Οξειδωτικό stress Τεχνικές μελέτης και επίδραση στη γοναδική λειτουργία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Οξειδωτικό stress Τεχνικές μελέτης και επίδραση στη γοναδική λειτουργία"

Transcript

1 Copyright Athens Medical Society ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN REVIEW Οξειδωτικό stress Τεχνικές μελέτης και επίδραση στη γοναδική λειτουργία Το άρθρο αυτό αφορά σε ανασκόπηση των μηχανισμών δημιουργίας του οξειδωτικού stress και των τρόπων επίδρασής του στον ανθρώπινο οργανισμό. Αναφέρονται οι ουσίες που συνιστούν το οξειδωτικό stress, το πώς επιδρούν στα κυριότερα βιομόρια και ποιοι είναι οι τρόποι με τους οποίους προκαλείται και συντηρείται το οξειδωτικό stress. Περιγράφεται διεξοδικά πώς επιτυγχάνεται η οξειδωτική καταστροφή στους ιστούς και πώς διορθώνεται ή περιορίζεται. Αξιολογούνται οι αντιοξειδωτικοί μηχανισμοί και τα πλεονεκτήματα αυτών. Επίσης, παρατίθενται οι διάφοροι τρόποι ανίχνευσης και μέτρησης του οξειδωτικού stress, καθώς και οι περιορισμοί των εν λόγω μεθόδων. Αναφέρονται ειδικότερα οι βλαπτικές επιδράσεις του οξειδωτικού stress στη γοναδική λειτουργία ανδρών και γυναικών. Επίσης, το άρθρο καταγράφει τους τρόπους της μέτρησης του οξειδωτικού stress ταυτόχρονα με την αξιολόγηση των κυριοτέρων μοριακών δεικτών, ιδίως στην ανδρική γοναδική λειτουργία. Τέλος, αναφέρονται οι κυριότεροι τρόποι μελέτης των ανδρικών γοναδικών μοριακών δεικτών και οι μεταβολές που υφίστανται από το οξειδωτικό stress.... Μ.Σ. Βενετίκου Σχολή Επαγγελμάτων Υγείας και Πρόνοιας (ΣΕΥΠ), Τμήμα Βασικών Ιατρικών Μαθημάτων, Ανώτατο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα (ΑΤΕΙ), Αιγάλεω, Αθήνα Oxidative stress: Study techniques and its effects on gonadal function Λέξεις ευρετηρίου Αντιοξειδωτικοί μηχανισμοί Λιπίδια DNA Οξειδωτικό stress Πρωτεΐνες Σπέρμα Ωοκύτταρα Abstract at the end of the article Υποβλήθηκε Εγκρίθηκε ΓΕΝΙΚΗ ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ ΟΞΕΙΔΩΤΙΚΟΥ STRESS Η έννοια των ανταλλαγών είναι κεντρικής σημασίας στην κατανόηση της εξέλιξης της ζωής. Οι μηχανισμοί όμως που τις χαρακτηρίζουν δεν έχουν μελετηθεί αρκετά. Όλοι οι οργανισμοί χρειάζεται να κάψουν τις βιολογικές διαδικασίες, απ όπου εξαρτώνται. Τα αερόβια είδη ανέπτυξαν την ικανότητα της χρήσης οξυγόνου για την αποτελεσματική έκλυση ενέργειας. Ωστόσο, χρειάζεται να παρεμποδίσουν την οξείδωση των συστημάτων του σώματός τους με αντιδραστικές ουσίες οι οποίες παράγονται σε αυτή τη διαδικασία, γεγονός που συμβαίνει στη διάρκεια του οξειδωτικού stress. Η ανάγκη για αποτελεσματικότητα ενέργειας πρέπει να εξισορροπηθεί ενάντια στη δυνατότητα τοξικότητας από τα προϊόντα καύσης. Οι οργανισμοί εξελίχθηκαν, αναπτύσσοντας μηχανισμούς που παρεμποδίζουν την τοξικότητα χρησιμοποιώντας αντιοξειδωτικούς αμυντικούς μηχανισμούς. Παρ όλα αυτά, οξειδωτική καταστροφή επισυμβαίνει και συσσωρεύεται με την ηλικία. Αυτή η συσσώρευση αποτελεί τη βάση της υπόθεσης των ελευθέρων ριζών της γήρανσης ΤΙ ΟΡΙΖΕΤΑΙ ΩΣ ΟΞΕΙΔΩΤΙΚΟ STRESS Η απειλή της μη ελεγχόμενης οξείδωσης των βιομορίων προέρχεται κατά μεγάλο μέρος από αυτό που διεθνώς καλείται reactive oxygen species (ROS). Παρ ότι τα ROS από εξωγενείς πηγές, όπως υπεριώδη ακτινοβολία, όζον ή περιβαλλοντική μόλυνση, μπορεί να επιτεθούν σε βιομόρια, στις περισσότερες περιπτώσεις η μεγαλύτερη απειλή φαίνεται να προέρχεται από ενδογενή παραγωγή ROS. 5 Ο όρος ROS χρησιμοποιείται για να καλύψει τα οξειδωτικά συμβάντα τόσο από ελεύθερες, όσο και από μη ελεύθερες ρίζες. Τα ROS των ελευθέρων ριζών είναι άτομα ή στοιχεία που περιέχουν ένα ή περισσότερα μη συζευγμένα ηλεκτρόνια στις εξωτερικές τους τροχιές. Ανάμεσα στα πλέον ισχυρά και σημαντικά περιλαμβάνεται το υπεροξείδιο και το οξείδιο του υδροξυλίου και του νιτρικού. 4 Αυτά τα ελεύθερα οξειδωτικά προϊόντα, όντας αντιδραστικά και ασταθή, επικρατούν μόνο για μικρο- ή νανο-δευτερόλεπτα πριν από την πρόκληση αλυσιδωτών αντιδράσεων, στις οποίες η αντιδραστικότητα περνά σε περισσότερο καταστρεπτικά στοιχεία. Οι κύριες, μη ελεύθερες οξειδωτικές ουσίες είναι το υπεροξείδιο του υδρογόνου, το υποχλωρικό οξύ και το ελεύθερο οξυγόνο. Οι ουσίες αυτές μπορούν να

2 178 Μ.Σ. ΒΕΝΕΤΙΚΟΥ διατηρηθούν περισσότερο, όπως λεπτά στην περίπτωση του υπεροξειδίου του υδρογόνου, προκαλώντας οξειδωτική καταστροφή σε βιομόρια. 6 Υπάρχουν επίσης τα reactive nitrogen species (RNS), που προκαλούν ανάλογες νιτρικές επιδράσεις. 6 Παρ ότι δεν έχουν μελετηθεί πολύ, τα RNS δεν φαίνεται ότι είναι τόσο σημαντικά όσο τα ROS σε σχέση με την πρόκληση καταστροφής. Είναι σημαντικό να αντιληφθεί κάποιος ότι δεν έχει όλη η παραγωγή ROS αρνητικές συνέπειες. Περίπου το 10% των ROS που παράγεται στα ζωικά κύτταρα ευρίσκεται σε περιορισμένο περιβάλλον συνήθως από ειδικά ένζυμα, όπως οξειδάσες του NADPH και συνθετάσες του ΝΟ, και διοχετεύεται έτσι ώστε να χρησιμεύσει σε σημαντικές λειτουργίες, όπως κυτταρικές σημάνσεις και κυτταρικές μετατροπές, ρύθμιση της χαλάρωσης των λείων μυϊκών ινών, ρύθμιση της αιματικής ροής και των ανοσολογικών αμυντικών μηχανισμών. 7 Στην περίπτωση των αμυντικών ανοσολογικών μηχανισμών, η εγκύστωση των παθογόνων από μακροφάγα ακολουθείται από έντονη παραγωγή ROS στη μεμβράνη η οποία περιβάλλει το κυστίδιο, γεγονός που οδηγεί σε διέγερση παραγωγής πρωτεασών και με αυτόν τον τρόπο σε καταστροφή του εισβολέα. 7,8 Το υπόλοιπο 90% των ROS προέρχεται ως ενδιάμεσο προϊόν φυσιολογικών μεταβολικών διαδικασιών. 5 Στα κύτταρα των μεγαλύτερων οργανισμών η ενέργεια παράγεται υπό τη μορφή ATP, το οποίο προέρχεται από τα μιτοχόνδρια μέσω της αλυσίδας μεταφοράς ηλεκτρονίων (electron transport chain, ETC). Ποσοστό >80% του συνολικού οξυγόνου που χρησιμοποιείται από τα κύτταρα καταναλώνεται από το ETC. Μελέτες in vitro δείχνουν ότι 1 2% των μορίων του οξυγόνου που χρησιμοποιείται μετατρέπονται σε ανιόντα υπεροξειδίου. Και παρ ότι in vivo φαίνεται ότι το ποσοστό πρέπει να είναι μικρότερο, περίπου 0,2%, 5 εν τούτοις τα ανιόντα αυτά συνιστούν ένα πολύ σημαντικό ποσοστό. Το οξειδωτικό stress προκύπτει όταν τόσο τα ενζυμικά όσο και τα μη ενζυμικά αντιοξειδωτικά δεν μπορούν να ουδετεροποιήσουν τελείως τα παραγόμενα ROS, με αποτέλεσμα τα ROS να παραμένουν για αρκετό χρονικό διάστημα και να προκαλούν περαιτέρω αντιδράσεις. Έτσι, όταν ένα οξειδωτικό γεγονός επισυμβαίνει, βιομόρια οξειδώνονται από ROS, ενώ η έκταση της καταστροφής εξαρτάται από την επιρρέπεια αυτών των βιομορίων να ενωθούν με ROS. Υψηλά επίπεδα ROS δεν καταλήγουν απαραίτητα σε οξειδωτικό stress όταν αυτό μπορεί να εξισορροπηθεί μέσω αύξησης των αμυντικών μηχανισμών. Ούτε και προκύπτει ότι άτομα που βρίσκονται σε κάλυψη με αντιοξειδωτικά είναι αναγκαστικά σε καλύτερη κατάσταση από εκείνα με χαμηλότερα επίπεδα αντιοξειδωτικών, καθώς αυτό θα εξαρτηθεί από τα επίπεδα των ROS και την κατάσταση της ανοσολογικής άμυνας. Στην πράξη, το οξειδωτικό stress εκτιμάται, μετρώντας είτε την καταστροφή είτε την παρουσία αυξημένων επιπέδων ROS. 3. ΟΞΕΙΔΩΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ Μόρια-κλειδιά στη Βιολογία, όπως το DNA, οι πρωτεΐνες, τα λιπίδια, επηρεάζονται αρνητικά από ROS. Επί πλέον, η αντίδραση των ROS με αυτά τα μόρια δημιουργεί περαιτέρω παραγωγή ROS, η οποία οδηγεί σε καταιγισμό καταστροφής, αν αφεθεί χωρίς έλεγχο. Εκτιμάται ότι τα ROS είναι υπεύθυνα για περίπου μετατροπές βάσεων DNA ανά κύτταρο ανά ημέρα. 9 Η δε οξείδωση ή η μεθυλίωση των βάσεων θεωρείται ότι έχει τις σημαντικότερες φαινοτυπικές επιπτώσεις. 10 Το μιτοχονδριακό DNA φαίνεται ότι είναι ιδιαίτερα επιρρεπές, αφ ενός λόγω της εγγύτητάς του στην παραγωγή ROS και αφ ετέρου επειδή η επισκευή του είναι περιορισμένη. 4,5,10 Τα τελομερή, δηλαδή οι κεφαλές (άκρα) των χρωματοσωμάτων, που άλλωστε είναι και τα πλέον σημαντικά για τη σταθερότητα του γονιδιακού υλικού, είναι ιδιαίτερα επιρρεπή στην επίθεση των ROS, ενώ η επιταχυνόμενη σμίκρυνση των τελομερών που προέρχεται από το οξειδωτικό stress μπορεί να επισπεύσει τη γήρανση. 11 Η οξείδωση των πρωτεϊνών προκαλεί αντιστρεπτές δισουλφιδικές γέφυρες, αλλάζει τη στροφή τους στο χώρο και, τελικά, επηρεάζει τη λειτουργία τους. Το μέγεθος της καταστροφής των πρωτεϊνών θα εξαρτηθεί από τη θέση της πρωτεΐνης σε σχέση με τον τόπο παραγωγής ROS, αλλά και από τη σύστασή τους και τη δομή τους. 7 Μερικά αμινοξέα, όπως η τρυπτοφάνη, η τυροσίνη, η ιστιδίνη και η κυστεΐνη, είναι πολύ πιο επιρρεπή από άλλα. Γενικά, όμως, τα ROS μπορεί να αλλάξουν τόσο τη δευτεροταγή όσο και την τριτοταγή δομή των πρωτεϊνών. 6,7 Η καταστροφή των λιπιδίων είναι επίσης σημαντική, επειδή μπορεί να έχει συνέπειες στη λειτουργία και στη δομή της κυτταρικής μεμβράνης. Τα πολυακόρεστα λιπαρά οξέα (PUFA) είναι πολύ λιγότερο ανθεκτικά στην οξείδωση σε σχέση με τα μονοακόρεστα ή τα κεκορεσμένα λιπαρά οξέα, ώστε η ποικιλία σε PUFA στις μεμβράνες δυνατόν να επηρεάσει και την αναλογία της οξειδωτικής καταστροφής. 12 Παράλληλα, η οξείδωση των λιπών μπορεί να έχει και άλλες συνέπειες, καθώς η υπεροξειδάση των λιπών εμπλέκεται σε πολλές ενδιάμεσες μεταβολικές αντιδράσεις και αυτό έμμεσα ενδεχομένως να βλάψει τόσο το DNA όσο και τις πρωτεΐνες. 13

3 ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΟΞΕΙΔΩΤΙΚΟΥ STRESS ΤΟ ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Οι αντιοξειδωτικοί μηχανισμοί μπορούν να κατηγοριοποιηθούν ως εξής: Η πρώτη γραμμή άμυνας είναι η ελάττωση της ανεξέλεγκτης παραγωγής ROS από το κύτταρο. Η σύσταση των μιτοχονδριακών μεμβρανών και η κατάστασή τους, που ποικίλλει από είδος σε είδος και από ιστό σε ιστό, ανάλογα με την ηλικία, μπορούν να επιδράσουν στην παραγωγή ROS. 12 Η αυξημένη αποσύζευξη της κατανάλωσης οξυγόνου και της παραγωγής ATP, που έχει ως αποτέλεσμα την παραγωγή θερμότητας, ελαττώνει τη μιτοχονδριακή παραγωγή ROS. Τρεις κύριες ομάδες αντιοξειδωτικών ενζύμων βρίσκονται στο κύτταρο και αντιστρατεύονται τις δράσεις του ανιόντος του υπεροξειδίου και τα καταστρεπτικά του αποτελέσματα. Η δεσμουτάση του υπεροξειδίου δρα στο ανιόν του υπεροξειδίου για να παράγει υπεροξείδιο του υδρογόνου και μονοοξυγόνο. Και τα δύο αυτά προϊόντα είναι από μόνα τους δυνητικά καταστροφικά ROS. Εν τούτοις, πρωτεΐνες δεσμευτικές των μετάλλων παρεμποδίζουν τη μεταφορά μετάλλου, κυρίως σιδήρου και χαλκού, με το να διευκολύνουν την παραγωγή αντιδραστικής ρίζας υδροξυλίου από το υπεροξείδιο του υδρογόνου, ενώ δύο ακόμη ένζυμα, η καταλάση και η οξειδάση της γλουταθειόνης, μετατρέπουν το υπεροξείδιο του υδρογόνου σε ύδωρ. Το μονοοξυγόνο αντιμετωπίζεται επίσης από τη βιταμίνη Ε. Πρόσφατα, ανακαλύφθηκαν τα ένζυμα της υπεροξυρεδοξίνης, που διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση των ROS. 5 Το επόμενο επίπεδο άμυνας περιλαμβάνει τις αντιοξειδωτικές ουσίες, οι οποίες, διασπώντας αλυσίδες, ουδετεροποιούν τα ROS. Αυτές είναι ένα μείγμα από ενδογενώς παραγόμενες αντιοξειδωτικές ουσίες και ουσίες που προσλαμβάνονται από τη δίαιτα. Οι ενδογενείς ουσίες περιλαμβάνουν τα εντός του κυττάρου συστήματα της θειορεδοξίνης, τις ουμπικινόνες και τη γλουταθειόνη. Η γλουταθειόνη είναι πιθανόν το πλέον δραστικό αντιοξειδωτικό στα βιολογικά συστήματα 6 και ιδιαίτερα ικανό να ουδετεροποιεί τις καταστρεπτικές ελεύθερες ρίζες υδροξυλίων, όπου δεν υπάρχει ενζυμική ουδετεροποίηση. Άλλες ενδογενώς παραγόμενες αντιοξειδωτικές ουσίες περιλαμβάνουν την υδατοδιαλυτή βιταμίνη C και το ουρικό οξύ (παρ ότι η παραγωγή του ουρικού μπορεί να προκαλέσει περαιτέρω ελεύθερες ρίζες). 7 Πολλά άλλα αντιοξειδωτικά προσλαμβάνονται από τη δίαιτα, όπως η βιταμίνη Ε και τα καροτενοειδή. Ειδικά η βιταμίνη Ε αποτελεί το κύριο αντιοξειδωτικό στις μεμβράνες, απομακρύνει το ελεύθερο οξυγόνο και διασπά την αλυσιδωτή αντίδραση της υπεροξειδάσης των λιπών. Άλλη γραμμή άμυνας ενάντια στην καταστροφή από ROS είναι η δομική, επειδή οι πιο σημαντικές δομές του οργανισμού είναι και οι πλέον ανθεκτικές στην επίθεση των ROS. 12 Παρά τις αντιοξειδωτικές άμυνες του οργανισμού, εν τούτοις επισυμβαίνει κάποια οξειδωτική καταστροφή. Η τελική γραμμή άμυνας ενάντια στα καταστροφικά αποτελέσματα των οξειδωτικών είναι η απομάκρυνση ή η επιδιόρθωση των κατεστραμμένων μορίων. Η επιδιόρθωση του DNA είναι πολύ σημαντική στην κυτταρική λειτουργία και υπάρχουν διάφορα περίπλοκα μονοπάτια αναγνώρισης και επιδιόρθωσης της οξειδωτικής καταστροφής του ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΟΞΕΙΔΩΤΙΚΟΥ STRESS Τα τέσσερα στοιχεία του οξειδωτικού stress (παραγωγή ελευθέρων ριζών, αντιοξειδωτικές άμυνες, οξειδωτική καταστροφή και μηχανισμοί επιδιόρθωσης) είναι δυνατόν να καταμετρηθούν, αλλά όχι με την ίδια ευκολία. Η ποικιλία μεθόδων που υφίσταται για τη μέτρηση κάθε στοιχείου του οξειδωτικού stress είναι μεγάλη και υπάρχουν πολλές πηγές στη βιβλιογραφία που τις αναφέρουν Καλύτερες είναι οι μέθοδοι που χρησιμοποιούν πλάσμα ή βιολογικά υγρά. Ελεύθερες ρίζες: Η μόνη τεχνική που επιτρέπει απ ευθείας παρατήρηση των ελευθέρων ριζών είναι η electron spin resonance (ESR). 18 Η ESR χρησιμοποιείται σε συνδυασμό με τεχνική του spin trapping, όπου ένα μόριο-παγίδα αφήνεται να αντιδράσει με μια ρίζα ώστε να παραχθεί ένα σταθερότερο και μετρήσιμο προϊόν. Οι μέθοδοι αυτές μπορεί να επηρεαστούν από artifacts, αν και η χρήση τους έχει περιοριστεί στην οικολογία. Αντιοξειδωτικές άμυνες: Η μέτρηση ενζυμικών και μη ενζυμικών ουσιών μπορεί να γίνει σε ιστούς και υγρά. 19 Υπάρχει μεγάλο εύρος μεθόδων για την εκτίμηση της ολικής αντιοξειδωτικής ικανότητας (total antioxidant capacity, TAC) στο πλάσμα και στα βιολογικά υγρά. 17,20 Οι συσχετίσεις όμως μεταξύ των in vivo και των in vitro αποτελεσμάτων δεν είναι γνωστές. 17 Οξειδωτική καταστροφή: Τα λιπίδια αποτελούν μείζονα στόχο του οξειδωτικού stress και η υπεροξειδάση των λιπών προσδίδει γένεση σε καταστροφικά προϊόντα, από τα οποία οι σημαντικότεροι δείκτες είναι η F2-isoprostanes και η malondialdehyde (MDA), που και τα δύο είναι

4 180 Μ.Σ. ΒΕΝΕΤΙΚΟΥ προϊόντα αποσύνθεσης των PUFA. 18 Έχουν αναπτυχθεί πολλές φασματομετρικές και χρωματογραφικές μέθοδοι για τη μέτρηση των MDA και isoprostanes. 15 Οι πρωτεΐνες οξειδώνονται είτε με απ ευθείας επίθεση ROS είτε με έμμεση δράση από την υπεροξειδάση των λιπών. 18 Ως αποτέλεσμα, ρίζες καρβονυλίου εισέρχονται στις πρωτεΐνες με άμεση οξείδωση των αμινοξέων ή με έμμεση προσκόλληση μέρους καρβονυλίου. Με αυτόν τον τρόπο μεταβάλλεται η δομή στο χώρο των πρωτεϊνών και η λειτουργικότητά τους. Μερικές μέθοδοι που χρησιμοποιούνται για ανίχνευση καρβονυλομάδων στις πρωτεΐνες είναι η φασματοφωτομετρία, η ELISA και η ηλεκτροφόρηση με Western blot. 18 Η οξειδωτική καταστροφή στο DNA προέρχεται από τροποποιήσεις σακχάρων και βάσεων, καταστροφή δεοξυριβόζης, ρωγμές και διασυνδέσεις πρωτεϊνών. 18 Οι συχνότεροι δείκτες για την καταστροφή του DNA που υφίστανται μέσω τροποποιήσεων των βάσεων είναι οι συγκεντρώσεις των νουκλεοτιδίων (8-hydroxy-2-deoxyguanosine, 8-OhdG) και 8-hydroxyguanine (8-OH-G). Τα προϊόντα αυτά είναι τα οξειδωμένα παράγωγα της γουανίνης, του νουκλεοτιδίου που είναι και το πλέον επιρρεπές στην οξείδωση. Και οι δύο δείκτες έχουν σημαντική εξειδίκευση. 18 Η high performance liquid chromatography (HPLC) με ηλεκτροχημική ανίχνευση (electrochemical detection, ECD) (HPLC-ECD) είναι η κυριότερη μέθοδος ανίχνευσης επιπέδων 8-OhdG και 8-OH-G. Μέτρηση ενός μόνο προϊόντος οξείδωσης στο DNA δεν είναι παραδεκτά αντικειμενική στην εκτίμηση οξείδωσης του DNA, ενώ μια καλύτερη προσέγγιση συνιστά η μέτρηση πολλαπλών τροποποιημένων βάσεων κατά την ίδια χρονική στιγμή με τη μέθοδο της αέριας χρωματογραφίας-φασματομετρίας (gas chromatography-mass spectrometry). Άλλες μέθοδοι για την εκτίμηση της οξείδωσης του DNA αποτελούν η HPLC με mass spectrometry, η antibody-based immunoassays, η ARP assay σε συνδυασμό με ELISA-like assay και η Comet assay (single gel electrophoresis). 14,16 Οι συγκεκριμένες μετρήσεις δεν διευκρινίζουν πού γίνεται η βλάβη δηλαδή, αν η οξείδωση επισυμβαίνει σε ενεργά γονίδια, σε τελομερή ή σε junk DNA. Για να το γνωρίζουμε αυτό θα πρέπει να είναι γνωστός και ο τόπος οξείδωσης του DNA. 18 Μηχανισμοί επανόρθωσης: Αρκετές μέθοδοι υπάρχουν για την εκτίμηση της επανορθωτικής ικανότητας ή της επανορθωτικής δραστηριότητας των ενζύμων (φασματοφωτομετρία, Comet assay). 6. ΟΞΕΙΔΩΤΙΚΗ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΓΟΝΑΔΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ Οι πρόσφατες μελέτες έχουν να επιδείξουν σημαντική συμμετοχή των οξειδωτικών παραγόντων τόσο στη γυναικεία όσο και στην ανδρική αναπαραγωγική λειτουργία, σε συνδυασμό ή μη με περιβαλλοντικούς βλαπτικούς παράγοντες. Το οξειδωτικό stress μπορεί να οδηγήσει σε καταστροφή του DNA και να πυροδοτήσει απόπτωση. Πράγματι, πολλά υποξικά θυλάκια δείχνουν στη συνέχεια αύξηση της ανευπλοϊδίας στα έμβρυα. 21 Επομένως, το οξειδωτικό stress στην ωρίμανση των ωοθυλακίων φαίνεται ότι είναι επικίνδυνα αρνητικό, παρ ότι μερικές μελέτες βρήκαν θετική συσχέτιση μεταξύ των επιπέδων ROS του ωοθυλακικού υγρού και των παραμέτρων ωρίμανσης in vitro. 22 Είναι πιθανό ότι απαιτείται μια ιδανική ισορροπία μεταξύ του οξυγόνου στο ωοκύτταρο και των αντιοξειδωτικών για την καλύτερη τοποθέτηση των χρωματοσωμάτων. Επίσης, τα κοκκιώδη κύτταρα περιέχουν eno συνθετάση και συνθέτουν ΝΟ. 23 Έτσι, υψηλά επίπεδα ΝΟ φαίνεται ότι σχετίζονται με ωοθυλάκια χαμηλού δυναμικού γονιμοποίησης. 24 Αλλά και στο ανδρικό σπέρμα, πολλές μελέτες συνδέουν ενδογενείς και περιβαλλοντικούς παράγοντες οξείδωσης με παθολογικές μεταβολές ποικίλων τύπων. Η καταστροφή του DNA του σπέρματος μπορεί να έχει αρνητικές επιδράσεις στο αναπαραγωγικό αποτέλεσμα. Οι υπογόνιμοι άνδρες έχουν σημαντικά περισσότερα σπερματοζωάρια με κατεστραμμένο DNA σε σύγκριση με τους γόνιμους δότες. Τόσο ενδο-ορχικά όσο και μεταορχικά γεγονότα έχουν ενοχοποιηθεί, ενώ έχουν προταθεί διάφοροι μηχανισμοί για την εξήγηση της παρουσίας κατεστραμμένου DNA στα ανθρώπινα σπερματοζωάρια. Από αυτούς, τρεις τουλάχιστον έχουν μελετηθεί αρκετά, το ανώμαλο packaging της χρωματίνης, το οξειδωτικό stress και η απόπτωση. Είναι γνωστό ότι η ωριμότητα της χρωματίνης και η ακεραιότητα του DNA είναι απαραίτητα για την τελείωση της γονιμοποίησης και τη μετέπειτα ανάπτυξη του εμβρύου. 25 Παρ ότι σημαντικό επίπεδο καταστροφής σπερματικού πυρηνικού DNA ανιχνεύεται σε άνδρες με φυσιολογικές σπερματικές παραμέτρους, αυτή είναι πολύ μεγαλύτερη σε νέους υπογόνιμους άνδρες και αρκετά εμφανής σε ηλικιωμένους άνδρες που είναι μόλις γόνιμοι. 26 Η καταστροφή του DNA μπορεί να οφείλεται σε ανώμαλο packing του DNA, οξειδωτικό stress ή μικρή ακεραιότητα του DNA. 27 Ο δείκτης τμηματοποίησης (fragmentation index) (DFI) του σπέρματος, που χρησιμοποιείται στην υποβοηθού-

5 ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΟΞΕΙΔΩΤΙΚΟΥ STRESS 181 μενη αναπαραγωγή (assisted reproductive technologies, ART), έδειξε ότι υπάρχουν οριακές τιμές καταστροφής του DNA, πέραν των οποίων τόσο η ανάπτυξη του εμβρύου όσο και η εγκυμοσύνη επηρεάζονται αρνητικά σε μεγάλο βαθμό Στη θεραπεία της ανδρικής υπογονιμότητας καθοδηγούμαστε ανάλογα με το επίπεδο ωρίμανσης της σπερματικής χρωματίνης και της σταθερότητας του DNA που παρατηρείται στην εκσπερμάτωση. 36 Καθώς η γονιμότητα δεν βασίζεται στον απόλυτο αριθμό των σπερματοζωαρίων, αλλά και στη λειτουργική τους ικανότητα, τα τελευταία 10 έτη έχουν εφαρμοστεί επιπρόσθετες μέθοδοι που ελέγχουν τη σταθερότητα και την ακεραιότητα του σπερματικού DNA προκειμένου να διερευνήσουν τη γονιμότητα και να αυξήσουν την αξία της ανάλυσης του σπέρματος, για τη γονιμοποίηση τόσο in vivo όσο και in vitro. Η κατάτμηση του DNA μπορεί να προέρχεται από υπερβολικό packaging στη διάρκεια της σπερματογένεσης, 39,40 ελαττωματική απόπτωση πριν από την εκσπερμάτωση 37,38 ή ελαττωματική παραγωγή ROS στην εκσπερμάτωση Στην πραγματικότητα, υπάρχει ένας σημαντικός αριθμός ανδρών (5 15%) με πλήρη έλλειψη πρωταμίνης. 44 Αυξημένα επίπεδα της 8-υδροξυ-2 δεοξυγουανοσίνης, ενός σημαντή της καταστροφής του DNA, έχουν επίσης ανιχνευτεί στο σπέρμα των υπογόνιμων ανδρών. 45 Ακόμα, έχει αναφερθεί θετική συσχέτιση μεταξύ κατακερματισμού του DNA και ύπαρξης ROS 46 και οι συγγραφείς συνδύασαν υψηλά επίπεδα ROS και καταστροφής του DNA. 46 Σε πρόσφατη ανακοίνωση, οι συγγραφείς ανέφεραν υψηλά επίπεδα ROS και καταστροφή του DNA των ανθρώπινων σπερματοζωαρίων, κυρίως ως συνέπεια των κατακρατούμενων σταγονιδίων του ενδοπλασματικού δικτύου του μέσου τμήματος των σπερματοζωαρίων. Επιπρόσθετα, η κατακερματoποίηση του DNA των σπερματοζωαρίων μπορεί να ακολουθήσει το cleavage των σπερματοζωαρίων, μια δραστηριότητα που επηρεάζεται από το οξειδωτικό stress. 27 Πριν από 35 έτη, οι Kerr et al 47 ανέφεραν ότι η απόπτωση είναι ένας φυσιολογικός μηχανισμός ελεγχόμενης κυτταρικής καταστροφής, αντίθετη ακριβώς από τη μίτωση, αλλά αναγκαία για τη διατήρηση της ομοιοσυστασίας του οργανισμού στην ενηλικίωση. Φαίνεται ότι στην απόπτωση οφείλεται η απώλεια τουλάχιστον του 75% του δυνητικού αριθμού των σπερματοζωαρίων Έτσι, ο επιλεκτικός θάνατος πρέπει να διαδραματίζει ένα σημαντικό ρόλο στη σπερματογένεση. Τόσο η χρώση του DNA (Hoechst) όσο και η μέτρηση TUNEL ή η κυτταρομετρική V-δέσμευση αννεξίνης έχουν χρησιμοποιηθεί για την ανίχνευση της απόπτωσης στα σπερματογόνια, στα σπερματοκύτταρα και στις σπερματίδες των όρχεων, τόσο στους άνδρες με φυσιολογική σπερματογένεση όσο και σε εκείνους με μη αποφρακτική αζωοσπερμία Η πρωτογενής πηγή ROS στο σπερματικό υγρό είναι αυτά καθ αυτά τα σπερματοζωάρια, καθώς και τα πολυμορφοπύρηνα λευκοκύτταρα. Χαμηλά επίπεδα ROS χρειάζονται τόσο για την ενεργοποίηση όσο και για την ακροσωμιακή αντίδραση. Σε αντίθεση, ελλειμματικά σπερματοζωάρια και αυξημένος αριθμός από διηθούμενα λευκοκύτταρα, κυρίως από φλεγμονή στους όρχεις, στην επιδιδυμίδα και στον προστάτη, οδηγούν σε υψηλά επίπεδα ROS που υπερβαίνουν την προστατευτική ικανότητα του σπερματικού υγρού. Έτσι, το οξειδωτικό stress αυξάνει την πιθανότητα της καταστροφής του DNA, που οδηγεί σε πτωχή ποιότητα σπέρματος, απώλεια της ικανότητας για ακροσωμιακή αντίδραση, δυσκολία στην ένωση σπερματοζωαρίου και ωαρίου, καθώς και σε ελαττωμένη γονιμότητα τόσο in vitro όσο και in vivo. 27,54 56 Η οξείδωση των ακόρεστων λιπαρών οξέων στις μεμβράνες των σπερματοζωαρίων και η κατάτμηση του DNA ενοχοποιούνται για το μηχανισμό με τον οποίο τα ROS προκαλούν καταστροφή του DNA και διαταράσσουν τη σπερματική λειτουργία. 56,57 Τα δε μιτοχόνδρια, καθώς είναι η βασική πηγή παραγωγής ROS και οξειδωτικού stress, εμπλέκονται στην ενεργοποίηση των προαποπτωτικών μορίων, της κατάτμησης του DNA και της απόπτωσης. Μολονότι η οξειδωτική καταστροφή του μιτοχονδριακού DNA ελαττώνει την παραγωγή του ATP και κατά συνέπεια την αναπαραγωγική ικανότητα, η καταστροφή του πυρηνικού DNA είναι επιβλαβής στη μορφολογία και στη λειτουργία των σπερματοζωαρίων. 58 Προθεραπεία με αντιοξειδωτικούς παράγοντες μπορεί να μειώσει την καταστροφή του DNA του σπέρματος. Οι λοιμώξεις του γεννητικού συστήματος μπορεί να προκαλέσουν και καταστροφή του DNA, ενώ έχουν συσχετιστεί με υψηλά επίπεδα ROS. 59 Επίσης, η προχωρημένη πατρική ηλικία έχει συσχετιστεί με ποικιλία ανωμαλιών, όπως ελάττωση της ποιότητας του σπέρματος και δομικές χρωμοσωμικές ανωμαλίες, οι οποίες μειώνουν την αναπαραγωγική ικανότητα και αυξάνουν τη συχνότητα των αυτόματων αποβολών. 56 Παράλληλα με την ηλικία φαίνεται ότι αυξάνει το ποσοστό καταστροφής του DNA των σπερματοζωαρίων, που προέρχεται από τις τρεις δυνητικές πηγές βλάβης (οξειδωτικό stress, Fas απόπτωση και ανώμαλο packaging χρωματίνης). 63 Καθίσταται εμφανές ότι ο κατακερματισμός του DNA είναι συχνότερος σε ζευγάρια με ιστορικό συνεχών αποβολών και ότι ο συνδυασμός ανωμαλιών των διαφόρων σπερματικών παραμέτρων, αλλά και της αυξημένης καταστροφής του DNA, οδηγεί σε αρνητικό αποτέλεσμα της αναπαραγωγικής ικανότητας Ένας ουδός >10% στην καταστροφή του DNA έχει σημαντική αρνητική επίπτωση στην αναλογία

6 182 Μ.Σ. ΒΕΝΕΤΙΚΟΥ γονιμοποίησης. 68 Γενικά δε, DNA fragmentation index (DFI) >15% μπορεί να πολλαπλασιάσει τον κίνδυνο αποβολής κατά 4 φορές (37,5% έναντι 8,8%). 69 Πολλές μετρήσεις, τόσο άμεσες όσο και έμμεσες, χρησιμοποιούνται για να ανιχνεύσουν τις ρωγμές του DNA. Οι άμεσες περιλαμβάνουν τη μέτρηση TUNEL, 39,70,71 τη μέτρηση με μονοκυτταρική ηλεκτροφόρηση (μέτρηση Comet) και τη μέτρηση με την τεχνική ISNT (in situ nick translation) με ή χωρίς αποσυμπύκνωση του σπέρματος. 75 Οι έμμεσες μέθοδοι περιλαμβάνουν την τεχνική του πορτοκαλί της ακριδίνης (the acridine orange technique, AOT), που χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον Teyada, 76 και τη μέτρηση της δομής της χρωματίνης του σπέρματος (sperm chromatin structure assay, SCSA). 77 Οι εξετάσεις πυρηνικής ωρίμανσης του σπέρματος μετρούν την ποιότητα packaging της χρωματίνης και το ποσό της πρωταμίνης απ ευθείας μέσω εξαγωγής πρωταμίνης και ηλεκτροφόρησης (polyacrylamide gel electrophoresis, PAGE) ή και έμμεσα. Έχει χρησιμοποιηθεί το κυανό της τολουϊδίνης (165), καθώς και μετρήσεις που χρησιμοποιούν κυανό ανιλίνης. 78 Επίσης, έχει χρησιμοποιηθεί ένας αναστολέας της πολυμεράσης (CMA3) ως έμμεση μέθοδος για την αξιολόγηση της φυσιολογικής πρωταμίνωσης. 79 Οι μελέτες της καταστροφής του DNA θα πρέπει να συνδυάζονται με μελέτες του σπερμοδιαγράμματος. Με αυτόν τον τρόπο συνδυάζεται η εργαστηριακή εικόνα με τα κλινικά ευρήματα, έτσι ώστε η ανδρολογική παθολογία διαφαίνεται σφαιρικότερα. Παρά τα σαφή προοδευτικά βήματα στη μοριακή κατεύθυνση με την καλύτερη αντίληψη της συμμετοχής του πυρήνα, πολλές παράμετροι παραμένουν αδιευκρίνιστες και σίγουρα θα βοηθηθούν στο μέλλον με την καλύτερη γνώση των γονιδίων του σπερματικού DNA. Η καλύτερη γνώση θα οδηγήσει αφ ενός στη βέλτιστη αντίληψη των φαινομένων που λαμβάνουν χώρα στην ακροσωμιακή αντίδραση και αφ ετέρου στην παραγωγή παραγόντων και τεχνικών βελτίωσης του σπέρματος. Τέλος, η δύσκολη περιοχή έρευνας και υπολογισμού του οξειδωτικού stress, ενώ έχει δώσει ήδη πολλές απαντήσεις, διατηρεί ακόμα πολλές πτυχές αδιευκρίνιστες και χρήζουσες περαιτέρω μελέτης. ABSTRACT Oxidative stress: Study techniques and its effects on gonadal function M.S. VENETIKOU School of Health and Caring Professions, Department of Basic Sciences, Highest Technological Education of Athens (ATEI), Aigaleo, Greece Archives of Hellenic Medicine 2013, 30(2): This is a review of the mechanisms that contribute to the development of oxidative stress and its effects. The substances involved in oxidative stress and their effects on major biomolecules are described, and the ways in which oxidative stress is produced and maintained are outlined. The process of oxidative destruction in the tissues, and the means by which this is corrected or reduced are covered, with evaluation of antioxidative mechanisms and their advantages. The various different ways of estimating oxidative stress and their drawbacks are also explored. In particular, the destructive effects of oxidative stress on male and female gonadal function are reviewed. The means of estimation of oxidative stress are presented here, along with evaluation of the main molecular indices, especially those related to male gonadal function. These ways of studying male molecular gonadal indices are discussed in relation to the effects of oxidative stress. Key words: Antioxidative mechanisms, DNA, Lipids, Oocytes, Oxidative stress, Proteins, Sperm Βιβλιογραφία 1. GERSCHMAN R, GILBERT DL, NYE SW, DWYER P, FENN WO. Oxygen poisoning and X-irradiation: A mechanism in common. Science 1954, 119: HARMAN D. Aging: A history based on free radical and radiation chemistry. J Gerontol 1956, 11: BECKMAN KB, AMES BN. The free radical theory of aging matures. Physiol Rev 1998, 78: FINKEL T, HOLBROOK NJ. Oxidants, oxidative stress and the biology of aging. Nature 2000, 408: BALABAN RS, NEMOTO S, FINKEL T. Mitochondria, oxidants, and

7 ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΟΞΕΙΔΩΤΙΚΟΥ STRESS 183 aging. Cell 2005, 120: SURAI OF. Natural antioxidants in avian nutrition and reproduction. Nottingham University Press, Nottingham, UK, 2002: DRÖGE W. Free radicals in the physiological control of cell function. Physiol Rev 2002, 82: FINKEL T. Oxidant signals and oxidative stress. Curr Opin Cell Biol 2003, 15: AMES BN, SHINGENAGA MK, PARK EM. DNA damage by endogenous oxidants as a cause of ageing and cancer. In: Davies KJA (ed) Oxidative damage and repair: Chemical, medical, and biological aspects. Pergamon Press, New York, 1991: FALNES PØ, KLUNGLAND A, ALSETH I. Repair of methyl lesions in DNA and RNA by oxidative demethylation. Neuroscience 2007, 145: RICHER T, VON ZGLINICKI T. A continuous correlation between oxidative stress and telomere shortening in fibroblasts. Exp Gerontol 2007, 42: HULBERT AJ, PAMPLONA R, BUFFENSTEIN R, BUTTEMER WA. Life and death: Metabolic rate, membrane composition, and life span of animals. Physiol Rev 2007, 87: KASTAN MB, BARTEK J. Cell-cycle checkpoints and cancer. Nature 2004, 432: GUETENS G, DE BOECK G, HIGHLEY M, VAN OOSTEROM AT, DE BRYIJN EA. Oxidative DNA damage: Biological significance and methods of analysis. Crit Rev Clin Lab Sci 2002, 39: DEL RIO D, STEWART AJ, PELLEGRINI N. A review of recent studies on malondialdehyde as toxic molecule and biological marker of oxidative stess. Nutr Metab Cardiovasc Dis 2005, 15: MARCOS R, BRAVO L. Chromatographic and electrophoretic methods for the analysis of biomarkers of oxidative damage to macromolecules (DNA, lipids, and proteins). J Sep Sci 2007, 30: SOMOGYI A, ROSTA K, PUSZTAI P, TULASSAY Z, NAGY G. Antioxidant measurements. Physiol Meas 2007, 28:R41 R HALLIWELL B, GUTTERIDGE J. Free radicals in biology and medicine. Oxford University Press, Oxford, UK, SELMAN C, McLAREN JS, COLLINS AR, DUTHIE GG, SPEAKMAN JR. Antioxidant enzyme activities, lipid peroxidation, and DNA oxidative damage: The effects of short term voluntary wheel running. Arch Biochem Biophys 2002, 401: COHEN A, KLASING K, RICKLEFS R. Measuring circulating antioxidants in wild birds. Comp Biochem Physiol B Biochem Mol Biol 2007, 147: VAN BLERKOM J, ANTCZAK M, SCHRADER R. The developmental potential of the human oocyte is related to the dissolved oxygen content of follicular fluid: Association with vascular endothelial growth factor levels and perifollicular blood flow characteristics. Hum Reprod 1997, 12: BLONDIN P, COENEN K, SIRARD MA. The impact of reactive oxygen species on bovine sperm fertilizing ability and oocyte maturation. J Androl 1997, 18: LEE KS, JOO BS, NA YJ, YOON MS, CHOI OH, KIM WW. Relationships between concentrations of tumor necrosis factor-alpha and nitric oxide in follicular fluid and oocyte quality. J Assist Reprod Genet 2000, 17: LEE TH, WU MY, CHEN MJ, CHAO KH, HO HN, YANG YS. Nitric oxide is associated with poor embryo quality and pregnancy outcome in in vitro fertilization cycles. Fertil Steril 2004, 82: AHMADI A, NG SC. Developmental capacity of damaged spermatozoa. Hum Reprod 1999, 14: SALEH RA, AGARWAL A, NELSON DR, NADA EA, EL-TONSY MH, AL- VAREZ JG ET AL. Increased sperm nuclear DNA damage in normozoospermic infertile men: A prospective study. Fertil Steril 2002, 78: AITKEN RJ, DE IULIIS GN. Origins and consequences of DNA damage in male germ cells. Reprod Biomed Online 2007, 14: AHMADI A, NG SC. Fertilizing ability of DNA-damaged spermatozoa. J Exp Zool 1999, 284: CHO C, JUNG-HA H, WILLIS WD, GOULDING EH, STEIN P, XU Z ET AL. Protamine 2 deficiency leads to sperm DNA damage and embryo death in mice. Biol Reprod 2003, 69: EVENSON DP, JOST LK, MARSHALL D, ZINAMAN MJ, CLEGG E, PUR- VIS K ET AL. Utility of the sperm chromatin structure assay as a diagnostic and prognostic tool in the human fertility clinic. Hum Reprod 1999, 14: AGARWAI A, SAID TM. Role of sperm chromatin abnormalities and DNA damage in male infertility. Hum Reprod Update 2003, 9: GANDINI L, LOMBARDO F, PAOLI D, CARUSO F, ELEUTERI P, LETER G ET AL. Full-term pregnancies achieved with ICSI despite high levels of sperm chromatin damage. Hum Reprod 2004, 19: SERGERIE M, LAFOREST G, BUJAN L, BISSONNETTE F, BLEAU G. Sperm DNA fragmentation: Threshold value in male fertility. Hum Reprod 2005, 20: ERENPREISS J, SPANO M, ERENPREISA J, BUNGUM M, GIWERCMAN A. Sperm chromatin structure and male fertility: Biological and clinical aspects. Asian J Androl 2006, 8: ZINI A, LIBMAN J. Sperm DNA damage: Importance in the era of assisted reproduction. Curr Opin Urol 2006, 16: EVENSON DP, WIXON R. Clinical aspects of sperm DNA fragmentation detection and male infertility. Theriogenology 2006, 65: SAKKAS D, MARIETHOZ E, MANICARDI G, BIZZARO D, BIANCHI PG, BIANCHI U. Origin of DNA damage in ejaculated human spermatozoa. Rev Reprod 1999, 4: SAKKAS D, MOFFATT O, MANICARDI GC, MARIETHOZ E, TAROZZI N, BIZZARO D. Nature of DNA damage in ejaculated human spermatozoa and the possible involvement of apoptosis. Biol Reprod 2002, 66: GORCZYCA W, TRAGANOS F, JESIONOWSKA H, DARZYNKIEWICZ Z. Presence of DNA strand breaks and increased sensitivity of DNA in situ to denaturation in abnormal human sperm cells: Analogy to apoptosis of somatic cells. Exp Cell Res 1993, 207: MANICARDI GC, BIANCHI PG, PANTANO S, AZZONI P, BIZZARO D, BI- ANCHI U ET AL. Presence of endogenous nicks in DNA of ejaculated human spermatozoa and its relationship to chromomycin A3 accessibility. Biol Reprod 1995, 52:

8 184 Μ.Σ. ΒΕΝΕΤΙΚΟΥ 41. LOPES S, JURISICOVA A, SUN JG, CASPER RF. Reactive oxygen species: Potential cause for DNA fragmentation in human spermatozoa. Hum Reprod 1998, 13: KODAMA H, YAMAGUCHI R, FUKUDA J, KASAI H, TANAKA T. Increased oxidative deoxyribonucleic acid damage in the spermatozoa of infertile male patients. Fertil Steril 1997, 68: MOUSTAFA MH, SHARMA RK, THORNTON J, MASCHA E, ABDEL-HAFEZ MA, THOMAS AJ Jr ET AL. Relationship between ROS production, apoptosis and DNA denaturation in spermatozoa from patients examined for infertility. Hum Reprod 2004, 19: OLIVA R, DIXON GH. Vertebrate protamine genes and the histoneto-protamine replacement reaction. Prog Nucleic Acid Res Mol Biol 1991, 40: IRVINE DS, TWIGG JP, GORDON EL, FULTON N, MILNE PA, AITKEN RJ. DNA integrity in human spermatozoa: Relationships with semen quality. J Androl 2000, 21: BARROSO G, MORSHEDI M, OEHNINGER S. Analysis of DNA fragmentation, plasma membrane translocation of phosphatidylserine and oxidative stress in human spermatozoa. Hum Reprod 2000, 15: KERR JF, WYLLIE AH, CURRIE AR. Apoptosis: A basic biological phenomenon with wide-ranging implications in tissue kinetics. Br J Cancer 1972, 26: HUCKINS C. The morphology and kinetics of spermatogonial degeneration in normal adult rats: An analysis using a simplified classification of the germinal epithelium. Anat Rec 1978, 190: REGAUD CP. Dégénérescence des cellules séminales chez les mammifères en absence de tout état pathologique. C R S Soc Biol Fil 1900, 52: STORH PI. Efubuch der Histologie und microscopishen Anatomie des Menschen. Gustav Fisher, Jena, GANDINI L, LOMBARDO F, PAOLI D, CAPONECCHIA L, FAMILIARI G, VER- LENGIA C ET AL. Study of apoptotic DNA fragmentation in human spermatozoa. Hum Reprod 2000, 15: ANGELOPOULOU R, DADOUNE JP. Apoptose dans la spermatogénèse normale et pathologique. Contracept Fertil Sex 1999, 27: JURISICOVA A, LOPES S, MERIANO J, OPPEDISANO L, CASPER RF, VAR- MUZA S. DNA damage in round spermatids of mice with a targeted disruption of the Pp1cgamma gene and in testicular biopsies of patients with non-obstructive azoospermia. Mol Hum Reprod 1999, 5: AITKEN RJ, BUCKINGHAM D, WEST K, WU FC, ZIKOPOULOS K, RICHARD- SON DW. Differential contribution of leucocytes and spermatozoa to the generation of reactive oxygen species in the ejaculates of oligozoospermic patients and fertile donors. J Reprod Fertil 1992, 94: ERENPREISS J, HLEVICKA S, ZALKALNS J, ERENPREISA J. Effect of leukocytospermia on sperm DNA integrity: A negative effect in abnormal semen samples. J Androl 2002, 23: KÜHNERT B, NIESCHLAG E. Reproductive functions of the ageing male. Hum Reprod Update 2004, 10: SINGH NP, MULLER CH, BERGER RE. Effects of age on DNA doublestrand breaks and apoptosis in human sperm. Fertil Steril 2003, 80: ANGELOPOULOU R, KYRIAZOGLOU M. Sperm oxidative damage and the role of reactive oxygen species in male infertility. Arch Hellen Med 2005, 22: DE IULIIS GN, WINGATE JK, KOPPERS AJ, McLAUGHLIN EA, AITKEN RJ. Definitive evidence for the nonmitochondrial production of superoxide anion by human spermatozoa. J Clin Endocrinol Metab 2006, 91: MORRIS ID. Sperm DNA damage and cancer treatment. Int J Androl 2002, 25: SPANÒ M, KOLSTAD AH, LARSEN SB, CORDELLI E, LETER G, GIWERCMAN A ET AL. The applicability of the flow cytometric sperm chromatin structure assay in epidemiological studies. Asclepios. Hum Reprod 1998, 13: WYROBEK AJ, ESKENAZI B, YOUNG S, ARNHEIM N, TIEMANN-BOEGE I, JABS EW ET AL. Advancing age has differential effects on DNA damage, chromatin integrity, gene mutations, and aneuploidies in sperm. Proc Natl Acad Sci USA 2006, 103: AITKEN RJ, KRAUSZ C. Oxidative stress, DNA damage and the Y chromosome. Reproduction 2001, 122: VIRRO MR, LARSON-COOK KL, EVENSON DP. Sperm chromatin structure assay (SCSA) parameters are related to fertilization, blastocyst development, and ongoing pregnancy in in vitro fertilization and intracytoplasmic sperm injection cycles. Fertil Steril 2004, 81: HENKEL R, HAJIMOHAMMAD M, STALF T, HOOGENDIJK C, MEHNERT C, MENKVELD R ET AL. Influence of deoxyribonucleic acid damage on fertilization and pregnancy. Fertil Steril 2004, 81: MORRIS ID, ILOTT S, DIXON L, BRISON DR. The spectrum of DNA damage in human sperm assessed by single cell gel electrophoresis (Comet assay) and its relationship to fertilization and embryo development. Hum Reprod 2002, 17: LI Z, WANG L, CAI J, HUANG H. Correlation of sperm DNA damage with IVF and ICSI outcomes: A systematic review and meta-analysis. J Assist Reprod Genet 2006, 23: BENCHAIB M, BRAUN V, LORNAGE J, HADJ S, SALLE B, LEJEUNE H ET AL. Sperm DNA fragmentation decreases the pregnancy rate in an assisted reproductive technique. Hum Reprod 2003, 18: BENCHAIB M, LORNAGE J, MAZOYER C, LEJEUNE H, SALLE B, FRAN- ÇOIS GUERIN J. Sperm deoxyribonucleic acid fragmentation as a prognostic indicator of assisted reproductive technology outcome. Fertil Steril 2007, 87: SUN JG, JURISICOVA A, CASPER RF. Detection of deoxyribonucleic acid fragmentation in human sperm: Correlation with fertilization in vitro. Biol Reprod 1997, 56: SAILER BL, JOST LK, EVENSON DP. Mammalian sperm DNA susceptibility to in situ denaturation associated with the presence of DNA strand breaks as measured by the terminal deoxynucleotidyl transferase assay. J Androl 1995, 16: ANDERSON D, DOBRZYŃSKA MM, BASARAN N. Effect of various genotoxins and reproductive toxins in human lymphocytes and sperm in the Comet assay. Teratog Carcinog Mutagen 1997, 17: ARAVINDAN GR, BJORDAHL J, JOST LK, EVENSON DP. Susceptibility of human sperm to in situ DNA denaturation is strongly correlated with DNA strand breaks identified by single-cell electrophoresis. Exp Cell Res 1997, 236:

9 ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΟΞΕΙΔΩΤΙΚΟΥ STRESS HUGHES CM, LEWIS SE, McKELVEY-MARTIN VJ, THOMPSON W. A comparison of baseline and induced DNA damage in human spermatozoa from fertile and infertile men, using a modified comet assay. Mol Hum Reprod 1996, 2: TWIGG J, FULTON N, GOMEZ E, IRVINE DS, AITKEN RJ. Analysis of the impact of intracellular reactive oxygen species generation on the structural and functional integrity of human spermatozoa: Lipid peroxidation, DNA fragmentation and effectiveness of antioxidants. Hum Reprod 1998, 13: TEYADA RI, MITCHELL JC, NORMAN A, MARIK JJ, FRIEDMAN S. A test for the practical evaluation of male fertility by acridine orange (AO) fluorescence. Fertil Steril 1984, 42: EVENSON DP, LARSON KL, JOST LK. Sperm chromatin structure assay: Its clinical use for detecting sperm DNA fragmentation in male infertility and comparisons with other techniques. J Androl 2002, 23: TERQUEM A, DADOUNE JP. Aniline blue staining of human spermatozoa chromatin. In: Andre J (ed) Evaluation of nuclear maturation in the sperm cell. Martinus Nijhoff, The Hague, 1983: HAYASAKA T, INOUE Y. Chromomycin A3 studies in aqueous solutions. Spectrophotometric evidence for aggregation and interaction with herring sperm deoxyribonucleic acid. Biochemistry 1969, 8: Corresponding author: M.S. Venetikou, 88 Agias Varvaras street, GR Halandri, Greece

Οξειδωτικό Stress, άσκηση και υπερπροπόνηση

Οξειδωτικό Stress, άσκηση και υπερπροπόνηση Οξειδωτικό Stress, άσκηση και υπερπροπόνηση Τζιαμούρτας Ζ. Αθανάσιος Επίκουρος Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης, ΠΘ Ερευνητής, Ινστιτούτο Σωματικής Απόδοσης και Αποκατάστασης Οξειδωτικό στρες Γενικός όρος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. 9η Διάλεξη: «Άσκηση και ελεύθερες ρίζες»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. 9η Διάλεξη: «Άσκηση και ελεύθερες ρίζες» ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών»

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ

ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Μεσογείων 6, Αμπελόκηποι 115 27 ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ [1]/[6] ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Εισαγωγή Περίπου το 15% των ζευγαριών δεν είναι σε θέση να συλλάβουν μετά από ένα χρόνο ελεύθερων σεξουαλικών επαφών.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS).

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ Επικ. Καθηγητής Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΤΟ ΚΑΠΜΝΙΣΜΑ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΥΨΗΛΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ ΣΤΟΥΣ ΑΝΔΡΕΣ Κατσαρής Γιάγκος Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κρυοσυντήρηση σπέρματος- Ορισμός Η διατήρηση της βιωσιμότητας των σπερματοζωαρίων στο υγρό άζωτο στους -196 o C, σε ειδικά δοχεία για πολλά χρόνια ( α

Κρυοσυντήρηση σπέρματος- Ορισμός Η διατήρηση της βιωσιμότητας των σπερματοζωαρίων στο υγρό άζωτο στους -196 o C, σε ειδικά δοχεία για πολλά χρόνια ( α Κρυοσυντήρηση σπέρματος Cancer and fertility preservation: international recommendations from an expert meeting Matteo Lambertini et al, 2016 1 Κρυοσυντήρηση σπέρματος- Ορισμός Η διατήρηση της βιωσιμότητας

Διαβάστε περισσότερα

Θ οδοσία α Ζεγκ γ ι κ νι ν άδ ά ου Mh.Sc, P h.d. Βιο ι λ ο ό λ γ ό ος ο ς Α ν Α α ν πα π ραγωγ ω ής

Θ οδοσία α Ζεγκ γ ι κ νι ν άδ ά ου Mh.Sc, P h.d. Βιο ι λ ο ό λ γ ό ος ο ς Α ν Α α ν πα π ραγωγ ω ής Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΠΕΡΜΟΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Θεοδοσία Ζεγκινιάδου Mh.Sc, Ph.D. Βιολόγος Αναπαραγωγής 1 ΤΙΜΕΣ ΑΝΑΦΟΡΑΣ Κάθε εργαστηριακό αποτέλεσμα συγκρίνεται με την ΤΑ. Οι ΤΑ προέρχονται από τις τιμές της παραμέτρου

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή του βιολόγου αναπαραγωγής στον άνδρα με καρκίνο όρχεως, τόσο κατά τη διάγνωση όσο και μετά τη θεραπεία

Η συμβολή του βιολόγου αναπαραγωγής στον άνδρα με καρκίνο όρχεως, τόσο κατά τη διάγνωση όσο και μετά τη θεραπεία Η συμβολή του βιολόγου αναπαραγωγής στον άνδρα με καρκίνο όρχεως, τόσο κατά τη διάγνωση όσο και μετά τη θεραπεία Σταμάτης Παπαχαρίτου, Βιολόγος αναπαραγωγής MSc, PhD Επ. Υπεύθυνος εργαστηρίου ανάλυσης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΣΠΕΡΜΑΤΟΣ (SPERM POOLING) ΚΑΙ ΕΝΔΟΜΗΤΡΟ ΣΑΛΠΙΓΓΟΠΕΡΙΤΟΝΑΪΚΗ ΣΠΕΡΜΑΤΕΓΧΥΣΗ (IUTPI) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΗΠΙΑΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΣΠΕΡΜΑΤΟΣ (SPERM POOLING) ΚΑΙ ΕΝΔΟΜΗΤΡΟ ΣΑΛΠΙΓΓΟΠΕΡΙΤΟΝΑΪΚΗ ΣΠΕΡΜΑΤΕΓΧΥΣΗ (IUTPI) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΗΠΙΑΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΣΠΕΡΜΑΤΟΣ (SPERM POOLING) ΚΑΙ ΕΝΔΟΜΗΤΡΟ ΣΑΛΠΙΓΓΟΠΕΡΙΤΟΝΑΪΚΗ ΣΠΕΡΜΑΤΕΓΧΥΣΗ (IUTPI) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΗΠΙΑΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ ΜΑΜΑΣ Λ, ΡΩΜΗΟΥ Φ, ΝΙΚΗΤΟΣ Ε, ΜΑΜΑ Ε. ΚΕΝΤΡΟ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗΣ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΚΑΡΟΤΕΝΟΕΙΔΩΝ ΤΟΥ ΚΡΟΚΟΥ ΤΟΥ ΗΜΕΡΟΥ (CROCUS SATIVUS LINNEAUS) ΣΕ ΠΟΙΟΤΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΣΠΕΡΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΤΑΥΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη με τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο αναπαραγωγής, Μιχάλη Κλ. Φραγκουλίδη

Συνέντευξη με τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο αναπαραγωγής, Μιχάλη Κλ. Φραγκουλίδη Συνέντευξη με τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο αναπαραγωγής, Μιχάλη Κλ. Φραγκουλίδη Η ανδρική υπογονιμότητα είναι ένα θέμα που απασχολεί ιδιαίτερα τον επιστημονικό κόσμο με δεδομένο ότι τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΚΕΝΤΡΗ ΑΣΚΗΣΗ & ΟΞΕΙ ΩΤΙΚΟ ΣΤΡΕΣ

ΕΚΚΕΝΤΡΗ ΑΣΚΗΣΗ & ΟΞΕΙ ΩΤΙΚΟ ΣΤΡΕΣ Τζιαµούρτας Θανάσης Επίκουρος Καθηγητής Βιοχηµείας της Άσκησης ΤΕΦΑΑ, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΕΚΚΕΝΤΡΗ ΑΣΚΗΣΗ & ΟΞΕΙ ΩΤΙΚΟ ΣΤΡΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έκκεντρη συστολή έχουµε όταν ο µυς αυξάνει το µήκος του στην προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Κατά τη διάρκεια των φυσιολογικών ανθρώπινων διεργασιών παραγωγή ενέργειας, αποτοξίνωση από τοξικές ουσίες και ανοσολογική απόκριση, παράγονται από τον οργανισµό ελεύθερες

Διαβάστε περισσότερα

Κρυοσυντήρηση σπέρµατος

Κρυοσυντήρηση σπέρµατος Κρυοσυντήρηση σπέρµατος Κρυοσυντήρηση σπέρµατος- Ορισµός Η διατήρηση της βιωσιµότητας των σπερµατοζωαρίων στο υγρό άζωτο στους -196 o C, σε ειδικά δοχεία για πολλά χρόνια ( αναστέλεται η βιολογική δραστηριότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της οξειδάσης της ξανθίνης. στην οξειδοαναγωγική κατάσταση κατά την άσκηση

Ο ρόλος της οξειδάσης της ξανθίνης. στην οξειδοαναγωγική κατάσταση κατά την άσκηση Ο ρόλος της οξειδάσης της ξανθίνης στην οξειδοαναγωγική κατάσταση κατά την άσκηση Αριστείδης Σ. Βεσκούκης, PhD Βιοχημικός - Βιοτεχνολόγος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Βιοχημείας & Βιοτεχνολογίας Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΖΩΩΝ. Αρχιτομία. Αγενής αναπαραγωγή. Παρατομία. Εκβλάστηση. Εγγενής αναπαραγωγή Διπλοφασικός κύκλος.

Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΖΩΩΝ. Αρχιτομία. Αγενής αναπαραγωγή. Παρατομία. Εκβλάστηση. Εγγενής αναπαραγωγή Διπλοφασικός κύκλος. Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΖΩΩΝ Αρχιτομία Αγενής αναπαραγωγή Παρατομία Εκβλάστηση Εγγενής αναπαραγωγή Απλοφασικός κύκλος Διπλοφασικός κύκλος Ισογαμία Ανισογαμία Ωογαμία Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση, Οξειδωτικό στρες και ανοσιακό σύστημα. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας Αναπληρωτής Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης

Άσκηση, Οξειδωτικό στρες και ανοσιακό σύστημα. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας Αναπληρωτής Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης Άσκηση, Οξειδωτικό στρες και ανοσιακό σύστημα Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας Αναπληρωτής Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης Θέματα παρουσίασης Λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος (URTI) και άσκηση (γιατί;)

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι Οξειδωτικό stress και πώς αντιμετωπίζεται; Σωτήρης Κ. Ανδρεαδάκης Χειρουργός Ουρολόγος Fellow of the European Board of Urology

Τι είναι Οξειδωτικό stress και πώς αντιμετωπίζεται; Σωτήρης Κ. Ανδρεαδάκης Χειρουργός Ουρολόγος Fellow of the European Board of Urology Τι είναι Οξειδωτικό stress και πώς αντιμετωπίζεται; Σωτήρης Κ. Ανδρεαδάκης Χειρουργός Ουρολόγος Fellow of the European Board of Urology 1943 John Mc Leod - τα σπερματοζωάρια παράγουν ROS - Βλαπτική επίδραση

Διαβάστε περισσότερα

Μυϊκή Βλάβη, Οξειδωτικό στρες, αντιοξειδωτικά και άσκηση

Μυϊκή Βλάβη, Οξειδωτικό στρες, αντιοξειδωτικά και άσκηση Μυϊκή Βλάβη, Οξειδωτικό στρες, αντιοξειδωτικά και άσκηση Μυϊκή συστολή Αδυναμία δεσμίνης να δεχτεί την πίεση στην οποία υποβάλλεται ο μυς Χρονική σειρά γεγονότων στη μυϊκή βλάβη Proposed mechanism of

Διαβάστε περισσότερα

Σε σχέση με την επιχορήγουμενη από το Εθνικό Στρατηγικό Πλαίσιο Αναφοράς 2007-2013 (ΕΣΠΑ 2007-

Σε σχέση με την επιχορήγουμενη από το Εθνικό Στρατηγικό Πλαίσιο Αναφοράς 2007-2013 (ΕΣΠΑ 2007- Αγαπητοί συνάδελφοι και συνεργάτες, Σε σχέση με την επιχορήγουμενη από το Εθνικό Στρατηγικό Πλαίσιο Αναφοράς 2007-2013 (ΕΣΠΑ 2007-2013) πρότασής μας με Κωδικό υποβολής 1264, ακρωνύμιο ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ και

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Βιολογίας Κεφάλαιο 3

Περίληψη Βιολογίας Κεφάλαιο 3 Περίληψη Βιολογίας Κεφάλαιο 3 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Η σημασία της ενέργειας στους οργανισμούς. Η ενέργεια είναι ένας παράγοντας σημαντικός για τους οργανισμούς γιατί όλες οι λειτουργίες τους απαιτούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΖΑΪΤΟΥ-ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ Κ.

ΠΑΖΑΪΤΟΥ-ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ Κ. Δήλωση συμφερόντων Δεν έχω κάτι να δηλώσω Λειτουργία κυττάρου - Ενέργεια Οι περισσότερες λειτουργίες που επιτελεί ένα κύτταρο, όπως η κίνηση, η αύξηση, ο πολ/σμός, η σύνθεση μακρομορίων, απαιτούν ενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας. ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο

Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας. ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο Καταφεύγουµε στις µοριακές τεχνικές Συλλέγουµε το δείγµα για µοριακές τεχνικές ιάσπαση ιστικών δοµών ιαχωρισµός των κυττάρων ιάσπαση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΠΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ Γ. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΠΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ Γ. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΠΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ Γ. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ Εφαρμογή σύγχρονων μεθόδων διάγνωσης των προβλημάτων στον τομέα της ανδρικής γονιμότητας Λεωφ. Κηφισίας 46 115 26 Αθήνα (2ος όροφος) Τηλ: 210 6452 172, 210 6400

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός της γλυκόζης στα καρκινικά κύτταρα. Δρ Παζαΐτου-Παναγιώτου Καλλιόπη Σ. Διευθύντρια Ενδοκρινολογικού Τμήματος ΑΝΘ «Θεαγένειο»

Μεταβολισμός της γλυκόζης στα καρκινικά κύτταρα. Δρ Παζαΐτου-Παναγιώτου Καλλιόπη Σ. Διευθύντρια Ενδοκρινολογικού Τμήματος ΑΝΘ «Θεαγένειο» Μεταβολισμός της γλυκόζης στα καρκινικά κύτταρα Δρ Παζαΐτου-Παναγιώτου Καλλιόπη Σ. Διευθύντρια Ενδοκρινολογικού Τμήματος ΑΝΘ «Θεαγένειο» 30ο Επετειακό Πανελλήνιο Συνέδριο ΔΕΒΕ Θεσσαλονίκη, 16-19 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Οξειδωτική ένταση και οξειδωτική βλάβη του DNA στη

Οξειδωτική ένταση και οξειδωτική βλάβη του DNA στη Οξειδωτική ένταση και οξειδωτική βλάβη του DNA στη νόσο του Αλζχάιμερ. Γ. ΝΤΙΚΜΠΑΣΑΝΗ*, ΧΡ. ΚΟΡΟΣ**, Ε. ΜΠΟΒΙΑΤΣΗΣ***, Κ. ΚΟΝΤΖΟΓΛΟΥ****, Ι. ΔΟΝΤΑ*****, Δ. ΠΕΡΡΕΑ****** Περίληψη Σύμφωνα με τα νεώτερα στατιστικά

Διαβάστε περισσότερα

Ρυθμιστές της Αύξησης των Φυτών BRs, )

Ρυθμιστές της Αύξησης των Φυτών BRs, ) Ρυθμιστές της Αύξησης των Φυτών BRs, ) 1 Πορεία παρουσίασης των Καθοριστικοί Σταθμοί BRs στην ανακάλυψη των ΒRs Δομή των κυριότερων ενδογενών μορφών Μεταβολισμός των BRs Βιοσύνθεση Διακίνηση Καταβολισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚA ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ

ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚA ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚA ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Κ. Καράτζη, PhD Κλινική Διαιτολόγος-Διατροφολόγος Ε.ΔΙ.Π Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Ελεύθερες ρίζες Ελεύθερη ρίζα είναι κάθε είδος ατόμου ή μορίου, ή ιόντος, το

Διαβάστε περισσότερα

Γενετικοί παράγοντες και η αντιμετώπιση της υπογονιμότητας

Γενετικοί παράγοντες και η αντιμετώπιση της υπογονιμότητας Γενετικοί παράγοντες και η αντιμετώπιση της υπογονιμότητας Δρ. Ελένη Κοντογιάννη Εμβρυολόγος-Γενετιστής Επιστημονική Διευθύντρια Ινστιτούτου Γυναικολογίας και Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής «IVF and Genetics»

Διαβάστε περισσότερα

L-ΑΡΓΙΝΙΝΗ. Το ΜOTIL Ενισχύει την ανδρική γονιµότητα Περιέχει µόνο 7 θερµίδες

L-ΑΡΓΙΝΙΝΗ. Το ΜOTIL Ενισχύει την ανδρική γονιµότητα Περιέχει µόνο 7 θερµίδες ΕΝΗ ΕΙΝΟΜ ΠΡΟΤ Η ΤΙΜΗ ΛΙΑΝΙΚ 19 L-ΑΡΓΙΝΙΝΗ 3000mg L-ΚΑΡNΙΤΙΝΗ 500mg ΣΥΝΕΝΖΥΜΟ Q10 50mg ΛYΚΟΠΕΝΙΟ 25mg Το ΜOTIL Ενισχύει την ανδρική γονιµότητα Περιέχει µόνο 7 θερµίδες ΟΣΟΛΟΓΙΑ 1 ή 2 αναβράζοντα δισκία

Διαβάστε περισσότερα

Assisted Reproduction Techniques for HIV Positive Couples

Assisted Reproduction Techniques for HIV Positive Couples ,**1 The Japanese Society for AIDS Research The Journal of AIDS Research HIV Assisted Reproduction Techniques for HIV Positive Couples Hideji HANABUSA Department of Hematology, Ogikubo Hospital AIDS HIV

Διαβάστε περισσότερα

Athens 2010 Μαρία Α. Καρδάση

Athens 2010 Μαρία Α. Καρδάση Athens 2010 Γλυκοζυλίωση Τα τελευταία χρόνια όληηπροσπάθειατης αισθητικής αποκατάστασης του γηρασμένου δέρματος αφορούσε κυρίως την αποκατάσταση της εξωγενούς γήρανσης φωτογήρανσης. Τι γίνεται όμως με

Διαβάστε περισσότερα

Κυτταρική γήρανση των οστών. Μηχανισμοί και προοπτικές

Κυτταρική γήρανση των οστών. Μηχανισμοί και προοπτικές Κυτταρική γήρανση των οστών. Μηχανισμοί και προοπτικές Μαρία Π. Γιαβροπούλου Ενδοκρινολόγος Τμήμα κλινικής και Μοριακής Ενδοκρινολογίας ΠΓΝΘ ΑΧΕΠΑ O ομιλητής (προσωπικά ή ως μέλος εργασιακής/ερευνητικής

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί, εκτός από αυτούς από αυτούς που έχουν την ικανότητα να φωτοσυνθέτουν, εξασφαλίζουν ενέργεια διασπώντας τις θρεπτικές ουσιές που περιέχονται

Διαβάστε περισσότερα

AMINEMAX και ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ

AMINEMAX και ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ AMINEMAX και ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ Το AMINΕMAX παραλαμβάνεται από κανονική ενζυματική υδρόλυση με πρώτες ύλες από σπόρους σιτηρών και καλαμποκιού σε ισορροπία με μείγμα από ειδικά ένζυμα ( Έξω πρωτει πρωτεΐνάσες-

Διαβάστε περισσότερα

Κυτταρική Βιολογία. Ενότητα 12 : Απόπτωση ή Προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος. Παναγιωτίδης Χρήστος Τμήμα Φαρμακευτικής ΑΠΘ

Κυτταρική Βιολογία. Ενότητα 12 : Απόπτωση ή Προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος. Παναγιωτίδης Χρήστος Τμήμα Φαρμακευτικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Κυτταρική Βιολογία Ενότητα 12 : Απόπτωση ή Προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος Παναγιωτίδης Χρήστος ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση της ανδρικής υπογονιµότητας

Διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση της ανδρικής υπογονιµότητας Μονάδα Ενδοκρινολογίας Αναπαραγωγής Α Μαιευτική Γυναικολογική Κλινική Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση της ανδρικής υπογονιµότητας Δηµήτριος Γ. Γουλής Επίκουρος

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα διάλεξης ΕΠΙΚΑΙΡΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ. Τι είναι διαβήτης. Η επίδραση της άσκησης στον σακχαρώδη διαβήτη τύπου ΙΙ

Θέµατα διάλεξης ΕΠΙΚΑΙΡΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ. Τι είναι διαβήτης. Η επίδραση της άσκησης στον σακχαρώδη διαβήτη τύπου ΙΙ Θέµατα διάλεξης MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΕΠΙΚΑΙΡΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Να εξετάσει θέµατα που έχουν σχέση µε το µεταβολισµό και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. π. Αναστάσιος Ισαάκ Λύκειο Παραλιμνίου Δεκέμβριος 2013 www.biomathia.webnode.gr

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. π. Αναστάσιος Ισαάκ Λύκειο Παραλιμνίου Δεκέμβριος 2013 www.biomathia.webnode.gr π. Αναστάσιος Ισαάκ Λύκειο Παραλιμνίου Δεκέμβριος 2013 www.biomathia.webnode.gr EΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ: ΕΝΟΤΗΤΑ 8: Η ελευθέρωση της ενέργειας, σελ. 155-168 ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η κυτταρική αναπνοή είναι η διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Βιοδείκτες οξειδωτικού στρες

Βιοδείκτες οξειδωτικού στρες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΔΠΜΣ Ιατρική Χημεία Βιοδείκτες οξειδωτικού στρες Αλέξανδρος Δ. Τσελέπης, MD, PhD Καθηγητής Βιοχημείας Κλινικής Χημείας Generation of superoxide ( O 2 ) and H 2 O 2 from O 2 in vascular

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α.

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Η ανικανότητα σύλληψης μετά από ένα χρόνο σεξουαλικών

Διαβάστε περισσότερα

Ινσουλίνη και καρδιά. Ηλιάδης Φώτης Λέκτορας Α.Π.Θ.

Ινσουλίνη και καρδιά. Ηλιάδης Φώτης Λέκτορας Α.Π.Θ. Ινσουλίνη και καρδιά Ηλιάδης Φώτης Λέκτορας Α.Π.Θ. Επίδραση ινσουλίνης στο ήπαρ, στους μυς και στον λιπώδη ιστό : Διατήρηση ευγλυκαιμίας Nature 2001;414:799 806 Ινσουλίνη? Λειτουργικότητα Μορφολογία Βιωσιμότητα

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Η αναρροφητική βιοψία των όρχεων (FNA) στην ανδρική υπογονιμότητα. Νεώτερα δεδομένα

Η αναρροφητική βιοψία των όρχεων (FNA) στην ανδρική υπογονιμότητα. Νεώτερα δεδομένα Η αναρροφητική βιοψία των όρχεων (FNA) στην ανδρική υπογονιμότητα. Νεώτερα δεδομένα Παπανικολάου Αθανάσιος Αναπληρωτής Διευθυντής ΕΣΥ Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Η αναρροφητική βιοψία των όρχεων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η τροφή αποτελείται και από ουσίες μεγάλου μοριακού βάρους (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια, νουκλεϊνικά οξέα). Οι ουσίες αυτές διασπώνται (πέψη) σε απλούστερες (αμινοξέα, απλά σάκχαρα,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή διατριβή ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΠΙΔΡΑΣΗΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΦΥΤΟΥ MEDICAGO SATIVA Χαραλαμπία Χριστοδούλου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΤΙΜΙΚΡΟΒΙΑΚΩΝ ΙΔΟΤΗΤΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΦΑΙΝΟΛΩΝ: ΔΡΑΣΗ ΕΝΑΝΤΙ Listeria monocytogenes ΚΑΙ Pseudomonas

Διαβάστε περισσότερα

Εξελίξεις στην Προεμφυτευτική Γενετική Ανάλυσητο μέλλον

Εξελίξεις στην Προεμφυτευτική Γενετική Ανάλυσητο μέλλον 1 ο Επιμορφωτικό Σεμινάριο Γενετικής ΤΙ ΝΕΟΤΕΡΟ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Εξελίξεις στην Προεμφυτευτική Γενετική Ανάλυσητο μέλλον Γεωργία Κάκουρου, PhD ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Κυτταρική αναπνοή: Ο διαχειριστής της ενέργειας και των σκελετών άνθρακα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Κυτταρική αναπνοή: Ο διαχειριστής της ενέργειας και των σκελετών άνθρακα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Κυτταρική αναπνοή: Ο διαχειριστής της ενέργειας και των σκελετών άνθρακα Η πορεία σχηματισμού του αμύλου στους χλωροπλάστες και της σακχαρόζης στο κυτταρόπλασμα Η πορεία σχηματισμού του αμύλου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΓΗΡΑΝΣΗ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΓΛΥΚΟΖΥΛΙΩΣΗΣ ΤΗΣ ΟΞΕΙ ΩΣΗΣ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΕΠΙΒΡΑ ΥΝΣΗ ΤΗΣ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑΣ ΓΗΡΑΝΣΗΣ

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΓΗΡΑΝΣΗ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΓΛΥΚΟΖΥΛΙΩΣΗΣ ΤΗΣ ΟΞΕΙ ΩΣΗΣ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΕΠΙΒΡΑ ΥΝΣΗ ΤΗΣ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑΣ ΓΗΡΑΝΣΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΓΗΡΑΝΣΗ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΓΛΥΚΟΖΥΛΙΩΣΗΣ ΤΗΣ ΟΞΕΙ ΩΣΗΣ + ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΕΠΙΒΡΑ ΥΝΣΗ ΤΗΣ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑΣ ΓΗΡΑΝΣΗΣ Γλυκοζυλίωση και δυο φυσιολογικά φαινόµενα που σχετίζονται µε 1 ΓΛΥΚΟΖΥΛΙΩΣΗ Η «ΚΑΡΑΜΕΛΟΠΟΙΗΣΗ»

Διαβάστε περισσότερα

πρωτεϊνες νουκλεϊκά οξέα Βιολογικά Μακρομόρια υδατάνθρακες λιπίδια

πρωτεϊνες νουκλεϊκά οξέα Βιολογικά Μακρομόρια υδατάνθρακες λιπίδια πρωτεϊνες νουκλεϊκά οξέα Βιολογικά Μακρομόρια υδατάνθρακες λιπίδια Περιγραφή μαθήματος Επανάληψη σημαντικών εννοιών από την Οργανική Χημεία Χημική σύσταση των κυττάρων Μονοσακχαρίτες Αμινοξέα Νουκλεοτίδια

Διαβάστε περισσότερα

Uro-Swords II Η ορµονική πρόκληση σπερµατογένεσης ΕΝ αποδίδει! Φώτης ηµητριάδης MD, PhD, FEBU

Uro-Swords II Η ορµονική πρόκληση σπερµατογένεσης ΕΝ αποδίδει! Φώτης ηµητριάδης MD, PhD, FEBU Uro-Swords II Η ορµονική πρόκληση σπερµατογένεσης ΕΝ αποδίδει! Φώτης ηµητριάδης MD, PhD, FEBU Δήλωση Συμφερόντων Φώτης ηµητριάδης MD, PhD, FEBU EAU Guidelines Campbell s Urology Male Infertility Campbell

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα;

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα; ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ 1. (α) Τι αντιπροσωπεύουν οι αριθμοί 1-6 στο σχήμα; (β) Εξηγήστε τι είναι τα ωοθυλάκια και ποιος είναι ο ρόλος τους. (γ) Σε ποιο μέρος του γεννητικού συστήματος της γυναίκας αρχίζει η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΙΑΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

ΜΟΡΙΑΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ - - ό ό : Ω ί ό ί ώ.. ά ή ί ός ή ς ύ ί ί ή έ ώ ό. ή ς ά ς ής ό ός ά ς ή έ ός ή ς ί ής ί ς. ό έ ώ - ώ ή ής ή ς- ί ά ά ς ί ς. ά ί ί έ έ ά ύ ή, ό ί ά, ό ό ά έ ά ής ί ύ George Wald ή ί έ ς ί ύ ό ς ί ς ά έ

Διαβάστε περισσότερα

Γαμετογένεση. Καθορισμός φύλου (όρχεις ς ή ωοθήκες) Πρόφαση Ι μείωσης Γαμετικά κύτταρα Γονάδα (μιτώσεις) έσμευση Έμβρυο. Θηλαστικά, Αμφίβια, ιχθύες

Γαμετογένεση. Καθορισμός φύλου (όρχεις ς ή ωοθήκες) Πρόφαση Ι μείωσης Γαμετικά κύτταρα Γονάδα (μιτώσεις) έσμευση Έμβρυο. Θηλαστικά, Αμφίβια, ιχθύες Γαμετογένεση Γαμετογένεση Καθορισμός φύλου (όρχεις ς ή ωοθήκες) G1 Σπερματογένεση Πρόφαση Ι μείωσης Γαμετικά κύτταρα Γονάδα (μιτώσεις) έσμευση Έμβρυο Ολοκλήρωση μείωσης Ι Γονιμοποίηση-ολοκλήρωση η η μείωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Αυτό σημαίνει ότι χρησιμοποιούμε μόνο ενέσιμα φάρμακα και μόνο στο σημείο που πάσχει. ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Ξεκίνησε στη λογική του γιατί να μη χορηγήσω ένα αντιφλεγμονώδες

Διαβάστε περισσότερα

Εύρυθμη λειτουργία ζωτικών οργάνων Κυτταρικούς μηχανισμούς Ενζυμικές αντιδράσεις Πολλοί μηχανισμοί ομοιοστασίας του Ρύθμιση ομοιοστασίας του

Εύρυθμη λειτουργία ζωτικών οργάνων Κυτταρικούς μηχανισμούς Ενζυμικές αντιδράσεις Πολλοί μηχανισμοί ομοιοστασίας του Ρύθμιση ομοιοστασίας του Κυριότερο ενδοκυττάριο ιόν Βασικό συστατικό οργανισμού Εύρυθμη λειτουργία ζωτικών οργάνων Κυτταρικούς μηχανισμούς Ενζυμικές αντιδράσεις Πολλοί μηχανισμοί ομοιοστασίας του Ρύθμιση ομοιοστασίας του Ζωτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο 1. β 2. γ 3. α 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2ο 1. Σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΔΟΥΒΟΓΙΑΝΝΗ Κ Λ Ι Ν Ι Κ Η Δ Ι Α Ι Τ Ο Λ Ο Γ Ο Σ - Δ Ι ΑΤ Ρ Ο Φ Ο Λ Ο Γ Ο Σ M S C, R D Περίληψη

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΝΖΥΜΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ 1. Να εξηγήσετε γιατί πολλές βιταμίνες, παρά τη μικρή συγκέντρωσή τους στον οργανισμό, είναι πολύ σημαντικές για

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας. Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου

Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας. Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου Στο 3 ο κεφάλαιο του βιβλίου η συγγραφική ομάδα πραγματεύεται την ενέργεια και την σχέση που έχει αυτή με τους οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογία Καταπονήσεων των Φυτών

Φυσιολογία Καταπονήσεων των Φυτών Φυσιολογία Καταπονήσεων των Φυτών Ενότητα 8: Οξειδωτική Καταπόνηση, 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Φυτικής Παραγωγής Διδάσκοντες: Γεώργιος Καραμπουρνιώτης Γεώργιος Λιακόπουλος Μαθησιακοί Στόχοι Παραγωγή και κατηγορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Πτυχιακή εργασία ΜΕΛΕΤΗ ΠΟΛΥΦΑΙΝΟΛΩΝ ΚΑΙ ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΣΟΚΟΛΑΤΑΣ Αναστασία Σιάντωνα Λεμεσός

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί Κεφαλαίο 3 ο Μεταβολισμός Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια είναι απαρέτητη σε όλους τους οργανισμούς και την εξασφαλίζουν από το περιβάλλον τους.παρόλα αυτά, συνήθως δεν μπορούν να την χρησιμοποιήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Η ζητούμενη σειρά έχει ως εξής: αδενίνη < νουκλεοτίδιο < νουκλεόσωμα < γονίδιο < χρωματίδα < χρωμόσωμα < γονιδίωμα.

Η ζητούμενη σειρά έχει ως εξής: αδενίνη < νουκλεοτίδιο < νουκλεόσωμα < γονίδιο < χρωματίδα < χρωμόσωμα < γονιδίωμα. ΚΕΦ. 1 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ 1. Να κατατάξετε σε σειρά αυξανόμενου μεγέθους τις παρακάτω έννοιες που σχετίζονται με το γενετικό υλικό των οργανισμών: νουκλεόσωμα, χρωμόσωμα, αδενίνη, νουκλεοτίδιο, γονίδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ Θερινό εξάμηνο 2011 ΣΠΕΡΜΑΤΟΦΥΤΑ Τα πιο διαδεδομένα είδη της γήινης βλάστησης βάση διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι:

Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι: Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι: Για να είναι μια αντίδραση αυθόρμητη, πρέπει η μεταβολή της ελεύθερης ενέργειας της αντίδρασης να είναι αρνητική. Η μεταβολή της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΜΕΙΩΣΗΣ ΤΩΝ ΦΑΙΝΟΛΩΝ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟ ΤΗΓΑΝΙΣΜΑ Χριστοφόρου Ανδρέας Λεμεσός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ «Ιατρική Ερευνητική Μεθοδολογία» ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ «Ιατρική Ερευνητική Μεθοδολογία» ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ «Ιατρική Ερευνητική Μεθοδολογία» ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Νόσος Pompe: Νεότερα κλινικά, γενετικά, διαγνωστικά και θεραπευτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ 1ο Α. Για τις ημιτελείς προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα

Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα MAΡΙΑ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑ Κλινική Εμβρυολόγος Μονάδα Αναπαραγωγικής Ιατρικής Περιεχόμενα Ορισμός Ιστορική Αναδρομή Γενετική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ

ΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr 1. Χημική σύσταση του κυττάρου. 2. Δομή και λειτουργία του κυττάρου. 3. Μεταβολισμός: βασικές αρχές,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών του Τμήματος Bioyiiudac & Βιοτετνολονίας «Βιοτεχνολογία - Ποιότητα Διατροφής & Περιβάλλοντος» υγγιατ'1 '-ε,λχ-βε0τ Χ ϊο4ο Γ/4ΐ/ '****f*tf*wftieg{

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α: ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΑΝΤΡΑ

ΜΕΡΟΣ Α: ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΑΝΤΡΑ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΟ 12 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ «ΑNAΠΑΡΑΓΩΓΗ-ΑΝΑΠΤΥΞΗ» ΜΕΡΟΣ Α: ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΑΝΤΡΑ Α. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ 1. Ποιος είναι ο ρόλος της αναπαραγωγής και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ Δομή και λειτουργία του αναπαραγωγικού συστήματος 1. Να ονομάσετε τις αριθμημένες δομές του παρακάτω σχήματος. Βλέπε εικ. 12.1 της σ. 219 του βιβλίου του μαθητή. 2. Να ενώσετε

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Κατσιφοδήμου. Ο ρόλος της έκκρισης HLA-G από τα ανθρώπινα έμβρυα στην επιτυχία της εξωσωματικής γονιμοποίησης. Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία

Μαρία Κατσιφοδήμου. Ο ρόλος της έκκρισης HLA-G από τα ανθρώπινα έμβρυα στην επιτυχία της εξωσωματικής γονιμοποίησης. Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Ο ρόλος της έκκρισης HLA-G από τα ανθρώπινα

Διαβάστε περισσότερα

Νόσος Parkinson-Νέοι ορίζοντες Ξηροµερήσιου Γεωργία Νευρολόγος-Μέλος ερευνητικής οµάδας Νευρογενετικής Αίτια της νόσου Parkinson Περιβαλλοντικοί παράγοντες Γενετικοί παράγοντες Γενετική βλάβη (παθογόνα

Διαβάστε περισσότερα

Οξειδωτική καταπόνηση

Οξειδωτική καταπόνηση Οξειδωτική καταπόνηση Δημιουργία ενεργών μορφών οξυγόνου Ο ρόλος του μοριακού οξυγόνου ως τελικού αποδέκτη των ηλεκτρονίων στην αλυσίδα μεταφοράς ηλεκτρονίων της αναπνευστικής λειτουργίας των αερόβιων

Διαβάστε περισσότερα

Science of Sericulture

Science of Sericulture Science of Sericulture 2012 38 1 0065-0069 ISSN 0257-4799 CN 32-1115 /S E-mail CYKE@ chinajournal. net. cn 215123 25 0 ~ 24 h GSH GSSG GSH + 2GSSG GSH /GSSG S- GST TPX 23% GR 57% GSH TPX GST GSSG 61% GSH

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΔΩΤΙΚΗ ΦΩΣΦΟΡΥΛΙΩΣΗ Ι Η ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΛΥΣΙΔΑ

ΟΞΕΙΔΩΤΙΚΗ ΦΩΣΦΟΡΥΛΙΩΣΗ Ι Η ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΛΥΣΙΔΑ ΟΞΕΙΔΩΤΙΚΗ ΦΩΣΦΟΡΥΛΙΩΣΗ Ι Η ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΛΥΣΙΔΑ Σύνοψη: Οξειδωτική Φωσφορυλίωση Σύνοψη: Αναπνευστική αλυσίδα (μεταφοράς ηλεκτρονίων) Οξειδωτική φωσφορυλίωση Τι είναι; Οξειδωτική φωσφορυλίωση Τι είναι;

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Δημήτρης Η. Β 1 25.3.14 3 Ο Κεφάλαιο 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια έχει κεντρική σημασία για έναν οργανισμό, γιατί ό,τι και να κάνουμε χρειαζόμαστε ενέργεια. Ο κλάδος της βιολογίας που ασχολείται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ TECHNOLOGICAL EDUCATION INSTITUTION OF WESTERN MACEDONIA ΚΟΙΛΑ ΚΟΖΑΝΗΣ-GR 50100 I KILA, GR 50101 KOZANI-GREECE http://www.teiwm.gr ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΟΣ ΔΡΑΚΑΚΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΜΑΙΕΥΤΚΗΣ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΓΥΝ/ΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

ΠΕΤΡΟΣ ΔΡΑΚΑΚΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΜΑΙΕΥΤΚΗΣ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΓΥΝ/ΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΠΕΤΡΟΣ ΔΡΑΚΑΚΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΜΑΙΕΥΤΚΗΣ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΓΥΝ/ΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΕΧΝΗΤΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΩΟΘΥΛΑΚΙΟΡΡΗΞΙΑΣ ΛΗΨΗ ΩΑΡΙΩΝ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΕΜΒΡΥΟΜΕΤΑΦΟΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

Οξειδωτικού τύπου βλάβη στο DNA και Σωματικές Μεταλλάξεις στη Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια

Οξειδωτικού τύπου βλάβη στο DNA και Σωματικές Μεταλλάξεις στη Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια Ειδικά Άρθρα για το Άσθμα Οξειδωτικού τύπου βλάβη στο DNA και Σωματικές Μεταλλάξεις στη Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια Ελένη Γ. Τζωρτζάκη, Ειρήνη Νεοφύτου, Νικόλαος Μ. Σιαφάκας Πνευμονολογική Κλινική,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R;

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; (γ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει σε αυτό όξινες ιδιότητες; (δ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Παραδόσεις του μαθήματος γενικής παιδείας (Β λυκείου) Επιμέλεια: ΑΡΓΥΡΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Βιολόγος M.Sc. Καθηγητής 3 ου λυκ.

ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Παραδόσεις του μαθήματος γενικής παιδείας (Β λυκείου) Επιμέλεια: ΑΡΓΥΡΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Βιολόγος M.Sc. Καθηγητής 3 ου λυκ. ΒΙΟΛΟΓΙΑ Παραδόσεις του μαθήματος γενικής παιδείας (Β λυκείου) Επιμέλεια: ΑΡΓΥΡΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Βιολόγος M.Sc. Καθηγητής 3 ου λυκ. Ηλιούπολης Κεφάλαιο 1ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΜΑΚΡΟΜΟΡΙΑ Η ΙΕΡΑΡΧΙΑ ΤΩΝ ΒΙΟΜΟΡΙΩΝ ΠΡΟΔΡΟΜΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

AYΞΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ

AYΞΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ AYΞΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ Χ.Κ. ΚΙΤΣΑΚΗ 2008 1 Αντικείμενα της ενότητας Ορισμοί και έννοιες Σκοπός των διεργασιών της ανάπτυξης Πού και πώς πραγματοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ (C, H, N, O) 96% ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ (πχ. Na, K, P, Ca, Mg) 4% ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ (Fe, I) 0,01%

ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ (C, H, N, O) 96% ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ (πχ. Na, K, P, Ca, Mg) 4% ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ (Fe, I) 0,01% ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ (C, H, N, O) 96% ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ (πχ. Na, K, P, Ca, Mg) 4% ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ (Fe, I) 0,01% Ο άνθρακας, το υδρογόνο, το οξυγόνο και το άζωτο συμμετέχουν, σε σημαντικό βαθμό, στη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΚΩΤΣΑ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ, ΔΙΑΒΗΤΗ, ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ Α ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΧΕΠΑ ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΚΕΤΟΞΕΩΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟ ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Επίδραση και άλλων παραγόντων στην Αλλοστερική συμπεριφορά της Αιμοσφαιρίνης

Επίδραση και άλλων παραγόντων στην Αλλοστερική συμπεριφορά της Αιμοσφαιρίνης Επίδραση και άλλων παραγόντων στην Αλλοστερική συμπεριφορά της Αιμοσφαιρίνης Καθώς το οξυγόνο χρησιμοποιείται στους ιστούς παράγεται CO2 το οποίο πρέπει να μεταφερθεί πίσω στους πνεύμονες ή τα βράγχια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της έκφρασης του ογκοκατασταλτικού γονιδίου Cyld στον καρκίνο του μαστού

Μελέτη της έκφρασης του ογκοκατασταλτικού γονιδίου Cyld στον καρκίνο του μαστού Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Βιολογίας Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Κατεύθυνση: Εφαρμοσμένη γενετική και βιοτεχνολογία ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Μελέτη της έκφρασης του ογκοκατασταλτικού γονιδίου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ Ονοματεπώνυμο: Λοϊζιά Ελένη Λεμεσός 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα