Επιφανειακές Κατεργασίες Μετάλλων Με Χρήση Στερεάς Και Ρευστοστερεάς Κλίνης Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Επιφανειακές Κατεργασίες Μετάλλων Με Χρήση Στερεάς Και Ρευστοστερεάς Κλίνης Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ"

Transcript

1 ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Επιφανειακές Κατεργασίες Μετάλλων Με Χρήση Στερεάς Και Ρευστοστερεάς Κλίνης Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ Χρήστος Χριστόγλου ΠΑΤΡΑ 2004

2 Στο βιβλίο του Ίρβινγκ Στόουν «The agony and the ecstasy», ο Πάπας Ιούλιος επανειληµµένα ρωτάει τον Μιχαήλ Άγγελο: πότε θα βάλεις ένα τέλος; Και ο Μιχαήλ Άγγελος διαρκώς αποκρίνεται: Όταν τελειώσω! Έτσι και αυτή η διδακτορική διατριβή τέλειωσε και θέλω να ευχαριστήσω την οικογένεια, τους καθηγητές, τους συνεργάτες και τους φίλους µου, για τη βοήθεια και τη συµπαράσταση που µου παρείχαν. Ποτέ δεν θα φανταζόµουν πως µετά τόσα χρόνια για την περάτωση της ιδακτορικής µου ιατριβής, αυτή εδώ η σελίδα θα µε δυσκόλευε τόσο πολύ. Είναι µεγάλη η αγωνία να αποδώσω στον καθένα τις ευχαριστίες και την ευγνωµοσύνη που του αναλογεί, είµαι όµως σίγουρος πως δεν θα τα καταφέρω. Ελπίζω να γνωρίζει πλέον ο καθένας την εκτίµηση που του έχω. Η διδακτορική αυτή διατριβή εκπονήθηκε στο Εργαστήριο Μεταλλογνωσίας του Τµήµατος Χηµικών Μηχανικών του Πανεπιστηµίου Πατρών, του οποίου υπήρξα µέλος από το 1996 όταν ξεκίνησα την ιπλωµατική µου Εργασία. Από το 1998 µου εµπιστεύτηκε µια θέση ερευνητή στο εργαστήριο ο υπεύθυνος της παρούσας διατριβής, Αναπληρωτής Καθηγητής Γιώργης Ν. Αγγελόπουλος, τον οποίο ευχαριστώ για την εµπιστοσύνη που µου έδειξε, για την συµπαράσταση, στήριξη και φιλία όλα αυτά τα χρόνια, καθώς και για το ότι µου άφησε ελεύθερο πεδίο για πρωτοβουλίες και ανακαλύψεις. Επίσης θα ήθελα να ευχαριστήσω τους υπόλοιπους καθηγητές του εργαστηρίου και µέλη της επιτροπής µου, Καθηγητή ηµήτρη Παπαµαντέλλο, Καθηγητή Παναγιώτη Νικολόπουλο και Λέκτορα Γιώργο Σαραντόγλου για τις επιστηµονικές και πρακτικές συζητήσεις και συµβουλές τους, χωρίς τις οποίες πολλά εµπόδια ίσως να µην είχαν ξεπεραστεί. Οφείλω ένα µεγάλο ευχαριστώ σε όλους τους καθηγητές του Τµήµατος και κυρίως σε όσους απαρτίζουν την επταµελή εξεταστική µου επιτροπή για τις επιστηµονικές παρατηρήσεις και διορθώσεις, µα και για την τιµή που µου έκαναν.

3 Αυτοί είναι οι Επίκουρος Καθηγητής ηµήτρης Ματαράς και Καθηγητής Πέτρος Κουτσούκος του Τµήµατος Χηµικών Μηχανικών και ο Καθηγητής Βασίλης Κωστόπουλος του Τµήµατος Μηχανολόγων Μηχανικών. Θέλω να ευχαριστήσω θερµά όλα τα µέλη του εργαστηρίου, κυρίως τα παλαιότερα, Νίκο Βουδούρη - ο οποίος ήταν επιβλέπων και δάσκαλος στη ιπλωµατική µου Εργασία -, τους Βασίλη Γκότση, Σάκη Σκαρµούτσο, Θύµιο ουρδούνη, ιαµαντή ιαµαντόπουλο, Λίνα Αλεξοπούλου, Άννα Τσόγκα και Βούλα Παρασκευοπούλου, καθώς αυτοί, εκτός από τις συµβουλές και τη βοήθεια που µου παρείχαν, έγιναν και φίλοι µου, δηµιουργώντας τις προϋποθέσεις µιας τέλειας συνεργασίας στο περιβάλλον του εργαστηρίου. Επίσης τα νεότερα µέλη, Σπύρο Καραµούτσο, Φανή Τζεβελέκου, Χρήστο Παλάγκα, Γιάννη Ποντίκη, Γιάννη Βαγγελάτο και πολλούς ακόµη, για την φρεσκάδα που έφεραν στον χώρο, διατηρώντας την συνεργασία σε υψηλά επίπεδα και χτίζοντας νέες φιλίες. Επίσης θα ήθελα να ευχαριστήσω τον Cosmin Catana, ο οποίος ήρθε από τη Ρουµανία στο εργαστήριο και αποδείχτηκε πολύτιµος φίλος και συνεργάτης, καθώς και τον Catalin Bulancea για τον ίδιο λόγο. Θα ήθελα να ευχαριστήσω επίσης όλους τους φοιτητές, οι οποίοι συνεργάστηκαν µαζί µου στα πειράµατα, προσθέτοντας ο καθένας ένα λιθαράκι για την ολοκλήρωση της διατριβής αυτής. Από φόβο µην παραλείψω κάποιον, τους ευχαριστώ όλους µαζί. Τέλος, πολύτιµη και ευχάριστη ήταν η παρουσία του Βίκτωρα Στιβανάκη και των κυριών Έλενα Σταµατίου και Ιωσηφίνα Σινιγάλια, οι οποίοι ουσιαστικά αποτελούν τη ραχοκοκαλιά του εργαστηρίου και παραµένουν ενώ όλοι µε τον καιρό αλλάζουν. Στα πλαίσια της ιδακτορικής µου ιατριβής είχα την τύχη να επισκεφθώ και να συνεργαστώ στα πλαίσια διµερών ελληνογερµανικών προγραµµάτων µε πολλά µέλη του Ινστιτούτου Σιδηροµεταλλουργίας του Πολυτεχνείου του Άαχεν στη Γερµανία. Ιδιαίτερα θα ήθελα να ευχαριστήσω τους Prof. Wolfgang Bleck, Dr.-Ing. Paul Splinter, Prof. Winfried Dahl, Dipl.-Ing. Martin Pant, Dipl.-Ing. Σπύρο Παπαευθυµίου εύχοµαι σύντοµα να τελειώσουν µε τις δικές τους διδακτορικές διατριβές -, οι οποίοι µε τις συχνές µας επαφές βοήθησαν τόσο στο επιστηµονικό µέρος της διατριβής όσο και στη δηµιουργία ενός φιλικού κλίµατος συνεργασίας µεταξύ των δύο ιδρυµάτων. Επίσης ευχαριστώ τα µέλη του εργαστηρίου Ανόργανης Χηµείας του Τµήµατος Χηµικών Μηχανικών για τη βοήθεια στις αναλύσεις XRD, και τον Βασίλη για τις αναλύσεις SEM.

4 Όσες ευχαριστίες και αν αναφέρω, είναι σίγουρο πως κάποιον ή κάτι θα παραλείψω, άθελα µου πάντοτε, καθώς οι συνεργάτες όλα αυτά τα χρόνια ήταν πολυάριθµοι. Θα ήθελα όµως να ευχαριστήσω θερµά όλους τους φίλους µου, Χηµικούς Μηχανικούς και µή, οι οποίοι συχνά χωρίς να καταλαβαίνουν πλήρως το αντικείµενο, είχαν εντούτοις την υποµονή να ακούσουν τα προβλήµατα µου. Τέλος, ευχαριστώ την οικογένεια µου, τον αδελφό µου Σπύρο και τους γονείς µου Μιχάλη και Γεωργία, χωρίς τους οποίους θα είχα εγκαταλείψει πολλές φορές την προσπάθεια. Χρήστος Χριστόγλου

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ SUMMARY ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΗΜΟΣΙΕΥΣΕΩΝ, ΣΥΝΕ ΡΙΩΝ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΚΘΕΣΕΩΝ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ i iii v 1 2. ΕΝΑΠΟΘΕΣΗ Al ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟ Ο FBCVD ΥΨΗΛΩΝ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΩΝ 2.1. Γενικά Πειραµατική διαδικασία Αποτελέσµατα και συζήτηση 29 Βιβλιογραφία ΕΝΑΠΟΘΕΣΗ Al ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟ Ο FBCVD ΧΑΜΗΛΩΝ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΩΝ 3.1. Γενικά Θερµοδυναµική και κινητική Πειραµατική διαδικασία Αποτελέσµατα και συζήτηση 53 Βιβλιογραφία ΣΥΝΕΝΑΠΟΘΕΣΗ Al, Cr ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟ Ο FBCVD ΥΨΗΛΩΝ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΩΝ 4.1. Γενικά Θερµοδυναµική και κινητική Πειραµατική διαδικασία Αποτελέσµατα και συζήτηση Συνεναπόθεση µε τη µέθοδο PBCVD ενός σταδίου Συνεναπόθεση µε τη µέθοδο FBCVD ενός σταδίου Συνεναπόθεση µε τη µέθοδο FBCVD δύο σταδίων 105 Βιβλιογραφία 110

6 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 5. ΑΛΟΥΜΙΝΙΩΣΗ ΜΑΓΝΗΣΙΟΥ 5.1. Γενικά Πειραµατική διαδικασία Αλουµινίωση µαγνησίου και κραµάτων του µε χρήση στερεάς 130 κλίνης Αλουµινίωση µαγνησίου και κραµάτων του µε χρήση 131 ρευστοστερεάς κλίνης Αλουµινίωση µαγνησίου και κραµάτων του µε εµβάπτιση (slyrry 133 process) 5.3. Αποτελέσµατα και συζήτηση Αλουµινίωση µαγνησίου και κραµάτων του µε χρήση στερεάς 134 κλίνης Αλουµινίωση µαγνησίου και κραµάτων του µε χρήση 139 ρευστοστερεάς κλίνης Αλουµινίωση µαγνησίου και κραµάτων του µε εµβάπτιση (slyrry 146 process) Βιβλιογραφία 155 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 159 Π. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Π.1. Στερεά Κλίνη (Pack Bed PB) 167 Π.2. Ρευστοστερεά κλίνη (Fluidised Bed FB) 169 Π.3. Παρασκευή κράµατος Fe-Al µε δεδοµένη σύσταση Al 173

7 ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα διατριβή πραγµατοποιήθηκε η θεωρητική και πειραµατική διερεύνηση της τεχνολογίας επιφανειακής κατεργασίας µεταλλικών υλικών, που βασίζεται στη διεργασία Χηµικής Εναπόθεσης Ατµών (CVD Chemical Vapour Deposition) µε χρήση Στερεάς Κλίνης (PBCVD) και Ρευστοστερεάς Κλίνης (FBCVD). Η προστασία των µετάλλων επιτυγχάνεται µε την εναπόθεση επιστρωµάτων, τα οποία έχουν σκοπό να παρέχουν αντιδιαβρωτική προστασία στα υλικά. Μελετήθηκαν τέσσερις επιµέρους διεργασίες: I. ιεργασίες σχηµατισµού αλουµινιούχων επιστρωµάτων σε υποστρώµατα Ni, Fe, Fe-15Cr µε τη µέθοδο FBCVD υψηλών θερµοκρασιών, στην περιοχή των 1000 C. II. ιεργασίες σχηµατισµού αλουµινιούχων αντιδιαβρωτικών επιστρωµάτων σε υποστρώµατα Ni, Fe, Inconel 738, NiCr23Fe και SS 304, µε τη µέθοδο FBCVD χαµηλών θερµοκρασιών, στην περιοχή των 600 C. III. ιεργασίες σχηµατισµού πολυσυστατικών αντιδιαβρωτικών επιστρωµάτων σε υποστρώµατα Ni και Fe µε τη µέθοδο PBCVD µε διεργασία ενός σταδίου υψηλών θερµοκρασιών (Al-Cr-Hf/Y) και µε τη µέθοδο FBCVD µε διεργασία ενός σταδίου υψηλών θερµοκρασιών (Al-Cr) καθώς και χαµηλής υψηλής θερµοκρασίας δύο σταδίων (Al-Cr). IV. ιεργασίες σχηµατισµού αλουµινιούχων επιστρωµάτων σε υποστρώµατα Mg και κραµάτων του µε τις µεθόδους PBCVD και FBCVD, καθώς και εµβάπτισης σε αλουµινιούχο αιώρηµα ακετόνης. Η θεωρητική µελέτη έδειξε πως όλες οι διεργασίες αυτές µπορούν να οδηγήσουν στο σχηµατισµό επιστρωµάτων, τα οποία παρέχουν αντιδιαβρωτική προστασία. Τα πειραµατικά αποτελέσµατα έδειξαν πως ο σχηµατισµός τέτοιων επιστρωµάτων µε τις µεθόδους που χρησιµοποιήθηκαν είναι εφικτός. Προσδιορίστηκαν οι πειραµατικές i

8 ΠΕΡΙΛΗΨΗ αδυναµίες και τα όρια των διεργασιών αυτών. Τέλος, αξιολογήθηκαν τα σχηµατιζόµενα επιστρώµατα ως προς τα χαρακτηριστικά τους, όπως η συνάφεια µε το υπόστρωµα, το πάχος, η οµοιοµορφία, η χηµική σύσταση, η σκληρότητα, η τραχύτητα και η συµπεριφορά σε διάβρωση. Από τα αποτελέσµατα της θεωρητικής και της πειραµατικής µελέτης, προτάθηκαν κάποια µαθηµατικά µοντέλα τα οποία επιτρέπουν την πρόβλεψη της ανάπτυξης των επιστρωµάτων, ανάλογα µε τις εκάστοτε πειραµατικές συνθήκες. Τα αποτελέσµατα των υπολογισµών βρίσκονται σε αρκετά καλή συµφωνία µε τα πειραµατικά, ακόµη και εκείνα άλλων ερευνητών. ii

9 SUMMARY SUMMARY In the present study, a theoretical and experimental investigation of a metal surface treatment technology, the Chemical Vapour Deposition with use of a Pack Bed (PBCVD) and a Fluidised Bed (FBCVD), has been examined. The adequate protection of the metals surfaces is achieved by deposition of coatings which provide corrosion protection. Four main areas of surface treatments of metals have been studied: I. Aluminide coating formation on substrates of Ni, Fe, Fe-15Cr with use of the high temperature Fluidised Bed Chemical Vapour Deposition (FBCVD). II. Aluminide corrosion protective coatings on substrates of Ni, Fe, Inconel 738, NiCr23Fe and SS 304, with use of the low temperature Fluidised bed Chemical Vapour Deposition (FBCVD). III. Multielement corrosion protective coating formation on substrates of Ni and Fe with use of the one-step, high temperature Pack Bed Chemical Vapour Deposition (PBCVD), leading to Al-Cr-Hf/Y coatings. With use of the one-step, high temperature Fluidised Bed Chemical Vapour Deposition (FBCVD) leading to Al-Cr coatings, as well as with use of the two-step low-high temperature Fluidised Bed Chemical Vapour Deposition (FBCVD) process, leading to Al-Cr coatings. IV. Aluminide coatings on substrates of Mg and Mg alloys with use of the Pack bed Chemical Vapour Deposition (PBCVD) and Fluidised Bed (FB), as well as with immersion in aluminium suspension (slurry process). The theoretical investigation has shown that all of these fermentations can lead to coating formation that provides corrosion protection. The experimental results have shown that the formation of such coatings with the used methods is capable. The experimental weaknesses have been appointed, as well as the confines of these processes. iii

10 SUMMARY Finally, the formed coatings have been evaluated, according to their characteristics, such as the substrate-coating adherence, the coating thickness, the uniformity, chemical composition, hardness, roughness and behavior in corrosive environments. Mathematical models have been proposed, based on the theoretical and experimental results. These models permit the prediction of the coating development, according to the experimental conditions. The predictions are in satisfactory agreement with the herein presented experimental results, also with these of other researchers. iv

11 Κατάλογος δηµοσιεύσεων, συνεδρίων και τεχνικών εκθέσεων ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΗΜΟΣΙΕΥΣΕΩΝ, ΣΥΝΕ ΡΙΩΝ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΚΘΕΣΕΩΝ ηµοσιεύσεις 1. N. Voudouris, Ch. Christoglou, G.N. Angelopoulos, Formation of aluminide coatings on nickel by a fluidised bed CVD process, Surface and Coatings Technology, 141 (2001), p Ch. Christoglou, G.N. Angelopoulos, Deposition of Cr, Al coatings on Ni by means of a PB and FB CVD process, Journal de Physique IV, 11, 2001, Pr3, p Ch. Christoglou, N. Voudouris, G.N. Angelopoulos, Formation and modelling of aluminide coatings on iron by a fluidised bed CVD process, Surface and Coatings Technology, 155 (2002), p Ch. Christoglou, N. Voudouris, G.N. Angelopoulos, M. Pant, W. Dahl, Deposition of aluminium on magnesium by a CVD process, Surface and Coatings Technology, 184 (2004), p Ch. Christoglou, C. Bulancea, G.N. Angelopoulos, Formation of aluminide coatings by a low temperature FBCVD process, Steel Research International, 75 (2004), no. 5, in press. Συνέδρια 1. N. Voudouris, Ch. Christoglou, S. Kinkel, G. N. Angelopoulos: Development of a fluidized bed CVD process for the production of protective coatings of metals, 1st Workshop of Young Engineering Researchers in Materials and Metallurgy, Patras, 4 September Χ. Χριστόγλου, Ν. Βουδούρης, Γ.Ν. Αγγελόπουλος, «Θερµοδυναµική µελέτη ανάπτυξης πολυσυστατικών επιστρωµάτων µε βάση το αλουµίνιο µέσω v

12 Κατάλογος δηµοσιεύσεων, συνεδρίων και τεχνικών εκθέσεων διεργασίας CVD ρευστοποιηµένης κλίνης», 2ο Πανελλήνιο Επιστηµονικό Συνέδριο Χηµικής Μηχανικής, Θεσσαλονίκη, Μαϊου 1999, σελ Ch. Christoglou, G.N. Angelopoulos, Coatings Technology: Considerations and Future Trends. Aspects of the FBCVD Process, 2 nd Workshop of Young Engineering Researchers in Materials and Metallurgy, Volos, 19 th September Ch. Christoglou, G.N. Angelopoulos, Integrated system for coating-heat treatment process in fluidised bed, Workshop for German-Greek Joint Research and Technology Programs focused on Materials Research, November 30 th -December 1 st 2000, Heraklion-Crete, FORTH-HELLAS. 5. Χ. Χριστόγλου, Γ.Ν. Αγγελόπουλος, «Συνεναπόθεση επιστρωµάτων διάχυσης Cr-Al σε µέταλλα µέσω διεργασίας χηµικής εναπόθεσης ατµών σε στερεά/ρευστοστερεά κλίνη», 3 ο Πανελλήνιο Επιστηµονικό Συνέδριο Χηµικής Μηχανικής, Αθήνα, 29 Μαϊου 2 Ιουνίου 2001, σελ Ch. Christoglou, G. N. Angelopoulos Deposition of Cr, Al coatings on Ni by means of a PB and FB CVD process, Thirteenth European Conference on Chemical Vapor Deposition, Glyfada, Athens, Greece, August 26-31, Χ. Χριστόγλου, Γ.Ν. Αγγελόπουλος, «Συνεναπόθεση επιστρωµάτων διάχυσης Al, Cr και Hf µέσω διεργασίας χηµικής εναπόθεσης ατµών σε στερεά / ρευστοστερεά κλίνη», 1 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Μεταλλικών Υλικών, Βόλος, Νοεµβρίου Τεχνικές Εκθέσεις 1. Για τη βιοµηχανία ΑΛΟΥΜΙΝΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΟΣ: «Αστοχία χειρολαβών αλουµινίου πολυγωνικών κλειδιών», Εργ. Μεταλλογνωσίας, Τµ. Χηµικών Μηχανικών, Πάτρα, 12/ Για τη βιοµηχανία ΚΟΝΤΙ ΑΒΕΕ: «Αστοχία τσερκιών», Εργ. Μεταλλογνωσίας, Τµ. Χηµικών Μηχανικών, Πάτρα, 12/ Για τη βιοµηχανία Ο. ΑΡΙΓΚ & ΣΙΑ ΑΒΝΕ: «Εξέταση δειγµάτων από χονδρό και λεπτό σύρµα», Εργ. Μεταλλογνωσίας, Τµ. Χηµικών Μηχανικών, Πάτρα, 9/ Για τη βιοµηχανία ΙΡΙΣ Α.Ε.: «Έλεγχος δειγµάτων ανοξείδωτου χάλυβα», Εργ. Μεταλλογνωσίας, Τµ. Χηµικών Μηχανικών, Πάτρα, 10 Απριλίου vi

13 Κατάλογος δηµοσιεύσεων, συνεδρίων και τεχνικών εκθέσεων 5. Για τη βιοµηχανία ΣΩΛΗΝΟΥΡΓΙΑ ΚΟΡΙΝΘΟΥ Α.Ε.: «Εξέταση δειγµάτων φιάλης ασετυλίνης», Εργ. Μεταλλογνωσίας, Τµ. Χηµικών Μηχανικών, Πάτρα, Μάιος vii

14 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όταν ένα υλικό προστίθεται ή εναποτίθεται στην επιφάνεια ενός άλλου ή του ίδιου υλικού, καλείται επίστρωµα. Επιστρώµατα χρησιµοποιούνται συχνά για πληθώρα εφαρµογών, όπως την προστασία της επιφάνειας από το περιβάλλον το οποίο µπορεί να προκαλέσει αντιδράσεις διάβρωσης και εκφυλισµού ή την βελτίωση της επιφανειακής εµφάνισης ή αντοχής. Υπάρχουν πολλές τεχνικές σχηµατισµού επιστρωµάτων και η επιλογή της καταλληλότερης εξαρτάται από λειτουργικές απαιτήσεις (το µέγεθος, το σχήµα και το είδος) του υποστρώµατος, την προσαρµοστικότητα του υλικού επίστρωσης στην τεχνική που θα επιλεγεί, την απαιτούµενη συνάφεια υποστρώµατος-επιστρώµατος και την διαθεσιµότητα και το κόστος του εξοπλισµού. Παρ όλα αυτά, οι χρησιµοποιούµενες διεργασίες βασίζονται σε τρεις γενικές µεθόδους: Φυσική εναπόθεση ατµών (Physical Vapour Deposition PVD), χηµική εναπόθεση ατµών (Chemical Vapour Deposition CVD) και θερµικό ψεκασµό (Thermal spray). Η διεργασία της χηµικής εναπόθεσης ατµών δύναται να οριστεί ως η εναπόθεση στερεού πάνω σε θερµαινόµενη επιφάνεια µέσω της χηµικής αντίδρασης από την αέρια φάση. Αυτές, καθώς και πληθώρα άλλων µεθόδων εφαρµόζονται για ένα ευρύ φάσµα επιστρωµάτων, το οποίο ποικίλλει από επιστρώµατα επικάλυψης (overlay coatings) µέχρι επιστρώµατα διάχυσης (diffusion coatings). Στα επιστρώµατα επικάλυψης, η αλληλεπίδραση επιστρώµατος/υποστρώµατος είναι συνήθως περιορισµένη. Παραδείγµατα τέτοιων επιστρωµάτων είναι τα νιτρίδια και καρβίδια του τιτανίου, του χρωµίου και του βαναδίου τα οποία παρουσιάζουν άριστες ιδιότητες έναντι της φθοράς. Επιστρώµατα διάχυσης εφαρµόζονται συνηθέστερα για προστασία έναντι της διάβρωσης υψηλών θερµοκρασιών (αλουµινιούχα, χρωµιούχα, σπάνιες γαίες), αλλά και έναντι της φθοράς των χαλύβων σε απαιτητικές λειτουργίες (ενανθράκωση, εναζώτωση). Η χαρακτηριστική διαφορά των δύο ειδών επιστρωµάτων είναι πως στα επιστρώµατα διάχυσης η κατανοµή της συγκέντρωσης των στοιχείων του 1

15 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ επιστρώµατος είναι φθίνουσα προς το εσωτερικό του υποστρώµατος, ενώ στα επιστρώµατα επικάλυψης παραµένει σταθερή. Κατά τη λειτουργία τους, τα επιστρώµατα υποβαθµίζονται στην διεπιφάνεια αερίου περιβάλλοντος - επιστρώµατος και την διεπιφάνεια επιστρώµατος - υποστρώµατος. Στην πρώτη περίπτωση η υποβάθµιση οφείλεται σε περιβαλλοντικούς παράγοντες, ενώ στη δεύτερη σε διάχυση στερεάς κατάστασης. Αυτή παρατηρείται σε υψηλές θερµοκρασίες προκαλώντας µεταβολές στη σύσταση και στερώντας το επίστρωµα από ζωτικά για αυτό στοιχεία. Στη χειρότερη περίπτωση, η ενδοδιάχυση µπορεί να οδηγήσει σε σχηµατισµό ρωγµών και ολική καταστροφή του επιστρώµατος. Ως διάβρωση µπορεί να χαρακτηριστεί η αλληλεπίδραση ενός µετάλλου µε το περιβάλλον που έχει ως αποτέλεσµα την αλλαγή των ιδιοτήτων του µετάλλου και που συχνά µπορεί να καταλήξει στην υποβάθµιση της λειτουργίας του µετάλλου ή του τεχνικού συστήµατος του οποίου αποτελεί τµήµα. Τα µέταλλα και κράµατα παθαίνουν αυθόρµητα διάβρωση σύµφωνα µε το 2 ο θερµοδυναµικό αξίωµα, επειδή είναι ενεργειακά αναβαθµισµένα ως προς τη φυσιολογική, οξειδωµένη µορφή τους µε την οποία βρίσκονται στη φύση ως µεταλλεύµατα. Είναι θερµοδυναµικά επιτρεπτή η έναρξη της διάβρωσης σε συνηθισµένη θερµοκρασία ακόµη και χωρίς την παρουσία υγρασίας. Αυτή η διάβρωση συνεχίζεται µέχρι εξαντλήσεως του υλικού. εδοµένου ότι είναι απαραίτητο το επίστρωµα για προστασία, κάποιες σηµαντικές παράµετροι θα πρέπει να λαµβάνονται υπόψη: 1. Χηµική (µεταλλουργική) συµβατότητα. Το επίστρωµα πρέπει να είναι σταθερό λαµβάνοντας υπόψη το υπόστρωµα προς αποφυγή υπερβολικής ενδοδιάχυσης και χηµικών αντιδράσεων στις συνθήκες λειτουργίας. Ασταθές επίστρωµα µπορεί να οδηγήσει σε µείωση της θερµοκρασίας τήξης του συστήµατος υποστρώµατος-επιστρώµατος ή σε µείωση αντοχής σε ερπυσµό, κόπωση ή θραύση. 2. Συµβατότητα της διεργασίας επίστρωσης. Ενδέχεται το υλικό που έχει επιλεγεί ως επίστρωµα να είναι πλήρως συµβατό µε το υπόστρωµα, η διεργασία όµως που θα χρησιµοποιηθεί να µην είναι η κατάλληλη (πχ. απαίτηση υψηλών θερµοκρασιών ή χηµικής κατεργασίας ακατάλληλης για το υπόστρωµα). 3. Μηχανική συµβατότητα. Επιστρώµατα ανθεκτικά σε οξείδωση και διάβρωση διατηρούν τη δυνατότητα προστασίας µόνο εφόσον έχουν καλή συνάφεια µε το 2

16 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ υπόστρωµα και δεν παρουσιάζουν κάθετες προς την επιφάνεια ρωγµές. Έτσι πρέπει να δίνεται προσοχή ώστε να έχουν τα δύο υλικά παρόµοιους συντελεστές θερµικής διαστολής, να παρουσιάζουν συνοχή και το επίστρωµα να είναι ικανό να αντέχει σε καταπονήσεις. 4. Ικανότητα επικάλυψης υποστρώµατος. Η δυνατότητα εναπόθεσης κάποιου επιστρώµατος στην επιθυµητή επιφάνεια είναι συνάρτηση της γεωµετρίας και του µεγέθους του αντικειµένου, καθώς και της δυνατότητας της ακολουθούµενης διεργασίας. Κάποιες διεργασίες επίστρωσης είναι οπτικής ευθείας (line-of-sight) και συνεπώς δεν µπορεί µε αυτές να επιστρωθούν εσωτερικές επιφάνειες. Η δυνατότητα οµοιόµορφης επίστρωσης σε γωνίες και ακµές πρέπει να ληφθεί υπόψη. Επιπλέον πρέπει να ληφθεί υπόψη τυχόν µεταβολή των διαστάσεων λόγω του επιστρώµατος. 5. Ακαθαρσίες στον αέρα και τα καύσιµα (καθώς και νερό και ατµός για βιοµηχανικές τουρµπίνες). Οι ακαθαρσίες µπορεί να προκαλέσουν συνδυαστική δράση στο θάλαµο υψηλών θερµοκρασιών, προκαλώντας διάβρωση υπό συγκεκριµένες συνθήκες θερµοκρασίας και πίεσης. Πρέπει να µελετηθούν επιτρεπτά όρια συγκεντρώσεων για τη διασφάλιση της αποτελεσµατικότητας του επιστρώµατος. 6. Επίπεδα εκποµπής ρύπων των τουρµπινών. Οι αεριοτουρµπίνες είναι δυνατό να παράγουν εκποµπές βλαβερών ρύπων σαν αποτέλεσµα της καύσης. Με την πρόοδο της τεχνολογίας, οι εκποµπές αυτές έχουν µειωθεί. Γενικά περιλαµβάνουν οξείδια του αζώτου (ΝΟ και ΝΟ 2, γενικά ΝΟ x ), µονοξείδιο του άνθρακα (CO), άκαυστους υδρογονάνθρακες, οξείδια του θείου (κυρίως SO 2 και SO 3 ), καθώς και σωµατίδια. Επιπλέον στα επιστρώµατα δίνεται σηµασία στο πάχος τους, στη σκληρότητα και στο πορώδες, καθώς η έλλειψη πορώδους εµποδίζει την άµεση επαφή του διαβρωτικού περιβάλλοντος µε το µέταλλο. Στην Εικ. 1-1 φαίνονται οι κυριότερες διεργασίες επιµετάλλωσης, όπου συγκρίνονται η απόδοση µε το κόστος επένδυσης. Όπως φαίνεται από την εικόνα αυτή, η διεργασία CVD είναι ιδιαίτερα αποδοτική [1]. 3

17 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εικ. 1-1: Επιδόσεις και κόστος επένδυσης για διάφορες τεχνολογίες κραµάτωσης και επίστρωσης [1]. Οι βελτιώσεις των κραµάτων νικελίου και κοβαλτίου (υπερκράµατα) τα τελευταία χρόνια για αυξηµένη αντοχή σε ερπυσµό σε υψηλές θερµοκρασίες, έχουν γίνει εις βάρος της αντοχής τους σε οξείδωση και διάβρωση, µε συνέπεια να είναι αναγκαία η επιφανειακή τους προστασία µε χρήση επιστρωµάτων. Τα υπερκράµατα έχουν εξελιχθεί σε τέτοιο βαθµό ώστε να ανταποκρίνονται στη µηχανική καταπόνηση σε υψηλές θερµοκρασίες, θυσιάζοντας χηµική αντίσταση απαιτούµενη για την προστασία έναντι της διάβρωσης. Για το λόγο αυτό, η χρήση επιστρωµάτων είναι απαραίτητη για την εγγύηση ασφαλούς και µακροχρόνιας απόδοσης. Το ιδανικό υπερκράµα διαθέτει εξαιρετικά υψηλή αντοχή σε υψηλές θερµοκρασίες και συγχρόνως εµπεριέχει την αντίσταση σε οξείδωση και διάβρωση λόγω των επιστρωµάτων [2]. Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η µελέτη της εφαρµογής επιστρωµάτων σε διάφορα είδη υποστρώµατος, τα οποία χρησιµοποιούνται στα πτερύγια αεριοτουρµπινών εδάφους και αέρος. Αυτές χρησιµοποιούνται τόσο στην αεροπλοΐα όσο και σε µονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας κ.α.. Τέτοια υλικά είναι τα νικελιούχα και σιδηρούχα κράµατα, στα οποία εφαρµόζονται επιστρώµατα που περιέχουν αλουµίνιο, χρώµιο, ύττριο, χάφνιο κ.α., στοιχεία τα οποία βελτιώνουν τόσο τη συνάφεια όσο και την αντίσταση τους σε διάβρωση εν θερµώ. ιάφορα επιστρώµατα µε βάση το αλουµίνιο εφαρµόζονται ήδη σε πτερύγια τουρµπινών. Στην παρούσα εργασία έγινε η µελέτη της µεθόδου της χηµικής εναπόθεσης ατµών, µε 4

18 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ χρήση στερεάς και ρευστοστερεάς κλίνης υψηλών θερµοκρασιών (πάνω από το σηµείο τήξεως του Al) καθώς και χαµηλών θερµοκρασιών µε χρήση διαφόρων υλικών υποστρώµατος και επιστρώµατος. Επίσης, στην παρούσα διατριβή µελετήθηκε η εφαρµογή επιστρωµάτων µε βάση το αλουµίνιο, σε υλικά όπως το µαγνήσιο και τα κράµατα του, η χρήση των οποίων είναι ιδιαίτερα ελκυστική για την αυτοκινητοβιοµηχανία, λόγω του µειωµένου, συγκριτικά ακόµη και µε το αλουµίνιο, βάρος τους. Επιστρώµατα τέτοιου τύπου δεν έχουν ακόµη βρει ευρεία εφαρµογή, καθώς η χρήση µαγνησίου είναι ακόµη περιορισµένη, ενώ συνηθέστερα χρησιµοποιούνται κράµατα µαγνησίου µε σηµαντική περιεκτικότητα αλουµινίου τα οποία σχηµατίζουν φάσεις Al-Mg µε αντιδιαβρωτικές ιδιότητες. Μελετήθηκε η εφαρµογή της µεθόδου της χηµικής εναπόθεσης ατµών µε χρήση στερεάς και ρευστοστερεάς κλίνης καθώς και άλλες, απλοποιηµένες µέθοδοι που θα παρουσιαστούν αναλυτικά. Οι απαιτήσεις από τα επιστρώµατα έχουν αυξηθεί κατακόρυφα από τότε που χρησιµοποιήθηκαν πρώτη φορά περί το Ιστορικά, τα επιστρώµατα αναπτύχθηκαν για να παρέχουν προστασία από την οξείδωση και τη διάβρωση εν θερµώ. Αυτά περιέχουν συνήθως υψηλά ποσοστά αλουµινίου, αλλά επιπλέον περιέχουν σηµαντικά ποσοστά σε χρώµιο για βελτίωση των αρνητικών επιπτώσεων από το θείο [3], η παρουσία του οποίου στα καύσιµα κρίνεται ιδιαίτερα επιβλαβής για τα µεταλλικά υλικά µιας αεριοτουρµπίνας. Για την καλύτερη και πιο αποδοτική λειτουργία ενός κινητήρα και µιας αεριοτουρµπίνας, επιθυµητή είναι η αύξηση της θερµοκρασίας λειτουργίας της. Αυτό έχει επιτευχθεί τα τελευταία χρόνια µε την χρήση όλο και πιο εξελιγµένων µεταλλικών κραµάτων. Η δυνατότητα αύξησης της θερµοκρασίας λειτουργίας των υπερκραµάτων είναι πλέον περιορισµένη. Για το λόγο αυτό, διερευνώνται ήδη εναλλακτικά υλικά που ανήκουν εν γένει σε τρεις κατηγορίες: κεραµικά (ceramics), ενδοµεταλλικές ενώσεις (intermetallics), πυρίµαχα υλικά (refractory materials). Τα υλικά αυτά διαφέρουν σηµαντικά από τα υπερκράµατα ως προς τις φυσικές, χηµικές και µηχανικές ιδιότητες, αλλά και αυτά εξαρτώνται από επιστρώµατα για την προστασία τους έναντι της περιβαλλοντικής φθοράς. Οι απαιτήσεις από τις τουρµπίνες ποικίλλουν ανάλογα µε τη χρήση τους. Έτσι, οι βιοµηχανικές τουρµπίνες ξεχωρίζουν από αυτές των αεροπλάνων σε σηµαντικούς τοµείς, καθώς πρέπει να λειτουργούν για περισσότερο χρόνο στο µέγιστο των δυνατοτήτων τους, έχουν χαµηλότερες ταχύτητες περιστροφής, µεγαλύτερο 5

19 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ αναµενόµενο χρόνο ζωής, µεγαλύτερο χρόνο µεταξύ διαδοχικών επισκευών, µεγαλύτερο µέγεθος, λίγους θερµικούς κύκλους, χαµηλότερης ποιότητας καύσιµα, λίγες µεταβολές θερµοκρασίας λόγω αλλαγών τοποθεσίας και µηδαµινούς περιορισµούς βάρους. Από την άλλη, τουρµπίνες που χρησιµοποιούνται σε θαλάσσιο περιβάλλον, πρέπει να αντιστέκονται σε διάβρωση από άλατα (NaCl), ενώ όχι σπάνια, τα χρησιµοποιούµενα καύσιµα παρουσιάζουν υψηλή συγκέντρωση θείου. Ακαθαρσίες των αερίων της εξάτµισης, εισέρχονται ξανά µέσω του αέρα εισόδου. Έτσι, το κυριότερο πρόβληµα αυτών των τουρµπινών είναι η διάβρωση εν θερµώ. Από τα προηγούµενα είναι προφανές ότι και οι ανάγκες προστασίας ποικίλλουν ανάλογα µε τις εφαρµογές. Ο µηχανισµός φθοράς των δοµικών υλικών είναι συνάρτηση των συνθηκών λειτουργίας της τουρµπίνας, της µηχανικής σχεδίασης και των χρησιµοποιούµενων υλικών. Οι συνθήκες λειτουργίας περιλαµβάνουν τη θερµοκρασία λειτουργίας και τα φορτία, ενώ η µηχανική σχεδίαση προσδιορίζει το ποσό του αέρα που εισέρχεται για την ψύξη των θερµών στοιχείων. Κάποιες από τις µορφές φθοράς είναι ο ερπυσµός που ορίζεται ως πλαστική παραµόρφωση ενός υλικού η οποία ενεργοποιείται θερµικά και εξαρτάται από το χρόνο. Για σταθερή τάση, ο ρυθµός ερπυσµού αυξάνει µε αυξανόµενη θερµοκρασία. Βλάβες στη µικροδοµή προέρχονται συχνά από κόπωση, λόγω κυκλικών φορτίσεων υψηλής συχνότητας. Η αστοχία ενός υλικού συµβαίνει µετά από πολλές τέτοιες επαναλήψεις. Φορτίσεις µε µικρή συχνότητα αλλά µεγάλο πλάτος κύµατος ταλάντωσης µπορεί να οδηγήσουν σε αστοχία µετά από µικρό αριθµό επαναλήψεων. Επίσης, οι απότοµες θερµοκρασιακές µεταβολές που συµβαίνουν κατά την εκκίνηση και τερµατισµό λειτουργίας της µηχανής, σε συνδυασµό µε εναλλασσόµενα φορτία µπορεί να οδηγήσει σε αστοχία. Σε ευθραυστότητα ενός υλικού µπορεί να οδηγήσει η αλληλεπίδραση του µε το περιβάλλον. Τέτοια παραδείγµατα είναι α) η οξείδωση υψηλής θερµοκρασίας η οποία ορίζεται ως αντίδραση στερεού-αερίου που παράγει οξείδια των υλικών που περιέχονται στο στερεό. Ο ρυθµός οξείδωσης αυξάνει εκθετικά µε την αύξηση της θερµοκρασίας, ενώ συγκεκριµένα οξείδια όπως του αλουµινίου ή του χρωµίου αυξάνουν µε αργούς ρυθµούς και είναι προστατευτικά, β) η διάβρωση εν θερµώ, η οποία ορίζεται ως ηλεκτροχηµική αντίδραση µεταξύ του υποστρώµατος και τηγµένων αλάτων. Αυτές και άλλες δευτερεύουσες είναι οι απειλές έναντι των δοµικών στοιχείων µιας αεριοτουρµπίνας και η επίδραση τους δύναται να αντιµετωπιστεί σε βάθος χρόνου µε τη χρήση κατάλληλων µεταλλικών επιστρωµάτων. 6

20 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στις εφαρµογές της εµπορικής αεροπλοΐας, όπου το κύριο ζητούµενο είναι η αντίσταση σε οξείδωση υψηλών θερµοκρασιών, επιστρώµατα Pt-Al και NiCoCrAlY προσφέρουν προστασία για µεγαλύτερο χρόνο από τα απλά αλουµινιούχα, είναι όµως πιο δύσκολα στην κατασκευή και έχουν υψηλότερο κόστος. Από την άλλη βέβαια, οδηγούν σε εξοικονόµηση πρώτων υλών, δηλαδή των υλικών που χρησιµοποιούνται στο υπόστρωµα. Επιστρώµατα που έχουν εµπλουτιστεί µε χρώµιο συµπεριφέρονται πολύ καλά σε υλικά βιοµηχανικών τουρµπινών που λειτουργούν κάτω από τους 750 ο C ενώ τα επιστρώµατα Pt-Al και ΜCrAlY λειτουργούν καλύτερα σε θερµοκρασίες περί τους 950 ο C, ενώ επιπλέον τα επιστρώµατα Pt-Al προσφέρουν διπλάσιο χρόνο ζωής σε θαλάσσιο περιβάλλον από τα απλά αλουµινιούχα. Τα απλά αλουµινιούχα επιστρώµατα είναι ιδιαίτερα ανθεκτικά όταν χρησιµοποιούνται σε βιοµηχανικές τουρµπίνες που λειτουργούν µε φυσικό αέριο [4]. Είναι προφανές πως δεν υπάρχει κάποιο «µαγικό» επίστρωµα το οποίο να είναι σε θέση να καλύψει όλες τις ανάγκες όλων των υποστρωµάτων και εφαρµογών τους, αλλά συνήθως κάποια εξειδικευµένα τα οποία απαιτούν συγκεκριµένη χρήση και συντήρηση. Επίσης, για τα υποστρώµατα µαγνησίου, δεν έχει βρεθεί ακόµη αποτελεσµατικός τρόπος εφαρµογής προστατευτικών µεταλλικών επιστρωµάτων τα οποία να επιτρέψουν την απρόσκοπτη και µαζική χρήση του υλικού αυτού. Στην διατριβή αυτή επιχειρείται η προσέγγιση κάποιων συγκεκριµένων τύπων υποστρώµατος και επιστρώµατος για κάποιες συγκεκριµένες εφαρµογές. 7

21 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Βιβλιογραφία 1. A.J. Fenn, G. Cooley, D. Fray, L. Smith, Exploiting the FCC Cambridge Process, Advanced Materials Processes, Feb (2004), p N.S. Bornstein, The importance of oxide scale adherence in gas turbine, Materials at high temperatures, 13 no. 4 (1995), p N. Czech, F. Schmitz, W. Stamm, Microstructural analysis of the role of rhenium in advanced MCrAlY coatings, Surface and Coatings Technology, (1995), p J.E. Restall, M. Malik, L. Singheiser, Metallic diffusion and overlay coatings, High temp. alloys, Liege-Belgium, vol. 1, 11 (1986), p

22 2. ΕΝΑΠΟΘΕΣΗ Al ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟ Ο FBCVD ΥΨΗΛΩΝ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΩΝ 2. ΕΝΑΠΟΘΕΣΗ Al ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟ Ο FBCVD ΥΨΗΛΩΝ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΩΝ 2.1. Γενικά Οι αεριοτουρµπίνες αεροσκαφών κυρίως αποτελούνται από πτερύγια κατασκευασµένα από κράµατα σιδήρου τα οποία βρίσκονται στην περιοχή πριν το θάλαµο καύσης, δηλαδή στην περιοχή εισροής του αέρα και (υπερ)κράµατα νικελίου στο τµήµα µετά το θάλαµο καύσης, όπου η θερµοκρασία είναι αυξηµένη και επιπλέον εµφανίζονται σουλφίδια και άλλες διαβρωτικές ενώσεις, οφειλόµενες στα απαέρια των καυσίµων. Σε όλα αυτά υπεισέρχεται και η προσβολή από άλατα, κυρίως σε πτήσεις πάνω από θάλασσες. Τα πτερύγια αυτά, είναι δυνατό να ελέγχονται και να αντικαθίστανται σε περίπτωση που παρατηρηθεί κάποια αστοχία. Με αυτό τον τρόπο όµως αυξάνει το κόστος σε πρώτες ύλες και επιπλέον το κόστος συντήρησης και µείωση εσόδων καθώς ακινητοποιείται για σηµαντικό χρονικό διάστηµα το αεροσκάφος. Σε αεριοτουρµπίνες εδάφους, όπως αυτές που χρησιµοποιούνται σε σταθµούς παραγωγής ενέργειας κ.α., τα πτερύγια αποτελούνται κυρίως από κράµατα σιδήρου. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις όµως, σηµαντική κρίνεται η εξοικονόµηση πρώτων υλών, ορυκτού πλούτου δηλαδή, καθώς και αυξηµένος χρόνος ζωής των ανταλλακτικών. Ένας ακόµη σηµαντικός παράγοντας είναι η ανάγκη για αυξηµένες θερµοκρασίες λειτουργίας των αεριοτουρµπινών, καθώς µε τον τρόπο αυτό αυξάνει η απόδοση τους. Για την επίτευξη µεγίστων αποδόσεων οι σηµερινές αεριοτουρµπίνες λειτουργούν µε θερµοκρασίες εισόδου αερίων όµοιες µε αυτές των κινητήρων των αεροσκαφών (1400 C). Η θερµοκρασία αυτή αναµένεται να αυξηθεί περαιτέρω τα επόµενα χρόνια. Τα πτερύγια των τουρµπίνων είναι τα τµήµατα εκείνα που υπόκεινται στη µέγιστη θερµική και µηχανική φόρτιση. Τα χρησιµοποιούµενα υλικά πρέπει να παρέχουν την αναγκαία µηχανική αντοχή, ενώ τα προστατευτικά επιστρώµατα εξασφαλίζουν την απαιτούµενη αντοχή σε οξείδωση και διάβρωση. Παρά το γεγονός ότι υπάρχουν πλέον πολλά είδη επιστρωµάτων, τα αλουµινιούχα 9

23 2. ΕΝΑΠΟΘΕΣΗ Al ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟ Ο FBCVD ΥΨΗΛΩΝ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΩΝ επιστρώµατα εξακολουθούν να βρίσκουν ευρεία εφαρµογή. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι µπορούν να σχηµατιστούν µε ώριµες και απλές τεχνολογίες, µε χαµηλό κόστος και σταθερή απόδοση, ανταποκρινόµενα στις απαιτήσεις πλειάδας εφαρµογών [1]. Η αλουµινίωση νικελίου και σιδήρου µε τη διεργασία της χηµικής εναπόθεσης ατµών σε ρευστοστερεά κλίνη πραγµατοποιείται στη θερµοκρασία των 1000 C. Πρόκειται για διεργασία υψηλής ενεργότητας. Σε αυτή τη διεργασία, καθώς η ρευστοστερεά κλίνη προσφέρει µεγάλους ρυθµούς µεταφοράς µάζας, η αέρια διάχυση µπορεί να θεωρηθεί αµελητέα και συνεπώς η επιφάνεια του επιστρώµατος και ο δότης που περιέχει το αλουµίνιο βρίσκονται σε ισορροπία [2-6]. Με αυτό τον τρόπο, η ενεργότητα του αλουµινίου στον δότη FeAl και στο επίστρωµα FeAl του ARMCO Fe, θα είναι ίσες. Στην αλουµινίωση νικελίου και σιδήρου µε χρήση δότη FeAl, η θεώρηση αυτή, οδήγησε στο συµπέρασµα πως η συγκέντρωση του αλουµινίου στο δότη ισούται µε τη συγκέντρωση του αλουµινίου στην επιφάνεια του δείγµατος [2, 7]. Ένα άµεσο πλεονέκτηµα πλην της αντιδιαβρωτικής προστασίας, το οποίο προκύπτει από το σχηµατισµός NiAl ή FeAl επιστρωµάτων σε νικέλιο ή σίδηρο αντίστοιχα, είναι το µειωµένο βάρος, καθώς και οι δύο αυτές ενώσεις έχουν µειωµένη πυκνότητα (d NiAl =5.86 g/cm 3, d FeAl =5.56 g/cm 3 ). Επιπλέον το NiAl έχει υψηλό σηµείο τήξεως, υψηλή θερµική αγωγιµότητα και αντοχή σε εναζώτωση, ενώ το FeAl παρουσιάζει αντίσταση σε ενανθράκωση. Η αντίσταση σε οξείδωση του NiAl βελτιώνεται περαιτέρω µε την προσθήκη υττρίου (Υ), χαφνίου (Hf) ή ζιρκονίας (Zn), ενώ η προσθήκη χαφνίου (Hf) βελτιώνει επιπλέον και την αντοχή σε ερπυσµό. Σύµφωνα µε τους Ravi et al. [8], η εναπόθεση αλουµινίου προχωράει κυρίως µέσω αντιδράσεων διάσπασης των κατώτερων χλωριδίων του 2AlCl (g) = AlCl 2(g) + Al (1) 3AlCl (g) = AlCl 3(g) + 2Al (2) 3AlCl 2(g) = 2AlCl 3(g) + Al (3) ενώ δευτερεύον µηχανισµός εναπόθεσης είναι και ο: AlCl x(g) + x/2h 2 = xhcl + Al (4) 10

24 2. ΕΝΑΠΟΘΕΣΗ Al ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟ Ο FBCVD ΥΨΗΛΩΝ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΩΝ Τα χλωρίδια αυτά, σύµφωνα µε τους Bianco και Rapp [9] σχηµατίζονται από την αντίδραση του αλουµινίου µε τον ενεργοποιητή, συνήθως κάποιο χλωρίδιο. Στην περίπτωση που περιγράφεται, όπως και στην πλειοψηφία των πειραµάτων που περιγράφονται σε αυτή την εργασία, ο ενεργοποιητής ήταν στερεό NH 4 Cl, το οποίο εξαχνώνονταν σε ξεχωριστό δοχείο και οι ατµοί του εισάγονταν στη ΡΚ. Έτσι λοιπόν: Al (s) + NH 4 Cl (v) = AlCl (v) + NH 4(v) (5) Al (s) + 2NH 4 Cl (v) = AlCl 2(v) + 2NH 4(v) (6) Al (s) + 3NH 4 Cl (v) = AlCl 3(v) + 3NH 4(v) (7) Al (s) + NH 4 Cl (v) = Al (v) + NH 4 Cl (v) (8) Σύµφωνα µε το φαινόµενο Kirkendall, οι πιθανοί µηχανισµοί που µπορεί να λαµβάνουν χώρα, είναι είτε κίνηση ενός µόνο ατόµου προς µια κατεύθυνση κάθε φορά, ή ταυτόχρονη κίνηση δύο ατόµων προς αντίθετες κατευθύνσεις. Το στοιχείο µε το χαµηλότερο σηµείο τήξεως διαχέεται ταχύτερα, δηλαδή στην περίπτωση Ni-Al ή Fe-Al, έχουµε διάχυση προς τα µέσα (προς το υπόστρωµα) του Al. Ο σχηµατισµός αλουµινιούχων επιστρωµάτων σε νικέλιο µε τη διεργασία της χηµικής εναπόθεσης ατµών σε ρευστοστερεά κλίνη (FB CVD) σε θερµοκρασίες άνω των 950 C έχει µοντελοποιηθεί θεωρητικά. Τα αποτελέσµατα του µοντέλου έχουν συγκριθεί µε πειραµατικά, επιδεικνύοντας ικανοποιητική συµφωνία. Για τη µοντελοποίηση, θεωρήθηκε πως όλες οι χηµικές αντιδράσεις στο υπό εξέταση σύστηµα, φτάνουν σε ισορροπία σε µικρό χρονικό διάστηµα και πως η ανάµιξη των αερίων συστατικών της κλίνης είναι πλήρης, υποθέσεις σύµφωνες µε τις ιδιότητες των ρευστοστερεών κλινών. Ο χρησιµοποιούµενος δότης Fe-Al αντιδρά µε τους ατµούς HCl που παράγονται από την εξάχνωση του ενεργοποιητή NH 4 Cl. Η αντίδραση των χλωριδίων του αλουµινίου µε τον σίδηρο του υποστρώµατος οδηγεί στο σχηµατισµό του αλουµινιούχου επιστρώµατος. Ο υπολογισµός της σύστασης του συστήµατος σε χηµική ισορροπία, πραγµατοποιήθηκε µε χρήση του λογισµικού ChemSage v.3.0 [10]. Τα κύρια αέρια συστατικά που προέκυψαν ήταν το υδρογόνο και χλωρίδια του αλουµινίου, καθώς και HCl [2, 5]. Σύµφωνα µε τους Ravi et al. [8], η εναπόθεση του αλουµινίου προχωράει κυρίως µέσω αντιδράσεων διάσπασης των κατώτερων χλωριδίων του, σύµφωνα µε τις παραπάνω αντιδράσεις. Στις συνθήκες που µελετήθηκαν, για συγκεντρώσεις 11

25 2. ΕΝΑΠΟΘΕΣΗ Al ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟ Ο FBCVD ΥΨΗΛΩΝ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΩΝ αλουµινίου που ξεπερνούν το 35 at.%, κυριαρχεί το AlCl 3(g). ευτερεύον µηχανισµός είναι η αντίδραση των χλωριδίων µε το υδρογόνο σύµφωνα µε την παραπάνω αντίδραση. Η εξέταση της πιθανότητας συνεναπόθεσης σιδήρου σε αυτή τη διεργασία, έδειξε πως κάτι τέτοιο δεν είναι πιθανό να συµβεί, καθώς οι µερικές πιέσεις των χλωριδίων του σιδήρου ήταν χαµηλές, της τάξεως του Pa [11], κάτι που επιβεβαιώθηκε και από τα πειραµατικά αποτελέσµατα. Η διαφορά αυτή στις µερικές πιέσεις των χλωριδίων οφείλεται στη σηµαντική διαφορά των ενεργειών σχηµατισµού Gibbs µεταξύ των χλωριδίων του αλουµινίου και του σιδήρου [12]. Σύµφωνα µε τους Bianco et al. [12], για τη συνεναπόθεση δύο ή περισσότερων στοιχείων, οι µερικές πιέσεις των χλωριδίων τους πρέπει να είναι της ίδιας τάξης µεγέθους, κάτι που δεν συνέβαινε στην περίπτωση του δότη Fe-Al 52 at.%. Η µοντελοποίηση της αύξησης του επιστρώµατος βασίστηκε σε εξισώσεις διάχυσης του αλουµινίου σε νικέλιο, λαµβάνοντας υπόψη τις προβλεπόµενες ενώσεις από το διάγραµµα φάσεων Ni-Al και σε παλαιότερη µελέτη των Hickl and Heckel [13]. Εικ : ιµερές διάγραµµα φάσεων αλουµινίου- νικελίου. Σύµφωνα µε το διάγραµµα φάσεων (Εικ ), στους 1000 C, το επίστρωµα αποτελείται από τις φάσεις Al 3 Ni 2 (γ), NiAl(δ), Ni 3 Al(ε) και στερεό διάλυµα αλουµινίου σε νικέλιο (ζ). Στην Εικ , παριστάνεται η αναµενόµενη µορφολογία του επιστρώµατος, σύµφωνα µε το διάγραµµα φάσεων. 12

26 2. ΕΝΑΠΟΘΕΣΗ Al ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟ Ο FBCVD ΥΨΗΛΩΝ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΩΝ Al % Al 3 Ni 2 ( γ) NiAl ( δ) Ni 3Al ( ε) Ν i(al) ( ζ) Βάθος Εικ : Μορφολογία του αλουµινιούχου επιστρώµατος σε υπόστρωµα νικελίου, σύµφωνα µε το διάγραµµα φάσεων Ni-Al στους 1000 C [2, 5]. Εξαιτίας του µεγάλου ρυθµού µεταφοράς µάζας στη ρευστοστερεά κλίνη, η επίδραση της αέριας διάχυσης µπορεί να θεωρηθεί αµελητέα. Άρα, η επιφάνεια του υποστρώµατος νικελίου θα βρίσκεται σε ισορροπία µε το δότη, συνεπώς η ενεργότητα του αλουµινίου στο επίστρωµα θα ισούται µε την ενεργότητα του αλουµινίου στο δότη. Λαµβάνοντας δεδοµένα για τις ενεργότητες του αλουµινίου από τους Steiner et al. [14], ήταν δυνατή η εκτίµηση των συγκεντρώσεων αλουµινίου στο επίστρωµα για δότες NiAl και FeAl. Καθώς στα πειράµατα χρησιµοποιήθηκε δότης FeAl 52, 36 και 40 at.% Al, αυτό θα οδηγήσει σε επίστρωµα µε 52 at. % Al, σύµφωνα µε την Εικ , γεγονός που επιβεβαιώθηκε από τα πειραµατικά αποτελέσµατα. Στα σχηµατιζόµενα επιστρώµατα, η επιφανειακή συγκέντρωση του αλουµινίου κυµαινόταν από 47 έως 52 % κ.α. σύµφωνα µε τις αναλύσεις [5, 6]. Σύµφωνα µε τους παραπάνω συλλογισµούς και για τις δεδοµένες πειραµατικές συνθήκες που χρησιµοποιήθηκαν, η φάση Al 3 Ni 2 δεν αναµένεται να σχηµατιστεί καθώς η µέγιστη συγκέντρωση αλουµινίου δεν ξεπερνά το 52 % κ.α. και συνεπώς η ποιοτική κατανοµή του αλουµινίου στο επίστρωµα θα είναι όπως φαίνεται στην Εικ Η εξωτερική επιφανειακή φάση είναι η NiAl, γεγονός που θεωρείται ευνοϊκό, καθώς η φάση Ni 2 Al 3 είναι ψαθυρή και σε περίπτωση σχηµατισµού της στην επιφάνεια, θα απαιτείτο απόξεση της. 13

27 2. ΕΝΑΠΟΘΕΣΗ Al ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟ Ο FBCVD ΥΨΗΛΩΝ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΩΝ 60 Al στην επιφάνεια επιστρώµατος (at. %) Νi2Al3 + NiAl NiAl ότης: Fe-Al Νi 3 Al + NiAl Νi 3 Al α + Νi 3 Al 10 α ότης: Ni-Al Al στο δότη (at. %) Εικ : Συσχέτιση συγκέντρωσης αλουµινίου στο δότη και της επιφανειακής συγκέντρωσης αλουµινίου του επιστρώµατος [5]. C s C δε C εδ C εζ C ζε NiAl (δ) Ni 3 Al (ε) Νi(Al) (ζ) -ξ 0 0 ξ 1 ξ 2 Εικ : Ποιοτική κατανοµή αλουµινίου στο επίστρωµα σύµφωνα µε το διάγραµµα φάσεων Al-Ni στους 1000 C για δότη FeAl 52 at.% Al [5]. Η Εικ παρουσιάζει τον πιθανό µηχανισµό σχηµατισµού του αλουµινιούχου επιστρώµατος σε νικέλιο. Αρχικά τα άτοµα του αλουµινίου τα οποία βρίσκονται στην αέρια φάση υπό τη µορφή αλογονιδίων, έρχονται σε επαφή µε την επιφάνεια του νικελίου όπου σχηµατίζεται ένα λεπτό φιλµ αλουµινίου από το οποίο στη συνέχεια θα προκύψει η φάση Ni-Al. Στη συνέχεια θα πραγµατοποιηθεί η διάχυση του αλουµινίου προς το εσωτερικό του νικελίου σχηµατίζοντας τις φάσεις Ni 3 Al, Ni(Al). Το συνολικό πάχος, καθώς και το πάχος της κάθε φάσης, εξαρτάται από το χρόνο κατεργασίας. Με τη µέθοδο της ρευστοστερεάς κλίνης εξασφαλίζεται διαρκής παρουσία αλουµινίου στην επιφάνεια. 14

28 2. ΕΝΑΠΟΘΕΣΗ Al ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟ Ο FBCVD ΥΨΗΛΩΝ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΩΝ Εικ : Σχηµατική ανάπτυξη επιστρωµάτων NiAl. Στην Εικ φαίνεται η διατοµή ενός επιστρώµατος σε δείγµα νικελίου µε ορατές τις διάφορες φάσεις όπως περιγράφηκαν παραπάνω. Εξωτερικά παρατηρείται η φάση NiAl µπλε χρώµατος, στη συνέχεια η Ni 3 Al κίτρινου χρώµατος και προς το υπόστρωµα µια λευκή φάση Ni(Al). 15

29 2. ΕΝΑΠΟΘΕΣΗ Al ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟ Ο FBCVD ΥΨΗΛΩΝ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΩΝ επινικέλωση NiAl Ni 3 Al Ni(Al) υπόστρωµα Ni Εικ : ιατοµή δείγµατος Ni µετά από κατεργασία σε ρευστοστερεά κλίνη µε δότη FeAl 52 % κ.α. σε θερµοκρασία 1000 C. Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, ο σχηµατισµός της γ-φάσης δεν είναι αναµενόµενος για τον δότη (52% κ.α.) που χρησιµοποιήθηκε. Ο σχηµατισµός της φάσης NiAl προχωράει προς τα έσω µε διάχυση του αλουµινίου και προς τα έξω µε διάχυση του νικελίου. Τα όρια των φάσεων προσδιορίζονται από τις συγκεντρώσεις µετάβασης C ij (i, j = δ, ε, ζ), σύµφωνα µε το διάγραµµα φάσεων για τους 1000 C. Οι θέσεις των διεπιφανειών στην εικόνα, χαρακτηρίζονται από συντεταγµένες ξ i (i = 0, 1, 2), σχετικά µε την αρχική επιφάνεια, το σηµείο 0. Καθώς η αύξηση του πάχους του επιστρώµατος καθορίζεται από φαινόµενα διάχυσης, η µετατόπιση των διεπιφανειών ξ 0, ξ 1, ξ 2 θα είναι ανάλογη της τετραγωνικής ρίζας του χρόνου και του συντελεστή ενδοδιάχυσης εντός κάθε φάσης. Οι εξισώσεις µετατόπισης, θα έχουν τότε την ακόλουθη µορφή: ξ 0 = 2Κ 0 (D δ t) 1/2 (1) ξ 1 = 2Κ 1 (D δ t) 1/2 (2) ξ 2 = 2Κ 2 (D ε t) 1/2 (3) όπου Κ 0, Κ 1 και Κ 2 είναι σταθερές αναλογίας, D δ και D ε είναι οι συντελεστές ενδοδιάχυσης στις φάσεις NiAl και Ni 3 Al αντίστοιχα και t είναι ο χρόνος κατεργασίας. Τα ισοζύγια µάζας σε κάθε διεπιφάνεια βασίζονται στη ροή από και προς την επιφάνεια και δίνονται µε όρους ξ i t. Κατά την εναπόθεση, θεωρείται ότι δεν υπάρχει απώλεια νικελίου προς την αέρια φάση και ότι το επίστρωµα σχηµατίζεται από εισροή αλουµινίου στο υπόστρωµα. Από τον 1 ο νόµο του Fick και τα ισοζύγια µάζας του συστήµατος έχουµε τότε: 16

30 2. ΕΝΑΠΟΘΕΣΗ Al ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟ Ο FBCVD ΥΨΗΛΩΝ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΩΝ J = 1 C ξ (4) t ξ t ξ t J = C δε s J (5) J = C εζ C J εδ (6) C ζε ενώ η κατανοµή του αλουµινίου σε κάθε φάση µπορεί να υπολογιστεί από το 2 ο νόµο του Fick: C(x,t) = A i + B i erf ( 2 x 4D t j ) (7) Όπου για i, j = 1 οι συντελεστές ανταποκρίνονται στη φάση δ-nial, για i, j = 2 στη φάση ε-ni 3 Al, για i, j = 3 στο στερεό διάλυµα αλουµινίου σε νικέλιο (ζ). Πρέπει να τονιστεί πως ο συντελεστής ενδοδιάχυσης στη φάση NiAl εξαρτάται από τη συγκέντρωση του αλουµινίου. Στην προκειµένη περίπτωση όµως χρησιµοποιήθηκε µια προσεγγιστική µέση τιµή D δ, η οποία πάρθηκε από τα πειραµατικά αποτελέσµατα. Οι εξισώσεις του µοντέλου επιλύθηκαν µε χρήση της υπορουτίνας NeQNF της βιβλιοθήκης IMSL για επίλυση συστηµάτων µη γραµµικών εξισώσεων. Οι συντελεστές διάχυσης που χρησιµοποιήθηκαν ήταν D δ =10-13 m. s -1 [5, 2], D ε = m. s -1 και D ζ = m. s -1 [13]. Οι κανονικοποιηµένες συγκεντρώσεις στις διεπιφάνειες είναι C s =0.5826, C δε =0.4779, C εδ =0.3553, C εζ =0.3353, C ζε = [10]. Η Εικ παρουσιάζει την κατανοµή του αλουµινίου σύµφωνα µε το αριθµητικό µοντέλο. Σύµφωνα µε την κατανοµή αυτή, το επίστρωµα αποτελείται κυρίως από τη φάση NiAl. 17

31 2. ΕΝΑΠΟΘΕΣΗ Al ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟ Ο FBCVD ΥΨΗΛΩΝ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΩΝ NiAl Ni 3 Al (Ni)Al 40 Al at. % h 4 h 6 h Depth (µm) Εικ : Θεωρητική κατανοµή αλουµινίου στο επίστρωµα για δότη FeAl 52 at.% Al και θερµοκρασία κατεργασίας 1000 C. Η σύγκριση των αριθµητικών αποτελεσµάτων του µοντέλου µε τις πειραµατικές µετρήσεις, παρουσιάζεται στην Εικ και δείχνει ικανοποιητική συµφωνία θεωρητικού µοντέλου και πειράµατος. Εικ : Πειραµατικά και θεωρητικά πάχη επιστρώµατος NiAl για δίαφορους χρόνους κατεργασίας στους 1000 C και διάφορετικές παροχές ενεργοποιητή NH 4 Cl, για δότη FeAl 52 at.% Al. Εκτός της σύγκρισης των αποτελεσµάτων του πάχους του επιστρώµατος, πραγµατοποιήθηκε επιπλέον και σύγκριση των αποτελεσµάτων της κατανοµής αλουµινίου στο επίστρωµα όπως φάινεται στην Εικ Όπως φαίνεται, και σε αυτή την περίπτωση επιτυγχάνεται ικανοποιητική προσέγγιση από τα αριθµητικά αποτελέσµατα του µοντέλου. 18

32 2. ΕΝΑΠΟΘΕΣΗ Al ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟ Ο FBCVD ΥΨΗΛΩΝ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΩΝ Aluminium concentration (at. %) Experimental distribution Theoretical distribution Depth (µm) Aluminium concentration (at. %) Experimental distribution Theoretical distribution Depth (µm) Εικ : (α) Σύγκριση µεταξύ της ανανµενόµενης κατανοµής αλουµινίου στο επίστρωµα σύµφωνα µε το θεωρητικό µοντέλο και τις αναλύσεις EPMA των πειραµατικών αποτελεσµάτων για αλουµινιούχα επιστρώµατα σε νικέλιο µετά από κατεργασία 4 h σε θερµοκρασία 1000 C µε δότη FeAl 52% κ.α. και (β) Σύγκριση µεταξύ της αναµενόµενης κατανοµής αλουµινίου στο επίστρωµα σύµφωνα µε το θεωρητικό µοντέλο και των αναλύσεων EPMA των πειραµατικών αποτελεσµάτων, για αλουµινιούχα επιστρώµατα µετά κατεργασία 6 h σε θερµοκρασία 1000 C µε δότη FeAl 52% κ.α.. Παρόµοια εργασία πραγµατοποιήθηκε και για την περίπτωση της αλουµινίωσης του σιδήρου [2, 6]. Η µοντελοποίηση της αλουµινίωσης του σιδήρου βασίστηκε στις εξισώσεις διάχυσης του αλουµινίου στον σίδηρο, λαµβάνοντας υπόψη τις προβλεπόµενες απο το διάγραµµα φάσεων FeAl φάσεις, υπό την προϋπόθεση του υψηλού ρυθµού µεταφοράς µάζας στην ρευστοστερεά κλίνη, αµελητέας διάχυσης από την αέρια φάση και ισορροπίας όλων των ενεργών συστατικών. Έτσι, µπορεί να 19

33 2. ΕΝΑΠΟΘΕΣΗ Al ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟ Ο FBCVD ΥΨΗΛΩΝ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΩΝ υποτεθεί ότι η επιφάνεια του επιστρώµατος βρίσκεται ανα πάσα στιγµή σε ισορροπία µε τον δότη. Άρα, η ενεργότητα του αλουµινίου στο δότη ισούται µε την ενεργότητα του αλουµινίου στην επιφάνεια του επιστρώµατος, µε συνέπεια οι συγκεντρώσεις του αλουµινίου στο δότη και στην επιφάνεια του Fe να είναι ίσες. Η θεώρηση αυτή είναι σύµφωνη µε τα πειραµατικά αποτελέσµατα και έχει επιβεβαιωθεί και για την περίπτωση της αλουµινίωσης του νικελίου µε την ίδια διεργασία [2, 5]. Εικ : ιάγραµµα φάσεων Fe-Al. Σύµφωνα µε τις παραπάνω θεωρήσεις και µε το διάγραµµα φάσεων Fe-Al στους 1000 C και συγκέντρωση αλουµινίου στο δότη άνω του 29 at.%, η ποιοτική κατανοµή του αλουµινίο στο επίστρωµα παρουσιάζεται στη γενική της µορφή στην Εικ [6]. 20

34 2. ΕΝΑΠΟΘΕΣΗ Al ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟ Ο FBCVD ΥΨΗΛΩΝ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΩΝ C s FeAl C t α-fe(al) 0 -ξ 0 ξ 1 Βάθος Εικ : Ποιοτική κατανοµή αλουµινίου στο επίστρωµα, σύµφωνα µε το διάγραµµα φάσεων Fe-Al στους 1000 C για συγκεντρώσεις Al άνω του 29 at.% στο δότη. Η διεργασία αλουµινίωσης σιδήρου χαρακτηρίζεται από ηµι-άπειρη, πολυφασική διάχυση. Το προφίλ συγκεντρώσεως-αποστάσεως και η µετατόπιση των θέσεων των διεπιφανειών, µεταβάλλονται µε το χρόνο, καθώς αυξάνουν τα στρώµατα των διαφόρων φάσεων [13]. Η κατανοµή του αλουµινίου εντός των φάσεων FeAl και α-στερεό διάλυµα, µπορεί να υπολογιστεί από το 2 ο νόµο του Fick για διάχυση σε ηµι-άπειρα υλικά: C 0( x, t) C 0( x, t) = ( DFeAl ) t x x (8) C1( x, t) C1( x, t) = ( Dα Fe ) t x x (9) όπου D FeAl και D α Fe είναι οι συντελεστές ενδοδιάχυσης στο ordered FeAl και στο disordered α-στερεό διάλυµα αντίστοιχα. Η εξωτερική φάση FeAl του επιστρώµατος αυξάνει προς τις δύο κατευθύνσεις του επιστρώµατος, µε διάχυση προς τα µέσα του αλουµινίου και διάχυση προς τα έξω του σιδήρου. Το όριο των φάσεων καθορίζεται από τη συγκέντρωση µετάβασης C t =0.29 at.% Al, από το στερεό διάλυµα σε FeAl, όπως καθορίζεται από το διάγραµµα φάσεων για τους 1000 C. Οι θέσεις των διεπιφανειών ορίζονται από συντεταγµένες ξ i (i=0, 1), ανάλογα µε την αρχική επιφάνεια, η οποία ορίζεται ως επιφάνεια 0. Καθώς η αύξηση του επιστρώµατος καθορίζεται από φαινόµενα 21

35 2. ΕΝΑΠΟΘΕΣΗ Al ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟ Ο FBCVD ΥΨΗΛΩΝ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΩΝ διάχυσης, η µετατόπιση των διεπιφανειών ξ 0 και ξ 1 θα είναι ανάλογη προς τη ρίζα του χρόνου και προς το συντελεστή ενδοδιάχυσης κάθε φάσης. Σύµφωνα µε τους Hirano και Hishinuma [15], ο συντελεστής ενδοδιάχυσης του αλουµινίου σε FeAl και Fe, εξαρτάται από τη συγκέντρωση. Στην παρούσα περίπτωση όµως, για απλοποίηση, θεωρήθηκε πως τα D FeAl και D α Fe είναι σταθερά για όλο το εύρος συγκεντρώσεων, λαµβάνοντας τις τιµές D FeAl =10-12 m 2. s -1 και D α Fe = m 2. s -1, οι οποίες εκτιµήθηκαν από τα πειραµατικά αποτελέσµατα [2, 6] και είναι της ίδιας τάξης µεγέθους µε τις τιµές που αναφέρονται από τους Hirano και Hishinuma [15]. Λαµβάνοντας υπόψη αυτή τη θεώρηση, οι εξισώσεις του 2ου νόµου του Fick µετατρέπονται στις ακόλουθες, οι οποίες αναπαριστούν τον 1 ο νόµο του Fick για ηµι-άπειρα συστήµατα: C 0( x, t) = D t FeAl ( 2 C 0( x, t) ) 2 x (10) 2 C1( x, t) C1( x, t) = Dα Fe ( ) (11) 2 t x Οι εξισώσεις µετατόπισης µπορούν τότε να γραφούν ως: ξ 0 = 2Κ 0 ( D FeAl t) 1/2 (12) ξ 1 = 2Κ 1 ( Da Fe t) 1/2 (13) όπου Κ 0 και Κ 1 είναι σταθερές αναλογίας και t ο χρόνος κατεργασίας. Η κατανοµή συγκεντρώσεων είναι τότε σύµφωνα µε τις ακόλουθες εξισώσεις: C 0 (x,t) = A 0 + B 0 erf ( 4D x 2 FeAl t ) (14) για τη φάση FeAl, ενώ για το στερεό διάλυµα α-fe, είναι: C 1 (x,t) = A 1 + B 1 erf ( 4D x 2 α Fe t ) (15) 22

36 2. ΕΝΑΠΟΘΕΣΗ Al ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟ Ο FBCVD ΥΨΗΛΩΝ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΩΝ όπου τα Α 0,1 και Β 0,1 είναι αυθαίρετες σταθερές. Το ισοζύγιο µάζας στην επιφάνεια του επιστρώµατος υποθέτει ότι δεν υπάρχει απώλεια σιδήρου, ούτε εναπόθεση αυτού από τον δότη στην επιφάνεια. Η υπόθεση αυτή έχει επιβεβαιωθεί από τη θερµοχηµική µελέτη του συστήµατος [16]. Συνεπώς, το επίστρωµα σχηµατίζεται από εισροή αλουµινίου στο υπόστρωµα. Η ροή J + δίνεται από τον 1 ο νόµο του Fick: ξ 0 t J + = 1 C s C0 ( x, t) DFeAl x = 1 C S (16) και οι οριακές συνθήκες είναι: x = ξ 0 C 0 (x,t) = C S (17) x = C 1 (x,t) = 0 (18) x = ξ 1 C 0 (x,t) = C 1 (x,t) = C t (19) D FeAl C 0( x, t) C1 ( x, t) = Dα Fe (20) x x Η εξίσωση (14) οδηγεί στο Α 1 = -Β 1. Η επίλυση των ανωτέρω εξισώσεων µε Φ = DFeAl, οδηγεί στο ακόλουθο σύστηµα ανεξάρτητων εξισώσεων µε άγνωστες Dα Fe µεταβλητές τα Α 0, Β 0, Α 1, Κ 0 and Κ 1. ( K 0 ) S A + = (21) 0 B0erf C 0 B0erf ( K1 ) = A1( 1 erf ( K Φ) ) A 1 + (22) ( 1 erf ( K1Φ) t A ) = (23) 1 C 2 = Φ exp( K ( Φ 1 ) (24) A1 2 1 B0 23

37 2. ΕΝΑΠΟΘΕΣΗ Al ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟ Ο FBCVD ΥΨΗΛΩΝ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΩΝ K 0 exp( K 2 0 = ) B 0 π(1 C S ) (25) Το ανωτέρω σύστηµα εξισώσεων επιλύθηκε για θερµοκρασία 1000 C και επιφανειακή συγκέντρωση αλουµινίου 52 at.%, χρησιµοποιώντας τις τιµές που αναφέρθηκαν ήδη για C s, C t, D FeAl και D α Fe, µε χρήση του υπολογιστικού προγράµµατος MathCAD. Οι κανονικοποιηµένες συγκεντρώσεις που χρησιµοποιήθηκαν για του υπολογισµούς ήταν C s =0.603 και C t = Στην Εικ παρουσιάζεται η υπολογισµένη κατανοµή αλουµινίου για διάφορους χρόνους κατεργασίας. 60 Aluminium concentration (at. %) min 2h 4h 6h FeAl α-fe(al) Depth (µm) Εικ : Κατανοµή αλουµινίου στο επίστρωµα για δείγµα σιδήρου το οποίο κατεργάστηκε σε θερµοκρασία 1000 C µε δότη 52% κ.α. Al [6]. Τα αποτελέσµατα του µοντέλου συγκρίθηκαν µε πειραµατικά αποτελέσµατα, όπως παρουσιάζεται στην Εικ Οι προβλέψεις βρίσκονται στη σωστή τάξη µεγέθους, ενώ τα προφίλ κατανοµής έχουν όµοια δοµή, αν και τα θεωρητικά προβλεπόµενα είναι ψηλότερα από τα πειραµατικά αποτελέσµατα, κυρίως για την περιοχή µε χαµηλές περιεκτικότητες σε αλουµίνιο. Αυτό πιθανόν να οφείλεται στην υπόθεση του σταθερού συντελεστή διάχυσης για όλη την περιοχή του FeAl. 24

1.2. Ο ΣΙΔΗΡΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΚΡΑΜΑΤΑ ΤΟΥ.

1.2. Ο ΣΙΔΗΡΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΚΡΑΜΑΤΑ ΤΟΥ. 1.2. Ο ΣΙΔΗΡΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΚΡΑΜΑΤΑ ΤΟΥ. Ο σίδηρος πολύ σπάνια χρησιμοποιείται στη χημικά καθαρή του μορφή. Συνήθως είναι αναμεμειγμένος με άλλα στοιχεία, όπως άνθρακα μαγγάνιο, νικέλιο, χρώμιο, πυρίτιο, κ.α.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÊÏÑÕÖÁÉÏ ÅÕÏÓÌÏÓ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÊÏÑÕÖÁÉÏ ÅÕÏÓÌÏÓ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Β ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 3 Απριλίου 014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικές απόψεις της παροχής ενέργειας στις χηµικές αντιδράσεις.

Περιβαλλοντικές απόψεις της παροχής ενέργειας στις χηµικές αντιδράσεις. Περιβαλλοντικές απόψεις της παροχής ενέργειας στις χηµικές αντιδράσεις. Περίληψη Η επιβάρυνση του περιβάλλοντος που προκαλείται από την παροχή ηλεκτρικής ή θερµικής ενέργειας είναι ιδιαίτερα σηµαντική.

Διαβάστε περισσότερα

panagiotisathanasopoulos.gr

panagiotisathanasopoulos.gr Χημική Ισορροπία 61 Παναγιώτης Αθανασόπουλος Χημικός, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 62 Τι ονομάζεται κλειστό χημικό σύστημα; Παναγιώτης Αθανασόπουλος Κλειστό ονομάζεται το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΟΧΗ ΥΛΙΚΩΝ Πείραμα Κόπωσης. ΕργαστηριακήΆσκηση 5 η

ΑΝΤΟΧΗ ΥΛΙΚΩΝ Πείραμα Κόπωσης. ΕργαστηριακήΆσκηση 5 η ΑΝΤΟΧΗ ΥΛΙΚΩΝ Πείραμα Κόπωσης ΕργαστηριακήΆσκηση 5 η Σκοπός Σκοπός του πειράµατος είναι να κατανοηθούν οι αρχές του πειράµατος κόπωσης ο προσδιορισµός της καµπύλης Wöhler ενός υλικού µέσω της οποίας καθορίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Ν + O ΝO+N Μηχανισµός Zel'dovich Ν + O ΝO+O ΝO+H N + OH 4CO + 2ΗΟ + 4ΝΟ 5Ο 6ΗΟ + 4ΝΟ 4HCN + 7ΗΟ 4ΝΗ + CN + H O HCN + OH

Ν + O ΝO+N Μηχανισµός Zel'dovich Ν + O ΝO+O ΝO+H N + OH 4CO + 2ΗΟ + 4ΝΟ 5Ο 6ΗΟ + 4ΝΟ 4HCN + 7ΗΟ 4ΝΗ + CN + H O HCN + OH Τεχνολογίες ελέγχου των εκποµπών των Συµβατικών Ατµοηλεκτρικών Σταθµών (ΣΑΗΣ) µε καύσιµο άνθρακα ρ. Ανανίας Τοµπουλίδης Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας Εκποµπές NO Χ που παράγονται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6.1 ΕΠΙΜΕΤΑΛΛΩΣΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6.1 ΕΠΙΜΕΤΑΛΛΩΣΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Ι 98 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6.1 ΕΠΙΜΕΤΑΛΛΩΣΗ Με τον όρο επιμετάλλωση εννοούμε τη δημιουργία ενός στρώματος μετάλλου πάνω στο μέταλλο βάσης για την προσθήκη ορισμένων επιθυμητών ιδιοτήτων. Οι ιδιότητες

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες και Βασικές Ιδιότητες Θερμοστοιχείων.

Κατηγορίες και Βασικές Ιδιότητες Θερμοστοιχείων. Κεφάλαιο 3 Κατηγορίες και Βασικές Ιδιότητες Θερμοστοιχείων. Υπάρχουν διάφοροι τύποι μετατροπέων για τη μέτρηση θερμοκρασίας. Οι βασικότεροι από αυτούς είναι τα θερμόμετρα διαστολής, τα θερμοζεύγη, οι μετατροπείς

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΣΗ ΝΑΝΟΣΩΛΗΝΩΝ ΑΝΘΡΑΚΑ ΜΕΣΩ ΘΕΡΜΟΛΥΣΗΣ ΟΡΓΑΜΟΜΕΤΑΛΛΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΕ ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

ΣΥΝΘΕΣΗ ΝΑΝΟΣΩΛΗΝΩΝ ΑΝΘΡΑΚΑ ΜΕΣΩ ΘΕΡΜΟΛΥΣΗΣ ΟΡΓΑΜΟΜΕΤΑΛΛΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΕ ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΝΑΝΟΣΩΛΗΝΩΝ ΑΝΘΡΑΚΑ ΜΕΣΩ ΘΕΡΜΟΛΥΣΗΣ ΟΡΓΑΜΟΜΕΤΑΛΛΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΕ ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Α.Μ. Νέτσου 1, Ε. Χουντουλέση 1, Μ.Περράκη 2, Α.Ντζιούνη 1, Κ. Κορδάτος 1 1 Σχολή Χημικών Μηχανικών, ΕΜΠ 2 Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΙΚΕΣ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΘΕΡΜΙΚΕΣ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΕΣ ΘΕΡΜΙΚΕΣ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓENIKA Θερµική κατεργασία είναι σύνολο διεργασιών που περιλαµβάνει τη θέρµανση και ψύξη µεταλλικού προϊόντος σε στερεά κατάσταση και σε καθορισµένες θερµοκρασιακές και χρονικές συνθήκες.

Διαβάστε περισσότερα

Πειραματική και θεωρητική μελέτη της χημικής απόθεσης από ατμό χαλκού και αλουμινίου από αμιδικές πρόδρομες ενώσεις. Ιωάννης Γ.

Πειραματική και θεωρητική μελέτη της χημικής απόθεσης από ατμό χαλκού και αλουμινίου από αμιδικές πρόδρομες ενώσεις. Ιωάννης Γ. ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΙΙ Πειραματική και θεωρητική μελέτη της χημικής απόθεσης από ατμό χαλκού και αλουμινίου από αμιδικές πρόδρομες ενώσεις Ιωάννης Γ. Αβιζιώτης ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2.1 ΥΛΙΚΑ Α. Ο ΣΙΔΗΡΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΚΡΑΜΑΤΑ ΤΟΥ. Ι. Ακατέργαστος χυτοσίδηρος.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2.1 ΥΛΙΚΑ Α. Ο ΣΙΔΗΡΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΚΡΑΜΑΤΑ ΤΟΥ. Ι. Ακατέργαστος χυτοσίδηρος. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Ι 3 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2.1 ΥΛΙΚΑ Βασικός σκοπός της Τεχνολογίας Παραγωγής, είναι η περιγραφή της παραγωγικής διαδικασίας αντικειμένων επιθυμητής μορφής και ιδιοτήτων. Για την παραγωγή αυτή χρησιμοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΑΛΟΥΜΙΝΙΟΥ (ΕΝΑΕΡΙΑ ΗΛΕΚΤΡΟΦΟΡΑ ΣΥΡΜΑΤΑ)

ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΑΛΟΥΜΙΝΙΟΥ (ΕΝΑΕΡΙΑ ΗΛΕΚΤΡΟΦΟΡΑ ΣΥΡΜΑΤΑ) ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΑΛΟΥΜΙΝΙΟΥ (ΕΝΑΕΡΙΑ ΗΛΕΚΤΡΟΦΟΡΑ ΣΥΡΜΑΤΑ) Οι ηλεκτρικές εφαρµογές του αλουµινίου εκµεταλλεύονται πρώτιστα την πολύ καλή ηλεκτρική αγωγιµότητα (χαµηλή ειδική αντίσταση) του µετάλλου,

Διαβάστε περισσότερα

Διαχωρισμός του Η 2 σε εμπορική μεμβράνη Pd-Cu/V

Διαχωρισμός του Η 2 σε εμπορική μεμβράνη Pd-Cu/V Διαχωρισμός του Η 2 σε εμπορική μεμβράνη Pd-Cu/V Δ. Κουτσονικόλας 1, Σ. Τόπης 3, Σ. Καλδής 2, Γ. Σκόδρας 1,2,3 και Γ.Π. Σακελλαρόπουλος 1,2,3 * 1 Εργαστήριο Γενικής Χημικής Τεχνολογίας, Τμήμα Χημικών Μηχανικών,

Διαβάστε περισσότερα

Συγκολλησιμότητα χαλύβων οπλισμού σκυροδέματος

Συγκολλησιμότητα χαλύβων οπλισμού σκυροδέματος Συγκολλησιμότητα χαλύβων οπλισμού σκυροδέματος Ιωάννης Νικολάου Δρ. Μεταλλουργός Μηχανικός Ε.Μ.Π. Αναπληρωτής Διευθυντής Ποιότητας, ΧΑΛΥΒΟΥΡΓΙΚΗ Α.Ε. τεύχος 1 ο /2010 57 ΧΑΛΥΒΕΣ ΟΠΛΙΣΜΟΥ ΣΚΥΡΟΔΕΜΑΤΟΣ Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να επισημαίνουμε τη θέση των μετάλλων στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων. Να αναφέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

Πείραμα 2 Αν αντίθετα, στο δοχείο εισαχθούν 20 mol ΗΙ στους 440 ºC, τότε το ΗΙ διασπάται σύμφωνα με τη χημική εξίσωση: 2ΗΙ(g) H 2 (g) + I 2 (g)

Πείραμα 2 Αν αντίθετα, στο δοχείο εισαχθούν 20 mol ΗΙ στους 440 ºC, τότε το ΗΙ διασπάται σύμφωνα με τη χημική εξίσωση: 2ΗΙ(g) H 2 (g) + I 2 (g) Α. Θεωρητικό μέρος Άσκηση 5 η Μελέτη Χημικής Ισορροπίας Αρχή Le Chatelier Μονόδρομες αμφίδρομες αντιδράσεις Πολλές χημικές αντιδράσεις οδηγούνται, κάτω από κατάλληλες συνθήκες, σε κατάσταση ισορροπίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ Η χρήση του όζοντος για την κατεργασία νερού σε πύργους ψύξης αυξάνει σηµαντικά τα τελευταία χρόνια και αρκετές έρευνες και εφαρµογές που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ. Είδη ενέργειας ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ

ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ. Είδη ενέργειας ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ Όλες οι χημικές αντιδράσεις περιλαμβάνουν έκλυση ή απορρόφηση ενέργειας υπό μορφή θερμότητας. Η γνώση του ποσού θερμότητας που συνδέεται με μια χημική αντίδραση έχει και πρακτική και θεωρητική

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003

ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 003 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις 1.1-1.4, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου 1 ο Κεφάλαιο Όλα τα θέματα του 1 ου Κεφαλαίου από τη Τράπεζα Θεμάτων 25 ερωτήσεις Σωστού Λάθους 30 ερωτήσεις ανάπτυξης Επιμέλεια: Γιάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός Ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακή διατριβή

Μεταπτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Μεταπτυχιακή διατριβή ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΚΛΕΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗΣ ΟΞΕΙΔΩΣΗΣ ΤΟΥ ΜΕΘΑΝΙΟΥ ΠΡΟΣ ΔΙΟΞΕΙΔΙΟ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ Βασιλική

Διαβάστε περισσότερα

Course: Renewable Energy Sources

Course: Renewable Energy Sources Course: Renewable Energy Sources Interdisciplinary programme of postgraduate studies Environment & Development, National Technical University of Athens C.J. Koroneos (koroneos@aix.meng.auth.gr) G. Xydis

Διαβάστε περισσότερα

Υπολογισµοί του Χρόνου Ξήρανσης

Υπολογισµοί του Χρόνου Ξήρανσης Η πραγµατική επιφάνεια ξήρανσης είναι διασπαρµένη και ασυνεχής και ο µηχανισµός από τον οποίο ελέγχεται ο ρυθµός ξήρανσης συνίσταται στην διάχυση της θερµότητας και της µάζας µέσα από το πορώδες στερεό.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. 1.1 Ο κόσμος των υλικών

Εισαγωγή. 1.1 Ο κόσμος των υλικών Εισαγωγή 1 1 Εισαγωγή Βατάλης Αργύρης 1.1 Ο κόσμος των υλικών Tα υλικά αποτελούν μέρος της βάσης όλων των τεχνολογικών εξελίξεων. Όλες οι ανθρώπινες δραστηριότητες και το επίπεδο ζωής επηρεάζονται σε μεγάλο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΛΑΣΗ. Το εργαλείο διέλασης περιλαμβάνει : το μεταλλικό θάλαμο, τη μήτρα, το έμβολο και το συμπληρωματικό εξοπλισμό (δακτυλίους συγκράτησης κλπ.).

ΔΙΕΛΑΣΗ. Το εργαλείο διέλασης περιλαμβάνει : το μεταλλικό θάλαμο, τη μήτρα, το έμβολο και το συμπληρωματικό εξοπλισμό (δακτυλίους συγκράτησης κλπ.). ΔΙΕΛΑΣΗ Κατά τη διέλαση (extrusion) το τεμάχιο συμπιέζεται μέσω ενός εμβόλου μέσα σε μεταλλικό θάλαμο, στο άλλο άκρο του οποίου ευρίσκεται κατάλληλα διαμορφωμένη μήτρα, και αναγκάζεται να εξέλθει από το

Διαβάστε περισσότερα

Εντροπία Ελεύθερη Ενέργεια

Εντροπία Ελεύθερη Ενέργεια Μάθημα Εντροπία Ελεύθερη Ενέργεια Εξαγωγική Μεταλλουργία Καθ. Ι. Πασπαλιάρης Εργαστήριο Μεταλλουργίας ΕΜΠ Αυθόρμητες χημικές αντιδράσεις Ηαντίδρασηοξείδωσηςενόςμετάλλουμπορείναγραφτείστη γενική της μορφή

Διαβάστε περισσότερα

5 Μετρητές παροχής. 5.1Εισαγωγή

5 Μετρητές παροχής. 5.1Εισαγωγή 5 Μετρητές παροχής 5.Εισαγωγή Τρεις βασικές συσκευές, με τις οποίες μπορεί να γίνει η μέτρηση της ογκομετρικής παροχής των ρευστών, είναι ο μετρητής Venturi (ή βεντουρίμετρο), ο μετρητής διαφράγματος (ή

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

4.2 Παρα γοντες που επηρεα ζουν τη θε ση χημικη ς ισορροπι ας - Αρχη Le Chatelier

4.2 Παρα γοντες που επηρεα ζουν τη θε ση χημικη ς ισορροπι ας - Αρχη Le Chatelier Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 4.2 Παρα γοντες που επηρεα ζουν τη θε ση χημικη ς ισορροπι ας - Αρχη Le Chatelier Τι ονομάζεται θέση χημικής ισορροπίας; Από ποιους παράγοντες επηρεάζεται η θέση της χημικής

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΙΚΕΣ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΕΣ ΧΑΛΥΒΩΝ

ΘΕΡΜΙΚΕΣ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΕΣ ΧΑΛΥΒΩΝ ΘΕΡΜΙΚΕΣ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΕΣ ΧΑΛΥΒΩΝ ΑΝΟΠΤΗΣΗ - ΒΑΦΗ - ΕΠΑΝΑΦΟΡΑ ΓΕΝΙΚΑ Στο Σχ. 1 παρουσιάζεται µια συνολική εικόνα των θερµικών κατεργασιών που επιδέχονται οι χάλυβες και οι περιοχές θερµοκρασιών στο διάγραµµα

Διαβάστε περισσότερα

Προσομοίωση μετωπικού φραιζαρίσματος με πεπερασμένα στοιχεία

Προσομοίωση μετωπικού φραιζαρίσματος με πεπερασμένα στοιχεία 1 Προσομοίωση μετωπικού φραιζαρίσματος με πεπερασμένα στοιχεία 2 Μετωπικό φραιζάρισμα: Χρησιμοποιείται κυρίως στις αρχικές φάσεις της κατεργασίας (φάση εκχόνδρισης) Μεγάλη διάμετρο Μεγάλες προώσεις μείωση

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Θερµικών/Μηχανικών Επεξεργασιών και δοµής των Κεραµικών, Γυαλιών

Στοιχεία Θερµικών/Μηχανικών Επεξεργασιών και δοµής των Κεραµικών, Γυαλιών Στοιχεία Θερµικών/Μηχανικών Επεξεργασιών και δοµής των Κεραµικών, Γυαλιών Βασισµένοστο Norman E. Dowling, Mechanical Behavior of Materials, Third Edition, Pearson Education, 2007 1 Κεραµικάκαιγυαλιά Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟ TiO2 ΜΕ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΠΛΑΤΙΝΑΣ

ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟ TiO2 ΜΕ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΠΛΑΤΙΝΑΣ ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟ Ti ΜΕ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΠΛΑΤΙΝΑΣ Ε. Πουλάκης, Κ. Φιλιππόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Ηρώων Πολυτεχνείου

Διαβάστε περισσότερα

Στις ερωτήσεις 1.1-1.4, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Στις ερωτήσεις 1.1-1.4, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις 1.1-1.4, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.1 Η εξαέρωση ενός υγρού µόνο από την επιφάνειά του, σε σταθερή

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 1.2 Καταστάσεις των υλικών 1. Συμπληρώστε το παρακάτω σχεδιάγραμμα 2 2. Πώς ονομάζονται οι παρακάτω μετατροπές της φυσικής κατάστασης; 3 1.3

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΟΧΗ ΥΛΙΚΩΝ Πείραμα Κρούσης. ΕργαστηριακήΆσκηση 6 η

ΑΝΤΟΧΗ ΥΛΙΚΩΝ Πείραμα Κρούσης. ΕργαστηριακήΆσκηση 6 η ΑΝΤΟΧΗ ΥΛΙΚΩΝ Πείραμα Κρούσης ΕργαστηριακήΆσκηση 6 η Σκοπός Σκοπός του πειράµατος είναι να κατανοηθούν οι αρχές του πειράµατος κρούσης οπροσδιορισµόςτουσυντελεστήδυσθραυστότητας ενόςυλικού. Η δοκιµή, είναι

Διαβάστε περισσότερα

2. Θεωρητικό υπόβαθρο

2. Θεωρητικό υπόβαθρο 1. Περίληψη Πρόκειται για εργασία, το πειραματικό μέρος της οποίας διεξήχθη στο εργαστήριο μεταλλογνωσίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Το εργαστήριο διαθέτει τον κατάλληλο εξοπλισμό, με

Διαβάστε περισσότερα

Σταθµοί ηλεκτροπαραγωγής συνδυασµένου κύκλου µε ενσωµατωµένη αεριοποίηση άνθρακα (IGCC) ρ. Αντώνιος Τουρλιδάκης Καθηγητής Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας 1 ιαδικασίες, σχήµατα

Διαβάστε περισσότερα

Μεταλλουργικά προιόντα Μεταλλουργικές πρώτες ύλες Ιδιότητες Μετάλλων

Μεταλλουργικά προιόντα Μεταλλουργικές πρώτες ύλες Ιδιότητες Μετάλλων ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ - ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΛΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑΣ 157 80 ΖΩΓΡΑΦΟΥ Παραγωγικές Διεργασίες Eξαγωγική Μεταλλουργία

Διαβάστε περισσότερα

Α. Στοιχειοµετρικός προσδιορισµός του απαιτούµενου αέρα καύσης βαρέος κλάσµατος πετρελαίου. Συστατικό

Α. Στοιχειοµετρικός προσδιορισµός του απαιτούµενου αέρα καύσης βαρέος κλάσµατος πετρελαίου. Συστατικό Α. Στοιχειοµετρικός προσδιορισµός του απαιτούµενου αέρα καύσης βαρέος κλάσµατος πετρελαίου Για τον παραπάνω προσδιορισµό, απαραίτητο δεδοµένο είναι η στοιχειακή ανάλυση του πετρελαίου (βαρύ κλάσµα), η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 7 ΣΤΡΟΒΙΛΟΚΙΝΗΤΗΡΩΝ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 7 ΣΤΡΟΒΙΛΟΚΙΝΗΤΗΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΘΕΡΜΟΚΙΝΗΤΗΡΩΝ ΚΑΙ ΘΕΡΜΙΚΩΝ ΣΤΡΟΒΙΛΟΜΗΧΑΝΩΝ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΧΗ: ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΤΡΟΒΙΛΟΚΙΝΗΤΗΡΩΝ Υπεύθυνος: Επικ. Καθηγητής Δρ. Α. ΦΑΤΣΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ

ΑΡΧΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ 1 ΑΡΧΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ Προβλήματα μεταφοράς θερμότητας παρουσιάζονται σε κάθε βήμα του μηχανικού της χημικής βιομηχανίας. Ο υπολογισμός των θερμικών απωλειών, η εξοικονόμηση ενέργειας και ο σχεδιασμός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΟΧΗ ΥΛΙΚΩΝ Πείραμα Ερπυσμού. ΕργαστηριακήΆσκηση 4 η

ΑΝΤΟΧΗ ΥΛΙΚΩΝ Πείραμα Ερπυσμού. ΕργαστηριακήΆσκηση 4 η ΑΝΤΟΧΗ ΥΛΙΚΩΝ Πείραμα Ερπυσμού ΕργαστηριακήΆσκηση 4 η Σκοπός Σκοπός του πειράµατος είναι ο πειραµατικός προσδιορισµός της καµπύλης ερπυσµού, υπό σταθερό εξωτερικό φορτίο και ελεγχοµένη θερµοκρασία εκτέλεσης

Διαβάστε περισσότερα

η βελτίωση της ποιότητας του αέρα στα κράτη µέλη της ΕΕ και, ως εκ τούτου, η ενεργός προστασία των πολιτών έναντι των κινδύνων για την υγεία που

η βελτίωση της ποιότητας του αέρα στα κράτη µέλη της ΕΕ και, ως εκ τούτου, η ενεργός προστασία των πολιτών έναντι των κινδύνων για την υγεία που Τεχνολογίες ελέγχου των εκποµπών των Συµβατικών Ατµοηλεκτρικών Σταθµών (ΣΑΗΣ) µε καύσιµο άνθρακα ρ. Αντώνιος Τουρλιδάκης Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας Τύποι εκποµπών που εκλύονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΕΣ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΕΣ ΘΕΡΜΙΚΟΣ ΨΕΚΑΣΜΟΣ και ΑΝΑΓΟΜΩΣΗ

ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΕΣ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΕΣ ΘΕΡΜΙΚΟΣ ΨΕΚΑΣΜΟΣ και ΑΝΑΓΟΜΩΣΗ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΕΣ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΕΣ ΘΕΡΜΙΚΟΣ ΨΕΚΑΣΜΟΣ και ΑΝΑΓΟΜΩΣΗ Εισαγωγή Εισαγωγή Η αύξηση των τιμών των παραμέτρων λειτουργίας των στοιχείων μηχανών και συσκευών (μεγάλες φορτίσεις, ταχύτητες και θερμοκρασίες)

Διαβάστε περισσότερα

απαντήσεις Τι ονομάζεται ισόθερμη και τι ισόχωρη μεταβολή σε μια μεταβολή κατάστασης αερίων ; ( μονάδες 10 - ΕΠΑΛ 2009 )

απαντήσεις Τι ονομάζεται ισόθερμη και τι ισόχωρη μεταβολή σε μια μεταβολή κατάστασης αερίων ; ( μονάδες 10 - ΕΠΑΛ 2009 ) απαντήσεις Τι ονομάζεται ισόθερμη και τι ισόχωρη μεταβολή σε μια μεταβολή κατάστασης αερίων ; ( μονάδες 10 - ΕΠΑΛ 2009 ) ( σελ. 10 11 ΜΕΚ ΙΙ ) από φυσική Μια μεταβολή ονομάζεται : Ισόθερμη, εάν κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Τι περιλαμβάνουν τα καυσαέρια που εκπέμπονται κατά τη λειτουργία ενός βενζινοκινητήρα ; ( μονάδες 8 ΤΕΕ 2003 ) απάντ. σελ.

Τι περιλαμβάνουν τα καυσαέρια που εκπέμπονται κατά τη λειτουργία ενός βενζινοκινητήρα ; ( μονάδες 8 ΤΕΕ 2003 ) απάντ. σελ. Τι ονομάζεται ισόθερμη και τι ισόχωρη μεταβολή σε μια μεταβολή κατάστασης αερίων ; ( μονάδες 10 - ΕΠΑΛ 2009 ) απάντ. σε σημειώσεις από τα ΜΕΚ ΙΙ ή την φυσική Να δώστε τους ορισμούς των πιο κάτω μεταβολών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΕΛΚΥΣΜΟΣ ΚΡΑΜΑΤΩΝ ΜΕ ΜΝΗΜΗΣ ΣΧΗΜΑΤΟΣ

ΕΦΕΛΚΥΣΜΟΣ ΚΡΑΜΑΤΩΝ ΜΕ ΜΝΗΜΗΣ ΣΧΗΜΑΤΟΣ ΕΦΕΛΚΥΣΜΟΣ ΚΡΑΜΑΤΩΝ ΜΕ ΜΝΗΜΗΣ ΣΧΗΜΑΤΟΣ Το φαινόµενο της µνήµης σχήµατος συνδέεται µε τη δυνατότητα συγκεκριµένων υλικών να «θυµούνται» το αρχικό τους σχήµα ακόµα και µετά από εκτεταµένες παραµορφώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΣΤΙΣ ΣΥΓΚΟΛΛΗΣΕΙΣ

ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΣΤΙΣ ΣΥΓΚΟΛΛΗΣΕΙΣ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΣΤΙΣ ΣΥΓΚΟΛΛΗΣΕΙΣ Τρεις κύριες ζώνες: Ζώνη μετάλλου συγκόλλησης (ζώνη τήξης) Θερμικά επηρεασμένη ζώνη (ζώνη μετασχηματισμών σε στερεή κατάσταση) Μέταλλο βάσης (ανεπηρέαστο υλικό)

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΧΑΛΥΒΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ, ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ-II

Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΧΑΛΥΒΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ, ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ-II Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΧΑΛΥΒΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ, ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ-II Άρης Αβδελάς Εργαστήριο Μεταλλικών Κατασκευών Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης B. ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

3 ο κεφάλαιο. καύσιμα και καύση

3 ο κεφάλαιο. καύσιμα και καύση 3 ο κεφάλαιο καύσιμα και καύση 1. Τι ονομάζουμε καύσιμο ; 122 Είναι διάφοροι τύποι υδρογονανθράκων ΗC ( υγρών ή αέριων ) που χρησιμοποιούνται από τις ΜΕΚ για την παραγωγή έργου κίνησης. Το καλύτερο καύσιμο

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ Τάξη : Β Λυκείου Ηµεροµηνία : 8/06/2005 ιάρκεια : 2,5 ώρες Αριθµός σελίδων: 5 Χρήσιµα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΥΣΑΕΡΙΑ ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ Ενεργειακό πρόβληµα Τεράστιες απαιτήσεις σε ενέργεια µε αµφίβολη µακροπρόθεσµη επάρκεια ενεργειακών πόρων Μικρή απόδοση των σηµερινών µέσων αξιοποίησης της ενέργειας (π.χ.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 1 η & 2 η : ΟΡΙΑΚΟ ΣΤΡΩΜΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 1 η & 2 η : ΟΡΙΑΚΟ ΣΤΡΩΜΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 1 η & 2 η : ΟΡΙΑΚΟ ΣΤΡΩΜΑ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΡΩΤΟΥ ΟΡΙΑΚΟΥ ΣΤΡΩΜΑΤΟΣ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΑΚΙΝΗΤΗ ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ ΕΠΙΠΕΔΗ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ Σκοπός της άσκησης Στην παρούσα εργαστηριακή άσκηση γίνεται μελέτη του Στρωτού

Διαβάστε περισσότερα

η νέα προσέγγιση κατά ΕΛΟΤ ΕΝ 206 1 Ι. Μαρίνος, Χημικός Μηχανικός, Τεχνικός Σύμβουλος ΤΙΤΑΝ ΑΕ

η νέα προσέγγιση κατά ΕΛΟΤ ΕΝ 206 1 Ι. Μαρίνος, Χημικός Μηχανικός, Τεχνικός Σύμβουλος ΤΙΤΑΝ ΑΕ Ανθεκτικότητα κατασκευών από σκυρόδεμα : η νέα προσέγγιση κατά ΕΛΟΤ ΕΝ 206 1 Ι. Μαρίνος, Χημικός Μηχανικός, Τεχνικός Σύμβουλος ΤΙΤΑΝ ΑΕ Διάβρωση οπλισμού στο Σκυρόδεμα Διάβρωση οπλισμού Ενανθράκωση Χλωριόντα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟ ΟΙ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗΣ ΜΕΤΑΛΛΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ

ΜΕΘΟ ΟΙ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗΣ ΜΕΤΑΛΛΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΜΕΘΟ ΟΙ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗΣ ΜΕΤΑΛΛΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Σκλήρυνση µεταλλικού υλικού είναι η ισχυροποίησή του έναντι πλαστικής παραµόρφωσης και χαρακτηρίζεται από αύξηση της σκληρότητας, του ορίου διαρροής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

1. Εναλλάκτες θερµότητας (Heat Exchangers)

1. Εναλλάκτες θερµότητας (Heat Exchangers) 1. Εναλλάκτες θερµότητας (Heat Exangers) Οι εναλλάκτες θερµότητας είναι συσκευές µε τις οποίες επιτυγχάνεται η µεταφορά ενέργειας από ένα ρευστό υψηλής θερµοκρασίας σε ένα άλλο ρευστό χαµηλότερης θερµοκρασίας.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΕΡΟΝΑΥΠΗΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΑΥΤΗΣ

ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΕΡΟΝΑΥΠΗΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΑΥΤΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΕΡΟΝΑΥΠΗΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΑΥΤΗΣ Διευθυντής: Διονύσιος-Ελευθ. Π. Μάργαρης, Αναπλ. Καθηγητής ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική Χημεία ΙΙ. Ηλεκτροχημικά στοιχεία. Κεφ.1 Ηλεκτροδιαλυτική τάση. Σημειώσεις για το μάθημα. Ευκλείδου Τ. Παναγιώτου Σ. Γιαννακουδάκης Π.

Φυσική Χημεία ΙΙ. Ηλεκτροχημικά στοιχεία. Κεφ.1 Ηλεκτροδιαλυτική τάση. Σημειώσεις για το μάθημα. Ευκλείδου Τ. Παναγιώτου Σ. Γιαννακουδάκης Π. Σημειώσεις για το μάθημα Φυσική Χημεία ΙΙ Ηλεκτροχημικά στοιχεία Κεφ.1 Ηλεκτροδιαλυτική τάση Ευκλείδου Τ. Παναγιώτου Σ. Γιαννακουδάκης Π. Τμήμα Χημείας ΑΠΘ 1. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΑΛΥΤΙΚΗ ΤΑΣΗ 1.1 των µετάλλων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ. Εξοικονομήσεις Κόστους με τη χρήση της Γκάμας AddHX Προσθέτων Καυσίμων Βαρέως Μαζούτ

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ. Εξοικονομήσεις Κόστους με τη χρήση της Γκάμας AddHX Προσθέτων Καυσίμων Βαρέως Μαζούτ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ Εξοικονομήσεις Κόστους με τη χρήση της Γκάμας AddHX Προσθέτων Καυσίμων Βαρέως Μαζούτ Κατά τη λειτουργία ενός καυστήρα, υπάρχουν πολλές δαπάνες. Κάποιες από αυτές τις δαπάνες θα μπορούσαν

Διαβάστε περισσότερα

6. ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ

6. ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ 6-1 6. ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ 6.1. ΙΑ ΟΣΗ ΤΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ Πολλές βιοµηχανικές εφαρµογές των πολυµερών αφορούν τη διάδοση της θερµότητας µέσα από αυτά ή γύρω από αυτά. Πολλά πολυµερή χρησιµοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες Αντιστατών. Σταθεροί Ροοστάτες (µεταβλητοί) Ποτενσιόµετρα (µεταβλητοί)

Κατηγορίες Αντιστατών. Σταθεροί Ροοστάτες (µεταβλητοί) Ποτενσιόµετρα (µεταβλητοί) Κατηγορίες Αντιστατών Σταθεροί Ροοστάτες (µεταβλητοί) Ποτενσιόµετρα (µεταβλητοί) 1 Παράµετροι Αντιστατών Τιµή Ισχύς Ανοχή Θερµοκρασιακός συντελεστής αντίστασης Θόρυβος Χρόνος ζωής 2 Τύποι Αντιστατών Οι

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Μ.Π ιάβρωση στο ιάστηµα

Ε.Μ.Π ιάβρωση στο ιάστηµα Ε.Μ.Π ιάβρωση στο ιάστηµα Τµήµα Μηχανολόγων Μηχανικών Ναυπηγών Κουντράρος Κυριάκος Η ύπαρξη διάβρωσης στο διάστηµα είναι ένα δύσκολα αποδεκτό γεγονός µιας και η δηµοφιλής άποψη ότι στο κενό του διαστήµατος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση των μηχανισμών των οξειδοαναγωγικών δράσεων. Θεωρητικό Μέρος Οξείδωση ονομάζεται κάθε αντίδραση κατά την οποία συμβαίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΤΩΝ ΦΑΙΝΟΜΕΝΩΝ ΙΑΧΥΣΗΣ ΣΕ ΠΟΛΥΜΕΡΙΚΑ ΣΩΜΑΤΙ ΙΑ. ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΥΧΑΙΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΥΜΕΡΙΚΗΣ ΙΑΣΤΟΛΗΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΤΩΝ ΦΑΙΝΟΜΕΝΩΝ ΙΑΧΥΣΗΣ ΣΕ ΠΟΛΥΜΕΡΙΚΑ ΣΩΜΑΤΙ ΙΑ. ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΥΧΑΙΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΥΜΕΡΙΚΗΣ ΙΑΣΤΟΛΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΤΩΝ ΦΑΙΝΟΜΕΝΩΝ ΙΑΧΥΣΗΣ ΣΕ ΠΟΛΥΜΕΡΙΚΑ ΣΩΜΑΤΙ ΙΑ. ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΥΧΑΙΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΥΜΕΡΙΚΗΣ ΙΑΣΤΟΛΗΣ Β. Κανελλόπουλος, Γ. οµπάζης, Χ. Γιαννουλάκης και Κ. Κυπαρισσίδης Τµήµα Χηµικών

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 22 (1) Mέταλλα και Κράματα

Άρθρο 22 (1) Mέταλλα και Κράματα Άρθρο 22 (1) Mέταλλα και Κράματα 1. Στις διατάξεις του παρόντος άρθρου υπόκεινται τα μέταλλα και κράμματα από τα οποία κατασκευάζονται υλικά και αντικείμενα, τα οποία προορίζονται να έλθουν ή έρχονται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή διατριβή ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΝΙΤΡΩΔΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΣΕ ΝΕΡΟ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις Ακ. Έτους 2014 15 (επιλύθηκαν συζητήθηκαν κατά τη διδασκαλία) Όπου χρειάζεται ο Αριθμός Avogadro λαμβάνεται 0.6023 1024

Ασκήσεις Ακ. Έτους 2014 15 (επιλύθηκαν συζητήθηκαν κατά τη διδασκαλία) Όπου χρειάζεται ο Αριθμός Avogadro λαμβάνεται 0.6023 1024 Ασκήσεις Ακ. Έτους 014 15 (επιλύθηκαν συζητήθηκαν κατά τη διδασκαλία) Όπου χρειάζεται ο Αριθμός Avoadro λαμβάνεται 0.603 10 4 και τα ατομικά βάρη θεωρείται ότι ταυτίζονται με τον μαζικό αριθμό σε 1. Το

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανικές ιδιότητες υάλων. Διάγραμμα τάσης-παραμόρφωσης (stress-stain)

Μηχανικές ιδιότητες υάλων. Διάγραμμα τάσης-παραμόρφωσης (stress-stain) Μηχανικές ιδιότητες υάλων Η ψαθυρότητα των υάλων είναι μια ιδιότητα καλά γνωστή που εύκολα διαπιστώνεται σε σύγκριση με ένα μεταλλικό υλικό. Διάγραμμα τάσης-παραμόρφωσης (stress-stain) E (Young s modulus)=

Διαβάστε περισσότερα

Συσκευασία Τροφίµων. Μεταλλική Συσκευασία. Εισαγωγή

Συσκευασία Τροφίµων. Μεταλλική Συσκευασία. Εισαγωγή Συσκευασία Τροφίµων Μεταλλική Συσκευασία Εισαγωγή Συνηθέστερα χρησιµοποιούµενα µέταλλα: Σίδηρος (σαν ανοξείδωτος χάλυβας σε σκεύη και εξοπλισµό) Κασσίτερος (λευκοσίδηρος σε συνδυασµό µε σίδηρο στις κονσέρβες

Διαβάστε περισσότερα

Υδροφοβικές-Υδροφιλικές ιδιότητες και εφαρµογές (διαφάνειες από τις παραδόσεις)

Υδροφοβικές-Υδροφιλικές ιδιότητες και εφαρµογές (διαφάνειες από τις παραδόσεις) Υδροφοβικές-Υδροφιλικές ιδιότητες και εφαρµογές (διαφάνειες από τις παραδόσεις) Ανασκόπηση υδροφιλικής-υδροφοβικής ιδιότητας Η λιθογραφία είναι µια διαδικασία εκτύπωσης, που βασίζεται στην φυσική εγγενή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΑΤΜΙΣΗ Θοδωρής Καραπάντσιος

ΕΞΑΤΜΙΣΗ Θοδωρής Καραπάντσιος ΕΞ ΕΞΑΤΜΙΣΗ Θοδωρής Καραπάντσιος ΕΞ.1 Εισαγωγή Αντικείµενο της συµπύκνωσης είναι κατά κύριο λόγο η αποµάκρυνση νερού, µε εξάτµιση, από ένα υδατικό διάλυµα που περιέχει µια ή περισσότερες διαλυµένες ουσίες,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Κυψέλες καυσίμου με απευθείας τροφοδοσία φυσικού αερίου για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας:

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 23/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Εκτίµηση παχών ασφαλτικών στρώσεων οδοστρώµατος µε χρήση γεωφυσικής µεθόδου

Εκτίµηση παχών ασφαλτικών στρώσεων οδοστρώµατος µε χρήση γεωφυσικής µεθόδου Εκτίµηση παχών ασφαλτικών στρώσεων οδοστρώµατος µε χρήση γεωφυσικής µεθόδου Ανδρέας Λοΐζος Αν. Καθηγητής ΕΜΠ Χριστίνα Πλατή Πολιτικός Μηχανικός ΕΜΠ Γεώργιος Ζάχος Πολιτικός Μηχανικός ΕΜΠ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα και πάχος επικάλυψης Περιεκτικότητα του σκυροδέματος σε τσιμέντο Πρόσθετα Είδος και συγκέντρωση των χλωριούχων αλάτων

Ποιότητα και πάχος επικάλυψης Περιεκτικότητα του σκυροδέματος σε τσιμέντο Πρόσθετα Είδος και συγκέντρωση των χλωριούχων αλάτων Ποιότητα και πάχος επικάλυψης Περιεκτικότητα του σκυροδέματος σε τσιμέντο Πρόσθετα Είδος και συγκέντρωση των χλωριούχων αλάτων Περιβάλλον Μικρός λόγος Ν/Τ εξασφαλίζει πυκνό σκυρόδεμα με μικρή διαπερατότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΙV: ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΙΑ ΙΚΑΣΙΩΝ ΕΜΒΑΘΥΝΣΗ: ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΕΣ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΙV:

Διαβάστε περισσότερα

Επίδραση του συνδυασμού μόνωσης και υαλοπινάκων στη μεταβατική κατανάλωση ενέργειας των κτιρίων

Επίδραση του συνδυασμού μόνωσης και υαλοπινάκων στη μεταβατική κατανάλωση ενέργειας των κτιρίων Επίδραση του συνδυασμού μόνωσης και υαλοπινάκων στη μεταβατική κατανάλωση ενέργειας των κτιρίων Χ. Τζιβανίδης, Λέκτορας Ε.Μ.Π. Φ. Γιώτη, Μηχανολόγος Μηχανικός, υπ. Διδάκτωρ Ε.Μ.Π. Κ.Α. Αντωνόπουλος, Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Συνδυασµός Θερµοχηµικής και Βιοχηµικής

Συνδυασµός Θερµοχηµικής και Βιοχηµικής Εθνικό Κέντρο Έρευνας & Τεχνολογικής Ανάπτυξης Ινστιτούτο Τεχνολογίας & Εφαρµογών Στερεών Καυσίµων (ΕΚΕΤΑ / ΙΤΕΣΚ) Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Εργαστήριο Ατµοπαραγωγών & Θερµικών Εγκαταστάσεων (ΕΜΠ / ΕΑ&ΘΕ

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα.

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα. 93 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 3.2 Οξυγόνο 2-1. Ποιο είναι το οξυγόνο και πόσο διαδεδομένο είναι στη φύση. Το οξυγόνο είναι αέριο στοιχείο με μοριακό τύπο Ο 2. Είναι το πλέον διαδεδομένο στοιχείο στη

Διαβάστε περισσότερα

Το πρόβλημα. 15m. ταμιευτήρας. κανάλι

Το πρόβλημα. 15m. ταμιευτήρας. κανάλι Το πρόβλημα Μετά από ατύχημα, ρύπος (τριχλωροαιθένιο διαλυμένο στο νερό) διαρρέει στον ταμιευτήρα στο πιο κάτω σχήμα. Υπάρχει ανησυχία για το πόσο γρήγορα θα επηρεαστεί κανάλι στα κατάντη αν δεν ληφθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 2 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑ Α ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 16 Απριλίου 2006 Ώρα: 10:30 13.00 Προτεινόµενες Λύσεις ΜΕΡΟΣ Α 1. α) Η πυκνότητα του υλικού υπολογίζεται από τη m m m σχέση d

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α.1 έως Α.5 να γράψετε το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση δίπλα στον αριθμό της ερώτησης.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΥΔΡΟΒΙΟΤΟΠΟΥ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΗ ΑΠΟΡΡΟΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΙΝOΜΗΣΗ ΦΛΟΓΩΝ ΒΑΘΜΟΣ ΑΠΟ ΟΣΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΚΑΥΣΗΣ. Μ. Φούντη Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών, 2004

ΤΑΞΙΝOΜΗΣΗ ΦΛΟΓΩΝ ΒΑΘΜΟΣ ΑΠΟ ΟΣΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΚΑΥΣΗΣ. Μ. Φούντη Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών, 2004 ΤΑΞΙΝOΜΗΣΗ ΦΛΟΓΩΝ ΒΑΘΜΟΣ ΑΠΟ ΟΣΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΚΑΥΣΗΣ Μ. Φούντη Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών, 2004 Oρισµός φλόγας Ογεωµετρικός τόπος στον οποίο λαµβάνει χώρα το µεγαλύτερο ενεργειακό µέρος της χηµικής µετατροπής

Διαβάστε περισσότερα

1. Το στοιχείο Χ έχει 17 ηλεκτρόνια. Αν στον πυρήνα του περιέχει 3 νετρόνια περισσότερα από

1. Το στοιχείο Χ έχει 17 ηλεκτρόνια. Αν στον πυρήνα του περιέχει 3 νετρόνια περισσότερα από Ερωτήσεις Ανάπτυξης 1. Το στοιχείο Χ έχει 17 ηλεκτρόνια. Αν στον πυρήνα του περιέχει 3 νετρόνια περισσότερα από τα πρωτόνια, να υπολογισθούν ο ατομικός και ο μαζικός του στοιχείου Χ 2. Δίνεται 40 Ca. Βρείτε

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην αεριοποίηση βιομάζας

Εισαγωγή στην αεριοποίηση βιομάζας ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΗΜΙΚΩΝ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ & ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Κεντρικό: 6 ο χλμ. oδού Χαριλάου-Θέρμης Τ.Θ. 60361 570 01 Θέρμη, Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-498100 Fax: 2310-498180

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ).

( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ). Χηµεία Α Λυκείου Φωτεινή Ζαχαριάδου 1 από 12 ( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ). α) Ένα µείγµα είναι πάντοτε

Διαβάστε περισσότερα

Αναγωγή Οξειδίων με Άνθρακα, Μονοξείδιο του Άνθρακα και Υδρογόνο

Αναγωγή Οξειδίων με Άνθρακα, Μονοξείδιο του Άνθρακα και Υδρογόνο Μάθημα Αναγωγή Οξειδίων με Άνθρακα, Μονοξείδιο του Άνθρακα και Υδρογόνο Εξαγωγική Μεταλλουργία Καθ. Ι. Πασπαλιάρης Εργαστήριο Μεταλλουργίας ΕΜΠ Αναγωγικά μέσα Πως μπορεί να απομακρυνθεί το O 2 (g) από

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Μ.Ε ΠΡΟΟΔΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜ/ΝΙΑ: 08-11-2015 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 3 ώρες

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Μ.Ε ΠΡΟΟΔΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜ/ΝΙΑ: 08-11-2015 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 3 ώρες ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Μ.Ε ΠΡΟΟΔΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜ/ΝΙΑ: 08--05 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 3 ώρες ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α. Α.5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα

Διαβάστε περισσότερα

Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις. Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι

Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις. Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι Τι είναι αέριο; Λέμε ότι μία ουσία βρίσκεται στην αέρια κατάσταση όταν αυθόρμητα

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτική και Ποιoτική Ανάλυση

Ποσοτική και Ποιoτική Ανάλυση Ποσοτική και Ποιoτική Ανάλυση ιδάσκων: Σπύρος Περγαντής Γραφείο: Α206 Τηλ. 2810 545084 E-mail: spergantis@chemistry.uoc.gr Κεφ. 14 Χημική Ισορροπία Μια υναμική Ισορροπία Χημική ισορροπία είναι η κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα