ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ"

Transcript

1 ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ Γκονέλα Ελένη Σχολική Σύμβουλος 17 ης Περιφέρειας Ειδικής Αγωγής Ν. Αιγαίου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το φαινόμενο της επιθετικότητας είναι τόσο παλιό, όσο και κόσμος μας. Άρχισε ίσως από την αδελφοκτονία του Κάιν και συνεχίζεται. Δεν υπάρχει αμφιβολία, ότι ο άνθρωπος είναι πλάσμα επιθετικό. Είναι δύσκολο, να γράψει κανείς για την ανθρώπινη επιθετικότητα, γιατί ο όρος αυτός χρησιμοποιείται με πολλές διαφορετικές έννοιες. Η λέξη «επιθετικότητα» είναι μια από αυτές, που ο καθένας γνωρίζει, μα είναι δύσκολο να τις ορίσει. Καλύπτει μια πολύ ευρεία κλίμακα ανθρώπινης συμπεριφοράς (Ντυλέρ, Σ. 1989). Μια από τις δυσκολίες είναι πως δεν υπάρχει διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στις διάφορες μορφές της. Αν και η έννοια της επιθετικότητας παρουσιάζει πολυπλοκότητα, πολλοί αποπειράθηκαν να δώσουν κάποιον ορισμό. Οι γνώμες και οι απόψεις τους είναι ποικίλες. Ο Stop Α. (1979) ορίζει ότι: «επιθετικότητα είναι η απόκριση που ακολουθεί τη ματαίωση της επιθυμίας ή μια πράξη που ο στόχος της απόκρισής της είναι η πρόκληση βλάβης σ έναν οργανισμό (ή υποκατάστατο του οργανισμού)». Κατά τον Dollard, με τον όρο επιθετικότητα χαρακτηρίζεται «κάθε συμπεριφορά της οποίας τελικός σκοπός είναι ο τραυματισμός του προσώπου, εναντίον του οποίου κατευθύνεται». Ο Mitscherlich αναφέρει ότι: «η επιθετικότητα νοείται σαν μια ζωτική δύναμη, σαν έναν ορμικό εξοπλισμό, που παθαίνει στην κοινωνική πραγματικότητα τις πιο πολλαπλές μεταβολές». Ο Drever, υποστηρίζει ότι: «η επιθετικότητα είναι ένα γενικό χαρακτηριστικό γνώρισμα μιας εχθρικής συμπεριφοράς (π. χ. επίθεσης), ενός χαρακτηριστικού γνωρίσματος μιας αντίθετης συμπεριφοράς ή ακόμα μιας λιγότερο ή περισσότερο εχθρικής διάθεσης εναντίον των συνανθρώπων». Με τον όρο «επιθετικότητα», τόσο στην καθομιλουμένη, όσο και στην επιστημονική γλώσσα, εννοεί κανείς την εχθρική συμπεριφορά και συγκεκριμένα την τάση που έχουν τα άτομα, να επιτίθενται με λόγια ή με πράξεις στον ίδιο τους τον εαυτό ή εναντίον άλλων ατόμων, που συνήθως έγιναν αιτία να γίνουν αυτά «επιθετικά» (Βαουϊδάσκης, 1987). Στο χώρο της ψυχολογίας, οι όροι επιθετικότητα, επίθεση και επιθετική συμπεριφορά δεν δηλώνουν παρόμοιες καταστάσεις ή ψυχικές διαθέσεις κα καθεμιά από αυτές, δεν είναι μονοσήμαντη (Μπεζέ, 1998). Με τον όρο επιθετικότητα προσδιορίζουμε τη διαρκή διάθεση του ατόμου, να εμπλακεί σε πραγματικές ή φαντασιωτικές επιθετικές διαγωγές. Αυτή η επιθετικότητα μπορεί να είναι κακοήθης, 1

2 καταστροφική αλλά και μπορεί να είναι και καλοήθης, όπου η μαχητικότητα του ατόμου εκφράζεται με την άμιλλα και τη δημιουργικότητα (Moser, 1987). Σχετικά με την επίθεση, δεν υπάρχει κοινή αποδοχή. Η συμπεριφορική άποψη θεωρεί ως επίθεση κάθε συμπεριφορά που τραυματίζει η προκαλεί βλάβη στον άλλο. Κατά τη γνωστική άποψη, μια συμπεριφορά νοείται ως επίθεση, μόνο αν είναι ταυτόχρονα εκούσια, και παραβιάζει έναν κανόνα που διέπει την κατάσταση μέσα στην οποία εκδηλώνεται η συγκεκριμένη συμπεριφορά. Όσον αφορά την επιθετική συμπεριφορά, ο προσδιορισμός της προέρχεται κυρίως από την ηθολογία και καλύπτει όλες τις ευέλικτες ή στερεότυπες διαγωγές αποφυγής ή απειλές. Μέσω αυτών των συμπεριφορών προσδιορίζεται ένας προσωπικός χώρος, στο έσω του οποίου δεν γίνεται ανεκτή η διείσδυση κάποιου άλλου. Οι τρεις αυτές έννοιες χρησιμεύουν στην ψυχολογία για την κατανόηση και ερμηνεία ψυχικών καταστάσεων και ανθρώπινων εκδηλώσεων. Η επιθετικότητα είναι φαινόμενο της κοινωνικής συμβίωσης. Σαν συμπεριφορά, δεν εμφανίζεται άμεσα και εμφανώς σ όλες τις περιπτώσεις. Πολλές φορές είναι καλλυμένη και εμφανίζεται «με το γάντι» ή με το «σύμπλεγμα της αγγελικότητας»*. Άλλες φορές πάλι μπορεί να είναι θετική, δηλαδή επιτρεπτή πολιτισμικά ή αρνητική δηλαδή ανεπίτρεπτη πολιτισμικά (Νέστορας, 1992). Η επιθετικότητα μπορεί να αποκτιέται εύκολα, εξαιτίας της βιολογικής μας κληρονομιάς, αλλά τα γεγονότα που μας καθιστούν επιθετικούς, φαίνονται να προέρχονται κυρίως από την εμπειρία, τη μάθηση και την ανάλογη νευροψυχολογική μας οργάνωση (Καραπέτσας, 1992). 1. Η ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ Η συναισθηματική ζωή του παιδιού επηρεάζει κατά μεγάλο μέρος τη διαμόρφωση της προσωπικότητας του. Από την ομαλή ή μη εξέλιξη της καθορίζεται η όλη πορεία της ζωής του. Από τη στιγμή της γέννησης κάθε βρέφος γίνεται μια ξεχωριστή οντότητα, με μια δική του ατομική ζωή και όλη η υπόλοιπη ζωή του θα είναι μια αυξανόμενη επιβεβαίωση της μοναδικότητάς του (Stop, 1979). Η συμπεριφορά του δεν είναι τίποτα άλλο, παρά μόνο μια εναλλαγή ανάμεσα στην εξερεύνηση και την εξάρτηση. Η εξάρτηση και η επιθετικότητα όμως, έχουν μια στενή και αμοιβαία σχέση. Η επιθετικότητα αποτελεί ένα είδος συναισθηματικής αντίδρασης του ατόμου, μια μορφή έντονης συναισθηματικής συμπεριφοράς και εμφανίζεται προς το τέλος του πρώτου έτους της ζωής του βρέφους, ως μια διαφοροποίηση των συναισθημάτων του θυμού και της οργής που κάνουν αισθητή την έκφραση τους στον έκτο από τη γέννηση του μήνα (Ευαγγελοπούλου Βαμβακερού, 1998). Με τον όρο «παιδική επιθετικότητα» νοούμε την εχθρική διάθεση του παιδιού που θέλει να προκαλέσει ζημιά σε άλλα, όταν υπάρχει πρόθεση, όχι όταν η ζημιά προκαλείται χωρίς τη θέληση του. Η παιδική επιθετικότητα είναι ένα μεγάλο πρόβλημα που τα τελευταία χρόνια αυξάνεται αλματωδώς και με διάφορες μορφές. Σαν πρόβλημα αγγίζει κυρίως γονείς, εκπαιδευτικούς αλλά και κάθε σκεπτόμενο άνθρωπο. * Έτσι χαρακτηρίζεται η συμπεριφορά μερικών επιθετικών ατόμων η ενόχων, που κάτω από ένα αγγελικό χαμόγελο και σε μια τέλεια συμπεριφορά, κρύβουν άγρια ένστικτα, τα οποία όμως τα απωθούν για λόγους κοινωνικούς αλλά και από κάποιους σκοπούς ορμώμενοι και αλίμονο σ όποιον βρεθεί μπροστά στο ξέσπασμά τους. 2

3 Για την Ψυχολογία - γενικά η επιθετικότητα είναι ένα ζήτημα πολύ σκοτεινό, γιατί και η σημασία της έχει πολλές χρήσεις, αλλά και η προέλευσή της είναι ακόμα μη ξεκαθαρισμένη. Σχετικά με την παιδική επιθετικότητα τίθεται το ερώτημα αν είναι: α) εγγενής, δηλαδή βιολογικό φαινόμενο, αποτέλεσμα ενδογενών παραγόντων, κληρονομημένο ένστικτο, ορμή, σύμφωνα με τους ψυχαναλυτές: ψυχαναλυτική θεωρία (Freud) εθολογική θεωρία (Lorenz) Βιοχημικές θεωρίες (σωματοτυπική προσέγγιση) Ψυχολογία του βαθμούς (Alder) ή β) επίκτητη, δηλαδή αποτέλεσμα εξωγενών παραγόντων, περιβαλλοντικών επιδράσεων και βιωμάτων του ατόμου, όπως υποστηρίζουν οι συμπεριφοριστές: θεωρία της αποστέρησης ή ματαίωσης (Dollard Miller). θεωρία μάθησης με υποκατάσταση- θεωρία της κοινωνικής μάθησης (Badura). Η ανθρωπολογική άποψη (Frown, Kaiser, Maslow )δε δέχεται τις παραπάνω απόψεις, γιατί παραγνωρίζουν τον άνθρωπο σαν ολότητα και σαν ον με ελεύθερη βούληση. Οι θεωρίες και οι ερευνητικές διαπιστώσεις, συνοψίζονται ως εξής: 1. Η επιθετικότητα ως ορμή ή ως ένστικτο (θεωρείται ως κληρονομούμενη, έμφυτη ορμή). 2. Η επιθετικότητα ως αντίδραση σε αποστέρηση (η αποστέρηση προκαλεί αντιδράσεις, μία εκ των οποίων είναι η πρόκληση επιθετικής συμπεριφοράς). 3. Η επιθετικότητα ως αποτέλεσμα μάθησης μέσω μίμησης (τα παιδιά μιμούνται επιθετικές συμπεριφορές που τα εντυπωσιάζουν), (Παπαδόπουλος Ν., 1992). Καμιά όμως, δεν μπορεί να δώσει οριστικές λύσεις στο πρόβλημα της επιθετικότητας. Η εξέλιξη της επιθετικότητας είναι από τις πιο σπουδαίες μεταβλητές στη διαδικασία της κοινωνικοποίησης του ατόμου και εξαρτάται κατά πολύ από τις εμπειρίες που έχει το παιδί στην τρυφερή ηλικία. Η επιθετική πράξη είναι περισσότερο αποτέλεσμα, αφενός αντίδρασης του ατόμου σε ματαιώσεις, παρεμποδίσεις και αρνητικές επιδράσεις ή συνθήκες του περιβάλλοντος και αφετέρου αποτέλεσμα διαφόρων μορφών μάθησης. Ερευνητές υποστηρίζουν, ότι η παιδική επιθετικότητα είναι αποτέλεσμα παρεμπόδισης κάποιας εμπρόθετης ενέργειας (Polland & Miller), ότι είναι μια συντελεστική αντίδραση για την επίτευξη κάποιας αναμενόμενης αμοιβής ή μαθαίνεται μέσω της ενίσχυσης και της μίμησης προτύπων (Badura & Walters), ότι οι επιθετικές ενέργειες των παιδιών είναι τελετουργικές, ένα συμβολικό «παιχνίδι» (Lorenz). Γενικά οι ερευνητές δε θεωρούν δυνατή, τη διατύπωση ενός ικανοποιητικού ορισμού της παιδικής επιθετικότητας. 1.1 Αναπτυξιακά στάδια παιδικής επιθετικότητας Η επιθετικότητα στην παιδική ηλικία χαρακτηρίζεται από αναπτυξιακά στάδια, τάσεις ή κριτήρια που παρατηρούνται σε όλα σχεδόν τα παιδιά. Όλα τα παιδιά, καθώς ωριμάζουν, παρουσιάζουν κάποια επιθετική συμπεριφορά. Τα στάδια, σύμφωνα με τα οποία μπορούμε να θεωρήσουμε την επιθετικότητα υπερβολική, αντιπαραγωγική και ως εκ τούτου δυσλειτουργική, είναι: 3

4 α) Η συχνότητα, η ένταση και η διάρκεια του φαινομένου. β) Ο βαθμός εχθρότητας, μίσους και εκδίκησης των ενεργειών του παιδιού. γ) Η δύναμη που έχει τα παιδί να ελέγξει τον εαυτό του. Σε σχετικές έρευνες για την παιδική επιθετικότητα (Coodenengh, Hartup) παρατηρήθηκαν οι παρακάτω αναπτυξιακές τάσεις: Η συχνότητα και η ένταση της επιθετικής συμπεριφοράς μειώνεται σημαντικά με την πάροδο της ηλικίας. Τα αγόρια παρουσιάζουν μεγαλύτερη επιθετικότητα από τα κορίτσια, όσο δε περνά η ηλικία, η επιθετικότητα αυτή γίνεται μεγαλύτερη. Πιθανά αίτια είναι η διαφορετική αναλογία της ανδρογόνου ορμόνης και κοινωνικοί λόγοι, όπως ο διαφορετικός τρόπος ανατροφής των δύο φύλων. Με την πάροδο της ηλικίας η επιθετικότητα εκφράζεται και με άλλους διαφορετικούς τρόπους. Η επιθετικότητα συντελεστικής μορφής παρατηρείται κυρίως στα μικρότερα παιδιά. Στα μεγαλύτερα παρατηρείται η εχθρική επιθετικότητα. Η ένταση της επιθετικότητας και το ποσό (αριθμός) με την πάροδο του χρόνου στα αγόρια παραμένει σταθερή, πράγμα που δεν συμβαίνει με τα κορίτσια. Αίτια του περιβάλλοντος που δημιουργούν επιθετικές ενέργειες είναι: 1. Συγκρούσεις για θέματα καθημερινής φροντίδας (20%) 2. Συγκρούσεις για απαγορευτικές εντολές γονέων (20%) 3. Προβλήματα διαπροσωπικών σχέσεων (30%) Τα ποσοστά όμως αυτά διαφοροποιούνται με την πάροδο της ηλικίας και αναλόγως αυξομειώνονται. Μορφές επιθετικής συμπεριφοράς Οι κυριότερες μορφές (είδη) της επιθετικότητας είναι οι εξής: α) άμεση έμμεση β) εχθρική (εκδικητική) συντελεστική γ) φυσική (σωματική) λεκτική δ) έκδηλη καλυμμένη (λανθάνουσα) ε) εξωστρεφής ενδοστρεφής στ) θετική αρνητική, που εκδηλώνονται ως εξής: 1. Εκρήξεις οργής Συμβαίνουν μετά από εκνευρισμό και το παιδί στρέφεται έξαλλο κατά του εαυτού του. 2. Συναισθήματα μίσους Περιέχει πάντα ένα στοιχείο εκδίκησης, μετά από απόρριψη ή ματαίωση. 3. Παρανοϊκή εχθρότητα Το παιδί με παρανοϊκές τάσεις χρησιμοποιεί την προβολή σε πολύ μεγάλο βαθμό και πιστεύει ότι οι άλλοι είναι εχθρικοί απέναντί του. 4. Πειράγματα και ψευτοπαλικαρισμοί Είναι συνήθως μια μορφή λεκτικής επιθετικότητας, μια ψυχολογική βιαιοπραγία, παρά σωματική. 5. «Άσχημη γλώσσα» Είναι μια μορφή λεκτικής βίας στην οποία δεν πρέπει να δίνεται καμιά απολύτως σημασία από τους άλλους. 6. Θεατρική μονοπώληση της προσοχής των άλλων Είναι αρκετά συνηθισμένες οι προσπάθειες αυτές του παιδιού προς την αυτονομία να παίρνουν τη μορφή της θορυβώδους ορμητικότητας του αρνητισμού και της επιδειξιομανίας. 4

5 7. Εχθρότητα σε ομάδες Συμμαθητές και ομήλικοι. Ανάμεσα στις διάφορες μορφές δεν υπάρχει καθαρή διαχωριστική γραμμή. Παράγοντες εκδήλωσης βίαιης συμπεριφοράς Προηγούμενη επιθετική συμπεριφορά Σεξουαλική κακοποίηση Αποστέρηση τροφής, ιατρικής φροντίδας Συναισθηματική παραμέληση Σωματική βία Υπερβολικά αυστηροί γονείς ή πολύ παραχωρητικοί Χαμηλή αυτοεκτίμηση Κληρονομικοί παράγοντες Έκθεση σε σκηνές βίας Χρήση ναρκωτικών, αλκοόλ Ύπαρξη όπλων στο σπίτι Συνδυασμός διάφορων στρεσογόνων κοινωνικο οικονομικών συνθηκών Εγκεφαλική βλάβη Υπερβολική αυταρχικότητα από το δάσκαλο Δυσκολίες μαθησιακής διαδικασίας Σημάδια πιθανής εκδήλωσης επιθετικότητας Έντονος Θυμός Απώλεια συχνά συναισθηματικού ελέγχου Ανεξέλεγκτη παρορμητικότητα Απογοήτευση με το παραμικρό Ανυπακοή Απάθεια Αντιδραστική και προκλητική συμπεριφορά Διαταραχή μάθησης Προσπάθεια να μονοπωλήσουν το ενδιαφέρον των άλλων. 1.3 Το επιθετικό παιδί Η επιθετικότητα και η αντιδραστική συμπεριφορά των παιδιών, αποτελούν το 1/3 των προβλημάτων συμπεριφοράς που αντιμετωπίζουν σήμερα οι ψυχολόγοι (Ollendick Hersen, 1983). Τα παιδιά που χαρακτηρίζονται ως επιθετικά είναι συνήθως ανυπάκουα, αρνητικά, δείχνουν απάθεια και παρουσιάζουν αντιδραστική και προκλητική συμπεριφορά προς τα μέλη της οικογένειάς τους, το διδακτικό προσωπικό του σχολείου, τους ομιλήκους τους αλλά και στον εαυτό τους, γιατί η. 5

6 συμπεριφορά αυτή δεν τους δίνει τη δυνατότητα να μάθουν κοινωνικά αποδεκτές συμπεριφορές, οι οποίες θα αποτελέσουν αργότερα τη βάση για την ομαλή ένταξή τους στο κοινωνικό σύνολο (Τριλίβα, 1992). Η επιθετικότητα μπορεί να αρχίζει από μια κακόβουλη κριτική και λεκτική υποτίμηση του ατόμου που έχει γίνει στόχος του επιθετικού παιδιού, να εκδηλώνεται ως ανυπακοή, χαμηλή επίδοση στα μαθήματα και να φτάνει ως τις γροθιές και τα ματώματα (Γιαννικόπουλος, 1984). Τα επιθετικά παιδιά που σε πολλές περιπτώσεις είναι τα ίδια γεμάτα άγχος και απογοητεύσεις κάνουν τελικά με την επιθετική συμπεριφορά ζημιά στον ίδιο τον εαυτόν τους. Η δυστυχία που τα κάνει επιθετικά, βαραίνει ακόμα περισσότερο, όταν εξαιτίας της επιθετικής τους συμπεριφοράς, τα άλλα παιδιά δεν θέλουν να τα συναναστρέφονται και τα αποφεύγουν (Herbert, 1989). Η επιθετικότητα στα παιδιά θεωρείται ένα φυσιολογικό μέρος της διαδικασίας της κοινωνικοποίησής τους. Αυτό πρέπει να συνειδητοποιήσουν εκπαιδευτικοί και γονείς, ώστε να μπορέσουν να προσφέρουν ουσιαστική βοήθεια στα παιδιά. Η φυσιολογική επιθετικότητα είναι κάτι διαφορετικό από την ψυχοπαθολογική επιθετικότητα, η οποία πιθανόν να είναι αποτέλεσμα κάποιων ψυχοπαθολογικών διαταραχών. Άρα, πρέπει να ξεχωρίζουμε τη μια από την άλλη (Τσακιράκης, 2004). Η παιδική επιθετική συμπεριφορά εκφράζεται με διάφορους τρόπους και όχι πάντα με τον ίδιο τρόπο. Έχει σχέση με την ηλικία, το γνωστικό στάδιο ανάπτυξης του παιδιού και το κοινωνικο οικονομικό περιβάλλον προέλευσής του (Γκονέλα, 2004). Γενικά η επιθετικότητα χρησιμοποιείται με σκοπό να «πονέσει» τον άλλο σωματικά ή ψυχολογικά. Η σωματική βία (χτυπήματα, κλοτσιές, σπρωξίματα, χρήση όπλων), η προφορική βία (φωνές, ουρλιαχτά, βρισιές, άσχημοι χαρακτηρισμοί) η ψυχολογική βία (απειλές, άσκηση υπερβολικής πίεσης), η καταστροφική συμπεριφορά (πέταγμα ή σπάσιμο αντικειμένων, χτυπήματα στις πόρτες), η παθητική επιθετικότητα (ειρωνική ομιλία με ανταπόκριση στα λεγόμενα του άλλου), είναι είδη έκφρασης της παιδικής και όχι μόνο επιθετικότητας (Τσακιράκης, 2004). 1.4 Αίτια παιδικής επιθετικότητας. Οι λόγοι και οι παράγοντες που προκαλούν έκρυθμες καταστάσεις, επιθετικότητα και βίαιη συμπεριφορά δεν είναι ανεξάρτητοι από το περιβάλλον και από τον κοινωνικό περίγυρο των παιδιών. Έτσι, η επιθετική και βίαιη συμπεριφορά μπορεί να είναι: α) Αποτέλεσμα συγκεκριμένης κουλτούρας και επιπέδου πολιτισμικής ανάπτυξης. Πρόκειται για παραδοχές που θεωρούνται αυτονόητοι άξονες και επηρεάζουν περισσότερο το ασυνείδητο παρά τη συνείδηση μας (Αστέρη, 2003). Συγκεκριμένα: προκαταλήψεις, αδιαφορία και μηδενισμός των συγκρούσεων. β) Κυρίαρχος τρόπος αντιμετώπισης των συγκρούσεων Οι συγκρούσεις είναι μέρος της ζωής μας. Η αντιμετώπισή τους με τη διαδικασία επίλυσης προβλημάτων προσφέρει μια εναλλακτική αποτελεσματική παρέμβαση στις παραδοσιακές. 6

7 αυταρχικές μεθόδους (τιμωρίες, αποβολές κ.α.) και προσφέρει ευκαιρίες συμμετοχής και προσαρμογής σε θετικές συμπεριφορές, προκαλώντας έτσι αλλαγές στις στάσεις και συμπεριφορές των παιδιών με μακροχρόνιες θετικές συνέπειες. γ) Σύμπτωμα μαθησιακών δυσκολιών (Μ.Δ.) Κάποιοι μαθητές με Μ.Δ. γεύονται την εμπειρία της αποτυχίας, ματαίωσης και απόρριψης. Νιώθουν, ότι δεν έχουν τις ικανότητας των άλλων και δεν μπορούν να ανταποκριθούν, ούτε να συμβαδίσουν με τους υπόλοιπους στη γνωστική διαδικασία. Αποκτούν λοιπόν αρνητικά κίνητρα επίδοσης, τα οποία επιφέρουν ψυχικές συγκρούσεις, έλλειψη ικανότητας συγκέντρωσης προσοχής, αδιαφορία και φόβο για το σχολείο και επιθετικότητα. Εδώ χρειάζεται ιδιαίτερη παρατήρηση και προσοχή από γονείς και εκπαιδευτικούς, αν υπάρχει σοβαρή συχνότητα του φαινομένου, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε αυτοκαταστροφικά αποτελέσματα. Η παιδική επιθετικότητα έχει πολλά αίτια. Μερικά από τα κύρια αίτια πρόκλησης της επιθετικότητας στο παιδί είναι: Οι διάφορες συγκρούσεις του με τους γονείς, εκπαιδευτικούς και ομηλίκους. Η παρεμπόδιση ικανοποίησης διαφόρων επιθυμιών και προσδοκιών του και οι ματαιώσεις. Η αυταρχική συμπεριφορά γονέων και εκπαιδευτικών Τα αυταρχικά ή επιθετικά πρότυπα των ΜΜΕ Οι υπερβολικές φιλοδοξίες των γονέων, ο ανταγωνισμός στο σχολείο και οι διαπροσωπικές σχέσεις. Η κατάσταση συναισθηματικής απόγνωσης που μπορεί να προκαλέσει συναισθηματική απόγνωση, με αποτέλεσμα να εκδηλωθεί επιθετικότητα. Η επιθετικότητα όμως δεν είναι πάντα κακή στη φύση της και καταστρεπτική. Κάθε προσπάθεια που κάνει το παιδί με σκοπό να απελευθερώσει τον εαυτό του από την εξάρτηση των γονέων του, αποτελεί μία έκφραση υγιούς και επιθυμητής επιθετικότητας. Έχει όμως και άλλο πρόσωπο, εχθρικό και καταστρεπτικό συγχρόνως, άκρως ενοχλητικό. Κρίνεται αναγκαίο ο περιορισμός ή η σωστή κατεύθυνση της επιθετικής συμπεριφοράς, ώστε να επιτευχθεί η ομαλή κοινωνικοποίηση του παιδιού. (Atkin, 1979). 2. ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Σύμφωνα με την κοινωνική μάθηση όπως μελετήθηκε από τον Bandura και τους συνεργάτες του το άτομο αποκτά νέα συμπεριφορά άλλων ανθρώπων ή προτύπων και τις συνέπειες των πράξεων τους (Καλαντζή Azizi, 1985). Από την επιθετική συμπεριφορά των ώριμων προτύπων τα παιδιά μαθαίνουν να είναι επιθετικά, χωρίς να χρειάζεται να συντρέχουν άλλοι ευνοϊκοί όροι για την ταύτιση και τη μάθηση. Κατά τον Lorenz η επιθετικότητα των μεγάλων ενεργοποιεί την έμφυτη επιθετική ορμή του παιδιού, η οποία επιζητά ευκαιρίες για να εκδηλωθεί ελεύθερα (Καψάλης, 1984). Αντίθετα ο L. Berkowitz (1973) δέχεται ότι η επιθετική συμπεριφορά οφείλεται στη μάθηση και την αγωγή. Είναι λοιπόν εμφανές, ότι τα παιδιά που βλέπουν και ζουν την επιθετική συμπεριφορά μέσα στην οικογένεια, τη μεταφέρουν και στον ευρύτερο κοινωνικό χώρο.. 7

8 Αποτελέσματα ερευνών (Bandura, Γεωργάς κλπ) έδειξαν ότι η απλή παρατήρηση της επιθετικότητας άσχετα από τη σχέση με το πρότυπο, αρκεί, για να προκαλέσει μιμητική επιθετικότητα στα παιδιά. Άλλη έρευνα έδειξε, ότι το παιδί μιμείται τη συμπεριφορά του πιο ισχυρού γονέα. Παρατηρεί τη συμπεριφορά του γονέα και μιμείται αυτήν την ίδια συμπεριφορά (Γεωργάς, 1986) Παράγοντες που συντελούν στην ανάπτυξη παιδικής επιθετικότητας (οικογένεια σχολείο κοινωνικές ομάδες- ΜΜΕ) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Οι σχέσεις: Γονείς προς παιδιά Παιδιά προς γονείς Μεταξύ συζύγων Ανάμεσα στα αδέρφια, είναι αμφίδρομες, αναπτύσσονται στα μέλη της ίδιας οικογένειας κάτω από κοινωνικο ψυχολογικές, κοινωνικο οικονομικές, πολιτισμικές συνθήκες και δημιουργούν επιθετικότητα. α) Γονείς προς παιδιά Η οικογενειακή βία δημιουργεί ατμόσφαιρα φόβου, καθώς και ψυχολογικο συναισθηματικές βλάβες στα παιδιά που υπήρξαν μάρτυρες ή θύματα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα, πολλά από τα παιδιά αυτά να έχουν επιθετική συμπεριφορά, να είναι φοβισμένα και συνεσταλμένα ή να γίνουν ανήσυχα και να έχουν προβλήματα ύπνου, προβλήματα στο σχολείο και δυσκολίες στη δημιουργία σχέσεων και φιλιών (Γαλάνης, 1999). Παράγοντες που επηρεάζουν τις σχέσεις των μελών της οικογένειας είναι: - Η ενδοοικογενειακή βία - Η μη καθοδήγηση και επιτήρηση των παιδιών - Το μέγεθος της κατοικίας - Η πολυμελής οικογένεια - Το φτωχό οικονομικό και μορφωτικό επίπεδο - Η έλλειψη στοργής και αγάπης - Η έλλειψη χρόνου και διάθεσης για συμμετοχή στα προβλήματα των παιδιών - Η απότομη και επιθετική συμπεριφορά για το «καλό» των παιδιών - Το «γονεϊκό δικαίωμα», «το καθήκον», «η υποχρέωση» να ταυτιστούν τα παιδιά με τους γονείς - Οι αυστηρές τιμωρίες - Η μεγάλη ανεκτικότητα των γονέων στις επιθετικές ενέργειες του παιδιού. - Η ανεργία των γονέων β) Παιδιά προς γονείς Η αντίθετη κατεύθυνση εκδήλωσης επιθετικής συμπεριφοράς, δηλαδή από τα παιδιά προς τους γονείς δεν είναι σπάνια και έχει πολλά και ποικίλα αίτια. Η ίδια η επιθετική συμπεριφορά των. 8

9 γονέων, η συνεχής προσπάθεια τους για κηδεμονία και εξάρτηση, καθώς και η ενοχλητική ανάμειξη στις υποθέσεις και την προσωπική ζωή των παιδιών (σχολική επίδοση κ.α.) μπορούν να προκαλέσουν επιθετικότητα εναντίον τους. Οι χωροχρονικές διαφορές που υπάρχουν μεταξύ των νέων και των γονέων τους δημιουργούν ένα μεγάλο πολλές φορές κενό, διαπροσωπικής, πολιτιστικής και ιδεολογικής επικοινωνίας (Βουϊδάσκης, 1999). Εδώ, μπορεί να γίνει λόγος για ένα πολιτισμικό χάσμα, για το χάσμα των γενεών. Αυτό το χάσμα οδηγεί στη σύγκρουση των γενεών και στην εκδήλωση της επιθετικότητας των γονέων προς τα παιδιά και των παιδιών προς τους γονείς. γ) Μεταξύ των συζύγων Επιθετική συμπεριφορά ανάμεσα στους συζύγους αναπτύσσεται μέσα από την προσπάθεια της επιβολής του ενός πάνω στον άλλο. Οι ισχυρές ακόμα παραδοσιακές οικογενειακές και κοινωνικές δομές, όπου ο ισχυρότερος (άνδρας) επιβάλλεται και ο ασθενέστερος (γυναίκα) καταπιέζεται, μπορεί να ανατραπούν και να έχουμε την αντίθετη, αμφίδρομη κατεύθυνση, κατά την οποία ο σύζυγος δέχεται την επιθετική συμπεριφορά της συζύγου. Το αβάσταχτο και τεράστιο βάρος του τρίπτυχου της γυναικείας απασχόλησης: μητρότητα νοικοκυριό- εξωοικιακή εργασία, καθώς και τα φεμινιστικά κινήματα και η χειραφέτηση της γυναίκας, μπορεί να είναι οι λόγοι λεκτικής αλλά και σωματικής επιθετικότητας μεταξύ των συζύγων. δ) Ανάμεσα στα αδέρφια Η σύνθεση και το μέγεθος της οικογένειας, οι διαπροσωπικές σχέσεις των συζύγων μεταξύ τους και με τα παιδιά τους, η κοινωνική οικονομική τους κατάσταση και προέλευση, είναι μερικές μεταβλητές που έχουν άμεση σχέση με το μέτρο εκδήλωσης ή όχι της επιθετικής συμπεριφοράς μεταξύ των παιδιών. Ο βασικός προβληματισμός με τα αδέρφια μέσα στην οικογένεια, είναι ο ανταγωνισμός για τη συμπάθεια και προτίμηση των γονέων, κάτι που δεν περνά χωρίς κρίση (König, 1974). Ο συνδυασμός ενός αυταρχικού στιλ αγωγής με τις διαπροσωπικές διενέξεις μεταξύ των παιδιών, κάνει τα μεγαλύτερα αδέρφια να εκδηλώνουν χωρίς δυσκολία την επιθετικότητά τους στα μικρότερα. ΣΧΟΛΕΙΟ Α) Δάσκαλος προς μαθητές Ο εκπαιδευτικός πολλές φορές έρχεται αντιμέτωπος με μαθητές με διαφορετική κοινωνική προέλευση, αξίες και συμπεριφορές (Τσακιράκης, 2004). Έργο του είναι να οργανώσει όλες τις διαδικασίες μάθησης και να καταστήσει σαφές στους μαθητές, ότι η ατομική «επίδοση» είναι και θα είναι στη μετασχολική τους ζωή σημαντική αξία για τους ίδιους και για το κοινωνικό σύνολο. Επιστρατεύει όλες τις δυνάμεις του για να τους αποσπάσει όσο γίνεται υψηλότερη επίδοση. Χαμηλή επίδοση κάποιων μαθητών, ακόμα και παρά τις φιλότιμες προσπάθειές του, μπορεί να παρεξηγηθεί από το δάσκαλο σαν περιφρόνηση προς το πρόσωπό του και όχι σαν αδυναμία των μαθητών. Η πικρία του δασκάλου μπορεί να εκδηλωθεί με επιθετική συμπεριφορά (ξεσπάσματα θυμού, λεκτική ή σωματική επιθετικότητα) εναντίον του μαθητή (Βουϊδάσκης, 1992). Όταν ο ρόλος του αμφισβητείται και. 9

10 διαψεύδονται οι προσδοκίες του, γίνεται πολλές φορές επιθετικός. Επίσης, δάσκαλοι που μεγάλωσαν οι ίδιοι μ ένα σχεδόν νομιμοποιημένο αυταρχικό στιλ αγωγής, δεν μπορούν να θεωρήσουν το μαθητή συνεργάτη και συνοδοιπόρο στη μαθησιακή διαδικασία και δεν δέχονται νεωτερισμούς και καινοτομίες στη σχολική πράξη, αμύνονται με επιθετικότητα υπερασπίζοντας τα δικά τους «κάστρα». β) Μαθητές προς δάσκαλο Πολλές φορές ο δάσκαλος δέχεται την αντιδραστική και επιθετική συμπεριφορά των μαθητών. Η αδυναμία ή και η άρνηση των μαθητών να πειθαρχήσουν στις σχολικές εντολές και να αποδεχθούν τη «σχολική κουλτούρα», η αξιολόγηση τους από το δάσκαλο με μοναδικό κριτήριο τη σχολική τους επίδοση, κατηγοριοποιώντας τους σε «καλούς» και «κακούς», αγνοώντας σχεδόν τη συνολική τους προσωπικότητα, η απονομή στερεοτύπων, όπως «τεμπέλης», «βλάκας» κ.α. προχωρώντας σε στιγματισμό και περιθωριοποίησή τους στη σχολική τάξη, προκαλούν την επιθετική τους αντίδραση προς το δάσκαλο σαν φορέα της εξουσίας συσπειρώνονται σε ομάδες και κινητοποιώντας τους μηχανισμούς άμυνας, επιδίδονται σε πράξεις απόκλισης και επιθετικότητας εναντίον του, νιώθοντας ικανοποίηση που καταφέρνουν να μειώσουν το κύρος του στη τάξη και να τον εκνευρίσουν. γ) Δάσκαλος προς δάσκαλο Οριζόντια και αμφίδρομη επιθετική συμπεριφορά μπορεί να εμφανιστεί και μεταξύ των πρωταγωνιστών της κοινωνικοποιητικής λειτουργίας στο σχολείο, δηλαδή των δασκάλων. Ενώ εμπλέκονται στην ίδια διαδικασία, με ίδιο σκοπό, διαφοροποιούνται ωστόσο, ανάλογα με την κοινωνική τους προέλευση, το φύλο, την ηλικία και οπωσδήποτε τις ιδεολογικές και κοσμοθεωριακές αντιλήψεις, λόγοι που τους κάνουν μερικές φορές να εκδηλώνουν την επιθετική τους συμπεριφορά μεταξύ τους (Βουϊδάσκης, 1997). δ) Μαθητής προς μαθητή Οι σχέσεις των μαθητών μεταξύ τους δεν είναι πάντα φιλικές. Συγκρούσεις και επιθετικότητα είναι συχνά φαινόμενα, που πολλές φορές φθάνουν στο στιγματισμό κάποιου, με αποτέλεσμα να γίνει ο περιθωριακός μαθητής, ο αποδιοπομπαίος τράγος για τους άλλους που τον καταδιώκουν και του επιτίθενται. Μια από τις μεταβλητές που επιδρούν στην εκδήλωση επιθετικής συμπεριφοράς του μαθητή είναι το αυτοσυναίσθημά του, δηλαδή η αντίληψη του για το ποιος είναι (αυτοεικόνα) και το πώς αισθάνεται τον εαυτό του (αυτοεκτίμηση). Θετικό αυτοσυναίσθημα σημαίνει μείωση της επιθετικής συμπεριφοράς. Το χαμηλό αυτοσυναίσθημα δημιουργεί αρνητικά κίνητρα επίδοσης, με αποτέλεσμα την ανάπτυξη επιθετικής συμπεριφοράς μπροστά στο φόβο της αποτυχίας. Σύμφωνα με τον Heckausen (1973), ανασφαλείς μαθητές νιώθουν συχνά φόβο για την αποτυχία, αντί να ελπίζουν για την επιτυχία. ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΟΜΑΔΕΣ Ένας σπουδαίος παράγοντας που θεωρείται ο σημαντικότερος μετά την οικογένεια, για την κοινωνικοποίηση του παιδιού είναι οι ομάδες των ομηλίκων. Το παιδί δοκιμάζεται μέσα στον κόσμο. 10

11 των ομηλίκων του, μαθαίνοντας έτσι να λειτουργεί μακριά από τους μεγάλους, επιζητώντας την ανεξαρτησία του. Η αποξένωση ανάμεσα σε γονείς και παιδιά ενισχύει το ρόλο των ομηλίκων στη διαδικασία της κοινωνικοποίησης. Δύο είναι κατά τον T. Parsons τα κύρια χαρακτηριστικά της ομάδας των ομηλίκων: α) η ευκινησία και η δυνατότητα μεταπήδησης από τη μια ομάδα στην άλλη, β) ο αυστηρός διαχωρισμός των δύο φύλων. Μόνο μετά το 14 ο 15 ο έτος ηλικίας αρχίζει να διαλύεται η ομάδα με το πλησίασμα αγοριού κοριτσιού και έχουμε την οικοδόμηση των επαφών πάνω σε δυαδική σχέση (Καψάλη, 1984). Τα μέλη της ομάδας των ομηλίκων λειτουργούν και ως πρότυπα προς μίμηση, ως προς τη συμπεριφορά. Η επίδραση των ομηλίκων στην ενίσχυση ή την αναστολή των επιθετικών τάσεων δεν πηγάζει μόνο από την άμεση αλληλεπίδραση των μελών της ομάδας, αλλά και από τους ευρύτερα αποδεκτούς κανόνες για την επιθετικότητα, που επικρατούν σε συγκεκριμένες ομάδες ομηλίκων. ΜΕΣΑ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ (ΜΜΕ) Μια από τις μεταβλητές που γεννούν επιθετική συμπεριφορά και διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο είναι τα ΜΜΕ και ιδιαίτερα η τηλεόραση, γιατί παραπληροφορούν τα παιδιά, προσανατολίζοντάς τα σε καριέρα εύκολου κέρδους και στον καταναλωτισμό, κάνοντάς τα παθητικούς δέκτες πληροφοριών, διαμορφώνοντας έτσι τη σκέψη και τη συμπεριφορά τους. Ανάλογες έρευνες απέδειξαν την αποφασιστική συμβολή της τηλεόρασης στην ενίσχυση της επιθετικής συμπεριφοράς, ιδιαίτερα στην πρώιμη ηλικία, ανάλογα με την ποσότητα του χρόνου παρακολούθησης και της ποικιλίας των θεμάτων της, με εντονότερα συμπτώματα στα αγόρια από τα κορίτσια. Τα επιθετικά παιδιά προτιμούν τηλεοπτικά προγράμματα με περιεχόμενο βίας, η οποία τους επιβεβαιώνει, ότι η συμπεριφορά τους είναι η πρέπουσα και τους διδάσκει νέες καταναγκαστικές μεθόδους, τις οποίες προσπαθούν να χρησιμοποιήσουν στις αλληλεπιδράσεις τους με τους άλλους. Η έρευνα των Huesmann, Eron, και Yarnel (1987) σχετική με την επιθετικότητα και τη σχολική επίδοση, διαπίστωσε, ότι μαθητές με χαμηλή επίδοση παρακολουθούσαν προγράμματα βίας, γιατί διέθεταν άπειρο χρόνο για τηλεόραση και ταυτίζονταν με τα επιθετικά πρότυπα. Αναλογιζόμενοι «πως τα παιδιά βλέπουν και μαθαίνουν τον κόσμο των μεγάλων μέσα από την οθόνη της τηλεόρασης, διαμορφώνουν τη σκέψη τους και τη συμπεριφορά τους αντιγράφοντας τα τηλεοπτικά πρότυπα και είναι πιο ευάλωτα στη μέθεξη που προκαλεί η τηλεόραση κινητοποιώντας τους αρχαϊκούς μηχανισμούς της προβολής, της ενδοπροβολής και της ταύτισης» (Ναυρίδης, 1981), το εξαγόμενο γενικό συμπέρασμα είναι, ότι η «κάθαρσις» από τις επιθετικές τάσεις, αντί να επιτυγχάνεται μέσω της παρακολούθησης της βίας από την τηλεόραση, καταλήγει στην αύξηση του επιθετικού δυναμικού και στην ψυχική αναλγησία (Τσακιράκης, 2004). «Η τηλεοπτική βία φαίνεται να κάνει τα παιδιά πιο ανεκτικά στην επιθετικότητα των άλλων παιδιών, λιγότερα συναισθηματικά ή λιγότερο αρνητικά απέναντι στη βία» (Κολιάδης, 1997). Πέρα από την τηλεόραση, δεν πρέπει να παραλείψουμε να τονίσουμε, την καταστροφική επίδραση των διαφόρων εντύπων και περιοδικών που χαρακτηρίζονται από πολλούς σαν παραλογοτεχνία. Όπως επίσης πρέπει να ψάξουμε να δούμε τι φταίει που αναγκάζει τα παιδιά να καταφεύγουν σε επιλογές περιοδικών με επιθετικά πρότυπα.. 11

12 Τα ΜΜΕ, μπορούν να συμβάλλουν αποφασιστικά στην ενίσχυση ή καταστολή της επιθετικής συμπεριφοράς. Η δύναμη τους πηγάζει από τον τρόπο χρησιμοποίησής τους. Για να έχουμε τα επιθυμητά αποτελέσματα πρέπει όλοι (πολιτεία, παιδαγωγοί, εκπαιδευτικοί, ψυχολόγοι) να δραστηριοποιηθούν και να συμβάλλουν στην εξυγίανση όλων εκείνων των κυκλωμάτων πάνω στα οποία στηρίζονται τα ΜΜΕ. Χρειάζεται πραγματική εκστρατεία διαφώτισης των πολιτών, για να υπάρξουν τα επιθυμητά αποτελέσματα που και αυτά με τη σειρά τους θα συμβάλλουν στην ποιοτική αναβάθμιση της κοινωνίας μας. 3. ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Η πρόληψη, προϋποθέτει τέτοιους εκπαιδευτικούς και πολιτισμικούς θεσμούς, οι οποίοι να συμβάλλουν στην καλλιέργεια δημιουργικότητας, επινοητικότητας, συνεργασίας, κριτικής σκέψης, συλλογικής ευθύνης, διανοητικής ευελιξίας στα παιδιά και στους εφήβους, με αποδοχή της διαφορετικότητας και όχι της ατομικής προβολής (Τσακιράκης, 2004). Στην οικογένεια Η οικογενειακή κουλτούρα δρα καταλυτικά στα παιδιά. Το καλύτερο αντίδοτο, για την μακροπρόθεσμη αποφυγή της επιθετικής συμπεριφοράς του παιδιού είναι ένα στοργικό και ανεκτικό οικογενειακό περιβάλλον. Οι γονείς θα πρέπει να προσέχουν κάποια σημεία, όπως: 1. Να μην παραβιάζονται οι κανόνες της οικογένειας από τους γονείς 2. Να υπάρχει κλίμα αμοιβαίου σεβασμού, αυτοπροσδιορισμού και δυνατότητα αυτοέκφρασης. 3. Να θέτουν όρια στα παιδιά: α)που δεν πρέπει να παραβιάζονται και β) που αντιμετωπίζονται ελαστικά. 4. Να επικρατεί συναισθηματική καθαρότητα και όχι σύγχυση. 5. Να παρέχονται ευκαιρίες στο παιδί για να ηρεμήσει. 6. Να συγκρατείται το παιδί σταθερά και ευγενικά κατά την εμφάνιση της επιθετικής συμπεριφοράς. 7. Να περιορίζονται τα ερεθίσματα που πυροδοτούν επιθετικότητα και να προσφέρονται πρότυπα μη επιθετικής συμπεριφοράς. 8. Η μη επιθετική συμπεριφορά να ανταμείβεται και η επιθετική να τιμωρείται άμεσα και με συγκεκριμένο τρόπο. 9. Να αποφεύγονται: ειρωνεία, αγνόηση, φόβος, που υποθάλπουν θυμό και απαξίωση. 10. Δε δημιουργούμε ενοχές στο παιδί, γιατί βλάπτεται η αυτοεικόνα του και η ηθική του ανάπτυξη. 11. Να αναπτύσσονται προσδοκίες ανάλογες των ικανοτήτων του παιδιού. 12. Να υπάρχουν στην οικογένεια ισχυροί δεσμοί στοργικής αγάπης. 13. Οι ηθικές απαιτήσεις των γονέων από το παιδί να έχουν σταθερότητα. 14. Οι κυρώσεις των γονέων να έχουν συνέπεια. 15. Να συνεργάζονται με το σχολείο και να υποστηρίζουν τις πρωτοβουλίες του. Οι γονείς, ιδιαίτερα μάλιστα οι πατέρες, πρέπει να είναι σταθεροί στις σχέσεις τους με τα παιδιά τους, επαινώντας και ενθαρρύνοντάς τα, όταν πρέπει και όσο πρέπει. Το μέτρο στάσης θα προσδιορίζεται από τους ίδιους κατά περίπτωση. Μια στάση και συμπεριφορά στα μέτρα καθενός. 12

13 παιδιού, θα είναι ο καλύτερος τρόπος αγωγής και βοήθειάς του. Μόνο μια πραγματική γνώση των αναγκών και των τάσεων του ίδιου του παιδιού, θα μπορέσει να οδηγήσει σωστά τη συμπεριφορά των γονέων του απέναντί του. Η συμπεριφορά αυτή σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να είναι επιθετική (Κρασανάκης, 1992). Η ομαλή συναισθηματική σχέση των παιδιών με τους γονείς βοηθά στην καλύτερη προσαρμογή των παιδιών στο σχολικό περιβάλλον. Στο σχολείο Το σχολείο πρέπει να καλλιεργήσει στα παιδιά την ικανότητα της διαχείρισης των συγκρούσεων και την ενδυνάμωση του αυτοελέγχου. Σχετικά με το κλίμα διδασκαλίας θα πρέπει να επικρατεί δημιουργικότητα, ευρηματικότητα, πνεύμα συνεργασίας, ενεργός συμμετοχή και καλλιέργεια όλων των επί μέρους ικανοτήτων κάθε μαθητή (ΥΠΕΠΘ, Επιθετικότητα στο σχολείο, 2000). Η απουσία μετάδοσης ουσιαστικών γνώσεων, η τεράστια ποσότητα ύλης, οι υψηλές απαιτήσεις, η απομνημόνευση, η βαθμολατρεία καθιστούν πολλές φορές το σχολείο πληκτικό αλλά και πηγή άγχους, δυσαρέσκειας, απογοήτευσης και επιθετικότητας. Οι εκπαιδευτικοί, με στάσεις και συμπεριφορές τους, θα πρέπει να μην ευνοούν την επιθετική συμπεριφορά. Σίγουρα το επιθετικό παιδί έχει ανάγκη εκτόνωσης. Στο σχολείο πρέπει να μάθει το «πώς» θα εκτονώνεται δημιουργικά. Οι εκπαιδευτικοί πρέπει να γνωρίζουν τι δεν πρέπει να κάνουν, όσο και το τι πρέπει να κάνουν σε μια δεδομένη περίπτωση επιθετικής συμπεριφοράς. Τι δεν πρέπει να κάνουν Δε δίνουμε ανταμοιβές σε καμιά επιθετική ενέργεια. Αποφεύγουμε να βρίσκουμε μόνο σφάλματα στο επιθετικό παιδί. Δεν προκαλούμε καταστάσεις απογοήτευσης, αλλά προϋποθέσεις για κάποιες επιτυχίες. Δε χρησιμοποιούμε απειλές, για να το πειθαρχήσουμε. Δεν είμαστε εκδικητικοί, γιατί έτσι προκαλούμε εχθρότητα και μνησικακία, με αποτέλεσμα να διαγείρεται περισσότερο η επιθετικότητα του παιδιού. Δε χρησιμοποιούμε το προσωπικό μας γόητρο, προσπαθώντας να επιβληθούμε με τη μορφή εξουσίας, σαν ανώτεροί του. Δεν προκαλούμε την επιθετικότητα του παιδιού, αλλά ενεργούμε κατασταλτικά. Δε γινόμαστε οι ίδιοι πρότυπα επιθετικής συμπεριφοράς, χαλιναγωγώντας το δικό μας επιθετικό, προκλητικό εαυτό, για να μη μας μιμούνται. Δεν πιέζουμε σε καταστάσεις που το παιδί δεν μπορεί να καταφέρει. Δεν αδιαφορούμε για τη συμπεριφορά του, απειλώντας το συνεχώς και μόνο. Όχι σωματική τιμωρία, αλλά στέρηση προνομίων άμεσα, για να καταλάβει, ότι είναι απόρροια της επιθετικότητάς του. Δεν εφαρμόζουμε ψυχολογική βία. Δεν αντιδρούμε στις εκρήξεις των νεύρων του, επιθετικά.. 13

14 Τι πρέπει να κάνουν Ενδεικτικές δραστηριότητες Παρεμβάσεις Κατανοούμε το σκοπό της επιθετικής συμπεριφοράς του παιδιού, ερευνώντας τα βαθύτερα αίτια της, για να προγραμματίσουμε πιο αποδοτική τη δική μας στάση προς το παιδί. Προσπαθούμε να αποκαταστήσουμε με το παιδί μια σχέση βασισμένη στην εκτίμηση, στην εμπιστοσύνη και στον αμοιβαίο σεβασμό. Συζητούμε το φαινόμενο της επιθετικότητας σε κανονικές συζητήσεις μέσα στην τάξη, όταν δεν είμαστε συγκινησιακά φορτισμένοι από κάποιο περιστατικό. Μεταχειριζόμαστε το επιθετικό παιδί σαν κοινωνικά ίσο μας, συζητάμε μαζί του και το ακούμε προσεκτικά. Συνδυάζουμε την καλοσύνη και την αυστηρότητα, δηλαδή το παιδί πρέπει να μας νιώθει δίπλα του, αλλά και να καταλάβει, ότι δεν πρόκειται να ανεχθούμε ορισμένα είδη συμπεριφοράς του. Χρησιμοποιούμε τα λογικά συμπεράσματα, αντί για την παραδοσιακή τιμωρία. Μαθαίνουμε στο παιδί, πώς να δέχεται την ευθύνη για την προσωπική του συμπεριφορά, αναδιαμορφώνοντας έτσι την εσφαλμένη του συμπεριφορά. Αποδίδουμε ενθάρρυνση και έπαινο σε κάθε στάδιο που το παιδί αποδίδει. Επαινούμε, όπου και όταν χρειάζεται. Προσπαθούμε να αναπτύξουμε καλές σχέσεις των συμμαθητών του μαζί του, με πνεύμα συνεργασίας. Εξασφαλίζουμε συναισθηματική σταθερότητα και ασφάλεια στο παιδί. Διοχετεύουμε στο παιδί υπευθυνότητες και του δίνουμε αργηγικό ρόλο. Η αυταρχική συμπεριφορά μας, δημιουργεί μεγάλο παιδαγωγικό αλλά και κοινωνικό ευρύτερα πρόβλημα. Αντίθετα, με την αντιαυταρχική συμπεριφορά μας και το δημοκρατικό στυλ διαπαιδαγώγησης, αναπτύσσεται η πρωτοβουλία των μαθητών, η ανεξαρτησία τους και ευνοείται η ανάπτυξη του ομαδικού πνεύματος. Όμως, αντιδρούμε δυναμικά και δεν ανεχόμαστε τις επιθετικές συμπεριφορές. Καλλιεργούμε θερμουργό και φιλειρηνικό σχολικό περιβάλλον, λαμβάνοντας υπόψην τις παντοειδείς ανάγκες του παιδιού (βιολογικές, ψυχολογικές, κοινωνικές). Δημιουργούμε κατάλληλο συναισθηματικό κλίμα στην τάξη, που να εμπνέει ασφάλεια και εμπιστοσύνη στο παιδί. Ελέγχουμε τα μηνύματα που λαμβάνουν τα παιδιά από τα ΜΜΕ. Περιορίζουμε και αποτρέπουμε τυχόν αντιδικίες, διαπληκτισμούς και απογοητεύσεις και λύνουμε τις διαφορές διαλλακτικά, ειρηνικά και ήρεμα. Διδάσκουμε αυτοέλεγχο της συμπεριφοράς και του θυμού. Βοηθούμε στην κοινωνικοποίηση του παιδιού και στην αποδοχή των κανόνων του σχολείου, της τάξης και της ομάδας των συμμαθητών του. Μαθαίνουμε στο παιδί να είναι υπεύθυνο για τις πράξεις του, αποδεχόμενο τις συνέπειες.. 14

15 Επικοινωνούμε μαζί του, ακούμε αυτό που θέλει να μας πει, συζητάμε, χωρίς να του λέμε συνέχεια «όχι» και «μη». Δίνουμε έμφαση στην αυθόρμητη έκφραση και ελεύθερη σκέψη του. Μαθαίνουμε πρακτικές αυτοπειθαρχίας και αυτορρύθμισης. Εκπαιδεύουμε με βιωματικές δραστηριότητες την έκφραση των συναισθημάτων του. Διοχετεύουμε με κατάλληλο προγραμματισμό την επιθετικότητά του σε άλλες δραστηριότητες, ενθαρρύνοντας τους τομείς, στους οποίους δείχνει ιδιαίτερη επιδεξιότητα, ενδιαφέρον και κλίση (π.χ. ζωγραφική, μουσική, άθληση). Ενημερώνουμε τα παιδιά για καθημερινά θέματα της κοινωνικής ζωής και ειδικές γνώσεις (ανθρώπινα δικαιώματα, ειρήνη, σεβασμός, αλληλεγγύη). Επιμένουμε στην ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων. Ωθούμε στην αυτοπαρατήρηση. Μορφές ήπιας επιθετικής συμπεριφοράς, τις αγνοούμε. Σε περίπτωση θερμού επεισοδίου, απομακρύνουμε το παιδί από το ακροατήριό του, για να φύγει από την εστία της έντασης και να ηρεμήσει. Προσπαθούμε, όταν ηρεμήσει, με κατανόηση να του πούμε ποιες συνέπειες θα υποστεί π.χ. να χάσει την αγάπη των φίλων του, των συμμαθητών του και του εξηγούμε τις συνέπειες και τις βλάβες που θα έχουν οι άλλοι από τις πράξεις του. Οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να γνωρίζουν ότι: Η επιθετική συμπεριφορά δεν αντιμετωπίζεται με τυχαίες παρεμβολές στο πρόγραμμα του σχολείου, αλλά δίνεται έμφαση στον τρόπο λύσης του προβλήματος. Έτσι, για το παιδί που παρουσιάζει αυτή τη συμπεριφορά, εφαρμόζεται εξατομικευμένη μέθοδος παρέμβασης, αφού πρώτα εντοπισθούν οι πηγές των απογοητεύσεων του παιδιού. Το πρόβλημα της επιθετικότητας ενός παιδιού δεν γίνεται με μετατόπισή του ( δηλαδή αλλαγή σχολικής μονάδας ή άλλου πλαισίου). Αντιμετωπίζεται στο περιβάλλον του παιδιού με συνεργασία εκπαιδευτικών, γονέων και ειδικών (όπου χρειαστεί). Το παιδί χρειάζεται την αγάπη και το σεβασμό μας. Να του τα δείχνουμε. Η συνεργασία μας με την οικογένεια και τους ειδικούς να είναι άριστη. Να έχουμε υπόψη μας, ότι η επιθετική συμπεριφορά δε μεταβάλλεται από τη μια στιγμή στην άλλη, αλλά χρειάζεται επιμονή και υπομονή. Παρ όλα αυτά, το πρόβλημα της αντιμετώπισης της παιδικής επιθετικότητας παραμένει αρκετά δύσκολο. Όμως η ουσιαστική παιδεία και η κοινωνική δικαιοσύνη, είναι τα βασικά μέτρα πρόληψης και μείωσης, αν όχι εξάλειψης της επιθετικής συμπεριφοράς (Ν. Παπαδόπουλος, 1992).. 15

16 ΒΙΒΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Ασπιώτης, Α. (1966). Τα ελαττώματα των παιδιών. Εκδ. Μελέτη του Ινστιτούτου Ιατρ. Ψυχολογίας και Ψυχ. Υγιεινής, Αθήνα. 2. Βουϊδάσκης, Β. α) (1987) Η επιθετικότητα σαν κοινωνικό πρόβλημα στην οικογένεια και στο σχολείο. Εκδ. Γρηγόρη, Αθήνα β) (1992). Η Τηλεοπτική βία και επιθετικότητα και οι επιδράσεις τους στα παιδιά και στους νέους. Εκδ. Γρηγόρη, Αθήνα 3. Γαλάνης, Γ. (1999). Επικαιρότητα και πολιτική ψυχολογία. Εκδ. Δαρδανός, Αθήνα 4. Γεώργας, Δ. (1995). Κοινωνική ψυχολογία, τ. Α και Β Αθήνα. 5. Γιαννικόπουλος, Α. (1984). Ψυχολογία προσαρμογής του παιδιού και του ενήλικου. Εκδ. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 6. Γκονέλα, Ε. (2004) Παιδική επιθετικότητα, άρθρο «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ», Λάρισα. 7. Goleman, D. (1997). Η συναισθηματική νοημοσύνη. Εκδ. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 8. Gottman, J (2000). Η συναισθηματική νοημοσύνη των παιδιών. Εκδ. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα. 9. Ευαγγελοπούλου Βαμβακερού, Ε. (2001). Η επιθετικότητα του παιδιού στο σχολείο και στο σπίτι, Επιστήμες της Αγωγής, τ. Α Ρέθυμνο. 10. Ζαφειράτου, Ε. (2008) Επιθετικότητα. Εισήγηση σε ημερίδα, Αθήνα 11. Herbert Martin: α) (1998) Χωρισμός και διαζύγιο, Εκδ. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα. β) (2000) Οι καυγάδες των παιδιών, Εκδ. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα γ) (1997) Ψυχολογικά προβλήματα της παιδικής ηλικίας, τ. Α και Β, Εκδ. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα. 12. Καλαντζή Azizi, A (1985). Θέματα κλινικής ψυχολογίας, τ. 2 ος, Αθήνα 13. Καλλιώτης, Π. κα (2002) Η φύση και η έκταση της σχολικής επιθετικότητας και κακοποίησης στους μαθητές από 8-12 ετών. Εκδ. Γρηγόρη, Αθήνα. 14. Καραπέτσας, Α.Β. Βλάχος, Φ. (1992) Η νευροψυχολογία της επιθετικότητας (Στο: η επιθετικότητα στην οικογένεια, στο σχολείο και στην κοινωνία) (Εκδ. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα. 15. Καψάλης, Α. (1984) Παιδική ψυχολογία, Θεσ/νίκη 16. Κανάκη, Σ. (1999) Η παιδαγωγική αντιμετώπιση της επιθετικότητας, Περιοδικό: Σχολείο και Ζωή. 17. Κολιάδης, Ε. (1997) Θεωρίες μάθησης και εκπαιδευτική πράξη, τ. Β Αθήνα 18. Κωσταράς, Γ. (1973) Εισαγωγή εις στην ψυχολογίαν, Αθήνα 19. Lorenz, K on Aggression, N. York (1963). Harcount, Brace, World. 20. Mitsherlich, A. Η ιδέα της ειρήνης και η ανθρώπινη συμπεριφορά. Εκδ. ΗΡΙΔΑΝΟΣ, Αθήνα. 21. Ντυλέρ, Σ. (1989). Η ψυχολογία στην εποχή μας. ΕΚΔ. ΒΛΑΣΣΗ, μεταφ. Φ. Παπαδοπούλου, Αθήνα. 22. Νέστορας, Ι. α) (1997). Η επιθετικότητα στην οικογένεια, στο σχολείο και στην κοινωνία. Εκδ. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα.. 16

17 β) (2000). Σύγχρονες απόψεις για το ρόλο των συναισθημάτων στην ψυχική υγεία, Ρέθυμνο. 23. Μπεζέ, Λ. (1998). Βία στο σχολείο και βία του σχολείου. Εκδ. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα. 24. Παπαδόπουλος, Ν. (1992). Επιθετικότητα: Κλασικές θεωρίες και πειραματικές διαπιστώσεις, στο βιβλίο μετ. Ι. Νέστορας, βιβλ Πασσάκος, Κ. (1994). Το πρόσωπο στην πορεία του γίγνεσθαι, Αθήνα. 26. Πυργιωτάκης, Ι. (1998). Κοινωνικοποίηση και εκπαιδευτικές ανισότητες. Εκδ. Γρηγόρη, Αθήνα. 27. Scleger, H. (1992) Aspekte der Verfaltensunsicherheit und Aggression, Dillingen. 28. Sternberg, R. (1997) Η νοημοσύνη της επιτυχίας. Εκδ. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα. 29. Σάπουνας, Α. (1997). Ο ρόλος της τηλεόρασης στην αγωγή των παιδιών. Περιοδικό Σχολείο και Ζωή, Τ.3, Αθήνα. 30. Στορ Αντονυ, (1997). Ανθρώπινη επιθετικότητα, Εκδ. Γλάρος, Αθήνα. 31. Stones, E. Εισαγωγή στην παιδαγωγική ψυχολογία. Εκ. Γρηγόρη, Αθήνα. 32. Ortner, A Ortner, R. Verhaltens und Lernschwierigkeiten Handbuch für die Grundschulpraxis. Peltz Praxis 2. Auflage. 33. Ταρατόρη, Ε. Χατζηδήμου, Δ. (1997) Εκτιμήσεις μαθητών Β/θμιας Εκπ/σης για την επιθετικότητα των εκπαιδευτικών, γονέων και των ίδιων. Μια εμπειρική προσέγγιση. Στο βιβλίο: Ψυχοκοινωνικά προβλήματα, Κομοτηνή. 34. Τριβίλα, Σ. Chimienti Giovanni (1998). Πρόγραμμα ελέγχου των συγκρούσεων, Εκδ. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 35. Τσάντης, Μ. (1987). Διαταραχές συμπεριφοράς, Θεσσαλονίκη. 36. Τσαρδάκης, Δ. (1984) Διαδικασίες κοινωνικοποίησης, Αθήνα 37. Τσακιράκης, Ν. (2004) Βία και επιθετικότητα στο σχολείο και στην οικογένεια. Πρόληψη Αντιμετώπιση. Περιοδικό ΘΕΑ τ. 24, Αθήνα. 38. Τσομπανίδης, Γ. Ράπτης, Π. (2003) Παιδική επιθετικότητα, Περ. ΘΕΑ, τ. 21,. Αθήνα 39. ΥΠΕΠΘ (2000) Επιθετικότητα στο σχολείο. Προτάσεις για πρόληψη και αντιμετώπιση, Αθήνα. 40. Φίλιας, Β. (1980). Όψεις της διατήρησης της μεταβολής του κοινωνικού συστήματος. Κοινωνικοποίηση και απόκλιση. Θεσμοποίηση και κοινωνική ολοκλήρωση. Μετασχηματισμός και κοινωνική σύγκρουση, τ. Α Αθήνα. 41. Φιλιππόπουλος, Γ. (1961). Κλινική ψυχιατρική. Εκδ. Καραβία, Αθήνα. 42. Χασάπης, Γ. (1987). Ψυχοπαθολογία της Νηπιακής ηλικίας. Εκδ. Βασιλόπουλος, Αθήνα. 43. Walters, R. (1963). Studies of reinforcemant of aggression. Περιοδικό, Child development.. 17

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ: ΕΓΓΕΝΗΣ Η ΕΠΙΚΤΗΤΗ; Η επιθετικότητα είναι η πιο κοινή συναισθηματική αντίδραση του νηπίου. Διαφορετικές απόψεις έχουν διατυπωθεί

Διαβάστε περισσότερα

Αιτίες και Παράγοντες ενίσχυσης των προβλημάτων βίας - συμπεριφοράς στο σχολείο

Αιτίες και Παράγοντες ενίσχυσης των προβλημάτων βίας - συμπεριφοράς στο σχολείο Αιτίες και Παράγοντες ενίσχυσης των προβλημάτων βίας - συμπεριφοράς στο σχολείο Πρέπει να θυμόμαστε ότι Όλοι μας, ανεξάρτητα από την κληρονομιά που κουβαλάμε ή το χαρακτήρα μας, ζούμε σ ένα κόσμο με πολιτισμό

Διαβάστε περισσότερα

Μεθόδευση της Παιδαγωγικής διαδικασίας. Μέσα Στιλ Αγωγής

Μεθόδευση της Παιδαγωγικής διαδικασίας. Μέσα Στιλ Αγωγής Μεθόδευση της Παιδαγωγικής διαδικασίας Μέσα Στιλ Αγωγής Σχέση σκοπών-μέσων και μεθόδων αγωγής Οι μέθοδοι, οι τεχνικές και τα μέσα της παιδαγωγικής διαδικασίας εξαρτώνται από τους σκοπούς της Σχέση σκοπών-μέσων

Διαβάστε περισσότερα

Μέσα - Τεχνικές. Μέθοδοι της παιδαγωγικής διαδικασίας. Παρασκευή, 1 Φεβρουαρίου 2013

Μέσα - Τεχνικές. Μέθοδοι της παιδαγωγικής διαδικασίας. Παρασκευή, 1 Φεβρουαρίου 2013 Μέθοδοι της παιδαγωγικής διαδικασίας Μέσα - Τεχνικές http://users.uoa.gr/~dhatziha Αριθμός: 1 Σχέση σκοπών-μέσων και μεθόδων αγωγής Οι μέθοδοι, οι τεχνικές και τα μέσα της παιδαγωγικής διαδικασίας εξαρτώνται

Διαβάστε περισσότερα

Πώς Μπορούμε να. Θετικό Τρόπο με τα. Αλληλεπιδράσουμε με. Παιδιά μας ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΥ ΕΙΡΗΝΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ

Πώς Μπορούμε να. Θετικό Τρόπο με τα. Αλληλεπιδράσουμε με. Παιδιά μας ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΥ ΕΙΡΗΝΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ Πώς Μπορούμε να Αλληλεπιδράσουμε με Θετικό Τρόπο με τα Παιδιά μας ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΥ ΕΙΡΗΝΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ Η Σχέση Γονέα Παιδιού Αν ένα παιδί μεγαλώνει με επικρίσεις, μαθαίνει να καταδικάζει.

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε επιλογή, κάθε ενέργεια ή εκδήλωση του νηπιαγωγού κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας είναι σε άμεση συνάρτηση με τις προσδοκίες, που

Κάθε επιλογή, κάθε ενέργεια ή εκδήλωση του νηπιαγωγού κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας είναι σε άμεση συνάρτηση με τις προσδοκίες, που ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι προσδοκίες, που καλλιεργούμε για τα παιδιά, εμείς οι εκπαιδευτικοί, αναφέρονται σε γενικά κοινωνικά χαρακτηριστικά και παράλληλα σε ατομικά ιδιοσυγκρασιακά. Τέτοια γενικά κοινωνικο-συναισθηματικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΒΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ 12/4/2012 1

ΠΑΡΑΒΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ 12/4/2012 1 ΠΑΡΑΒΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ 12/4/2012 1 ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ 1. Η Νευρολογική βάση του φαινομένου της επιθετικότητας 2. Φυσιοκρατικές θεωρίες 3. Θεωρίες της Μάθησης 12/4/2012

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΟΑΕΔ Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Μαρμαρινός Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η κάθε αναπηρία ή η κάθε ιδιαιτερότητα συνήθως έχει επιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Προβληµατισµός Παλιά και τώρα Ιστορικά Αλλαγή της δοµής της οικογένειας Ηµητέραστηναγοράεργασίας Ηαύξησητωνδιαζυγίων Περισσότερες ώρες µοναξιάς

Προβληµατισµός Παλιά και τώρα Ιστορικά Αλλαγή της δοµής της οικογένειας Ηµητέραστηναγοράεργασίας Ηαύξησητωνδιαζυγίων Περισσότερες ώρες µοναξιάς Γονέαςγεννιέσαιήγίνεσαι; Βασικές αρχές διαπαιδαγώγησης Αλβανόπουλος Γιώργος Σχολικός Σύµβουλος Ελευθερούπολη, 22/10/2012 Προβληµατισµός Παλιά και τώρα Ιστορικά Αλλαγή της δοµής της οικογένειας Ηµητέραστηναγοράεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

Προβληματική, ανεπιθύμητη συμπεριφορά και τρόποι αντιμετώπισης

Προβληματική, ανεπιθύμητη συμπεριφορά και τρόποι αντιμετώπισης Προβληματική, ανεπιθύμητη συμπεριφορά και τρόποι αντιμετώπισης Για να επιτευχθεί το μεγαλύτερο ποσοστό αποτελεσματικής μάθησης (επιτυχία) απαιτείται και αποτελεσματική διαχείριση της τάξης. Συχνά σχετίζεταιωςπρόβληματουδασκάλουκαιμάλιστα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ Εισήγηση στο 12 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας (Μάιος, 2009) Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ Μπετίνα Ντάβου, Πανεπιστήμιο Αθηνών Κατερίνα Σπετσιώτου, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα

Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα Βίκη Παυλίδη Εκπαιδευτική Ψυχολόγος, ΜΑ,MSc Τμήμα Συμβουλευτικής & Ψυχολογίας Εκπαιδευτήρια Γείτονα Χαρακτηριστικά της χαρισματικότητας Γνωστικές Δεξιότητες Τρόποι

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία. Πώς επιδρά η σημερινή κοινωνία την ανάπτυξη του εφήβου; 21 ΓΕΛ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ Α1, ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Ν. ΖΑΧΑΡΟΠΟΥΛΟΣ

Εφηβεία. Πώς επιδρά η σημερινή κοινωνία την ανάπτυξη του εφήβου; 21 ΓΕΛ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ Α1, ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Ν. ΖΑΧΑΡΟΠΟΥΛΟΣ Εφηβεία Πώς επιδρά η σημερινή κοινωνία την ανάπτυξη του εφήβου; ΤΜΗΜΑ Α1, ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Ν. ΖΑΧΑΡΟΠΟΥΛΟΣ 21 ΓΕΛ ΑΘΗΝΑΣ 1.Χαρακτηριστικά Εφηβεία 2.Δραστηριότητες 3.Κοινωνικοποίηση 1.Χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια»

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» «ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» 1 ο Γενικό Λύκειο Πάτρας Ερευνητική Εργασία Β Τάξης Σχολικού έτους 2012-2013 Ομάδα Ε Ας φανταστούμε μία στιγμή το σχολείο των ονείρων μας.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της οικογένειας στις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές των μαθητών

Ο ρόλος της οικογένειας στις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές των μαθητών Ο ρόλος της οικογένειας στις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές των μαθητών Η οικογένεια είναι το κατ εξοχήν περιβάλλον στο οποίο ζει, αναπτύσσεται και διαμορφώνεται το παιδί. Αντιλαμβάνεται λοιπόν

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΗ ΒΙΑ ΚΑΙ Ο ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα σχετικών ερευνών που διεξάγονται σε σχολεία της χώρας θεωρούνται κοινωνικό πρόβλημα

Η ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΗ ΒΙΑ ΚΑΙ Ο ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα σχετικών ερευνών που διεξάγονται σε σχολεία της χώρας θεωρούνται κοινωνικό πρόβλημα Η ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΗ ΒΙΑ ΚΑΙ Ο ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ Σύμφωνα με τα αποτελέσματα σχετικών ερευνών που διεξάγονται σε σχολεία της χώρας θεωρούνται κοινωνικό πρόβλημα Η ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΗ ΒΙΑ ΚΑΙ Ο ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ Ορίζουν μια κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

Για να μπορέσουν να κατανοήσουν πλήρως τη νέα κατάσταση και να αποδεχτούν πως είναι οριστική, θα χρειαστεί να περάσουν αρκετοί μήνες.

Για να μπορέσουν να κατανοήσουν πλήρως τη νέα κατάσταση και να αποδεχτούν πως είναι οριστική, θα χρειαστεί να περάσουν αρκετοί μήνες. Όταν οι γονείς χωρίζουν-οι συνέπειες ενός διαζυγίου στα παιδιά. Ο χωρισμός των δύο γονέων, θεωρείται ένα από τα πιο στρεσσογόνα συμβάντα για όλα τα μέλη που αποτελούν μια οικογένεια. Τα παιδιά βιώνουν

Διαβάστε περισσότερα

Η παιδαγωγική σχέση: αλληλεπίδραση και επικοινωνία μεταξύ εκπαιδευτικού και μαθητή

Η παιδαγωγική σχέση: αλληλεπίδραση και επικοινωνία μεταξύ εκπαιδευτικού και μαθητή ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ αλληλεπίδραση και επικοινωνία μεταξύ εκπαιδευτικού και μαθητή Ενότητα 5η: Κανόνες, συγκρούσεις και κυρώσεις Μέρος 2 ο : Η επιθετική συμπεριφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ COMENIUS REGIO ΓΕΦΥΡΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΙ ΚΥΠΡΟΥ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ COMENIUS REGIO ΓΕΦΥΡΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΙ ΚΥΠΡΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ COMENIUS REGIO 2013-15 ΓΕΦΥΡΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΙ ΚΥΠΡΟΥ Διευθυντής Δ.Δ.Ε. Β Αθήνας Αθανάσιος Φαλούκας Συντονίστρια του Προγράμματος Comenius Regio Δ.Δ.Ε. Β Αθήνας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 2016-2017 Μάθημα 1 ο Εισαγωγή στις βασικές έννοιες Προτεινόμενη Βιβλιογραφία Elliot, S. N., Kratochwill, T. R., Cook, J. L., & Travers, J. F. (2008). Εκπαιδευτική Ψυχολογία: Αποτελεσματική

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 ΔΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η ψυχοδυναμική προσέγγιση Η συμπεριφορική προσέγγιση P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 2 ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΧΘΗΚΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς

Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Διαταραχές Συμπεριφοράς Ο όρος σημαίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Μάθημα 1 ο Εισαγωγή στις βασικές έννοιες Προτεινόμενη Βιβλιογραφία Elliot, S. N., Kratochwill, T. R., Cook, J. L., & Travers, J. F. (2008). Εκπαιδευτική Ψυχολογία: Αποτελεσματική

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Προστασίας και Κινδύνου

Παράγοντες Προστασίας και Κινδύνου Η ψυχική ζωή του παιδιού οικοδομείται μέσα από μια σχέση αλληλεπίδρασης με τους σημαντικούς Άλλους, τη μητέρα και τον πατέρα αρχικά και το ευρύτερο περιβάλλον στη συνέχεια. Μέσα από αυτήν τη συναισθηματική

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες διαχείρισης του θυμού και της επιθετικότητας των παιδιών:

Οδηγίες διαχείρισης του θυμού και της επιθετικότητας των παιδιών: Οδηγίες διαχείρισης του θυμού και της επιθετικότητας των παιδιών: 1. Αν αισθάνεστε ως γονείς πως δεν έχετε καταφέρει να αντιμετωπίζετε ικανοποιητικά τον θυμό του παιδιού σας, ξεκινήστε να διαβάζετε, να

Διαβάστε περισσότερα

Ο καθημερινός άνθρωπος ως «ψυχολόγος» της προσωπικότητάς του - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχο

Ο καθημερινός άνθρωπος ως «ψυχολόγος» της προσωπικότητάς του - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχο Έ να πολύ μεγάλο ποσοστό ανθρώπων που αντιμετωπίζουν έντονο άγχος, δυσθυμία, «κατάθλιψη» έχει την «τάση» να αποδίδει λανθασμένα τις ψυχικές αυτές καταστάσεις, σε έναν «προβληματικό εαυτό του», (μία δυστυχώς

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Μαυρομάτη Παιδοψυχολόγος Δήμος Πειραιά

Ευγενία Μαυρομάτη Παιδοψυχολόγος Δήμος Πειραιά Ευγενία Μαυρομάτη Παιδοψυχολόγος Δήμος Πειραιά Η Συναισθηματική Νοημοσύνη είναι η σύνθεση όλων εκείνων των παραγόντων που κάνουν έναν άνθρωπο να πετυχαίνει στη ζωή του Αυτοεπίγνωση (αναγνώριση των συναισθημάτων

Διαβάστε περισσότερα

Ο παιδικός σταθμός, είναι πράγματι ένας «σταθμός» στην πορεία ανάπτυξης και ζωής του ανθρώπου!

Ο παιδικός σταθμός, είναι πράγματι ένας «σταθμός» στην πορεία ανάπτυξης και ζωής του ανθρώπου! Η μετάβαση στον παιδικό σταθμό---ψυχολογία αναπτυξιακού σταδίου στο νήπιο και οφέλη ένταξης Γράφει: Δανάη Χορομίδου, Ψυχολόγος, Απόφοιτος Παν/μίου Αθηνών, Ψυχοθεραπεύτρια-Ψυχοδραματιστής, Συνεργάτης του

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ενότητα 6: Η μάθηση στην προσχολική ηλικία Διδάσκων: Μανωλίτσης Γεώργιος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΧΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

Οι γνώμες είναι πολλές

Οι γνώμες είναι πολλές Η Ψυχολογία στη Φυσική Αγωγή στο πλαίσιο του σχολικού περιβάλλοντος ΚασταμονίτηςΚωνσταντίνος Ψυχολόγος Οι γνώμες είναι πολλές Πολλές είναι οι γνώμες στο τι προσφέρει τελικά ο αθλητισμός στην παιδική ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ Η οικογένεια αποτελεί τεράστια μορφοποιό δύναμη για την ανάπτυξη του παιδιού, γιατί το άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Εξελικτική Ψυχολογία

Εξελικτική Ψυχολογία Εξελικτική Ψυχολογία Ενότητα 8: Αναπτυξιακά χαρακτηριστικά της σχολικής ηλικίας IΙ Ασημίνα Ράλλη Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας Σχολική Ηλικία Η ψυχοκοινωνική ανάπτυξη κατά

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Πολεμιδιών

Γυμνάσιο Πολεμιδιών Γυμνάσιο Πολεμιδιών 2016-2017 Εμείς και οι μαθητές μας Οι εκπαιδευτικοί του Σχολείου μας δήλωσαν στην αρχή της σχολικής χρονιάς ότι το μείζον ζήτημα που τους απασχολεί σε σχέση με τη Σχολική μονάδα και

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Η πειθαρχία στην τάξη

Η πειθαρχία στην τάξη Η πειθαρχία στην τάξη Κάθε «έκρυθµη» κατάσταση στην τάξη έχει στοιχεία µοναδικότητας και διαφέρει από κάποιες άλλες: ιαφορετικοί πρωταγωνιστές ιαφορετικό κλίµα ιαφορετική διάθεση του εκπαιδευτικού κ.λπ.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ειδική Εκπαίδευση

Εισαγωγή στην Ειδική Εκπαίδευση Εισαγωγή στην Ειδική Εκπαίδευση Παιδιά με ειδικές ανάγκες Κατηγορίες διαφορετικών δυνατοτήτων Διανοητικές αναπηρίες (νοητική καθυστέρηση) Μαθησιακές δυσκολίες Συναισθηματικές ή συμπεριφορικές διαταραχές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Κορωνάκης Αριστόβουλος. MSc Ιστορική Έρευνα, Διδακτική και Νέες Τεχνολογίες, Med Εκπαιδευτική Ηγεσία και Διοίκηση, Med Ειδική Εκπαίδευση

Κορωνάκης Αριστόβουλος. MSc Ιστορική Έρευνα, Διδακτική και Νέες Τεχνολογίες, Med Εκπαιδευτική Ηγεσία και Διοίκηση, Med Ειδική Εκπαίδευση Πώς η οικογένεια επηρεάζει την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του παιδιού Κορωνάκης Αριστόβουλος MSc Ιστορική Έρευνα, Διδακτική και Νέες Τεχνολογίες, Med Εκπαιδευτική Ηγεσία και Διοίκηση, Med Ειδική Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ ΚΕΝΤΡΟ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΤΩΝ ΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ & ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΤΗΣ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ «ΕΛΠΙΔΑ» Σε συνεργασία με τον ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ (ΟΚΑΝΑ) ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ ΒΑΣΩ ΑΣΚΗΤΟΠΟΥΛΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης»

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» «Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Η Ιατρική Παρέμβαση (Medical Intervention -Med.In) είναι μια Ελληνική ιατρική οργάνωση αρωγής με δράσεις εντός

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ Σχολικοί Σύμβουλοι: Φελούκα Βασιλική, 7 ης Περιφέρειας Π.Ε. Ν. Αχαΐας Γιαννόπουλος Κων/νος, 8 ης Περιφέρειας Π.Ε. Ν. Αχαΐας Ενότητες Βασικές αιτίες προβλημάτων

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΒΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΒΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΚΕΝΤΡΟ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΤΩΝ ΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ & ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΤΗΣ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ «ΕΛΠΙΔΑ» Σε συνεργασία με τον ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ (ΟΚΑΝΑ) ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΒΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικός εκφοβισμός ή θυματοποίηση Σκοταράς Νικόλαος Σχ. Σύμβουλος ΠΕ12, Β Αθήνας.

Σχολικός εκφοβισμός ή θυματοποίηση Σκοταράς Νικόλαος Σχ. Σύμβουλος ΠΕ12, Β Αθήνας. Σχολικός εκφοβισμός ή θυματοποίηση Σκοταράς Νικόλαος Σχ. Σύμβουλος ΠΕ12, Β Αθήνας. 1. Γενικά Τα τελευταία περίπου δεκαπέντε χρόνια, έχουν αρχίσει στην Ελλάδα να εμφανίζονται έρευνες σχετικές με τη βία

Διαβάστε περισσότερα

ENOC - ENYA, Προσχέδιο Κοινών Συστάσεων για την «Πρόληψη της βίας κατά των παιδιών»

ENOC - ENYA, Προσχέδιο Κοινών Συστάσεων για την «Πρόληψη της βίας κατά των παιδιών» ENOC 14η Ετήσια Συνδιάσκεψη 7-9 Οκτωβρίου 2010, Στρασβούργο / Γαλλία ENOC - ENYA, Προσχέδιο Κοινών Συστάσεων για την «Πρόληψη της βίας κατά των παιδιών» Εισαγωγή Οι Συνήγοροι του Παιδιού και οι Έφηβοι

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στην πρόληψη και καταπολέµηση του αλκοολισµού στην εφηβεία

Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στην πρόληψη και καταπολέµηση του αλκοολισµού στην εφηβεία Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στην πρόληψη και καταπολέµηση του αλκοολισµού στην εφηβεία Αικατερίνη Φλώρου Εκπαιδευτικός Νοµικός Σύµβουλος ΣΕΠ ΓΕΛ Αναβύσσου Το σχολείο βασικός φορέας κοινωνικοποίησης Οι σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβοι και αυτοεκτίμηση

Έφηβοι και αυτοεκτίμηση Έφηβοι και αυτοεκτίμηση Με τον όρο αυτοεκτίμηση εννοούμε τον βαθμό στον οποίο εκτιμούμε, σεβόμαστε αλλά και αποδεχόμαστε τον εαυτό μας όπως είναι. Με λίγα και απλά λόγια, είναι η εσωτερική αντίληψη που

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχωτικές διαταραχές και θεραπευτική αντιμετώπιση - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Σάββατο, 10 Ιούλιος :29

Ψυχωτικές διαταραχές και θεραπευτική αντιμετώπιση - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Σάββατο, 10 Ιούλιος :29 Γράφει: Νικόλαος Βακόνδιος, Ψυχολόγος Η λέξη «ψύχωση» είναι μία λέξη η οποία χρησιμοποιείται υπερβολικά συχνά από τον κόσμο με λάθος νόημα και περιεχόμενο. Στο κείμενο αυτό, γίνεται μία προσπάθεια να δοθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΑ.Λ. Α ΟΜΑΔΑΣ (ΗΜΕΡΗΣΙΑ) ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΑ.Λ. Α ΟΜΑΔΑΣ (ΗΜΕΡΗΣΙΑ) ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΑ.Λ. Α ΟΜΑΔΑΣ (ΗΜΕΡΗΣΙΑ) ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 Α1. Ο συγγραφέας αναφέρεται στο πρόβλημα της νεανικής εγκληματικότητας. Αρχικά επισημαίνει πως η αύξηση του φαινομένου οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους.

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους. Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί» Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους Η αυτοεικόνα μας «σχηματίζεται» ως ένα σχετικά σταθερό

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συμπεριφορική θεραπεία ζεύγους συνδέεται με ορισμένες τεχνικές οι οποίες βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρόλογος... 15

Περιεχόμενα. Πρόλογος... 15 Περιεχόμενα Πρόλογος... 15 Kεφάλαιο 1: Εισαγωγή: Οι αιτίες της συμπεριφοράς και τα κίνητρα... 17 Αιτιακή σκέψη και κίνητρα... 18 Ορισμός κινήτρων... 19 Είδη κινήτρων... 20 Κίνητρα στα ζώα... 20 Σύνοψη...

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ Τερψιχόρη Γκιόκα Μέλος ΠΟΔ Αττικής Η «Συμβουλευτική Ψυχολογία» είναι ο εφαρμοσμένος κλάδος της Ψυχολογίας, ο οποίος διευκολύνει την δια βίου προσωπική

Διαβάστε περισσότερα

ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ

ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΔΙΑΓΩΓΗΣ ΟΡΙΣΜΟΣ: Σύμφωνα με το Διαγνωστικό και στατιστικό εγχειρίδιο για τις ψυχικές νόσους DSM-IV,το κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΕΙ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ. Πτυχιακή Εργασία. Επιθετική συμπεριφορά, αυτοκαταστροφική συμπεριφορά και εκρήξεις θυμού στην νηπιακή ηλικία

ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΕΙ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ. Πτυχιακή Εργασία. Επιθετική συμπεριφορά, αυτοκαταστροφική συμπεριφορά και εκρήξεις θυμού στην νηπιακή ηλικία ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΕΙ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Πτυχιακή Εργασία Επιθετική συμπεριφορά, αυτοκαταστροφική συμπεριφορά και εκρήξεις θυμού στην νηπιακή ηλικία Των φοιτητριών: Αλεξία Νίκα 14554 Αλεξάνδρα Πανταζή 14917

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ) Ημερομηνία: Κυριακή 18 Δεκεμβρίου 2016 Διάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ) Ημερομηνία: Κυριακή 18 Δεκεμβρίου 2016 Διάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Γ ΕΠΑΛ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ) Ημερομηνία: Κυριακή 18 Δεκεμβρίου 2016 Διάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες Σχολική βία Εκδηλώσεις βίας στη σχολική κοινότητα, εκφρασμένες με διάφορες μορφές,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ. Ελευθέριος Μουτσάνας Παιδίατρος Παλαμάς 18/03/2012

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ. Ελευθέριος Μουτσάνας Παιδίατρος Παλαμάς 18/03/2012 Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ Ελευθέριος Μουτσάνας Παιδίατρος Παλαμάς 18/03/2012 Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ Γεννιόμαστε ή γινόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΒΙΑ

ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΒΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΒΙΑ ΟΜΙΛΗΤΕΣ ΔΗΜ. ΠΟΤΕΤΣΙΑΝΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤ. ΣΥΝ. στο Ι.Π.Α ΠΑΝΤΕΙΟΥ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΜΑΡΙΑ ΣΑΜΟΛΗ ΔΝΤΡΙΑ ΕΚΠ/ΡΙΩΝ ΧΟΥΡΔΑΚΗ ΡΙΖΟΠΟΥΛΟΥ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ ΤΕΠΑΕΣ ΠΑΤΡΑΣ 1 Σύστ. Προσκόπων Βύρωνα

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία, μία δυστοπία. Ερευνητική εργασία Α τετραμήνου της Α Λυκείου των Λ.Τ. Αρμενίου Σχολικό έτος

Εφηβεία, μία δυστοπία. Ερευνητική εργασία Α τετραμήνου της Α Λυκείου των Λ.Τ. Αρμενίου Σχολικό έτος Εφηβεία, μία δυστοπία Ερευνητική εργασία Α τετραμήνου της Α Λυκείου των Λ.Τ. Αρμενίου Σχολικό έτος 2012-13 Τομείς έρευνας: Συμπεριφορά των εφήβων Τρόπος ζωής και καθημερινότητα Ασχολίες και δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

Κ. Χρυσαφίδης Πανεπιστήμιο Αθηνών ΤΕΑΠΗ e.mail:

Κ. Χρυσαφίδης Πανεπιστήμιο Αθηνών ΤΕΑΠΗ e.mail: Το Αναλυτικό Πρόγραμμα ως εργαλείο αντιμετώπισης κοινωνικών καταστάσεων και επίτευξης οραμάτων της κοινωνίας Η περίπτωση του Αναλυτικού Προγράμματος του Ελληνικού Νηπιαγωγείου Κ. Χρυσαφίδης Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Η κοινωνία μας περνά ένα στάδιο ταχύτατων μεταλλαγών και ανακατατάξεων, όπου αμφισβητούνται αξίες και θεσμοί. Σήμερα οι θεσμοί έχουν γίνει πολύμορφοι και σύνθετοι, ενώ ταυτόχρονα όσοι άντεξαν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 2 μάθημα Διδάσκουσα Δήμητρα Ιορδάνογλου ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΟΡΙΣΜΟΙ - ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Ένα σύνολο μη γνωστικών ικανοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Εισηγητές: Λιάπη Αγγελική Μωυσής Δαυίδ Φρανσές Έστερ

Εισηγητές: Λιάπη Αγγελική Μωυσής Δαυίδ Φρανσές Έστερ Εισηγητές: Λιάπη Αγγελική Μωυσής Δαυίδ Φρανσές Έστερ ΟΡΙΣΜΟΣ «Ένας μαθητής εκφοβίζεται ή θυματοποιείται όταν υποβάλλεται κατ επανάληψη και κατ εξακολούθηση σε αρνητικές ενέργειες από έναν ή περισσότερους

Διαβάστε περισσότερα

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 129 133, έκδοση 2014 : σελίδες 124 129 ) 3.3.2 Παρακίνηση 3.3.2.1 Βασικές έννοιες Η υλοποίηση του έργου και η επίτευξη των στόχων στις

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 5 ο. Κοινωνικο-γνωστικές Προσεγγίσεις για τη Μάθηση: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση. Κυριακή Γ. Γιώτα Ψυχολόγος MSc., Ph.D.

Μάθημα 5 ο. Κοινωνικο-γνωστικές Προσεγγίσεις για τη Μάθηση: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση. Κυριακή Γ. Γιώτα Ψυχολόγος MSc., Ph.D. Μάθημα 5 ο Κοινωνικο-γνωστικές Προσεγγίσεις για τη Μάθηση: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση Κυριακή Γ. Γιώτα Ψυχολόγος MSc., Ph.D. Κοινωνικογνωστικές θεωρίες Κοινωνική μάθηση (Bandura) Κοινωνικός

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΑ ΠΕΔΙΑ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΕΣΥΠ

ΘΕΜΑΤΙΚΑ ΠΕΔΙΑ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΕΣΥΠ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟ (ΠΕΣΥΠ) ΘΕΜΑΤΙΚΑ ΠΕΔΙΑ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΕΣΥΠ ΜΑΘΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

«Μαζί για την γυναίκα» Κακοποίηση: Ισότητα και Ενεργή Κοινωνία

«Μαζί για την γυναίκα» Κακοποίηση: Ισότητα και Ενεργή Κοινωνία «Μαζί για την γυναίκα» Κακοποίηση: Ισότητα και Ενεργή Κοινωνία 1 Ο NEWSLETTER ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2015 Ο Σύνδεσμος Μελών Γυναικείων Σωματείων Ηρακλείου & Νομού Ηρακλείου ξεκινά μια σειρά ενημερώσεων της κοινής γνώμης

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Σχολικής Τάξης μέσα από ομαδοσυνεργατική προσέγγιση. Μπέλλου Ιωάννα: Σχ. Σύμβουλος Πληροφορικής

Διαχείριση Σχολικής Τάξης μέσα από ομαδοσυνεργατική προσέγγιση. Μπέλλου Ιωάννα: Σχ. Σύμβουλος Πληροφορικής Διαχείριση Σχολικής Τάξης μέσα από ομαδοσυνεργατική προσέγγιση Μπέλλου Ιωάννα: Σχ. Σύμβουλος Πληροφορικής ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ Ορισμός O σχολική αίθουσα O κοινωνική ομάδα O σύστημα σχέσεων O σύστημα αλληλεπιδράσεων

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικές πρόληψης & αντιμετώπισης προβλημάτων συμπεριφοράς στο σχολείο. Αντώνιος Μπούρας Φεβρουάριος 2013

Στρατηγικές πρόληψης & αντιμετώπισης προβλημάτων συμπεριφοράς στο σχολείο. Αντώνιος Μπούρας Φεβρουάριος 2013 Στρατηγικές πρόληψης & αντιμετώπισης προβλημάτων συμπεριφοράς στο σχολείο Αντώνιος Μπούρας Φεβρουάριος 2013 Οι εφτά φροντίδες ενός δάσκαλου: 1)Υποστήριξη, 2) Ενθάρρυνση, 3) Προσεκτική ακρόαση, 4) Αποδοχή,

Διαβάστε περισσότερα

Πότε ένας δάσκαλος θα κρίνεται ελλιπής και πότε εξαιρετικός

Πότε ένας δάσκαλος θα κρίνεται ελλιπής και πότε εξαιρετικός Πότε ένας δάσκαλος θα κρίνεται ελλιπής και πότε εξαιρετικός Στο σχέδιο της αξιολόγησης το μεγαλύτερο μέρος (περισσότερες από 5.000 λέξεις!) καταλαμβάνεται από αναλυτικές οδηγίες για το πώς ο διδάσκων μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 5 ο. Κοινωνικο-γνωστικές Προσεγγίσεις για τη Μάθηση: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση. Κυριακή Γ. Γιώτα Ψυχολόγος MSc., Ph.D.

Μάθημα 5 ο. Κοινωνικο-γνωστικές Προσεγγίσεις για τη Μάθηση: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση. Κυριακή Γ. Γιώτα Ψυχολόγος MSc., Ph.D. Μάθημα 5 ο Κοινωνικο-γνωστικές Προσεγγίσεις για τη Μάθηση: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση Κυριακή Γ. Γιώτα Ψυχολόγος MSc., Ph.D. Κοινωνικογνωστικές θεωρίες Κοινωνική μάθηση (Bandura) Κοινωνικός

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής

Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής 1. Το ερευνητικό αντικείμενο της αθλητικής ψυχολογίας έχει (α) ψυχοφυσιολογική κατεύθυνση (β) γνωστικο-συμπεριφορική κατεύθυνση (γ) κοινωνικο-ψυχολογική

Διαβάστε περισσότερα

Ποιο άτομο θεωρείται παιδί;

Ποιο άτομο θεωρείται παιδί; Ποιο άτομο θεωρείται παιδί; Παιδιά θεωρούνται όλα τα αγόρια και τα κορίτσια από 0 έως 18 ετών. Ποια είναι τα δικαιώματα του παιδιού; Σύμφωνα με την Σύμβαση για τα Δικαιώματα των παιδιών Απαγόρευση διακρίσεων

Διαβάστε περισσότερα

Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου)

Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου) Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου) Ομιλία-συζήτηση με βασικό άξονα προσέγγισης το Φάσμα του Αυτισμού και με αφορμή το βιβλίο της Εύας Βακιρτζή «Το Αυγό» στο

Διαβάστε περισσότερα

«Η παιδαγωγική αξία της αξιολόγησης του μαθητή» Δρ. Χριστίνα Παπαζήση Σχολική Σύμβουλος Φυσικών Επιστημών

«Η παιδαγωγική αξία της αξιολόγησης του μαθητή» Δρ. Χριστίνα Παπαζήση Σχολική Σύμβουλος Φυσικών Επιστημών «Η παιδαγωγική αξία της αξιολόγησης του μαθητή» Δρ. Χριστίνα Παπαζήση Σχολική Σύμβουλος Φυσικών Επιστημών Ρωτώ τον εαυτό μου Κάνε αυτήν την απλή ερώτηση στον εαυτό σου, κάθε πρωί στην πορεία σου για το

Διαβάστε περισσότερα

Ενδοσχολική Βία. Εργασία του τμήματος Β 5 του 6ου Γυμνασίου Ηρακλείου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μπαλαμούτσου Μαγδαληνή

Ενδοσχολική Βία. Εργασία του τμήματος Β 5 του 6ου Γυμνασίου Ηρακλείου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μπαλαμούτσου Μαγδαληνή Ενδοσχολική Βία Εργασία του τμήματος Β 5 του 6ου Γυμνασίου Ηρακλείου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μπαλαμούτσου Μαγδαληνή Ορισμός Πώς μεταφράζεται ο όρος Bullying ; Σχολικός Εκφοβισμός Τι σημαίνει ο όρος Εκφοβισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού ή Διοίκηση Προσωπικού. Έννοια και Περιεχόμενο

Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού ή Διοίκηση Προσωπικού. Έννοια και Περιεχόμενο Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού ή Διοίκηση Προσωπικού Έννοια και Περιεχόμενο 1.1 Ορισμός O Η Διοίκηση προσωπικού αποτελεί ειδικό κλάδο στο πλαίσιο της επιστήμης του Management. Aναφέρεται στο σύνολο των

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε ΕΠΠΑΙΚ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2013-2014

Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε ΕΠΠΑΙΚ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2013-2014 Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε ΕΠΠΑΙΚ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2013-2014 ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ & ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΑΙΤΗΜΑ ΓΙΑ ΙΣΟΤΗΤΑ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΟΜΑΔΑ 6 η : Μηλάκης

Διαβάστε περισσότερα

1o ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006 «ΣΩΣΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΥΓΙΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ»

1o ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006 «ΣΩΣΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΥΓΙΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ» 1o ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006 «ΣΩΣΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΥΓΙΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ» ΕΥΑ ΝΕΟΦΥΤΟΥ Βοηθός ιευθύντρια Σχολείων Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ποιο άτομο θεωρείται παιδί;

Ποιο άτομο θεωρείται παιδί; Ποιο άτομο θεωρείται παιδί; Παιδιά θεωρούνται όλα τα αγόρια και τα κορίτσια από 0 έως 18 ετών. Ποια είναι τα δικαιώματα του παιδιού; Σύμφωνα με την Σύμβαση για τα Δικαιώματα των παιδιών Απαγόρευση διακρίσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ο πολλαπλός ρόλος του Διευθυντή στο νέο σχολείο 1. Εισαγωγή 2. Τα καθήκοντα του Διευθυντή της σχολικής μονάδας.

Ο πολλαπλός ρόλος του Διευθυντή στο νέο σχολείο 1. Εισαγωγή 2. Τα καθήκοντα του Διευθυντή της σχολικής μονάδας. Ο πολλαπλός ρόλος του Διευθυντή στο νέο σχολείο 1. Εισαγωγή 2. Τα καθήκοντα του Διευθυντή της σχολικής μονάδας. Πανεπιστημίου Ιωαννίνων 1 Εισαγωγή Στη σημερινή παρουσίαση εξετάζεται και αναλύεται μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες όψεις της σχολικής βίας και του εκφοβισμού στο ελληνικό σχολείο μέσα από την οπτική των εκπαιδευτικών και των γονέων

Σύγχρονες όψεις της σχολικής βίας και του εκφοβισμού στο ελληνικό σχολείο μέσα από την οπτική των εκπαιδευτικών και των γονέων Σύγχρονες όψεις της σχολικής βίας και του εκφοβισμού στο ελληνικό σχολείο μέσα από την οπτική των εκπαιδευτικών και των γονέων Η σχολική βία και εκφοβισμός δεν είναι φαινόμενα άγνωστα στο ελληνικό σχολείο,

Διαβάστε περισσότερα

ΗΓΕΣΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΠΡΟΪΣΑΜΕΝΟΤ ΝΟΗΛΕΤΣΙΚΟΤ ΣΜΗΜΑΣΟ

ΗΓΕΣΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΠΡΟΪΣΑΜΕΝΟΤ ΝΟΗΛΕΤΣΙΚΟΤ ΣΜΗΜΑΣΟ ΗΓΕΣΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΠΡΟΪΣΑΜΕΝΟΤ ΝΟΗΛΕΤΣΙΚΟΤ ΣΜΗΜΑΣΟ Κάθε σύγχρονη νοσηλευτική μονάδα απαιτεί: υψηλά πρότυπα απόδοσης σε ότι αφορά την ποιότητα και την ποσότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών έναν προϊστάμενο με

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής-Υπερκινητικότητα

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής-Υπερκινητικότητα Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής-Υπερκινητικότητα Διάγνωση Υπερκινητικότητας Τα εξωτερικά, εμφανή συμπτώματα, του συνδρόμου της υπερκινητικότητας, που μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε μια πρώτη αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΒΙΩΣΗ ΑΞΙΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΜΕ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΒΙΩΣΗ ΑΞΙΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΜΕ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΒΙΩΣΗ ΑΞΙΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΜΕ ΤΟ ΣΥΓΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ταχύτητα Πολλαπλασιασμός και αχρήστευση γνώσεων Τεχνολογική επανάσταση Παγκοσμιοποίηση δικτύων Πολυπολιτισμικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Δομές Ειδικής Αγωγής στην Δευτεροβάθμια. Εκπαίδευση και Εκπαιδευτική Ηγεσία: ο ρόλος. του Διευθυντή μέσα από το υπάρχον θεσμικό.

Δομές Ειδικής Αγωγής στην Δευτεροβάθμια. Εκπαίδευση και Εκπαιδευτική Ηγεσία: ο ρόλος. του Διευθυντή μέσα από το υπάρχον θεσμικό. Δομές Ειδικής Αγωγής στην Δευτεροβάθμια 1 Εκπαίδευση και Εκπαιδευτική Ηγεσία: ο ρόλος του Διευθυντή μέσα από το υπάρχον θεσμικό πλαίσιο Δρ. Αργύριος Θ. Αργυρίου Διευθυντής Εκπαίδευσης Περιφερειακής ενότητας

Διαβάστε περισσότερα