά το γραπτό και τον προφορικό λόγο, ώστε να συµµετέχουν ενεργά στη σχολική και την ευρύτερη κοινωνία τους.»1 Το εργαλείο της γλώσσας λοιπόν αποκτά καθημερινά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο και οι μαθητές μας οφείλουν να κατακτήσουν βασικές δεξιότητες και να είναι εκπαιδευμένοι, ώστε να ανταποκρίνονται με επάρκεια τόσο στις απαιτήσεις του εκπαιδευτικού μας συστήματος όσο και ευρύτερα στις απαιτήσεις του κοινωνικού τους περίγυρου. Μέσα στην πολυφωνία της εκπαιδευτικής κοινότητας για τη Γλώσσα και τη Λογοτεχνία, οι Σχολικοί Σύμβουλοι Δημοτικής Εκπαίδευσης και Προσχολικής Αγωγής Χίου, η Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Χίου, ο υπεύθυνος Πολιτιστικών Θεμάτων της Διεύθυνσης Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Χίου, ο Σύλλογος Διδασκόντων του 1ου Δημοτικού Σχολείο Βροντάδου και με συνδιοργανώτρια τη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Χίου επιδίωξαν να δώσουν βήμα διαλόγου στους παιδαγωγούς όλων των βαθμίδων, ώστε να συνεισφέρουν τη δική τους φωνή στα εκπαιδευτικά δρώμενα της Χίου αλλά και της χώρας μας. Τα 14 κείμενα που ακολουθούν και αναφέρονται στη Γλώσσα και τη Λογοτεχνία αποτελούν μέρος των προφορικών εισηγήσεων που υπήρχαν στο πρόγραμμα του συνεδρίου Γλώσσα και Λογοτεχνία στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση που πραγματοποιήθηκε στις 1 1 Παιδαγωγικό Ινστιτούτο/Δ.Ε.Π.Π.Σ. στο: programs/depps/ 3

5 & 2 Απριλίου 2005 στην Π.Ε.Κ.Ε. Βροντάδου (Χίος) και το παρακολούθησαν 170 περίπου σύνεδροι.2 Στο πρώτο μέρος του βιβλίου εξετάζονται οι παιδαγωγικές προεκτάσεις της Γλώσσας-Λογοτεχνίας στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Αναπτύσσονται επίσης θέματα σχετικά με τη διδασκαλία του διηγήματος στο Δημοτικό Σχολείο. Εξετάζεται ένα μέρος του έργου του Γ. Θεοτοκά και παρουσιάζονται εκπαιδευτικά προγράμματα Λογοτεχνίας στην πράξη. Διερευνούνται επίσης οι νεολογισμοί στην ποίηση του Γ. Κρόκου μέσα από τη σταχυολόγηση λέξεων και ποιημάτων του. Τέλος, παρουσιάζονται οι απόψεις ενός από τους ανθολόγους των νέων Ανθολογίων και αναπτύσσονται προβληματισμοί σχετικά με την επιλογή των κατάλληλων λογοτεχνών αλλά και κειμένων. Το δεύτερο μέρος πραγματεύεται θέματα εφαρμογής της διδασκαλίας της Λογοτεχνίας στην τάξη. Συγκεκριμένα, γίνεται σύνδεση των στόχων, των περιεχομένων και των δραστηριοτήτων που αναφέρονται στο Δ.Ε.Π.Π.Σ., με δραστηριότητες που έχουν πραγματοποιηθεί στην τάξη ή στο σχολείο μέσα από την παρουσίαση κειμένων και εργασιών μαθητών. Στη συνέχεια παρουσιάζεται μια πρόταση για τη διδασκαλία του μαθήματος της ιστορίας με τη βοήθεια των ιστορικών μυθιστορημάτων και γίνονται προτάσεις πώς μπορεί αυτό να εφαρμοστεί στην τάξη. Τέλος, διερευνάται η προσέγγιση της διδασκαλίας των πρώτων αριθμών με τη βοήθεια της Λογοτεχνίας. Το τρίτο μέρος πραγματεύεται θέματα Γλώσσας και ιδεολογίας. Με αφετηρία αφηγηματικές συνισταμένες, όπως η οπτική γωνία ή η διακειμενικότητα και με τεχνικές παραμέτρους, όπως 2 Οι υπόλοιπες ανακοινώσεις του Συνεδρίου δεν περιλαμβάνονται σ αυτό το βιβλίο για τους εξής λόγους: α) οι εισηγητές δεν έστειλαν έγκαιρα τις εισηγήσεις τους, β) οι εισηγητές δε δήλωσαν ενυπόγραφα ότι η ανακοίνωσή τους δεν έχει εκδοθεί στο παρελθόν σε άλλο έντυπο ή ηλεκτρονικό μέσο μερικά ή ολόκληρη και δε βρίσκεται σε διαδικασία κρίσης για δημοσίευση σε άλλο έντυπο ή ηλεκτρονικό μέσο. 4

6 το είδος του πλαισίου ή η μορφή του κειμένου, παρουσιάζονται οι ιδεολογικές διαστάσεις του εικονογραφημένου παιδικού βιβλίου. Γίνεται στη συνέχεια μια προσπάθεια ερμηνείας του περιεχομένου μιας σειράς έντεχνων εκφάνσεων του λόγου, απ όσες μας κληροδότησε το μακρινό ή πρόσφατο παρελθόν και απ όσες συναντούμε και σήμερα σε χρήση και κυκλοφορία. Εξετάζονται επίσης ζητήματα Γλώσσας και ιδεολογίας και αναπτύσσεται η άποψη ότι το επικοινωνιακό μοντέλο αντιμετώπισης του γλωσσικού μαθήματος είναι υποταγμένο στον τρόπο που επιτρέπουν οι σύγχρονες κοινωνικο-οικονομικές δομές. Στο τέταρτο μέρος του βιβλίου αναπτύσσονται έρευνες που έχουν γίνει στα ελληνικά σχολεία σχετικές με τη Γλώσσα και τη Λογοτεχνία. Εξετάζεται έτσι ο ρόλος του αφηγητή και η επίδρασή του στη συναισθηματική εμπλοκή των νηπίων κατά τη διάρκεια παρουσίασης παιδικών βιβλίων. Παρουσιάζονται ακόμα οι στρατηγικές που χρησιμοποιούν οι νηπιαγωγοί αλλά και οι συναισθηματικές αντιδράσεις των νηπίων. Τέλος, περιγράφονται οι στρατηγικές κατανόησης που χρησιμοποιούν οι Έλληνες εκπαιδευτικοί κατά την επεξεργασία και κατανόηση κειμένων στις τάξεις τους. Πιστεύουμε ότι οι εργασίες που περιλαμβάνονται στο βιβλίο αυτό θα συνεισφέρουν στο διάλογο σχετικά με τη διδασκαλία της Γλώσσας-Λογοτεχνίας στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση και θα αποτελέσουν την απαρχή γόνιμων ερευνητικών αναζητήσεων αλλά και εφαρμογών στην τάξη. Θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε όλα τα μέλη της οργανωτικής επιτροπής του συνεδρίου που συνέβαλλαν με ποικίλους τρόπους στην πραγματοποίησή του. Πολλές ευχαριστίες οφείλονται ακόμα σε όλους τους εισηγητές και ιδιαίτερα στους προσκεκλημένους ομιλητές από τα διάφορα Πανεπιστήμια της χώρας αλλά και τους συμμετέχοντες στο συνέδριο. Πολλές ευχαριστίες οφείλονται τέλος στους χορηγούς του συνεδρίου που χωρίς αυτούς η πραγματοποίησή του και η έκδοση των πρακτικών θα ήταν αδύνατη: τη Νομαρχιακή Αυτοδιοί- 5

7 κηση Χίου, το Δήμο Ομηρούπολης, το Δήμο Καμποχώρων, τον Ιερό Ναό Αγίου Γεωργίου Βροντάδου, το Σύλλογο Γονέων του 1ου Δημοτικού Σχολείου Βροντάδου, το Δ.Σ. της Π.Ε.Κ.Ε. Βροντάδου, την Τσαμπαρλής και Υιός Ο.Ε. καύσιμα-λιπαντικά, το βιβλιοπωλείο Πάπυρος, την κ. Σταυρούλα Βασιλάκη-Τσαμπαρλή και τον κ. Ιωάννη Μεννή. Γεώργιος Καψάλης & Ελένη Μοσχοβάκη Επιμελητές της έκδοσης Νοέμβριος

8 Μέρος Πρώτο Παιδαγωγικές προεκτάσεις Γλώσσας και Λογοτεχνίας. Ανθολόγηση κειμένων-συγγραφέων και γνωριμία με το έργο των Θεοτοκά και Κρόκου 7

9 ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΛΙΓΝΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ «Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ είναι μια ατομική πράξη που ταυτόχρονα είναι ριζωμένη σε μια κοινωνικότητα. Με αυτόν ακριβώς το διττό χαρακτήρα μπορεί να προσεγγιστεί στην εκπαιδευτική πράξη. Με μοχλό τη λογοτεχνία μπορούμε να εγκαινιάσουμε νέες σχέσεις ανάμεσα στην εκπαίδευση και τη δημιουργικότητα συνδέοντας την παιδεία με τη μόρφωση και την πολιτισμική πράξη» (Αναγνωστόπουλος, 1999, σ.147). Η επικοινωνία του ενηλίκου και του παιδιού συντελείται χάρη στην ανάπτυξη και εξέλιξη των δεξιοτήτων με τη γλώσσα και την καλλιέργειά της. Βασικό στοιχείο η απόκτηση λεξιλογίου και ο εμπλουτισμός του που αρχίζει και θα πρέπει να συνεχίζεται όσο γίνεται καλύτερα μέσα στην οικογένεια. Προχωρά δε παράλληλα στο σχολείο και στον ευρύτερο κοινωνικό περίγυρο κάθε παιδιού. Η παιδική λογοτεχνία παίζει από τις πρώτες στιγμές της ανθρώπινης ζωής πρωταρχικό ρόλο. Οι στίχοι, τα νανουρίσματα και τα βρεφικά τραγουδάκια αποτελούν την πρώτη προσέγγιση του ανθρώπου με τη λογοτεχνία με ταυτόχρονη διέγερση των αισθήσεων (αφής, ακοής). Εξετάζοντας την πορεία της γλωσσικής ανάπτυξης από τη γέννηση (δες και Παρασκευόπουλος, 1992) βλέπουμε ότι το πρώτο έτος ζωής είναι μια προπαρασκευαστική γλωσσική περίοδος με διάφορα προγλωσσικά στοιχεία (άναρθρες φωνές, ψελλίσματα και ιδιόρρυθμες λέξεις, κ.ά.), ενώ η πρώτη λέξη με σαφές περιεχόμενο παράγεται από το παιδί το 12 ο μήνα της ηλικί- 8

10 ας του. Το 2ο έτος χρησιμοποιεί μια μεμονωμένη λέξη αντί για πρόταση (συγκριτικός λόγος) και ακολουθεί το στάδιο του τηλεγραφικού λόγου, όπου το παιδί συντάσσει προτάσεις με ουσιαστικά, ρήματα, επίθετα παραλείποντας όμως άρθρα, προθέσεις, συνδέσμους κλπ. Μεγαλώνοντας το παιδί εκφράζεται περισσότερο κατανοητά, η άρθρωσή του βελτιώνεται και η γραμματική δομή του λόγου του γίνεται πιο σωστή. Στο τέλος του 4ου έτους αρχίζει να χρησιμοποιεί πλήρεις προτάσεις. Το νήπιο εκφράζει τις προσωπικές του επιθυμίες, ανάγκες ή προθέσεις χωρίς όμως να απευθύνεται σε κάποιο ακροατή (εγωκεντρικός λόγος). Ενώ στην προσχολική ηλικία το παιδί χρησιμοποιεί προέννοιες, δηλαδή στις λέξεις του δίνει αφελείς σημασίες που βασίζονται σε προσωπικές, τυχαίες συμπτώσεις, γύρω στο 7ο έτος (Α Δημοτικού) εγκαταλείπει τους περιορισμούς της νηπιακής ηλικίας και κατέχει έννοιες οργανωμένες σε ιεραρχικά συστήματα. Με γοργό ρυθμό συνεχίζεται η γλωσσική ανάπτυξή του στη σχολική ηλικία, όπου κατακτά την ανάγνωση και τη γραφή και τις χρησιμοποιεί για να επικοινωνήσει και να ανταλλάξει μηνύματα με άλλα άτομα. Η Γλώσσα και η Λογοτεχνία αποτελούν ένα βαρυσήμαντο ειδικό γνωστικό αντικείμενο για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση που συμβάλλει καθοριστικά στην ανάπτυξη του προφορικού και γραπτού λόγου, δεξιότητες απαραίτητες για την επιτυχή εκπαίδευση του ατόμου. ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Το γνωστικό αντικείμενο της Γλώσσας περιλαμβάνει τον προφορικό και το γραπτό λόγο. Τα παιδιά από 3-6 ετών αντιλαμβάνονται το γραπτό λόγο, δείχνουν ενδιαφέρον για αυτόν και η πλειοψηφία τους είναι σε θέση να τον προσεγγίσουν. Πολύ σημαντικό είναι τα παιδιά του νηπιαγωγείου να βιώσουν στα σπί- 9

11 τια τους την εμπειρία της ανάγνωσης και της γραφής από τα μεγαλύτερα αδέρφια και τους γονείς τους. Να διαβάζουν τις εφημερίδες και τα βιβλία που διαβάζουν οι μεγάλοι, να μιμούνται και να παραδειγματίζονται. Τόσο στην Προσχολική Αγωγή όσο και στην Δημοτική Εκπαίδευση με το πολιτισμικό εργαλείο του γραπτού λόγου διεισδύουμε στη μάθηση, μοιραζόμαστε γνώσεις, σχετιζόμαστε, δουλεύουμε συλλογικά, ακούμε και προσέχουμε τους άλλους και εκλεπτύνουμε την ευαισθησία μας σχετικά με τον εαυτό μας και τους γύρω μας. Στόχοι της Γλώσσας και Λογοτεχνίας είναι (δες και Curto, Morillo & Teixidó, 1998, τ. II): Να κατανοούμε το γραπτό και τον προφορικό λόγο. Να εκφραζόμαστε με ειρμό, γραπτά και προφορικά, έχοντας υπόψη μας τα χαρακτηριστικά και τις διαφορές στην επικοινωνία μας με τους άλλους. Να αναγνωρίζουμε, να σεβόμαστε και να εκτιμούμε τη γλωσσική διαφορετικότητα των ξένων κοινωνιών ως ένα πολιτισμικό στοιχείο που θα εμπλουτίσει και το δικό μας πολιτισμό. Να χρησιμοποιούμε την ανάγνωση ως πηγή ευχαρίστησης, πληροφόρησης και μάθησης. Να χρησιμοποιούμε το γραπτό λόγο για την ανταλλαγή ιδεών και συναισθημάτων με σεβασμό στην κοινωνική συνεισφορά των άλλων και με προσοχή στους κανόνες της επικοινωνιακής ανταλλαγής. Να χρησιμοποιούμε τη γλώσσα (προφορικά) και τη λογοτεχνία (γραπτά) ως εργαλείο μάθησης και σχεδιασμού, δημιουργικότητας και δραστηριότητας. 10

12 ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ Η λογοτεχνία είναι μια αστείρευτη πηγή άντλησης θεμάτων εργασίας. Είναι θεμελιώδες κομμάτι του πολιτισμού που το σχολείο οφείλει να προσφέρει απλόχερα στα παιδιά. Παρέχει σε αυτά ευχαρίστηση μέσω απόλαυσης, διεγείρει και καλλιεργεί την παιδική φαντασία, τις αισθήσεις και τα συναισθήματα του μικρού παιδιού (χαρά, λύπη, φόβο, θαυμασμό, έκσταση, αγωνία) και το κάνει ικανό να αναβιώνει περιπέτειες, ήρωες, μύθους. Επομένως τα λογοτεχνικά κείμενα πρέπει να παρουσιάζονται με τέτοιο τρόπο, ώστε το παιδί να νιώθει ευχαρίστηση όταν διαβάζει και συνεργεί (στο νηπιαγωγείο) στην ανάγνωση (στο Δημοτικό περισσότερο) και στην επεξεργασία ενός λογοτεχνικού κειμένου (Curto, Morillo & Teixidó, 1998, τ. III). Τα λογοτεχνικά κείμενα για να παραμείνουν απολαυστικά πρέπει να είναι σύντομα, να έχουν απλή, γραμμική πλοκή, να έχουν δράση και να παρουσιάζουν την παιδική άποψη με αισιοδοξία. Επιπλέον οι φραστικές επαναλήψεις εκτός ότι αρέσουν στα παιδιά βοηθούν και στην αφομοίωση του κειμένου. Ακόμα, σε συνεργασία με τον εκπαιδευτικό γίνεται συζήτηση προ της ανάγνωσης-προεργασία (π.χ., ξεφύλλισμα βιβλίου, ανάγνωση τίτλου, αποτίμηση χαρακτήρα, έκδοση, κοίταγμα εικόνων). Ακολουθεί η ανάγνωση από τον εκπαιδευτικό με εκφραστικό τονισμό, προσαρμογή φωνής, παύσεις για μεγαλόφωνη σκέψη (υποβολή ερωτήσεων πάνω σε ό,τι διαβάστηκε ή ό,τι θα μπορούσε να ακολουθήσει με στόχο τη διατήρηση των ενδιαφερόντων του παιδιού). Η ανάγνωση επίσης μπορεί να γίνει και από τους μαθητές σιωπηλά. Στη συνέχεια ανακεφαλαιώνονται όσα διαβάστηκαν και γίνεται συλλογική ανασύνθεση του κειμένου όπου ο ρόλος του εκπαιδευτικού είναι κυρίως καθοδηγητικός (Curto, Morillo & Teixidó, 1998, τ. III). Την προσέγγιση ενός λογοτεχνικού κειμένου βοηθά εποικοδομητικά κατά τη διδασκαλία η αναφορά εισαγωγικών βιογραφικών στοιχείων του συγγραφέα. Στη συνέχεια ελέγχεται και αναλύεται η μορφή του κειμένου (φορμαλισμός), αναπτύσσο- 11

13 νται οι επιμέρους δομές του (δομισμός), ακολουθεί η κοινωνιολογική προσέγγιση, δηλαδή εντοπίζουμε τα κοινωνικά δεδομένα στα οποία στηρίζεται το κείμενο και τέλος προβαίνουμε στην ψυχαναλυτική προσέγγιση. Διευρύνεται τέλος η διαδικασία ανάγνωσης με το σχολιασμό του κειμένου, την υπογράμμιση δύσκολων-άγνωστων λέξεων, την απομνημόνευση αποσπασμάτων, την αναπαράσταση χαρακτήρων στα πλαίσια δραματοποίησης, κ.ά. (Αποστολίδου & Χοντολίδου, 1999). «Καλό θα ήταν να καλλιεργείται η πολυανάγνωση δίνοντας στους μαθητές βιβλία διαφορετικών λογοτεχνικών ειδών και ποιοτήτων, ανάλογα με τα ενδιαφέροντά τους, για να ανακαλύψουν τους συνομιλητές -κείμενα μέσα από τα οποία θα κάνουν το δικό τους ταξίδι ανάγνωσης. Εδώ σημαντικό ρόλο μπορούν να παίξουν οι σχολικές βιβλιοθήκες που θα εξασφαλίζουν την ελεύθερη πρόσβαση των μαθητών στο βιβλίο, τη φυσική επαφή μ αυτό και θα προωθούν τη δημιουργική ανάγνωση μέσα από τη συμφιλίωση του παιδιού με το βιβλίο» (Αναγνωστόπουλος, 1999, σ. 150). Κατά συνέπεια πρωταρχικό στοιχείο αποτελούν η οργάνωση λογοτεχνικής βιβλιοθήκης στην τάξη με ποιοτικά λογοτεχνικά βιβλία. Ο εκπαιδευτικός πρέπει να προτρέπει την οικογένεια του παιδιού να του αγοράζει καλά παιδικά βιβλία που θα μπορεί να φέρει και στο σχολείο. Τα παιδιά επίσης μπορούν να επισκέπτονται συχνά τη δημόσια βιβλιοθήκη και να γνωρίσουν τον τρόπο λειτουργίας της. Το παραμύθι μπορεί να επιλεγεί από το παιδί, από τον εκπαιδευτικό ή και τους δύο. Στην πρώτη περίπτωση ο εκπαιδευτικός παρατηρεί τα κριτήρια επιλογής που θέτει ο μαθητής, ζητά να αιτιολογήσει την επιλογή του, προσθέτει και άλλα κριτήρια και τον βοηθά να αποκτήσει κριτική στάση στην επιλογή του βιβλίου. Στη δεύτερη περίπτωση ο εκπαιδευτικός λαμβάνει υπόψη του την ποιότητα του κειμένου, την εικονογράφηση και προσαρμογή του στα ενδιαφέροντα των μαθητών και κατά πόσο το βιβλίο μεταφέρει αξίες στο μαθητή. 12

14 Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΣΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ «Στη χώρα μας όπως και σε άλλες η διαπολιτισμική εκπαίδευση άρχισε από τη γλωσσική αγωγή και εκπαίδευση των Ελλήνων της διασποράς και αργότερα των αλλοδαπών μεταναστών στην πατρίδα μας» (Ακριτόπουλος, 2004, σ. 223). Η πολιτισμική ετερότητα αποτελεί ένα κυρίαρχο χαρακτηριστικό των σύγχρονων κοινωνιών, που διαρκώς αναταράσσονται από δημογραφικές ανακατατάξεις και μεταναστευτικές μετακινήσεις πληθυσμών από ασθενέστερες σε ισχυρότερες οικονομικά χώρες. Συνέπεια της πληθυσμιακής και πολιτιστικής ετερότητας είναι η έξαρση επικίνδυνων φαινομένων όπως ο ρατσισμός, η ξενοφοβία, ο θρησκευτικός φανατισμός, ο κοινωνικός αποκλεισμός, ο αναλφαβητισμός και η περιθωριοποίηση. Η διαπολιτισμική εκπαίδευση εφαρμόζεται κυρίως σε πολυπολιτισμικές κοινωνίες και στόχος της είναι η διαλεκτική σχέση και η αμοιβαία αναγνώριση της ετερότητας. Τονίζει την ανάγκη αναγνώρισης των διαφορών, επισημαίνει την κοινή συμβολή των λαών στο σημερινό οικουμενικό πολιτιστικό οικοδόμημα και προωθεί την ευρωπαϊκή και διεθνή διάσταση στο εκπαιδευτικό έργο των σχολείων (Μπερερής, 2005). Ο ρόλος του σχολείου συνίσταται στο να διαφοροποιεί μέσω του προγραμματισμένου διαπολιτισμικού διαλόγου τις κατεστημένες ιδεολογικές δομές. Η δυναμική παρουσία του σχολείου είναι ικανή να μεταβάλλει το πολυπολιτισμικό είναι, σε ένα γίγνεσθαι διαπολιτισμικό. Οι σημαντικότεροι στόχοι του διαλόγου με κύριους πρωτεργάτες τους διδάσκοντες και διδασκόμενους είναι η καλλιέργεια της αμοιβαίας κατανόησης, η ειρηνική συνύπαρξη και συνεργασία μεταξύ ατόμων διαφορετικής εθνικής, πολιτισμικής και γλωσσικής κουλτούρας. Απόρροια μιας τέτοιας αγωγής είναι η ανεκτικότητα για το ξένο, το διαφορετικό -που σημαίνει αποκλεισμό συγκρούσεων και μισαλλόδοξων τάσεων- η επίλυση των διαφορών και η διευθέτηση εντάσεων και αντιπαραθέσεων (Ακριτόπουλος, 2004). 13

15 Η λογοτεχνία ως καινοτομική σχέση της γλώσσας με τον κόσμο, μολονότι δεν καθρεφτίζει πιστά την πραγματικότητα, δεν παύει να είναι ένα πολυπολιτισμικό προϊόν και ως θεσμός αποτελεί μέρος κάθε κουλτούρας. «Το λογοτεχνικό κείμενο επιδρά στον αναγνώστη-μαθητή ανάλογα με τον τρόπο που θα το προσλάβει και θα το ερμηνεύσει (ανάγνωση, ακρόαση, κ.ά.). Η επιρροή του έργου δημιουργεί τρεις συνιστώσες: τη γνωστική, τη συγκινησιακή και την παρωθητική. Διαβάζοντας ένα έργο μαθαίνουμε, συγκινούμαστε και προσπαθούμε να μοιάσουμε ή να μη μοιάσουμε στους ήρωες» (Ακριτόπουλος, 2004: 223). Επιπλέον, το έργο αποτελεί πηγή άντλησης πληροφοριών για διάφορους πολιτισμούς. Τα λογοτεχνήματα που προέρχονται από διαφορετικούς πολιτισμούς λειτουργούν προς δύο κατευθύνσεις: τη συνειδητοποίηση των διαφορών και τον εντοπισμό των ομοιοτήτων ανάμεσα σε ανθρώπους και πολιτισμούς. Το λογοτεχνικό κείμενο όμως επηρεάζει και τη συναισθηματική μας στάση. Μπορεί να αποτελέσει πηγή συγκινήσεων, συναισθημάτων, συμπάθειας και μέθεξης, άρα θετικής στάσης απέναντι στους αλλοεθνείς και τέλος φανταστικής ταύτισης με ξένους ήρωες, πράγμα που μας δίνει τη δυνατότητα κατανόησης του ξένου και διαφορετικού (Μούσιου, 2002). Σημαντική όμως παράμετρος για την επιτυχή αξιοποίηση της λογοτεχνίας στη διαπολιτισμική εκπαίδευση είναι η κατάλληλη κατάρτιση και επιμόρφωση των εκπαιδευτικών. Απαιτείται ωστόσο παράλληλα η ενίσχυση της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης με ικανό αριθμό βοηθημάτων, συγγραφή βιβλίων και εποπτικό υλικό όπως συμβαίνει στον ευρωπαϊκό χώρο. Είναι λοιπόν απαραίτητο το εκπαιδευτικό μας σύστημα να χρησιμοποιήσει τη λογοτεχνία ως εργαλείο για τη διαμόρφωση θετικών στάσεων, ανοχής απέναντι στην ετερότητα αλλά και μέσο συγκριτικής πολυπολιτισμικής επικοινωνίας των μαθητών. 14

16 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ Curto, L.M., Morillo, M.M. & Teixidó, M.M. (1998). Γραφή και ανάγνωση. Bοηθήματα για τη διδασκαλία και την εκμάθηση του γραπτού λόγου σε παιδιά ηλικίας τριών έως οκτώ ετών, τ. II & III. Αθήνα: Ο.Ε.Δ.Β. Ακριτόπουλος, Α. (2004). Διαπολιτισμική εκπαίδευση και λογοτεχνία. Μακεδνόν, 12, Αναγνωστόπουλος, Δ. (1999). Λογοτεχνική πρόσληψη στην προσχολική και πρωτοβάθμια εκπαίδευση. Αθήνα: Πατάκης. Αποστολίδου, Β. & Χοντολίδου, Ε. (1999) (Επ.). Λογοτεχνία και εκπαίδευση. Αθήνα: Τυπωθήτω-Γιώργος Δαρδανός. Μούσιου, Ο. (2002). Συμβολή της λογοτεχνίας στη διαμόρφωση διαπολιτισμικής συνείδησης. Μακεδνόν, 9, Μπερερής, Π. (2005). Διαπολιτισμική αγωγή και Ολοήμερο Σχολείο. Αθήνα: Παιδαγωγικό Ινστιτούτο. Παρασκευόπουλος, Ι.Ν. (1992). Εξελικτική ψυχολογία. Η ψυχική ζωή ως την ενηλικίωση, Τόμος 2. Προσχολική ηλικία. Αθήνα: Αυτοέκδοση. 15

17 ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ EΡΓΟ ΕΝΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ. ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟ ΓΙΩΡΓΟ ΘΕΟΤΟΚΑ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ «ΤΡΙΑ ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ» ΜΑΡΙΑΝΝΑ ΠΕΛΑΝΤΗ Η ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Η ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ λογοτεχνία αντιπροσωπεύεται με επάρκεια μέσα στο Ανθολόγιο και στα διδακτικά βιβλία Η Γλώσσα μου των Ε και ΣΤ τάξεων του Δημοτικού Σχολείου. Εκεί δίνεται ένα αρκετά ευρύ δείγμα της, κυρίως από το χώρο της ποίησης και της παιδικής λογοτεχνίας, ενώ η πεζογραφία αυτών που ονομάζουμε «μεγάλους νεοέλληνες συγγραφείς» (καταξιωμένοι συγγραφείς που ανήκουν στο λογοτεχνικό κανόνα Παπαδιαμάντη, Βενέζη, Μυριβήλη, κ.ά.) έχει μικρότερη αντιπροσώπευση λόγω συγκεκριμένων δυσκολιών. Τα κείμενά τους δεν απευθύνονται σε παιδιά, τα μυθιστορήματα είναι εκτενή, η γλώσσα περιέχει μεγαλύτερο βαθμό δυσκολίας, τα θέματα δεν ενδιαφέρουν ιδιαίτερα την παιδική ηλικία. Κρίνοντας όμως ότι η τέρψη και η αισθητική απόλαυση ελλοχεύει μέσα σε κάθε αισθητικά καταξιωμένο κείμενο και παρά τις όντως υπαρκτές δυσκολίες, θεωρούμε ότι αξίζει να φέρουμε κοντά στα παιδιά και αυτά τα κείμενα. Η προσέγγιση των «μεγάλων συγγραφέων» και η προσφορά της τέχνης τους στα παιδιά μπορεί να γίνει μέσα από ειδικά εκπαιδευτικά προγράμματα, όπου θα δίνεται συνολικά η εικόνα της ζωής και του έργου του συγγραφέα που μας ενδιαφέρει. Η προσφορά επιλεγμένων αποσπασμάτων, κυρίως για τα μυθιστορήματα ή ολόκληρων έργων για τα διηγήματα, δίνει στο παιδί 16

18 τη δυνατότητα να αποκτήσει ολοκληρωμένη άποψη της αισθητικής αξίας, της συγγραφικής δραστηριότητας, του ειδικού ενδιαφέροντος και της θέσης τού συγκεκριμένου συγγραφέα μέσα στη χορεία της γενιάς του αλλά και μέσα στο σύνολο της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας. Όταν μέσα από επιλεγμένες δραστηριότητες το παιδί έρθει σε επαφή με το σύνολο της προσωπικότητας και της ζωής του συγγραφέα, θα του δοθεί η ευκαιρία να γνωρίσει τα ενδιαφέροντά του και να ανακαλύψει μέσα στο έργο του πηγές φαντασίας και δημιουργικότητας. Η διδασκαλία της λογοτεχνίας μέσω της παιγνιώδους προσέγγισής της προσφέρει στο παιδί μια ευχάριστη δραστηριότητα, το μαγεύει και το καθηλώνει μέσω της τέρψης, ομορφαίνει τη ζωή του και του δίνει στοιχεία αρμονίας (Κατσίκη-Γκίβαλου, 1995). Κατά τον Greimas (2002) η διδασκαλία είναι μια προγραμματισμένη και κατευθυνόμενη μετάδοση ορισμένων επιλεγμένων περιεχομένων που στην περίπτωση της λογοτεχνίας μπορεί να υπηρετήσει την αισθητική, πολιτική, ψυχολογική και κοινωνική αφύπνιση των μαθητών. Ο δάσκαλος με τη σειρά του καλείται όχι μόνο να μετέχει ενεργά σ αυτή την αφύπνιση αλλά να ελέγχει και τις παραμέτρους της. Το πλαίσιο αυτό είναι φυσικό να δίνει στο δάσκαλο αυξημένες ευθύνες όσον αφορά τις επιλογές του σε σχέση με τη θεματολογία και το περιεχόμενο των λογοτεχνικών κειμένων. ΤΟ ΔΙΗΓΗΜΑ Ανάμεσα στα είδη της πεζογραφίας εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει το διήγημα που λόγω έκτασης και περιεχομένου είναι πρόσφορο ανάγνωσμα για τα παιδιά των μεγαλύτερων τάξεων του Δημοτικού Σχολείου. Είναι γνωστό ότι το διήγημα είναι ένα δύσκολο είδος της πεζογραφίας για το συγγραφέα που καλείται να το υπηρετήσει. Είναι δύσκολη επίσης η διδακτική προσέγγισή του κυρίως εξαιτίας της έλλειψης σχετικής ελλη- 17

19 νόγλωσσης βιβλιογραφίας που να κατατοπίζει τους εκπαιδευτικούς για το θέμα. Το διήγημα είναι «η σύντομη αφηγηματική μορφή που καταξιώνει την επινοητικότητα και τη δεξιοτεχνία του συγγραφέα, ενώ καθηλώνει τον αναγνώστη εντείνοντας στο έπακρο τις συγκινήσεις της αναγνωστικής διαδικασίας» (Καλογήρου, 1999, σ. 133). Μέσα από αυτό το χαρακτηρισμό κατανοούμε την ιδιαιτερότητα του διηγήματος ως λογοτεχνικού είδους καθώς και την ιδιομορφία της στάσης του αναγνώστη απέναντί του. Ο σύντομος αφηγηματικός λόγος έλκει τον αναγνώστη εξαιτίας της δυνατότητας που του δίνει να διαβάσει το κείμενο χωρίς διακοπή, ενώ απαιτεί υψηλές πνευματικές ικανότητες από μέρους του συγγραφέα (Poe, 1989). Στο συγκεκριμένο λογοτεχνικό είδος η γρήγορη ανάπτυξη της δράσης, η συντόμευση στην εξέλιξη της πλοκής και η οικονομία στην ανάπτυξη της αφήγησης συνδυάζονται με την πυκνότητα του νοήματος και την πολυσημία. Καθώς το διήγημα καταξιώνει το μερικό, το πρόσκαιρο, το αποσπασματικό, προσφέρει ευχάριστες στιγμές εστιάζοντας στις λεπτομέρειες της ζωής που την ενδοσκοπεί στα τμήματά της και εν τέλει την αποδίδει συνολικά. Μέσα σε λίγες γραμμές μπορούν να αποδοθούν πολύπλοκες εσωτερικές και εξωτερικές καταστάσεις όπου η λεπτομέρεια δημιουργεί το νόημα. Οι εκπλήξεις, οι ενδείξεις και τα σύμβολα παίζουν μεγάλο ρόλο στην έλξη που ασκεί το είδος στον αναγνώστη και σε ό,τι αφορά τα παιδιά κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον τους. Το τέλος συνήθως ανατρεπτικό και απρόσμενο κορυφώνει την προσδοκία και οδηγεί στην τελική λύτρωση (Καλογήρου, 1999). Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΟΥ ΔΙΗΓΗΜΑΤΟΣ Το διήγημα για να είναι κατάλληλο να διδαχθεί σε παιδιά του Δημοτικού Σχολείου θα πρέπει να διακρίνεται από αμεσότητα με τη ζωή, γλωσσική αρτιότητα, σεβασμό στις πανανθρώπινες 18

20 αξίες, σεβασμό της ψυχολογικής ιδιοσυστασίας του παιδιού και να αγγίζει θέματα που ενδιαφέρουν το παιδί και τον κόσμο του. Ένα στοιχείο που κάνει το διήγημα ενδιαφέρον και που το χαρακτηρίζει άμα τη γενέσει του είναι το χιούμορ που δημιουργεί έναν ελκυστικό, αφηγηματικό λόγο και τέρπει τα παιδιά. Η διδακτική πράξη αφού απέρριψε το διδακτισμό προσπαθεί με παρεμβάσεις να διαφοροποιηθεί βάζοντας το μαθητή στο επίκεντρο της διδασκαλίας. Στόχος μας δεν είναι πλέον η ποσότητα, αλλά η ποιότητα της γνώσης. Το ανθολόγιο λογοτεχνικών κειμένων Ε & ΣΤ τάξης, Με λογισμό και μ όνειρο (Ο.Ε.Δ.Β., 2001) είναι ένα ενδιαφέρον παράδειγμα μιας τέτοιου είδους προσέγγισης και οπτικής. Κατά το Χρυσαφίδη (2003, σ. 14) «για μια θετική παρουσία του μαθητή στη σχολική ζωή είναι απαραίτητος ο επαναπροσδιορισμός των σχέσεων μαθητή διδακτέου». Όπως σε όλα τα μαθήματα έτσι και στη διδασκαλία της λογοτεχνίας οι σχέσεις αυτές πρέπει να ενισχυθούν με κίνητρα που αναφέρονται στις εσωτερικές ανάγκες των μαθητών, ώστε το ενδιαφέρον και μόνιμο να είναι και μεγαλύτερη ένταση να διαθέτει. Ο δάσκαλος από την πλευρά του οφείλει να ενισχύσει τη διδασκαλία με ένα πλέγμα διδακτικών διαδικασιών που θα έχουν ως αφόρμηση βιωματικές καταστάσεις. Ο δάσκαλος στην προσπάθειά του να εξοικειώσει τους μαθητές με βασικά χαρακτηριστικά του διηγήματος μπορεί να εφαρμόσει κάποιες τεχνικές και να προτείνει ασκήσεις που θα δίνουν τη δυνατότητα στα παιδιά να ασχοληθούν με τη θεματολογία, τους χαρακτήρες και το ιδεολογικό υπόβαθρο του κειμένου. Οι δραστηριότητες μπορεί να σχετίζονται τόσο με τη μορφή όσο και με το περιεχόμενο. Μπορεί να εστιάζουν σε πρόσωπα και καταστάσεις, να δίνουν τη δυνατότητα για συμπλήρωση ή αντικατάσταση της αρχής ή του τέλους ενός διηγήματος ή μιας ομάδας διηγημάτων με κοινό θέμα. Μπορούμε ακόμα να προτρέψουμε τα παιδιά να ασκηθούν μέσα από κατευθυνόμενες δραστηριότητες δημιουργικής έκφρασης στη γρα- 19

21 φή του διηγηματικού λόγου με ομαδικές εργασίες που αφορούν την επιλογή του θέματος, τη δημιουργία των χαρακτήρων, την εξέλιξη της πλοκής και τις πολλαπλές δυνατότητες ενός απρόσμενου τέλους (Καλογήρου, 1999). Κριτήρια που μπορεί να τεθούν για την επιλογή ενός διηγήματος για διδασκαλία στις μεγαλύτερες τάξεις του Δημοτικού Σχολείου θα πρέπει να είναι: Ο τρόπος ανάδειξης της υπόθεσης, τα μέσα της αφήγησης, η ζωντάνια της γλώσσας, η εκφραστική πληρότητα, η αισθητική αρτιότητα, η λειτουργικότητα, η ύπαρξη μιας στοιχειώδους οργανικής ενότητας (υπόθεσης, χρόνου, τόπου), οι τρόποι διήγησης, η περιγραφική δύναμη που οικοδομεί τους χαρακτήρες, η ανάδειξη των ψυχικών καταστάσεων και των κοινωνικών συνθηκών, η ένταση του διαλόγου (Σπανός, 1995). Όλα τα παραπάνω θα καταστήσουν το διήγημα θελκτικό και θα κινητοποιήσουν την αναγνωστική ανταπόκριση των μαθητών. Θα δώσουν στο δάσκαλο τη δυνατότητα της διδακτικής αξιοποίησης και της ευαισθητοποίησης της τάξης σχετικά με το διδασκόμενο λογοτεχνικό είδος. ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΘΕΟΤΟΚΑ ΚΑΙ ΤΑ ΤΡΙΑ ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ένας από τους μεγάλους νεοέλληνες συγγραφείς που κείμενά του διδάσκονταν και διδάσκονται στις δυο βαθμίδες της εκπαίδευσης είναι ο Γιώργος Θεοτοκάς. Ο Θεοτοκάς υπήρξε όχι μόνο εκφραστής των θέσεων και των προσδοκιών της γενιάς του 30, αλλά συγχρόνως μάρτυρας της ευγένειας του πνεύματος που αποκαλύπτει όχι μόνο την αξιοπρέπεια του ανθρώπου αλλά και τη βαθύτερη ουσία της λογοτεχνικής δημιουργίας. Κατά το Μαστροδημήτρη (1989, σ. 31) ο Θεοτοκάς ξεχωρίζει ανάμεσα στους συγγραφείς της γενιάς του «για τη σφαιρικότητα και το ρεαλισμό στην αντιμετώπιση των κοινωνικών γε- 20

22 γονότων και των αισθητικών αξιών». Στο έργο του ο λόγος είναι ευθύς και μεστός και το λογοτεχνικό ύφος άψογο. Ανάμεσα στα έργα του υπάρχουν και τα διηγήματα της παιδικής ηλικίας «Η συμμορία», «Ο κήπος με τα κυπαρίσσια» και «Θεραπιά» τα οποία περιλαμβάνονται στο έργο του Ευριπίδης Πεντοζάλης (Θεοτοκάς, 1937α). Για τα συγκεκριμένα διηγήματα ο συγγραφέας θα σχολιάσει: «Είναι μια σειρά αναμνήσεις των παιδικών μου χρόνων στην Πόλη, στις οποίες προσπαθώ να περιγράψω την παιδική ζωή όχι όπως την βλέπουν οι μεγάλοι (και όπως γίνεται συνήθως), αλλά τουναντίον όπως την βλέπουν τα ίδια τα παιδιά με την ιδιόρρυθμη και συχνά φρενιασμένη φαντασία τους και με τα δροσερά τους ένστικτα» (Θεοτοκάς, 1937β, σ ). Τα διηγήματα «Η συμμορία» και «Ο κήπος με τα κυπαρίσσια» πρόδρομοι του Λεωνή (1940), με την έλλειψη της ιστορικής διάστασης παίρνουν στα μάτια του αναγνώστη μια διαχρονικότητα. Ενδιαφέρουν αυτά τα διηγήματα όχι μονάχα ως πηγή αναμνήσεων αλλά περισσότερο ως αυθεντική καταγραφή συναισθημάτων, ιδεών και αντιλήψεων. Η προσφορά των κειμένων του Θεοτοκά στους μαθητές των μεγαλύτερων τάξεων του Δημοτικού Σχολείου τροφοδοτεί τα παιδιά με μια ουσιαστική άποψη για τη ζωή και την τέχνη. Δίνει στην παιδική ηλικία την αξία που της ταιριάζει και αντιμετωπίζει το παιδί ως οντότητα που δικαιούται το σεβασμό και την κατανόηση. Όλα αυτά τα χαρακτηριστικά δημιουργούν τις καλύτερες προϋποθέσεις για τη διδακτική αξιοποίηση των κειμένων του. 21

23 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Σε ό,τι αφορά τη λογοτεχνία τα εκπαιδευτικά προγράμματα σχεδιάζονται για να γνωρίσουν τα παιδιά μέσα από το παιχνίδι, την αφήγηση και τα κείμενα, έλληνες και ξένους λογοτέχνες. Με τη βοήθεια οπτικοακουστικών μέσων γίνεται πληροφόρηση, ενημέρωση και ψυχαγωγία των παιδιών, ενώ συγχρόνως το κείμενο παρουσιάζεται απτό και καλύτερα κατανοητό. Η καλλιέργεια της δημιουργικής σκέψης και η καλλιέργεια της ικανότητας του μαθητή να μαθαίνει επιτυγχάνεται μέσα από το παιχνίδι, το γρίφο και τις δημιουργικές δραστηριότητες καθώς και με τη σύζευξη της Λογοτεχνίας με άλλες μορφές τέχνης όπως η Μουσική, το Θέατρο, η Ζωγραφική, ο Χορός [ανάλογη προσπάθεια έγινε με την εφαρμογή του προγράμματος Μελίνα, (ΥΠ.Ε.Π.Θ., 1997)]. Η σύζευξη αυτή παρουσιάζει αξιοσημείωτη ποικιλία μορφών. Η παράλληλη αξιοποίηση διαφόρων μορφών τέχνης, η εξερεύνηση και η σύγκριση των εικαστικών δημιουργημάτων των συγγραφέων, η παρουσίαση και ο σχολιασμός του εικαστικού ή μουσικού διακείμενου και η συνάφειά του με το έργο του συγγραφέα, είναι μερικές από τις δραστηριότητες που μπορούν να προσφέρουν τέρψη και καλλιέργεια της φαντασίας. Συμβάλλουν ακόμα στη νοηματική κατανόηση των κειμένων, στην ανάδειξη θεματικών στοιχείων και γενικότερα στη δημιουργική πρόσληψη του θέματος και στην ενίσχυση της επινοητικότητας και της φιλαναγνωσίας (Καλογήρου, 1999 Πελαντή, 2004). Όσον αφορά την προσέγγιση του έργου και της ζωής ενός συγγραφέα οφείλουμε να δημιουργήσουμε ένα τέτοιο κλίμα ελπίζοντας ότι τα παιδιά «μεγαλώνοντας θα αναζητήσουν με κρυφή νοσταλγία τα ίδια κείμενα του συγγραφέα και θα τον ανακαλύψουν σε ένα άλλο επίπεδο» (Βοκοτοπούλου, 1998, σ. 19). Έτσι τα εκπαιδευτικά προγράμματα που αφορούν τη Λογοτεχνία δε θα σταματούν εκεί που τελειώνουν οι σελίδες τους, αλλά θα αποτελούν ένα νέο ξεκίνημα για την ανακάλυψη από 22

24 μέρους των παιδιών κειμένων που κρύβονται μέσα σ άλλα κείμενα, του παιχνιδιού των λέξεων, της παρείσφρησης της ιστορίας μέσα στα κείμενα όπως και στη ζωή του συγγραφέα. Ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίζεται η Λογοτεχνία μέσα σ ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα επαναπροσδιορίζει τόσο την κοινωνική δύναμη της λογοτεχνίας, ώστε αυτή να λειτουργήσει ως μέρος μιας ζωντανής πραγματικότητας όσο και τα όρια της πολύσημης, ρευστής και συχνά υπαινικτικής γλώσσας της. Μέσα από τέτοιες προσεγγίσεις, δίνουμε τη δυνατότητα στο κείμενο να αντιταχθεί «στο ανακριτικό μας μένος» («τι θέλει να μας πει ο ποιητής;») και επιτρέπουμε στο συγγραφέα να είναι αυτός που θα μας θέσει τα ερωτήματα (Φρυδάκη, 2003). Για το σχεδιασμό και την υλοποίηση των εκπαιδευτικών προγραμμάτων πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η ηλικία των μαθητών (κοινωνική και νοητική), η ψυχολογική τους εξέλιξη, καθώς και ο βαθμός της γλωσσικής τους ανάπτυξης (Χοντολίδου, 2002). Η εφαρμογή βέβαια ενός εκπαιδευτικού προγράμματος δε μπορεί να τυποποιηθεί ούτε να δοθεί με «συνταγές». Καθώς κάθε ηλικία και κάθε τάξη παρουσιάζει τις ιδιαιτερότητές της, ο τρόπος διαχείρισης του υλικού και των θεμάτων θα οριστεί από την ευρηματικότητα των μελών της ομάδας, τη δημιουργικότητα μα και τις ανάγκες της. Οι καρποί τέτοιων προγραμμάτων εκδιώκουν από το σχολείο την αδιαφορία, την αδράνεια και την τυποποίηση. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Καθώς ένα αρκετά μεγάλο μέρος του έργου του Θεοτοκά είναι αυτοβιογραφικό επιλέχθηκαν τα συγκεκριμένα διηγήματα της παιδικής ηλικίας (Η συμμορία, Ο κήπος με τα κυπαρίσσια, Θεραπιά), γιατί η ανάγνωση και η επεξεργασία τους μπορεί να συνοδευτεί από διηγήσεις του ίδιου του συγγραφέα, κυρίως από 23

25 τα ημερολόγιά του, παιχνιδόλεξα, γρίφους και ασκήσεις δημιουργικής γραφής. Μια σειρά από slides με φωτογραφίες από τη ζωή του συγγραφέα υπογραμμίζουν το κείμενο και οπτικοποιούν τη ζωή του, εισάγοντας τα παιδιά στον κόσμο που έζησε εκείνος, έναν κόσμο αρκετά όμοιο και αρκετά διαφορετικό από το δικό μας. H παρουσίαση των slides μπορεί να συνοδεύεται από τα αγαπημένα μουσικά ακούσματα του συγγραφέα (π.χ., νησιώτικα και πολίτικα τραγούδια, jazz). Μπορούν εδώ στη Χίο να οργανωθούν και δραστηριότητες που σχετίζονται με τη Βιβλιοθήκη Θεοτοκά στη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Χίου «Κοραής». Μπορούμε να φτιάξουμε ένα σύντομο βιογραφικό σημείωμα καθώς και ένα βιβλιογραφικό οδηγό που ν αναφέρεται στο συγγραφέα και το έργο του καθώς και σε έργα άλλων συγγραφέων που μιλούν για τις εμπειρίες της παιδικής τους ηλικίας. Μέσα από τα κείμενα αυτά τα παιδιά μπορούν να φτιάξουν καινούριες περιγραφές από δικές τους εμπειρίες. Τα σκίτσα του Θεοτοκά μπορούν να δώσουν στα παιδιά έμπνευση να ζωγραφίσουν κι αυτά με τη σειρά τους ανθρώπινους τύπους που θεωρούν ενδιαφέροντες. Οι συγκεκριμένες δραστηριότητες δεν εξαντλούνται σε μικρό χρονικό διάστημα, ιδιαίτερα αν θέλει κανείς να αξιοποιήσει όλο το υλικό που προτείνεται.3 ΚΑΤΑΛΗΚΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ Το έργο του Θεοτοκά πολύπλευρο και πολυμερές με βαθύ στοχασμό και συνθετική δύναμη, με απαράμιλλη εκφραστική ένταση μπορεί να εκφράσει το παρόν και να δώσει πολλά στο μέλλον. Με τη βοήθεια του οπτικοακουστικού υλικού η ζωή και το έργο του συγγραφέα γίνεται μέρος ενός μύθου και συνάμα κάτι 3 Το πρόγραμμα αποτελεί μέρος της Διπλωματικής Εργασίας της συγγραφέως με θέμα τις διδακτικές προσεγγίσεις στο έργο του Γ. Θεοτοκά (Πελαντή, 2004). 24

26 οικείο και συμπαθές, ένα κομμάτι μιας καθημερινότητας απλής και προσιτής. Ο συγγραφέας παρουσιάζεται σε στιγμές της παιδικής του ηλικίας με τους γονείς και με τους φίλους του, ντυμένος με την παραδοσιακή στολή του τόπου του ή πρόσκοπος στην Πόλη των παιδικών του χρόνων. Παρουσιάζονται ακόμα η σχολική ζωή και τα φοιτητικά του χρόνια, η ξεγνοιασιά των ταξιδιών στην Ευρώπη και η εποχή των καλοκαιρινών διακοπών στη Χίο, καθώς και οι δραστηριότητές του ως Διευθυντή του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος και ως πολιτικού. Είναι η ζωή ενός συγγραφέα γεμάτη ενδιαφέροντα που αγάπησε βαθιά τον άνθρωπο και την πατρίδα του και μπόρεσε να δει την οικουμένη ως ένα σύνολο τόπων, ιδεών και πολιτισμών που μέσα από τις αντιθέσεις συνθέτουν ένα σύνολο αρμονικό και ωραίο. «Σε ορισμένες στιγμές αισθάνομαι ένα τόσο μεγάλο ξεχείλισμα παλιών καταχωνιασμένων συγκινήσεων, που δειλιώ, φοβούμαι πως δε θα μπορούσα να δεσπόσω την ύλη μου» γράφει ο Θεοτοκάς (1939, σ. 27). Ο δάσκαλος διακατέχεται από τον ίδιο φόβο, να δεσπόσει πάνω σε μια ύλη απύθμενη και εκτεταμένη. Η προσπάθεια αυτή θα ήταν ατελέσφορη αν δε συνεργούσε σ αυτήν η τέχνη. Η τέχνη που συμπυκνώνει το νόημα και εξωραΐζει τη φθαρτή ύλη είναι αυτή που οδηγεί το συγγραφέα να εκφράζει το βαθύτερο νόημα της ζωής και όχι τις εξωτερικές εκδηλώσεις της. Η τέχνη δεν υπόκειται σε κανόνες εκλογίκευσης, ούτε η διδασκαλία μπορεί να εγκλωβιστεί σε προδιαγραφές, τουναντίον πρέπει να παρέχει τη δυνατότητα της πολλαπλής προσέγγισης. Καθώς η τέχνη είναι ένα ξεχείλισμα συγκινήσεων, η διδακτική προσέγγισή της δε μπορεί παρά να ευφορείται από αυτή τη συγκίνηση και τις δυνατότητες που δίνει. Είναι η ίδια που οδηγεί το δάσκαλο και τους μαθητές του στην αναζήτηση και τη δημιουργία. Για όλα αυτά δε χρειάζεται παρά μονάχα μια ιδέα, μια λέξη «χαμένη στου μυαλού τ αυλάκια» όπως λέει ο ποιητής (Σεφέρης, 1939) ή όπως εναργέστερα εξέφρασε ο Ροντάρι (1985, σ. 16) «μια λέξη που πέφτει τυχαία στο μυαλό μας δημιουργεί κύματα στην επιφάνεια και 25

27 στο βάθος, προκαλεί μια ατελεύτητη σειρά αλυσιδωτών αντιδράσεων, παρασύροντας στην πτώση της ήχους και εικόνες, αναλογίες και αναμνήσεις, σημασίες και όνειρα, σε μια κίνηση που ξυπνά την εμπειρία και τη μνήμη, τη φαντασία και το ασυνείδητο, και η οποία γίνεται πιο περίπλοκη επειδή το ίδιο το μυαλό δεν παρίσταται παθητικά στην εμφάνιση όλων αυτών, αλλά επεμβαίνει σ αυτή συνεχώς, για να δεχτεί και να απορρίψει, να συνδέσει και να λογοκρίνει, να οικοδομήσει και να καταστρέψει». Κάθε εκπαιδευτικό πρόγραμμα είναι ένα ξεκίνημα, μια νύξη κι εμείς οι δάσκαλοι προσμένουμε τη σειρά των αλυσιδωτών αντιδράσεων ζώντας κάθε στιγμή τη χαρά της συμμετοχής σ αυτό το παιχνίδι. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ Greimas, A.J. (2002). Μετάδοση και επικοινωνία. Συνέδριο του Σεριζί. Η διδασκαλία της λογοτεχνίας. Αθήνα: Επικαιρότητα. Poe, E.A. (1989). Ο διηγηματογράφος Nathaniel Hawthorn. Αθήνα: Άγρα. Βοκοτοπούλου, Ε. (1998). Γ. Μ. Βιζυηνός. Τα ταξίδια του. Αθήνα: Εθνικό Κέντρο Βιβλίου. Θεοτοκάς, Γ. (1937α). Ευρυπίδης Πεντοζάλης. Αθήνα: Θεμέλιο. Θεοτοκάς, Γ. (1937β). Για τα διηγήματα της παιδικής ηλικίας. Νεοελληνικά Γράμματα, 42, Θεοτοκάς, Γ. (1939). Ημερολόγιο της «Αργώς» και του «Διαμονίου». Αθήνα: Πυρσός. Θεοτοκάς, Γ. (1940). Λεωνής. Αθήνα: Εστία. Καλογήρου, Τ. (1999). Τέρψεις και ημέρες ανάγνωσης. Μελετήματα για τη διδασκαλία της λογοτεχνίας στο Δημοτικό Σχολείο. Αθήνα: Εκδόσεις Σχολής Ι.Μ. Παναγιωτόπουλου. Κατσίκη-Γκίβαλου, Α. (1995). Το θαυμαστό ταξίδι. Μελέτες για την παιδική λογοτεχνία. Αθήνα: Πατάκης. 26

28 Μαστροδημήτρης, Π.Δ. (1989). Η εξέλιξη και τα ύστερα ενδιαφέροντα του Γ. Θεοτοκά. Αθήνα: Τετράδια Ευθύνης. Ο.Ε.Δ.Β. (2001). Με λογισμό και μ όνειρο. Ανθολόγιο λογοτεχνικών κειμένων Ε και Στ τάξη Δημοτικού. Οδηγίες για το δάσκαλο. Αθήνα: Ο.Ε.Δ.Β. Πελαντή, Μ. (2004). Αναζητώντας το «Φαβρίκιο». Αδημοσίευτη Διπλωματική Εργασία Μεταπτυχιακού Τίτλου Ειδίκευσης, Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης, Πανεπιστήμιο Αθηνών. Ροντάρι, Τ. (1985). Γραμματική της φαντασίας. Πώς να φτιάχνουμε ιστορίες για παιδιά. Αθήνα: Τεκμήριο. Σεφέρης, Γ. (1939). Δοκιμές, τ. Β. Αθήνα: Ίκαρος. Σπανός, Γ. (1995). Εξωκειμενικοί όροι και διδασκαλία διηγήματος. Επιθεώρηση Παιδικής Λογοτεχνίας, 10, ΥΠ.Ε.Π.Θ. (1997). Πρόγραμμα Μελίνα. Εκπαίδευση και πολιτισμός. Αθήνα: Τύποις. Φρυδάκη, Ε. (2003). Η θεωρία της λογοτεχνίας στην πράξη της διδασκαλίας. Αθήνα: Κριτική. Χοντολίδου, Ε. (2002). Παιδαγωγικές αρχές του προγράμματος. Στο Β. Αποστολίδου, Β. Καπλάνη & Ε. Χοντολίδου (Επ.), Διαβάζοντας λογοτεχνία στο σχολείο Μια νέα πρόταση διδασκαλίας (σ ). Αθήνα: Τυπωθήτω-Γιώργος Δαρδανός. Χρυσαφίδης, Κ. (2003). Βιωματική επικοινωνιακή διδασκαλία. Εισαγωγή στη μέθοδο project στο σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. 27

29 ΟΙ ΝΕΟΛΟΓΙΣΜΟΙ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΗ ΚΡΟΚΟΥ ΛΟΥΚΑΣ ΑΜΠΕΛΙΩΤΗΣ ΣΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ εποχή στόχος του σχολείου είναι η δημιουργία νέων ατόμων πνευματικά και ψυχικά ολοκληρωμένων και ευαισθητοποιημένων σε κοινωνικά και πολιτιστικά θέματα. Βασικό ρόλο στη δημιουργία μιας ενεργούς συνείδησης παίζει η λογοτεχνία που είναι ενταγμένη σύμφωνα με το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας (Κατσίκη-Γκίβαλου, 1997). Η ποίηση είναι ένα θαύμα του πνεύματος που απαιτεί τη συνύπαρξη πολλών παραγόντων. Είναι δημιουργία που πηγάζει από την ιδιαιτερότητα με την οποία ο ποιητής βλέπει τον κόσμο και ερμηνεύει τα πράγματα γύρω του. Είναι ένας τελείως διαφορετικός κόσμος που έχουμε την τύχη να μπορούμε να βλέπουμε μέσα από τα μάτια του ποιητή και να γινόμαστε κοινωνοί της πνευματικής δημιουργίας. Για να είναι κάποιος μεγάλος ποιητής δεν είναι αρκετή η ιδιάζουσα θέαση του κόσμου ούτε η επιλογή της θεματικής, αν δε συνοδεύεται από τη μαστοριά του λόγου, τη δύναμη της γλώσσας που θα σχεδιάσει, θα σμιλέψει, θα χρωματίσει, θα χτίσει και τελικά θα εκθέσει την ψυχή του ποιητή. Ο Γιώργης Κρόκος ο αειθαλής αυτός ποιητής, γνώστης όσο κανένας άλλος της ελληνικής γλώσσας και της παιδικής ψυχής, άφησε στη νεότερη παιδική λογοτεχνία και στην ελληνική γραμματεία γενικότερα τέτοια γλωσσικά θησαυρίσματα που κατά πολλούς μελετητές του κατατάσσεται στην πρώτη θέση της παιδικής μας λογοτεχνίας. Ο Κρόκος έχει αποδειχτεί ένας απαράμιλλος τεχνίτης του λόγου από τα ποιήματά του για παι- 28

30 διά μέχρι το έπος της Ελληνιάδας (1983) που, κατά τη γνώμη μου, θα μπορούσε να σταθεί αξιοπρεπέστατα δίπλα στο Δωδεκάλογο του γύφτου του Παλαμά. Μια προσωπική μαρτυρία αναφέρει πως «τον αποχωριζόσουν κι έπιανες τον εαυτό σου να περπατά με βήμα πλατύτερο, να κρατάει πιο ψηλά το κεφάλι, να χαμογελά, να σφυρίζει. Δε θυμόσουν τι έλεγε, θυμόσουν για μέρες πολλές πώς τα έλεγε, πώς τα έπαιζε, πώς γελούσε. Και μέρες πολλές κυλούσαν καλύτερες» (Καλαπανίδας, 1997 στο Μπενέκος, 1997, σ. 323). Ο Μερακλής (2002, σ ) αναφέρει πως «το μεγάλο χάρισμα του Κρόκου ήταν πως μπορούσε να μεταστοιχειώνει τη διδαχή σε αισθητική, το αγαθό σε ωραίο». Ο Γιώργης Κρόκος είναι αναμφισβήτητα μεγάλος ποιητής. Τα ποιήματά του τέρπουν, συγκινούν, νουθετούν και διδάσκουν μικρούς και μεγάλους. Το περιεχόμενο βρίσκεται σε αρμονική σχέση με τη μορφή. Η γλώσσα κυλά ομαλά και αβίαστα χωρίς δείγματα εκζήτησης ή ρητορισμού. Τα έργα του εμπεριέχουν τα κυριότερα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της γλώσσας του παιδικού βιβλίου, όπως αυτά καταγράφονται από το Χαραλαμπάκη (1995). Επιφωνήματα, ονοματοποιία, ταχύτητα της συμπροφοράς, προσθήκη ενός ε στο γ ενικό πρόσωπο του παρατατικού, υποκορισμός, ιδιωματικές εκφράσεις, νεολογισμοί. Κρίνοντας γενικότερα την ποίηση του Κρόκου θα μπορούσαμε να πούμε ότι καταρχήν εκπλήσσει η άνεση επικοινωνίας με όλες τις ηλικίες, άνεση που όπως αναφέρει ο Καλλέργης (1996, σ. 7) «οφείλεται σε τρεις λόγους: α) στο ότι ο ποιητής γνωρίζει άριστα την ψυχολογία κάθε φάσης της παιδικής ζωής, β) στο ότι έχει τέλεια γνώση των κανόνων της στιχουργίας, ζηλευτή λεξιμάθεια και γλωσσοπλαστική ικανότητα που του επιτρέπουν τις αναγκαίες κάθε φορά γλωσσικές προσαρμογές και γ) στο ότι αναμφίβολα διαθέτει ταλέντο και πηγαία έμπνευση που ούτε στιγμή όμως δεν άφησε ακαλλιέργητα». 29

31 Επειδή κάθε ορισμός της ποίησης πρέπει να φανερώνει σχέση με τη γλώσσα, σ αυτήν την παρουσίαση υιοθετείται αυτός του Richards (στο Καλλέργης, 1996, σ. 25) όπου «ποίηση είναι η υπέρτατη μορφή της συγκινησιακής χρήσης της γλώσσας» και η ποίηση του Κρόκου εμπεριέχει πλήρως τα παραπάνω εξ ορισμού χαρακτηριστικά. Ο λόγος του βυθίζει τον αναγνώστη σε κάθε έννοια και αξία που πραγματεύεται ο ποιητής, ενώ ταυτόχρονα του ανοίγει ορίζοντες και δρόμους για να ψάξει την ομορφιά της δικής του ψυχής. Στη συνέχεια της εισήγησής μου θα ασχοληθώ με τη γλώσσα στην ποίηση του Κρόκου, του ποιητή της αγάπης και της ειρήνης. Του ποιητή αλλά και του πεζογράφου που τόσο ακούραστα εργάστηκε για το παιδί, για την Ελλάδα, για τον άνθρωπο και τις πανανθρώπινες αξίες του πολιτισμού και μετουσίωσε σε στίχους μ αξεπέραστη αισθητική τελειότητα και γλωσσική αρτιότητα όλες τις θεμελιώδεις θέσεις που συνιστούν την κοσμοθεωρία του. Θα προσπαθήσω να παρουσιάσω ένα μικρό δείγμα της γλωσσικής μαγείας του Κρόκου, που είναι οι νεολογισμοί που συναντάμε στο ποιητικό του έργο. Σύμφωνα μάλιστα με το Χαραλαμπάκη (1993) σε καμιά περίπτωση δεν καταντά απλή λεξιθηρία, αλλά αποτελεί ένα εκφραστικό μέσο που υπηρετεί την πηγαία και αυθόρμητη ποίησή του. Ως νεολογισμός ορίζεται η δημιουργία και χρήση νέων όρων, οπότε μιλάμε για μορφολογικό νεολογισμό ή η χρήση παλιών λέξεων με διαφορετική σημασία από τη συνηθισμένη, οπότε μιλάμε για σημασιολογικό νεολογισμό (Πάπυρος-Λαρούς-Μπριτάνικα, 1996, σ. 60). Στο έργο του Κρόκου συναντάμε και τα δύο παραπάνω είδη. Θ αναφερθώ όμως κυρίως στους μορφολογικούς νεολογισμούς, καθώς οι σημασιολογικοί για να γίνουν κατανοητοί είναι απαραίτητη εκτενής αναφορά στο γλωσσικό περιβάλλον που βρίσκονται. Οι περισσότεροι νεολογισμοί αφορούν σε σύνθετα, κυρίως προσδιοριστικά, όταν δηλαδή το ένα συνθετικό προσδιορίζει το άλλο είτε ως επίθετο -ως ετερόπτωτος προσδιορισμός- είτε ως επίρρημα. Ως τέτοια 30

32 μπορούν να αναφερθούν: λευκοπερίστερα, λαχταροκόκκινος ήλιος, αιθερόπνοος, μικροβότσαλο, γιγαντόσταχη γη, βαθυμέρμηγκας, μεγαλόδεντρο, αλαφρόπλεο σκαρί, λαμπαδόχυτες κοπέλες, αστροπλούμιστο πέπλο, νιοξεφούρνιστο ψωμί, σταχυομάνα γη, ανεμοχλίμιντρο άτι, αείζωο κρυονέρι, γιομοφέγγαρο, αυγινόφωτο. Δυο τίτλοι ποιητικών συλλογών του Κρόκου Τα τραγούδια του ήλιου (1978) και Η ταυτότητα μιας ηλιαχτίδας (1990) μαρτυρούν την αγάπη του ποιητή για τον ήλιο, στον οποίο αφιέρωσε αρκετούς από τους νεολογισμούς του. Έτσι συναντάμε: ηλιοπότρα γη, πυρός, ουρανοπεράτης, αρχιθεριστής, αγριοπερίστερος, λαχταροκόκκινος ήλιος, ηλιοπούλα ειρήνη, χρυσήλιος, ηλιοπρόσωπη ανυφάντρα, φωτόλουστο ηλιογραμμένο χωριό, λιόκαλη μέρα, χρυσοπόρφυρες ηλιαχτίδες, ηλιοπαιδιά, λιοσκέπαστη Χίος, ηλιοέλληνες, φωτοχάιδευτη Ελλάδα, φωτόφυλλο χορτάρι, φωτόλευκο σκολειό, φωτοκύματα. Αυτό που θα κεντρίσει την ευαισθησία του ποιητή δεν είναι απαραίτητα κάτι μεγάλο και σπουδαίο. Μπορεί να τον κινητοποιήσει και μια καλόφτιαχτη, ομορφοξομπλιασμένη, ακαταπόνετη, απείραχτη απ τα χρόνια αγκλίτσα του βοσκού. Στην πατρίδα του τη Χίο, για την οποία δεν παραλείπει ποτέ να εκφράζει την αγάπη και τη νοσταλγία του, αποδίδει τους χαρακτηρισμούς: θαλασσόβρεχτη, λιοσκέπαστη, σκινούσα, αφρόζωστο κρίνο, μοσκόβολο νησί, ηλιοπλήμμυρη, χαμόγελου δροσοσταλίδα. Το χωριό του είναι ηλιογραμμένο, δεντρόζωστο, φωτόλουστο. Οι Χιώτες είναι ηλιοπαιδιά, κυπαρισσόκορμοι και οι Χιώτισσες μυγδαλομάτες πλουμιστές της λεμονιάς κόρες. Οι χιώτικες τοπωνυμίες είναι της μελωδίας μούσες και ξάρτια ολορθοφτέρουγα των καπετάν-αγγέλων και φάροι της Ανατολής και θύρες της Ελλάδας. Κάθε λέξη αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα και κάποιες φορές αυθυπαρξία, καθώς μόνη της αρκεί για να στείλει ποικίλα μηνύματα. Κάποιες φορές ο ποιητής φτάνει σε εξάρσεις δημιουργικότητας και φτιάχνει στίχους όπως οι παρακάτω από την Ταυ- 31

33 τότητα μιας ηλιαχτίδας (1990, σ. 31) που αναφέρονται στη λευτεριά: «Πεντάμορφη έστησε χορό κι ομόρφυνε τον κόσμο τηνε κοιτούν οι γέροντες κι ωριοπαλλικαρεύουν κι εκεί που ανεμοδρόμιζε κι αστεροπερπατούσε τη βλέπει ο δράκος που τρωγε λαούς για να χορτάσει και κάλεσμα της έστειλε και ταίρι του τη θέλει.» Ή στην Ελληνιάδα (1983, σ. 37) όταν αναφέρεται στους Φαρισαίους: «Α! διαβασμένοι οϊμένα σας, κι οϊμένα Φαρισαίοι που κρύβετε το θώρι σας και θώρι δείχνετ άλλο γιατ είστε αλεπουδόψυχοι κι είστε ζωντανοθάφτες γιοι των φιδιών, που δυο πουλιών φιλί κακολογάτε και της αγάπης γίνεστε κρυφοί ξεφωλιαστήδες» Ή στο «Παράπονο της Πόλης» από την Ελληνιάδα (σ. 53) που περιγράφεται η παρακμή της Βασιλεύουσας πριν την πτώση: «Δεν είν απόξω οι βάρβαροι κι οι λαονεκροθάφτες Εδώ οι βαρβαροβάρβαροι κι ελλαδοκαταλύτες Μα απ τους βαρβάρους οϊμέ πιο βάρβαρος ο φόρος Να ναι χρεώστης ο λαός, κι ο δουλευτής ζητιάνος και να ναι καλοπλέρωτοι και καλοχορτασμένοι όσοι ευκολόσκυφτα λυγούν στον άρχοντα τη ράχη ληστές μεγαλονόματοι και μαύροι τοκογλύφτες.» Παράλληλα θα βρούμε: βαρβαροδιώχτες στρατηγούς, στρατούς πατριδολάτρες, αλύγιστους κουρσαροφάγους, ακρίτες ελληνόμαχους. Ξέρω πως είναι αδύνατο να συμπεριλάβω στην εισήγησή μου όλα όσα καινούρια, δροσερά και πρωτόγνωρα μπορεί να βρει ένας μελετητής στο έργο του Κρόκου. Δεν μπορώ όμως να μην αναφερθώ στον αγαπάνθρωπο Κρόκο, μια και η ζωή του ήταν μια αέναη απόδειξη αγάπης στα παιδιά, στον άνθρωπο, στην πατρίδα του, στη φύση, στη ζωή, στο Θεό. Στη συλλογή Η συνείδηση της αγάπης (1993) αλλά και διάσπαρτα στο έργο του συναντάμε τους νεολογισμούς: αγαπάνθρωπος, αγαποθεός, 32

34 αγαπολουλούδι, αγαποκούλουρα, αγαπομάνα, αγαποχλόη, αγαπονύχτα, αγαπογρύλος, αγαποαχτίδα, αγαπόκαρδος, αγαπογέννητος, αγαποβαφτισμένος, αγαπαναστημένος, αγαπόψυχος, αγαποφτερωμένος κι έναν Αρχιέρωτα Θεό, πανταγάπη τ ουρανού. Περισσότερους χαρακτηρισμούς για το Θεό βρίσκουμε στη συλλογή ποιημάτων Σ ευχαριστώ, Θεέ μου (1996) που είναι μια θεσπέσια ευχαριστήρια προσευχή του ποιητή στο Θεό για όλες τις μικρές και μεγάλες χαρές της ζωής που τον αξίωσε να γευτεί. Ο Θεός είναι λοιπόν: χωροκράτης, αστραπόλαμπρος, πνοϊστής, συμπαντικός, απεραντόπνοος, αθανατόπνοος, πολύγνωρος, μελισσόκομος, ουρανοκράτορας, πανουράνιος, ψυχοκράτορας, πολύδοξος, καλόγνωμος, αγκαλιαστής, πανάστερος, αγγελοφίλητος, αγγελοστόλιστος, αγγελοπαινεμένος, χαρμόσυνος, άναρχος χρονάρχης, μυριοκαλόπνοος, μεγαλόδωρος, ατέρμονας. Βαθιά θρησκευόμενος, αγαπούσε να ψέλνει και να υμνεί το Θεό με αγνότητα και πραγματική πίστη. Την ίδια πίστη έδειχνε για την Παναγία-Μητέρα και πλάι στα επίθετα με τα οποία την κοσμεί ο λαός προσθέτει τα: ροδοφίλητη, μελένια, μενεξεδένια, γλυκοχαμογελούσα, πονογιάτρισσα, σεισμοσυγκρατούσα, φωτόλουστη, αγγελοχαϊδεμένη. Ο Κρόκος μπροστά στην ανάγκη για έκφραση δε δειλιάζει, δεν απογοητεύεται, δε συμβιβάζεται με τετριμμένους εκφραστικούς τρόπους, δεν ακολουθεί την πεπατημένη, δε γνωρίζει τον κομφορμισμό. Τολμά και πλάθει ακόμα και ρήματα και επιρρήματα. Ενδεικτικά αναφέρω τα ρήματα: απεραντώνω, πρεπίζω, ροδαμίζω, ρυακίζω, αδερφώνομαι και τα επιρρήματα: ανθοπλήμμυρα, μονόστομα, ανεκράταγα, μεσόδρομα, ανεύριαστα, αραδαριά. Το ίδιο ευχάριστα μας ξαφνιάζουν και κάποια ουσιαστικά όπως: χειμωνόυπνος, χερομάχος, γιορταστής, προμηνυτής, τα μαγιάπριλα, ο περάτης. Μας ξαφνιάζουν όμως μόνο όταν τα ακούμε αποκομμένα από το συνολικό έργο. Στο γλωσσικό τους περιβάλλον λειτουργούν άψογα και πολύ δύσκολα θα 33

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ-ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 205 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ (Ένα παραμύθι από μεγάλα παιδιά) Παπαλουκά Κων/να Εκπαιδευτικός Β θμιας Εκπαίδευσης Νηπιοβρεφοκόμος Τσαγκουρνού Ελισάβετ Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Συνάδελφοι/σες σας εύχομαι καλή σχολική χρονιά, προσωπική και οικογενειακή υγεία. Σας στέλνω οδηγίες για τα μαθήματα:

Συνάδελφοι/σες σας εύχομαι καλή σχολική χρονιά, προσωπική και οικογενειακή υγεία. Σας στέλνω οδηγίες για τα μαθήματα: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ Δ/ΝΣΗ Π/ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ Δ.Ε. ΕΔΡΑ: Α Δ/ΝΣΗ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΑΘΗΝΩΝ Ταχ. Δ/νση :

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου»

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» 6/Θ ΔΗΜ. ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΙΤΡΟΥΣ ΠΙΕΡΙΑΣ Μαρία Υφαντή (ΠΕ 11) Δαμιανός Τσιλφόγλου (ΠΕ 20) Θέμα: Μύθοι Αισώπου και διδαχές του Τάξη

Διαβάστε περισσότερα

Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση. Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα. Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας. bantonog@yahoo.gr

Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση. Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα. Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας. bantonog@yahoo.gr Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας bantonog@yahoo.gr Εισαγωγή Τίτλος: «Παραμύθι και Αφήγηση» Υλοποίηση: στο πλαίσιο του νέου θεσμού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή:

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή: ΕΥΤΕΡΑ * Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό, είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να αναπτύσσονται,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΑΘΗΝΑ ΤΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ ΧΩΡΟΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Το πολύτεχνο είναι ένα καλλιτεχνικό εργαστήριο που προσφέρει εκπαιδευτικά και καλλιτεχνικά προγράμματα σε μαθητές ηλικίας 2 έως 9 ετών τα οποία είναι

Διαβάστε περισσότερα

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα)

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) 334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) Ιστορικό Σημείωμα γαι την Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας Η Παιδαγωγική Ακαδημία Φλώρινας ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 1941, δηλ. κατά την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικό Σημείωμα. Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής

Εισαγωγικό Σημείωμα. Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής Εισαγωγικό Σημείωμα Αγαπητοί γονείς, Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής κάθε παιδιού. Οι στέρεες βάσεις και τα θεμέλια της μάθησης και της ολόπλευρης ανάπτυξής

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο

Φροντιστήρια ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1 Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Η εξεταστέα ύλη του Γυμνασίου είναι τα 3/5 της ύλης που διδάχθηκε, με την προϋπόθεση ότι η

Διαβάστε περισσότερα

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως)

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) Master s Degree www.unic.ac.cy Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) «Σε αυτό το ταξίδι για την ανακάλυψη της γνώσης μας εντυπωσίασε ιδιαίτερα η οργάνωση και το φιλικό κλίμα του Πανεπιστημίου.»

Διαβάστε περισσότερα

2006-2007 Διαπολιτισμική ανάγνωση του εκπαιδευτικού υλικού για την διδασκαλία της λογοτεχνίας στο πρόγραμμα μουσουλμανοπαίδων.

2006-2007 Διαπολιτισμική ανάγνωση του εκπαιδευτικού υλικού για την διδασκαλία της λογοτεχνίας στο πρόγραμμα μουσουλμανοπαίδων. ΕΠΙΒΛΕΨΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΡΙΒΩΝ 2006-2007 Διαπολιτισμική ανάγνωση του εκπαιδευτικού υλικού για την διδασκαλία της λογοτεχνίας στο πρόγραμμα μουσουλμανοπαίδων. Η γλωσσική εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού.

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. 1.ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Συγγραφέας: Μποζονέλου Κωνσταντίνα 1.1.Τίτλος διδακτικού σεναρίου Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Όμιλος Γλώσσας : «Παιχνίδια γλώσσας και δημιουργική γραφή» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Όμιλος Γλώσσας : «Παιχνίδια γλώσσας και δημιουργική γραφή» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Όμιλος Γλώσσας : «Παιχνίδια γλώσσας και δημιουργική γραφή» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Η δημιουργική γραφή στο δημοτικό σχολείο είναι μια προσπάθεια να ξυπνήσουμε στο παιδί τα συναισθήματα και τις σκέψεις του,

Διαβάστε περισσότερα

Προσέλευση μαθητών, ελεύθερες δραστηριότητες. Τα παιδιά απασχολούνται με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια, κ.λπ.), πλαστελίνη, παζλ, ζωγραφική κ.ά.

Προσέλευση μαθητών, ελεύθερες δραστηριότητες. Τα παιδιά απασχολούνται με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια, κ.λπ.), πλαστελίνη, παζλ, ζωγραφική κ.ά. Τα παιδιά απασχολούνται με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια, κ.λπ.), πλαστελίνη, παζλ, ζωγραφική κ.ά. Τουαλέτα, υγιεινή, πρωινό. Πρωινή προσευχή, ημερολόγιο, αναφορά στο θέμα εβδομάδας. Πρόκειται για τη θεματική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Οµάδα Εργασίας: Βενετία Αποστολίδου Νικολίνα Κουντουρά Κατερίνα Προκοπίου Ελένη Χοντολίδου ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΠΣ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι.

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. Ν.Α.Π. Θεατρικής Αγωγής Ορολογία: «Θεατρική Αγωγή αποτελεί η παιδαγωγική και κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth. Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307 Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο και 2 ο Μονάδες ECTS: 6

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Γ' Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΕΛΕΥΘΕΡΟ-ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ( Εικαστική και Αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 1. Εισαγωγή 220 Γενικός σκοπός του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής είναι να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές και στις μαθήτριες να εμπλακούν σε μια δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

Ο Κόσµος µας σαν Σήµερα!

Ο Κόσµος µας σαν Σήµερα! Πρόγραμμα Ευέλικτης Ζώνης Ο Κόσµος µας σαν Σήµερα! Τάξη: Ε Δημοτικού Διδακτικό έτος: 2012-2013 Εισαγωγή Κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας προκύπτουν ερωτήματα και προβληματισμοί των μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: ΝΙΚΟΣ ΙΟΝΥΣΟΠΟΥΛΟΣ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1880 ΣΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1930

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: ΝΙΚΟΣ ΙΟΝΥΣΟΠΟΥΛΟΣ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1880 ΣΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1930 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: ΝΙΚΟΣ ΙΟΝΥΣΟΠΟΥΛΟΣ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1880 ΣΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1930 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1880 ΣΤΗ ΓΕΝΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Advanced Subsidiary. Κατανόηση γραπτού λόγου Μετάφραση Γραπτό κείμενο. Κατανόηση

Advanced Subsidiary. Κατανόηση γραπτού λόγου Μετάφραση Γραπτό κείμενο. Κατανόηση Advanced Subsidiary Advanced GCE Survival Δεξιότητες Α Β Γ Δ Κατανόηση γραπτού λόγου Μετάφραση Γραπτό κείμενο Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση κειμένων σε προεπιλεγμένα θέματα/κείμενα Functional Operational

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΩΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ 3-6 ΧΡΟΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΩΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ 3-6 ΧΡΟΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΩΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ 3-6 ΧΡΟΝΩΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ, 2010 Λοΐζου, Ε. κ Παπαδημήτρη-Καχριμάνη, Χ. 1 ΔΟΜΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ 1

Διαβάστε περισσότερα

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών Παράρτημα 1: Τεχνική έκθεση τεκμηρίωσης σεναρίου Το εκπαιδευτικό σενάριο που θα σχεδιαστεί πρέπει να συνοδεύεται από μια τεχνική έκθεση τεκμηρίωσής του. Η τεχνική αυτή έκθεση (με τη μορφή του παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΩΣ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΩΣ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΩΣ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Το Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού www.hcc.edu.gr οργανώνει από το 2000 σε σταθερή βάση, κάθε φθινόπωρο, άνοιξη

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Τα Προγράμματα του TreeHouse Kindergarten

Τα Προγράμματα του TreeHouse Kindergarten Τα Προγράμματα του TreeHouse Kindergarten Η εκτέλεση του καθημερινού προγράμματος εμπεριέχει δραστηριότητες με απόλυτο σεβασμό στις δυνατότητες των παιδιών και με βαθμό δυσκολίας, ελάχιστης στα μικρότερα

Διαβάστε περισσότερα

«ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΡΙΘΜΟΥΣ» ΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΕΝΝΟΙΩΝ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ

«ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΡΙΘΜΟΥΣ» ΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΕΝΝΟΙΩΝ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ 2 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 207 «ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΡΙΘΜΟΥΣ» ΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΕΝΝΟΙΩΝ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ Κανελλοπούλου Ελένη Μαθηματικός / δασκάλα Μεταπτυχιακή φοιτήτρια

Διαβάστε περισσότερα

Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο. Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία. Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης. Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα

Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο. Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία. Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης. Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα Κατά κοινή αντίληψη στην λογοτεχνία, η μετάφραση οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 ΟΔΗΓΟΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 ΟΔΗΓΟΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 10-2011 ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Το Ανοικτό Ίδρυμα Εκπαίδευσης είναι ένα σύγχρονο εκπαιδευτήριο προσανατολισμένο στην

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Ξένων Γλωσσών

Κέντρο Ξένων Γλωσσών Κέντρο Ξένων Γλωσσών Αυτή η περίοδος για τους κηδεμόνες των μαθητών/τριών είναι περίοδος σχολαστικής αναζήτησης και έρευνας. Είναι περίοδος άγχους ποιο Κέντρο Ξένων Γλωσσών θα διαλέξουν προκειμένου τα

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

«Κοινωνική Παιδαγωγική, Διαπολιτισμικότητα, Συμβουλευτική και Ειδική Αγωγή»

«Κοινωνική Παιδαγωγική, Διαπολιτισμικότητα, Συμβουλευτική και Ειδική Αγωγή» 20 ο Διεθνές Συνέδριο «Κοινωνική Παιδαγωγική, Διαπολιτισμικότητα, Συμβουλευτική και Ειδική Αγωγή» Πάτρα, 6-8 Νοεμβρίου 2015 Συνεδριακό και Πολιτιστικό Κέντρο Πανεπιστημίου Πατρών E-mail επικοινωνίας για

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΦΟΡΜΑΓΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΦΟΡΜΑΓΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ, 5 CFU 1. prof. Paola Maria Minucci (6 ιδακτικές ώρες): 1 CFU Α ΜΕΡΟΣ, 0,5 CFU (In data da stabilire) ιδακτική της νεοελληνικής ποίησης 1: Ανάλυση του κειµένου Β ΜΕΡΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Ένα βιβλίο πρέπει να είναι ΑΠΕΡΙΓΡΑΠΤΟ!!!

Ένα βιβλίο πρέπει να είναι ΑΠΕΡΙΓΡΑΠΤΟ!!! Μουσικό Σχολείο Λάρισας Τάσου Λειβαδίτη 20 Ένα βιβλίο πρέπει να είναι ΑΠΕΡΙΓΡΑΠΤΟ!!! Τα κείμενα που ακολουθούν είναι μαθητικές δημιουργίες και απαντούν στο ερώτημα «τι διαβάζουν τα παιδιά μας», μόνιμη

Διαβάστε περισσότερα

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ»

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» «ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» Σίμος Δανιηλίδης Δήμαρχος Συκεών, Μέλος Δ.Σ. ΚΕΔΚΕ Με ιδιαίτερη χαρά συμμετέχω στη 4 η Γενική Συνέλευση αποδήμων Αιρετών της Αυτοδιοίκησης. Γνωρίζετε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 1 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ 12 ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: Ενεργός συμμετοχή (βιωματική μάθηση) ΘΕΜΑ: Παράδοση στο μάθημα των «ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ», για τον τρόπο διαχείρισης των σκληρών δίσκων.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ

ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΤΗΣ ΧΑΡΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΠΟΥΛΕΑ Μια μέρα στο παιδικό σταθμό «Το παιχνίδι της χαράς» Στο παιχνίδι της χαράς υπάρχει ένα περιβάλλον όπου παρέχει στα παιδιά ασφάλεια, φροντίδα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Πολιτισμική Ετερότητα, Ιδιότητα του Πολίτη και Δημοκρατία: Εμπειρίες, Πρακτικές και Προοπτικές. Αθήνα, 7 8 Μαΐου 2010

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Πολιτισμική Ετερότητα, Ιδιότητα του Πολίτη και Δημοκρατία: Εμπειρίες, Πρακτικές και Προοπτικές. Αθήνα, 7 8 Μαΐου 2010 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Πληροφορίες : Παρθένης Χρήστος Τηλ. : 210-7277516 Δ/νση : Πανεπιστημιούπολη, Ιλίσια 157 84, Αθήνα Fax : 210-7277440 Email : information@keda.gr ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Επιλέγω. Saint-Paul ΜΑΘΗΤΙΚΟΙ ΟΜΙΛΟΙ ΔΡΑΣΗΣ & ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ. σχολικό έτος 2014-15

Επιλέγω. Saint-Paul ΜΑΘΗΤΙΚΟΙ ΟΜΙΛΟΙ ΔΡΑΣΗΣ & ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ. σχολικό έτος 2014-15 Επιλέγω Saint-Paul ΜΑΘΗΤΙΚΟΙ ΟΜΙΛΟΙ ΔΡΑΣΗΣ & ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ Τμήματα Εμπέδωσης σχολικό έτος 2014-15 Η πολύχρονη εκπαιδευτική εμπειρία των εκπαιδευτηρίων Saint-Paul έχει επενδύσει στη διάπλαση μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ

ΤΙΤΛΟΣ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΤΙΤΛΟΣ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΣΚΥΔΡΑΣ Ομάδα ανάπτυξης Μαρία Τσικαλοπούλου, Μαθηματικός Σ Κ Υ Δ Ρ Α / 2 0 1 5 Το αντικείμενο με το οποίο θα ασχοληθούμε είναι τα μαθηματικά της

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές Συνέδριο για τη Διδασκαλία & την Πιστοποίηση της Ελληνικής ως Ξένης/Δεύτερης Γλώσσας Θεσσαλονίκη, 25 Οκτωβρίου 2014

Διεθνές Συνέδριο για τη Διδασκαλία & την Πιστοποίηση της Ελληνικής ως Ξένης/Δεύτερης Γλώσσας Θεσσαλονίκη, 25 Οκτωβρίου 2014 Διεθνές Συνέδριο για τη Διδασκαλία & την Πιστοποίηση της Ελληνικής ως Ξένης/Δεύτερης Γλώσσας Θεσσαλονίκη, 25 Οκτωβρίου 2014 Στο υποέργο Π2γ: Προσαρμογή υλικού για τη διδασκαλία / εκμάθηση και πιστοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΒΡΙΣΚΩ ΤΟ ΜΙΣΟ ΚΑΙ ΤΟ ΟΛΟΚΛΗΡΟ

ΒΡΙΣΚΩ ΤΟ ΜΙΣΟ ΚΑΙ ΤΟ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΒΡΙΣΚΩ ΤΟ ΜΙΣΟ ΚΑΙ ΤΟ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΜΑΡΙΑ ΤΣΙΚΑΛΟΠΟΥΛΟΥ,ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΟΛΕΙΟ Δημοτικό σχολείο Σκύδρας ΣΚΥΔΡΑ,2015 1. Συνοπτική περιγραφή της ανοιχτής εκπαιδευτικής Το αντικείμενο με το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ. ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση

ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ. ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 2009-2010 ΤΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Το Ανοικτό Ίδρυμα Εκπαίδευσης είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 014-015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 014-15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού του Εκπαιδευτικού

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 17448 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Κατσικογιώργου Ειρήνη Θέματα Α. Στο κείμενο καταγράφονται τα χαρακτηριστικά του δημοσιογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Β ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 28-29 ΜΑΪΟΥ 2015

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Β ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 28-29 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Β ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 28-29 ΜΑΪΟΥ 2015 Ο β κύκλος του διήμερου καλλιτεχνικού, βιωματικού σεμιναρίου «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» πραγματοποιήθηκε στις 28 και 29

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 18/5/2015

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 18/5/2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 18/5/2015 Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές και αποδίδονται για να διευκολύνουν τους μαθητές να κατανοήσουν το σύνολο του διαγωνίσματος και απόλυτα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2014. Γ -Δ εξάμηνο

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2014. Γ -Δ εξάμηνο ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2014 Ημερομηνία 1-9-2014 2-9-2014 3-9-2014 4-9-2014 5-9-2014 Κινητική αγωγή και μάθηση ΠΕΥ 200

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Εισαγωγή Γενική περιγραφή Σχεδιασμός της μαθησιακής εισήγησης Εφαρμογή της μαθησιακής εισήγησης Αναστοχασμός

Περιεχόμενα. Εισαγωγή Γενική περιγραφή Σχεδιασμός της μαθησιακής εισήγησης Εφαρμογή της μαθησιακής εισήγησης Αναστοχασμός Ο Ελ Γκρέκο μάς ταξιδεύει από την Ελλάδα στην Κύπρο: «Έχεις τα πινέλα, έχεις τα χρώματα, ζωγράφισε τον παράδεισο και μπες μέσα». El Greco travels us from Greece to Cyprus: You have the brushes, you have

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ 2011 ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός»

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Η Αφροδίτη Βακάλη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και είναι εκπαιδευτικός. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel Advanced Interactive Graphic Novels on Mobile Touchscreen Devices ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel (ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ ΝΟ 23) Τίτλος

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος διδακτικού σεναρίου: Ας ταξιδέψουμε στο βουνό των 12 θεών του Ολύμπου κι ας τους γνωρίσουμε από κοντά.

Τίτλος διδακτικού σεναρίου: Ας ταξιδέψουμε στο βουνό των 12 θεών του Ολύμπου κι ας τους γνωρίσουμε από κοντά. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Τίτλος διδακτικού σεναρίου: Ας ταξιδέψουμε στο βουνό των 12 θεών του Ολύμπου κι ας τους γνωρίσουμε από κοντά. Τάξη/εις στις οποίες απευθύνεται: Το

Διαβάστε περισσότερα

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Europe at Schools through Art and Simulation (EuropeStARTS) Δράσης KA1 του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Jean Monnet

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Το παρόν πλαίσιο προγράμματος σπουδών επιδιώκει: α) να συνδέσει τους σκοπούς, τους στόχους και τους τρόπους (μεθόδους, μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ. 6 ης Συνεδρίας Σ.Π.Δ.Ε. 10 ης Συνεδρίας Σ.Π.Δ.Ε.

ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ. 6 ης Συνεδρίας Σ.Π.Δ.Ε. 10 ης Συνεδρίας Σ.Π.Δ.Ε. ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ 6 ης Συνεδρίας Σ.Π.Δ.Ε. 10 ης Συνεδρίας Σ.Π.Δ.Ε. Συνοδευτικό Θέματος 2: ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Βασικές θέσεις για αναλυτικά προγράμματα και σχολικά βιβλία με βάση τα πορίσματα και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 Υπάρχουν άνθρωποι, δημιουργικοί, που λατρεύουν την τέχνη και διαθέτουν πολλά ταλέντα, χωρίς να είναι επαγγελματίες.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΑΣΑΠΗΣ Επιμέλεια 7 o Διήμερο Διαλόγου για τη Διδασκαλία των Μαθηματικών 15 & 16 Μαρτίου 2008 Ομάδα Έρευνας της Μαθηματικής Εκπαίδευσης ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ i ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

τώρα Η Τέχνη και η δημιουργία στην υπηρεσία της Πρόληψης, της Θεραπείας και της Εκπαίδευσης ΚΟΙΝ.Σ.ΕΠ. 1

τώρα Η Τέχνη και η δημιουργία στην υπηρεσία της Πρόληψης, της Θεραπείας και της Εκπαίδευσης ΚΟΙΝ.Σ.ΕΠ. 1 τώρα ΠΑΙ ζ ΥΜΕ Η Τέχνη και η δημιουργία στην υπηρεσία της Πρόληψης, της Θεραπείας και της Εκπαίδευσης ΚΟΙΝ.Σ.ΕΠ. 1 ΠΟΙΟΙ ΕΙΜΑΣΤΕ Μια ομάδα νέων κοινωνικών επιστημόνων και καλλιτεχνών που επιμένουμε να

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

2013-2014. Παρουσίαση ομάδων «Εξειδικευμένου Κέντρου Ημέρας Κέντρο Κοινωνικού Διαλόγου» της Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε.

2013-2014. Παρουσίαση ομάδων «Εξειδικευμένου Κέντρου Ημέρας Κέντρο Κοινωνικού Διαλόγου» της Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε. 2013-2014 Παρουσίαση ομάδων «Εξειδικευμένου Κέντρου Ημέρας Κέντρο Κοινωνικού Διαλόγου» της Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε. Βαδίζοντας μαζί για δημιουργία και επικοινωνία Γραφείο Εναλλακτικών Δράσεων Επανένταξης Νέος χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΤΥΟ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Σχολική χρονιά 2007-2008

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΤΥΟ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Σχολική χρονιά 2007-2008 ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΤΥΟ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Σχολική χρονιά 2007-2008 Όνομα σχολείου: Δημοτικό Σχολείο Αλάμπρας Συντονιστική ομάδα: 1. Μερόπη Κυριάκου(Διευθύντρια) 2. Γιώτα Δημητρίου (Συντονίστρια) 3. Στάλω

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΝ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΜΙΛΗΣΕΙ... Η γλωσσική παρέμβαση Είναι η διαδικασία μέσω της

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Κατσιούλα Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός, Σύμβουλος ΣΕΠ, ΚΕΣΥΠ Κιλκίς Σιάνου Χατζηκαμάρη Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΦΛΩΡΙΝΑ 2014 1 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ : «ΣΕΡΓΙΑΝΙ ΣΤΟΥΣ ΡΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΦΛΩΡΙΝΑΣ» ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΣ : ΠΟΥΓΑΡΙ ΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Ηγεσία Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα