ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «μια μελέτη περίπτωσης της διαχείρισης ταυτότητας των Ελλήνων ομοφυλόφιλων, καθώς. hjργklαzxcvbnβφδγωmζqwertλκ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «μια μελέτη περίπτωσης της διαχείρισης ταυτότητας των Ελλήνων ομοφυλόφιλων, καθώς. hjργklαzxcvbnβφδγωmζqwertλκ"

Transcript

1 qwφιertyuiopasdfghjklzxερυυξn mηqσwωψerβνtyuςiopasdρfghjk lzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzx cvbnφγιmλιqπςπζαwωeτrtνyuτi oρνμpκaλsdfghςjklzxcvλοπbnαm qwertyuiopasdfghjklzxcvbnmσγ qwφertyuioσδφpγρaηsόρωυdfg ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «μια μελέτη περίπτωσης της διαχείρισης ταυτότητας των Ελλήνων ομοφυλόφιλων, καθώς hjργklαzxcvbnβφδγωmζqwertλκ και των εμπειριών διάκρισης, τόσο στην οικογενειακή και κοινωνική ζωή, όσο και στους χώρους της εκπαίδευσης και της εργασίας» οθξyuiύασφdfghjklzxcvbnmqwe rtyuiopaβsdfghjklμετμξηξzxcε ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΜ. 347 ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΡΙΒΑΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝ rυtγyεuνiιoαpasdfghjklzxcηvbnα ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΙΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ σφδmqwertασδyuiopasdfασδφγ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ» ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ θμκxcvυξσφbnmσφγqwθeξτσδφ rtyuφγςοιopaασδφsdfghjklzxcvα σδφbnγμ,mqwertyuiopasdfgασρ γκοϊτbnmqwertyσδφγuiopasσδ φγdfghjklzxσδδγσφγcvbnmqwe rtyuioβκσλπpasdfghjklzxcvbnm

2 2

3 Περιεχόμενα ΜΕΡΟΣ Α... 5 Ευχαριστίες... 5 Abstract... 6 Keywords... 6 Περίληψη... 6 Λέξεις- κλειδιά... 7 Εισαγωγή... 7 Σπουδαιότητα έρευνας... 8 ΜΕΡΟΣ Β... 9 Ερευνητικός προβληματισμός προσδιορισμός σκοπού... 9 Σκοπός... 9 Ερευνητικά ερωτήματα Ομοφυλοφιλία Σεξουαλικός προσανατολισμός Η πορεία μέσα στο χρόνο Οι επιπτώσεις των στάσεων διάκρισης στους LGBT (lesbian, gay, bisexual, transgender) Ομοφυλοφιλία και εφηβεία Οι ομοφυλοφιλικές σχέσεις Η αποκάλυψη της ομοφυλοφιλικής ταυτότητας Περιδιάβαση βιβλιογραφίας ΜΕΡΟΣ Γ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Μεθοδολογία Περιορισμοί της έρευνας Αξιοπιστία Εγκυρότητα Δυσκολίες έρευνας Δεοντολογία της έρευνας Εργαλείο έρευνας Διαδικασία: Επιλογή των συμμετεχόντων

4 2.Ανωνυμία συμμετεχόντων Ανάλυση περιεχομένου Παρουσίαση αποτελεσμάτων *Συνειδητοποίηση διαφορετικότητας-η εμπειρία της οικογένειας *διαμόρφωση προσωπικότητας-η εμπειρία του σχολείου *Πρώτες ερωτικές σχέσεις -η εμπειρία του πανεπιστημίου και ο ρόλος της κοινωνίας *Η επίδραση της ομοφυλοφιλίας στο μορφωτικό επίπεδο και τις επαγγελματικές επιλογές *Επαγγελματική σταδιοδρομία-η εμπειρία διάκρισης στην κοινωνία και την εργασία *Η «ιδανική» ζωή Συμπεράσματα- Συζήτηση Προτάσεις Επίλογος Βιβλιογραφικές αναφορές Ηλεκτρονικές πηγές Παράρτημα

5 ΜΕΡΟΣ Α Ευχαριστίες Θα ήθελα να ευχαριστήσω ιδιαίτερα τον επιβλέποντα καθηγητή μου, κ. Σπύρο Κρίβα για την στοχευμένη και ουσιαστική καθοδήγησή μου σε αυτό το δύσκολο για μένα εγχείρημα, της ποιοτικής έρευνας. Η πολύχρονη πείρα του, στο χώρο της συμβουλευτικής και πιο συγκεκριμένα, η εξειδίκευσή του στο χώρο της συστημικής προσέγγισης και του κονστρουκτιβισμού, λειτούργησαν με τρόπο καταλυτικό στον τρόπο προσέγγισης του φαινομένου της έρευνας. Η επιμονή και η υπομονή του, σε όλα τα στάδια της εργασίας μου, οι συνεχείς του συμβουλές και διορθώσεις, υπήρξαν για μένα κίνητρο για τη βαθύτερη και εκτενέστερη αναζήτηση της αλήθειας. Πέρα από τη σπουδαία του καθοδηγητική υποστήριξη σε ό,τι αφορά την έρευνά μου, η συνεισφορά του ανάγεται περισσότερο στο αυθεντικό, ανιδιοτελές, ανθρώπινο και υποστηρικτικό του ενδιαφέρον. Επιπλέον θα ήθελα να ευχαριστήσω, τα υπόλοιπα μέλη της τριμελούς επιτροπής μου, τον κ. Στέφανο Βασιλόπουλο για τη διαθεσιμότητά του και τις συνεχείς νουθεσίες και εύστοχες συμβουλές του, σε ό,τι αφορά την εξέλιξη της έρευνάς μου, ενώ οι γνώσεις του στην προσωποκεντρική, αλλά και τη γνωσιακή θεραπεία, στάθηκαν για μένα σπουδαίος αρωγός σε αυτή την πρωτόλεια ερευνητική μου προσπάθεια, καθώς και τον κ. Ιωάννη Καμαριανό, για την σπουδαιότατη παρέμβασή του, σε ό,τι αφορά τη μεθοδολογία, τα εργαλεία και τις τεχνικές της ποιοτικής έρευνας και τις πολύτιμες κοινωνιολογικές του παραινέσεις, αναφορικά με το φαινόμενο. Στο σημείο αυτό δεν θα μπορούσα να μην αναφερθώ με ευγνωμοσύνη στους τρεις συμμετέχοντες στην ερευνητική μου αυτή προσπάθεια, τα τρία νεαρά ομοφυλόφιλα άτομα, που με εμπιστευτήκαν και «εκτέθηκαν» κατά τη διάρκεια των συνεντεύξεων, χωρίς τη συμβολή των οποίων αυτή η εργασία δεν θα είχε τρόπο υπόστασης. 5

6 Abstract This paper presents a qualitative approach of the interviews of three Greeks homosexuals, living and working in Greece, 29 year old Kacy, 28 year old Manolis and 32 year old Martha. Our research focuses on whether the young homosexuals in Greece, face anti-gay behaviors and attitudes in education, the workplace and social life and how this state is able to influence the identity and lives of these people. The results of the interviews were categorized into the following basic six sections for a more explicit and targeted processing data and a more appropriate position in space and time: 1. Awareness of diversity-the family experience, 2. Personality shaping- experience of school, 3. Raw sexual relations-the experience of university, 4. The effect of homosexuality in educational attainment and occupational choices, 5. Career experience-discrimination at work and 6. The ideal life. The processing of the responses of three participants follows the course of their life (child, teen, adult), because we considered important to reflect on how the modulation of the interaction in the relationship of each exogenous environment with their particular age phase of every gay person, influenced the stages of maturation, as well as all aspects of personal and social life. Keywords Homosexuality, LGBT (lesbian, gay, bisexual, transgender), self, identity, heterosexism, homophobia, education, labor market discrimination, attitude, bias, career, self-efficacy, social life Περίληψη Στην παρούσα εργασία παρουσιάζεται η ποιοτική προσέγγιση των συνεντεύξεων, τριών Ελλήνων ομοφυλόφιλων ατόμων, που ζουν και εργάζονται στην Ελλάδα, της 29χρονης Kacy, του 28χρονου Μανόλη και της 32χρονης Μάρθας. Η έρευνά μας εστιάζει στο αν οι νέοι ομοφυλόφιλοι στην Ελλάδα, αντιμετωπίζουν συμπεριφορές και στάσεις 6

7 διάκρισης στον εκπαιδευτικό, τον επαγγελματικό χώρο καθώς και την κοινωνική ζωή και πώς αυτή η κατάσταση είναι σε θέση να επηρεάσει την ταυτότητα και τη ζωή αυτών των ατόμων. Τα αποτελέσματα των συνεντεύξεων αναλύονται και περιγράφονται σε έξι βασικές ενότητες με σκοπό την πιο σαφή και εύστοχη επεξεργασία των δεδομένων καθώς και την πιο κατάλληλη τοποθέτησή τους στο χώρο και το χρόνο: 1. Συνειδητοποίηση διαφορετικότητας-η εμπειρία της οικογένειας, 2. διαμόρφωση προσωπικότητας -η εμπειρία του σχολείου, 3. Πρώτες ερωτικές σχέσεις-η εμπειρία του πανεπιστημίου, 4. Η επίδραση της ομοφυλοφιλίας στο μορφωτικό επίπεδο και τις επαγγελματικές επιλογές, 5. Επαγγελματική σταδιοδρομία-η εμπειρία διάκρισης στην εργασία και 6. Η «ιδανική» ζωή. Η επεξεργασία των απαντήσεων των τριών συμμετεχόντων ακολουθεί χρονικά την πορεία της ζωής τους (παιδί, έφηβος, ενήλικας), γιατί θεωρήσαμε σημαντικό να φανεί πώς η διαφοροποίηση της αλληλεπίδρασης στη σχέση του εκάστοτε εξωγενούς περιβάλλοντος με την εκάστοτε ηλικιακή φάση του κάθε ομοφυλόφιλου ατόμου, επηρέασε τα στάδια ωρίμανσής του, καθώς και όλες τις πτυχές της προσωπικής και κοινωνικής ζωής τους. Λέξεις- κλειδιά Ομοφυλοφιλία, LGBT (συντομογραφία που χρησιμοποιείται διεθνώς για να προσδιορίσει τα άτομα με διαφορετικό σεξουαλικό προσανατολισμό: λεσβίες, γκέι, αμφιφυλόφιλους και διεμφυλικά άτομα), εαυτός, ταυτότητα, ετεροσεξισμός, ομοφοβία, εκπαίδευση, αγορά εργασίας, διάκριση, στάση, προκατάληψη, επαγγελματική σταδιοδρομία, αυτεπάρκεια, κοινωνική ζωή Εισαγωγή Στο εν λόγω πόνημα θα γίνει μνεία στη σχέση που αναπτύσσεται ανάμεσα στους ομοφυλόφιλους και την εκπαίδευση, την κοινωνία, την αγορά εργασίας και τον εργασιακό χώρο. Εξετάζεται δηλαδή ο τρόπος με τον οποίο οι νέοι αυτοί βιώνουν την προκατάληψη στο σχολείο και το πανεπιστήμιο, το πώς αυτό επηρεάζει τις επαγγελματικές τους βλέψεις, και το κατά πόσο οι νέοι ομοφυλόφιλοι γίνονται αποδεκτοί στα διάφορα επαγγέλματα, καθώς επίσης και η κοινωνική εμπειρία που έχουν. Η παρούσα προσπάθεια εστιάζεται, όχι τόσο στη γενίκευση 7

8 των αποτελεσμάτων, αλλά στην σε βάθος διερεύνηση του θέματος από την πλευρά των ομοφυλόφιλων, με βάση τις εμπειρίες που είχαν στο οικογενειακό, σχολικό, ευρύτερο κοινωνικό αλλά και εργασιακό χώρο. Τις τελευταίες δεκαετίες η επιστημονική κοινότητα ασχολείται ολοένα και πιο ενεργά και με τρόπο ουσιαστικό και εύστοχο με τη μειονότητα των ομοφυλοφίλων και με τα ιδιαίτερα ψυχολογικά χαρακτηριστικά τους, που στοιχειοθετούν και επηρεάζουν την πορεία της ζωής τους, από τη διαμόρφωση της προσωπικότητας, στην ωρίμανση και τα προσωπικά τους επιτεύγματα. Οι περισσότερες έρευνες (Embrick, Walther & Wickens, 2007; Walters & Moore, 2002; Croteau & Lark, 2009; Schmidt, Miles & Welsh, 2011; O Ryan & McFarland, 2010; Kirby, 2006; Adams, Cahill & Ackerlind, 2004; Ragins, 2004; Elmslie & Tebaldi, 2007, Eliason, Dejoseph, Dibble, Deevey & Chinn, 2011; Weichselbaumer, 2003) λαμβάνουν χώρα στην Αμερική και την Ευρώπη, ενώ την Ελλάδα χαρακτηρίζει μια σχετική πενία στο εν λόγω αντικείμενο. Το γεγονός αυτό, προφανώς συνδέεται με την αντίστοιχη κοινωνική προκατάληψη και πεποίθηση πως η ομοφυλοφιλία, για την κοινή γνώμη, προέρχεται ή ταυτίζεται με κάποια ψυχική διαταραχή, γεγονός που οδηγεί την πλειοψηφία αυτής της μειονότητας να ζει στο περιθώριο χωρίς να αποκαλύπτει την ταυτότητά της. Αυτό εύλογα επισύρει μια πληθώρα ψυχολογικών επιπτώσεων στα ομοφυλόφιλα άτομα, που ζουν και εργάζονται στην ελληνική κοινωνία, τα οποία καλούνται να επαναδιεκδικήσουν, εκ νέου, δικαιώματα, όπως η αξιοπρέπεια, ο σεβασμός, η αυτοεκτίμηση, η αυτοπεποίθηση και η ισότητα απέναντι στο κράτος, την υγεία, την πρόνοια, την εργασία, τη μόρφωση, τις κοινωνικές ευκαιρίες και τις διαπροσωπικές σχέσεις, τα οποία, από τους πολλούς, θεωρούνται δεδομένα και αναφαίρετα. Σπουδαιότητα έρευνας Η ομοφυλοφιλία στην Ελλάδα αυτή τη στιγμή μπορεί να μην προκαλεί την αντίδραση της κοινής γνώμης, όπως συνέβαινε στο πρόσφατο παρελθόν, όμως είναι γεγονός πως οι ομοφυλόφιλοι δεν κατέχουν ισότιμη θέση στην κοινωνία μας, γεγονός που επισύρει μια πληθώρα επιπτώσεων στη ζωή και την ψυχοσύνθεση αυτών των ατόμων. Η σπουδαιότητα της έρευνας έγκειται στο ότι δεν υπάρχουν πολλές ποιοτικές προσεγγίσεις του φαινομένου στην Ελλάδα, ενώ η κοινωνία έχει επαναπαυτεί στην τυπική κοινωνική ισότητα, χωρίς να λαμβάνει υπόψη της ότι οι πεποιθήσεις και στάσεις διάκρισης είναι ριζωμένες στο κοινωνικό γίγνεσθαι και κατά συνέπεια όλοι είμαστε 8

9 συνυπεύθυνοι για το διαφορετικό τρόπο με τον οποίο μεγαλώνουν, ζουν, νιώθουν, επιλέγουν και σκέφτονται οι ομοφυλόφιλοι άνθρωποι στη χώρα μας. Θεωρούμε δε, πως η ποιοτική έρευνα είναι αυτή που πραγματικά εισχωρεί στους κόλπους του εκάστοτε προβλήματος. Είναι ίσως ο καταλληλότερος τρόπος να ευαισθητοποιηθούμε σχετικά με το θέμα των ευάλωτων κοινωνικά ομάδων και να αλλάξουμε τρόπο σκέψης και συμπεριφοράς, σε ό,τι αφορά την εκάστοτε διαφορετικότητα, όταν ακούσουμε την ιστορία ζωής αυτής της «διαφορετικής» φωνής και αντιληφθούμε το βαθμό επιρροής που ασκούν οι διάφορες πολιτικές διάκρισης, στον τρόπο που τελικά αυτοί οι άνθρωποι ζουν. ΜΕΡΟΣ Β Ερευνητικός προβληματισμός προσδιορισμός σκοπού Σκοπός Να αναδυθεί η υποκειμενική ματιά στο κοινωνικό αυτό φαινόμενο. Μας ενδιαφέρουν οι απόψεις, πεποιθήσεις, συναισθήματα, στάσεις και συμπεριφορές των ομοφυλόφιλων νέων. Θα επικεντρωθούμε στο πώς οι νέοι ομοφυλόφιλοι στην Ελλάδα, βιώνουν τις όποιες διακρίσεις στο χώρο εκπαίδευσης και εργασίας, καθώς και στο οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον, πώς αντιδρούν σε αυτές, ενώ επιζητούμε να αξιολογήσουν τη γενικότερη στάση των εκπαιδευτικών, εργοδοτών, καθώς και γονιών και φίλων/γνωστών, αντίστοιχα, με βάση τις εμπειρίες τους. Θα εστιάσουμε στο κοινωνικό φαινόμενο του ετεροσεξισμού (τάση διάκρισης λόγω διαφορετικού σεξουαλικού προσανατολισμού), στο πλαίσιο αφενός της οικογενειακής και κοινωνικής ζωής, με ό,τι επιπτώσεις αυτό συνεπάγεται στην ανάπτυξη της ταυτότητάς τους και αφετέρου στο πλαίσιο της εκπαίδευσης και της εργασίας και το πώς αυτές οι συμπεριφορές επηρεάζουν την επιλογή επαγγέλματος και τον τρόπο προσέγγισης του, καθώς και την αυτεπάρκεια των εν λόγω εργαζομένων. 9

10 Ερευνητικά ερωτήματα *εντοπίζεται διάκριση κάθε μορφής, τόσο στις οικογενειακές και κοινωνικές σχέσεις, όσο και στον εκπαιδευτικό και εργασιακό χώρο, ενάντια στους ομοφυλόφιλους και αν ναι, πώς αυτή εκδηλώνεται; *σε τι βαθμό το ομοφυλόφιλο άτομο αντιλαμβάνεται ότι γίνεται αντικείμενο διάκρισης; *με ποιο τρόπο επηρεάζει η διάκριση αυτή, την διαμόρφωση της προσωπικότητας των νέων αυτών, αλλά και τη διαχείριση της ταυτότητάς τους; *επηρεάζει, τελικά, η διαφορετικότητα των Ελλήνων ομοφυλόφιλων τις επιλογές τους στον εκπαιδευτικό, επαγγελματικό και κοινωνικό στίβο της ζωής; *ποιος είναι ρόλος της οικογένειας, του σχολείου, του πανεπιστημίου, της αγοράς εργασίας και της κοινωνίας στη ζωή των ομοφυλοφίλων; Ομοφυλοφιλία Σεξουαλικός προσανατολισμός Ο σεξουαλικός προσανατολισμός αναφέρεται στο μόνιμο μοντέλο ερωτικής έλξης, που νιώθει ένα άτομο απέναντι σε έναν άνδρα, σε μια γυναίκα ή και στα δυο φύλα. Ο σεξουαλικός προσανατολισμός σχετίζεται ακόμα και με την προσωπική αίσθηση που έχει το κάθε άτομο για την ταυτότητά του, τον τρόπο που σκέπτεται, αισθάνεται και ζει, καθώς και τη συμμετοχή του σε κοινότητες ατόμων με παρόμοια χαρακτηριστικά. Οι έρευνες μέσα στα χρόνια, έχουν αποδείξει πως ο σεξουαλικός προσανατολισμός κυμαίνεται σε ένα συνεχές, του οποίου η μια άκρη ταυτίζεται με την ετεροφυλοφιλία και η άλλη άκρη με την ομοφυλοφιλία. Ωστόσο πολλές φορές όταν αναφερόμαστε στο σεξουαλικό προσανατολισμό, διακρίνουμε τρεις κατηγορίες, την ετεροφυλοφιλία, την αμφιφυλοφιλία και την ομοφυλοφιλία. Αυτό το φάσμα διαφορετικών σεξουαλικών έλξεων και 10

11 συμπεριφορών, έχει απασχολήσει μέσα στο πέρασμα των δεκαετιών πολλούς πολιτισμούς και έθνη, σε όλο τον κόσμο. Πολλοί είναι οι πολιτισμοί που κατηγοριοποιούν κοινωνικά τα άτομα με διαφορετικό σεξουαλικό προσανατολισμό, ενώ χρησιμοποιούν για αυτά συγκεκριμένες «ταμπέλες ταυτότητας». Οι πιο συνηθισμένες ταμπέλες, σε διεθνές επίπεδο, που αποδέχονται και τα ίδια τα άτομα με διαφορετικό σεξουαλικό προσανατολισμό είναι: lesbian (γυναίκα που έλκεται ερωτικά από γυναίκες), gay (άντρας που έλκεται ερωτικά από άνδρες) και bisexual (άνδρας ή γυναίκα που έλκεται ερωτικά, τόσο από άνδρες, όσο και από γυναίκες). Συχνά όταν αναφερόμαστε στην έννοια του σεξουαλικού προσανατολισμού, θεωρούμε πως είναι απλά άλλο ένα χαρακτηριστικό του ατόμου, όπως είναι το βιολογικό φύλο, η ταυτότητα ή η ηλικία. Τα πράγματα όμως για το σεξουαλικό προσανατολισμό, είναι λίγο πιο σύνθετα, από όσο νομίζουμε, επειδή ο σεξουαλικός προσανατολισμός καθορίζεται και γίνεται αντιληπτός μέσα στο περίπλοκο πλαίσιο των σχέσεων και των αλληλεπιδράσεων με τους «άλλους». Σύμφωνα με την τρέχουσα επιστημονική αντίληψη, τα άτομα κατά τη φάση της μέσης παιδικής ηλικίας και της εφηβείας αρχίζουν να σχηματίζουν κάποια πρότυπα συναισθηματικής, ρομαντικής και ερωτικής έλξης, τα οποία συνήθως αρχικά προκύπτουν χωρίς καμιά προηγούμενη σεξουαλική εμπειρία αυτού του είδους. Οι άνθρωποι συνηθίζουν να γνωρίζουν το σεξουαλικό τους προσανατολισμό από πολύ νωρίς, είτε βρίσκονται σε κάποια σχέση, είτε όχι. Βέβαια πολλές φορές, η διαδικασία της συνειδητοποίησης και αποδοχής της ταυτότητας (αν είναι ομοφυλόφιλο, ετεροφυλόφιλο ή αμφιφυλόφιλο), μπορεί να αποτελέσει μια πιο αργή διαδικασία για κάποιο άτομο, ανάλογα με την προσωπικότητά του, αλλά και τις περιβαλλοντικές επιρροές που του ασκούνται. Είναι γεγονός ότι η επιστημονική κοινότητα ως τώρα δεν έχει καταλήξει σε ένα ασφαλές συμπέρασμα για τους λόγους για τους οποίους ένα άτομο είναι ετεροφυλόφιλο, ομοφυλόφιλο ή αμφιφυλόφιλο. Παρότι η πλειοψηφία των ερευνών έχει εξετάσει τους ορμονικούς, γενετικούς, αναπτυξιακούς, κοινωνικούς και πολιτισμικούς παράγοντες, δεν έχουν προκύψει συγκεκριμένα ευρήματα που να ενοχοποιούν έναν ή περισσότερους παράγοντες. Είναι πολλοί βέβαια οι ερευνητές που πιστεύουν πως αφενός η φύση και αφετέρου η ανατροφή διαδραματίζουν αρκετά σύνθετους ρόλους στην εξέλιξη του σεξουαλικού προσανατολισμού, παρ ότι οι περισσότεροι άνθρωποι είναι κοινά αποδεκτό, πως βιώνουν ελάχιστα ή και καθόλου την αίσθηση της επιλογής στο σεξουαλικό τους προσανατολισμό (American Psychological Association, 2008). 11

12 Η πορεία μέσα στο χρόνο Οι ομοφυλόφιλοι και αμφιφυλόφιλοι άνθρωποι ανέκαθεν και στην πλειοψηφία των εκάστοτε ανθρώπινων κοινωνιών, αντιμετώπιζαν και αντιμετωπίζουν στάσεις εκτεταμένης προκατάληψης και συμπεριφορές διάκρισης, καθώς και σωματικής και ψυχολογικής βίας, λόγω του σεξουαλικού τους προσανατολισμού. Κατά το μεγαλύτερο μέρος του 20 ου αιώνα ήταν ευρέως διαδεδομένη σε όλα τα έθνη, η έντονη προκατάληψη εναντίον των ομοφυλόφιλων. Έρευνες που διεξήχθησαν κατά τις δεκαετίες του 1970, 1980 και 1990, δείχνουν πως η σεξουαλική αυτή μειονότητα αποτελούσε το μεγαλύτερο αποδέκτη εδραιωμένων και βαθιά ριζωμένων αρνητικών στάσεων, από τις κοινωνίες. Μέχρι το 1975, η ομοφυλοφιλία θεωρούνταν από τους κόλπους της ψυχιατρικής, της ψυχολογίας, και κατά συνέπεια, της εκάστοτε πολιτείας, ως μια ακόμη ψυχική διαταραχή, την οποία ακολουθούσε το στίγμα και η προκατάληψη που συνδεόταν με οποιονδήποτε είχε διαφορετικό σεξουαλικό προσανατολισμό. Το 1975 αποτέλεσε μια χρονιά ορόσημο για την ομοφυλοφιλία, εφόσον η Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία αποφάσισε να πάρει δραστικά μέτρα και, δίνοντας τον πρώτο ρόλο στους ψυχολόγους, αφαίρεσε από το DSM την ομοφυλοφιλία ως ψυχική ασθένεια. Τις τελευταίες δεκαετίες, με την έλευση της λεγόμενης σεξουαλικής επανάστασης, η κοινή γνώμη αντιτίθεται όλο και περισσότερο στις τάσεις διάκρισης και την άνιση μεταχείριση αυτής της μειονότητας, παρ όλα αυτά μεμονωμένες εκδηλώσεις υποτίμησης και εχθρότητας παρατηρούνται ακόμα και στις σύγχρονες κοινωνίες. Ενδιαφέρον παρουσιάζει, όπως αναφέρεται και σε συγκεκριμένη έρευνα πιο κάτω, πως οι αμφιφυλόφιλοι αντιμετωπίζονται με στάσεις διάκρισης και τυχόν καχυποψία, τόσο από μερίδα ετεροφυλόφιλων, όσο και ομοφυλοφίλων (American Psychological Association, 2008). Συνοψίζοντας, θα λέγαμε πως η ομοφυλοφιλία δεν αποτελεί διαταραχή. Παρά τα κοινωνικά στερεότυπα που επιμένουν μέχρι και σήμερα (βέβαια όχι το ίδιο σθεναρά) να συνδέουν την ομοφυλοφιλία με την ψυχοπαθολογία, η επιστημονική κοινότητα δεν εντοπίζει καμιά εγγενή σχέση του διαφορετικού σεξουαλικού προσανατολισμού με την ψυχοπαθολογία. Τόσο η ετεροφυλοφιλική, όσο και η ομοφυλοφιλική συμπεριφορά αποτελούν, αμφότερες, υγιείς πτυχές της ανθρώπινης σεξουαλικότητας, γεγονός που έχει επαληθευτεί μέσω πολύχρονων ερευνών, σε πολλούς διαφορετικούς πολιτισμούς και ιστορικές περιόδους (American Psychological Association, 2008). 12

13 Οι επιπτώσεις των στάσεων διάκρισης στους LGBT (lesbian, gay, bisexual, transgender) Η ψυχολογική έρευνα έχει ως αντικείμενό της, την ευημερία των ατόμων και των ομάδων και ως εκ τούτου ασχολείται και με οτιδήποτε απειλεί αυτή την ευημερία. Έχει βρεθεί λοιπόν, πως οι διακρίσεις που υφίστανται οι ομοφυλόφιλοι ή οι αμφιφυλόφιλοι, καθώς και η προκατάληψη με την οποία αντιμετωπίζονται, επιφέρει αρνητικές επιπτώσεις στην ψυχολογία αυτών των ατόμων. Οι περισσότερες έρευνες (Chung, 2003; Telljohan & Price, 1991; American Psychological Association, 2008), δείχνουν πως η λεκτική βία και παρενόχληση, αποτελούν σχεδόν καθολική εμπειρία όλων των LGBT. Η διάκριση απέναντι σε αυτή τη σεξουαλική μειονότητα είναι παρούσα σε όλους τους τομείς της κοινωνικής ζωής και πιο συγκεκριμένα κατά την αναζήτηση εργασίας και στέγης. Η πανδημία του AIDS αποτελεί ένα άλλο πεδίο όπου παρατηρείται έντονη προκατάληψη και τάση διάκρισης απέναντι στους ομοφυλόφιλους και αμφιφυλόφιλους. Άλλωστε η σύνδεση, που βιάστηκαν να κάνουν κάποιοι επιστήμονες, μεταξύ του ιού του AIDS και της ομοφυλοφιλίας, όξυνε τα πνεύματα της κοινής γνώμης και της πάγιας θέσης διάκρισης, που υιοθετούσε, κατά των LGBT. Οι διακρίσεις και η προκατάληψη έχουν τόσο κοινωνικές όσο και προσωπικές αποφώλιες επιπτώσεις. Σε κοινωνικό επίπεδο, χρησιμοποιούνται στερεότυπα, χωρίς καμιά επιστημονική βάση, με σκοπό να δικαιολογήσουν την άνιση μεταχείριση των LGBT σε ζητήματα όπως οι ευκαιρίες απασχόλησης, η ανατροφή των τέκνων και η αναγνώριση της σχέσης. Σε ατομικό όμως επίπεδο, η προκατάληψη και οι διακρίσεις τείνουν να έχουν σοβαρές αρνητικές συνέπειες, ιδίως όταν οι LGBT προσπαθούν να αποκρύψουν ή να αρνούνται το σεξουαλικό τους προσανατολισμό. Παρ ότι η πλειοψηφία των ομοφυλοφίλων μαθαίνει να ζει με το κοινωνικό στίγμα κατά της ομοφυλοφιλίας, αυτό το μοτίβο προκατάληψης ελλοχεύει σοβαρότατους κινδύνους για την υγεία και την ευημερία των ομοφυλοφίλων. Επιπρόσθετα η συνύπαρξη της ομοφυλοφιλικής ταυτότητας με μια άλλη ταυτότητα, όπως η εθνικότητα, η αναπηρία, η ηλικία, η φυλή, η θρησκεία, η πολιτική τοποθέτηση, συνήθως επιδεινώνει την επιρροή του κοινωνικού στίγματος εναντίον των ομοφυλοφίλων. Συνεπώς, οι διακρίσεις, η προκατάληψη και οι διάφορες εκφράσεις βίας, στα οποία συχνά υποβάλλονται οι LGBT, αποτελούν αναμφισβήτητα σημαντικές απειλές για την ψυχική τους υγεία, ενώ αυξάνουν κατακόρυφα τα 13

14 επίπεδα του άγχους. Η κοινωνική υποστήριξη θα ήταν ζωτικής σημασίας στην περίπτωση αυτή, όμως στις περισσότερες κοινωνίες είναι απούσα, λόγω των παγιωμένων κοινωνικών στερεοτύπων, που αναφέρονται και παραπάνω. (American Psychological Association, 2008). Ομοφυλοφιλία και εφηβεία Η περίοδος της εφηβείας αποτελεί ούτως ή άλλως μια μεταβατική φάση, κατά την οποία τα παιδιά αρχίζουν να νιώθουν και να φέρονται με μεγαλύτερη ανεξαρτησία και αυτονομία, ενώ περνούν περισσότερο χρόνο με τους συνομηλίκους τους, από ό,τι με τους γονείς τους. Είναι μια φάση αλλαγής και πειραματισμού, αλλά είναι και η φάση που διαμορφώνεται η σεξουαλική ταυτότητα του ατόμου. Οι νέοι που προσδιορίζονται ως gay, lesbians ή bisexual, είναι πιθανό να αντιμετωπίσουν ορισμένα προβλήματα και να αποκομίσουν ιδιαίτερα αρνητικές εμπειρίες, στο χώρο του σχολείου ή του πανεπιστημίου, όπως να πέσουν θύματα παρενόχλησης, εκφοβισμού ή λεκτικής και σωματικής βίας κλπ. Πολλές φορές, τέτοιου είδους εμπειρίες έχουν συνδεθεί με δραστηριότητες υψηλού κινδύνου, όπως απόπειρα αυτοκτονίας, σεξουαλικές επαφές χωρίς προφύλαξη, χρήση αλκοόλ και ναρκωτικών ουσιών. Από την άλλη πλευρά, οφείλουμε να αναφέρουμε πως έρευνες έχουν δείξει πως υπάρχει ένα μεγάλο ποσοστό ομοφυλόφιλων ατόμων που φαίνεται να μην αντιμετωπίζουν μεγαλύτερους κινδύνους σωματικής ή ψυχικής υγείας, συγκριτικά με τους ετεροφυλόφιλους συνομηλίκους τους. Πάντως σε περίπτωση που εμφανιστούν κάποια προβλήματα στους LGBT νέους, συνδέονται στενά με τις στάσεις διάκρισης και την προκατάληψη εναντίον του σεξουαλικού τους προσανατολισμού και για το λόγο αυτό είναι πολύ βοηθητική και ανακουφιστική, η στήριξη αυτών των εφήβων από τους «σημαντικούς άλλους», όπως οι γονείς. Η στήριξη από την πλευρά της οικογένειας, του σχολείου, αλλά και της ευρύτερης κοινωνίας, βοηθά σημαντικά στο να μειωθούν οι κίνδυνοι που ελλοχεύουν για τα ομοφυλόφιλα νέα παιδιά, ενώ προωθείται η υγιής ανάπτυξη τους. Τόσο η ετεροφυλόφιλη, όσο και η ομοφυλόφιλη νεολαία χρειάζεται υποστήριξη και φροντίδα, κατάλληλα υψηλές προσδοκίες, καθώς και την ενθάρρυνση να συμμετέχουν ενεργά στις ομάδες συνομηλίκων. Τόσο οι ομοφυλόφιλοι, όσο και οι ετεροφυλόφιλοι έφηβοι, που καταφέρνουν να αντιμετωπίσουν τα καθημερινά προβλήματα, παρά το άγχος της μεταβατικής αυτής φάσης, είναι αυτοί οι νέοι που είναι κοινωνικά προετοιμασμένοι, έχουν καλές δεξιότητες επίλυσης 14

15 προβλημάτων, καλή αίσθηση αυτονομίας και σκοπού και κοιτάζουν με αισιοδοξία το μέλλον. (American Psychological Association, 2008). Οι ομοφυλοφιλικές σχέσεις Οι έρευνες (American Psychological Association, 2008), έχουν δείξει πως οι περισσότεροι ομοφυλόφιλοι επιθυμούν τη δέσμευση σε μονογαμικές σχέσεις. Πιο συγκεκριμένα στις ΗΠΑ, μεταξύ 40-60% των ομοφυλόφιλων ανδρών και μεταξύ 45-80% των ομοφυλόφιλων γυναικών, συμμετέχουν επί του παρόντος σε μια κλασική, ρομαντική ερωτική σχέση. Επίσης, από τα στοιχεία της απογραφής, που έγινε το 2000 στις ΗΠΑ, προκύπτει ότι από τα 5,5 εκατομμύρια ζευγάρια που ζούσαν μαζί χωρίς να είναι παντρεμένα, 1 στα 9, ήταν ομοφυλοφιλικό ζευγάρι. Η ετεροφυλόφιλη κοινότητα τρέφει ακόμα και σήμερα πολλά στερεότυπα για τα ζευγάρια των ομοφυλόφιλων ατόμων, θεωρώντας πως αυτού του τύπου η συμβίωση δεν μπορεί να είναι λειτουργική και ευτυχισμένη. Ωστόσο οι μελέτες δείχνουν πως, τόσο τα ομοφυλόφιλα όσο και τα ετεροφυλόφιλα ζευγάρια, διακρίνονται από ισοδύναμες μεταξύ των συντρόφων σχέσεις, ενώ μοιράζονται αμοιβαία ικανοποίηση και δέσμευση (American Psychological Association, 2008). Ένα άλλο στερεότυπο των ετεροφυλόφιλων για τα ομοφυλόφιλα ζευγάρια είναι ότι οι σχέσεις που δημιουργούν χαρακτηρίζονται από αστάθεια, γεγονός που διαψεύδεται ερευνητικά, εφόσον στις ΗΠΑ, 18-28% των gay ζευγαριών και 8-21% των lesbian ζευγαριών, έζησαν μαζί 10 ή και περισσότερα χρόνια. Στο σημείο αυτό, κρίνεται σκόπιμο να αναφερθεί πως η σταθερότητα των ομόφυλων ζευγαριών θα ενισχυόταν, αν απολάμβαναν τα ίδια επίπεδα στήριξης και αναγνώρισης για τις σχέσεις τους, όπως συμβαίνει με τα ετερόφυλα ζευγάρια, δηλαδή τα νομικά δικαιώματα και τις υποχρεώσεις, που σχετίζονται με το γάμο (American Psychological Association, 2008). Η αποκάλυψη της ομοφυλοφιλικής ταυτότητας Τη φράση «coming out», όπως θα δούμε και παρακάτω, χρησιμοποιούμε όταν αναφερόμαστε σε διάφορες εμπειρίες των 15

16 LGBT ατόμων, σχετικές με την αυτογνωσία αυτών των ατόμων αναφορικά με το διαφορετικό τους σεξουαλικό προσανατολισμό, την γνωστοποίηση αυτού του διαφορετικού προσανατολισμού σε έναν ή μερικά κοντινά πρόσωπα, την πιο ευρεία δημοσιοποίηση της ομοφυλοφιλικής ταυτότητας στον κοινωνικό τους περίγυρο και τέλος την ταύτιση αυτών των ατόμων, με τη συμμετοχή τους στην LGBT κοινότητα. Πολλοί άνθρωποι με διαφορετικό σεξουαλικό προσανατολισμό, διστάζουν να προβούν στην αποκάλυψη της ταυτότητάς τους, φοβούμενοι ότι θα έρθουν αντιμέτωποι με την προκατάληψη και τις στάσεις διάκρισης. Κάποιοι λοιπόν επιλέγουν να κρατήσουν κρυφή την ταυτότητά τους, κάποιοι άλλοι επιλέγουν να αποκαλυφθούν σε περιορισμένες περιστάσεις, ενώ άλλοι αποφασίζουν να κάνουν «coming out» με πολύ δημόσιο χαρακτήρα. Το «coming out» αποτελεί συχνά ένα πολύ κρίσιμο σημείο στη ζωή των LGBT ατόμων. Οι ερευνητικές μελέτες (Croteau & von Destinon, 1994; Diaz, Ayala & Bein, 2004; O Ryan & McFarland, 2010), έχουν δείξει πως το να νιώθει ένα άτομο άνετα και θετικά αναφορικά με τη σεξουαλική του ταυτότητα, ενσωματώνοντας την στη ζωή του, ενισχύει την ψυχική υγεία, ισορροπία και γαλήνη. Η ενσωμάτωση αυτή πολύ συχνά περιλαμβάνει την αποκάλυψη της ταυτότητας του ομοφυλόφιλου ατόμου στο οικογενειακό, κοινωνικό ή εργασιακό περιβάλλον, ή μπορεί ακόμα και να περιλαμβάνει τη συμμετοχή του στην ευρύτερη LGBT κοινότητα. Το να είναι σε θέση ένα ομοφυλόφιλο άτομο να συζητήσει ανοικτά για την σεξουαλική του ταυτότητα, αυξάνει τις πιθανότητες της κοινωνικής υποστήριξης, η οποία είναι ζωτικής σημασίας για την ψυχική υγεία και ευεξία ενός ατόμου. Πιο συγκεκριμένα, όπως οι ετεροφυλόφιλοι άνθρωποι, έτσι και οι ομοφυλόφιλοι επωφελούνται όταν είναι σε θέση να μοιραστούν τη ζωή τους και να λάβουν υποστήριξη από την οικογένεια, τους φίλους ή τους συνεργάτες τους. Επομένως, κάθε άλλο παρά έκπληξη αποτελεί το γεγονός ότι όλο και περισσότεροι ομοφυλόφιλοι, που κρύβουν την ταυτότητά τους, αναφέρουν προβλήματα τόσο ψυχικής, όσο και σωματικής υγείας, σε σχέση με τους ομοφυλόφιλους που έχουν κάνει «coming out» (American Psychological Association, 2008). Περιδιάβαση βιβλιογραφίας «Όλοι οι άνθρωποι γεννήθηκαν με την ικανότητα να γίνουν διαφορετικοί» (Allen, 1940). Την πιο βασική παράμετρο στη σχέση της ομοφυλοφιλίας, με τον εαυτό, αποτελεί αυτή η μνημειώδης ανεπάρκεια και ανασφάλεια κατά την αίσθηση του εαυτού. Καθώς το 16

17 άτομο μεγαλώνει έχει την τάση να μιμείται τα άτομα του άμεσου περιβάλλοντος του. Αν ο άνθρωπος κατά τη διάρκεια της ανάπτυξής του, παρατηρήσει κάποιου είδους διαφορετικότητα, νιώθει αμήχανα και υποδεέστερα, δεν νιώθει πλήρης, ολόκληρος αυτό συμβαίνει διότι «το να γίνει κάποιος, κάτι άλλο και διαφορετικό από αυτό, που είναι αυτό που τον δημιούργησε (δηλ. από τους γονείς του), γεννά στο άτομο ενοχές και τύψεις για το σπάσιμο αυτού του πρωτογενούς και οικουμενικού αισθήματος». Ο ομοφυλόφιλος βιώνει μια κατάσταση προδοσίας από την πλευρά του «προδότη». Για το λόγο αυτό είναι σύνηθες το φαινόμενο ο ομοφυλόφιλος να κρύβει την ταυτότητά του και να ζει διπλή ζωή, προσπαθώντας να ισορροπήσει την κατάσταση και να περιορίσει την ψυχολογική σύγκρουση που βιώνει αλλά και το αναπόφευκτο αίσθημα ενοχής. Κατά τα στάδια ωρίμανσης ενός ομοφυλόφιλου ατόμου, παρατηρούνται διαφορετικοί βαθμοί στην αυτοπεποίθηση και τον αυτοσεβασμό, που βιώνει, καθώς προσπαθεί να έρθει κοντά σε αυτό που πραγματικά είναι και να το αποδεχτεί. Κρίνεται σκόπιμο να αναφερθεί στο σημείο αυτό πως μια πληθώρα κλινικών ψυχικών (και όχι μόνο) διαταραχών, οφείλεται στην προσπάθεια κάποιων ατόμων να επιλύσουν το υποτιθέμενο «πρόβλημα της διαφορετικότητας» (Allen, 1940). Το άρθρο αυτό συσχετίζει τη σεξουαλική ταυτότητα με την εθνική, εντοπίζοντας μια σειρά από ομοιότητες στο πώς οι κοινωνίες αντιμετωπίζουν τις αντίστοιχες μειονότητες. Για παράδειγμα, στη σύγχρονη Αμερική όπου η μετανάστευση βρίσκεται σε αυξημένα επίπεδα, υπάρχει έντονη η τάση της «αμερικανοποίησης» από την πλευρά της κοινωνίας. Με παρόμοιο τρόπο, οι εκάστοτε κοινωνίες τείνουν να ομογενοποιούν τα άτομα, σε ό,τι αφορά το σεξουαλικό προσανατολισμό, θεωρώντας τη μέθοδο αποτελεσματική, ως προς το να είναι η κατάσταση ασφαλής, ελέγξιμη και ηθική. Σύμφωνα με τον Allen (1940), το πρόβλημα είναι πως καθώς το άτομο προσπαθεί να γνωρίσει το ποιός είναι και να δομήσει τον εαυτό του, πολλές φορές ο κοινωνικός εαυτός έρχεται σε αντίθεση με το βιολογικό εαυτό. Το ζητούμενο σε μια τέτοια περίπτωση είναι να αξιοποιήσει το άτομο με τρόπο δημιουργικό τις διαφορές που έχει, έτσι ώστε να εξασφαλίσει και να διατηρήσει το πλέον ουσιαστικό στοιχείο του κοινωνικού του εαυτού, αλλά και της ύπαρξής του, το οποίο δεν είναι άλλο από το αίσθημα του «ανήκειν». Το πιο διαδεδομένο μοντέλο για την πορεία της ανάπτυξης της ταυτότητας των ομοφυλόφιλων ατόμων αποτελεί αυτό της Cass (1979), καθώς και την αναθεωρημένη έκδοση του ίδιου μοντέλου (Cass, 2010), το οποίο αποτελεί μέχρι και σήμερα την πιο εύστοχη τοποθέτηση στο εν λόγω ζήτημα, αλλά και μοντέλο της Rosario (2006). Η έννοια του εαυτού και το πώς το κάθε άτομο γνωρίζει, 17

18 αποδέχεται και γνωστοποιεί την ταυτότητα του ακολουθεί μια διαφορετική πορεία στα ομοφυλόφιλα άτομα. Σύγχυση ταυτότητας: όταν το άτομο διαπιστώνει ότι έλκεται από το ίδιο φύλο, μπορεί να μην αποδέχεται την ομοφυλοφιλική του ταυτότητα, να αισθάνεται συγχυσμένο και να ψάχνει διαρκώς επιβεβαίωση ότι είναι ετεροφυλόφιλο. Ακόμα κι αν έχει κάποιες εμπειρίες με άτομα του ίδιου φύλου, μπορεί να θεωρεί τον εαυτό του ως «straight» (ετεροφυλόφιλος), που πειραματίζεται ή που έχει κάποιες ομοφυλόφιλες φαντασιώσεις. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, μπορεί να προσπαθήσει να συνάψει σχέσεις με άτομα του αντίθετου φύλου, πιστεύοντας πραγματικά ότι τα πράγματα θα πάνε καλά. Σύγκριση ταυτότητας: Σε αυτό το στάδιο, το άτομο αρχίζει να αποδέχεται την πιθανότητα της ομοφυλοφιλίας του. Ίσως να προσπαθεί να εξηγήσει αυτό που του συμβαίνει ή να προσπαθεί να αρνηθεί ότι η ομοφυλοφιλία αποτελεί την κεντρική του ταυτότητα. Άλλα άτομα, ίσως να αποδέχονται την ταυτότητα τους αυτή, αλλά να προσπαθούν να ελέγξουν την έκφραση της, με το να παντρεύονται, για παράδειγμα, κάποιο άτομο του αντίθετου φύλου. Επιπλέον, κάποιοι, μπορεί να προσπαθούν να πιέσουν τον εαυτό τους να αποκτήσουν μια ετεροφυλόφιλη ταυτότητα λόγω συναισθημάτων ενοχής ή ντροπής που βιώνουν. Ανοχή ταυτότητας: Το άτομο αντιλαμβάνεται ότι υπάρχουν και άλλα άτομα που βιώνουν αντίστοιχες καταστάσεις. Αρχίζει να αντιμετωπίζει με πιο δεκτικό τρόπο την ομοφυλόφιλη ταυτότητα και ξεκινά να κοινωνικοποιείται, προσεγγίζοντας άλλους ομοφυλόφιλους. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, μπορεί ακόμα να συνυπάρχουν συναισθήματα ντροπής ή εσωτερικευμένης ομοφοβίας. Αποδοχή ταυτότητας: Σημειώνεται η μετάβαση από την απλή ανοχή της διαφορετικής σεξουαλικής ταυτότητας του ατόμου, στην αποδοχή. Η ομοφυλόφιλη ταυτότητα βιώνεται από το άτομο ως κάτι θετικό, παρά ως κάτι το οποίο πρέπει να ανεχτεί με δυσφορία. Οι κοινωνικές συναναστροφές με την ομοφυλόφιλη κοινότητα αυξάνονται και το άτομο αντιμετωπίζει με αυτό τον τρόπο, την εσωτερική ένταση που απορρέει από τη μη συμμόρφωση στα «κοινωνικά πρότυπα». Στο στάδιο αυτό, ξεκινά και η επιλεκτική αποκάλυψη της ταυτότητας στον περίγυρο. Το άτομο, πιθανώς, χρειάζεται βοήθεια στο να αποφασίσει το πώς, πότε και σε ποιούς να αποκαλύψει τον σεξουαλικό του προσανατολισμό και είναι σύνηθες να αναζητά ψυχολογική υποστήριξη από κάποιον ειδικό. Υπερηφάνεια ταυτότητας: Το άτομο αισθάνεται την ανάγκη να μάθει ο περίγυρος του, «ποιός πραγματικά είναι». Η συναναστροφή με ετεροφυλόφιλους περιορίζεται και το άτομο αγκαλιάζει την «gay κουλτούρα» (ομοφυλόφιλη κουλτούρα). Συχνό φαινόμενο σε αυτό το στάδιο, αποτελεί η αποκοπή του ατόμου από την οικογένεια. Πιθανώς να υπάρχει ο διαχωρισμός «εμείς» (gay) και «αυτοί» (straight). 18

19 Σύνθεση/συγχώνευση ταυτότητας: Το άτομο συγχωνεύει με επιτυχία τη σεξουαλική του ταυτότητα με άλλες πτυχές του εαυτού του. Με αποτέλεσμα, ο σεξουαλικός προσανατολισμός να αποτελεί μόνο ένα μέρος του εαυτού του και όχι ολόκληρη την ταυτότητά του. Ο διαχωρισμός «εμείς» και «αυτοί» καταλύεται. Η ανάπτυξη της σεξουαλικής ταυτότητας των ομοφυλοφίλων, όπως ειπώθηκε και παραπάνω, περνάει από τα έξι στάδια (Cass, 1979), σύγχυση ταυτότητας, σύγκριση ταυτότητας, ανοχή ταυτότητας, αποδοχή ταυτότητας, υπερηφάνεια ταυτότητας και σύνθεση ταυτότητας. Ο Troiden (1988) προτείνει μια διαφορετική πορεία κατά την εξέλιξη της σεξουαλικής ταυτότητας του ομοφυλόφιλου, η οποία διακρίνεται από τέσσερα στάδια: 1. Ευαισθητοποίηση ταυτότητας, 2. Σύγχυση ταυτότητας, 3. Ανάληψη ταυτότητας και 4. Δέσμευση ταυτότητας. Η εξέλιξη της ομοφυλοφιλικής ταυτότητας δεν είναι μια γραμμική διαδικασία, που ακολουθεί πιστά το κάθε στάδιο. Τα χαρακτηριστικά των σταδίων μπορεί να συγχέονται και να αναδύονται με διαφορετικούς τρόπους και σε διαφορετικό χρόνο, σε διαφορετικά άτομα. Η εμπειρία δείχνει πως οι ιδανικοί τύποι ανάπτυξης ταυτότητας δεν είναι ρεαλιστικοί και δεν υπάρχει κανείς που να ταιριάζει απόλυτα σε αυτούς, καθώς κάθε άτομο είναι μοναδικό και έχει μοναδικές εμπειρίες ζωής και ψυχοκοινωνικό υπόβαθρο. Συνήθως η ευαισθητοποίηση τω ομοφυλόφιλων αναφορικά με τη διαφορετική τους ταυτότητα, συναντάται κάπου στην εφηβεία, χωρίς βέβαια αυτό να είναι απόλυτο (κάποιοι το αντιλαμβάνονται στην πρώιμη παιδική ηλικία, ενώ κάποιοι άλλοι κατά τη μετεφηβική- ενήλικη φάση της ζωής τους) (Mc Whirter DP & Mattison AM, 1984). Τα παρακάτω σχόλια είναι αποσπάσματα από ομοφυλόφιλες γυναίκες που έλαβαν μέρος στην έρευνα, στα οποία διαφαίνονται τα διαφορετικά βιώματα που έχουν κατά την παιδική- εφηβική ηλικία (ευαισθητοποίηση ταυτότητας): «δεν μου άρεσαν τα αγόρια, με ενδιέφεραν περισσότερο οι τέχνες και πιο πνευματικά πράγματα. Ένιωθα διαφορετική, δεν ένιωθα θηλυκή, ήμουν απότομη και όχι ιδιαίτερα όμορφη, μια σύγχυση! Ήμουν πιο αρρενωπή, πιο ανεξάρτητη, πιο θυμωμένη, πιο επιθετική.. ήθελα όλο να είμαι έξω από το σπίτι!», αντίστοιχα σχόλια ακούγονται και από τους άνδρες ομοφυλόφιλους συμμετέχοντες: «είχα ιδιαίτερη έφεση στις τέχνες. Δεν μου άρεσαν τα σπορ, και ήταν τόσο πηγαίο και φυσικό αυτό που με έκανε να διαφέρω πολύ από τους άλλους. Η μπάλα του ποδοσφαίρου ήταν σα βόμβα για μένα! Δε μου άρεσε να βγαίνω ραντεβού με κορίτσια, μου άρεσαν όμως πολύ διάφορα όμορφα πράγματα, όπως οι φιόγκοι, τα λουλούδια και η μουσική. Με αποκαλούσαν την «αδερφή» της οικογένειας.. μου είχαν πει πως ήμουν πολύ φανερά θηλυπρεπής» (Troiden, 1988). Η Cass (1984) αναφέρει για το πρώιμο στάδιο της σύγχυσης της ταυτότητας: 19

20 «δεν είσαι σίγουρος για το ποιος είσαι, νιώθεις μπερδεμένος για το είδος του ανθρώπου που είσαι και το πού πηγαίνει η ζωή σου. Κάνεις στον εαυτό σου την ερώτηση: ποιος είμαι;, είμαι ομοφυλόφιλος;, είμαι στα αλήθεια ετεροφυλόφιλος;», λίγο αργότερα, αλλά στο ίδιο στάδιο, η Cass (1984) αναφέρει περιγραφικά πώς νιώθει το άτομο: «νομίζεις ότι μάλλον είσαι ομοφυλόφιλος, ωστόσο δεν είσαι και εντελώς σίγουρος. Νιώθεις αποστασιοποιημένος ή αποκομμένος από τους άλλους ανθρώπους. Ξεκινάς να σκέφτεσαι ότι ίσως ήταν βοηθητικό να συναντήσεις άλλους ομοφυλόφιλους, αλλά δεν είσαι σίγουρος αν στα αλήθεια το θέλεις αυτό ή όχι. Θα προτιμούσες να ήσουν εντελώς ετεροφυλόφιλος..». Σύμφωνα με έρευνες των Childhood, Weinberg και Hammersmith (1981), γύρω στην ηλικία των 19, δηλαδή προς το τέλος της εφηβείας, το 75% των νέων ομοφυλόφιλων ξεκινούν να έχουν κάποιες πρώτες εμπειρίες της σεξουαλικής τους διαφορετικότητας. Μέχρι τα μισά όμως της εφηβείας τα περισσότερα ομοφυλόφιλα νεαρά άτομα έχουν βιώσει τόσο ομοφυλοφιλική, όσο και ετεροφυλοφιλική συμπεριφορά και διέγερση, απέναντι σε κάποιους από τους συνομηλίκους τους. Αποτελεί γενικό κανόνα, ότι τα ομοφυλόφιλα αγόρια αντιλαμβάνονται νωρίτερα τη σεξουαλική τους διαφορετικότητα και ξεκινούν να συμπεριφέρονται διαφορετικά, κατά μέσο όρο από τα 13, ενώ τα ομοφυλόφιλα κορίτσια από τα 16. Αντίστοιχα τα ομοφυλόφιλα αγόρια συνήθως ξεκινούν ομοφυλοφιλικές σχέσεις, κατά μέσο όρο, από τα 15, ενώ τα ομοφυλόφιλα κορίτσια, αργότερα γύρω στα 20 (Bell, 1981; Troiden, 1979; Schafer, 1976; Dank, 1971). Η έντονη κοινωνική κριτική σε βάρος των ομοφυλοφίλων, αναντίλεκτα συμβάλλει στη σύγχυση ταυτότητας. Το στίγμα δημιουργεί ενοχή και μια ανάγκη για μυστικότητα και κοινωνική απομόνωση. Αποθαρρύνει δε, τα νεαρά ομοφυλόφιλα άτομα από το να συζητήσουν και να μοιραστούν με τους φίλους και τις οικογένειες τους, τις αναδυόμενες σεξουαλικές τους επιθυμίες και δραστηριότητες (Plummer, 1975). Η αδιαφορία, η άγνοια και η παραπληροφόρηση αναφορικά με το ζήτημα της ομοφυλοφιλίας αλλά και τους ίδιους τους ομοφυλόφιλους, συνεισφέρει στη σύγχυση ταυτότητας. Οι άνθρωποι είναι απρόθυμοι να εντάξουν τους εαυτούς τους σε μια κοινωνική κατηγορία, όσο δε γνωρίζουν ότι αυτή η κατηγορία υπάρχει, η ελλιπής πληροφόρηση για το είδος αυτών των ανθρώπων, καθώς και η πεποίθηση ότι αυτή η κατηγορία ανθρώπων δεν έχει κανένα κοινό με τους υπόλοιπους ανθρώπους, διαιωνίζει την κοινωνική προκατάληψη και την ομοφοβία, ενώ επιτείνει την σύγχυση ταυτότητας στους ομοφυλόφιλους (Lofland, 1969). Είναι σύνηθες τα νεαρά ομοφυλόφιλα άτομα να αντιδρούν στην σύγχυση ταυτότητας με μια σειρά από μηχανισμούς άμυνας, όπως άρνηση (Goode, 1984), ανακατασκευή (Humphreys, 1972), αποφυγή (Cass, 1979), επαναπροσδιορισμός και αποδοχή 20

21 (Troiden, 1977; Cass, 1979). Κάποιοι από αυτούς τους μηχανισμούς διαφαίνονται στα λεγόμενα των συμμετεχόντων στην παρούσα έρευνα: «νομίζω πως το ερωτικό μου ενδιαφέρον για τα άλλα κορίτσια θα αποχωρούσε αν έδινα περισσότερη σημασία στα αγόρια και ασχολιόμουν πιο πολύ με το να είμαι πιο θηλυκή» (αποφυγή), «απλά περνάω μια φάση. Δεν είμαι στα αλήθεια ομοφυλόφιλος, ήταν απλά ένας πειραματισμός. Συνέβη μόνο επειδή ήμουν μεθυσμένος» (επαναπροσδιορισμός), «από τότε που ήμουν πολύ μικρή, κατάλαβα πως ήμουν πολύ διαφορετική από τα άλλα κορίτσια, ένιωθα περισσότερο ανδροπρεπής, παρά θηλυπρεπής. Όταν έμαθα ότι υπάρχουν λεσβίες, είχα ένα τρόπο να εξηγήσω γιατί ήμουν διαφορετική από τα άλλα κορίτσια» (αποδοχή). Κατά τη διάρκεια του τρίτου σταδίου, σύμφωνα με τον Troiden, της ανάληψης της ταυτότητας, τα ομοφυλόφιλα άτομα αυτοπροσδιορίζονται ως ομοφυλόφιλα, σε διαφορετικές ηλικίες και κάτω από διαφορετικές συνθήκες, ενώ σταματούν να κρύβονται και προχωρούν στην αποκάλυψη της ταυτότητάς τους (coming out), (Coleman, 1982; Lee, 1977). Η Cass (1984), περιγράφει την ανοχή της ταυτότητας ως εξής: «νιώθεις σίγουρος ότι είσαι ομοφυλόφιλος, πορεύεσαι με αυτό ή απλά το ανέχεσαι. Βλέπεις τον εαυτό σου σαν ομοφυλόφιλο στο παρόν, αλλά δεν ξέρεις πώς μπορεί να είσαι στο μέλλον. Συνήθως προσπαθείς να διατηρήσεις μια ετεροφυλοφιλική εικόνα προς τα έξω. Μερικές φορές εμπλέκεσαι κοινωνικά με ομοφυλόφιλους ή θα ήθελες να το κάνεις. Γενικά νιώθεις την ανάγκη να συναντάς ανθρώπους, που μοιάζουν με σένα». Η ποιότητα των πρώτων ερωτικών επαφών, είναι πολύ σημαντική (Cass, 1979). Αν οι πρώτες ερωτικές εμπειρίες ενός ομοφυλόφιλου, είναι αρνητικές, είναι πιθανό να αποφύγει για το άμεσο μέλλον να επιδιώξει άλλες ομοφυλοφιλικές επαφές. Η σύγχυση ταυτότητας παραμένει και αμβλύνεται, ενώ αν οι πρώιμες ομοφυλοφιλικές εμπειρίες είναι θετικές, είναι πιθανό να εδραιωθεί πιο γρήγορα η αποδοχή της ταυτότητας. Κατά το τέταρτο και τελευταίο στάδιο της δέσμευσης της ταυτότητας, σύμφωνα με τον Troiden, το ομοφυλόφιλο άτομο νιώθει την υποχρέωση να μείνει πιστό σε ένα συγκεκριμένο τρόπο συμπεριφοράς και στάσης: «είναι περισσότερο εύκολο, ελκυστικό και ανώδυνο να παραμείνεις ομοφυλόφιλος από το να προσπαθείς να παριστάνεις τον straight» (Plummer, 1975). Το να ξεκινάς μια ερωτική ομοφυλοφιλική σχέση, συνήθως σηματοδοτεί την έναρξη της δέσμευσης ταυτότητας (Troiden, 1979; Coleman, 1982). Η Cass (1984) αναφέρει για τη σύνθεση ταυτότητας των ομοφυλόφιλων: «είσαι πλέον σε ετοιμότητα να πεις σε όλους ή σχεδόν σε όλους, ότι είσαι ομοφυλόφιλος, νιώθεις χαρούμενος για αυτό που είσαι, αλλά επίσης νιώθεις πως αυτό που είσαι (η ομοφυλοφιλική ταυτότητά σου) δεν είναι και το πιο σημαντικό κομμάτι του εαυτού σου. Κάνεις παρέα 21

22 τόσο με ομοφυλόφιλους, όσο και με ετεροφυλόφιλους, στους οποίους είσαι ανοιχτός για την ομοφυλοφιλία σου». Στη σημερινή εποχή, έχουν επαναπροσδιοριστεί οι προτεραιότητες στη ζωή των ανθρώπων. Ο σύγχρονος άνθρωπος επιθυμεί να έχει ποιότητα ζωής, ενώ προσπαθεί να επιτύχει μια υγιή ισορροπία του χρόνου, που μοιράζει ανάμεσα στη δουλειά του, την προσωπική του ζωή και την οικογένεια. (Thompson et al., 1999). Κάποιοι ομοφυλόφιλοι λοιπόν θεωρούν βασική και πρωτεύουσα προϋπόθεση, να μπορούν να είναι «out» (ειλικρινείς και αυθεντικοί σε ό,τι αφορά τη διαφορετική σεξουαλική τους ταυτότητα) στην εργασία τους, γεγονός που εξασφαλίζει την ψυχική και συναισθηματική τους ισορροπία, ενώ κάποιοι άλλοι περισσότερο συντηρητικοί ομοφυλόφιλοι, τοποθετούν πιο ψηλά την επαγγελματική επιτυχία, την εργασιακή ασφάλεια και το υψηλό κοινωνικό στάτους, και δεν επιθυμούν να τα διακυβεύσουν, κάνοντας «opening» στον εργασιακό τους χώρο. Οι Chung και Harmon (1994), παρ όλα αυτά υποστηρίζουν πως οι φιλοδοξίες των ομοφυλόφιλων εργαζομένων είναι λιγότερο παραδοσιακού τύπου, ενώ τα άτομα αυτά τείνουν να προσδίδουν ιδιαίτερη έμφαση στην ποιότητα της επαγγελματικής ατμόσφαιρας και συναναστροφής, γεγονός που εξασφαλίζεται μέσω ανοιχτών, ειλικρινών κοινωνικών επαφών, που διέπονται από την αμοιβαιότητα στην αξιοπρέπεια, το σεβασμό και την αποδοχή της εκάστοτε ατομικής διαφορετικότητας. Ο Prince (1995) θεωρεί πως το νευραλγικό ζήτημα στην επαγγελματική σταδιοδρομία των νέων ομοφυλόφιλων, αποτελεί ο διπλός ρόλος που καλούνται να διαδραματίσουν τα ομοφυλόφιλα ζευγάρια. Με τον όρο «διπλός», υπονοείται η απόκρυψη της ομόφυλης σχέσης στον επαγγελματικό χώρο και κατά συνέπεια μιλάμε για ένα δίπολο: διατήρηση ετεροφυλόφιλης εικόνας στην εργασία και κρυφή ομοερωτική ζωή. Αποσπάσματα από τις συνεντεύξεις που πήραν οι Trau και Hartel (2004), αναφέρονται σε καθημερινές δυσκολίες όπως το ότι καλούνται να προσέχουν κάθε λέξη που λένε σε κάθε κουβέντα ή τηλεφώνημα, προσπαθώντας να μη γίνουν αντιληπτοί, να ακούν καυστικά σχόλια γενικά για τους ομοφυλόφιλους, φοβούμενοι να αντιτάξουν την άποψή τους, ενώ το πιο κυρίαρχο πρόβλημα που ανακύπτει είναι ότι δεν μπορούν να γνωρίσουν ως συνοδό τον ομοφυλόφιλο σύντροφο στις διάφορες επαγγελματικές συνεστιάσεις, που λαμβάνουν χώρα. Η ποιοτική αυτή έρευνα των Trau και Hartel (2004), αναφέρεται εκτός από τις δυσκολίες κατά την αποδοχή της ταυτότητας (Cass 1979) και στην ομοφοβία στην εργασία, όπως αναφέρθηκαν παραπάνω αλλά και όπως διαπιστώθηκαν μέσα από τις συνεντεύξεις των νέων ομοφυλόφιλων εργαζόμενων, και στις μειωμένες επαγγελματικές προοπτικές και ευκαιρίες, για το λόγο ότι «το να είσαι gay μάλλον 22

23 δε βοηθάει στα επαγγελματικά. Δε σε προωθούν γιατί δεν σε συμπαθούν ή γιατί δεν εγκρίνουν τον τρόπο ζωής σου..». Οι Trau και Hartel (2004), επίσης, υποστηρίζουν ότι ο παραδοσιακός θεσμός της οικογένειας και του σχολείου, που προβάλλουν τα παραδοσιακά πρότυπα, επηρεάζουν με νευραλγικό τρόπο την επιλογή επαγγέλματος των ομοφυλόφιλων. Σύμφωνα με τους Chung και Prince (1995), τα ομοφυλόφιλα άτομα διαρκώς «παλεύουν» με την πρόκληση της γνωστοποίησης της ταυτότητάς τους ή όχι στη δουλειά, γεγονός που διαιωνίζει την εσωτερική σύγκρουση της επαγγελματικής σταδιοδρομίας και των ατομικών αξιών, που διέπουν τις διαπροσωπικές σχέσεις. Άλλη μια έρευνα (Taylor, 1999) ασχολείται με την αποκάλυψη της σεξουαλικής ταυτότητας των ομοφυλόφιλων ατόμων, γεγονός που σηματοδοτεί τη μετάβαση σε έναν άλλο τρόπο ζωής. Μέχρι και το μεγαλύτερο μέρος του 20 ου αιώνα, η ομοφυλοφιλία αποτελούσε ψυχική διαταραχή (Burns, 1992) και σύμφωνα με αυτό, είχαν επινοηθεί από ψυχολόγους και ψυχιάτρους, μια σειρά από μέθοδοι αντιμετώπισης και καταπολέμησης αυτής της «ασθένειας», όπως η θεραπεία αποστροφής, η ψυχοθεραπεία, η μείωση της λίμπιντο μέσω φαρμάκων και το ηλεκτροσόκ (Sayce, 1995). Σύμφωνα με τον Zeidenstein (1990), ομοφυλοφιλία σημαίνει απλά μια σεξουαλική συμπεριφορά με άτομα του ίδιου φύλου. Ωστόσο γυναίκες που αυτοχαρακτηρίζονται ως λεσβίες μπορεί να είναι άγαμες ή να έχουν σχέσεις με άντρες ή/και γυναίκες (White & Levinson, 1993). Παρομοίως σε μια έρευνα ανδρών που αυτοαποκαλούνται ως gay, το 82% είχε κάποια ετεροφυλοφιλική εμπειρία, αλλά δεν θεωρεί τον εαυτό του bisexual (Doyle, 1995). Η αυτοκατηγοριοποίηση, συνεπώς, δεν είναι πάντα σύμφωνη με την ιστορία των ερωτικών εμπειριών κάποιου ατόμου. Ως εκ τούτου, το να είσαι ομοφυλόφιλος, δεν είναι αμιγώς ένα θέμα σεξουαλικού προσανατολισμού αλλά, είναι ένα θέμα ταυτότητας (White & Levinson, 1993). Ο όρος Coming out σα μια διαδικασία ζωής, μια αυτοαποκάλυψη, αποτελεί μόνο μία από τις πολλές φάσεις που περνάει ένα ομοφυλόφιλο άτομο, προσπαθώντας να επανακατασκευάσει την έννοια του εαυτού του (McDonald, 1982). Στην Ελλάδα έχουν εκπονηθεί λιγοστές έρευνες σε ό,τι αφορά τους ομοφυλόφιλους και την ισότητα στην είσοδό τους στην αγορά εργασίας, αλλά και τις στάσεις διάκρισης που υφίστανται κατά την εργασιακή τους εμπειρία, όπως άνιση μεταχείριση κατά την πρόσληψη, λεκτική παρενόχληση ή υποτίμηση, κοινωνικός παραγκωνισμός, μισθολογικές διαφορές. Δεν υπάρχει πληθώρα στατιστικών δεδομένων, αλλά η πρακτική εμπειρία αναδύει μια θλιβερή ελληνική πραγματικότητα, που θέλει τους εξίσου 23

24 παραγωγικούς ομοφυλόφιλους εργαζόμενους να είναι πιο χαμηλόμισθοι, να στιγματίζονται και να τυγχάνουν σεξιστικής αντιμετώπισης, ένα φαινόμενο εντελώς παράνομο (Drydakis, 2007). Εξετάζοντας την πιθανή ύπαρξη διακρίσεων της ελληνικής εργοδοσίας κατά των ομοφυλόφιλων, ο Drydakis (2007) καταλήγει, μέσω μιας ποσοτικής ερευνητικής διαδικασίας, πως στην Ελλάδα, οι ομοφυλόφιλοι υφίστανται τέτοιου είδους διακρίσεις και πως ένας εργοδότης θα προτιμήσει να προσλάβει έναν ετεροφυλόφιλο από έναν ομοφυλόφιλο υποψήφιο υπάλληλο, με τα ίδια ακριβώς προσόντα. Ο Drydakis (2007) διερεύνησε τη στάση των εργοδοτών ελληνικών εταιρειών, απέναντι στα ομοφυλόφιλα άτομα, στέλνοντας τους, δύο τύπους βιογραφικών ανά εταιρεία, όπου τα τυπικά προσόντα ήταν τα ίδια, το μόνο που άλλαζε ήταν το όνομα και μια αναφορά σε συμμετοχή σε ομοφυλοφιλικές δράσεις. Το αποτέλεσμα ήταν πως η συντριπτική πλειοψηφία των εργοδοτών επέλεξαν το ετεροφυλόφιλο άτομο και όχι το ομοφυλόφιλο. Συνεπώς, η έρευνα καταδεικνύει πως στην ελληνική κοινωνία τα ομοφυλόφιλα άτομα έχουν μειωμένες ευκαιρίες στην επαγγελματική τους σταδιοδρομία, ενώ η μισθολογική διαφορά στα ομοφυλόφιλα άτομα, όπως φάνηκε στις συζητήσεις με τους εργοδότες (το ποσό που ανέφεραν στα ομοφυλόφιλα άτομα ήταν κατώτερο από αυτό που ανέφεραν στα ετεροφυλόφιλα), αλλά και σε συνδυασμό με προηγούμενες έρευνες των Badgett (1995) και Carpenter (2007) στο θέμα αυτό, φέρνει στην επιφάνεια ένα πραγματικό φαινόμενο. Η ύπαρξη μιας ισχυρής τάξης «ανδρών» στην αγορά εργασίας, που επιθυμούν να κυριαρχούν και να πρωτοστατούν σε βάρος όλων των κοινωνικών μειονοτήτων, όπως είναι οι γυναίκες, οι ομοφυλόφιλοι και οι αλλοεθνείς, είναι γεγονός. Το φαινόμενο της ομοφοβίας, που παρουσιάζεται μέσω μιας ποσοτικής ερευνητικής προσπάθειας των Embrick, Walther & Wickens (2007), οδηγεί αναντίλεκτα σε ρατσιστικές/σεξιστικές συμπεριφορές, καθώς και άνιση συμπεριφορά σε βάρος τον ομοφυλόφιλων εργαζομένων. Οι άντρες, όπως φαίνεται, επιδεικνύουν σε μεγαλύτερο βαθμό σεξιστικές συμπεριφορές κατά των ομοφυλοφίλων, γεγονός που βεβαίως επηρεάζεται και από τη θέση που κατέχουν στην εργασιακή ιεραρχία. Οι άνδρες δε διστάζουν να ασκήσουν λεκτική και σωματική βία στους ομοφυλόφιλους συναδέλφους τους (Berrill 1992). Σε θεωρητικό επίπεδο, τα ετεροφυλόφιλα άτομα δεν πιστεύουν πως οι ομοφυλόφιλοι πρέπει να αποκλειστούν από την αγορά εργασίας σε ποσοστό 88%, (Gallup poll, 2003). Παρ όλα αυτά δεν υπάρχει αντιστοιχία πεποιθήσεων- στάσεων και πραγματικών συμπεριφορών στους εργοδότες. Σύμφωνα με τους Humphrey (1999) και Schneider (1986), πολλοί ομοφυλόφιλοι απολύονται όταν αποκαλύπτεται ότι ο σεξουαλικός τους προσανατολισμός, ενώ οι ίδιοι ερευνητές υποστηρίζουν, πως αν 24

25 θέλουν να προσληφθούν σε συγκεκριμένες θέσεις οι ομοφυλόφιλοι, πρέπει να υποκρίνονται πως είναι ετεροφυλόφιλοι. Το 25% των ατόμων που συμμετείχαν στις συνεντεύξεις αυτής της έρευνας, εκφράζουν αισθήματα αηδίας για τους ομοφυλόφιλους άνδρες και γυναίκες, θεωρώντας πως ο διαφορετικός σεξουαλικός προσανατολισμός αποτελεί φαινόμενο κατακριτέο, «ντροπή, αρρώστια, ανωμαλία, αμαρτία..». Το 55% των ερωτηθέντων, κράτησε μια πιο μετριοπαθή, αλλά συντηρητική τάση, που θέλει τους ομοφυλόφιλους να ζουν επικαλυμμένα, σαν να ήταν ετεροφυλόφιλοι, χωρίς να μιλάνε ή να αποκαλύπτουν στοιχεία από την προσωπικοί τους ζωή, όπως τη σχέση τους για παράδειγμα. Τα άτομα αυτά υποστηρίζουν πως αυτού του είδους η διαφορετικότητα δεν σχετίζεται με το χώρο της εργασίας και άρα οτιδήποτε αναφέρεται σε αυτή δεν θα πρέπει να γνωστοποιείται στο χώρο αυτό. Ένα 15% πιστεύει πώς θα έπρεπε να μην ντρέπονται γι αυτό που είναι και να το αποκαλύπτουν, αλλά ερωτώμενοι αν θα δέχονταν να μιλήσουν με ένα ομοφυλόφιλο άτομο για αυτό το θέμα, αποποιούνται της ευθύνης. Το 90% των εργοδοτών που ρωτήθηκε, απάντησε πως δεν θα προσλάμβανε κάποιον, ακόμα και αν απλώς πίστευε πως θα μπορούσε να είναι ομοφυλόφιλος, με το επιχείρημα πως θα έπληττε το προφίλ της εταιρείας ή επειδή οι ομοφυλόφιλοι είναι από τη φύση τους μαλθακοί, ασταθείς και ευαίσθητοι και δεν διαθέτουν τα θετικά χαρακτηριστικά ενός ετεροφυλόφιλου άνδρα (Embrick, Walther & Wickens, 2007). Πολλοί ερευνητές ασχολήθηκαν με το θέμα των διακρίσεων που υφίστανται οι ομοφυλόφιλοι στην εργασία τους, κάτω από ένα κοινωνικοπολιτισμικό πρίσμα. Υπό την έννοια ότι στη σημερινή εποχή και λόγω των κοινωνικών, πολιτικών και πολιτισμικών εξελίξεων παρατηρείται αύξηση, όχι των ομοφυλόφιλων, αλλά των ομοφυλόφιλων εκείνων που δεν νιώθουν την ανάγκη να αποκρύπτουν το σεξουαλικό τους προσανατολισμό. Δεδομένης αυτής της αλλαγής στο κοινωνικό σκηνικό, είναι εύλογο το ερώτημα, πώς η εργοδοσία αντιμετωπίζει αυτή τη νέα κατάσταση, κατά πόσο την αποδέχεται και κατά πόσο αποδοκιμάζει τις προκαταλήψεις εναντίον των ομοφυλόφιλων (antigay bias). Αυτή η ομάδα ερευνητών (Walters & Moore, 2002), έδωσαν βάση στην ποιοτική έρευνα και τη σημαντικότητα της προσέγγισης ατόμων της ομοφυλόφιλης κοινότητας, τα οποία, μοιράζονται τις σκέψεις, τα συναισθήματα, τις απόψεις κα τις εμπειρίες τους και με τον τρόπο αυτό, αναδύεται με μεγαλύτερη σαφήνεια το φαινόμενο, περιγράφονται σε βάθος όλων των ειδών οι διακρίσεις που μπορούν να υποστούν τα ομοφυλόφιλα άτομα και κυρίως σε εργασιακά περιβάλλοντα. Διαφαίνονται ακόμα οι αναρίθμητες προκλήσεις των αντιμαχόμενων εκφράσεων της 25

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Μυρτώ Λεμονούδη και Έλλη Κουβαράκη MSc Κλινική Ψυχολογία Παν/μίου Αθηνών -Ψυχοθεραπεύτριες Επόπτης: Γιώργος Ευσταθίου Διδάκτωρ Κλινικής Ψυχολογίας Παν/μίου Αθηνών-Ψυχοθεραπευτής

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΟΜΟΦΥΛΟΦΙΛΟΦΙΛΙΑΣ. Ανάθεση: Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως Εκτέλεση: Κέντρο Ερευνών Cyprus College

ΘΕΜΑΤΑ ΟΜΟΦΥΛΟΦΙΛΟΦΙΛΙΑΣ. Ανάθεση: Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως Εκτέλεση: Κέντρο Ερευνών Cyprus College ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΚΟΙΝΟΥ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΟΜΟΦΥΛΟΦΙΛΟΦΙΛΙΑΣ Ανάθεση: Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως Εκτέλεση: Κέντρο Ερευνών Cyprus College Ταυτότητα της Έρευνας Ανάθεση: Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως Θέμα: Αντιλήψεις

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία.

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Οικογενειακή Αγωγή Ι Σχολική Χρονιά: 2007 2008 Καθηγήτρια Οικιακής

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Ροζίνα Κωστιάνη, Ρέα Μάνεση, STEDIMA S.A. www.stedima.gr

Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Ροζίνα Κωστιάνη, Ρέα Μάνεση, STEDIMA S.A. www.stedima.gr Εισαγωγή Έρευνα Stedima: Ισότητα και Ισορροπία στην εργασιακή και προσωπική ζωή των ανωτάτων στελεχών Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Ροζίνα Κωστιάνη, Ρέα Μάνεση, STEDIMA S.A. www.stedima.gr

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Συμπτώματα συνεξάρτησης

Συμπτώματα συνεξάρτησης Συμπτώματα συνεξάρτησης Οι συνεξαρτητικές συμπεριφορές είναι αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. Το συνεξαρτητικό άτομο προσπαθεί να βοηθήσει τους άλλους καταστρέφοντας τον εαυτό του. Τέτοιου είδους συμπεριφορές

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

Ενισχύοντας τον Άνθρωπο σε περιόδους Κρίσης και Αλλαγών. Μαζουροπούλου Χριστίνα Ψυχολόγος ΕΑΡ Consultant Hellas EAP

Ενισχύοντας τον Άνθρωπο σε περιόδους Κρίσης και Αλλαγών. Μαζουροπούλου Χριστίνα Ψυχολόγος ΕΑΡ Consultant Hellas EAP Ανθεκτικότητα & Αισιοδοξία: Ενισχύοντας τον Άνθρωπο σε περιόδους Κρίσης και Αλλαγών Μαζουροπούλου Χριστίνα Ψυχολόγος ΕΑΡ Consultant Hellas EAP 1 Οι Άνθρωποι μας 2 Συνέπειες Οικονομικής Κρίσης σε Εργαζομένους

Διαβάστε περισσότερα

Βία + Εκφοβισμός στο σχολείο συζήτηση με αφορμή την ημέρα αντιμετώπισης της ενδοσχολικής βίας

Βία + Εκφοβισμός στο σχολείο συζήτηση με αφορμή την ημέρα αντιμετώπισης της ενδοσχολικής βίας Βία + Εκφοβισμός στο σχολείο συζήτηση με αφορμή την ημέρα αντιμετώπισης της ενδοσχολικής βίας 6 Μαρτίου 2013 Τελευταίο Θρανίο Καθηγητές Εν Δράσει Κόσμος Χωρίς Πολέμους και Βία ΟΜΟΦΟΒΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Βία και επιθετική συμπεριφορά από τους εφήβους.

Βία και επιθετική συμπεριφορά από τους εφήβους. Βία και επιθετική συμπεριφορά από τους εφήβους. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Πρόβλημα: Κατά την έρευνα αυτή θα εξεταστεί κατά το πόσο οι έφηβοι εκδηλώνονται με βίαιη κ επιθετική συμπεριφορά. Υπόθεση: Υποθέτω ότι οι έφηβοι

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση. Womens Business Gerasimos Tzamarelos, PhD 27 November 2014 Έννοιες Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συμπεριφορική θεραπεία ζεύγους συνδέεται με ορισμένες τεχνικές οι οποίες βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Γκορέζης Παναγιώτης Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΠΘ Μπέλλου Βικτώρια Επίκ. Καθηγήτρια ΠΘ 2 Αντίληψη Διαδικασία λήψης & ερμηνείας των ερεθισμάτων του περιβάλλοντος Βοηθούν στην επεξεργασία

Διαβάστε περισσότερα

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: αστρολογία & σχέσεις 6 μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ: με ποιον τρόπο αγαπάμε 42 ΜΑΘΗΜΑ ΠΕΜΠΤΟ: με

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β2

Ερευνητική Εργασία Β2 ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕΛ ΠΑΤΡΑΣ Ερευνητική Εργασία Β2 Σχολικό έτος 2014-15 Β τετράμηνο Θέμα: «Τριτοβάθμια Εκπαίδευση και επαγγελματική αποκατάσταση» Ερευνητικό υποερώτημα: «Ποια τα Κριτήρια για την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ Η έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων συνοδεύει σχεδόν πάντα την αίτηση για την είσοδο σε οποιοδήποτε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών. Την έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

C A R E E R H O G A N D E V E L O P ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ. Έκθεση για: Jane Doe ID: HB290576

C A R E E R H O G A N D E V E L O P ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ. Έκθεση για: Jane Doe ID: HB290576 S E L E C T D E V E L O P L E A D H O G A N D E V E L O P C A R E E R ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ Έκθεση για: Jane Doe ID: HB290576 Ημερομηνία: Αύγουστος 02, 2012 2

Διαβάστε περισσότερα

Ηλικία - Επιχειρηματικότητα

Ηλικία - Επιχειρηματικότητα Ηλικία - Επιχειρηματικότητα 40% 35% 34,3% 34,0% 30% 25% 20% 21,3% 15% 10% 5% 0% 1,3% 18-24 25-34 35-44 45-54 55+ 9,0% 1 Τι επιλέγει 84% επιλέγει την έναρξη νέας δραστηριότητας ανεξάρτητα επιπέδου εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ Νομοθεσία απασχόλησης για θέματα αναπηρίας Η εργασία είναι δικαίωμα όλων των ανθρώπων συμπεριλαμβανομένου των ανθρώπων με αναπηρία όπως αυτό ορίζεται και προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΣ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΑΡΘΡΩΝ ΣΤΗΝ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ PUBMED ΜΕ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ, ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ, ΑΠΟΔΟΣΗ, ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ

ΜΕΘΟΔΟΣ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΑΡΘΡΩΝ ΣΤΗΝ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ PUBMED ΜΕ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ, ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ, ΑΠΟΔΟΣΗ, ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΛΛΙΑΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Λοχαγός, Νοσηλεύτρια Ψυχικής Υγείας M.Sc Πληροφορική Υγεία Μεταπτυχιακή φοιτήτρια Διοίκησης Μονάδων Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ Το φυλλάδιο «Ένας οδηγός για την προαγωγή της ψυχικής υγείας στο χώρο εργασίας- πηγή βοήθειας για τους εργοδότες» απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ ΠΡΩΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ(Διαφ.1) Στη 10χρονη εμπειρία μου με χρήστες ηρωίνης

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η κάθε αναπηρία ή η κάθε ιδιαιτερότητα συνήθως έχει επιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η οικονομική κρίση & η σεξουαλική υγεία των νέων

Η οικονομική κρίση & η σεξουαλική υγεία των νέων Public Opinion Strategies Communication Η οικονομική κρίση & η σεξουαλική υγεία των νέων Member of Επωνυμία Εταιρείας ΚΑΠΑ RESEARCH A.E. ΑΡ. ΜΗΤΡ : 5 Επωνυμία όνομα Εντολέα Σκοπός δημοσκόπησης Ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας «Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας Οι παππούδες κ οι γιαγιάδες ανά τον κόσμο Κοινό εύρημα ότι όλοι επιθυμούν

Διαβάστε περισσότερα

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς «Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς Ξενοδοχείο President 18 Νοεμβρίου 2015 1 η Συνάντηση Άρτεμις Κ. Τσίτσικα Επικ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ γα μέλη Προσωπικών Δικτύων

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ γα μέλη Προσωπικών Δικτύων ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ γα μέλη Προσωπικών Δικτύων Αγαπητά μέλη του BITSE, Όλοι μας έχουμε άτυπα προσωπικά δίκτυα στη ζωή μας. Έχουμε ανθρώπους στους οποίους βασιζόμαστε, εμπιστευόμαστε, καθώς και ανθρώπους

Διαβάστε περισσότερα

Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία

Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία Όταν το άτομο έρχεται αντιμέτωπο για πρώτη φορά με την άμεση πράξη της αναζήτησης και εξεύρεσης εργασίας, πρέπει, ουσιαστικά, να εντοπίσει

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

Η διαφορετικότητα είναι μια σύνθετη έννοια, η οποία δεν θα πρέπει να συγχέεται με την έννοια της ποικιλομορφίας.

Η διαφορετικότητα είναι μια σύνθετη έννοια, η οποία δεν θα πρέπει να συγχέεται με την έννοια της ποικιλομορφίας. Diversity Διαφορετικότητα Ο σεβασμός στην διαφορετικότητα του άλλου καθώς και η έμπρακτή αποδοχή της, συμβάλει στην δημιουργία κοινωνιών οι οποίες χαρακτηρίζονται από ιδέες ισότητας, αλληλοσεβασμού και

Διαβάστε περισσότερα

Επιτελική Σύνοψη. Χρόνια Κινητή Τηλεφωνία στην Ελλάδα

Επιτελική Σύνοψη. Χρόνια Κινητή Τηλεφωνία στην Ελλάδα Επιτελική Σύνοψη 20 Χρόνια Κινητή Τηλεφωνία στην Ελλάδα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Ένωση Εταιρειών Κινητής Τηλεφωνίας (ΕΕΚΤ), με αφορμή τη συμπλήρωση των είκοσι χρόνων τoυ Κλάδου στην Ελλάδα, πραγματοποίησε έρευνα κοινής

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Furthering Innovative and Entrepreneurial Regions of Europe Προώθηση Καινοτόμων και Επιχειρηματικών Περιφερειών της Ευρώπης

Furthering Innovative and Entrepreneurial Regions of Europe Προώθηση Καινοτόμων και Επιχειρηματικών Περιφερειών της Ευρώπης Furthering Innovative and Entrepreneurial Regions of Europe Προώθηση Καινοτόμων και Επιχειρηματικών Περιφερειών της Ευρώπης Έκθεση Έρευνας μεταξύ Στελεχών Οργανισμών της Περιφέρειας Ελλάδα 2015 Αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση VPRC Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 1/2 Ανάθεση: ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Σκοπός της έρευνας: Η διερεύνηση των απόψεων μαθητών Γυμνασίου και Λυκείου σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups INTERVIEWS REPORT February / March 2012 - Partner: Vardakeios School of Hermoupolis - Target group: Immigrants, women 1 η συνέντευξη Από την Αλβανία Το 2005 Η γλώσσα. Ήταν δύσκολο να επικοινωνήσω με τους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.)

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Ημερομηνία:.. Σχολείο:. Τάξη:. ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Πρόλογος Αγαπητέ/ή μαθητή/τρια, Το ερωτηματολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Προφίλ του δείγματος

Εισαγωγή. Προφίλ του δείγματος ΕΡΕΥΝΑ Stedima: ΤΟ COACHING ΣΕ ΣΤΕΛΕΧΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος Αναστασία Μπαλάρη, Ανάλυση στοιχείων & Επεξεργασία ερωτηματολογίου Εισαγωγή Η Stedima παρουσιάζει παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ 1 ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Α. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Το πρόγραμμα ειδίκευσης στη συστημική διάγνωση που προσφέρει το Λόγω Ψυχής Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Η αυθεντική ηγεσία και ο ρόλος της στις αλλαγές. Ονοματεπώνυμο: Μουμτζής Ευάγγελος- Δημήτριος Σειρά: 9 Επιβλέπων Καθηγητής: Ολίβια Κυριακίδου

Η αυθεντική ηγεσία και ο ρόλος της στις αλλαγές. Ονοματεπώνυμο: Μουμτζής Ευάγγελος- Δημήτριος Σειρά: 9 Επιβλέπων Καθηγητής: Ολίβια Κυριακίδου Η αυθεντική ηγεσία και ο ρόλος της στις αλλαγές Ονοματεπώνυμο: Μουμτζής Ευάγγελος- Δημήτριος Σειρά: 9 Επιβλέπων Καθηγητής: Ολίβια Κυριακίδου Δεκέμβριος 2012 Στόχος Έρευνας Στόχος της έρευνας είναι να σκιαγραφηθούν

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 21 Νοεµβρίου 2014 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Σκοπός της έρευνας ήταν η συλλογή

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη

Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη Συγγραφέας Βασίλης Γ. Παυλόπουλος Περίληψη Οι κοινωνικές αναπαραστάσεις του γάμου και της οικογένειας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΥΨΗΛΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΜΑΖΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ Βρυξελλες, 12-13 ιουνιου 2008 Slovensko predsedstvo EU 2008 Slovenian Presidency

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία της ΕΜΜΑΝΟΥΕΛΑΣ ΣΟΥΡΛΗ Α.Μ.7509 ΑΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

Πτυχιακή εργασία της ΕΜΜΑΝΟΥΕΛΑΣ ΣΟΥΡΛΗ Α.Μ.7509 ΑΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Πτυχιακή εργασία της ΕΜΜΑΝΟΥΕΛΑΣ ΣΟΥΡΛΗ Α.Μ.7509 ΑΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΤΟΧΟΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η ανισότητα μεταξύ όλων των εργαζομένων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Γυθείου 1 Α, 152 31 Χαλάνδρι Τηλ.: 210-6741 933, 210-6740 118, Fax: 210-6724 536 e-mail: info@pedtrauma.gr www.pedtrauma.gr Γιατί Πρόληψη Παιδικών Ατυχημάτων;

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.49-54 ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο για επαγγελματίες που εργάζονται σε φορείς που εξυπηρετούν ανθρώπους με αναπηρία

Ερωτηματολόγιο για επαγγελματίες που εργάζονται σε φορείς που εξυπηρετούν ανθρώπους με αναπηρία Partnership: AIAS Bol1gna onlus (I) Εισαγωγή Το ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΤΩΡΑ σε συνεργασία με ευρωπαϊκούς φορείς συμμετέχει σε ένα πρόγραμμα για την υποστήριξη δημιουργίας θετικού οικογενειακού κλίματος σε οικογένειες

Διαβάστε περισσότερα

Χαμηλή αυτοεκτίμηση. Γυρίζω σελίδα... στη. Καλλίοπη Εμμανουηλίδου. Πρακτικός όδηγός με εύκόλα βηματα

Χαμηλή αυτοεκτίμηση. Γυρίζω σελίδα... στη. Καλλίοπη Εμμανουηλίδου. Πρακτικός όδηγός με εύκόλα βηματα Καλλίοπη Εμμανουηλίδου Γυρίζω σελίδα... στη Χαμηλή αυτοεκτίμηση Πρακτικός όδηγός με εύκόλα βηματα Περιεχόμενα ΠΡΟΛΟΓΟΣ.... 13. ΕΙΣΑΓΩΓΗ.... 15 Αυτό το ταξίδι θα το κάνω μόνος ή με βοήθεια;... 15 Πόσο

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή. Μάθημα 1ο

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή. Μάθημα 1ο ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή 1 ΚΥΡΙΩΣ ΒΙΒΛΙΟ Τίτλος : Κοινωνική Ψυχολογία: Εισαγωγή στη μελέτη της κοινωνικής συμπεριφοράς Συγγραφέας : Κοκκινάκη, Φ. 2 Μάθημα 1 ον -Δομή Μαθήματος Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

«4.1.1. Δημογραφικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά των αποφοίτων

«4.1.1. Δημογραφικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά των αποφοίτων Η ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ ΤΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (ΠΤΠΕ) ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ: Η φοιτήτρια Δάφνη Καλογεράκη εκπόνησε κατά το ακαδ. έτος 2010-2011 την πτυχιακή εργασία:

Διαβάστε περισσότερα

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι.

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι. Μελαγχολία Το φυλλάδιο θα σου φανεί χρήσιμο στην περίπτωση που νιώθεις θλίψη ή μελαγχολία. Θα σε βοηθήσει να καταλάβεις αν έχεις συμπτώματα κατάθλιψης και πώς μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου ή κάποιον

Διαβάστε περισσότερα

«Η αμφιφυλοφιλία και ομοφυλοφιλία με τα μάτια των πολιτικών νεολαιών»

«Η αμφιφυλοφιλία και ομοφυλοφιλία με τα μάτια των πολιτικών νεολαιών» «Η αμφιφυλοφιλία και ομοφυλοφιλία με τα μάτια των πολιτικών νεολαιών» Με πρωτοβουλία της Σύμπραξης Κατά της Ομοφυλοφοβίας, την 26η Ιούνη 1997, διεθνή ημέρα της ομοφυλοφιλίας, διοργανώθηκε στο κτίριο ΕΔΟΘ

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ ΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ ΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΜΠΟΔΙΩΝ ΠΟΥ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΥΝ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΕΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΠΟΥ ΠΡΟΣΦΕΡΟΝΤΑΙ ΓΙΑ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΠΟΙΗΣΗ Φορέας Υλοποίησης Έκθεσης

Διαβάστε περισσότερα

Οι σχέσεις των εφήβων

Οι σχέσεις των εφήβων Οι σχέσεις των εφήβων «Το πρόσωπο με τις πολλές στιγμές, συγκινήσεις και φορτίσεις, που ζει το σήμερα» Δρ. Θάνος Ε. Ασκητής Νευρολόγος-Ψυχίατρος Πρόεδρος του Ινστιτούτου Ψυχικής και Σεξουαλικής Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Σταμούλου Αναστασία-Διονυσία 7ο Λύκειο Καλλιθέας Α4

Σταμούλου Αναστασία-Διονυσία 7ο Λύκειο Καλλιθέας Α4 Σταμούλου Αναστασία-Διονυσία 7ο Λύκειο Καλλιθέας Α4 Ευχαριστίες Στο σημείο αυτό θα ήθελα να αποδώσω τις ευχαριστίες μου σε όσους βοήθησαν με τον τρόπο τους στην εκπόνηση αυτής της εργασίας. Αρχικά, θα

Διαβάστε περισσότερα

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας»

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» «Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» Mαρίνα Οικονόµου-Λαλιώτη Επικ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Προγράµµατος «αντι-στίγµα» ΕΠΙΨΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Φλώρινα, Ιούνιος 2012 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ Κ. ΣΑΡΡΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΒΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΔΡΑΣΕΩΝ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗΣ ΓΔ Στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δ. ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ-ΜΕΝΕΜΕΝΗΣ Απρίλιος 2012 Ανάλυση της Τοπικής Αγοράς Εργασίας 1. Περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών της περιοχής παρέμβασης στην οποία θα εφαρμοστεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13. Εισαγωγή... 17

ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13. Εισαγωγή... 17 ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ Πρόλογος.............................................. 13 Εισαγωγή.............................................. 17 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η οδύσσεια της σεξουαλικής εξάρτησης: Διαπροσωπικές απόψεις....................

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών Ανακοίνωση στο 7 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας, Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 3.2. Ανάπτυξη Κοινωνικών Δεξιοτήτων και Σχέσεων ΤΑΞΗ: Α Γυμνασίου ΧΡΟΝΟΣ: 1 διδακτική περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό Έτος: 2014-2015 Α Τετράμηνο Τάξη: Α Λυκείου Εργασία: «Συναισθήματα και εφηβεία» Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Κα Γιανναρά

Σχολικό Έτος: 2014-2015 Α Τετράμηνο Τάξη: Α Λυκείου Εργασία: «Συναισθήματα και εφηβεία» Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Κα Γιανναρά Σχολικό Έτος: 2014-2015 Α Τετράμηνο Τάξη: Α Λυκείου Εργασία: «Συναισθήματα και εφηβεία» Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Κα Γιανναρά Τα συναισθήματα παίζουν καθοριστικό ρόλο στην καθημερινή ζωή των έφηβων μαθητών.

Διαβάστε περισσότερα

G.J. Craig, D. Baucum. (2007). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. (Επιμέλεια μετάφρασης Α. Ιωαννίδου), τ. Α, 656-657. Αθήνα: Παπαζήση (διασκευή).

G.J. Craig, D. Baucum. (2007). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. (Επιμέλεια μετάφρασης Α. Ιωαννίδου), τ. Α, 656-657. Αθήνα: Παπαζήση (διασκευή). ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 [Η φιλία] Τα παιδιά ωφελούνται πολύ από στενές φιλικές σχέσεις στις οποίες υπάρχει αμοιβαία εμπιστοσύνη. Οι φιλίες τα βοηθούν να συνειδητοποιήσουν κοινωνικές έννοιες, να συνυπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER Πιστεύουμε ότι η επιχειρηματικότητα ανθεί μόνο σε κοινωνίες όπου υπάρχει προστασία και σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναγνωρίζουμε ότι οι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΘΕΜΑ Διερεύνηση ποσοτικών και ποιοτικών χαρακτηριστικών συνύπαρξης ψυχιατρικής διαταραχής με εξάρτηση από ψυχοδραστικές ουσίες. Η Περίπτωση του θεραπευτικού προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

EU Kids Online II: Ευρήματα. Δρ. Λίζα Τσαλίκη Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

EU Kids Online II: Ευρήματα. Δρ. Λίζα Τσαλίκη Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών EU Kids Online II: Ευρήματα Δρ. Λίζα Τσαλίκη Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Το πρόγραμμα EU Kids Online II Το θεματικό δίκτυο EU Kids Online II: Enhancing Knowledge Regarding European Children

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

12/5/2015 Ι ΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ

12/5/2015 Ι ΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ Ι ΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ 1 ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ 2 Εφηβεία είναι η περίοδος της αύξησης και της ανάπτυξης του ατόμου κατά την ο- ποία συμβαίνουν σημαντικές μεταβολές στο σώμα, στη συμπεριφορά

Διαβάστε περισσότερα

Theo Nichols Nadir Suğur

Theo Nichols Nadir Suğur 1 2 The Nichls Nadir Suğur 3 4 Ευχαριστίες Ευχαριστίες οφείλονται σε όλους τους εταίρους του προγράμματος που συμμετείχαν στην άσκηση αυτή, τόσο στην Τουρκία όσο και στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Πρέπει να ευχαριστήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την:

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: Μάθε για τη σύμβαση. Γνώρισε τα δικαιώματά σου. Το βιβλιαράκι που κρατάς στα χέρια σου περιέχει 54 άρθρα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Μίμης Θεοδότου MA Industrial Relations & Health and Safety Μέλος Δ.Σ. ΣΑΥΚ

Μίμης Θεοδότου MA Industrial Relations & Health and Safety Μέλος Δ.Σ. ΣΑΥΚ Ευρωπαϊκή Εκστρατεία για την Ασφάλεια και Υγεία στην Εργασία 2014-2015 Hilton Park, Λευκωσία,10/09/2015 Μίμης Θεοδότου MA Industrial Relations & Health and Safety Μέλος Δ.Σ. ΣΑΥΚ Η έρευνα διεξήχθη από

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους)

ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους) ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους) Όνομα Παιδιού: Ναταλία Ασιήκαλη ΤΙΤΛΟΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ: Πως οι παράγοντες υλικό, μήκος και πάχος υλικού επηρεάζουν την αντίσταση και κατ επέκταση την ένταση του ρεύματος

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 ΘΕΜΑ:Παραγοντες που επηρεαζουν την υγεια. Το 1948 με την ιδρυση του Π.Ο.Υ. τεθηκαν επισημως τα θεμελια για

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Αλληλεγγύη Ευπαθών Κοινωνικά Ομάδων Δήμος Solna Σουηδία

Κοινωνική Αλληλεγγύη Ευπαθών Κοινωνικά Ομάδων Δήμος Solna Σουηδία Κοινωνική Αλληλεγγύη Ευπαθών Κοινωνικά Ομάδων Δήμος Solna Σουηδία ΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΙΡΕΤΩΝ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Γεώργιος Κοντορίνης, Δημοτικός Σύμβουλος Solna, Σουηδία Κοινωνική Αλληλεγγύη ΗπόληSolna

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για ένα τόσο εξαιρετικά σημαντικό θέμα που αγγίζει και αφορά

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Ψυχολογία 1 Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των

Διαβάστε περισσότερα

Το γενεόγραμμα. Γιώργος Καλαρρύτης MMedSci,ICADC,CGP,CFT,ECP Κλινικός Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπευτής Θεραπευτής Οικογένειας, Σύμβουλος Τοξικοεξαρτήσεων

Το γενεόγραμμα. Γιώργος Καλαρρύτης MMedSci,ICADC,CGP,CFT,ECP Κλινικός Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπευτής Θεραπευτής Οικογένειας, Σύμβουλος Τοξικοεξαρτήσεων Το γενεόγραμμα MMedSci,ICADC,CGP,CFT,ECP Κλινικός Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπευτής Θεραπευτής Οικογένειας, Σύμβουλος Τοξικοεξαρτήσεων Γενεόγραμμα είναι ένα γενεαλογικό δένδρο τουλάχιστον 3 γενεών που περιέχει

Διαβάστε περισσότερα