ΚΕΡΑΜΕΙΚΗ «ΤΥΠΟΥ ΘΑΨΟΥ» Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΑΧΑΪΑΣ ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟ. (ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Ή ΡΥΘΜΟΣ ΚΕΡΑΜΕΙΚΗΣ;) ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΓΚΑΔΟΛΟΥ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΚΕΡΑΜΕΙΚΗ «ΤΥΠΟΥ ΘΑΨΟΥ» Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΑΧΑΪΑΣ ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟ. (ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Ή ΡΥΘΜΟΣ ΚΕΡΑΜΕΙΚΗΣ;) ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΓΚΑΔΟΛΟΥ"

Transcript

1 ΚΕΡΑΜΕΙΚΗ «ΤΥΠΟΥ ΘΑΨΟΥ» Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΑΧΑΪΑΣ ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟ. (ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Ή ΡΥΘΜΟΣ ΚΕΡΑΜΕΙΚΗΣ;) ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΓΚΑΔΟΛΟΥ Η παρούσα µελέτη αφορά στην κεραµεική ο µάδα Υστερογεωµετρικών αγγείων τύπου Θάψου, η οποία έχει συχνά απασχολήσει την αρχαιολογική έρευνα έως τώρα. Δύο είναι τα κύρια προβλήµατα που έχει αντιµετωπίσει η έρευνα: το ένα αφορά στον τόπο κατασκευής και το δεύτερο στην τεχνοτροπική και χρονολογική εξέλιξη της ο µάδος. Ως τόπος κατασκευής έχουν κατά καιρούς προταθεί διαφορα µέρη αλλά βασικά αναγνωρίζεται η Κόρινθος, παρά τις επιφυλάξεις που προκύπτουν από διάφορα τεχνοτροπικά και άλλα στοιχεία, ενώ τα χρονικά όρια και η διάρκεια της ο µάδας προσδιορίζονται στην Υστερη Γεωµετρική εποχή µέ κάποια πρώϊµα δείγµατα εντός της Μέσης Γεωµετρικής II και κάποια ύστερα δείγµατα στην Πρώϊµη Πρωτοκορινθιακή κεραµεική. Η επανεξέταση των προβληµάτων της κεραµεικής τύπου Θάψου στην παρούσα µελέτη προκλήθηκε από την αναγνώριση ποσότητας της κεραµεικής αυτής ανάµεσα στα κτερίσµατα ταφικών συνόλων της Αχαίας, αλλά και στα αναθήµατα δύο σηµαντικών αχαϊκών ιερών της Υστερης Γεωµετρικής εποχής, συγκεκριµένα στο ιερό της Αρτέµιδος Αοντίας στο Άνω Μαζαράκι και στο ιερό του Ελικωνίου Ποσειδώνα στα Νικολέικα (θέση που ταυτίζεται µε την αρχαία αχαϊκή πόλη Ελίκη). Τα αχαϊκά ευρήµατα θεωρήθηκε ότι παρέχουν στην έρευνα ένα ικανό σύνολο δεδοµένων για µια νέα προσέγγιση των αγγείων τύπου Θάψου, του εργαστηρίου και της διάδοσής τους. Η παρούσα µελέτη βασισµένη κυρίως στο νέο, αχαϊκό υλικό επιχειρεί µια νέα διαπραγµάτευση της σηµαντικής αυτής κεραµεικής οµάδας, η οποία κατά την Υστερη Γεωµετρική εποχή απαντάται στους Δελφούς και πολλές άλλες θέσεις στην Ελλάδα και, συχνά σε ποσότητες, σε όλες τις ελληνικές αποικίες της Δύσης. Εµφαση στην µελέτη µας δίνεται στην αναλυτική και συγκριτική διαπραγµάτευση ενός µεγάλου αριθµού αγγείων και οστράκων (συνολικά 116) αυτής της οµάδας από την Αχαΐα, τα

2 οποία θεωρήθηκε ότι βοηθούν αποτελεσµατικά στη συνολική διερεύνηση των προβληµάτων αυτής της κεραµεικής οµάδας και κυρίως εκείνων της ταυτότητας της συγκεκριµένης κατηγορίας κεραµεικής και του βασικού κέντρου παραγωγής της. Η µελέτη αναπτύσσεται σε πέντε κεφάλαια και συµπληρώνεται από τον κατάλογο των ευρηµάτων της Αχαΐας και ένα παράρτηµα µε αρχαιοµετρικές αναλύσεις του υλικού που έγιναν στο Πολυτεχνείο της Ξάνθης, στο Ινστιτούτο Πολιτιστικής και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας/Ε.Κ. ΑΘΗΝΑ, από τους Α. Σακαλή, Δ. Τσιαφάκη και Ν. Τσιρλιγκάνη. Η παρούσα µελέτη περιλαµβάνει µία σύντοµη αναφορά στην ιστορία της µέχρι σήµερα έρευνας για το σ υγκεκριµένο θέµα. Ακολουθεί παρουσίαση και ανάλυση των δεδοµένων από την Αχαΐα και σύγκριση των τυπολογικών χαρακτηριστικών τους µε τα προϊόντα των αχαϊκών κεραµεικών εργαστηρίων εµπίεστης και γραπτής τεχνικής των Ύστερων Γεωµετρικών χρόνων µε στόχο να διαφανεί η άµεση σχέση των αγγείων τύπου «Θάψου» που θεωρούνται αχαϊκά προϊόντα µε το πρώτο, και η επίδραση τους στο δεύτερο εργαστήριο. Στη συνέχεια τα δεδοµένα από την Αχαΐα αντιπαραβάλλονται και συγκρίνονται µε τα αγγεία τύπου Θάψου που προέρχονται από την Ιθάκη, τους Δελφούς, τη Θήρα αλλά και άλλες θέσεις της ηπειρωτικής Ελλάδος (Καλαπόδι, Θήβα, Άρτα). Eισαγωγικά η µελέτη επιµένει στην παρουσίαση όλων των βασικών έως τώρα στοιχείων, τα οποία έχουν προκύψει από πολλές διαφορετικές έρευνες, ενώς επίσης ασχολείται µε τη διάδοση της κεραµεικής τύπου Θάψου, τα τεχνικά χαρακτηριστικά της ο µάδας, τη χρονολόγησή της, ενώ παράλληλα κάνει µια αναδροµή στην εκτενή ιστορία της έρευνάς τους και θέτει τους στόχους της συγκεκριµένης έρευνας. Το ζήτηµα των αγγείων «τύπου Θάψου» που εντοπίζονται σ την Ύστερη Γεωµετρική και την Πρωτοκορινθιακή περίοδο, ενώ κάποιοι πρόδροµοι αυτών χρονολογούνται στην Μέση Γεωµετρική ΙΙ περίοδο, έχει απασχολήσει την έρευνα από τις αρχές του περασµένου αιώνα πολύ πριν τα πρώτα αγγεία της κ ατηγορίας αυτής, δύο µικροί σκύφοι, εντοπιστούν στη Σικελική Θάψο το 1952, και τους δοθεί το χαρακτηριστικό όνοµα ( Thapsos ware ) από τους Vallet και Villard (Vallet και Villard 1952, 338, σχέδ. 11). Ο καθηγητής Coldstream ήταν αυτός που το 1968 στο θεµελιώδες έργο του για την Ελληνική Γεωµετρική Κεραµεική (Coldtream 1968, 102) ενίσχυσε το περιεχόµενο του όρου συµπεριλαµβάνοντας σε αυτό και όλα τα

3 υπόλοιπα σχήµατα αγγείων που έφεραν ανάλογη διακόσµηση. Ως τόποι προέλευσης των αγγείων τύπου Θάψου έχουν προταθεί κατά καιρούς οι Δελφοί, η Αίγινα και τα Μέγαρα για να απορριφθούν στη συνέχεια, ενώ η Κόρινθος που προτάθηκε τελευταία, θεωρείται έως σήµερα η επικρατέστερη, κυρίως εξ αιτίας του γεγονότος ότι µεγάλος αριθµός αυτών των αγγείων προέρχεται από τις κορινθιακές αποικίες της Δύσης. Αξίζει να σηµειωθεί ότι και οι προτείνοντες την Κόρινθο ως τόπο καταγωγής αυτών των αγγείων δέχονται σαφώς ότι τα αγγεία τύπου Θάψου παρουσιάζουν οµοιότητες περισσότερο µε τα πρωτοκορινθιακά και καµία µε το ορθόδοξο Ύστερο Γεωµετρικό κορινθιακό κεραµεικό εργαστήριο, και δεν αντιπροσωπεύονται στην Κόρινθο παρά από ελάχιστα παραδείγµατα. Δύο από τις πιο συνθετικές και πολύ σηµαντικές εργασίες για τα αγγεία τύπου Θάψου οφείλονται στους καθηγητές Neeft (Neeft 1981) και N. Κούρου (Kourou 1983). Ο Neeft ασχολήθηκε µε την αναζήτηση της εξέλιξης στα σχήµατα και τα διακοσµητικά θέµατα, τη χρονολόγηση των διαφόρων φάσεων και τον προσδιορισµό του τόπου προέλευσης της συγκεκριµένης οµάδος κεραµεικής (Neeft 1981). Η χρονολόγηση της οµάδος βασίστηκε στην εξελικτική εµφάνιση των πέντε τύπων διακόσµησης που αναγνωρίστηκαν. Το πιο δηµοφιλές αγγείο, ο σκύφος, αποδείχθηκε ότι παρουσιάζει µια σταθερή εξέλιξη όσον αφορά στο σχήµα και στη διάταξη των διακοσµητικών θεµάτων. Όσον αφορά στο ζήτηµα του τόπου κατασκευής των συγκεκριµένων αγγείων, αυτό συζητήθηκε µε βάση τη διακόσµηση, το σχήµα, τα τεχνικά χαρακτηριστικά και ιδιαίτερα τη σύσταση του πηλού αλλά και τη διάδοσή τους. Σύµφωνα µε τον Neeft το πρόβληµα παραµένει άλυτο, αφού όπως χαρακτηριστικά σηµειώνει, "Decoration, shape, distribution, and probably fabric too, favour a non-corinthian origin" (Neeft 1981, 57). H Κούρου το 1983 στο άρθρο της "Some problems concerning the origin and the dating of the Thapsos class vases" συζήτησε διεξοδικά την προέλευση της συγκεκριµένης οµάδος κεραµεικής, καθώς και τη χρονική διάρκεια και τη στυλιστική της εξέλιξη. Παρατήρησε ότι «The problems concerning the origin of the Thapsos Class vases are very complicated since their fabric is exactly the same as that of the Protocorinthian vases, but their style and distribution differs markedly. The rarity of the fabric in Corinth is certainly impessive.. Η ισχυρή ωστόσο σύνδεση των αγγείων «τύπου Θάψου» µε τα προϊόντα του πρωτοκορινθιακού εργαστηρίου, όσον

4 αφορά στη σύσταση του πηλού, ήταν και ο βασικός λόγος να είναι γενικά αποδεκτή η κορινθιακή προέλευση της οµάδος. Ταυτότητα ως προς τη σύσταση διαπιστώθηκε και µε µία ο µάδα Ύστερων Γεωµετρικών κορινθιακών οστράκων. Αν και, όσον αφορά στο θέµα των τεχνικών χαρακτηριστικών, θεωρήθηκε αδιαµφισβήτητη η κορινθιακή προέλευση της ο µάδος στο συγκεκριµένο άρθρο, δεν θεωρήθηκε ικανοποιητική η εξήγηση όσον αφορά στα σχήµατα και τα διακοσµητικά θέµατα. Προκειµένου λοιπόν για την ερµηνεία της προέλευσης των σχηµάτων και της διακόσµησης προτάθηκε επίδραση από κάποιο πελοποννησιακό εργαστήριο µεταλλοτεχνίας (Μποζάνα- Κούρου 1978, και Bozana-Kourou 1983, 258 κ.ε.). Το ζήτηµα που τέθηκε ήταν να προσδιοριστεί το εργαστήριο κεραµεικής στο οποίο θα είχαν εκπαιδευτεί οι πρώτοι δηµιουργοί των συγκεκριµένων αγγείων. Μία ο µάδα αγγείων της Μέσης Γεωµετρικής ΙΙ περιόδου στους Δελφούς αναγνωρίστηκαν ως οι πρόδροµοι της συγκεκριµένης κατηγορίας κεραµεικής, όσον αφορά στη διακόσµηση, ονοµάσθηκαν αγγεία τύπου Πρωτο-Θάψου και χαρακτηρίστηκαν ως ο σύνδεσµος των αγγείων τύπου Θάψου µε το κορινθιακό εργαστήριο της Μέσης Γεωµετρικής περιόδου (Bozana-Kourou 1983, ). Έτσι δόθηκε και το terminus post quem στο τέλος της Κορινθιακής Μέσης Γεωµετρικής περιόδου, ενώ το κατώτερο χρονολογικό όριο προσδιορίστηκε στις αρχές της Μέσης Πρωτοκορινθιακής περίοδο από τον κρατήρα του Αιγίου/Άνω Μαυρίκι (Bozana-Kourou 1983, ). Η κορινθιακή προέλευση των συγκεκριµένων αγγείων έγινε αποδεκτή από τον Coldstream (Coldstream 1998, ) ο οποίος βασίστηκε στις αρχαιοµετρικές αναλύσεις του πηλού και στο γεγονός, όπως αναφέρει, του µη συσχετισµού των µοτίβων των αγγείων τύπου Θάψου µε αυτά του αχαϊκού εργαστηρίου, καθώς και στην αδικαιολόγητη αποσύνδεση της πρωτοκορινθακής κεραµεικής από την Κόρινθο, στην περίπτωση της αναγνώρισης ως τόπου κατασκευής των αγγείων «τύπου Θάψου» σε θέση εκτός της Κορίνθου. Ο Pfaff στη δηµοσίευση της κεραµεικής των πρώιµων ιστορικών χρόνων από το ιερό της Δήµητρας και Κόρης στην Κόρινθο (Pfaff 1999, 58-59) αναφέρει ένα όστρακο τύπου Θάψου από την παραπάνω ανασκαφή (αρ. 96, σχέδ. 31) και αναγνωρίζει επίσης την σπανιότητα της συγκεκριµένης κεραµεικής στην Κόρινθο. Η καθηγήτρια C. Morgan στη δηµοσίευση του ιερού του Ποσειδώνα στα Ίσθµια παρατηρεί: «Despite long-held, if much debated, arguments for a Corinthian origin, pottery of the Thapsos class remains rare in the Corinthia. The presence of

5 nos 404 and 405 and three other small fragments of open vessels in Thapsos fabric at Isthmia, a shrine located in Corinthian territory and with particularly close ceramic ties to Corinth itself, therefore inevitably bears on the question of the origins of Thapsos (Morgan 1999, 131, αρ και ). Αναλύει τα δεδοµένα για τα αγγεία τύπου Θάψου σε σχέση µε την Ύστερη Γεωµετρική κορινθιακή κεραµεική από τα Ίσθµια και σηµειώνει ότι τα στοιχεία από την τελευταία θέση δεν είναι δυνατό να δι αφωτίσουν περισσότερο το ζήτηµα. Αν και δεν αποδεσµεύει τα αγγεία «τύπου Θάψου» από την Κόρινθο εξαιρετικά ενδιαφέρουσες παραµένουν οι παρατηρήσεις της σχετικά µε το ρόλο που έπαιξαν άλλες περιοχές και ιδιαίτερα η Ιθάκη στη δηµιουργία του ρυθµού στην Κόρινθο και τη σηµασία που η συγκεκριµένη κατηγορία κεραµεικής είχε στο εξαγωγικό εµπόριο. Ο καθηγητής J. Papadopoulos τέλος, σε άρθρο του διατυπώνει την άποψη για την πιθανή παραγωγή µέρους της κεραµεικής τύπου Θάψου στην Αχαΐα, χωρίς ωστόσο να συζητά αναλυτικά το θέµα (Papadopoulos 2001, 385), ενώ ο ίδιος στο συνέδριο The Athenian Potters and Painters (Αθήνα Απρίλιος 2008), λαµβάνοντας υπόψη το µεγάλο αριθµό αγγείων τύπου Θάψου που έχουν έρθει στο φως από τις σωστικές ανασκαφές στην Άρτα τα τελευταία χρόνια πρότεινε την αναγνώριση της Κορινθιακής αποικίας της Αµβρακίας, ως το σηµαντικό κέντρο επανδρωµένο µε Κορίνθιους τεχνίτες, χωρίς ωστόσο να προχωρήσει σε συστηµατική µελέτη του υλικού από την περιοχή, ένα ζήτηµα που απαιτεί περαιτέρω έρευνα. Ωστόσο οι ανασκαφές της τελευταίας κυρίως δεκαετίας στην Αχαΐα έχουν φέρει στο φως πολύτιµα στοιχεία όσον αφορά στην κεραµεική τύπου Θάψου. Όπως ήδη σηµειώθηκε και για λόγους που θα αναλυθούν στη συνέχεια η περιοχή είναι δυνατό να αναγνωριστεί ως ένα από τα κύρια κέντρα παραγωγής της συγκεκριµένης κατηγορίας κεραµεικής αλλά και να δώσει τα στοιχεία εκείνα που είναι απαραίτητα προκειµένου να προχωρήσουµε στην αναγνώριση της ως ρυθµού κεραµεικής και όχι ως εργαστήριο. Στην παρούσα µελέτη επιχειρείται η παρουσίαση και ανάλυση των δεδοµένων από την Αχαΐα και η σύγκριση των τυπολογικών χαρακτηριστικών τους µε τα προϊόντα των αχαϊκών κεραµεικών εργαστηρίων εµπίεστης και γραπτής τεχνικής των Ύστερων Γεωµετρικών χρόνων µε στόχο να αποδειχθεί η άµεση σχέση των αγγείων τύπου Θάψου που θεωρούνται αχαϊκά προϊόντα µε το πρώτο, και η επίδραση τους στο δεύτερο εργαστήριο. Στη συνέχεια τα δεδοµένα από την Αχαΐα

6 αντιπαραβάλλονται και συγκρίνονται µε τα αγγεία τύπου Θάψου που προέρχονται από την Ιθάκη, τους Δελφούς, τη Θήρα αλλά και άλλες θέσεις της ηπειρωτικής Ελλάδος (Καλαπόδι, Θήβα, Άρτα). Η παρουσίαση και συζήτηση των δεδοµένων από την Αχαΐα οµαδοποιηµένα µε βάση τα τεχνικά χαρακτηριστικά (είδος και σύσταση, χρώµα πηλού) τα σχήµατα και τη διακόσµηση, οδηγούν στη διαπραγµάτευση των σχέσεων µε τα προϊόντα των Ύστερων Γεωµετρικών αχαϊκών εργαστηρίων της γραπτής και της εµπίεστης κεραµεικής. Η συγκριτική µελέτη αυτών των αγγείων µε τα αγγεία «τύπου Θάψου» που προέρχονται από άλλες θέσεις όπως οι Δελφοί, η Ιθάκη, η Θήβα, ο Ωρωπός, η Θήρα και η Άρτα (Αρχαία Αµβρακία), τα οποία δίνουν πλήθος καινούργιων στοιχείων όσ ον αφορά στη διασπορά της συγκεκριµένης κατηγορίας κεραµεικής, βοηθά αποφασιστικά στον επαναπροσδιορισµό της ταυτότητας της συγκεκριµένης κατηγορίας κεραµεικής και κατά συνέπεια την αναγνώριση των προϊόντων της όχι ως προερχόµενα από ένα και µόνο εργαστήριο αλλά περισσότερο ως προϊόντα ενός ρυθµού κεραµεικής, που διακινούνταν και αντιγράφονταν σε διάφορες θέσεις της Ηπειρωτικής και νησιωτικής Ελλάδας, ιδίως σε θέσεις κατά µήκος της ακτογραµµής του Ιονίου και φυσικά στις ελληνικές αποικίες της Μεγάλης Ελλάδος. Αγγεία τύπου Θάψου προέρχονται µέχρι στιγµής από τις εξής θέσεις στην Αχαΐα αρχίζοντας από το ανατολικό τµήµα της: Σελιάνα, Έρηµο Χωριό, Νικολέικα, Αίγιο, Άνω Μαυρίκι, Τραπεζά-Κούµαρης, Άνω Μαζαράκι, Δρέπανο, και Χαλανδρίτσα στην Κεντρική Αχαΐα. Πρόσφατα προστέθηκε και η περιοχή των Καλαβρύτων, από όπου προέρχεται ένα θραύσµα κρατήρα από επιφανειακή έρευνα και ένας σκύφος από ταφικό πίθο. Από τις παραπάνω θέσεις µόνο στα Νικολέϊκα και το Άνω Μαζαράκι τα αγγεία τύπου Θάψου αποτελούν αναθήµατα. Όλες οι υπόλοιπες θέσεις είναι θέσεις τάφων, που ενίοτε προσδιορίζουν θέσεις κάποιου νεκροταφείου και τα αγγεία τύπου Θάψου αποτελούν ταφικά σύνολα σε συνδυασµό µε προϊόντα του αχαϊκού εργαστηρίου εµπίεστης τεχνικής, αλλά και του Ύστερου Γεωµετρικού αχαϊκού εργαστηρίου γραπτής κεραµεικής. Συνολικά έχουν καταγραφεί µέχρι σήµερα εκατόν δέκα έξι 116 παραδείγµατα από όλη την Αχαΐα, από διάφορες θέσεις που παρουσιάζονται στον χάρτη που ακολουθεί.

7 Τεχνικά χαρακτηριστικά Τα τεχνικά χαρακτηριστικά προσδιορίσθηκαν µε µακροσκοπική παρατήρηση, αλλά και κατόπιν αρχαιοµετρικής ανάλυσης που πραγµατοποιήθηκε από τους Α. Σακαλή, Δ. Τσιαφάκη, Ν. Τσιρλιγκάνη στο Ινστιτούτο «ΑΘΗΝΑ» στην Ξάνθη (www.ipet.gr) µε µη-καταστροφική µέθοδο στοιχειακής ανάλυσης κεραµεικών µε χρήση φασµατοσκοπίας ακτίνων Χ (X-Ray fluorescence spectroscopy). Τα αποτελέσµατα της ανάλυσης αυτής συµπεριλαµβάνονται σε παράρτηµα στο βιβλίο που ακολούθησε την παραούσα µελέτη. Με βάση τα ανωτέρω έχουν προσδιοριστεί τέσσερις βασικές κατηγορίες πηλού, µε κριτήρια το χρώµα και τη σύσταση: κιτρινέρυθρος, ανοικτός καστανός, ροδαλός και κίτρινος µε ελάχιστα ή και καθόλου εγκλείσµατα. Χρησιµοποιείται επίχρισµα συνήθως ανοιχτότερο από τον πηλό, ενώ µόνο δύο παραδείγµατα έχουν ως χαρακτηριστικό τον πολύ ανοικτό κίτρινο προς άσπρο πηλό τον παραδεδοµένο ως χαρακτηριστικό των αγγείων τύπου Θάψου και µάλιστα το ένα από αυτά είναι ο γνωστός κρατήρας από το Αίγιο που προσδιορίζει και το τελικό στάδιο εξέλιξης του ρυθµού.

8 Πίν. 1. Κατανοµή των κατηγοριών πηλού. ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ Κιτρινέρυθρος (ανάµεσα σε 7.5 YR 8/6 ή 7.5 YR 7/6) Ροδαλός (7.5 YR 8/4) Πολύ ανοικτός καστανός (10 YR 8/4 or 8/3) Κίτρινος ή ανοικτός κίτρινος σχεδόν άσπρος (2.5 YR 8/2, 8/3, 8/4 ή 5 Y 8/2, 10 YR 7/6 και 10 Y 8/2) Ανοικτός κόκκινος (2.5 YR 7/6 και 7.5 YR 8/6) ΑΝΩ ΝΙΚΟΛΕΪΚΑ ΑΙΓΙΟΝ ΒΑ ΜΑΖΑΡΑΚΙ (ΙΕΡΟ ) (ΤΑΦΟΙ) ΑΙΓΙΑΛΕΙΑ (ΙΕΡΟ) (ΤΑΦΟΙ) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΧΑΪΑ ΧΑΛΑΝΔΡΙΤΣΑ (ΤΑΦΟΙ) ΠΑΤΡΑ (ΔΡΕΠΑΝΟΝ ΤΑΦΟΣ) ΚΑΛΑΒΡΥΤΑ Συγκρίνοντας τον πίνακα µε τα τεχνικά χαρακτηριστικά των αγγείων τύπου Θάψου που έχουν έρθει στο φως στην Αχαΐα µε τον πίνακα των χαρακτηριστικών του πηλού των αγγείων του αχαϊκού Ύστερου Γεωµετρικού κεραµεικού εργαστηρίου (Γκαδόλου 2008) παρατηρείται, ιδιαίτερα στο χρώµα, ότι ο πηλός των αγγείων τύπου Θάψου που εξετάζεται είναι ίδιος µε τον πηλό περισσοτέρων από µίας από τις κατηγορίες πηλού των Ύστερων Γεωµετρικών αχαϊκών αγγείων.

9 Ακόµα πιο ενδιαφέρουσα είναι η παρατήρηση που µπορεί να γίνει για ένα θραύσµα κρατηροειδούς σκύφου από την οδό Εισοδίων 29 στο Αίγιο (Εικ. 1) που ενώ τα διακοσµητικά θέµατα το κατατάσσουν στην κατηγορία των αγγείων τύπου Θάψου ο πηλός του δεν µπορεί σε καµία περίπτωση να συγκριθεί µε τον παραδοσιακά γνωστό πηλό των αγγείων της ο µάδος. Αντίθετα είναι κοινός µε τον πηλό των Ύστερων Γεωµετρικών αγγείων από την περιοχή του Αιγίου. Επίσης δύο από τις βασικές κατηγορίες πηλού των αγγείων και των οστράκων τύπου Θάψου παρουσιάζουν αντιστοιχία µε τις κατηγορίες πηλού του αχαϊκού εργαστηρίου εµπίεστης τεχνικής. Τα ιδιαίτερα τεχνικά χαρακτηριστικά και η διακόσµηση της κατηγορίας των αγγείων τύπου Θάψου έχει θεωρηθεί ότι τα διαφοροποιούν από την ορθόδοξη κορινθιακή κεραµεική, τόσο ώστε να θεωρείται σήµερα από την έρευνα βέβαιο ότι η συγκεκριµένη κατηγορία κεραµεικής πρέπει να αποσυνδεθεί από την κορινθιακή κεραµεική παράδοση. Έχοντας την παραπάνω διαπίστωση ως δεδοµένη η παρουσίαση και συζήτηση των δεδοµένων οδήγησε στο συµπέρασµα ότι βασικό κέντρο παραγωγής της συγκεκριµένης κατηγορίας κεραµεικής είναι η Αχαΐα, ένα συµπέρασµα που βασίστηκε στη συγκριτική παρουσίαση και συζήτηση των δεδοµένων τόσο µε τα προϊόντα των σύγχρονων χρονολογικά αχαϊκών εργαστηρίων γραπτής και εµπίεστης τεχνικής, όσο και µε αυτά από άλλες περιοχές, και επιβεβαιώθηκε από σχετική χηµική ανάλυση, όπως προαναφέρθηκε. Ωστόσο, καθώς τόσο στην Αχαϊα, όσο και σε άλλα µέρη έχουµε διαφορετικές κατηγορίες πηλού, ενώ δεν λείπουν και τα κεραµεικά σε πηλό όµοιο µε εκείνο των ορθόδοξων εργαστηρίων της Κορίνθου, η µελέτη µας κατέληξε στο συµπέρασµα ότι η κεραµεική τύπου Θάψου δεν αποτελεί προϊόν ενός και µοναδικού εργαστηρίου, και για τούτο πρέπει να χαρακτηρισθεί ως ρυθµός κεραµεικής και όχι ως ένα µεµονωµένο εργαστήριο, όπως πιστεύεται ως τώρα. Με βάση τα δεδοµένα της Αχαϊας προκύπτει ότι πρόκειται για ένα ρυθµό που δηµιουργείται και αναπτύσσεται ταυτόχρονα µε τους υπόλοιπους ρυθµούς του Ύστερου Γεωµετρικού αχαϊκού κεραµεικού.

10 Τα στοιχεία που οδήγησαν στο παραπάνω συµπέρασµα είναι τα εξής: - Η µεγάλη διάδοση και φυσική παρουσία της συγκεκριµένης κατηγορίας κεραµεικής σε όλη την Αχαΐα µε µία ιδιαίτερη συγκέντρωση στην Αιγιάλεια τόσο σε ταφικά όσο και λατρευτικά ανασκαφικά σύνολα. - Η χρήση τεσσάρων κατηγοριών πηλού που είναι οι ίδιες µε τις κατηγορίες πηλού από τις οποίες παράγεται τόσο η εµπίεστη, όσο και η γραπτή αχαϊκή κεραµεική παραγωγή της Ύστερης Γεωµετρικής περιόδου. -Η µεγάλη παρουσία σκύφων τύπου Πρωτο-Θάψου, που έχει αναγνωριστεί ότι σηµατοδοτούν την έναρξη του ρυθµού, στα αχαϊκά ανασκαφικά σύνολα. Μέχρι πρόσφατα ήταν γνωστοί δύο σκύφοι από το Αίγιο (Εικ. 2), ό µως ο αριθµός αυξήθηκε σηµαντικά µετά την ανασκαφή στο ιερό του Ποσειδώνα στα Νικολέικα. Συγκρίνοντας τα αγγεία τύπου Πρωτο-Θάψου από την Αχαΐα µε την αντίστοιχη ο µάδα των αγγείων από τους Δελφούς (Bozana- Kourou 1983, 265 κ.ε ), προέκυψε το συµπέρασµα ότι ο απλός συνεχόµενος µαίανδρος σε θραύσµα κρατήρα από τους Δελφούς (Bozana-Kourou 1983, σχέδ. 8.) είναι όµοιος µε αυτόν των δύο σκύφων από το Αίγιο. Εικ. 2 Επιπλέον η τοποθέτηση των µοτίβων σε κάθετες µετόπες εκατέρωθεν της κύριας διακοσµητικής µετόπης στο θραύσµα κρατήρα επίσης από τους Δελφούς (Bozana-Kourou 1983, σχέδ. 9), και ιδιαίτερα αυτού της κάθετης τεθλασµένης αποτελεί χαρακτηριστικό του αχαϊκού κεραµεικού εργαστηρίου ήδη από την Πρώιµη Γεωµετρική περίοδο (Γκαδόλου 2008, , ). Συνδυάζοντας δε το γεγονός της διαχρονικής παρουσίας του σχήµατος του σκύφου στο αχαϊκό

11 εργαστήριο κεραµεικής των πρώιµων ιστορικών χρόνων µε το ότι τα αγγεία τύπου Πρωτο-Θάψου που έχουν εντοπιστεί στην περιοχή είναι πάρα πολλά είναι δυνατό να προταθεί αχαϊκή προέλευση και για τα αγγεία των Δελφών. Χαρακτηριστικά είναι τα σχήµατα και τα διακοσµητικά θέµατα των αγγείων «τύπου Θάψου» που προέρχονται από την συγκεκριµένη περιοχή. Επίσης η σχέση του σχήµατος του σκύφου µε τους αχαϊκούς σκύφους και κανθάρους όσον αφορά στα τεχνικά χαρακτηριστικά κατασκευής του σχήµατος. Συγκεκριµένα από τη Μέση Γεωµετρική περίοδο του αχαϊκού κεραµεικού εργαστηρίου το σχήµα του σκύφου εµφανίζεται σε δύο τύπους οι οποίοι διακρίνονται µε βάση το είδος του χείλους, σαφώς διαχωριζόµενο από το σώµα στον πρώτο, και ενιαίου περιγράµµατος µε αυτό στον δεύτερο. Εικ. 3. ΜΓ σκύφος από το Ν. Ερινεό Ο τύπος του µελαµβαφούς σκύφου από το Ν. Ερινεό (Εικ. 3) που αντιπροσωπεύεται από αρκετά παραδείγµατα τόσο από την ανατολική Αχαΐα όσο και από τη δυτική (Μπαχουµάς) µε κύριο χαρακτηριστικό το σαφώς διαχωριζόµενο από το σώµα του αγγείου χείλος που µένει εδαφόχρωµο και διακοσµείται µε µελανές, περιµετρικές γραµµές σχετίζεται άµεσα τόσο µε τον ευρύ τύπο κανθάρου του αχαϊκού εργαστηρίου των πρώιµων ιστορικών χρόνων όσο και µε τους σκύφους της οµάδας αγγείων «τύπου Θάψου» (Εικ. 4 και 2). Εικ. 4. ΜΓ κάνθαροι από το Σταροχώρι και Νικολέικα

12 Εξάλλου η παρουσία στο Πρωτογεωµετρικό ταφικό σύνολο του Δερβενίου του µελαµβαφούς σκύφου µε την εδαφόχρωµη ζώνη στο ύψος των λαβών (Εικ. 5) και η µετέπειτα εµφάνιση και εξέλιξη του συγκεκριµένου σχήµατος σε δύο τουλάχιστον τύπους δεν αφήνουν περιθώρια για την αναζήτηση των προδρόµων του αχαϊκού σκύφου της Μέσης Γεωµετρικής περιόδου εκτός της Αχαΐας. Εικ. 5. ΠΡΓ σκύφος από το Δερβένι Η σύγκριση του σκύφου από το Ν. Ερινεό µε τους αχαϊκούς µελαµβαφείς κανθάρους του ευρύ τύπου των, Πρώιµης Γεωµετρικής, Μέσης Γεωµετρικής και Ύστερης Γεωµετρικής, περιόδων οδήγησε σε ορισµένες παρατηρήσεις όσον αφορά στα τεχνοτροπικά χαρακτηριστικά του συγκεκριµένου τύπου αγγείου: όπως η κυριαρχία µελανού γανώµατος, το εδαφόχρωµο, περιορισµένο έξω νεύον χείλος της Πρώιµης Γεωµετρικής περιόδου που γίνεται ψηλότερο και δέχεται δύο ή περισσότερες µελανές, περιµετρικές γραµµές στη Μέση Γεωµετρική περίοδο, το γεγονός ότι η µεγαλύτερη διάµετρος του αγγείου βρίσκεται στο σηµείο πρόσφυσης των λαβών και τέλος ότι η βάση είναι κατά κανόνα επίπεδη µε ορισµένα παραδείγµατα χαµηλής δακτυλιόσχηµης. Αν εξαιρεθεί το είδος των λαβών που είναι στην ουσία και το στοιχείο που προσδιορίζει το σχήµα του αγγείου και το περισσότερο βαθύ σώµα του σκύφου, είναι σαφής η άµεση συσχέτιση του σκύφου µε τον ευρύ τύπο του αχαϊκού κανθάρου, ένα σχήµα πολύ δηµοφιλές στην κεραµεική παραγωγή των πρώιµων ιστορικών χρόνων της Αχαΐας. Είναι εποµένως λογικό να συµπεράνουµε ότι το τελευταίο σχήµα αποτέλεσε την έµπνευση για το συγκεκριµένο τύπο σκύφου που αποτέλεσε και το κατεξοχήν σχήµα αγγείου της ο µάδας "τύπου Θάψου", παρατήρηση που ενισχύεται από τη σύγκριση του σκύφου από το Ν. Ερινεό µε τους σκύφους «τύπου «Θάψου» Κ 18 και 17 από το Αίγιο (Εικ. 3 και 2). Τέλος θεωρήθηκε σηµαντικό το γεγονός ότι το τελευταίο χρονολογικά αγγείο "τύπου Θάψου" προέρχεται από την Αχαΐα (πρόκειται για τον κρατήρα από το Αίγιο/Άνω Μαυρίκι, Εικ. 6).

13 Εικ. 6. Κρατήρας από το Αίγιο/Άνω Μαυρίκι Η παρουσία σχηµάτων, όπως ο τρίποδας (Εικ. 7) και η πυξίδα µε τα κάθετα τοιχώµατα (Gadolou 2002, 180, αρ. 58), που δεν συναντώνται σε άλλες περιοχές παρά µόνο στην Αχαΐα, και που ιδίως οι πυξίδες διακοσµούνται και µε την εµπίεστη τεχνική (Εικ. 8 ). Εικ. 7. Τρίποδας τύπου Θάψου από τη Σελιάνα Εικ. 8. Πυξίδες µε κάθετα τοιχώµατα εµπίεστης τεχνικής

14 - Τα κύρια και τα ιδιαίτερα παραπληρωµατικά διακοσµητικά θέµατα που συναντώνται µόνο στην συγκεκριµένη περιοχή και επιπλέον σε συνδυασµό µε συγκεκριµένα σχήµατα αγγείων. Για παράδειγµα οι σκυφοειδείς κρατήρες και οι κάνθαροι της κατηγορίας οrnate αποδείχθηκε ότι αποτελούν αχαϊκό χαρακτηριστικό, καθώς δεν συναντώναι σε άλλη περιοχή, ιδιαίτερα µε εδαφόχρωµο το εσωτερικό. Αντίστοιχο είναι αυτό που συµβαίνει µε τους σκυφοειδείς κρατήρες του plain type, και τις οινοχόες και σκυφοειδείς κρατήρες του τύπου tripartite. Τα διακοσµητικά θέµατα που χρησιµοποιούνται µε ιδιαίτερο τρόπο που συναντάται µόνο στην Αχαΐα είναι πολλά και χαρακτηρίζονται από µεγάλη διάδοση. Αξίζει να σηµειωθεί ότι σε πολλές περιπτώσεις τα είδη των διακοσµητικών θεµάτων και ο τρόπος παρουσίασής τους παρουσιάζουν µεγάλη ο µοιότητα µε τα αντίστοιχα και την αντίστοιχη διαχείριση της διακοσµηµένης επιφάνειας µε αυτά της εµπίεστης κεραµεικής. Συγκεκριµένα η σύγκριση των διακοσµητικών θεµάτων των αγγείων τύπου Θάψου µε τα διακοσµητικά θέµατα του αχαϊκού εργαστηρίου γραπτής κεραµεικής των Ύστερων Γεωµετρικών και Πρώιµων Αρχαϊκών χρόνων, αλλά κυρίως µε αυτά που χαρακτηρίζουν το αχαϊκό εργαστήριο εµπίεστης τεχνικής η παρουσία του οποίου τοποθετείται από το 725 π.χ περίπου έως το π.χ µας οδηγεί στο συµπέρασµα ότι οι δηµιουργοί και των τριών βρίσκονταν σε άµεση συνεργασία. Σε έναν Ύστερο Γεωµετρικό κάνθαρο από την Αγυϊά (Γκαδόλου 2008, 90, αρ. 1), τα κάθετα σιγµοειδή, οι οµάδες καθέτων κυµατοειδών γραµµιδίων, οι πελαργοί σε αραιή παράταξη και η τρέχουσα σπείρα, διαταγµένα σε ζώνες συναντώνται και στα αγγεία τύπου "Θάψου", ενώ το ίδιο ισχύει και για τον διπλού περιγράµµατος µαίανδρο στη λήκυθο οινοχόη από το Μάνεσι των Καλαβρύτων. Ένας κάνθαρος από τον Καταρράκτη στην Κεντρική Αχαϊα (Γκαδόλου 2008, 129, αρ. 109) φέρει έναν ιχθύ σε επιµήκη µετόπη. Η µετόπη ορίζεται από δύο µικρότερες οι οποίες περιβάλλουν από µία σπείρα σε κάθετη διάταξη, µοτίβο κοινό ως παραπληρωµατικό διακοσµητικό θέµα στο Ύστερο Γεωµετρικό αχαϊκό εργαστήριο, δάνειο από το θεµατολόγιο των αγγείων "τύπου Θάψου". Η σπείρα ως κύριο διακοσµητικό θέµα αυτή τη φορά εµφανίζεται και στη ζώνη του ώµου ενός επιπλέον κανθάρου εναλασσόµενη µε ο µάδες τριπλών καθέτων, κυµατοειδών

15 γραµµών. Στη ζώνη των λαβών δύο κανθάρων των αρχών του 7 ου αι.π.χ. από το από το Τρεχλό των Καλαβρύτων (Γκαδόλου 2008, , αρ ) διαµορφώνεται µετόπη που οριοθετείται από δύο καµπύλλες. Η διακόσµηση της µετόπης γίνεται σε δύο ζώνες που διαχωρίζονται µε διπλές γραµµές. Επάνω κάθετες κυµατοειδείς γραµµές και εκφυλισµένο σπειροειδές κόσµηµα και κάτω κάθετα µελανά γραµµίδια και συνεχόµενη σπείρα. Κάτω από τη µετόπη και στους δύο κανθάρους πλατιά εδαφόχρωµη ζώνη µε µελανές, περιµετρικές γραµµές. Τα συγκεκριµένα διακοσµητικά θέµατα συναντώνται στα αγγεία τύπου "τύπου Θάψου", από τα οποία πιθανότατα έχει επηρεαστεί ο συγκεκριµένος δηµιουργός. Είναι χαρακτηριστική η οµοιότητα πολλών από τα διακοσµητικά θέµατα των αγγείων "τύπου Θάψου" µε αυτά της Ύστερης Γεωµετρικής αχαϊκής, γραπτής, κεραµεικής, όπως παρουσιάζονται στα παρακάτω σχέδια (Εικ. 9-10). Εικ. 9. Διακοσµητικά θέµατα Ύστερης Γεωµετρικής Γραπτής Κεραµεικής

16 Εικ. 10. Διακοσµητικά θέµατα κεραµεικής τύπου Θάψου από την Αχαϊα

17 Δεν είναι όµως µόνο το συγκεκριµένο εργαστήριο που σχετίζεται ως προς τα σχήµατα και τα διακοσµητικά θέµατα µε τα αγγεία τύπου «Θάψου». Μεγαλύτερο ενδιαφέρον έχουν οι παρατηρήσεις που µπορούν να γίνουν µετά τη σύγκριση της τελευταίας κατηγορίας µε το αχαϊκό εργαστήριο εµπίεστης τεχνικής. Τα στοιχεία που συνδέουν τις δύο οµάδες είναι τεχνικά και αφορούν στη σύσταση του πηλού, αλλά και στυλιστικά και αφορούν στο είδος των διακοσµητικών θεµάτων. Ένα τρίτο στοιχείο είναι η σχέση που προκύπτει ότι είχαν οι δύο ο µάδες κεραµεικής µε τα σύγχρονα εργαστήρια µεταλλοτεχνίας. Στα παραπάνω θα πρέπει να προστεθεί και ένας «εξωτερικός παράγοντας» που αφορά στις συνθήκες εύρεσης των δύο αυτών οµάδων κεραµεικής στην Αχαΐα. Το πρώτο αγγείο του εργαστηρίου εµπίεστης τεχνικής που ήρθε στο φως, µία χαµηλή κυλινδρική πυξίδα βρέθηκε µαζί µε ένα σκύφο "τύπου Θάψου" σε ταφικό πίθο στο Αίγιο, ενώ στο Άνω Μαζαράκι τα όστρακα εµπίεστης τεχνικής αποτελούν ενιαίες ανασκαφικές οµάδες µε όστρακα "τύπου Θάψου". Η σύγκριση των διακοσµητικών θεµάτων που συναντώνται στις δύο κατηγορίες κεραµεικής, οδηγεί στις παρακάτω παρατηρήσεις: Οι κυµατοειδείς και τεθλασµένες γραµµές καθώς και ο απλός µεµονωµένος µαίανδρος και τα µαιανδρικά άγκιστρα είναι κοινά διακοσµητικά θέµατα. Αν και η παραπάνω κοινή προτίµηση θα ήταν δυνατό να ενταχθεί στο γενικότερο καλλιτεχνικό πνεύµα της εποχής, είναι ο συνδυασµός των προαναφεροµένων µοτίβων που αποτελεί το βασικό, όσον αφορά στη διακόσµηση, στοιχείο που συνδέει τις δύο οµάδες. Έχει σηµειωθεί από την Κούρου η συχνότητα της εµφάνισης στα αγγεία τύπου «Θάψου» του µαιάνδρου σε συνδυασµό µε τις κυµατοειδείς γραµµές (Μποζάνα-Κούρου 1978, , ιδ. 308). Παρατηρώντας τη διακόσµηση στα αγγεία του αχαϊκού

18 εργαστηρίου εµπίεστης τεχνικής γίνεται φανερό ότι τα διακοσµητικά θέµατα των κάθετων κυµατοειδών και των τεθλασµένων γραµµών είναι από τα πιο δηµοφιλή διακοσµητικά θέµατα τόσο στα αγγεία, όσο και στα ειδώλια και τα ο µοιώµατα (Gadolou 2003). Επιπλέον ενώ ο απλός µαίανδρος και τα µαιανδρικά άγκιστρα αν και εµφανίζονται, µέχρι στιγµής, µόνο σε δύο παραδείγµατα και στα δύο συνδυάζονται µε το µοτίβο των κατακόρυφων τεθλασµένων. Το τελευταίο στοιχείο θα µπορούσε να θεωρηθεί τυχαίο εάν η κυλινδρική πυξίδα από το Αίγιο που διακοσµείται µε ζώνες απλού µαιάνδρου και κατακόρυφων τεθλασµένων δεν αποτελούσε ενιαίο ταφικό σύνολο µε έναν σκύφο τύπου Θάψου στον οποίο επίσης η διακόσµηση αποτελείται από κατακόρυφες κυµατοειδείς γραµµές σε επιµήκη µετόπη στο χείλος κ αι µαιανδρικά άγκιστρα σε µετόπη στη ζώνη των λαβών και εάν ο τελευταίος σκύφος δεν οµοίαζε µε τον πρωτοκορινθιακό κρατήρα από το Αίγιο/Άνω Μαυρίκι τόσο ως προς τα γραµµικά µοτίβα όσο και ως προς τα τεχνικά χαρακτηριστικά. Σε δύο χαµηλές κυλινδρικές πυξίδες εµπίεστης τεχνικής, από το Κούµαρη (Εικ. 8) διαπιστώθηκε µία ακόµα ο µοιότητα µεταξύ των δύο εργαστηρίων όσον αφορά στη διάταξη των διακοσµητικών θεµάτων. Η µία από τις δύο ζώνες που διακοσµούν τα εν λόγω αγγεία φέρει ο µάδες κυµατοειδών γραµµών µεταξύ των οποίων παρεµβάλλονται ακόσµητα τµήµατα εν είδει µετοπών. Μια προσπάθεια οριοθέτησης της διακοσµητικής επιφάνειας σε µετόπες φέρνει στο νου το τυπικό διακοσµητικό σύστηµα των Ύστερων Γεωµετρικών αγγείων "τύπου Θάψου". Ένα άλλο διακοσµητικό θέµα που είναι κ οινό είναι τα χαρακτηριστικά πτηνά που συναντάµε τόσο σε όστρακο κρατηροειδούς σκύφου από το Αίγιο, όσο και σε δύο οµοιώµατα του εργαστηρίου εµπίεστης τεχνικής. Τέλος αν και όσον αφορά στα σχήµατα δεν παρατηρείται καµία ο µοιότητα ανάµεσα στα δύο εργαστήρια, ενδιαφέρον παρουσιάζει η παρουσία µίας χαµηλής κυλινδρικής πυξίδας από το Άνω Μαζαράκι, όµοιας µε τις κυλινδρικές πυξίδες του εργαστηρίου εµπίεστης τεχνικής. Το συγκεκριµένο αγγείο φέρει τρέχουσα σπείρα στο ανώτερο τµήµα του σώµατος, ένα από τα πιο αγαπητά διακοσµητικά θέµατα των αγγείων "τύπου Θάψου" (Gadolou 2002, 169, πίν. 1 αρ. 58 και πίν. 130). Σε µία προσπάθεια να προσδιοριστεί η πηγή έµπνευσης για τα σπειροειδή µοτίβα που αποτελούν ένα από τα πιο χαρακτηριστικά διακοσµητικά θέµατα των αγγείων "τύπου Θάψου", καθώς και ο συνδυασµός τους µε το µοτίβο του µαιάνδρου, προτάθηκε η επίδραση στους δηµιουργούς των παραπάνω αγγείων από τη σύγχρονη

19 µεταλλοτεχνία, χωρίς να καταστεί δυνατό να προσδιοριστεί το συγκεκριµένο εργαστήριο µεταλλοτεχνίας, αν και πιθανότατα θεωρήθηκε ότι αυτό θα προερχόταν από την Πελοπόννησο. Σε επίδραση από τα σύγχρονα εργαστήρια µεταλλοτεχνίας και κυρίως αυτά της Πελοποννήσου θεωρήθηκε ότι οφείλονται επίσης τόσο το είδος των σχηµάτων, όσο και η διάταξη της διακόσµησης (Bosana-Kourou 1983, ). Επίδραση από τη µεταλλοτεχνία αναγνωρίστηκε και σε ορισµένα από τα προϊόντα του αχαϊκού εργαστηρίου εµπίεστης τεχνικής. Συγκεκριµένα στο σχήµα και τη διακόσµηση των ο µοιωµάτων τριπόδων αλλά και σε ορισµένα από τα ειδώλια (Gadolou 2003, υποσηµ. 339). Στις υπόλοιπες περιοχές που συναντάται κεραµεική "τύπου Θάψου" παρατηρήθηκαν τοπικές ιδιαιτερότητες και στοιχεία που αντικατοπτρίζουν τοπική παραγωγή, ενώ παράλληλα διαπιστώθηκε η παρουσία αχαϊκών προϊόντων της συγκεκριµένης οµάδος. Η κοντινότερη θέση που έχει εντοπιστεί κεραµεική "τύπου Θάψου" είναι η Ναύπακτος. Η παρουσία τους στην Φωκίδα και ιδιαίτερα στο ιερό των Δελφών και από εκεί στη Βοιωτία και την Εύβοια είναι απόλυτα φυσιολογική, καθώς έχει σηµειωθεί ήδη από την µυκηναϊκή εποχή η ύπαρξη δρόµων επικοινωνίας από την καρδιά της Πελοποννήσου έως την κοιλάδα του Σπερχειού και τη Θεσσαλία σε συνδυασµό µε το θαλάσσιο πέρασµα από το Αίγιο (Gadolou 2008, 304, ). Οµοιότητες εξάλλου ανάµεσα στην κεραµεική της Αχαΐας και γενικά της Δυτικής Ελλάδος µε την κεραµεική από τη Φθιώτιδα έχουν σηµειωθεί από την Πρωτογεωµετρική εποχή. Ανάλογοι δρόµοι επικοινωνίας έχουν αναγνωριστεί και µε την Ήπειρο µέσω της Αιτωλίας (Vokotopoulou 1982, 83-86, Dekoulakou 1982, ). Η µελέτη της κεραµεικής "τύπου Θάψου" που προέρχεται από παλαιές (Perdrizet 1908, Laistner ) και πρόσφατες ανασκαφές στους Δελφούς (Luce 2008) είναι πολύτιµη καθώς οδήγησε στην εξαγωγή σηµαντικών συµπερασµάτων όσον αφορά στην προέλευση των συγκεκριµένων αγγείων. Συγκεκριµένα πολλά από τα αγγεία "τύπου Θάψου" από τους Δελφούς προέκυψε ότι προέρχονται από την Αιγιάλεια. Αναγνωρίστηκαν πέντε αγγεία και δεκατρία όστρακα από το υλικό των Δελφών που πιθανότατα προέρχονται από τη συγκεκριµένη περιοχή, αναγνώριση που βασίστηκε σε συγκρίσεις µε αντίστοιχα παραδείγµατα από την Αχαϊα και αφορούν τόσο τα τεχνικά χαρακτηριστικά, όσο και το είδος των σχηµάτων και των

20 διακοσµητικών θεµάτων. Παράλληλα η αναγνώριση αγγείων "τύπου Θάψου" τοπικής παραγωγής ανοίγει µία νέα προοπτική και καλεί την έρευνα σε µία περαιτέρω διερεύνιση των σχέσεων της κεραµεικής υπό συζήτηση µε τον τοπικό γεωµετρικό ρυθµό. Ένα από τα πιο εντυπωσιακά αγγεία "τύπου Θάψου" σήµερα στο Βερολίνο (inv. No.V.I.3143,45) είναι µια τριφυλλόστοµη οινοχόη, µε προέλευση τη Θήβα (Εικ. 11). Η κορινθιακή ταυτότητα της συγκεκριµένης οινοχόης θεωρήθηκε αδιαπραγµάτευτη από τους πρώτους µελετητές (Furtwangler 1888, 248, εικ. a-b; Johansen 1923, 10, πίν. 1, 3), αλλά και από άλλους αργότερα (Payne 1931, 2-3, σχέδ. 1-A, E και Payne 1933, 21, πίν. 2). Ο Weinberg (1941, 30ff) πρότεινε ως τόπο καταγωγής του συγκεκριµένου αγγείου την Αίγινα, ενώ η κορινθιακή ταυτότητα της οινοχόης προτάθηκε ξανά από την C. Morgan (Morgan 1999, 277). Ωστόσο η εξέταση του συγκεκριµένου αγγείου στο πλαίσιο της παρούσας µελέτης Εικ. 11. Οινοχόη από τη Θήβα και η αντιπαραβολή του µε µία αχαϊκή "τύπου Θάψου" τη Σελιάνα της Αιγιάλειας (Εικ. 12) οδήγησε σε µία σειρά παρατηρήσεων όσον αφορά στα τεχνικά και στυλιστικά στοιχεία των δύο αγγείων που έθεσαν υπό αµφισβήτηση την κορινθιακή

21 προέλευση του αγγείου. Εικ. 12. Οινοχόη τύπου Θάψου από τη Σελιάνα της Αιγιάλειας Από τη Θήβα επίσης προέρχεται µεγάλη ποσότητα κεραµεικής "τύπου Θάψου" και συγκεκριµένα από την πρόσφατη ανασκαφή του τεµένους του Ηρακλέους, για την οποία παρατηρήθηκε οµοιότητα µε την τοπική κεραµεική όσον αφορά στη σύσταση του πηλού. Εξάλλου η προχειρότητα που χαρακτηρίζει τη διακόσµηση των αγγείων, κυρίως σκύφων, της συγκεκριµένης κατηγορίας κεραµεικής, οδήγησε στην διατύπωση της άποψης ότι κεραµεική τύπου Θάψου παραγόταν και στην Θήβα, αλλά και σε άλλες θέσεις της Βοιωτίας όπως προκύπτει από την παρουσία ενός τµήµατος σκύφου από τον Ορχοµενό (Neeft 1981, 71, no. 91). Από το ιερό στο Καλαπόδι της Φθιώτιδος προέρχεται ένας κρατήρας τύπου Θάψου (Felsch 1983, 126, σχέδ. 10; Braun 1996, 221). Η προέλευση του συγκεκριµένου αγγείου είναι δύσκολο να προσδιοριστεί, καθώς δεν δίνονται στοιχεία του πηλού στη δηµοσίευσή του, όµως η προσπάθεια διακόσµησης της επιφάνειας µε διακοσµητικά θέµατα των αγγείων τύπου Θάψου µε εντελώς ανορθόδοξο τρόπο µας επιτρέπει να αναγνωρίσουµε µία ακόµα τοπική προσπάθεια µίµησης του ρυθµού. Η παρουσία ενός αριθµού σκύφων τύπου Θάψου στον Ωρωπό (V. Vlachou, Γεωµετρικός Ωρωπός. Η τροχήλατη κεραµεική και οι φάσεις της εγκατάστασης.

22 Αδηµοσίευτη Διδακτορική Διατριβή. Πανεπιστήµιο Αθηνών 2010, Κεφαλ ) είναι ιδιαίτερη σηµαντική καθώς αφενός έρχεται να προστεθεί στη µοναδική µέχρι σήµερα γνωστή θέση από την αττική που είναι το Φάληρο, αφενός η µελέτη τους οδήγησε στην πρόταση για την ύπαρξη ενός τοπικού εργαστηρίου στον Ωρωπό µε επίδραση, όσον αφορά τηα συγκεκριµένα αγγεία από την αντίστοιχη κεραµεική παραγωγή των ευβοϊκών αποικιών στη Μεγάλη Ελλάδα. Ως κορινθιακή εισαγωγή έχει χαρακτηριστεί ένας σκύφος τύπου Θάψου από την Ερέτρια (Descœudres 1976, αρ. FK , 46, πίν. 5) Η µελέτη των αγγείων τύπου Θάψου που προέρχονται από τις ανασκαφές στην Ιθάκη οδήγησε στο συµπέρασµα ότι αρκετά από αυτά είναι ιθακήσια προϊόντα, λόγω κυρίως της ταύτισης των τεχνικών χαρακτηστικών του πηλού µε τη βεβαιωµένη τοπική κεραµεική παραγωγή, ενώ δεν λείπουν και τα παραδείγµατα που θα µπορούσαν να θεωρηθούν αχαϊκά τόσο λόγω του πηλού, όσο και λόγω του πολύ προσεγµένου τρόπου σχεδίασης των διακοσµητικών θεµάτων. Η µελέτη αγγείων τύπου Θάψου που αναφέρονται ότι έχουν βρεθεί στην Κεφαλλονιά, την Άρτα, τη θέση Μαυροµαντήλα στη Θεσπρωτία, µπορεί να προσφέρει νέες διαστάσεις στην έρευνα καθώς οι συγκεκριµένες θέσεις βρίσκονται στον δρόµο των αποίκων προς τη Δύση. Με τα παραδείγµατα των αγγείων τύπου Θάψου που προέρχονται από ταφικά σύνολα και από το ιερό της Αφροδίτης στην αρχαία Θήρα, η µελέτη της διασποράς της συγκεκριµένης κατηγορίας κεραµεικής και στο χώρο του Αιγαίου µπορεί να αποκτήσει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Αρκετοί από τους σκύφους και τους κανθάρους, που είναι και τα δηµοφιλέστερα αγγεία της σειράς από τη Θήρα παρουσιάζουν στυλιστικές οµοιότητες µε τα παραδείγµατα από την Αχαϊα και ιδίως µε αγγεία τύπου Θάψου από το ιερό των Νικολείκων, ενώ η µακροσκοπική µελέτη του πηλού έδωσε τη δυνατότητα να αναγνωριστούν ορισµένα αχαϊκά παραδείγµατα. Παράλληλα στοιχεία όπως η αµελής σχεδίαση των ορθόδοξων διακοσµητικών θεµάτων της κεραµεικής τύπου Θάψου στα θηραϊκά παραδείγµατα επιτρέπει να αναγνωριστεί και σε αυτή τη θέση η ύπαρξη τοπικού παραγωγή της συγκεκριµένης κατηγορίας κεραµεικής.

23 Τέλος η διασπορά των αγγείων τύπου Θάψου, µέσω και της Ιθάκης, στην Κάτω Ιταλία και Σικελία κυρίως σε κορινθιακές αποικίες δεν αποτελεί επιχείρηµα υπέρ και του τόπου προέλευσης των συγκεκριµένων αγγείων, γιατί ο όρος "κορινθιακή" αποικία δεν σηµαίνει και απαραίτητα ότι όλοι οι άποικοι προέρχονταν από την Κόρινθο. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Snodgrass "I think it is time to admit the likelihood that the Greek element was itself much more of a mixture - and not just in the joint ventures by more than one city- than the ancient historical accounts suggest; that the description of, say, Syracuse as "a Corinthian colony" need mean little more than that the oikist and his immediate entourage came from Corinth" (Snodgrass 1994, 1-10, ειδ. 2). Το γεγονός ότι αυτοί που έπαιρναν µέρος στο εµπόριο δεν µετέφεραν πάντα τα δικά τους ή µόνο τα δικά τους προϊόντα είχε ήδη σηµειωθεί και από τον Larsen (Larsen 1968, 83). Εξάλλου στις αχαϊκές αποικίες της Σύβαρης και του Κρότωνα αγγεία τύπου Θάψου" έχουν έρθει στο φως παράλληλα µε τον χαρακτηριστικό ψηλό τύπο του µελαµβαφούς αχαϊκού κανθάρου του τέλους της Ύστερης Γεωµετρικής περιόδου. Η παρατήρηση ότι ενώ η ποσότητα της κεραµεικής τύπου Θάψου στις αποικίες της Μεγάλης Ελλάδος και στη Σικελία είναι πολύ µεγάλη, όσον αφορά στα σχήµατα που αντιπροσωπεύονται, είναι χαρακτηριστικό ότι απαντούν µόνο ο σκύφος, ο σκυφοειδής κρατήρας και ο κάνθαρος, δηλαδή αγγεία πόσεως, για τα οποία υπήρχε µεγάλη ζήτηση από τις αγορές. Σε συνέχεια όλων των παραπάνω παρατηρήσεων η µελέτη καταλήγει ότι ο ρόλος της Αχαΐας στην εξέλιξη του ρυθµού αναδεικνύεται πολύ σηµαντικός και αδιαµφισβήτητα µπορεί να χαρακτηριστεί ως ένα από τα κύρια κέντρα παραγωγής του. Τέλος προτείνεται η χρήση του όρου ρυθµός Θάψου και όχι «τύπου Θάψου" για την συγκεκριµένη κατηγορία κεραµεικής, µια κατηγορία που συναντάται σε πολλές διαφορετικές θέσεις του ελλαδικού χώρου τις τελευταίες δεκαετίες του 8ου αι. π.χ και τις πρώτες δεκαετίες του 7ου αι.π.χ.

24 Η παρούσα εργασία δηµοσιεύτηκε στη σειρά British Archaeological Reports (ΒΑR S2279) µε τίτλο: THAPSOS-CLASS WARE RECONSIDERED. THE CASE OF ACHAEA IN THE NORTHERN PELOPONNESE. POTTERY WORKSHOP OR POTTERY STYLE? ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Μποζάνα-Κούρου 1978: «Ταφικό Σύνολο από την Περιοχή του Αιγίου», ΣΤΗΛΗ, τόµος εις µνήµην Ν. Κοντολέοντος (Αθήνα), Bosana-Kourou N., A.P. Grimanis, S.E. Filippakis, B. Perdikatsis, M. Vassilaki-Grimani και N. Yalouris, Neutron Activation and X-ray Analysis of Thapsos Class Vases. An Attempt to Identify their Origin, J. Arch. Sc. 7 (1980), , εικ Bozana-Kourou 1983: Some problems concerning the origin and the dating of the Thapsos-class vases, Grecia, Italia e Sicilia nell VIII e VII secolo a.c., Atti del convegno internazionale, Atene ottobre 1979, Tomo III, Annuario 60, Coldtream 1968: Greek Geometric Pottery (London). Coldstream 1998: Achaean pottery around 700 BC at Home and in the Colonies, Katsonopoulou, D., Soter, St. and Schilardi. D (eds), Helike II. Ancient Helike and Aigialeia. Proceedings of the second international conference Aigion, 1-3 December 1995 (Athens), Descœudres et al 1976 (Descœudres, J.P., Hurst, A. and Auberson, P.): Eretria V. Ausgrabungen und Forschungen, Bern. Furtwangler 1888: Erwerbungen der Konigl. Museen zu Berlin 1887, Jahrbuch III AA, Felsch 1983: Zur Chronologie und zum Stil geometrischer Bronzen aus Kalapodi, Hägg, R. (ed), The Greek Renaissance of the Eighth Century BC.: Tradition and Innovation, Proceedings of the Second International Symposium at the Swedish Institute in Athens,1-5 June, 1981, (Stockholm), Gadolou 2002: The pottery fabrics and workshops from Αno Mazaraki. Thw 1979 excavation season,

25 Greco. E., (ed.), Gli Achei e l Identità etnica degli Achei d Occidente, Atti del Convegno Internazionale di Studi, Fondazione Paestum, Tekmeria 3, (Paestum-Atene), Gadolou 2003: Achaean pottery of the Late geometric period: the Impressed Ware workshop, BSA 98, Gadolou 2008: Η Αχαΐα στους Πρώιµους Ιστορικούς Χρόνους. Κεραµεική Παραγωγή και Έθιµα Ταφής. (Αθήνα). Kourou Nota, Corinthian Wares and the West, Tony Hackens (ed.), Ancient and Traditional Ceramics, PACT 40 (1994), Laistner : Geometric Pottery at Delphi, BSA 19, Larsen 1968: Greek Federal States: Their Institution and History (Oxford). Morgan 1999: Isthmia VIII. The Late Bronze Age settlement and Early Iron Age Sanctuary (Princeton; New Jersey). Neeft 1981: Observations on the Thapsos Class, MÉFRA 93, Payne 1931: Necrocorinthia. A study of Corinthian art in the Archaic period (Oxford). Papadopoulos 2001: Magna Achaea. Akhaian Late Geometric and Archaic Pottery in South Italy and Sicily, Hesperia 70, Perdrizet 1908: Fouilles de Delphes V. Monuments figures: petits bronzes, terres-cuites, antiquitès diverses (Paris), 133ff. Kirk 1949: Ships on Geometric Vases, BSA 40, Pfaff 1999: The Early Iron Age pottery from the sanctuary of Demeter and Kore at Corinth, Hesperia 68.I, Pfuhl 1903: Der Archaische Friedhof am Stadtberge von Thera, AM 28, Snodgrass 1994: The Nature and Standing of the Early Western Colonies, in Tsetskhladze, G.R. and de Angelis, F., (eds), The Archaeology of Greek Colonization. Essays dedicated to Sir J. Boardman (Oxford), Vallet and Villard 1952: Les Dates de Fondation de Megara Hyblaea et le Syracuse, BCH 76, II, Vokotopoulou 1982: Η Ήπειρος στον 8 και 7ο αι.π.χ., in Atti del convegno internazionale, Grecia, Italia e Sicilia nell VIII e VII secolo a. C, Atene ottobre 1979, Tomo II, Annuario 60, Weinberg 1941: What is Protocorinthian Geometric Ware?, AJA 45, Weinberg 1943: Corinth VII, I, The Geometric and Orientalizing Pottery (Harvard University Press).

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Η κεραμική, μια πανάρχαια τέχνη, χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη το αργιλόχωμα. Όταν αναμείξουμε το αργιλόχωμα με νερό θα προκύψει μία πλαστική μάζα

Διαβάστε περισσότερα

διάστημα κατασκευής αυτών των αγγείων περιορίζεται σε δύο έως τρεις γενιές. Ως προς τη χρονολόγησή της βασιζόμαστε στα κεραμικά συνευρήματα που

διάστημα κατασκευής αυτών των αγγείων περιορίζεται σε δύο έως τρεις γενιές. Ως προς τη χρονολόγησή της βασιζόμαστε στα κεραμικά συνευρήματα που ΠΕΡΙΛΗΨΗ H διδακτορική διατριβή με θέμα: «Σύγκλιση Απόκλιση. Έρευνα & Συνεισφορά στην τοπική κεραμική της Περιφέρειας Αρμένων-Ρεθύμνου και στην Κεραμική Παραγωγή της Κρήτης κατά τον 14 ο και 13 ο π. Χ.

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πρώιμοι και Γεωμετρικοί χρόνοι (1100-700 π.χ.) Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΛΗΘΥΣΜΙΑΚΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΩΝ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΙΕΛΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΒΑΣΙΚΩΝ Ο ΙΚΩΝ ΑΞΟΝΩΝ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ: ΕΓΝΑΤΙΑ Ο ΟΣ, ΠΑΘΕ ΚΑΙ ΙΟΝΙΑ Ο ΟΣ

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΛΗΘΥΣΜΙΑΚΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΩΝ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΙΕΛΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΒΑΣΙΚΩΝ Ο ΙΚΩΝ ΑΞΟΝΩΝ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ: ΕΓΝΑΤΙΑ Ο ΟΣ, ΠΑΘΕ ΚΑΙ ΙΟΝΙΑ Ο ΟΣ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΛΗΘΥΣΜΙΑΚΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΩΝ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΙΕΛΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΒΑΣΙΚΩΝ Ο ΙΚΩΝ ΑΞΟΝΩΝ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ: ΕΓΝΑΤΙΑ Ο ΟΣ, ΠΑΘΕ ΚΑΙ ΙΟΝΙΑ Ο ΟΣ ΕΚΘΕΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Στα πλαίσια πρακτικής άσκησης στο Παρατηρητήριο

Διαβάστε περισσότερα

Κατάλογος αγγείων κατά τάφο ΚΕΡΑΜΙΚΗ. αττική κύλικα ΘΕ 248. κορινθιακός αρύβαλλος ΘΕ 272. αττική κύλικα С ΘΕ 334 κορινθιακό εξάλειπτρο (ακατάγρ.

Κατάλογος αγγείων κατά τάφο ΚΕΡΑΜΙΚΗ. αττική κύλικα ΘΕ 248. κορινθιακός αρύβαλλος ΘΕ 272. αττική κύλικα С ΘΕ 334 κορινθιακό εξάλειπτρο (ακατάγρ. ΚΑΝΘΑΡΟΕΙΔΕΙΣ ΚΟΤΥΛΕΣ ΚΑΙ ΕΞΑΛΕΙΠΤΡΑ ΑΠΟ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΟ ΘΕΡΜΗΣ ΝΟΜΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Συμβολή στη μελέτη της γκρίζας αρχαϊκής κεραμικής του Θερμαϊκού κόλπου. Η εργασία αυτή παρουσιάζει ένα μικρό μέρος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΟΥ EΠIΠEΔOΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΓΡΑΦΗ ΤΟΥ 2001

Η ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΟΥ EΠIΠEΔOΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΓΡΑΦΗ ΤΟΥ 2001 Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.351-356 Η ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΟΥ EΠIΠEΔOΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΓΡΑΦΗ ΤΟΥ 2001 Στέφος Ευστάθιος

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Δρ Βίκυ Βλάχου Χρυσοστόμου Σμύρνης 10 12, 11144 ΑΘΗΝΑ hekataios@yahoo.com

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Δρ Βίκυ Βλάχου Χρυσοστόμου Σμύρνης 10 12, 11144 ΑΘΗΝΑ hekataios@yahoo.com 1 ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Δρ Βίκυ Βλάχου Χρυσοστόμου Σμύρνης 10 12, 11144 ΑΘΗΝΑ hekataios@yahoo.com ΣΠΟΥΔΕΣ Απρίλιος 2010. Μεταδιδακτορική έρευνα σε εξέλιξη. Πανεπιστήμιο Αθηνών, Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Γεωµετρική και Αρχαϊκή κεραµική από επιφανειακές έρευνες στο Καραµπουρνάκι. Η Συλλογή Τσάκου.

Γεωµετρική και Αρχαϊκή κεραµική από επιφανειακές έρευνες στο Καραµπουρνάκι. Η Συλλογή Τσάκου. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ-ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Νικόλαος Α. Σκιαδάς Γεωµετρική και Αρχαϊκή κεραµική από επιφανειακές έρευνες στο Καραµπουρνάκι. Η

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Μέτρο 2.2 Αναµόρφωση Προγραµµάτων Προπτυχιακών Σπουδών ιεύρυνση Τριτοβάθµιας Κατ. Πράξης 2.2.2.α Αναµόρφωση Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα Εργασία Ιστορίας U«Μυκηναϊκός Πολιτισµός» UΜε βάση τις πηγές και τα παραθέµατα Ελένη Ζέρβα Α1 Μελετώντας τον παραπάνω χάρτη παρατηρούµε ότι τα κέντρα του µυκηναϊκού κόσµου ήταν διασκορπισµένα στον ελλαδικό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΕΡΑΜΕΙΚΗ

Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΕΡΑΜΕΙΚΗ 6 ο Γυµνάσιο Ν.Ιωνίας Τάξη: A Τµήµα:2 Μάθηµα:Αρχαία Ιστορία ιδάσκουσα:ελ. Σάρδη Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΕΡΑΜΕΙΚΗ Εργασία των µαθητριών: Προσόρα Μαρία Ρίζου Ιωάννα Λάµπρου Κατερίνας Απρίλιος 2015 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Αρχαϊκή εποχή: o 6 ος αι. π.χ. Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης: Εποχή του Χαλκού

Διαβάστε περισσότερα

Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο

Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο Παναγιώτης Καπλάνης Διδάσκων: Ανδρέας Βλαχόπουλος Σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΡΤΕΜΙΣ» ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΩΜΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

«ΑΡΤΕΜΙΣ» ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΩΜΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΩΜΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ «ΑΡΤΕΜΙΣ» ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΙΣΤΗΣ ΚΑΙ ΑΔΗΛΩΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΕΡΙΟΔΟΣ: 15

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Εργασία στο μάθημα: Το Νησιωτικό Αιγαίο κατά την 3 η Χιλιετία π.χ. Παναγιώτης Καπλάνης Επιβλέπων Καθηγητής: Βλαχόπουλος Ανδρέας Εαρινό Εξάμηνο 2015 Η Θέση Η Ίος βρίσκεται στο

Διαβάστε περισσότερα

VII. ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ : ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΕΚΠ/ΚΩΝ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΚΑΤΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΑΙ ΦΥΛΟ

VII. ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ : ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΕΚΠ/ΚΩΝ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΚΑΤΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΑΙ ΦΥΛΟ VII. ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ : ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΕΚΠ/ΚΩΝ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΚΑΤΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΑΙ ΦΥΛΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: 1.0 Αριθµός µαθητών στα σχολεία Πρωτοβάθµιας και ευτεροβάθµιας Εκπαίδευσης 2.0 Τριτοβάθµια Εκπαίδευση 83 Ισότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΧΩΡΩΝ ΘΕΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΚΡΟΑΣΗΣ ΑΝΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ. ΜΝΗΜΕΙΟ ΔΗΜΟΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΥΘΥΝΗΣ (Εφορεία Αρχαιοτήτων)

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΧΩΡΩΝ ΘΕΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΚΡΟΑΣΗΣ ΑΝΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ. ΜΝΗΜΕΙΟ ΔΗΜΟΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΥΘΥΝΗΣ (Εφορεία Αρχαιοτήτων) ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΧΩΡΩΝ ΘΕΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΚΡΟΑΣΗΣ ΑΝΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ Α. ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΤΤΙΚΗΣ Θέατρο Διονύσου, Ωδείο Περικλέους Αθηναίων Αθήνα Εφορεία Αρχαιοτήτων Αθηνών Ηρώδειο Αθηναίων Αθήνα Εφορεία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή διατριβή ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΤΕΧΝΗΤΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΑΜΝΩΝ ΦΥΛΗΣ ΧΙΟΥ ΓΙΑΝΝΟΣ ΜΑΚΡΗΣ Λεμεσός 2014 ii

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET04: ΕΠΙΠΕΔΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΕΥΗΜΕΡΙΑΣ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET04: ΕΠΙΠΕΔΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΕΥΗΜΕΡΙΑΣ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης προσδιορίζει το κατά κεφαλή Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (κκαεπ) ανά Περιφέρεια και Νομό. H σκοπιμότητα του δείκτη έγκειται στο γεγονός ότι το κατά

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος. Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα. Αθήνα, Απρίλιος 2001

Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος. Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα. Αθήνα, Απρίλιος 2001 Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα Αθήνα, Απρίλιος 2001 Σελίδα 1 από 8 Μάθηµα: «Ιστορία Ενδυµασίας Ι». Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Το µάθηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα της διδακτικής πρότασης: «Η ανάπτυξη δυναμικών ομάδων και ο ρόλος τους στον ελλαδικό χώρο από το το 1453 έως το 1820».

Θέμα της διδακτικής πρότασης: «Η ανάπτυξη δυναμικών ομάδων και ο ρόλος τους στον ελλαδικό χώρο από το το 1453 έως το 1820». M ί α δ ι δ α κ τ ι κ ή π ρ ό τ α σ η μ ε α ν α ζ ή τ η σ η κ α ι α ξ ι ο π ο ί η σ η ι σ τ ο ρ ι κ ο ύ υ λ ι κ ο ύ α π ό τ ο λ ο γ ι σ μ ι κ ό 2 1 Ε Ν Π Λ Ω Σύντομη περιγραφή: Οι μαθητές/τριες αντλούν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET04: ΕΠΙΠΕΔΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΕΥΗΜΕΡΙΑΣ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET04: ΕΠΙΠΕΔΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΕΥΗΜΕΡΙΑΣ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης προσδιορίζει το κατά κεφαλή Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (κκαεπ) ανά Περιφέρεια και Νομό. H σκοπιμότητα του δείκτη έγκειται στο γεγονός ότι το κατά

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΟΙ ΘΕΑΤΕΣ ΤΩΝ ΑΓΩΝΩΝ, ΠΡΟΘΗΚΗ 54 ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ 1 Κ 6990 ΠΗΛΙΝΟΣ ΛΥΧΝΟΣ Υ=2,7εκ. Διαμ.βασης=5,5 εκ.

ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΟΙ ΘΕΑΤΕΣ ΤΩΝ ΑΓΩΝΩΝ, ΠΡΟΘΗΚΗ 54 ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ 1 Κ 6990 ΠΗΛΙΝΟΣ ΛΥΧΝΟΣ Υ=2,7εκ. Διαμ.βασης=5,5 εκ. ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΟΙ ΘΕΑΤΕΣ ΤΩΝ ΑΓΩΝΩΝ, ΠΡΟΘΗΚΗ 54 ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ 1 Κ 6990 ΠΗΛΙΝΟΣ ΛΥΧΝΟΣ Υ=2,7εκ. Διαμ.βασης=5,5 εκ. 2 Κ 6143 ΠΗΛΙΝΟΣ ΛΥΧΝΟΣ Υ=2 εκ. Διαμ.βασης=5,2 εκ. 3 Κ 3066 ΠΗΛΙΝΟΣ ΛΥΧΝΟΣ Υ=2,2εκ. Διαμ.=8,4εκ.

Διαβάστε περισσότερα

Διάθλαση φωτός και ολική ανάκλαση: Εύρεση του δείκτη διάθλασης και της γωνίας ολικής ανάκλασης

Διάθλαση φωτός και ολική ανάκλαση: Εύρεση του δείκτη διάθλασης και της γωνίας ολικής ανάκλασης 3 Διάθλαση φωτός και ολική ανάκλαση: Εύρεση του δείκτη διάθλασης και της γωνίας ολικής ανάκλασης Μέθοδος Σε σώμα διαφανές ημικυλινδρικού σχήματος είναι εύκολο να επιβεβαιωθεί ο νόμος του Sell και να εφαρμοστεί

Διαβάστε περισσότερα

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ 1. ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ 1.1 Πληθυσµός Κατά την εκπόνηση του

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET04: ΕΠΙΠΕΔΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΕΥΗΜΕΡΙΑΣ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET04: ΕΠΙΠΕΔΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΕΥΗΜΕΡΙΑΣ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης προσδιορίζει το κατά κεφαλή Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (κκαεπ) ανά Περιφέρεια και Νομό. H σκοπιμότητα του δείκτη έγκειται στο γεγονός ότι το κατά

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

H σχέση του πατρικού επαγγέλµατος των νεοεισελθόντων φοιτητών στα ελληνικά Α.Ε.Ι. το 2001 σε σχέση µε τον νοµό γέννησής τους.

H σχέση του πατρικού επαγγέλµατος των νεοεισελθόντων φοιτητών στα ελληνικά Α.Ε.Ι. το 2001 σε σχέση µε τον νοµό γέννησής τους. 44 Θεωρείο παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο H σχέση του πατρικού επαγγέλµατος των νεοεισελθόντων φοιτητών στα ελληνικά Α.Ε.Ι. το 2001 σε σχέση µε τον νοµό γέννησής τους. Ηλίας Αθανασιάδης Πανεπιστήµιο Αιγαίου

Διαβάστε περισσότερα

Τα νομίσματα του Μαρίου στην κλασική εποχή

Τα νομίσματα του Μαρίου στην κλασική εποχή ANNE DESTROOPER - GEORGIADES Τα νομίσματα του Μαρίου στην κλασική εποχή Η σημασία που είχε το Μάριο στην αρχαιότητα έχει πια αποδειχθεί 1. Αναφέρεται ως βασίλειο στην κλασική εποχή από τον Διόδωρο τον

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET04: ΕΠΙΠΕΔΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΕΥΗΜΕΡΙΑΣ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET04: ΕΠΙΠΕΔΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΕΥΗΜΕΡΙΑΣ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης προσδιορίζει το κατά κεφαλή Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (κκαεπ) ανά Περιφέρεια και Νομό. H σκοπιμότητα του δείκτη έγκειται στο γεγονός ότι το κατά

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση στον Άξονα Ι Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης..."

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ 1. Κατηγορίες Περιοχών Ανάπτυξης Υδτοκαλλιεργειών (Π.Α.Υ.) ΝΟΜΟΣ/OI ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΑΣ ΑΡΚΑ ΙΑΣ ΑΤΤΙΚΗΣ (ΝΟΜ. ΙΑΜ ΠΕΙΡΑΙΑ) ΑΡΓΟΛΙ ΑΣ ΚΟΡΙΝΙΘΙΑΣ

ΠΙΝΑΚΑΣ 1. Κατηγορίες Περιοχών Ανάπτυξης Υδτοκαλλιεργειών (Π.Α.Υ.) ΝΟΜΟΣ/OI ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΑΣ ΑΡΚΑ ΙΑΣ ΑΤΤΙΚΗΣ (ΝΟΜ. ΙΑΜ ΠΕΙΡΑΙΑ) ΑΡΓΟΛΙ ΑΣ ΚΟΡΙΝΙΘΙΑΣ Α ΠΙΝΑΚΑΣ 1 Κατηγορίες Περιοχών Ανάπτυξης Υδτοκαλλιεργειών (Π.Α.Υ.) ΠΕΡΙΟΧΕΣ Ι ΙΑΙΤΕΡΑ ΑΝΑΠΤΥΓΜΕΝΕΣ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΑΣ Π.Α.Υ Α.1 ΣΑΓΙΑ Α-ΚΑΛΑΜΑΣ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ Α.2 ΚΟΛΠΟΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙΟΥ Α.3 ΥΤ. ΑΚΤΕΣ ΑΙΤ/ΝΙΑΣ ΑΙΤ/ΝΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις στις σειρές

Σηµειώσεις στις σειρές . ΟΡΙΣΜΟΙ - ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Σηµειώσεις στις σειρές Στην Ενότητα αυτή παρουσιάζουµε τις βασικές-απαραίτητες έννοιες για την µελέτη των σειρών πραγµατικών αριθµών και των εφαρµογών τους. Έτσι, δίνονται συστηµατικά

Διαβάστε περισσότερα

Το δίκτυο της ΕΡΤ Α.Ε. (1)

Το δίκτυο της ΕΡΤ Α.Ε. (1) Το δίκτυο της ΕΡΤΑ Α.Ε. Το δίκτυο της ΕΡΤ Α.Ε. (1) Η ΕΡΤ Α.Ε. είναι πάροχος ραδιοφωνίας πανελλαδικής κάλυψης Τα κέντρα εκπομπής καιοισυχνότητες λειτουργίας της ΕΡΤ καθορίζονται από την ελληνική νομοθεσία

Διαβάστε περισσότερα

Πήλινα αγγεία το πιο συχνό εύρηµα

Πήλινα αγγεία το πιο συχνό εύρηµα Πήλινα αγγεία το πιο συχνό εύρηµα Στα περισσότερα Μουσεία της Ελλάδας τα πήλινα αγγεία αποτελούν τα πιο συνηθισµένα εκθέµατα. Αγγεία εξάλλου είναι τα αντικείµενα που έρχονται στο φως µε τη µεγαλύτερη συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση ιαταραχή Προσωπικότητας Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής

Διαβάστε περισσότερα

ΙΩΑΝΝΑ ΓΚΟΥΡΤΖΙΟΥΜΗ Αρχαιολόγος Β ΕΚΠΑ Γεωμετρικά αγγεία από ανασκαφή στις Αχαρνές

ΙΩΑΝΝΑ ΓΚΟΥΡΤΖΙΟΥΜΗ Αρχαιολόγος Β ΕΚΠΑ Γεωμετρικά αγγεία από ανασκαφή στις Αχαρνές ΙΩΑΝΝΑ ΓΚΟΥΡΤΖΙΟΥΜΗ Αρχαιολόγος Β ΕΚΠΑ Γεωμετρικά αγγεία από ανασκαφή στις Αχαρνές Μετά την κατάρρευση του μυκηναϊκού συστήματος (στα τέλη 13 ου αι. π.χ.), στις περιοχές που άλλοτε άκμαζαν, παρατηρείται

Διαβάστε περισσότερα

14PROC002340258 2014-10-14

14PROC002340258 2014-10-14 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ Να διατηρηθεί μέχρι: Βαθμός Ασφαλείας: Βαθμός Προτεραιότητας: ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΥΛΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΣΙΝΔΟΣ. en Macédoine, 1916-1919,BSA 23, 1918-1919, σελ. 4. 1985 και ΕΑΑ, Suppl., Sindos.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΣΙΝΔΟΣ. en Macédoine, 1916-1919,BSA 23, 1918-1919, σελ. 4. 1985 και ΕΑΑ, Suppl., Sindos. 295 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΣΙΝΔΟΣ Στη B βιομηχανική ζώνη της σημερινής Σίνδου, μόλις λίγα χιλιόμετρα έξω από τη Θεσσαλονίκη, ανασκάφτηκε τμήμα ενός σημαντικού αρχαίου οικισμού, που έχει ταυτιστεί με την αρχαία Σίνδο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΧΑΛΚΙΔΑΣ ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΕΡΟΣ Α ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΖΕΛΕΠΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΩ, ΕΡΕΥΝΩ ΕΚΦΡΑΖΟΜΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

η πληρότητα των ξενοδοχείων στο σύνολο της χώρας την ίδια περίοδο, καθώς αυτό αποτελεί μια σημαντική ένδειξη του συνολικού τζίρου των τουριστικών

η πληρότητα των ξενοδοχείων στο σύνολο της χώρας την ίδια περίοδο, καθώς αυτό αποτελεί μια σημαντική ένδειξη του συνολικού τζίρου των τουριστικών ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ 2005-2008 Η Ελλάδα είναι ένας από τους δημοφιλέστερους τουριστικούς προορισμούς παγκοσμίως, ένας πόλος έλξης για χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο. Ο τουριστικός τομέας αποτελεί, αδιαμφισβήτητα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ. Βρυξέλλες, 31.VIII.2006 E(2006) 3867 τελικό. Κρατική ενίσχυση N 408/2006 - Ελλάδα Χάρτης περιφερειακών ενισχύσεων, 2007-2013

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ. Βρυξέλλες, 31.VIII.2006 E(2006) 3867 τελικό. Κρατική ενίσχυση N 408/2006 - Ελλάδα Χάρτης περιφερειακών ενισχύσεων, 2007-2013 ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 31.VIII.2006 E(2006) 3867 τελικό Θέμα: Κρατική ενίσχυση N 408/2006 - Ελλάδα Χάρτης περιφερειακών ενισχύσεων, 2007-2013 Κύριε Υπουργέ, 1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ 1. Με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο

Διαβάστε περισσότερα

Γραφείο Ισότητας των Φύλων ΕΝ.Π.Ε. Ελένη Νταλάκα Σωτηρία Αποστολάκη ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑ 590 82.7%

Γραφείο Ισότητας των Φύλων ΕΝ.Π.Ε. Ελένη Νταλάκα Σωτηρία Αποστολάκη ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑ 590 82.7% ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑ 7.% 590 8.7% Γράφημα. Κατανομή των μελών των περιφερειακών συμβουλίων στο σύνολο της επικράτειας 9% 7 8% Γράφημα. Κατανομή των αιρετών αντιπεριφερειαρχών στο σύνολο της επικράτειας 8.% 8 7.8%

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1. Εισαγωγικό Μάθημα Αρχιτεκτονική/Τοπογραφία-Γλυπτική-Αγγειογραφία.

Διαβάστε περισσότερα

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1 το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 2 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 3 ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΠΥΡΡΟΣ αντίγραφο από πρωτότυπο του 3ου π.χ. αι. της

Διαβάστε περισσότερα

Γ.2.11 - Αναπτυγμένες Δραστηριότητες: Δραστηριότητα 11

Γ.2.11 - Αναπτυγμένες Δραστηριότητες: Δραστηριότητα 11 Ομάδα Εργασίας: εωγραφία Δημοτικής Εκπαίδευσης ΕΩ1_Κ07Δ.2.11 - Αναπτυγμένες Δραστηριότητες: Δραστηριότητα 11 Μάθημα Τίτλος Δραστηριότητας Τάξη εωγραφία ΕΛΛΑΔΑ: ΕΩΡΑΦΙΚΗ ΘΕΣΗ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΔΙΑΙΡΕΣΗ Δ Ενότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ Όταν οι μαθητές δημιουργούν

ΟΙ ΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ Όταν οι μαθητές δημιουργούν ΟΙ ΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ Όταν οι μαθητές δημιουργούν ΜΑΘΗΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Αρχαίας Ελληνικής Ιστορίας στην Α τάξη Γυμνασίου, οι μαθητές μας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα. Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ

Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα. Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ Πουλιάσης Αντώνης Φυσικός M.Sc. 2 Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα Γεωμετρική

Διαβάστε περισσότερα

Ταχ. Διεύθυνση : Ευαγγελιστρίας 2 Ταχ. Κώδικας : 101 83 Πληροφορίες : Θ. Φλώρος Τηλέφωνα : 210 3741131 Φαξ : 210 3741140 E-mail: te.ekloges@ypes.

Ταχ. Διεύθυνση : Ευαγγελιστρίας 2 Ταχ. Κώδικας : 101 83 Πληροφορίες : Θ. Φλώρος Τηλέφωνα : 210 3741131 Φαξ : 210 3741140 E-mail: te.ekloges@ypes. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα 2010 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ, ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ Αριθ. Πρωτ.: ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΓΕΝ. Δ/ΝΣΗ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΚΛΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΚΛΟΓΩΝ Ταχ. Διεύθυνση : Ευαγγελιστρίας

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΙΚΑ - ΣΕΠΕ - ΟΑΕΔ ΡΟΕΣ ΜΙΣΘΩΤΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΙΟΥΝΙΟΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΙΚΑ - ΣΕΠΕ - ΟΑΕΔ ΡΟΕΣ ΜΙΣΘΩΤΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΙΟΥΝΙΟΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΙΚΑ - ΣΕΠΕ - ΟΑΕΔ ΡΟΕΣ ΜΙΣΘΩΤΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΙΟΥΝΙΟΣ 2013 Μονάδα Ανάλυσης & Τεκμηρίωσης, Υπουργείου Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης & Πρόνοιας Ομάδα Διαχείρισης

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα

Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Μ. Ρούμπου 1, Β. Κυλίκογλου 2, N. Müeller 2 & Ν. Καλογερόπουλος 1 1 Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Επιστήμης Διατολογίας-Διατροφής, Αθήνα 2 Ε.Κ.Ε.Φ.Ε. Δημόκριτος,Τομέας

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική. Ευρυδίκη Κεφαλίδου

Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική. Ευρυδίκη Κεφαλίδου Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική Ευρυδίκη Κεφαλίδου Η κεραμική είναι το πολυπληθέστερο και πιο συχνό αρχαιολογικό αντικείμενο. Με τη βοήθεια της κεραμικής: α) εντοπίζουμε μια αρχαιολογική θέση β) χρονολογούμε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET15: ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET15: ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET15: ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης εκτιμά την αξία των εισαγωγών και εξαγωγών ανά Περιφέρεια από και προς τις χώρες της ΕΕ ή τρίτες χώρες, καθώς και τη

Διαβάστε περισσότερα

ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ στις 31/12/2014 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ

ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ στις 31/12/2014 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ στις // ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑKH ENOTHTA ***** **** *** ** * Γενικό Άθροισμα ΔΡΑΜΑΣ ΕΒΡΟΥ ΘΑΣΟΥ ΚΑΒΑΛΑΣ ΞΑΝΘΗΣ ΡΟΔΟΠΗΣ. Πηγή: Ξενοδοχειακό Επιμελητήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Μαθηματικά (Άλγεβρα - Γεωμετρία) Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Βογιατζόπουλος Σταμάτης Ιστορικό - Αρχαιολογικό Ιωαννίνων Ζ' Εξάμηνο Υπ.Καθ : Αν. Βλαχόπουλος, Μάθημα: Κρητομυκηναϊκή Θρησκεία Δεκέμβριος 2013 Εικόνα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΗΝΟΜΟΡΦΑ ΑΓΓΕΙΑ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΣΙΔΗΡΟΥ (ΠΙΝΑΚΕΣ VII-IX)

ΠΤΗΝΟΜΟΡΦΑ ΑΓΓΕΙΑ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΣΙΔΗΡΟΥ (ΠΙΝΑΚΕΣ VII-IX) ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΠΤΗΝΟΜΟΡΦΑ ΑΓΓΕΙΑ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΣΙΔΗΡΟΥ (ΠΙΝΑΚΕΣ VII-IX) Τα πλαστικά αγγεία της Κύπρου αποτελούν μια πολύ ενδιαφέρουσα ομάδα της οποίας η μελέτη αναλήφθηκε για πρώτη φορά

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσκληση για νέο εθελοντικό σώμα Ελλήνων πρεσβευτών etwinning για τα σχ. έτη 2015-2016, 2016-2017

Πρόσκληση για νέο εθελοντικό σώμα Ελλήνων πρεσβευτών etwinning για τα σχ. έτη 2015-2016, 2016-2017 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Π/ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ, ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ & ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Π.Ε. ΤΜΗΜΑ Α ΣΠΟΥΔΩΝ & ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET15: ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET15: ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης εκτιμά στην αξία των εισαγωγών και εξαγωγών ανά Περιφέρεια από και προς τις χώρες της ΕΕ ή τρίτες χώρες, καθώς και τη σχέση των εξαγωγών ως προς

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση Σεμιναρίου: Μαρίζα Μαρθάρη The seminar is organized by Marisa Marthari

Οργάνωση Σεμιναρίου: Μαρίζα Μαρθάρη The seminar is organized by Marisa Marthari CYCLADIC SEMINAR ΚΥΚΛΑΔΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΤHE ARCHAEOLOGICAL SOCIETY AT ATHENS, 22 PANEPISTIMIOU ST. Η ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ 22 Πέμπτη, 30 Απριλίου 2015, 7 μ.μ. - Thursday, 30 April

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 8. Πανελλήνια Ιερά. Δελφοί και Ολυμπία Τα Πανελλήνια

Διαβάστε περισσότερα

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Λαδιάς Αναστάσιος, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής Β Αθήνας Μπέλλου Ιωάννα, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΑ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ

ΕΚΑ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΚΑ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Κεφάλαιο 1 Προβλήµατα των νοικοκυριών και των οικονοµιών:! Ποιος θα εργασθεί;! Τι και πόσα αγαθά θα παραχθούν;! Ποιοι πόροι θα χρησιµοποιηθούν στην παραγωγή;! Σε τι τιµές θα πωληθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΡΑΣΗΣ Σ.ΕΠ.Ε Α ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΚΑΙ Β ΤΡΙΜΗΝΟΥ 2010

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΡΑΣΗΣ Σ.ΕΠ.Ε Α ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΚΑΙ Β ΤΡΙΜΗΝΟΥ 2010 EΛΛHNIKH ΔHMOKPATIA YΠOYPΓEIO ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΣΩΜΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δελτίο Τύπου 19-07-2010 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΡΑΣΗΣ Σ.ΕΠ.Ε Α Υ ΚΑΙ Β Υ 2010 1. Εισαγωγή Η Επιθεώρηση Εργασίας επιτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ Ονοματεπώνυμο: Λοϊζιά Ελένη Λεμεσός 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ

Η ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Η ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Γενικευμένη Γεωμετρία, που θα αναπτύξουμε στα παρακάτω κεφάλαια, είναι μία «Νέα Γεωμετρία», η οποία προέκυψε από την ανάγκη να γενικεύσει ορισμένα σημεία της Ευκλείδειας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ. Θέμα: «Ο Προσανατολισμός του Περιφερειακού Σκέλους του Γ ΚΠΣ»

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ. Θέμα: «Ο Προσανατολισμός του Περιφερειακού Σκέλους του Γ ΚΠΣ» ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΙΓ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ ΤΜΗΜΑ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Θέμα: «Ο Προσανατολισμός του Περιφερειακού Σκέλους του Γ ΚΠΣ» Διπλωματική Εργασία Επιβλέπων:

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία. Παραδοσιακά Προϊόντα Διατροφική Αξία και η Πιστοποίηση τους

Πτυχιακή Εργασία. Παραδοσιακά Προϊόντα Διατροφική Αξία και η Πιστοποίηση τους ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Παραδοσιακά Προϊόντα Διατροφική Αξία και η Πιστοποίηση τους Εκπόνηση:

Διαβάστε περισσότερα

Η «ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΕΙΔΩΝ» ΓΙΑ ΈΛΛΗΝΕΣ, ΙΤΑΛΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ

Η «ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΕΙΔΩΝ» ΓΙΑ ΈΛΛΗΝΕΣ, ΙΤΑΛΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Εκπαιδευτικά προγράμματα - Καινοτόμες δράσεις στα πειραματικά σχολεία Η «ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΕΙΔΩΝ» ΓΙΑ ΈΛΛΗΝΕΣ, ΙΤΑΛΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ Καθηγητές: Ζαρφτζιάν Μαριλένα, mazarf@otenet.gr Τουλούμης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΡΕΥΝΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΣΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ

Η ΕΡΕΥΝΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΣΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ Η ΕΡΕΥΝΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΣΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΠΗΓΩΝ Θεόδωρος Μαρκόπουλος University of Uppsala thodorismark@yahoo.gr Abstract This paper discusses methodological

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΕΔΙΟΥ ΤΩΝ ΤΑΣΕΩΝ

ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΕΔΙΟΥ ΤΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΕΔΙΟΥ ΤΩΝ ΤΑΣΕΩΝ Εισαγωγή: Η σεισμικότητα μιας περιοχής χρησιμοποιείται συχνά για την εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικών με τις τεκτονικές διαδικασίες που λαμβάνουν χώρα εκεί. Από τα τέλη του

Διαβάστε περισσότερα

Η γεφύρωση της οικονομικής θεωρίας και της εφαρμοσμένης οικονομικής ανάλυσης: η χρησιμότητα μίας ενημερωμένης οικονομικής Βιβλιοθήκης

Η γεφύρωση της οικονομικής θεωρίας και της εφαρμοσμένης οικονομικής ανάλυσης: η χρησιμότητα μίας ενημερωμένης οικονομικής Βιβλιοθήκης Η γεφύρωση της οικονομικής θεωρίας και της εφαρμοσμένης οικονομικής ανάλυσης: η χρησιμότητα μίας ενημερωμένης οικονομικής Βιβλιοθήκης Αθήνα, 6 Μαρτίου 2015 Πέτρος Μηγιάκης Δ/νση Οικονομικής Ανάλυσης και

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΚΟ-Π-4: ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΚΟ-Π-4: ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης προσδιορίζει τον πληθυσμό και τη μεταβολή του ανά Περιφέρεια, Νομό και Δήμο της Ζώνης IV. Η σκοπιμότητα του δείκτη αφορά στην γνώση των μακροσκοπικών

Διαβάστε περισσότερα

ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΘΕΜΑ: «ιερεύνηση της σχέσης µεταξύ φωνηµικής επίγνωσης και ορθογραφικής δεξιότητας σε παιδιά προσχολικής ηλικίας»

ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΘΕΜΑ: «ιερεύνηση της σχέσης µεταξύ φωνηµικής επίγνωσης και ορθογραφικής δεξιότητας σε παιδιά προσχολικής ηλικίας» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ «ΠΑΙ ΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ ΚΑΙ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΥΛΙΚΟ» ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ που εκπονήθηκε για τη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 27 ΚΣΤ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΠΕΙΡΑΙΑΣ Κατά την περίοδο 2000-2009 πραγματοποιήθηκαν πολυάριθμες σωστικές ανασκαφές μέσα στην πόλη του Πειραιά, κατά τις οποίες αποκαλύφθηκαν τμήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ CLIMATOLOGY

ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ CLIMATOLOGY 10 ο COMECAP 2010, Πρακτικά Συνεδρίου, Πάτρα 10 th COMECAP 2010, Proceedings, Patras, Greece ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ CLIMATOLOGY ΥΧΡΟΥΡΟΝΗΚΖ ΓΗΑΚΤΜΑΝΖ ΣΧΝ ΖΛΔΚΣΡΗΚΧΝ ΔΚΚΔΝΧΔΧΝ ΣΖΝ ΔΛΛΑΓΑ ΓΗΑ ΣΖΝ ΥΡΟΝΗΚΖ ΠΔΡΗΟΓΟ 1998-2007

Διαβάστε περισσότερα

Κατάλογος Εικόνων Π12993 Π12995

Κατάλογος Εικόνων Π12993 Π12995 Κατάλογος Εικόνων 1. Αεροφωτογραφία εντοπισμού κλίμακας 1:150000 του αρχαίου νεκροταφείου των Σαβαλίων (Google-Earth). 2. Αεροφωτογραφία εντοπισμού κλίμακας 1:50000 του αρχαίου νεκροταφείου των Σαβαλίων

Διαβάστε περισσότερα

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όλα τα είδη ερωτήσεων που αναφέρονται στο «Γενικό Οδηγό για την Αξιολόγηση των µαθητών στην Α Λυκείου» µπορούν να χρησιµοποιηθούν στα Μαθηµατικά, τόσο στην προφορική διδασκαλία/εξέταση, όσο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ 1. Από τη Γραμμική Β στην εισαγωγή του αλφαβήτου - Στον ελληνικό χώρο, υπήρχε ένα σύστημα γραφής μέχρι το 1200 π.χ. περίπου, η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία με θέμα: «Ερευνώντας τα χρονικά μυστικά του Σύμπαντος»

Ερευνητική Εργασία με θέμα: «Ερευνώντας τα χρονικά μυστικά του Σύμπαντος» Ερευνητική Εργασία με θέμα: «Ερευνώντας τα χρονικά μυστικά του Σύμπαντος» Σωτήρης Τσαντίλας (PhD, MSc), Μαθηματικός Αστροφυσικός Σύντομη περιγραφή: Χρησιμοποιώντας δεδομένα από το διαστημικό τηλεσκόπιο

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία»

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» «Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» Σίμου Δανάη Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση danai.simou@st.ouc.ac.cy Περίληψη: Στη σημερινή κοινωνία παρατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ. Πηγή δεδομένων:

ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ. Πηγή δεδομένων: Πηγή δεδομένων: ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΥΠΕΠΘ 2004, 2005 και 2006 Έργο : ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Πηγή : Διεύθυνση Οργάνωσης και Διεξαγωγής Εξετάσεων

Διαβάστε περισσότερα

Εμφάνιση Καταρροϊκού Πυρετού (ΚΠ)-Αναδρομική Ορολογική Έρευνα

Εμφάνιση Καταρροϊκού Πυρετού (ΚΠ)-Αναδρομική Ορολογική Έρευνα ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 24/12/2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗΣ Αρ. Πρωτ.: 7296/164104 Δ/ΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΖΩΩΝ /Τμήμα Β Ταχ. Δ/νση : Αχαρνών 2 ΠΡΟΣ: Αποδέκτες

Διαβάστε περισσότερα

προετοιμασίας και του σχεδιασμού) αρχικά στάδια (της αντιμετώπισή τους. προβλήματος της ΔΕ Ειρήνη Γεωργιάδη Καθηγήτρια Σύμβουλος της ΕΚΠ65 του ΕΑΠ

προετοιμασίας και του σχεδιασμού) αρχικά στάδια (της αντιμετώπισή τους. προβλήματος της ΔΕ Ειρήνη Γεωργιάδη Καθηγήτρια Σύμβουλος της ΕΚΠ65 του ΕΑΠ Δυσκολίες και προβλήματα που έχουν εντοπιστεί στα αρχικά στάδια (της προετοιμασίας και του σχεδιασμού) της ΔΕ στη ΘΕ ΕΚΠ 65 και προτάσεις για την αντιμετώπισή τους. Τα προβλήματα αφορούν κυρίως την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες Μυκηναϊκή θρησκεία Τα στοιχεία που διαθέτουμε για αυτήν προέρχονται: 1.Από την εικονογραφία σφραγιστικών δακτυλιδιών, σφραγίδων, τοιχογραφιών και αντικειμένων μικροτεχνίας (ελεφαντουργίας κλπ). Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα