ΟΙ ΣΥΜΠΟΤΙΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ ΤΩΝ COLLOQUIA FAMILIARIA TOY ΕΡΑΣΜΟΥ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΟΙ ΣΥΜΠΟΤΙΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ ΤΩΝ COLLOQUIA FAMILIARIA TOY ΕΡΑΣΜΟΥ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Α ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙ ΣΥΜΠΟΤΙΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ ΤΩΝ COLLOQUIA FAMILIARIA TOY ΕΡΑΣΜΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΙΩΑΝΝΑΣ ΜΕΡΜΕΚΛΗ Α.Γ.Μ. 885 Επιβλέπων καθηγητής : κ. Δ. Νικήτας Τριμελής εξεταστική επιτροπή : κ. Δ. Νικήτας κ. Λ. Τρομάρας κ. Ε. Καρακάσης Θεσσαλονίκη 2008

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ 3 ΟΙ ΣΥΜΠΟΤΙΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ ΤΩΝ COLLOQUIA FAMILIARIA TOY ΕΡΑΣΜΟΥ I. ΕΡΓΟΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΕΡΑΣΜΟΥ..4 II. ΤΑ COLLOQUIA FAMILIARIA TOY ΕΡΑΣΜΟΥ.8 III. ΟΙ ΣΥΜΠΟΤΙΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ.14 Α. Ο διάλογος Νephalion sive νηφάλιον συμπόσιον 1. Η νεοελληνική μετάφραση Συγκριτική παρουσίαση των διαλόγων Νephalion sive νηφάλιον συμπόσιον και Πολυδαιτία, dispar convivium Πρόσωπα του διαλόγου Δομή και ύφος του διαλόγου Πηγές του διαλόγου...33 Β. Ο διάλογος Convivium fabulosum 1. Η νεοελληνική μετάφραση Συγκριτική παρουσίαση των διαλόγων Convivium fabulosum και Convivium poeticum Πρόσωπα του διαλόγου Δομή και ύφος του διαλόγου Πηγές του διαλόγου..54 1

3 Γ. Ο διάλογος Convivium religiosum 1. Η νεοελληνική μετάφραση Συγκριτική παρουσίαση των διαλόγων Convivium religiosum και Convivium profanum Πρόσωπα του διαλόγου Δομή και ύφος του διαλόγου Πηγές του διαλόγου.100 Δ. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΑ 104 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

4 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Ο Έρασμος, ο Ολλανδός ανθρωπιστής, φιλόλογος και θεολόγος από το Ρότερνταμ, ζει το δεύτερο μισό του 15 ου και αρχές του 16 ου αιώνα. Ολόκληρη η ζωή του είναι μια αδιάκοπη μετακίνηση και μια απόλυτη αφοσίωση στη μελέτη, τη συγγραφή και τη διδασκαλία. Παρά τα ταραγμένα χρόνια του κινήματος της Μεταρρύθμισης, ο Έρασμος γράφει πλήθος επιστολών και συγγραμμάτων με κοινωνικό, παιδαγωγικό και θρησκευτικό περιεχόμενο και εκδίδει έργα πολλών αρχαίων και χριστιανών συγγραφέων. Μάλιστα, η ερασμική προφορά, δηλαδή η πρόταση του Εράσμου για τον τρόπο προφοράς των αρχαίων κλασικών γλωσσών, επικρατεί στην Ευρώπη ήδη από το 16 ο αιώνα. Από την πλουσιότατη λογοτεχνική παραγωγή του ανθρωπιστή λογίου η παρούσα εργασία επικεντρώνεται στην παρουσίαση τριών από τους έξι συμποτικούς διαλόγους που περιλαμβάνονται στη συλλογή Colloquia Familiaria. Ειδικότερα, μετά από μια επισκόπηση της εργοβιογραφίας του Εράσμου, επιχειρείται μια γενικότερη παρουσίαση του περιεχομένου και του χαρακτήρα της συλλογής Colloquia Familiaria. Στη συνέχεια, επικεντρώνεται το ενδιαφέρον στους έξι συμποτικούς διαλόγους της συλλογής, με στόχο να δικαιολογηθεί η υπαγωγή τους σε μία κατηγορία και τέλος ακολουθεί διεξοδική ανάλυση των τριών από τους έξι διαλόγους. Καθένας από τους τρεις διαλόγους παρέχεται σε νεοελληνική μετάφραση 1 και στη συνέχεια αντιβάλλεται με εκείνον το συμποτικό διάλογο με τον οποίο εμφανίζει τις περισσότερες ομοιότητες. Έπειτα, γίνεται παρουσίαση των προσώπων που λαμβάνουν μέρος στο διάλογο, καθώς τα ονόματα των συνδαιτυμόνων αποτελούν βασικούς φορείς νοήματος. Η ανάλυση των τριών Convivia ολοκληρώνεται με την έκθεση της δομής και του ύφους κάθε διαλόγου, αλλά και των πηγών, από τις οποίες ο Έρασμος αντλεί λέξεις, προτάσεις ή χωρία και τα ενσωματώνει αυτούσια ή παραλλαγμένα στο κείμενό του. Περατώνοντας αυτό το εισαγωγικό τμήμα, θα επιθυμούσα να εκφράσω τις ειλικρινείς και θερμές μου ευχαριστίες στον καθηγητή της Μεταγενέστερης Λατινικής Φιλολογίας κ. Δ. Νικήτα για την αμέριστη υποστήριξη και ουσιαστική συμβολή του στην εκπόνηση της παρούσας εργασίας. 1. Πρόκειται για την πρώτη νεοελληνική μετάφραση των διαλόγων του Εράσμου Νephalion sive νηφάλιον συμπόσιον, Convivium fabulosum και Convivium religiosum. 3

5 ΟΙ ΣΥΜΠΟΤΙΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ ΤΩΝ COLLOQUIA FAMILIARIA TOY ΕΡΑΣΜΟΥ I. ΕΡΓΟΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΕΡΑΣΜΟΥ Ο Έρασμος 2 γεννιέται στις 28 Οκτωβρίου, πιθανότατα του στο Ρότερνταμ της Ολλανδίας. Είναι ο δευτερότοκος νόθος γιος του ιερέα Ροχήρ Χέραρντ (Roger Gerard ) και της Μαργαρίτας (Margaretha). Ο ίδιος ο Έρασμος προσθέτει το 1496 στο όνομά του το επίθετο Desiderius, ενώ ο πλήρης τίτλος Desiderius Erasmus Roterodamus εμφανίζεται για πρώτη φορά το Παρά το γεγονός ότι είναι νόθος, ο Έρασμος λαμβάνει ιδιαίτερα επιμελημένη μόρφωση σε μια σειρά από εκκλησιαστικά σχολεία μέχρι το θάνατο των γονιών του το Το 1487 οι κηδεμόνες του τον στέλνουν στο μοναστήρι των Αυγουστίνων στο Στέυν και το 1492 χειροτονείται ιερέας. Μολονότι εκεί έχει την ευχέρεια να μελετήσει τους αρχαίους Έλληνες και Λατίνους ποιητές, νιώθει βαρύ το μοναστικό βίο, γεγονός που του τονώνει το πάθος για προσωπική ελευθερία και του καλλιεργεί μια βαριά απέχθεια για τους περιορισμούς. Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στο μοναστήρι επεξεργάζεται το πρώτο σημαντικό του έργο με τον τίτλο Antibarbari 5, που αποτελεί μια ενθουσιώδη υπεράσπιση των κλασικών γραμμάτων και εκδίδεται μερικά χρόνια αργότερα. Χάρη στην άριστη γνώση της λατινικής γλώσσας και στη φήμη του ως ανθρώπου των γραμμάτων, καταφέρνει να εγκαταλείψει το μοναστικό βίο αποδεχόμενος τη θέση του γραμματέα του επισκόπου του Καμπραί, Ερρίκου 6 του Μπέρχεν, ο οποίος σκοπεύει να επισκεφθεί την Ιταλία. Τελικά, το ταξίδι στην Ιταλία δεν γίνεται ποτέ, αλλά ο Έρασμος καταφέρνει να εξασφαλίσει από τον επίσκοπο την άδεια να σπουδάσει Θεολογία στο Πανεπιστήμιο του Παρισιού, όπου φοιτά στο Κολλέγιο του Μονταιγκύ. Την εποχή αυτή το Παρίσι είναι το κέντρο της σχολαστικής 7 2. Αναλυτική παρουσίαση της ζωής, της συγγραφικής και μεταφραστικής παραγωγής του Εράσμου βλ. A. J. Gail, Erasmus von Rotterdam, Hamburg 2004, J. McConica, Erasmus, Oxford 1991, P. Smith, Erasmus, A Study of his Life, Ideals and Place in History, New York and London 1923, Στ. Τσβάιχ, Έρασμος, μτφ. Μπεράτης Γιάννης, Γκοβόστης, χ. τ. και χ. Επίσης, βλ. στις ηλεκτρονικές διευθύνσεις : Στο έργο του Εράσμου Compendium vitae και στην επιστολή του στον Lambertus Grunnius, που αποτελούν τις κύριες πηγές πληροφοριών για τη ζωή του, παρατηρούνται ασυνέπειες και ασάφειες ως προς το έτος γέννησής του, το οποίο ποικίλλει από το 1464 ως το Ο McConica και ο Smith κάνουν λόγο για σκοπιμότητα του Εράσμου στο θέμα αυτό. Αναλυτικά, βλ. J. McConica, ό.π., σσ. 4-5, P. Smith, ό.π., σσ A. J. Gail, ό.π., σ Ειδική αναφορά στο περιεχόμενο του έργου αυτού και στην εκδοτική του πορεία υπάρχει στους J. McConica, ό.π., σσ. 9-17, P. Smith, ό.π., σ Για μια ενδελεχή παρουσίαση της προσωπικότητας του επισκόπου και των σχέσεών του με τον Έρασμο βλ. J. S. Weiland - W. Th. M. Frijhoff, Erasmus of Rotterdam The Man and the Scholar, Leiden -New York - Kobenhavn - Koln 1988, σσ Για τη σχολαστική Θεολογία που κυριαρχεί αυτήν την εποχή στο Παρίσι και τους εκπροσώπους της βλ. P. Smith, ό.π., σσ

6 διδασκαλίας, αλλά ο Έρασμος δεν νιώθει κλίση για τη σχολαστική θεολογία και το κήρυγμά της. Όπως και άλλοι ουμανιστές, βρίσκεται αντιμέτωπος με τους δογματικούς θεολόγους, γεγονός που επιβαρύνει τη φιλάσθενη κράση του και μετά από ένα σύντομο ταξίδι ανάρρωσης στην Ολλανδία, επιστρέφει στο Παρίσι. Στη γαλλική πρωτεύουσα μένει μέχρι το 1498, καλύπτοντας τις βιοποριστικές του ανάγκες ασκώντας το επάγγελμα του δασκάλου 8 σε πλούσιους νέους αριστοκράτες. Ο Έρασμος επισκέπτεται για πρώτη φορά την Αγγλία το 1498 μετά από πρόσκληση του μαθητή του, λόρδου Μάουντζοϋ, ο οποίος αποδεικνύεται ο μονιμότερος προστάτης του. Κατά τη διάρκεια της παραμονής του εκεί συνάπτει στενή φιλία με λογίους, όπως ο Τζων Κόλετ και ο Τόμας Μουρ. Μάλιστα, ο Κόλετ καλεί τον Έρασμο να συμπορευθεί με αυτόν στην Οξφόρδη στη μάχη κατά των σκοταδιστών και στην προβολή μιας αμεσότερης βιβλικής Θεολογίας. Το ενδιαφέρον του Εράσμου για μια Θεολογία απογυμνωμένη από το σχολαστικισμό, δεν σβήνει το ενδιαφέρον του για τους αρχαίους Έλληνες 9 και Λατίνους 10 ποιητές και πεζογράφους, γιατί στοχεύει σ ένα συνδυασμό καλών και ιερών γραμμάτων. Σε όλη του τη ζωή προχωρά στην έκδοση πολλών έργων του Αυσόνιου, του Κικέρωνα, του Οράτιου, του Οβίδιου, του Πλαύτου, του Σενέκα, του Σουητώνιου, του Τερέντιου, του Αριστοτέλη, του Δημοσθένη, του Ευριπίδη, του Ισοκράτη, του Λιβάνιου, του Λουκιανού, του Αισώπου, του Πλουτάρχου, του Ξενοφώντα και άλλων. Το 1500 ο Έρασμος βρίσκεται ξανά στη Γαλλία και τα επόμενα χρόνια τα μοιράζει ανάμεσα στη χώρα αυτή και στην Ολλανδία. Την ίδια χρονιά του 1500 εκδίδει μια συλλογή από ελληνικές και λατινικές παροιμίες, τον πυρήνα, δηλαδή, του έργου Adagia 11 και δύο χρόνια αργότερα το Enchiridion militis Cristiani 12. Το 1506 επισκέπτεται για μικρό χρονικό διάστημα την Αγγλία και ακολουθεί το πολυπόθητο ταξίδι στην Ιταλία 13. Στο Τορίνο παίρνει το διδακτορικό του δίπλωμα και στις ιταλικές πόλεις γίνεται δεκτός με ενθουσιασμό από τους ουμανιστές. Στη Βενετία συνεργάζεται με το σημαντικό εκδότη Άλδο Μανούτιο, όπου το 1508 ο Έρασμος δημοσιεύει μια μεγάλη έκδοση των Adagia, που πλέον περιλαμβάνει περισσότερες 8. Αυτή η επαγγελματική του ενασχόληση με τη διδασκαλία έχει ως αποτέλεσμα τη συγγραφή διδακτικών και παιδαγωγικών έργων που προορίζονται για βοηθήματα των μαθητών του. Για τους μαθητές του και τα έργα αυτά βλ. J. McConica, ό.π., σσ , J. S. Weiland - W. Th. M. Frijhoff, ό. π., σσ Για τις σπουδές του Εράσμου στην ελληνική γλώσσα και αναλυτική παρουσίαση του τρόπου που ο Έρασμος προσέγγισε ως μεταφραστής πολλά έργα του Λιβάνιου, Ευριπίδη, Λουκιανού, Πλουτάρχου, Ισοκράτη, Γαληνού και Ξενοφώντα βλ. E. Rummel, Erasmus as a Translator of the Classics, Toronto 1985, σσ. 3 87, σσ , P. Smith, ό. π., σσ , σ Για τη μεταφραστική προσέγγιση από τον Έρασμο έργων του Σενέκα, Κικέρωνα και Τερέντιου βλ. J. S. Weiland - W. Th.M. Frijhoff, ό.π., σσ Αναλυτικά για την έκδοση και το περιεχόμενο του έργου βλ. A. J. Gail, ό. π., σσ , J. McConica, ό.π., σσ , P. Smith, ό.π., σσ Στο έργο αυτό περιγράφεται η φύση της αληθινής θρησκείας και ευσέβειας, αλλά με δηκτικά προς την Εκκλησία σχόλια. Βλ. A.J. Gail, ό. π., σσ , J. McConica, ό. π., σσ , P. Smith, ό. π., σσ Για το ταξίδι του στην Ιταλία την περίοδο βλ. P. Smith, ό. π., σσ

7 από τρεις χιλιάδες παροιμίες. Το ταξίδι του στην Ιταλία κλείνει με μια σύντομη παραμονή στη Ρώμη, αλλά η Αγγλία τον προσελκύει και πάλι. Την περίοδο αυτή (1509) γράφει το σατιρικό έργο Μωρίας Εγκώμιο 14 ( Moriae Encomium ή Laus Stultitiae ), το οποίο εκδίδεται δύο χρόνια αργότερα και αμέσως γνωρίζει πάρα πολλές εκδόσεις. Στην Αγγλία, όπως και σε όλη του τη ζωή, δεν δέχεται καμία μόνιμη θέση ή αξίωμα και μόνο για ένα μικρό χρονικό διάστημα εργάζεται στο Καίμπριτζ ως καθηγητής της ελληνικής γλώσσας. Επειδή, όμως, ο Έρασμος δεν μπορεί να μείνει καθηλωμένος στο ίδιο μέρος για πολύ καιρό, το 1514 φεύγει για τη Βασιλεία για μια νέα συνεργασία με τον εκδοτικό οίκο του Γιόχαν Φρόμπεν. Το 1516 εκδίδει εκεί το έργο Institutio principis Christiani 15, ένα ουμανιστικό πορτρέτο του ιδανικού ηγέτη και τον ίδιο χρόνο δημοσιεύει το Novum Instrumentum 16, δηλαδή τη δική του έκδοση της Καινής Διαθήκης, όπου η προτεραιότητα δίνεται στο ελληνικό κείμενο. Το έργο, που δέχεται σοβαρές επικρίσεις, είναι αφιερωμένο στον πάπα Λέοντα Α, ο οποίος αποδέχεται την αφιέρωση και το 1517 δίνει στον Έρασμο δύο αφέσεις αμαρτιών. Από αυτές η μία τον απαλλάσσει από την υποχρέωση να περιβληθεί το ιερατικό σχήμα και η άλλη του επιτρέπει να ζήσει ως λαϊκός. Τα χρόνια ο Έρασμος τα περνά στη Λουβαίν. Αυτήν την περίοδο η αλληλογραφία του πολλαπλασιάζεται και γίνεται ένας από τους πολυγραφότερους επιστολογράφους 17 ανάμεσα στους ουμανιστές, για τους οποίους η αλληλογραφία αποτελεί ένα βασικό μέσο επιμορφωτικής επικοινωνίας. Ένα από τα σημαντικότερα έργα αυτής της εποχής είναι τα Colloquia Familiaria 18, τα οποία στα επόμενα χρόνια ο Έρασμος συνεχώς αναθεωρεί. Στα τέλη του 1521 ο Έρασμος κάνει τη Βασιλεία τόπο εγκατάστασής του και προχωρά στην έκδοση των Πατέρων 19 της Εκκλησίας, αφού για τον ίδιο η επιστροφή στους εκκλησιαστικούς Πατέρες είναι απαραίτητη για την ανανέωση των ιερών Γραφών. Ήδη το 1519 η έκδοση του Ιερώνυμου σε εννέα τόμους είναι ένα μεγάλο επίτευγμα. Ακολουθεί η έκδοση του Κυπριανού, ψευδο-αρνόβιου, Ιλάριου, Ειρηναίου, Αμβρόσιου, Αυγουστίνου, Χρυσόστομου, Βασιλείου, Ωριγένη. Η Μεταρρύθμιση 20, όμως, βάζει τέλος στο όνειρο του Εράσμου για μια χρυσή 14. Στο έργο αυτό με έντονα δηκτική διάθεση στηλιτεύεται η αλαζονεία και η παραφροσύνη των διάφορων κοινωνικών τάξεων και ιδιαίτερα της Εκκλησίας. Διεξοδικά για το περιεχόμενο του έργου και τις εκδόσεις του βλ. J. McConica, ό.π., σσ , P. Smith, ό.π., σσ , Στ. Τσβάιχ, ό.π., σσ Το έργο αυτό είναι αφιερωμένο στον Κάρολο Ε, βασιλιά της Ισπανίας και κατοπινό αυτοκράτορα. Για το περιεχόμενο του έργου βλ. P. Smith, ό.π., σσ Επίσης, βλ. J. S. Weiland - W. Th. M. Frijhoff, ό.π., σσ , όπου παρουσιάζονται συγκριτικά ο πρίγκιπας του Εράσμου και του Βude. 16. Για την έκδοση της Καινής Διαθήκης από τον Έρασμο και την κριτική που το έργο δέχτηκε βλ. J. McConica, ό.π., σσ , P. Smith, ό.π., σσ Για την αλληλογραφία του Εράσμου με τους σύγχρονούς του λογίους βλ. L. Jardine, Erasmus, Man of Letters, Princeton 1995, J. S. Weiland - W.Th.M. Frijhoff, ό.π., σσ Εκτενής, ειδική αναφορά στα Colloquia Familiara θα ακολουθήσει στη συνέχεια της εργασίας (σσ ). 19. Για το θαυμασμό του Εράσμου προς τους Πατέρες και ειδικά προς τον Ιερώνυμο βλ. J. S. Weiland - W.Th.M. Frijhoff, ό. π., σσ Για το κίνημα της Μεταρρύθμισης και το ρόλο του Λούθηρου και του Εράσμου 6

8 εποχή των Γραμμάτων. Παρά το γεγονός ότι σταδιακά συνειδητοποιεί την αναπόφευκτη σύγκρουση της κυρίαρχης Καθολικής Εκκλησίας με τους Προτεστάντες, ο ίδιος παραμένει πιστός στη θέση της ουδετερότητας και της αποχής από συγκρούσεις. Όταν, ωστόσο, ξεσπά η επανάσταση του Λούθηρου, ο Έρασμος βρίσκεται σε ιδιαίτερα δύσκολη θέση, αφού κατηγορείται από τους Καθολικούς ως υπαίτιος της κατάστασης λόγω της ανεκτικότητάς του απέναντι στο Λούθηρο, ενώ ο Λούθηρος και οι υποστηρικτές του τον κατηγορούν για δειλία και ασυνέπεια, επειδή ο Έρασμος δεν υποστηρίζει ποτέ ανοικτά τις θέσεις τους. Τα κατοπινά χρόνια ο Έρασμος απομακρύνεται συνεχώς από τους Μεταρρυθμιστές και το 1523 μια οξεία διένεξη με το Γερμανό ουμανιστή και συγγραφέα Ούλριχ φον Χούτεν 21 έχει ως καρπό της το έργο του Εράσμου Spongia Erasmi adversus aspergines Hutteni. Το 1524 ο Έρασμος υποκύπτει στις πιέσεις των προστατών του και σπεύδει να επιτεθεί 22 στο Λούθηρο με το De libero abitrio diatribe sive collatio. Στην οργισμένη απάντηση του Λούθηρου με το De servo arbitrio, o Έρασμος ανταπαντά με το έργο Hyperaspistes. Με τα έργα αυτά και παρά την εν γένει μετριοπαθή ιδιοσυγκρασία του Εράσμου η σύγκρουση των δύο πάνω σε θεολογικά ζητήματα κορυφώνεται. Το 1528 εκδίδεται στη Βασιλεία το έργο του De recta latini graecique sermonis pronunciatione, όπου ο Έρασμος εκθέτει τη θεωρία του σχετικά με την ερασμική προφορά, υποστηρίζοντας τη διαφορετικότητα στην προφορά ορισμένων φωνηέντων και συμφώνων κατά την κλασική περίοδο απ ό,τι στα μεταγενέστερα χρόνια και εισάγοντας τις δικές του προτάσεις. Μετά το θρίαμβο της Μεταρρύθμισης στη Βασιλεία, ο Έρασμος φεύγει για το Φράιμπουργκ στο Μπράισγκαου της Γερμανίας μαζί με άλλους ουμανιστές, όπου το 1533 εκφράζει το ενδιαφέρον του για την ειρήνη ανάμεσα στην Αυτοκρατορία και στην Εκκλησία μέσα από το έργο του De amabili ecclesiae concordia. Εκεί μένει ως το 1535 και στη συνέχεια ξαναγυρίζει στη Βασιλεία γερασμένος και άρρωστος. Η λογοτεχνική 23 του παραγωγή συνεχίζεται αμείωτη με επιστολές και θεολογικά και διδακτικά έργα. Πεθαίνει εκεί στις 12 Ιουλίου του Μετά το θάνατό του η Καθολική Εκκλησία εντάσσει τα γραπτά του στον Κατάλογο των Απαγορευμένων Βιβλίων 24. σ αυτό βλ. P. Smith, ό. π., σσ Για τον Ούλριχ φον Χούτεν και τη σύγκρουσή του με τον Έρασμο βλ. P. Smith, ό.π., σσ και Στ. Τσβάιχ, ό.π., σσ Αν και ο Λούθηρος υπήρξε αρχικά θαυμαστής του Εράσμου, στη συνέχεια η σύγκρουσή τους υπήρξε σφοδρή. Αναλυτικά για τις σχέσεις τους και το περιεχόμενο των έργων που εξαπέλυσαν ο ένας εναντίον του άλλου βλ. J. McConica, ό.π., σσ , P. Smith, ό.π., σσ Βλ. P. Smith, ό.π., σσ για τη λογοτεχνική παραγωγή των τελευταίων χρόνων. 24. Για τα έργα του Εράσμου που απαγορεύτηκαν και τις αντιδράσεις που αυτά προκάλεσαν στους Καθολικούς κύκλους βλ. P. Smith, ό.π., σσ

9 II. ΤΑ COLLOQUIA FAMILIARIA TOY ΕΡΑΣΜΟΥ Τα πρώτα Colloquia γράφονται το , όταν ο Έρασμος σπουδάζει Θεολογία στο Πανεπιστήμιο του Παρισιού. Το πενιχρό οικονομικό βοήθημα που λαμβάνει από τον επίσκοπο του Καμπραί, δεν επαρκεί για την κάλυψη των αναγκών του και για το λόγο αυτό ο Έρασμος αποφασίζει να αυξήσει το εισόδημά του, ασκώντας το επάγγελμα του δασκάλου στους γιους εύπορων και αριστοκρατικών οικογενειών. Μεταξύ των μαθητών του είναι οι αδερφοί Κρίστιαν και Χένρυ Νόρτχοφ και ο Αυγουστίνος Βίνσεντ Καμινάδος. Γι αυτούς τους μαθητές ο Έρασμος ετοιμάζει ορισμένες απλές ασκήσεις, προκειμένου εκείνοι να εξασκηθούν στη χρήση της λατινικής γλώσσας 26. Με τον τρόπο αυτό δημιουργείται ένα εγχειρίδιο, που δεν προορίζεται για δημοσίευση, με πρότυπους διαλόγους και εκφραστικές ασκήσεις, με λατινικές εκφράσεις για όλες τις δυνατές περιστάσεις της καθημερινής ζωής, όπως είναι οι χαιρετισμοί, οι αποχαιρετισμοί, οι παρακλήσεις, οι ερωτήσεις, οι ευχαριστίες και οι προσταγές. Με αυτές τις διαλογικές ασκήσεις, όπως παρατηρεί ο Sowards 27, o Έρασμος προτείνει μια διδακτική μεθοδολογία βασισμένη στο συνδυασμό της κλασικής διδασκαλικής πρακτικής με τις προσωπικές του παιδαγωγικές προτιμήσεις και την πρακτική του εμπειρία, προκρίνοντας τη μάθηση μέσω της διασκέδασης και του παιχνιδιού. Αργότερα, ο μαθητής του Εράσμου, Αυγουστίνος, επεξεργάζεται πρόχειρα αυτές τις φόρμουλες συνομιλιών του δασκάλου του, προσθέτοντας τίτλους και δίνοντας ονόματα στους συνομιλητές 28 και κάποιος Λαμπέρτος Χολλόνιος προμηθεύεται από τον Αυγουστίνο ένα αντίγραφο των διαλόγων, το οποίο πουλά στον τυπογράφο Γιόχαν Φρόμπεν. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα το 1518 να κάνει την εμφάνισή της η πρώτη έκδοση 29 των Colloquia στη Βασιλεία, χωρίς, όμως, να το γνωρίζει αυτό ο Έρασμος και χωρίς να έχει δώσει τη συγκατάθεσή του. Ο πλήρης τίτλος της πρώτης έκδοσης είναι Familiarium Colloquiorum Formulae και το έργο προλογίζει ο ουμανιστής Μπεάτος Ρενάνος. Με το μικρό 80σέλιδο αυτό βιβλίο ο Φρόμπεν απευθύνεται σε εκείνους που θέλουν να μάθουν να μιλούν γρήγορα Λατινικά. Ο Έρασμος βρίσκεται μπροστά σε τετελεσμένα γεγονότα και αναγκάζεται να αποδεχτεί το γεγονός της έκδοσης. Η απρόσμενα, όμως, μεγάλη επιτυχία του βιβλίου τον παρακινεί στην επεξεργασία της επόμενης, βελτιωμένης έκδοσης των Colloquia, αναθεωρώντας το περιεχόμενο των διαλόγων και εξαλείφοντας τα πολυάριθμα λάθη που εντοπίζονται στην πρώτη έκδοση. 25. P. Smith, ό.π., σ Για τους μαθητές αυτούς ως αιτία συγγραφής των πρώτων διαλόγων, αλλά και για το περιεχόμενο αυτών των διαλογικών ασκήσεων βλ. J. McConica, ό. π., σ. 19, Στ. Τσβάιχ, ό. π., σ. 43, W. Welzig, Erasmus von Rotterdam - Ausgewahlte Schriften, τ. 6, Darmstadt 1967, σ. VII και στις ηλεκτρονικές διευθύνσεις : www. extra.shu.ac.uk/emls/04-1/rev_lak3.html και 27. Βλ. J. S. Weiland - W.Th.M. Frijhoff, ό.π., σσ Την πληροφορία αυτή τη δίνει ο Έρασμος στον πρόλογο της αναθεωρημένης από τον ίδιο έκδοσης των Familiarium Colloquiorum Formulae του Για την πρώτη έκδοση του 1518 και την αντίδραση του Εράσμου σ αυτήν βλ. L. Jardine, ό.π., σ. 163, P. Smith, ό.π., σσ , W. Welzig, αυτ. 8

10 Το 1519 δημοσιεύεται από το τυπογραφείο του Φρόμπεν η εγκεκριμένη από τον Έρασμο νέα έκδοση των Colloquia, στην οποία υπάρχει ένας πρόλογος του ιδίου. Η έκδοση αυτή αναθεωρείται και αυξάνεται με την προσθήκη νέων διαλόγων το Από το 1522 και εξής ο Έρασμος προσθέτει καινούργιους διαλόγους σε κάθε νέα έκδοση : 11 διάλογοι ενσωματώνονται στις εκδόσεις του 1522, 10 επιπλέον διάλογοι το 1523 και ακόμη 10 το 1524 με ορισμένες προσθήκες τις χρονιές του 1526, 1527, 1529, 1531 και Υπολογίζεται ότι μέχρι το 1533 έχουν δημοσιευτεί πάνω από 16 εκδόσεις των Colloquia 31 και την εποχή του θανάτου του Εράσμου, το 1536, το βιβλίο των Colloquia περιλαμβάνει 60 διαλόγους. Στην τελική τους μορφή, την οποία λαμβάνουν το έτος 1533, τα Colloquia είναι μία συλλογή διαλόγων που ακολουθεί την παράδοση των διαλόγων του Πλάτωνα, του Λουκιανού 32, του Πλουτάρχου, του Κικέρωνα, του Αυγουστίνου και του Βοηθίου 33. Σύμφωνα με τον Smith 34, οι διάλογοι των πρώτων εκδόσεων είναι πιο απλοί ως προς τη θεματική τους και πιο επίσημοι ως προς τη διατύπωση. Σχετίζονται με θέματα φαγητού και ποτού, με παιχνίδια με μπάλα και με ζητήματα της καθημερινής ζωής. Στις πρώτες εκδόσεις είναι καταγεγραμμένοι όλοι οι τρόποι χαιρετισμού, από τους πιο φιλικούς μέχρι τους πιο τυπικούς και παρουσιάζονται εκφράσεις χρήσιμες στις καθημερινές κοινωνικές επαφές. Ο Thompson 35 παρατηρεί ότι ο Έρασμος χρησιμοποιεί το όνομα το δικό του και των μαθητών του, Αυγουστίνου και Κρίστιαν, ως ονόματα συνομιλητών στα πρώτα Colloquia. Αργότερα προστίθενται και άλλα ονόματα, όπως του Εράσμιου Φρόμπεν, του Γκασπάρ, του Μπέρναρντ, ενός δασκάλου επονομαζόμενου Σάπιδου (Sapidus) και άλλων. Μέσα από τους διαλόγους αποκαλύπτεται ότι ο Έρασμος αγαπά να συζητά με τους μαθητές του για ποικίλα θέματα και να αστειεύεται μαζί τους 36. Για πρώτη φορά στην έκδοση του 1522, η οποία είναι αφιερωμένη στο μικρό Γιόχαν Εράσμιο Φρόμπεν, οι περισσότερο ή λιγότερο αποκλειστικά διδακτικές φόρμουλες συνομιλιών αντικαθίστανται από πραγματικούς διαλόγους και η εύθυμη διάθεση και η σάτιρα παίρνουν τη θέση της σοβαρότητας και του διδακτικού τόνου. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Welzig 37, τα ερωτήματα για τη διαχείριση της ζωής είναι σπουδαιότερα από την εξάσκηση της ευφράδειας στη λατινική γλώσσα. Στην έκδοση αυτή ο Έρασμος προσθέτει πολλούς διαλόγους που σχετίζονται με θρησκευτικούς προβληματισμούς, όπως είναι το θέμα των προσκυνημάτων και των νηστειών, αφού ο ίδιος είναι υπερασπιστής μιας ελεύθερης πνευματικής ζωής και 30. Βλ. στην ηλεκτρονική διεύθυνση όπου αναφέρεται ο αριθμός των διαλόγων οι οποίοι είχαν προστεθεί σε κάθε νέα έκδοση. 31. W. Welzig, ό.π., σ. VIIΙ. 32. Για την επίδραση του Λουκιανού στα Colloquia Familiaria βλ. W. Welzig, ό.π., σ. ΧVIII- XX. 33. O Έρασμος ήταν εξοικειωμένος με τα διαλογικά έργα των συγκεκριμένων Ελλήνων και Λατίνων συγγραφέων, αφού είχε μεταφράσει πολλά από αυτά. 34. P. Smith, ό.π., σ C.R. Thompson, The Colloquies of Erasmus, Chicago 1965, σ. xxii. 36. Για τα ονόματα που προστέθηκαν αργότερα στους διαλόγους και για όσα αποκαλύπτονται για τον Έρασμο μέσα από αυτούς βλ. P. Smith, ό.π., σσ W. Welzig, αυτ. 9

11 καταδικάζει την προσκόλληση σε τελετουργικά τυπικά. Ο πιο γνωστός διάλογος αυτής της έκδοσης είναι το Convivium Religiosum 38, ενώ σε μια επόμενη έκδοση της ίδιας χρονιάς ο Έρασμος προσθέτει το διάλογο με τον τίτλο Apotheosis Capnionis, που σχετίζεται με το θάνατο του Γιόχαν Ρόιχλιν και την ανάληψή του στον Παράδεισο. Αν και πολλοί διάλογοι της χρονιάς του 1522 εξακολουθούν να αντλούν το θέμα τους από τη σφαίρα της σχολικής ζωής 39, οι προσθήκες των επόμενων εκδόσεων εγκαταλείπουν σχεδόν τελείως το χώρο αυτό. Σταδιακά μόνο ένας μικρός αριθμός διαλόγων πραγματεύεται την τέχνη της μάθησης με συμβουλές ενός παιδαγωγού σ ένα αγόρι ή με σκηνές από το σχολείο. Oι διάλογοι αποκτούν αξιόλογη έκταση 40 και το 1524 ο τίτλος αλλάζει από Familiarium Colloquiorum Formulae σε Familiarium Colloquiorum Opus 41. Χαρακτηριστικό γνώρισμα των Colloquia του Εράσμου είναι η πολύ μεγάλη θεματολογία τους, η οποία είναι εμφανής στην ποικιλία των τίτλων. Σε πολλές συζητήσεις αναπτύσσονται μεταξύ των συνομιλητών φιλοσοφικά θέματα, όπως για παράδειγμα στο διάλογο Philodoxus, όπου ο Έρασμος συνιστά να ζει ο καθένας απαρατήρητα από τους άλλους, ανακαλώντας στη μνήμη του αναγνώστη το επικούρειο λάθε βιώσας. Επίσης, το πλατωνικό ερώτημα για το αν το όνομα εκφράζει την ουσία ενός πράγματος, ο συσχετισμός Ελευθερίας και Νόμου και τα αποτελέσματα της αρχομανίας γίνονται αντικείμενο συζήτησης στους διαλόγους 42. Πέρα από φιλοσοφικά ζητήματα, αναπτύσσονται και θεολογικά θέματα σε πολλά Colloquia 43, όπου ο Έρασμος στέκεται επικριτικά απέναντι στη διαφθορά και στις καταχρήσεις στο χώρο της Εκκλησίας και στηλιτεύει τη μοναστική ζωή και τα κηρύγματα των μοναχών. Στο Naufragium ο συγγραφέας παρουσιάζει τις πιο γνωστές καταχρήσεις της Εκκλησίας και τις γελοιοποιεί. Στο Inquisitio de Fide περιορίζει την εκκλησιαστική δύναμη στους αφορισμούς και εμφανίζει το σεβασμό στο Σύμβολο της Πίστεως ως το μόνο απαραίτητο για τη σωτηρία του ανθρώπου. Το ΙΧΘΥΟΦΑΓΙΑ, μια συζήτηση ενός ιχθυοπώλη μ έναν κρεοπώλη, καταδεικνύει, μεταξύ και άλλων θεμάτων, το φαρισαϊσμό των εκπροσώπων της Εκκλησίας, οι οποίοι εμμένουν στην τήρηση των τύπων και παραβλέπουν την ουσία των πραγμάτων. Άλλοι διάλογοι έχουν ως θέμα τους την αγάπη, το γάμο, την ανατροφή των κοριτσιών και γενικά τη θέση της γυναίκας 44. Στο Virgo ΜΙΣΟΓΑΜΟΣ ένας νεαρός 38. Με το συγκεκριμένο διάλογο θα ασχοληθεί η παρούσα εργασία στη συνέχεια ( σσ ). 39. Για τους συγχρόνους του Εράσμου που έγραψαν σχολικούς διαλόγους βλ. W. Welzig, ό.π., σ. IX. 40. ad iustam voluminis magnitudinem, όπως αναφέρεται στον πρόλογο μιας έκδοσης του W. Welzig, ό.π., σσ. VIII- IX. 42. W. Welzig, ό.π., σ. X. 43. Στους διαλόγους με θρησκευτικό περιεχόμενο ανήκουν De votis temere susceptis, Militis et Carthusiani, Πτωχοπλούσιοι, Franciscani, Naufragium, Γεροντολογία sive όχημα, Abbatis et eruditae, Peregrinatio religionis ergo, ΙΧΘΥΟΦΑΓΙΑ, Funus, Concio sive mernardus, Exequiae seraphicae, Virgo ΜΙΣΟΓΑΜΟΣ, Inquisitio de fide. 44. Σ αυτή τη θεματική ομάδα ανήκουν οι διάλογοι Proci et puellae, Virgo ΜΙΣΟΓΑΜΟΣ, Virgo poenitens, Uxor μεμψίγαμος, Coniugium, Adolescentis et scorti, Abbatis et eruditae, Epithalamium Petri Aegidii, ΑΓΑΜΟΣ ΓΑΜΟΣ sive coniugium impar, Senatulussive. 10

12 άνδρας προειδοποιεί μια κοπέλα για τους κινδύνους της μοναστικής ζωής. Στο Virgo poenitens ένα κορίτσι εκφράζει μεταμέλεια για την απόφασή της να παντρευτεί. Στο Coniugium παρουσιάζονται με χιουμοριστική διάθεση τα προβλήματα που προκύπτουν από το γάμο. Στο Adolescentis et scorti 45 ο Έρασμος δεν διστάζει να περιγράψει ένα ρεαλιστικό διάλογο μεταξύ ενός νέου και μιας πόρνης, όπου ο νέος προσπαθεί να την πείσει για τους κινδύνους της πορνείας και για τη μάστιγα των αφροδισίων νοσημάτων και την προτρέπει σε μια καλύτερη πορεία ζωής. Υπάρχουν, επίσης, ορισμένα Colloquia στα οποία αναπαρίστανται συμπόσια με πολλούς συνομιλητές να συζητούν για ποικίλα θέματα και να απολαμβάνουν το φαγητό τους 46. Ωστόσο, καμία προσπάθεια θεματικής κατάταξης δεν μπορεί να είναι απόλυτα επιτυχής λόγω του θεματικού πλούτου που οι διάλογοι παρουσιάζουν. Ο τρόπος που ξεκινά η συζήτηση στα Colloquia ποικίλλει 47. Μια φραστική επίθεση, μια προκλητική στάση ενός ανθρώπου απέναντι σε κάποιον άλλο, μια αστεία φράση, ένα αίνιγμα δίνουν την αφορμή για διάλογο. Μπορεί ακόμη πιο απλά ένα άτομο να ρωτήσει κάποιο άλλο για το τι σκέφτεται ή να ζητήσει τη συμβουλή του. Μερικές φορές ο Έρασμος χρησιμοποιεί την τεχνική in medias res, με αποτέλεσμα η προϊστορία της συζήτησης που ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη, να αποκαλύπτεται έμμεσα και βαθμιαία. Συχνή είναι η έναρξη του διαλόγου με τη φράση : Φριχτά πράγματα τώρα εσύ διηγείσαι, δηλαδή ότι. Πολλές φορές οι συνομιλητές συναντιούνται τυχαία μετά από ένα μεγάλο χρονικό διάστημα, ακολουθούν οι χαιρετισμοί και με αφορμή την αλλαγμένη όψη ή την ιδιαίτερη συμπεριφορά ενός διαλεγόμενου, η συζήτηση ξεκινά. Οι συνδιαλεγόμενοι των Colloquia ανήκουν σε διαφορετικά κοινωνικά στρώματα. Λαϊκοί και κληρικοί, εύποροι και φτωχοί, αξιοσέβαστοι κύριοι και απατεώνες συζητούν μεταξύ τους. Μεγάλη έμφαση δίνει, επίσης, ο Έρασμος στον τρόπο συμπεριφοράς των συνομιλητών, καθώς ο οικοδεσπότης απευθύνεται με ευγένεια και σεβασμό στους καλεσμένους του και οι ηλικιωμένοι αντιμετωπίζονται με σεβασμό από τα υπόλοιπα πρόσωπα των διαλόγων. Οι συζητήσεις δομούνται πάνω στο δίπολο του λόγου και του αντιλόγου, χωρίς να βγαίνει ζημιωμένο το κωμικό στοιχείο. Τα μεγαλύτερα σε έκταση Colloquia παραπέμπουν ως προς το σχεδιασμό τους σε μικρά θεατρικά έργα. Ο Thompson 48 γράφει ότι ο Έρασμος έχει μια δραματική οπτική ματιά απέναντι στις καταστάσεις και στις σκηνές, αλλά όσα γράφει δεν είναι δράματα με την τυπική έννοια, αφού η δράση είτε ανακαλείται είτε υπονοείται είτε περιγράφεται, αλλά ο αναγνώστης φαντάζεται τη δράση χάρη στην τέχνη του συγγραφέα να τη διακηρύττει μέσα στους διαλόγους του. Ωστόσο ο Welzig αναφέρει ότι το 1529 ορισμένα μεμονωμένα Colloquia ανέβηκαν ως θεατρικά έργα σε σχολικές παραστάσεις στο Φράιμπουργκ Ο Smith αναφέρει ότι ο Έρασμος πήρε το θέμα αυτού του διαλόγου από τη δραματουργό του δέκατου αιώνα και μοναχή Hroswitha. Bλ. P. Smith, ό.π., σ Αναλυτική παρουσίαση των convivia θα ακολουθήσει στη συνέχεια της εργασίας (σσ ). 47. Για την ποικιλία στον τρόπο έναρξης των Colloquia βλ. W. Welzig, ό.π., σσ. XIV- XV. 48. C.R. Thompson, ό.π., σ. xxvii. 49. W. Welzig, ό.π., σ. XVII. 11

13 Σε παράδοξη αντίθεση με τη συχνά λεπτομερειακή παρουσίαση των συνομιλητών, υπάρχει μια ασάφεια σε πολλούς διαλόγους ως προς τον προσδιορισμό του τόπου 50. Αρκετές φορές ο αναγνώστης των διαλόγων δεν πληροφορείται για τον τόπο όπου διεξάγεται η συζήτηση και μόνο στο τέλος αυτής ενδέχεται να αντλήσει ορισμένα στοιχεία. Ωστόσο υπάρχουν ορισμένοι διάλογοι 51 που αποτελούν λαμπρές εξαιρέσεις, αφού είναι χαρακτηριστική σ αυτούς η λεπτομερειακή περιγραφή του χώρου. Στο διάλογο, για παράδειγμα, του ηγούμενου και της μορφωμένης κυρίας, ο οποίος λαμβάνει χώρα στην κατοικία της τελευταίας, είναι ιδιαίτερα περιγραφική η παρουσίαση της επίπλωσης και των αντικειμένων του σπιτιού. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν σε κάθε διάλογο τα ονόματα 52 των συνομιλητών, τα περισσότερα από τα οποία είναι παρμένα από την ελληνική γλώσσα. Ο Έρασμος επιλέγει για τον κάθε διαλεγόμενο ένα όνομα το οποίο να μιλά, να αποκαλύπτει, δηλαδή, την ιδιαιτερότητα του φορέα του και τα βασικά στοιχεία του χαρακτήρα και των αντιλήψεών του για τη ζωή. Ο Sophronius είναι συνετός και εγκρατής, ο Eusebius είναι ένας σοβαρός και σεβάσμιος γέροντας, η Eulalia μιλά με καλλιέπεια και ο Eutrapelus λέει αστείες ιστορίες και έχει χαρούμενη διάθεση. Με τον τρόπο αυτό γίνονται σαφείς οι απόψεις των συνομιλητών πολύ πριν οι ίδιοι αναπτύξουν μέσα στο διάλογο τις θέσεις τους. Μέσω του παιχνιδιού με την ετυμολογία των κυρίων ονομάτων, ο Έρασμος δεν διστάζει να σατιρίσει 53 πολλούς συγχρόνους του, αφού αυτά τα παράδοξα κωμικά ονόματα, βασισμένα κυρίως σε ελληνικές λέξεις, αποτελούν τα όπλα του εναντίον των αντιπάλων του. Πίσω από τον Glaucoplutus, για παράδειγμα, κρύβεται ο Ζβίγγλιος, το ψευδώνυμο Camilus αντιστοιχεί πιθανότατα στο σκοταδιστή Καρμελίτο Έγκμοντ, ενώ σε πολλές περιπτώσεις μόνο εικασίες μπορούν να γίνουν για τα πρόσωπα που κρύβονται πίσω από τα ψευδώνυμα. Σύμφωνα με τον Huizinga 54, στα Colloquia αποτυπώνονται καθαρά όλα όσα ο Έρασμος έχει ευχηθεί και έχει φανταστεί για τον κόσμο και τους ανθρώπους, δηλαδή μια καθαρά χριστιανική συμβίωση με θερμή πίστη, απλότητα, εγκράτεια, εύνοια, συμβιβασμό και ειρήνη. Ωστόσο ο ελευθεριάζων τόνος των διαλόγων και η αντι-εκκλησιαστική τους τάση έχουν σαν αποτέλεσμα το ξέσπασμα σκληρής κριτικής από την πλευρά της αυστηρής Καθολικής Εκκλησίας, αλλά και από την πλευρά των Προτεσταντών. Στην έκδοση του Μαρτίου του 1522 ο συντηρητικός από τη Λουβαίν, Νικόλας του Έγκμοντ εντοπίζει στο κείμενο των διαλόγων τέσσερα χωρία τα οποία, κατά τη γνώμη του, προβάλλουν αιρετικές 55 ιδέες. Στην επόμενη έκδοση της ίδιας χρονιάς ο Έρασμος τροποποιεί τα συγκεκριμένα χωρία, για να μετριάσει τις 50. W. Welzig, ό.π., σσ. XX- XXI. 51. Τέτοιοι διάλογοι είναι Γεροντολογία sive όχημα, Πτωχοπλούσιοι, Franciscani, Abbatis et eruditae, Convivium Religiosum. 52. Για τη χρήση των ονομάτων στα Colloquia και τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η γερμανική μετάφραση στην απόδοσή τους βλ. W. Welzig, ό.π., σσ. XXIV- XXV. 53. Για τη λειτουργία των ονομάτων ως σατιρικά όπλα βλ. P. Smith, ό.π., σ. 288, σ. 294, W. Welzig, ό.π., σσ. XXV- XXVI. 54. J. Huizinga, Europaischer Humanismus : Erasmus, Hamburg 1958, σ Bλ. P. Smith, ό.π., σσ

14 επικρίσεις, αλλά η επίθεση συνεχίζεται δριμύτερη με αποκορύφωση την καταδίκη 56 του περιεχομένου των Colloquia ως ασεβούς και αιρετικού από το πανεπιστήμιο της Σορβόννης το Μάη του Στην έκδοση του Ιουνίου του 1526 ο Έρασμος προσθέτει ως απάντηση ένα παράρτημα που αναφέρεται στη χρησιμότητα των διαλόγων. Σ αυτό ο Έρασμος υπερασπίζεται αρχικά το έργο και τον εαυτό του απέναντι σ αυτούς που εξετάζουν κάθε συλλαβή των Colloquia. Τονίζει ότι δεν τον ενδιαφέρει η σοβαροφάνεια των θεμάτων, αλλά η ωφέλεια του έργου στις νεανικές ψυχές, οι οποίες αφομοιώνουν καλύτερα τις γνώσεις μέσω του παιχνιδιού. Στη συνέχεια αναφέρεται σε αρκετούς διαλόγους της έκδοσης, παρουσιάζοντας το θέμα και τους παιδαγωγικούς στόχους της κάθε συζήτησης. Η αντοχή του Εράσμου δοκιμάζεται ακόμη μία φορά, όταν κάνει την εμφάνισή της μια μη εγκεκριμένη από τον ίδιο έκδοση των Colloquia από τον Λάμπερτ Κάμπεστερ 57, ένα θεολόγο από τη Σαξονία. Στόχος της επέμβασης του Κάμπεστερ στους διαλόγους του Εράσμου είναι να αποκαθάρει τα αιρετικά χωρία, με αποτέλεσμα το κείμενο αυτής της έκδοσης να μην έχει καμία σχέση με τους γνήσιους διαλόγους του Εράσμου. Παρά τις συνεχόμενες επιθέσεις κατά της συλλογής και τη δήλωση του Λούθηρου στο νεκροκρέβατό του ότι απαγορεύει στους γιους του να διαβάζουν τα Colloquia, επειδή εμπαίζουν τα ιερά 58, η δημοτικότητα του έργου δεν μειώνεται, αλλά αντίθετα αυξάνεται. Η ευρωπαϊκή φήμη του συγγραφέα σε συνδυασμό με το γεγονός ότι η συλλογή αποτέλεσε ένα επιτυχημένο σχολικό εγχειρίδιο, ερμηνεύουν τις πολυάριθμες εκδόσεις 59 και μεταφράσεις όχι μόνο την εποχή του Εράσμου, αλλά και μέσα στους επόμενους δύο αιώνες. 56. Η καταδίκη και η απαγόρευση των Colloquia από τη Σορβόννη δημοσιεύτηκε το Για τη σύγκρουση του Εράσμου με το πανεπιστήμιο της Σορβόννης και το περιεχόμενο του παραρτήματος, βλ. P. Smith, ό.π., σσ Bλ. P. Smith, ό.π., σσ , για τον Κάμπεστερ, αλλά και για άλλες επιθέσεις που δέχτηκε ο Έρασμος. 58. P. Smith, ό.π., σ Για τις εκδόσεις, τις μεταφράσεις και την επίδραση των Colloquia στη σύγχρονη και μεταγενέστερη σκέψη βλ. P. Smith, ό.π., σσ , Στ. Τσβάιχ, ό.π., σσ , W. Welzig, ό.π., σσ. XXIII- XXIV. 13

15 III. ΟΙ ΣΥΜΠΟΤΙΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ Μέσα στη θεματική varietas των Colloquia του Εράσμου, εντοπίζονται ορισμένοι διάλογοι οι οποίοι υφαίνονται, από άποψη περιεχομένου, πάνω σ ένα κοινό συμπoτικό ιστό. Πρόκειται για τους διαλόγους Nephalion sive νηφάλιον συμπόσιον, Πολυδαιτία, dispar convivium, Convivium fabulosum, Convivium poeticum, Convivium religiosum και Convivium profanum, οι οποίοι παρουσιάζουν φίλους συγκεντρωμένους γύρω από ένα τραπέζι να τρώνε και να συζητούν. Η παρουσία, άλλωστε, της λέξης Convivium στους τίτλους των έξι διαλόγων δικαιολογεί την ομαδοποίησή τους στην κατηγορία των συμποτικών 60. Βέβαια, το ειδικό θέμα που ο κάθε διάλογος πραγματεύεται, είναι διαφορετικό. Αυτή η θεματική διαφοροποίηση καταδεικνύεται στην ποικιλία των επιθετικών προσδιορισμών που προσδιορίζουν το ουσιαστικό Convivium και οι οποίοι άμεσα κατατοπίζουν τον αναγνώστη για το βασικό χαρακτηριστικό γνώρισμα της κάθε συζήτησης. Ειδικότερα, στο Νηφάλιον συμπόσιον απουσιάζει πλήρως το κρασί και οι συνδαιτυμόνες αναφέρονται σε σπουδαίες ρήσεις Ελλήνων και Λατίνων ανδρών. Στο Πολυδαιτία, dispar convivium παρουσιάζεται η προσπάθεια οργάνωσης ενός συμποσίου με πολλούς καλεσμένους διαφορετικής νοοτροπίας, γλώσσας και εθνικότητας. Στο Convivium fabulosum διατυπώνονται από τους παρισταμένους fabulae, δηλαδή ιστορίες που ανήκουν περισσότερο στη σφαίρα του μύθου και προκαλούν στους συνδαιτυμόνες ευθυμία και γέλιο. Το Convivium poeticum αποτελεί μία σύναξη ποιητών, οι οποίοι εκθέτουν τους μετρικούς και πραγματολογικούς τους προβληματισμούς πάνω σε αποσπάσματα ποιητικών κειμένων και συνθέτουν ποιήματα. Στο Convivium religiosum δεσπόζει η χριστιανική ευσέβεια και σχολιάζονται θεολογικά χωρία. Τέλος, στο Convivium profanum κυριαρχεί άφθονο κρασί και φαγητό και μια πλούσια θεματολογία που εκτείνεται από θέματα φαγητού μέχρι το θέμα του σκοπού και της τήρησης της νηστείας. Όσον αφορά το περιεχόμενο των διαλόγων, στο Νηφάλιον συμπόσιον οι δέκα συνδαιτυμόνες αποφασίζουν, με αφορμή την τερπνότητα του τόπου, να διοργανώσουν ένα συμπόσιο. Ωστόσο η παντελής απουσία κρασιού και η παραγωγή μόνο ορισμένων λαχανικών από τον κήπο γεννούν την ιδέα ενός συμποσίου όπου η έλλειψη κρασιού και φαγητού θα αντισταθμιστεί με τη διήγηση ρήσεων που διατυπώθηκαν από σημαντικές προσωπικότητες. Αυτή η ιδέα γίνεται από όλους αποδεκτή και με τον τρόπο αυτό αρχίζει η διήγηση περιστατικών μέσα από τα οποία καταδεικνύονται η υπομονή του Φωκίωνα και του Αριστείδη, η ανωτερότητα του Σωκράτη και του Κάτωνα του πρεσβύτερου και η σοφία του Διογένη. Σε άλλες διηγήσεις παρουσιάζονται τα ετοιμόλογα λόγια του Φωκίωνα, όταν υπερασπιζόταν έναν ανάξιο άνθρωπο, η αγενής συμπεριφορά του Δημοχάρη, ανεψιού του Δημοσθένη, προς το Φίλιππο της Μακεδονίας, ο τρόπος απόκτησης καλού ονόματος 60. Για μια δυνατή, αν και καταχρηστική, ομαδοποίηση των διαλόγων στην κατηγορία των συμποτικών κάνει λόγο ο Jeanneret, o οποίος επισημαίνει την επίδραση των συμποτικών διαλόγων του Πλάτωνα, του Αύλου Γέλλιου και του Αθήναιου στη διαμόρφωση των ερασμιακών συμποσίων. Βλ. Μ. Jeanneret, A Feast of Words, μτφ. J. Whiteley, E. Hughes, Cambridge 1991, σσ

16 σύμφωνα με το Σωκράτη, η εύστροφη απάντηση μιας Σπαρτιάτισσας δούλης και η ταπεινότητα και ο φόβος της Νέμεσης που χαρακτήριζαν το Μακεδόνα Φίλιππο. Ο διάλογος κλείνει με μια αμοιβαία υπόσχεση μεταξύ του οικοδεσπότη και των καλεσμένων για επανάληψη του συμποσίου. Ο διάλογος Πολυδαιτία, dispar convivium είναι αφιερωμένος στην περιγραφή ενός συμποσίου που κινδυνεύει να αποτύχει λόγω της διαφορετικότητας των καλεσμένων. Ο Σπούδος απευθύνεται στον Απίτιο 61, ειδικό στη διοργάνωση επιτυχημένων συμποσίων και του ζητά συμβουλές για το πώς να οργανώσει ένα συμπόσιο με πολλούς καλεσμένους, οι οποίοι έχουν διαφορετικές αντιλήψεις, ηλικίες, μιλούν διαφορετικές γλώσσες και προέρχονται από διαφορετικές χώρες. Ο Απίτιος, αν και αρχικά απρόθυμος, δίνει στη συνέχεια τις συμβουλές του για την αντιμετώπιση αυτού του πύργου της Βαβέλ. Προτρέπει το Σπούδο να δώσει προσοχή στο που θα καθίσουν οι καλεσμένοι, στην τοποθέτηση και στην ποικιλία των εδεσμάτων, καθώς και στο θέμα του ποτού. Επιπλέον ο Απίτιος επισημαίνει ότι ο Σπούδος οφείλει να συμπεριφέρεται με ευγένεια και εγκαρδιότητα στους καλεσμένους του, να τους μιλά στη γλώσσα τους και για ζητήματα που άπτονται των ενδιαφερόντων τους. Ο Σπούδος πρέπει να αποφύγει οποιαδήποτε νύξη σε θέματα που ενδέχεται να προκαλέσουν θλίψη ή θυμό και να μην αναφέρει τίποτα στους καλεσμένους για τον κόπο που κατέβαλε ο ίδιος για τη διοργάνωση του συμποσίου. Στο τέλος του διαλόγου ο Απίτιος απευθύνει στο Σπούδο μια γενικότερη συμβουλή : να μην προσπαθεί σ όλη του τη ζωή να ικανοποιεί τους πάντες και να έχει πάντα στο νου του το ρητό Ne quid nimis. To Convivium fabulosum παρουσιάζει στην ουσία ένα διαγωνισμό ευτράπελων ιστοριών μεταξύ εννέα συνδαιτυμόνων. Από την αρχή του διαλόγου, ο συμποσίαρχος Ευτράπελος ορίζει τους κανόνες του συμποσίου και του διαγωνισμού και δίνει τις απαραίτητες διευκρινίσεις. Στόχος είναι η ανάδειξη της πιο ευχάριστης, αλλά και της πιο βαρετής ιστορίας. Ο οικοδεσπότης και οι καλεσμένοι του αρχίζουν τη διήγηση αστείων ιστοριών με ποικίλα θέματα όπως είναι η εξαπάτηση ενός παπουτσή από το Μάκκο, μιας μανάβισσας από έναν επιτήδειο και ενός ιερέα από έναν απατεώνα. Άλλες ιστορίες προβάλλουν την ανταμοιβή της αυτάρκειας και της ευγένειας και άλλες πραγματεύονται την αστεία τιμωρία εκείνων που στόχευαν να ξεγελάσουν το βασιλιά Λουδοβίκο. Θέματα των υπόλοιπων ιστοριών είναι η ανεκτικότητα του Μαξιμιλιανού απέναντι σε κάποιους οφειλέτες του, η εξαπάτηση ενός τοκογλύφου από τον ιερέα Αντώνιο και η αποστομωτική απάντηση του τελευταίου σ έναν ανταγωνιστή του. Στο τέλος οι συμποσιαστές καλούν τον κριτή Γελασίνο να ανακηρύξει το νικητή, αλλά ο διαγωνισμός διακόπτεται λόγω του ερχομού ενός φίλου, του Λεβίνου, ο οποίος προσκαλεί στο σπίτι του όλους τους παριστάμενους σε θεολογικό 62 συμπόσιο την επόμενη ημέρα. 61. Προφανώς πρόκειται για τον Apicius, το γνωστό Λατίνο συγγραφέα μαγειρικής, αφού είναι γνωστό ότι τα σύμφωνα t και c συγχέονταν στο Μεσαίωνα και στην Αναγέννηση. 62. Το θεολογικό συμπόσιο που υπόσχεται ο Λεβίνος στο τέλος του Convivium fabulosum, φαίνεται να υλοποιείται μέσα από το διάλογο του Εράσμου Convivium religiosum. Αν και τα πρόσωπα των δύο διαλόγων είναι διαφορετικά, ωστόσο αποκαλύπτεται η πρόθεση του Εράσμου για συμπληρωματική λειτουργία του ενός convivium προς το άλλο. 15

17 Ο ποιητικός χαρακτήρας του Convivium poeticum αποκαλύπτεται ήδη από την αρχή του διαλόγου με την έμμετρη 63 απόδοση των λόγων του οικοδεσπότη Ιλάριου. Οι συνδαιτυμόνες απολαμβάνουν το φαγητό και ταυτόχρονα παρουσιάζουν μετρικούς και πραγματολογικούς προβληματισμούς πάνω σε χωρία από τον πρόλογο του Eunuchus και από την Andria του Τερέντιου, από τις Epodi του Ορατίου, από εκκλησιαστικούς ύμνους, από τις Epistulae του Σενέκα και από τους Σοφιστικούς ελέγχους του Αριστοτέλη. Δύο πρόσωπα που επίσης εμφανίζονται στο διάλογο είναι οι δύο υπηρέτες, η Μαργαρίτα και ο Ποντικός. Η Μαργαρίτα, μάλιστα, διαθέτει δυναμικό χαρακτήρα και δεν διστάζει να αποδείξει ότι οι ποιητές δεν είναι ικανοί να ξεχωρίσουν ένα μαρούλι από ένα παντζάρι. Το πέρασμα της ποιητικής συντροφιάς από το σπίτι στον κήπο αποτελεί την αφορμή για έναν ποιητικό διαγωνισμό με θέμα την ομορφιά των λουλουδιών και των δέντρων και έπαθλο ένα καλάθι γεμάτο φρούτα του κήπου. Οι συνδαιτυμόνες συνθέτουν στίχους σε διάφορα μέτρα, αλλά ο ξαφνικός ερχομός της Μαργαρίτας διακόπτει το διαγωνισμό. Αυτή τους υπενθυμίζει ότι ο καθένας πρέπει να επιστρέψει στο σπίτι του λόγω του προχωρημένου της ώρας. Ο διάλογος κλείνει με τον κριτή του διαγωνισμού να υποστηρίζει ότι το έπαθλο του ανήκει, επειδή ήταν ο μόνος που αντιμετώπισε τον οξύθυμο χαρακτήρα της Μαργαρίτας. Οι υπόλοιποι αποδέχονται αυτήν την πρόταση. Η ομορφιά της θαλερής φύσης αποτελεί και στο Convivium religiosum την αιτία για την οργάνωση του συμποσίου. Αμέσως μόλις οι καλεσμένοι φτάνουν στο κτήμα του οικοδεσπότη Ευσέβιου, περιηγούνται με τη βοήθειά του το χώρο του κήπου και παρατηρούν τα λουλούδια, τα δέντρα, τα πτηνά, τα νερά και τα οικήματα με τις ζωγραφιές τους. Ακολουθεί το πλύσιμο των χεριών και η προσευχή πριν το γεύμα. Οι καλεσμένοι κάθονται στις θέσεις που τους υποδεικνύονται και αρχίζουν την ανάλυση αποσπασμάτων από βιβλία τη Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης. Η θεολογική συζήτηση διακόπτεται, για να προτρέψει ο οικοδεσπότης τους συνδαιτυμόνες του στην κατανάλωση φαγητού και στη λελογισμένη πόση κρασιού, αλλά σύντομα επανέρχονται διάφορα χωρία από τις επιστολές του Αποστόλου Παύλου ως θέμα συζήτησης. Στη συνέχεια αναλύονται τα λόγια του Κάτωνα και του Σωκράτη για το εφήμερο της ανθρώπινης ζωής και διατυπώνεται η άποψη για μια ουσιαστική και όχι τυπική συμμετοχή των Χριστιανών στα εκκλησιαστικά μυστήρια και για προσφορά ελεημοσύνης σε όσους πραγματικά τη χρειάζονται. Μετά τη συζήτηση πάνω σε ένα χωρίο του ευαγγελιστή Ματθαίου, το συμπόσιο τελειώνει με τον τρόπο που άρχισε, δηλαδή με προσευχή και με την προσφορά δώρων φιλοξενίας του Ευσέβιου προς τους καλεσμένους του. Ο ίδιος, μάλιστα, εκπληρώνει την επιθυμία τους για μια τελευταία βόλτα στον κήπο και τους προτρέπει να παραμείνουν στο σπίτι του, παρόλο που αυτός πρέπει να φύγει, προκειμένου να βοηθήσει φιλικά του πρόσωπα που βρίσκονται σε γειτονικά χωριά. Οι καλεσμένοι τού εύχονται καλό ταξίδι και καλή επιστροφή. Ο διάλογος Convivium profanum ξεκινά με την τυχαία συνάντηση δύο φίλων, του Χριστιανού και του Αυγουστίνου, και με την πρόσκληση του Χριστιανού προς το 63. Τα εναρκτήρια λόγια του διαλόγου και του οικοδεσπότη αποδίδονται με ιάμβους. 16

18 δεύτερο να παραβρεθεί στο γεύμα που διοργανώνει στο σπίτι του. Ο Αυγουστίνος φτάνει με καθυστέρηση και διαπιστώνει έκπληκτος τον πλούτο και την ποικιλία των εδεσμάτων. Οι παριστάμενοι πλένουν τα χέρια τους, κάθονται στη θέση που επιθυμούν, προσεύχονται και ακολουθεί συζήτηση, κυρίως μεταξύ Χριστιανού και Αυγουστίνου, με ποικίλη θεματολογία, όπως είναι ο συσχετισμός της μαγειρικής με τη ρητορική, το καλύτερο είδος κρασιού και η συνήθεια του κυνηγιού. Ο Χριστιανός και ο Αυγουστίνος συζητούν για ελάφια, λαγούς, χήνες, κόκορες, ψάρια και για το θέμα της νηστείας και της επιλογής των τροφών. Στη συνέχεια ο Χριστιανός ευχαριστεί τους καλεσμένους του για την παρουσία τους και όλοι μαζί πίνουν κρασί. Ωστόσο ο Έρασμος, ένας από τους συνδαιτυμόνες, ειδοποιείται πως πρέπει να φύγει και αποχαιρετά την ευχάριστη σύναξη, η οποία απολαμβάνει πια το επιδόρπιο. Ο Χριστιανός απευθύνεται στον Αυγουστίνο και τον προτρέπει σ ένα επιμορφωτικό παιχνίδι. Του ζητά, δηλαδή, να διατυπώσει εκφράσεις και προτάσεις της καθημερινής ζωής με ποικίλους τρόπους, χωρίς να αλλοιωθεί το νόημα και με την ταυτόχρονη τήρηση των γραμματικών και συντακτικών κανόνων. Ο Αυγουστίνος πραγματοποιεί την επιθυμία του. Το συμπόσιο κλείνει με προσευχή στη λατινική και ελληνική γλώσσα και ακολουθούν οι αμοιβαίες ευχαριστίες μεταξύ των παρισταμένων. Ωστόσο οι καλεσμένοι προτείνουν στο Χριστιανό μια περιήγηση στον κήπο του, ο οικοδεσπότης αποδέχεται την πρόταση και ζητά από τον Αυγουστίνο να διατυπώσει κανόνες σχετικούς με τον τρόπο που μπορεί κάποιος να ποικίλλει μια πρόταση εύκολα, ευχάριστα και κομψά, κατά το πρότυπο των ρητορικών λόγων του Ασίνιου Πολλίωνα. Ο Αυγουστίνος διατυπώνει ορισμένους κανόνες, τους οποίους άμεσα θέτει σε εφαρμογή μέσω παραδειγμάτων. Η δύση, όμως, του ήλιου υποχρεώνει τους συνομιλητές να τερματίσουν τη συζήτησή τους μέχρι την επόμενη ημέρα. Aν και τα έξι Convivia δεν εκδόθηκαν από τον Έρασμο την ίδια χρονιά 64, εμφανίζουν μεταξύ τους κοινά στοιχεία. Σ αυτά ανήκει η παρουσία αυτούσιων ελληνικών λέξεων και εκφράσεων διάσπαρτων μέσα στους διαλόγους. Ειδικότερα στο Νηφάλιον συμπόσιον, Πολυδαιτία, dispar convivium, Convivium fabulosum και Convivium religiosum ενσωματώνονται ελληνικές λέξεις, εκφράσεις και προτάσεις μέσα στο λατινικό κείμενο, στο Convivium poeticum παρατίθεται στο πρωτότυπο ένα μικρό απόσπασμα από τους αριστοτελικούς Ελέγχους και ένα από τα ποιήματα του διαγωνισμού συντίθεται σε ελληνικό στίχο, ενώ στο Convivium profanum η προσευχή με την οποία ολοκληρώνεται το συμπόσιο, διατυπώνεται στη λατινική και στην ελληνική γλώσσα. Επιπλέον, στους έξι διαλόγους χρησιμοποιούνται λατινικές λέξεις οι οποίες, όμως, αποτελούν στην ουσία πιστές μεταγραφές ελληνικών λέξεων στη λατινική. Λέξεις όπως hyperbolae, sphaeras, tetradas, coronidem, apophthegma, symposiarchus, cacodaemonem, monachos, holocausta, museion και techna είναι λίγες από την πληθώρα των ελληνικών λέξεων που εντοπίζονται στο κείμενο των διαλόγων. Με τον τρόπο αυτό η λατινική συναντά την ελληνική γλώσσα και συνιστούν ένα αρμονικό σύνολο. Στους συμποτικούς διαλόγους του Εράσμου το κλίμα μεταξύ των 64. Μ. Jeanneret, ό.π., σ

19 συνδαιτυμόνων παρουσιάζεται ιδιαίτερα ευχάριστο και ήρεμο. Όπως επισημαίνει ο Jeanneret 65, οι φίλοι αγγίζουν μεταξύ τους μια ισορροπημένη κατάσταση ευημερίας, στην οποία το σώμα και το πνεύμα ικανοποιούνται εξίσου απόλυτα μέσα σ ένα περιβάλλον ανθρώπινης ζεστασιάς. Οι συμποσιαστές γνωρίζουν καλά τις προϋποθέσεις ενός επιτυχημένου διαλόγου, με αποτέλεσμα η κάθε συζήτηση να εκτυλίσσεται ομαλά και να μην παρατηρούνται εντάσεις. Ο οικοδεσπότης και οι καλεσμένοι του παραδίδουν μαθήματα καλής συμπεριφοράς, αλλά και ο ίδιος ο Έρασμος προσφέρει με το διάλογο Πολυδαιτία, dispar convivium ένα μεταμφιεσμένο εγχειρίδιο συμπoτικού savoir-vivre, αφού εκεί ο Απίτιος διατυπώνει τα χαρακτηριστικά που συνιστούν έναν ιδανικό συμποσίαρχο. Όλα τα πρόσωπα που συμμετέχουν στα Convivia, με την εξαίρεση των υπηρετών, είναι άνδρες μορφωμένοι και γνώστες αρχαίων ελληνικών, λατινικών και θεολογικών κειμένων, οι οποίοι συζητούν με απλότητα και απολαμβάνουν την ανθρώπινη επαφή. Κοινά στοιχεία των διαλόγων είναι η τερπνότητα της φύσης, η ευγένεια και η ταπεινότητα του οικοδεσπότη, η καλή διάθεση των καλεσμένων, οι αμοιβαίες φιλοφρονήσεις και η υπόσχεση των παρισταμένων για επανάληψη του συμποσίου. Ιδιαίτερα χαρακτηριστική είναι στα Convivia η αλληλεπίδραση τροφής και λόγου, αφού αυτά τα δύο βρίσκονται είτε σε σχέση υποκατάστασης είτε συμπληρωματική είτε αναλογίας 66. Στο Νηφάλιον συμπόσιον η αναφορά αξιόλογων φράσεων υποκαθιστά την έλλειψη τροφής. Η πληρότητα, μάλιστα, που οι ρήσεις προσφέρουν στους συνδαιτυμόνες, είναι ιδιαίτερα μεγάλη, με αποτέλεσμα αυτοί να αισθάνονται σαν να είχαν πάρει μέρος σε συμπόσιο καλύτερο από αυτά του Απίτιου 67. Από την άλλη πλευρά, τα άνοστα αυγά στο Convivium poeticum 68 και το λιτό γεύμα στο Convivium religiosum βελτιώνονται γευστικά χάρη στην παράθεση και ανάλυση ποιητικών και θεολογικών χωρίων αντίστοιχα. Η πνευματική, δηλαδή, τροφή συμπληρώνει την απλότητα των εδεσμάτων και με τον τρόπο αυτό οι παριστάμενοι τέρπονται. Αντίθετα, στο Πολυδαιτία, dispar convivium τροφή και λόγος έχουν σχέση αναλογίας. Στις συμβουλές του προς το Σπούδο ο Απίτιος χρησιμοποιεί μια αναλογία 69 : πρέπει να υπάρχουν τόσα πιάτα σ ένα συμπόσιο, όσες είναι οι πράξεις σε ένα θεατρικό έργο και όσα είναι τα μέρη ενός ρητορικού λόγου, δηλαδή πέντε. Παρόμοια σχέση παραλληλίας μεταξύ μαγειρικής και ρητορικής εντοπίζεται στο Convivium profanum. Ο Χριστιανός εύχεται να γνώριζε τη 65. Μ. Jeanneret, ό.π., σ Βλ. Μ. Jeanneret, σσ Profecto nec Apitius potuisset discum suaviorem apponere, Νηφάλιον συμπόσιον 522, ( Οι παραπομπές για το λατινικό κείμενο των διαλόγων Νηφάλιον συμπόσιον, Convivium fabulosum και Convivium religiosum γίνονται σε σελίδα και στίχους της έκδοσης W. Welzig, Erasmus von Rotterdam - Ausgewahlte Schriften, τ. 6, Darmstadt 1967 ). 68. Certe fabulis condiemus ova nostra, Convivium poeticum. 69. Sp. Sed quoties mutabo patinas? Ap. Quot partibus constat oratio rhetorica? Sp. Quinque, ni fallor. Ap. Quot actibus constat fibula? Sp. Apud Horatium legi : Ne sit quinto productior actu. Ap. Toties mutabis patinas, Πολυδαιτία, dispar convivium. 18

20 ρητορική τέχνη τόσο καλά, όσο τη μαγειρική 70. Αν και σ αυτό το διάλογο οι δύο συνομιλητές, Χριστιανός και Αυγουστίνος, προκρίνουν τη γνώση της μαγειρικής, είναι φανερή στα Convivia η αλληλεπίδραση και συνύπαρξη υλικής και πνευματικής τροφής. 70. Si oratoriam, aeque artem ut culinariam callerem, nec Cicero ipse me vinceret, Convivium profanum. 19

ΣΤΗ ΔΥΣΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΝΤΥΠΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ (16 Ο αι.)

ΣΤΗ ΔΥΣΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΝΤΥΠΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ (16 Ο αι.) ΣΤΗ ΔΥΣΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΝΤΥΠΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ (16 Ο αι.) 1. Από τον Έρασμο στο Textus Receptus Πρώτη έκδοση του ελληνικού κειμένου της Αγ. Γραφής η πολύγλωσση Κομπλουτιανή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ Η έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων συνοδεύει σχεδόν πάντα την αίτηση για την είσοδο σε οποιοδήποτε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών. Την έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η ιδέα Η θέση και ο ρόλος της γυναίκας στο κοινωνικό σύνολο διαφοροποιείται από κοινωνία σε κοινωνία και από εποχή σε εποχή. Είναι πολύ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. 22/5/2012 INTERNATIONAL SCHOOL OF ATHENS Κεφαλληνού Λουκία

ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. 22/5/2012 INTERNATIONAL SCHOOL OF ATHENS Κεφαλληνού Λουκία ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 22/5/2012 INTERNATIONAL SCHOOL OF ATHENS Κεφαλληνού Λουκία Γιώργος Θεοτοκάς Κωνσταντινούπολη 1905- Αθήνα 1966 Αργώ (Θέλω γράμματα) 1 Γραμματολογικά

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1. Ανάπτυξη και Ενδυνάμωση του Εαυτού 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 Συναισθηματική Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΕΛΛΑΔΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ 1. ΣΥΝΤΟΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ 14 ΙΟΥΝΙΟΥ 1925 Ιδρύεται το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης. 1942 Αρχίζει

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

www.synodoiporos,weebly.com Page 1

www.synodoiporos,weebly.com Page 1 ΓΡΑΦΟΝΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Σε πρώτη φάση διαβάζουμε τουλάχιστον 2 φορές ολόκληρο το κείμενο και φροντίζουμε να το κατανοήσουμε πλήρως. Προσέχουμε ιδιαίτερα τη στάση - άποψη του συγγραφέα και το σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

25 Χρόνια Erasmus Αργυρούν. Ιωβηλαίον. εκπαίδευσης. χρόνια ERASMUS: Ανοίγει. Προγράμματος ERASMUS πραγματοποιείται σε όλα τα

25 Χρόνια Erasmus Αργυρούν. Ιωβηλαίον. εκπαίδευσης. χρόνια ERASMUS: Ανοίγει. Προγράμματος ERASMUS πραγματοποιείται σε όλα τα 25 Χρόνια Erasmus Αργυρούν Ιωβηλαίον Το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Erasmus συμπληρώνει φέτος 25 χρόνια λειτουργίας στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Στην Ελλάδα, με σύνθημα «25 χρόνια ERASMUS: Ανοίγει

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ Οι ερωτήσεις προέρχονται από την τράπεζα των χιλιάδων θεμάτων του γνωστικού αντικειμένου των θεολόγων που επιμελήθηκε η εξειδικευμένη ομάδα εισηγητών των Πανεπιστημιακών Φροντιστηρίων

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Μάθημα Δεύτερο από την σειρά Οικοδομώντας μία Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Ένα πρότυπο που παρέχει: το

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΗΔομή του Εκπαιδευτικού Υλικού Για τη διδασκαλία της Γλώσσας στην Γ τάξη του Δημοτικού χρησιμοποιείται το παρακάτω υλικό: Βιβλίο του Μαθητή, 3 τεύχη (240

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1.Ο Πρωταγόρας παρουσιάζει στο σημείο αυτό μια ιδιαιτέρως ρηξικέλευθη τοποθέτηση σχετικά με την έννοια και το σκοπό της τιμωρίας. Η τιμωρία, σύμφωνα με τον Πρωταγόρα δεν είναι εκδίκηση και

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σε εφαρμογή

Η ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σε εφαρμογή 1 ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΕΣΣ Φωτίζοντας τη διδασκαλία: Σύγχρονες Διδακτικές Προσεγγίσεις Η ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σε εφαρμογή ΚΟΡΙΝΘΟΣ 2013 Μπιλιούρη Αργυρή Δ/ντρια 5 ου Δημ.Σχ.Ναυπλίου ΜSc Διδακτική Λογοτεχνίας

Διαβάστε περισσότερα

Θεσ/νικη, 14/10/2015 Αριθμός Πρωτ. 388. Προς

Θεσ/νικη, 14/10/2015 Αριθμός Πρωτ. 388. Προς ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ 1 Ο ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) Από τον 2ο αιώνα και εξής η λέξη ευαγγέλιο δηλώνει: τα βιβλία εκείνα της Καινής Διαθήκης που περιέχουν και αφηγούνται το γεγονός της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ. Στο πρόγραμμα συμμετείχαν 19 μαθητές της Β τάξης

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ. Στο πρόγραμμα συμμετείχαν 19 μαθητές της Β τάξης 16 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Στο πρόγραμμα συμμετείχαν 19 μαθητές της Β τάξης ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ : ΑΝΥΨΗΤΑΚΗ ΕΙΡΗΝΗ,ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΥ ΟΛΓΑ Κάποτε η τροφή ήταν απαραίτητη

Διαβάστε περισσότερα

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια»

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» Α ομάδα «Κάθεσαι καλά, Γκέοργκ; Καλύτερα να καθίσεις, γιατί σκοπεύω να σου διηγηθώ μια ιστορία για γερά νεύρα». Με αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας του βιβλίου αρχίζει να ξετυλίγει

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 3: Βυζαντινή Επιστολογραφία: είδη - χαρακτηριστικά. Συνέσιος ο Κυρηναίος: Βίος και Έργο Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα έρθουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

4. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ (1517-1555)

4. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ (1517-1555) 4. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ (1517-1555) Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): Ρώμη, Βυζάντιο, βούλλα, συγχωροχάρτι, επιστήμη, Αναγέννηση, Μεσαίωνας, τυπογραφία. Από τα τέλη του

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

1 ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ B ΛΥΚΕΙΟΥ (Θεωρία Σχολικού βιβλίου, σελ. 249-257) A.ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΓΡΑΠΤΟ ΛΟΓΟ 1. Κρατώ σηµειώσεις κατά παράγραφο 1. Εντοπίζω τα κύρια συστατικά της παραγράφου 2. Παρουσιάζω παραλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Τα παιδιά του Αδάμ είναι τα άκρα ενός σώματος, Μοιράζονται όλα την ίδια ρίζα. Όταν ένα άκρο περνάει τις μέρες του

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή;

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Γιατί μελετούμε την Αγία Γραφή; Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Είναι ένα σπουδαίο βιβλίο Το πιο πολυδιαβασμένο στον κόσμο. Το πρώτο που τυπώθηκε από τον Γουτεμβέργιο

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας αναφέρεται στο φαινόμενο της έξαρσης της νεανικής εγκληματικότητας

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

Μια παράμετρος επιτυχίας διοίκησης έργου

Μια παράμετρος επιτυχίας διοίκησης έργου EMPATHY ΕΝΣΥΝΑΙΣΘΗΣΗ Μια παράμετρος επιτυχίας διοίκησης έργου Εισηγητής: Νίκος Α. Χαζάπης, Μ.Μ, τεχνικός σύμβουλος Καθορισμός διαδικασιών Λειτουργικής Παραλαβής Συστημάτων Κτιρίων Μέλος ASHRAE, CIBSE,

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Γενικά Δημήτρης Χατζής Περιεχόμενα «Το διπλό βιβλίο» Περίληψη Ιστορικό πλαίσιο Τίτλος του έργου Δομή

Διαβάστε περισσότερα

Πώς περνάμε τη μέρα μας;

Πώς περνάμε τη μέρα μας; Πώς περνάμε τη μέρα μας; Διδακτική πρόταση 2: Συνοπτικό πλαίσιο καθημερινής ζωής Ερώτημα-κλειδί Πώς περνούμε τη μέρα μας από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Σύνδεση με το προηγούμενο μάθημα Στο προηγούμενο

Διαβάστε περισσότερα

Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο

Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο Η επιστολή ή το γράμμα είναι ένα είδος επικοινωνιακού λόγου, πολύ χρήσιμο για την κοινωνική μας ζωή. Υπάρχουν διάφορα είδη επιστολών. Μια επιστολή μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να:

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΥΤΡΟΠΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Ανταποκρίνονται στην ακρόαση του προφορικού

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Το Δ ευαγγέλιο και η σχέση του με τα Συνοπτικά «Πνευματικό» ευαγγέλιο- «σωματικά» ευαγγέλια Ομοιότητες-διαφορές Δε διασώζει καμία από τις 50 και πλέον παραβολές

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ενότητα 1.2: Ειδική εισαγωγή - Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ Σωτήριος Δεσπότης Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ (Λουκάς - Πράξεις) 1 Ευαγγέλιο

Διαβάστε περισσότερα

http://www.gdimitrakopoulos.gr

http://www.gdimitrakopoulos.gr ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Θεολογίας. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια

Τμήμα Θεολογίας. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια Τμήμα Θεολογίας Α.Π.Θ. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Α. ΤΟΜΕΙΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Το Τμήμα Θεολογίας της Θεολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ ΔΙΑΛΟΓΟΥ. Συντονιστές: Σοφία Καλογρίδη & Ιγνάτιος Καράμηνας

ΘΕΜΑ ΔΙΑΛΟΓΟΥ. Συντονιστές: Σοφία Καλογρίδη & Ιγνάτιος Καράμηνας ΘΕΜΑ ΔΙΑΛΟΓΟΥ «ΚΑΛΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ» Συντονιστές: Σοφία Καλογρίδη & Ιγνάτιος Καράμηνας Θέματα για συζήτηση: [Μπορείτε να συμμετάσχετε, στέλνοντας απόψεις, προτάσεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Όμορφος κόσμος Φροντίζουμε όλα τα πλάσματα Η Αγία Μελανγκέλ: η προστάτιδα του περιβάλλοντος Εξακόσια χρόνια μετά τη γέννηση του Χριστού, γεννήθηκε στα καταπράσινα δάση της Ιρλανδίας μια

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

Σε κάθε κεφάλαιο αναφέρει πρώτα την ιστορία της κάθε Μονής και μετά συμπληρώνει τις συνταγές που υλοποιούνται από τους μαγείρους μοναχούς.

Σε κάθε κεφάλαιο αναφέρει πρώτα την ιστορία της κάθε Μονής και μετά συμπληρώνει τις συνταγές που υλοποιούνται από τους μαγείρους μοναχούς. Μια γυναίκα γράφει «συνταγές από το Περιβόλι της Παναγιάς» Δημοσιεύτηκε στις 21/02/2012 στις 11:41 μμ στις κατηγορίες: ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ στο PSEMA, ΜΑΓΕΙΡΕΜΑΤΑ, ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ Η συγγραφέας Μαριάνθη Μυλωνά

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΚΟΚΚΙΝΟΧΩΡΙΩΝ «Προκλήσεις και Διέξοδοι. Η διαμόρφωση της ταυτότητας του πολίτη στον 21ο αιώνα»

ΛΥΚΕΙΟ ΚΟΚΚΙΝΟΧΩΡΙΩΝ «Προκλήσεις και Διέξοδοι. Η διαμόρφωση της ταυτότητας του πολίτη στον 21ο αιώνα» ΛΥΚΕΙΟ ΚΟΚΚΙΝΟΧΩΡΙΩΝ «Προκλήσεις και Διέξοδοι. Η διαμόρφωση της ταυτότητας του πολίτη στον 21ο αιώνα» Παράμετρος Λυκείου Κοκκινοχωρίων: «Η απαξίωση των νέων απέναντι στους θεσμούς» Συντονιστές παραμέτρου:

Διαβάστε περισσότερα

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ.

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. Είδαμε πως το 4.2% των μαθητών στο δείγμα μας δεν έχουν ελληνική καταγωγή. Θα μπορούσαμε να εξετάσουμε κάποια ειδικά χαρακτηριστικά αυτών των ξένων μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ για τους εκπαιδευτικούς Αγγλικής σε σχολεία ΕΑΕΠ του νομού Αττικής Περιόδου Οκτωβρίου Δεκεμβρίου 2012. Απολογιστική Έκθεση

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ για τους εκπαιδευτικούς Αγγλικής σε σχολεία ΕΑΕΠ του νομού Αττικής Περιόδου Οκτωβρίου Δεκεμβρίου 2012. Απολογιστική Έκθεση ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ για τους εκπαιδευτικούς Αγγλικής σε σχολεία ΕΑΕΠ του νομού Αττικής Περιόδου Οκτωβρίου Δεκεμβρίου 2012 Απολογιστική Έκθεση Α. Γενικά στοιχεία Στο πλαίσιο της Πράξης «Νέες Πολιτικές Ξενόγλωσσης

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) Μαρία Πολυδούρη ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Το ποίηµα υπερασπίζεται µια ορισµένη ποιητική επιλογή. Ποια είναι αυτή και σε ποιο είδος

Διαβάστε περισσότερα

Ο κανονισμός λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων σε «Κείμενο για όλους»

Ο κανονισμός λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων σε «Κείμενο για όλους» Ο κανονισμός λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων σε «Κείμενο για όλους» Δείτε εδώ τον κανονισμό λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων, μεταγραμμένο σε «Κείμενο για όλους»*. Στη μορφή αυτή, ο κανονισμός:

Διαβάστε περισσότερα

Βασικό εργαλείο αυτοαξιολόγησης Ερωτηματολόγιο για γονείς και κηδεμόνες

Βασικό εργαλείο αυτοαξιολόγησης Ερωτηματολόγιο για γονείς και κηδεμόνες Βασικό εργαλείο αυτοαξιολόγησης Ερωτηματολόγιο για γονείς και κηδεμόνες Σημερινή ημερομηνία Παρακαλείσθε όπως συμπληρώσετε. Αριθμός ερωτηματολογίου Συμπληρώνεται από το σχολείο. Αγαπητοί γονείς, αγαπητοί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων 1. Ποια είναι τα βιβλία της Καινής Διαθήκης 1. Ιστορικά Ευαγγέλια 1. κατά Ματθαίον 2. κατά Μάρκον 3. κατά Λουκάν 4. κατά Ιωάννην 5.Πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΕ ΤΥΠΟΥΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΕ ΤΥΠΟΥΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΕ ΤΥΠΟΥΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ ΗΡΑΚΛΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ https://sym.pblogs.gr ΕΙΔΗ ΛΟΓΟΥ ΤΙ ΣΤΟΧΕΥΩ ; ΑΝΑΦΟΡΙΚΟΣ Κειμενικό είδος ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΙΚΟΣ Κειμενικό είδος ΤΙ ΣΤΟΧΕΥΩ ; Αφήγηση, περιγραφή,

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Μετασχηματίζοντας δημιουργικά την αμφισβήτηση Μέσα στην τάξη ο εκπαιδευτικός με τους μαθητές αλληλεπιδρούν και αλληλοεπηρεάζονται από τις μεταξύ τους στάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΜΕ Η/Υ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Ανθολόγιο: Αρχαία Ελλάδα, ο τόπος και οι άνθρωποι

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΜΕ Η/Υ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Ανθολόγιο: Αρχαία Ελλάδα, ο τόπος και οι άνθρωποι 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΜΕ Η/Υ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Ανθολόγιο: Αρχαία Ελλάδα, ο τόπος και οι άνθρωποι ΣΧΟΛΕΙΟ: 2 ο Γυμνάσιο Μαλακοπής Θεσσαλονίκης ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: Παπαδοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

Ελισάβετ Μουτζά(ν) Μαρτινέγκου «Αυτοβιογραφία»

Ελισάβετ Μουτζά(ν) Μαρτινέγκου «Αυτοβιογραφία» Ελισάβετ Μουτζά(ν) Μαρτινέγκου «Αυτοβιογραφία» Η πρώτη Ελληνίδα συγγραφέας γεννήθηκε στη Ζάκυνθο το 1801 Είχε ιδιαίτερη έφεση στα γράµµατα και κατάφερε να µορφωθεί σχεδόν µόνη της Ξεχωρίζει από τους δασκάλους

Διαβάστε περισσότερα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα παρακαλώ!... ένα βιβλίο με μήνυμα Ένα μήνυμα πού δίνει απάντηση στο βασικό ερώτημα ποιος είναι ο σκοπός της ζωής. Ένα μήνυμα πού ανταποκρίνεται σε κάθε ερωτηματικό και αμφιβολία σου. Η βίβλος μας φανερώνει

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος της γαλλικής έκδοσης

Πρόλογος της γαλλικής έκδοσης Πρόλογος της γαλλικής έκδοσης Η Λατινική γραμματική της σειράς Bescherelle είναι μια εύκολη και πλήρης γραμματική της λατινικής γλώσσας, με αντικειμενικό στόχο να δι ευκολύνει τη μελέτη, τη μετάφραση και

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία Ι

Χριστιανική Γραμματεία Ι Χριστιανική Γραμματεία Ι Ενότητα 1-A3-4: Εκκλησιαστικές διατάξεις και ποίηση Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Επιμέλεια: Μαρία Πουλάκου, Φιλόλογος Μεθοδολογία επιστολής Η επιστολή είναι γραπτός λόγος που χρησιμοποιούμε, για να επικοινωνήσουμε με πρόσωπα τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΦΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com

ΜΟΡΦΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com ΜΟΡΦΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Αφηγηματική προσέγγιση: Αποτελεί τη βασική μορφή των δασκαλοκεντρικών μεθόδων διδασκαλίας. Ο δάσκαλος δίνει τις πληροφορίες, ενώ οι μαθητές του παρακολουθούν μένοντας αμέτοχοι και κρατώντας

Διαβάστε περισσότερα

Οι πρωταγωνιστές του βιβλίου!!

Οι πρωταγωνιστές του βιβλίου!! JOSTEIN GAARDER «Αφότου γεννήθηκες, ανυπομονώ να σου διηγηθώ την ιστορία του κοριτσιού με τα πορτοκάλια. Σήμερα - δηλαδή τώρα που σου γράφω- είσαι ακόμα πολύ μικρός για να την καταλάβεις. Γι αυτό θα στην

Διαβάστε περισσότερα

Ενιαίο Ολοήμερο Δημοτικό χολείο Φοιροκοιτίας χολική Φρονιά 2009-2010 2006-2010

Ενιαίο Ολοήμερο Δημοτικό χολείο Φοιροκοιτίας χολική Φρονιά 2009-2010 2006-2010 Ενιαίο Ολοήμερο Δημοτικό χολείο Φοιροκοιτίας χολική Φρονιά 2009-2010 2006-2010 ΜAΘΗΣΙΚΟ ΠΛΗΘΤΜΟ Κατά τη φετινή χρονιά στο σχολείο φοιτούν 62 παιδιά, 29 αγόρια και 33 κορίτσια. 35 30 25 20 15 10 5 0 ΠΛΗΘΤΜΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) ***

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) *** «...Η γλωσσομάθεια στις μέρες μας είναι απαραίτητη. Τα άτομα με επαρκή γνώση μιας ξένης γλώσσας έχουν τη δυνατότητα να είναι αποτελεσματικότεροι στις σπουδές τους, αφού μπορούν ψάχνοντας σε ξένες βιβλιογραφίες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ

ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ Εισαγωγικά: Τι είναι λογοτεχνικό αρχείο; Τι περιέχει το αρχείο ενός ποιητή; Ποιος είναι ο πονοκέφαλος ενός εκδότη; Τι ηθικά διλήμματα

Διαβάστε περισσότερα