ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ιατρική Ερευνητική Μεθοδολογία» ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ιατρική Ερευνητική Μεθοδολογία» ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ιατρική Ερευνητική Μεθοδολογία» ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΑΥΤΟΑΝΟΣΕΣ ΕΞΩΗΠΑΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΑΥΤΟΑΝΟΣΑ ΗΠΑΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ» ΤΗΣ ΙΑΤΡΟΥ ΤΣΙΜΠΟΥΚΗ ΙΩΑΝΝΑΣ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΓΑΡΥΦΑΛΛΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

2 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ιατρική Ερευνητική Μεθοδολογία» ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΑΥΤΟΑΝΟΣΕΣ ΕΞΩΗΠΑΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΑΥΤΟΑΝΟΣΑ ΗΠΑΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ» ΤΗΣ ΙΑΤΡΟΥ ΤΣΙΜΠΟΥΚΗ ΙΩΑΝΝΑΣ Υπότροφος ΙΚΥ ΜΕΛΗ ΤΡΙΜΕΛΟΥΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΑΡΥΦΑΛΛΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ-ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΜΠΕΝΟΣ ΑΛΕΞΙΟΣ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΡΑΠΤΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΓΗ ΜΑΡΙΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ 1

3 Ευχαριστώ τους κ. Γαρύφαλλο Αλέξανδρο, Αν. Καθηγητή Παθολογίας και κ. Γουλή Ιωάννη, Επ. Καθηγητή Γαστρεντερολογίας για την πολύτιμη συνεργασία τους. 2

4 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Εισαγωγή: Σε ασθενείς με αυτοάνοσες ηπατοπάθειες αναφέρεται συχνότερη εμφάνιση ορισμένων αυτοάνοσων εξωηπατικών εκδηλώσεων σε σχέση με το γενικό πληθυσμό, αλλά τα περισσότερα στοιχεία προέρχονται, είτε από ιδιαίτερα παλιές έρευνες είτε από μελέτες περιστατικών ή μελέτες που σχεδιάστηκαν για διαφορετικό σκοπό. Σκοπός: Στην παρούσα εργασία επιχειρείται καταγραφή του είδους και της συχνότητας των εξωηπατικών εκδηλώσεων και των κυκλοφορόντων αυτοαντισωμάτων σε μια σειρά ασθενών με αυτοάνοσα ηπατικά νοσήματα και σύγκρισή τους με ομάδα μαρτύρων. Ασθενείς Μέθοδος: Περιλήφθηκαν 25 ασθενείς (14 με πρωτοπαθή χολική κίρρωση, 10 με αυτοάνοση ηπατίτιδα και 1 με πρωτοπαθή σκληρυντική χολαγγειΐτιδα) και 25 άτομα στην ομάδα μαρτύρων (άτομα με οξεία λοίμωξη αναπνευστικού, γαστρεντερικού και ουροποιητικού ή με οξέα αποφρακτικά φαινόμενα χοληφόρων και ουροποιητικού). Για τη διάγνωση των αυτοάνοσων νοσημάτων χρησιμοποιήθηκαν καθιερωμένα κριτήρια κατάταξης. Οι συχνότητες εκφράζονται ως ποσοστό επί τοις εκατό και η σύγκριση των αποτελεσμάτων μεταξύ της ομάδας ασθενών και των μαρτύρων γίνεται με τον υπολογισμό του λόγου πιθανοτήτων τύπου odds. Αποτελέσματα: Αυτοάνοσα νοσήματα διαγνώσθηκαν σε ποσοστό 36% στην ομάδα ασθενών έναντι 12% στην ομάδα μαρτύρων (OR 4,1). Στην ομάδα των ασθενών συχνότερη ήταν η αυτοάνοση θυρεοειδοπάθεια (20%) και ακολουθεί το σ. Sjögren (8%), ενώ σκληρόδερμα, κακοήθης αναιμία, ελκώδης κολίτιδα και ψωρίαση διαγνώσθηκαν από μία φορά (4% έκαστο). Τα αυτοάνοσα νοσήματα που διαγνώσθηκαν στην ομάδα μαρτύρων ήταν αυτοάνοση θυρεοειδοπάθεια (12%) και κακοήθης αναιμία (4%). Αυτοαντισώματα ανιχνεύθηκαν στο 68% των ασθενών και στο 32% των μαρτύρων (OR 4,5). Στην ομάδα των ασθενών, ειδικά στους ασθενείς με ΠΧΚ, παρατηρήθηκαν περισσότερες από μία εξωηπατικές εκδηλώσεις σε ορισμένα άτομα. ABSTRACT Autoimmune liver diseases some times are associated with extrahepatic autoimmune features, though the true frequency and significance of these associations are not yet clear. In the present study we investigated the presence of autoimmune manifestations and autoantibodies in 25 patients with autoimmune liver disease (14 with primary biliary cirrhosis, 10 with autoimmune hepatitis and 1 with primary sclerosing cholangitis) and compared the findings with 25 disease controls (inpatients with acute respiratory, gastrointestinal and urinary infections or acute obstructive biliary and urinary problems). Autoimmune diseases were diagnosed in 36% of patients and 12% of controls (OR 4,1). Specifically, in the patient group autoimmune thyroiditis was diagnosed in 20%, Sjögren syndrome in 8%, and systemic sclerosis, ulcerative colitis, psoriasis and pernicious anemia were diagnosed each one once (4%). In the control group autoimmune thyroiditis was diagnosed in 12% and pernicious anemia in 4%. Autoantibodies, other than liver specific, were present in 68% of patients and 32% of controls (OR 4,5). Especially in patients with primary biliary cirrhosis, more than one autoimmune extrahepatic features were observed in some cases. 3

5 1. ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ...6 Πίνακας 1.1 Χαρακτηριστικά των αυτοάνοσων ηπατικών νοσημάτων Εξωηπατικές εκδηλώσεις σε ασθενείς με ΠΧΚ, ΑΗ και ΠΣΧ...9 Συνοδές εκδηλώσεις στην Πρωτοπαθή Χολική Κίρρωση...9 Πίνακας 1.2- επιπολασμός αυτοάνοσων νοσημάτων σε ασθενείς με ΠΧΚ...9 Συνοδές εκδηλώσεις στην Αυτοάνοση Ηπατίτιδα...10 Πίνακας 1.3- επιπολασμός αυτοάνοσων νοσημάτων σε ασθενείς με ΑΗ Συνοδές εκδηλώσεις στην Πρωτοπαθή Σκληρυντική Χολαγγειΐτιδα...10 Πίνακας 1.4: επιπολασμός αυτοάνοσων νοσημάτων σε ασθενείς με ΠΣΧ σύνδρομο Sjögren (SjS) κερατοεπιπεφυκίτιδα Sicca...11 Πίνακας 1.5 επιπολασμός SjS & σ. Sicca σε ασθενείς με ΠΧΚ Θυρεοειδική δυσλειτουργία - Αυτοάνοση θυρεοειδοπάθεια Σκληρόδερμα (SSc)...13 Πίνακας 1.7 επιπολασμός σκληροδέρματος σε ασθενείς με ΠΧΚ Ρευματοειδής Αρθρίτιδα Εκδηλώσεις από τις αρθρώσεις...14 Πίνακας 1.8 επιπολασμός Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας σε ασθενείς με ΠΧΚ & ΑΗ Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος (ΣΕΛ)...15 Πίνακας 1.9 επιπολασμός Συστηματικού Ερυθηματώδους Λύκου σε ασθενείς με ΠΧΚ & ΑΗ Αντιφωσφολιπιδικό Σύνδρομο (ΑΦΣ)...16 Πίνακας 1.10 συχνότητα αντιφωσφολιπιδικών αντισωμάτων σε ΠΧΚ, ΠΣΧ, ΑΗ Πολυμυοσίτιδα Δερματομυοσίτιδα: Μικτή Νόσος Συνδετικού Ιστού (ΜΝΣΙ): Κακοήθης Αναιμία:...18 Πίνακας 1.11 συχνότητα κακοήθους αναιμίας σε ασθενείς με ΠΧΚ Ιδιοπαθής Θρομβοπενική Πορφύρα (ΙΘΠ): Ψωρίαση Ομαλός Λειχήνας Άλλες δερματοπάθειες Φλεγμονώδης Νόσος Εντέρου (ΙΦΝΕ)...20 Πίνακας 1.12 επιπολασμός ΕΚ σε ασθενείς με ΠΣΧ Ινσουλινοεξαρτώμενος διαβήτης (IDDM) Αναφορές για άλλες αυτοάνοσες εξωηπατικές εκδηλώσεις...20 ΕΙΔΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Ερευνητικό Ερώτημα...21 i) Πρωτοτυπία Σημασία ερωτήματος...21 ii) Θεωρητική Τεκμηρίωση Σκοπός Επιμέρους στόχοι Τύπος Έρευνας Ερευνητικές Υποθέσεις Μεταβλητές...22 i) Ανεξάρτητες μεταβλητές...22 iii) Μεταβλητές ελέγχου πιθανές συγχυτικές μεταβλητές ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Πληθυσμός Ορισμός Περιστατικού - Μέθοδος δειγματοληψίας...24 i) Ομάδα ασθενών...24 Κριτήρια αποκλεισμού

6 Καταλληλότητα κριτηρίων αποκλεισμού...24 Προσβασιμότητα-αντιπροσωπευτικότητα πληθυσμού μελέτη...24 Μέθοδος δειγματοληψίας...25 Εικόνα 3.1- Διάγραμμα ροής ασθενών μελέτης...25 ii) Ομάδα μαρτύρων...26 Κριτήρια αποκλεισμού...26 Καταλληλότητα κριτηρίων προσβασιμότητα...26 Μέθοδος δειγματοληψίας Μέγεθος δείγματος (στατιστική ισχύς) Μονάδα ανάλυσης Εργαλεία Μέτρησης Στατιστική Επεξεργασία ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ...29 ΠΣΧ...29 ΠΧΚ...29 Πίνακας χαρακτηριστικά ασθενών ΠΧΚ και ΠΣΧ παρούσας μελέτης...31 Πίνακας 4.2 εξωηπατικές εκδηλώσεις σε ασθενείς ΠΧΚ &ΠΣΧ παρούσας μελέτης...32 Πίνακας4.3 ανοσολογικός έλεγχος ασθενών ΠΧΚ...33 ΑΗ...34 Πίνακας 4.4- χαρακτηριστικά ασθενών ΑΗ παρούσας μελέτης...34 Πίνακας 4.6 εξωηπατικές εκδηλώσεις σε ασθενείς AH παρούσας μελέτης...36 Σύγκριση μεταξύ ασθενών με ΠΧΚ και με ΑΗ Εικόνα 4.2 διαγνωσμένα αυτοάνοσα εξωηπατικά νοσήματα σε σχέση με ηλικία ασθενών, ηλικία διάγνωσης ηπατικού νοσήματος και διάρκειας ηπατικής νόσου...38 Ομάδα μαρτύρων...39 Εικόνα 4.3- Ιστογράμματα παρούσας ηλικίας ομάδας μαρτύρων και ομάδας ασθενών...39 Πίνακας 4.7 ηλικία, αιτία νοσηλείας, ατομικό αναμνηστικό & ανοσολογικός έλεγχος μαρτύρων...40 Πίνακας 4.8 Συγκεντρωτικά χαρακτηριστικά ασθενών & μαρτύρων...41 Πίνακας 4.9 Συνοδά αυτοάνοσα εξωηπατικά νοσήματα σε ασθενείς μάρτυρες...42 Σύγκριση μεταξύ ομάδας ασθενών, κατά νόσημα και ως συνόλου, με την ομάδα μαρτύρων ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΣΥΖΗΤΗΣΗ...45 Πίνακας6.1 συχνότητα αυτοαντισωμάτων σε ασθενείς με αυτοάνοσα ηπατικά...51 νοσήματα και στους ασθενείς της μελέτης...51 Πίνακας6.2 Πρότυπα συνύπαρξης αυτοαντισωμάτων εξωηπατικών εκδηλώσεων...52 στους ασθενείς της μελέτης ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ...53 Παράρτημα Α...54 ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ ΚΕΙΜΕΝΟΥ/ ΠΙΝΑΚΩΝ...54 Παράρτημα Β...55 ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΤΙΜΕΣ ΒΙΟΧΗΜΙΚΟΥ ΚΑΙ ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ...55 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ

7 1. ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 1.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι ομάδα νοσημάτων με ετερογένεια ως προς την επιδημιολογία και τις κλινικές τους εκδηλώσεις, αλλά παρουσιάζουν ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά. Χαρακτηρίζονται από την ύπαρξη αυτοδραστικών κλώνων λεμφοκυττάρων, που επιτίθενται σε ίδια αντιγόνα, με αποτέλεσμα την πρόκληση, με τρόπο άμεσο ή έμμεσο, είτε βλάβης σε συγκεκριμένους ιστούς και όργανα ή της συνολικής διαταραχής του οργανισμού. Η αρχική αιτία που προκαλεί τη διάσπαση της ανοσιακής ανοχής και πυροδοτεί τον σχηματισμό αυτοαντισωμάτων δεν είναι γνωστή για τα περισσότερα από αυτά. Φαίνεται πως πρόκειται για πολυπαραγοντική διαδικασία, στην οποία ενέχονται περιβαλλοντικοί και γενετικοί παράγοντες. Ένα άλλο χαρακτηριστικό των αυτοάνοσων νοσημάτων είναι η τάση τους να συσσωρεύονται στο ίδιο άτομο ή στα μέλη της ίδιας οικογένειας, συχνά ακολουθώντας ορισμένα πρότυπα. Αυτό πιθανώς αντικατοπτρίζει τη γενετική προδιάθεση προς αυτοανοσία, κοινούς περιβαλλοντικούς εκλυτικούς παράγοντες ή την ύπαρξη συνδρόμων που περιλαμβάνουν τις διάφορες νοσολογικές οντότητες. Παρόμοιες παρατηρήσεις έχουν γίνει και για τα αυτοάνοσα ηπατικά νοσήματα: παρατηρούνται κι εδώ συνυπάρχουσες εξωηπατικές εκδηλώσεις ανοσολογικής βάσης ή και πλήρη αυτοάνοσα σύνδρομα, όμως η συχνότητα που αυτές απαντώνται, οι ιδιαίτερες μορφές τους και η σχέση τους με την ηπατική νόσο δεν είναι σαφή. Τα αυτοάνοσα ηπατικά νοσήματα είναι χρόνιες φλεγμονώδεις νόσοι όπου παρατηρείται προσβολή διάφορων στοιχείων του ήπατος (ηπατοκυττάρου, χολαγγείων ή ολόκληρου του χοληφόρου συστήματος) από το ανοσιακό σύστημα, χωρίς εμφανή αιτία. Ανάλογα με τη θέση και το είδος προσβολής, τα κυκλοφορόντα αυτοαντισώματα, και το βιοχημικό προφίλ διακρίνονται τρεις οντότητες: η Αυτοάνοση Ηπατίτιδα, η Πρωτοπαθής Χολική Κίρρωση και η Πρωτοπαθής Σκληρυντική Χολαγγειΐτιδα. Σε ορισμένα άτομα παρατηρούνται συγχρόνως ή διαδοχικά στοιχεία από δύο από αυτές τις οντότητες (σύνδρομα επικάλυψης- overlap syndromes). Θα γίνει συνοπτική περιγραφή των αυτοάνοσων ηπατικών νοσημάτων [Πίνακας 1.1] και ακολούθως ανασκόπηση της βιβλιογραφίας για τις αυτοάνοσες εξωηπατικές εκδηλώσεις που παρατηρούνται σε αυτά. *Στο παράρτημα Α παρατίθενται οι επεξηγήσεις των συντομογραφιών και των ξένων όρων. 6

8 Πίνακας 1.1 Χαρακτηριστικά των αυτοάνοσων ηπατικών νοσημάτων Αυτοάνοση Ηπατίτιδα (ΑΗ) Πρωτοπαθής Χολική Κίρρωση (ΠΧΚ) Πρωτοπαθής Σκληρυντική Χολαγγειΐτιδα (ΠΣΧ) Περιπυλαία ηπατίτιδα (διήθηση με Μικροί ενδοηπατικοί χοληφόροι Ενδο- & εξωηπατικοί χ.π. λεμφοκύτταρα, πόροι (προοδευτική φλεγμονή, ίνωση, πλασματοκύτταρα), διαβρωτική (πυλαία & περιπυλαία πάχυνση &στένωση απόφραξη& νέκρωση (piecemeal necrosis), φλεγμονή ίνωση κίρρωση) 2 τελικά κίρρωση. 3, 4 σχηματισμός ροζετών. Μπορεί και 6-10% βλάβες περιορίζονται στα λοβιώδης. 1 μικρά ενδοηπατικά χοληφόρα Συχνά κίρρωση κατά την εμφάνιση (small duct variant). θέση/ είδος βλάβης Διάγνωση Συνδυασμός κλινικών, βιοχημικών, ορολογικών, ιστολογικών κα στοιχείων. - κριτήρια διάγνωσης IAHG (1993, αναθεώρηση 1999) Ευαισθησία 89,8% Σε σύνδρομα επικάλυψης μικρή 1, 5. ειδικότητα -Χολόσταση β/χ (ALP, γgt, bil) για >6 μήνες -αντιμιτοχονδριακά Abs (AMA) -συμβατή βιοψία ήπατος *αποκλεισμός άλλων αιτίων βλάβης (ανεπάρκεια α 1 -αντιθρυψίνης, ν. Wilson, φαρμακευτικής ηπατίτιδας κλπ) 6 -χολόσταση β/χ -χολαγγειογραφικά ευρήματα, (MRCP ή ERCP) -συμβατή βιοψία ήπατος -υποβοηθητική η ανίχνευση αυτοαντισωμάτων στον ορό -30% υπεργαμμασφαιριναιμία 3 *αποκλεισμός άλλων αιτίων Αυτοαντισώματα ~με αυτοαντισώματα &κλινική εικόνα διακρίνονται διάφορες υποομάδες -ΑΝΑ 80% -LKM1 (κατά μικροσωμίων ήπατος &νεφρού): ΑΗ-2 -ANCA -ASMA -anti SLA: προγνωστική αξία 7 -ASGPR -a-lc 8 -ΑΜΑ 90-95% (κατά Ε 2 υπομονάδας δεϋδρογενασών κυρίως Ε 2 -ΠΔΓ ειδικά) 5-10% ΑΜΑ(-): «αυτοάνοση χολαγγειοπάθεια ή ΑΜΑ(-) ΠΧΚ) -ΑΝΑ: (ειδικά για ΠΧΚ) αντι-gp210(προγνωστική αξία) αντι-p62, αντι-lbr αντι-npc(mnd): επιθετική πορεία 9 -p-anca 80-88% (διαγνωστικός δείκτης, αν και σε μικρό ποσοστό 3, 10 σε ΑΗ, ελκώδη κολίτιδα κα) -ΑΝΑ 50% Επιδημιολογικά στοιχεία / : 3,5/1 11 ΑΗ-1: κυρίως νεαρές γυναίκες προεμμηνοπαυσιακής ηλικίας. 23% >60χρ 12 ΑΗ-2: κυρίως σε παιδιά. 1, 76 Επιπολασμός: ~περιοχή Δ. Ευρώπη-Β. Αμερική / (λευκή φυλή) Νορβηγία: 17/ /έτος 11 Ιαπωνία: / Ενήλικες, κυρίως 40-60χρ / : 9/1 Επιπολασμός: ~ περιοχή Β. Ευρώπη-ΗΠΑ 1:2500-1: , 15 Ασία: σποραδικά Έλληνες μετανάστες Αυστραλίας: 1:4800 (vs 1:20000 στο σύνολο του πληθυσμού) 15 Συνήθως ενήλικες 20-40χρ Αιτία χρ. ηπατίτιδας και σε παιδική ηλικία 3 / : 1/2 3,16 Επιπολασμός: σε Καυκάσιους Β. Ευρώπη-ΗΠΑ 8,5-13,6/ Ασία-Ν. Ευρώπη 1,3/

9 Γενετικοί παράγοντες Ετερογένεια ως προς τη γενετική προδιάθεση (γεωγραφική &μεταξύ των διάφορων υποομάδων ΑΗ). 17 1, 17 -DR3 ή DR4 (Β. Ευρώπη, Β. Αμερική) DRB1*07 (LKM1-Γερμανία, Ιταλία, Ν. Αμερική) 11 -πολυμορφισμοί σε γονίδια των ρυθμιστικών ή κυτταροτοξικών Τ λεμφοκυττάρων, σε γονίδια κωδικοποίησης του υποδοχέα της 17, 36, 19 βιταμίνης D κα. Συγγενείς α βαθμού μεγαλύτερες πιθανότητες να νοσήσουν. Γενετική προδιάθεση -πολυμορφισμοί σε γονίδια κωδικοποίησης του υποδοχέα της βιταμίνης D 19 HLA: DR3 (70%) Β8(60-80%) DRB1*03 (45%) DRB1*13 (37%) 21 3,20, 21 Παράγοντε ς κινδύνου Κάπνισμα, ιστορικό ουρολοιμώξεων, συχνή χρήση καλλυντικών 22 Αρνητική σχέση με: -κάπνισμα (ίσως μέσω τροποποίησης 23, 24 ανοσιακής απάντησης). - (+/-)σκωληκοειδεκτομή 23 Κλινικές εκδηλώσεις Πορεία/ πρόγνωση θεραπεία -25% εμφάνιση ως οξεία ηπατίτιδα -συνήθως στοιχεία χρόνιας ηπατίτιδας (κόπωση, άλγος δεξιού υποχονδρίου, ίκτερος & περιστασιακά σημεία ηπατικής ανεπάρκειας) 1 Αργή προοδευτική νόσος. Ακολουθεί πορεία εξάρσεων και μακρόχρονων υφέσεων -Κορτικοστεροειδή:(2-3χρ) +/- -Αζαθειοπρίνη *80% ύφεση νόσου (επεισόδια ύφεσης έξαρσης) 50 *Σε σοβαρές ή καλπάζουσες περιπτώσεις μικρή η ωφέλεια κορτικοστεροειδών 32 -κυκλοσπορίνη -Μεταμόσχευση ήπατος: ανθεκτικές στη θεραπεία ή όταν επέρχεται ηπατική ανεπάρκεια 50 Ασυμπτωματική ανικτερική 6, 15 χολόσταση (60-80%). 50% στα 5 χρόνια θα αναπτύξουν συμπτώματα: κόπωση, ίκτερος, κνησμός, ξανθώματα, Αρθραλγίες, οστεοπόρωση, 15, 25 δυσαπορρόφηση βιταμινών. Αργή αλλά αναπόφευκτη πορεία προς τελικά στάδια (κίρρωση, ηπατική ανεπάρκεια) , 77 Επιβίωση: μ.ό. 8-9,6 χρ. Καλύτερη σε αρχικά 78, 79 ασυμπτωματικούς? υπέρ 15, 77 κατά Πρόγνωση: Mayo Risk Score κα 29, 30 (ηλικία, β/χ, ιστολογία κα) -UDCA: mg/kg/d για 4 χρ. Δέσμευση χολικών οξέων, ανοσοτροποποιητική δράση 33 Καθυστερεί -δεν αναστέλλει- 6, 34 πρόοδο νόσου. -Ανοσοκατασταλτικά: σε ανθεκτικές περιπτώσεις (ανεπαρκή δεδομένα) -Αντιμετώπιση συμπτωμάτων (κνησμός, έλλειψη βιταμινών) 15 -Μεταμόσχευση ήπατος (τελικά στάδια) 25 -μπορεί ασυμπτωματική για χρόνια, με μόνο κάποια επίμονη βιοχημική ανωμαλία ή -μη ειδικά συμπτώματα (κόπωση, κοιλιακά ενοχλήματα απώλεια βάρους και κνησμός, μόλις εμφανισθεί ίκτερος). 3 Επεισόδια χολαγγειΐτιδας Προοδευτική τελικά κίρρωση και ηπατική ανεπάρκεια 4. Επιβίωση: συμπτωματικοί ασθενείς μ.ό χρόνια. Καλύτερη σε: -αρχικά ασυμπτωματικούς ασθενείς (>70% επιβίωση στα 16 χρόνια). -small duct variant (αν και σε ποσοστό 12% η νόσος θα επηρεάσει τελικά και τους μεγαλύτερους αγωγούς). 3 Καμία για αναστολή εξέλιξης. 21 -UDCA:20-30mg/Kg/d βελτίωση β/χ, λειτουργικότητας χοληφόρων & πιθανότητα ανάπτυξης κακοήθειας. Δεν επηρεάζει ιστολογία ή 3, 35 συνολική επιβίωση. -Ενδοσκοπική αντιμετώπιση στενώσεων: βελτίωση χολόστασης & επιβίωσης. 35 -Αντιμετώπιση συμπτωμάτων & επιπλοκών (κνησμός, έλλειψη βιταμινών, βακτηριακή χολαγγειΐτιδα, οστεοπενία κοκ) 3 -Ανοσοκατασταλτικά: σε ορισμένους ασθενείς. 35 -Μεταμόσχευση ήπατος (τελικά στάδια) 21 Στο 20% η νόσος επανεμφανίζεται στα 5 χρόνια. 3,36 8

10 1.2 Εξωηπατικές εκδηλώσεις σε ασθενείς με ΠΧΚ, ΑΗ και ΠΣΧ Ανασκόπηση βιβλιογραφίας Συνοδές εκδηλώσεις στην Πρωτοπαθή Χολική Κίρρωση: Το ποσοστό και το είδος των συνοδών αυτοάνοσων ποικίλλει στις διάφορες έρευνες [Πίνακας 1.2]. Σε μία μεγάλη επιδημιολογική μελέτη, με 113 ασθενείς ΠΧΚ, βρέθηκε ότι το 84% είχαν τουλάχιστον ένα ακόμη αυτοάνοσο νόσημα και το 41% τουλάχιστον δύο. Τα πιο συχνά, με ποσοστά μέχρι 60%, ήταν τα σ. Sjögren και η κερατοεπιπεφυκίτιδα Sicca και ακολουθούν θυρεοειδοπάθειες, σκληρόδερμα, αυτοάνοσα δερματικά νοσήματα κα. 37 Σε μία πιο πρόσφατη έρευνα κοόρτης, με 160 ασθενείς, ο επιπολασμός των συνοδών αυτοάνοσων νοσημάτων ήταν 53%. Σε σύγκριση με ομάδα μαρτύρων, το συστηματικό σκληρόδερμα ήταν η πιο συχνή αυτοάνοση εξωηπατική εκδήλωση. Επίσης, οι ΑΜΑ(-) ασθενείς ήταν πιο πιθανό να έχουν συνυπάρχον αυτοάνοσο νόσημα. 38 Πίνακας 1.2- επιπολασμός αυτοάνοσων νοσημάτων σε ασθενείς με ΠΧΚ Βιβλιογραφικά δεδομένα n Συνοδά αυτοάνοσα % SSc % Raynaud % SjS % Sicca % Αυτοάνοση θυρ/πάθεια % ΡΑ % ΣΕΛ % ΜΝΣΙ % ΠΜ/ΔΜ % ΙΘΠ % Κακοήθης Αναιμία % Ψωρίαση % σχόλια Clarke et al, 1978, HB [39] Culp et al, 1982, ΗΠΑ [40] Zukowski et al, 1998 [41] Howel et al, 2000, ΗΒ [42] Marasini et al, 2001, Ιταλία [43] Watt et al, 2004 [38] Gershwin et al 2005, ΗΠΑ [22] Sakauchi et al 2007, Ιαπωνία [44] 83 27,7 17,0 >16 3,6 Συστηματικός έλεγχος για SSc. Έλεγχος Sicca μόνο σ αυτούς / 1 ψωρίαση ,0 8,0 66,0 19,0 10, ,0 9,0 32,0 7,0 9, ,0 10,0 17,0 13,0 Οι συγγενείς παρόμοια ποσοστά, αλλά μεγαλύτερα από μάρτυρες ,7 12,3 3,5 3,5 1,8 1,8 0,6 0, ,0 (53) 3,0 24,0 4,0 19,0 13,0 1,5 0 1,0 4, ,0 2,0 12,0 10,0 9,0 10,0 3,0 0, ,7 12,4 10,3 9

11 Κάποιες έρευνες προσπάθησαν να συσχετίσουν τη συνύπαρξη αυτοάνοσων εκδηλώσεων με τη φυσική πορεία της ΠΧΚ (σε ασθενείς ασυμπτωματικούς κατά τη διάγνωση της ΠΧΚ), αλλά τα αποτελέσματα ήταν αντικρουόμενα. Σε μία μελέτη ο μέσος χρόνος επιβίωσης ήταν μικρότερος για τους ασθενείς που είχαν συνοδό αυτοάνοσο νόσημα 88 15, 41, 46, ενώ σε άλλες 2 η συνύπαρξη δεν είχε προγνωστική αξία. Η θεραπεία με ουρσοδεοξυχολικό οξύ (UDCA) δε φαίνεται να επηρεάζει τα συνοδά αυτοάνοσα νοσήματα, απαιτείται λοιπόν ξεχωριστή θεραπεία για το καθένα. 41 Συνοδές εκδηλώσεις στην Αυτοάνοση Ηπατίτιδα: Στην αυτοάνοση ηπατίτιδα επίσης φαίνεται πως ασθενείς με συνοδά αυτοάνοσα νοσήματα έχουν ευνοϊκότερη πορεία, που ίσως συνδέεται με καλύτερη απάντηση αυτών των ασθενών στα κορτικοστεροειδή, με διαφορές στο γονότυπο ή στα κυκλοφορόντα αυτοαντισώματα. 47 Στον Πίνακα 1.3 φαίνεται η συχνότητα εξωηπατικών εκδηλώσεων σε ασθενείς με ΑΗ από τέσσερεις σειρές ασθενών. Πίνακας 1.3- επιπολασμός αυτοάνοσων νοσημάτων σε ασθενείς με ΑΗ- Βιβλιογραφικά δεδομένα n Συνοδά αυτοάνοσα SSc % Raynaud % SjS % Sicca % Αυτοάνοση θυρ/πάθεια ΡΑ % ΣΕΛ % ΜΝΣΙ % ΠΜ/ΔΜ % ΙΘΠ % ΙΦΝΕ % IDDM % σχόλια Parveen et al, 1998, Β.Αμερικ ή [13] Parveen et al, 1998, Ασία [13] Milkiewicz et al, 1999, Η.Β. [47] Fan et al, 2005, Κίνα [19] 95 34,0 2,1 6,3 13,9 4,2 6, ,0 4,3 17,0 8,5 6,4 2,1 4,3 4,3 Ασία: συσχέτιση με HLA A 2 B. Αμερική: με DR4 68* 44,0 5,9 5,8 1,5 1,5 1,5 2,9 4,4 *αναδρομική σε μεταμοσχευμένους ασθενείς 58 12,2 4,1 8,2 Συνοδές εκδηλώσεις στην Πρωτοπαθή Σκληρυντική Χολαγγειΐτιδα: Η ΠΣΧ συνδέεται στενά με την ελκώδη κολίτιδα (70-80% των ασθενών πάσχουν και από ΕΚ). 16,21 Ανεξάρτητα από τη σχέση αυτή, το 24% των ασθενών εμφανίζει τουλάχιστον ένα ακόμη αυτοάνοσο νόσημα, με πιο συχνές τις αυτοάνοσες θυρεοειδοπάθειες (8,4% ) και τον ινσουλινοεξαρτωμένο διαβήτη (~10,0%). 21 Ασθενείς με συνοδά αυτοάνοσα νοσήματα δε διαφέρουν ως προς τα κλινικά χαρακτηριστικά τους από εκείνους χωρίς συνοδό νόσημα. 21 Η συνύπαρξη ρευματοειδούς αρθρίτιδας αποτελεί για ορισμένους συγγραφείς κακό προγνωστικό 3, 10 σημείο, για γρήγορη εξέλιξη σε κίρρωση. 10

12 Πίνακας 1.4: επιπολασμός αυτοάνοσων νοσημάτων σε ασθενείς με ΠΣΧ Βιβλιογραφικά δεδομένα n Συνοδά αυτοάνοσα SSc % Raynaud % SjS % Αυτοάνοση θυρ/πάθεια ΡΑ % ΣΕΛ % ΜΝΣΙ % ΠΜ/ΔΜ % Κακοήθης Αναιμία % ΙΦΝΕ % IDDM % Ψωρίαση % σχόλια Saarinen et al, 2000, Σουηδία [21] ,0-8,4 3,4 1,7-83,0 10,1 4,2 Αν εξαιρεθεί ΕΚ, 25% είχαν κάποιο αυτοάνοσο νόσημα. Vs 9% σε μάρτυρες (ΕΚ χωρίς ΠΣΧ). ΙΦΝΕ: 75% ΕΚ 8% ν. Crohn Ακολουθεί ιδιαίτερη αναφορά στις συχνότερες εξωηπατικές εκδηλώσεις: 1.3 σύνδρομο Sjögren (SjS) κερατοεπιπεφυκίτιδα Sicca. Σε ασθενείς με SjS η ΠΧΚ απαντάται σε ποσοστό 4-6%. 70,5 Ο πιο ευαίσθητος δείκτης για υποκείμενη ηπατική νόσο στο πρωτοπαθές SjS είναι τα αντισώματα ΑΜΑ. 76 Όσον αφορά στη συχνότητα του συνδρόμου σε ασθενείς με ΠΧΚ, σε πολλές μελέτες αναφέρεται ως η συχνότερη συνυπάρχουσα αυτοάνοση εξωηπατική εκδήλωση, με συχνότητα που κυμαίνεται μεταξύ 47-81% 37,40 [Πίνακας 1.5] Πίνακας 1.5 επιπολασμός SjS & σ. Sicca σε ασθενείς με ΠΧΚ 23,7% (Tsianos et al 1990, ΗΠΑ, σειρά περιστατικών, n=38) [48] [συμπτώματα στο 47,4%, σοβαρά στο 10,5%. Τα anti-la & anti-ro δεν συσχετίζονται με τα συμπτώματα. AMA 92,1%, ANA 5,3%, RFs 13,2%, antidna 18,4%, antiro 10,5%, antila 0%, antirana 23,7% 26,9% (Uddenfeldt et al 1991, Σουηδία, σειρά περιστατικών, n=26) [49] [Κάποια στοιχεία στο 73%. ανοσοσφαιρινών & RFs αλλά δεν συσχετίστηκαν με SjS] 17,5 % (Dorner et al 1994, ασθενών/μαρτύρων, n=40 [μάρτυρες 0% - p <0.05]) [50] [θετική συσχέτιση με anti-ro. Όλοι οι anti-ro+ είχαν SjS] 17,4%(Parikh-Patel et al 2001, ΗΠΑ, ασθενών/μαρτύρων, ερωτηματολόγια, n=241[p <0.05]) [51] 3,5% (Marasini et al 2001, Ιταλία, επιδημιολογική, n=150 [παρόμοια με γενικό πληθυσμό]) [43] [ασθενείς SjS: θετικά κυρίως τα anti-ro. Στο 1/3 σε συνύπαρξη με anti-la. Επίσης, θετικά RFs&ENA] 4,0% (Watt et al 2004, HB, σειρά ασθενών, n=160) [38] Αν υπολογισθούν και οι πιθανές διαγνώσεις 25% SjS [οφθαλμικά συμπτώματα πιο πιθανή συμπτωματική ΠΧΚ (κόπωση/κνησμός 79% vs 36%) ] 10,0%(Gershwin et al 2005, ΗΠΑ, ασθενών/μαρτύρων, τηλεφωνική, n=1032 [μάρτυρες 0,5% p<0.05]) [22] Κερατοεπιπεφυκίτιδα sicca: 72,0% (Golding et al 1970, ΗΒ, σειρά περιστατικών, n=18) [52] [11ασθενείς και ξηροστομία, 2 και παρακλινικά ευρήματα SjS] 66,0% (Culp et al 1982, ΗΠΑ, επιδημιολογική, n=113) [40] 35,0 % (Dorner et al 1994, ασθενών/μαρτύρων n=40 [μάρτυρες 0% - p <0.05]) [50] 68,4% (Mang et al 1997, Καναδάς, σειρά περιστατικών/τηλεφωνική, n=95) [53] 32,0% (Zukowski et al 1998, ΗΠΑ, κοόρτης, n=180) [41] 11

13 Πιο πρόσφατες έρευνες δίνουν μικρότερη συχνότητα (3,5-27%) και αυτό φαίνεται 22, 48,49,50,51 πως οφείλεται στην εφαρμογή αυστηρότερων κριτηρίων για τη διάγνωση. Στις περισσότερες μελέτες, ανεξάρτητα από την παρατηρούμενη συχνότητα του SjS, συμπτώματα σχετιζόμενα με το σύνδρομο (ξηροφθαλμία Sicca ή ξηροστομία) αναφέρονται σε υψηλά ποσοστά, έως 70%. 40, 41, 50, 70, 74 [Πίνακας 1.5] Έχει προταθεί πως τα συμπτώματα αυτά δεν είναι ένδειξη συνυπάρχοντος SjS αλλά αποτελούν εκδηλώσεις της ίδιας της ΠΧΚ, ως σύνθετης ασθένειας. Και στην αυτοάνοση ηπατίτιδα, παλαιότερες μελέτες βρίσκουν μεγαλύτερα ποσοστά συνύπαρξης με SjS (έως 43%). 70 Έκτοτε, δεν υπάρχουν τόσο συχνές αναφορές για το σύνδρομο Sjögren ή την κερατοεπιπεφυκίτιδα Sicca, αν και τα αυτοαντισώματα Ro- SSA και λιγότερο τα La-SSB βρίσκονται συχνά θετικά (τα anti-ro 34,7% σε 99 ασθενείς στη Β. Αμερική και 57,4% σε 47 ασθενείς στην Ασία, τα anti-la 3,1% και 4,2% αντίστοιχα). 76 Η συχνότητα του SjS σε αυτές τις ομάδες ασθενών ήταν 6,3% και 17,0% αντίστοιχα. Σε 2 περιπτώσεις (1,4%) συνυπήρχε και αυτοάνοση θυρεοειδοπάθεια. Οι περισσότεροι ασθενείς είχαν θετικό κάποιο από τα anti-ro και anti-la, ενώ 2 ασθενείς είχαν θετικά Ro και Cenp-B αυτοαντισώματα. Τα anti-ro και anti-la φαίνονται λοιπόν ευαίσθητα για την ανίχνευση του SjS, αλλά συχνά δε συνοδεύονται από το σύνδρομο. Στην ΠΣΧ έχουν δημοσιευθεί μόνο μεμονωμένες περιπτώσεις συνύπαρξης με SjS ή κερατοεπιπεφυκίτιδα sicca Θυρεοειδική δυσλειτουργία - Αυτοάνοση θυρεοειδοπάθεια: Αντιθυρεοειδικά αντισώματα ανιχνεύονται συχνά στον ορό ασθενών με ΠΧΚ. Τα αντιμικροσωμιακά αυτοαντισώματα έχουν αναφερθεί σε ποσοστό έως 34%, αλλά στις περισσότερες έρευνες το ποσοστό των θυρεοειδικών αυτοαντισωμάτων γενικά αντιμικροσωμιακά, αντιθυρεοσφαιρινικά- κυμαίνεται μεταξύ 20-26%. 55, 56 Η ύπαρξη αυτοαντισωμάτων δε συνοδεύεται απαραίτητα από δυσλειτουργία του θυρεοειδούς αδένα ούτε η απουσία τους αποκλείει την αυτοάνοση θυρεοειδοπάθεια. 55 Σε μελέτες που προέρχονται από τις ΗΠΑ και το ΗΒ, η συχνότητα της αυτοάνοσης θυρεοειδοπάθειας σε ασθενείς με ΠΧΚ -κυρίως θυρεοειδίτιδα Hashimoto και λίγες περιπτώσεις νόσου Graves- είναι 9-19%, αυξημένη σε σχέση με το γενικό πληθυσμό. Στις ίδιες μελέτες, η πιο συχνή διαταραχή του θυρεοειδούς είναι ο υποθυρεοειδισμός (11,5-22%). 37, 40, 55, 56 [Πίνακας 1.6] Πίνακας 1.6 επιπολασμός αυτοάνοσης θυρεοειδοπάθειας σε ασθενείς με ΠΧΚ 14,0% (Crowe et al 1980, σειρά ασθενών, n=95) [56] [11,5% υποθυρεοειδισμός, 26% αντιθυρεοειδικά Abs. συσχέτιση Abs δυσλειτουργία δακρυικών αδένων] 19,0% (Culp et al 1982, ΗΠΑ, επιδημιολογική, n=113) [40] [12% υποθυρεοειδισμός] 17,2% (Elta et al 1983, ΗΒ, σειρά ασθενών, n=58) [55] [22% υποθυρεοειδισμός 34% αντιμικροσωμιακά (11με Φ.Τ. ορμονών), 20% κατά θυρεοσφαιρίνης (5 με Φ.Τ. ορμονών)] 12,8% (Zukowski et al 1998, ΗΠΑ, κοόρτης, n=180) [Θυρεοειδίτιδα Hashimoto] [41] [7% υποθυρεοειδισμός] 10,0% (Howel et al 2000, HB, ασθενών/μαρτύρων, n=100 [μάρτυρες 6%] ) [42] [OR 1,8 (0,7-4,4) / συγγενείς των ΠΧΚ 13% OR 2,2(0,9-5,1)] 19,0% (Watt et al 2004, HB, σειρά ασθενών, n=160) [38] με τον υπολογισμό και πιθανών περιπτώσεων 23% θυρ/πάθεια [4%ΑΤΑ-TPO+ χωρίς άλλη ένδειξη] 9,0% (Gershwin et al 2005, ΗΠΑ, τηλεφωνική, n=1032 [μάρτυρες 1% - p <0,05])[22] 12

14 Τα αντιθυρεοειδικά αντισώματα συσχετίστηκαν με δυσλειτουργία των δακρυικών αδένων σε ασθενείς με ΠΧΚ. 56, 57. Στην ΑΗ, αυτοάνοση θυρεοεοδοπάθεια απαντάται σε ποσοστά 4,0-14,0%. 76, 19, 47 [Πίνακας 1.2] Σε μία μελέτη με ασθενείς από τη Β. Αμερική και την Ιαπωνία, υπήρχαν διαφορές στους δύο πληθυσμούς (13,9% vs 8,5%). Δεν παρατηρήθηκε σχέση με άλλα αυτοαντισώματα ή νοσήματα, αλλά στους ασθενείς της Β. Αμερικής η αυτοάνοση θυρεοειδοπάθεια (τόσο η ν. Graves -3,5%- όσο και ν. Hashimoto -10,5%) συσχετίστηκε με τους γονότυπους HLA DR 3 & B Αναφέρονται και σύνδρομα επικάλυψης ΠΧΚ-ΑΗ που συνοδεύονται από αυτοάνοση θυρεοειδοπάθεια. 58 Στην ΠΣΧ οι θυρεοειδοπάθειες είναι από τις συχνότερες εξωηπατικές εκδηλώσεις (8-10%), αν εξαιρεθεί η φλεγμονώδης νόσος του εντέρου Σκληρόδερμα (SSc): Οι πρώτες παρατηρήσεις συνύπαρξης σκληροδέρματος και ΠΧΚ έγιναν το Αργότερα, με τη δημοσίευση περισσότερων ανάλογων περιστατικών, θεωρήθηκε πως η συνύπαρξη δεν αποτελεί τυχαίο γεγονός αλλά αντιπροσωπεύει 59, 60, 94, 62 συγκεκριμένο σύνδρομο. Η μελέτη των ασθενών έδειξε πως, όταν το σκληρόδερμα συνυπάρχει με ΠΧΚ, συνήθως εμφανίζεται με τη μορφή του περιορισμένου σκληροδέρματος και μάλιστα ως ατελές σύνδρομο CREST (C: επασβεστώσεις R: φαινόμενο Raynaud E: υποκινησία οισοφάγου S: σκληροδακτυλία T: τηλαγγειεκτασίες). Αυτοαντισώματα κατά του κεντρομεριδίου και κερατοεπιπεφυκίτιδα ήταν τα δύο άλλα συστατικά του συνδρόμου, για το οποίο προτάθηκε το όνομα PACK (Primary biliary cirrhosis, Anticentromere antibody, CREST syndrome and Keratoconjunctivitis Sicca). 63 Ο όρος δεν επικράτησε, αλλά η συνύπαρξη των δύο νοσημάτων επιβεβαιώθηκε και σε άλλες μελέτες. Σε ασθενείς με σκληρόδερμα η ΠΧΚ είναι η πιο συχνή ηπατική διαταραχή (έως 51% των ηπατικών διαταραχών), ειδικά αν εμφανίζουν χολόσταση και θετικά αντικεντρομεριδιακά αντισώματα στον ορό (OR: 15,8 vs 0). Η ανεύρεση στο ήπαρ κάποιων από αυτούς τους ασθενείς και αλλοιώσεων οζώδους αναγεννητικής υπερπλασίας οδήγησαν ορισμένους συγγραφείς στην υπόθεση ότι η τελευταία αντιπροσωπεύει πρώιμο ιστολογικό στάδιο της ΠΧΚ. 64 Η συχνότητα του σκληροδέρματος σε ασθενείς με ΠΧΚ ποικίλλει στις διάφορες μελέτες μεταξύ 2-21% [Πίνακας 1.7]. Το μεγάλο εύρος στην παρατηρούμενη συχνότητα του σκληροδέρματος στους ασθενείς με ΠΧΚ οφείλεται κυρίως στη διαφορετική μεθοδολογία που χρησιμοποιείται στις μελέτες για την αναζήτηση σκληροδέρματος. Σε όσες γίνεται συστηματικός έλεγχος με παρακλινικές εξετάσεις, όπως κατάποση με βάριο, δοκιμασίες πνευμόνων ή δερματική βιοψία, σε όλους τους ασθενείς, το ποσοστό είναι πιο υψηλό. 39, 60 Σε όσες περικλείονται μόνο 22, 65 κλινικά εμφανείς ή ήδη διαγνωσμένες περιπτώσεις η συχνότητα είναι μικρότερη. Τα αντισώματα κατά του κεντρομεριδίου (ΑΚΑ Cenp-B) ανιχνεύονται 66, 60, 39 στους περισσότερους ασθενείς με ΠΧΚ που αναπτύσσουν σκληρόδερμα. Υπάρχει θετική συσχέτιση με το σύνδρομο CREST, ειδικά όταν είναι παρόντα περισσότερα του ενός συστατικά του

15 Πίνακας 1.7 επιπολασμός σκληροδέρματος σε ασθενείς με ΠΧΚ 3,0% (Sherlock et al 1973, σειρά ασθενών, n=100) [67] 17,0% (Clarke et al 1978, ΗΒ, σειρά ασθενών, n=83) [39] 2 CREST & 12 με περιορισμένες δερματικές βλάβες 18,0% (Bernstein et al 1982, ΗΒ, σειρά ασθενών, n=110) [60] Προφανώς κάποιοι ασθενείς ίδιοι με [39]. 50% AΚA +. Ειδικά τα AΚA για SSc σε ΠΧΚ 3 C, 13 R, 3 E, 19 S, 4 T. Όλοι περιορισμένες δερματικές βλάβες (περιστοματικά, χεριών). 1 πνευμονική συμμετοχή. 50% των SSc και Sicca. 9,7% (Culp et al 1982, ΗΠΑ, επιδημιολογική, n=113) [40] 8 CREST & 3 διάχυτο SSc. Επιπλέον, 9 ασθενείς Raynaud 20,8% (Makinen et al 1983, Καναδάς ΗΒ, ορολογική, n=48) [68] AΚA+ 29%(14) οι 7 τουλάχιστον 1 σημείοcrest & 2 πλήρες (5C, 7R, 3E, 6S, 6T)[64%]. Απ τους AΚA- 1 διάχυτο σκληρόδερμα 12,3% (Marasini et al 2001, Ιταλία, επιδημιολογική, n=150) [43] 8,8% περιορισμένο (3 RS, 3 RT, 6 R) / 3,5% διάχυτο. Κανείς σπλαχνική συμμετοχή. Όλοι οι SSc είχαν Raynaud και AΚA+, αλλά όχι όλοι οι Raynaud ή AΚA+ είχαν SSc 3,0% (Watt et al 2004, HB, σειρά ασθενών, n=160) [38] Κανείς με σοβαρή σπλαχνική νόσο ή πνευμονική συμμετοχή. Scl-70- Αν περιληφθούν και πιθανές περιπτώσεις 8% σκληρόδερμα. ANA+ πιο συχνά σε ασθενείς με SSc 2,0% (Gershwin et al 2005, ΗΠΑ, τηλεφωνική, n=1032 [μάρτυρες 0% - p <0.05])[22] 7,4% (Rigamonti et al 2006, ΗΒ, σειρά ασθενών, n=580) [65] Από βάση δεδομένων, μελετήθηκαν μόνο όσοι ήδη διαγνωσμένοι. 6,9% περιορισμένο. Αντίθετα με την ΠΧΚ, οι άλλες δύο αυτοάνοσες ηπατοπάθειες δεν παρατηρούνται συχνά σε ασθενείς με σκληρόδερμα, αν και σε σειρές ασθενών με ΑΗ το σκληρόδερμα αναφέρεται σε ποσοστό έως 6% (2,1 5,9%). 76, 47, 60 Τα anti-cenp-b αναφέρονται σε συχνότητα 23-34%, αλλά δε συνδέονται απαραίτητα με κάποια μορφή σκληροδέρματος. Σε σειρά 45 ασθενών με ΑΗ από την Ασία, 8 άτομα είχαν σκληρόδερμα, αλλά 2 μόνο είχαν θετικά anti-cenp-b και οι υπόλοιποι είχαν θετικά anti-ro ή anti-la αυτοαντισώματα. 76 Από τις μελέτες αυτές και από αναφορές περιστατικών φαίνεται πως η 64, 69 διάγνωση του σκληροδέρματος προηγείται συνήθως της διάγνωσης της ΑΗ. 1.6 Ρευματοειδής Αρθρίτιδα Εκδηλώσεις από τις αρθρώσεις: Η αρθρίτιδα είναι συχνό εύρημα στην ΠΧΚ. Ειδικά σε παλαιότερες μελέτες, συμπτώματα από τις αρθρώσεις είναι τα συχνότερα αρχικά συμπτώματα. Έχουν περιγραφεί διάφοροι τύποι αρθροπάθειας και το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι η χρησιμοποίηση ασαφών ή μη ειδικών κριτηρίων για τη διάγνωσή τους. Τόσο η ρευματοειδής αρθρίτις όσο και η ΠΧΚ είναι σπάνιες στο γενικό πληθυσμό, όμως η συνύπαρξή τους έχει παρατηρηθεί. 70 Περίπου 9% των ασθενών με ΠΧΚ παρουσιάζει μη ρευματική φλεγμονώδη πολυαρθρίτιδα, ενώ παρατηρούνται συχνά και μη φλεγμονώδεις μυοσκελετικές διαταραχές, όπως υπερτροφική οστεοαρθροπάθεια, οστεοπόρωση, ανάγγειος 70, 71, 72, 73 νέκρωση, που σχετίζονται με εναποθέσεις χοληστερόλης. 14

16 Ποσοστό 30-50% των ασθενών με ΠΧΚ εμφανίζει οστεοπενία, οστεομαλακία και ελαττωματική επιμετάλλωση οστών συνήθως δευτεροπαθή σε ανεπάρκεια βιταμίνης D. Η συμπτωματική φλεγμονώδης αρθροπάθεια ποικίλλει μεταξύ 4-50% και μπορεί να εμφανισθεί και στην ασυμπτωματική φάση της ΠΧΚ. 74 Ρευματοειδής αρθρίτιδα αναφέρεται στην ΠΧΚ σε ποσοστά 1,0-17,0%. [Πίνακας 1.8] Τα διαφορετικά ποσοστά -μεγαλύτερα σε παλαιότερες μελέτεςαντανακλούν τα διαφορετικά κριτήρια κατάταξης. Οι ασθενείς με ΠΧΚ πάσχουν από διάφορα αρθρικά συμπτώματα και χρειάζονται αυστηρά κριτήρια για ΡΑ. 43 Στην ΑΗ η μεγαλύτερη παρατηρούμενη συχνότητα ΡΑ είναι 6,4% σε ασθενείς της Β. Αμερικής. 76 [Πίνακας 1.8] Αναφέρεται επίσης περίπτωση γυναίκας με σύνδρομο Felty στην οποία η αυτοψία ήπατος έδειξε συνύπαρξη ΑΗ. 75 Πίνακας 1.8 επιπολασμός Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας σε ασθενείς με ΠΧΚ & ΑΗ ΠΧΚ 5,6% (Golding et al 1970, ΗΒ, σειρά περιστατικών, n=18) [52] [μελέτη για SjS σε ΠΧΚ. 1/18 Ρ.Α & SjS.] 5,0% (Sherlock et al 1973, σειρά ασθενών, n=100 - Παρόμοιο % με πληθυσμό μελέτης.) [67] [ ~50% των ΠΧΚ είχαν + RFs, αλλά όχι απαραίτητα ΡΑ. Στο 68% η διάγνωση της ΡΑ προηγήθηκε (11,8 χρόνια κατά μέσο όρο)] 1,2% (Clarke et al 1978, σειρά περιστατικών, n=83, παρόμοιο με γενικό πληθυσμό) [39] [Συνολικά 4,8% φλεγμονώδης αρθρίτις: 1 ΡΑ, 1 ψωριασική & 2 οροαρνητικές 9,0% (Culp et al 1982, ΗΠΑ, επιδημιολογική, n=113) [40] [δεν πληρούν όλα τα κριτήρια. Πιθανώς αρθρίτις σχετιζόμενη με ΠΧΚ ] 17,0% (Howel et al 2000, HB, ασθενών/μαρτύρων, n=100 [μάρτυρες 9% - p <0.05] ) [42] 1,8% (Marasini et al 2001, Ιταλία, επιδημιολογική, n=170 ) [43] [αυξημένη σε σχέση με % ΡΑ σε γενικό πληθυσμό χώρας] 1,1% (Siegel et al 2003, ΗΒ, ανασκόπηση φακέλων, n= 2346) [70] AMA+ ΠΧΚ. Αν περιληφθούν και μη βέβαιες περιπτώσεις 2,2% ΡΑ 13,0% (Watt et al 2004, HB, σειρά ασθενών, n=160) [38] 71% αυτών RFs+. Αν περιληφθούν και πιθανές περιπτώσεις 17% ΡΑ 10,0% (Gershwin et al 2005, ΗΠΑ, τηλεφωνική, n=1032 [controls 8% - p not sig])[22] 10,3% (Sakauchi et al 2007, Ιαπωνία, ανάλυση ιατρικών φακέλων, n=6423) [44] ΑΗ 6,4% (Parveen et al 1998, Ιαπωνία, επιδημιολογική ορολογική, n=47) [13] 4,2% (Parveen et al 1998, Β. Αμερική, επιδημιολογική ορολογική, n=95) [13] 1,5% (Milkiewicz et al 1999, ΗΒ, σειρά ασθενών, n=68 ) [47] 1.7 Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος (ΣΕΛ) Ηπατικές διαταραχές παρατηρούνται στον συστηματικό ερυθηματώδη λύκο (ΣΕΛ) σε ποσοστό 23-50%, κυρίως ως παρενέργειες της φαρμακευτικής αγωγής ή λόγω άμεσης προσβολής του οργάνου από τη νόσο. Σε ένα πολύ μικρό ποσοστό οφείλονται σε συνύπαρξη με πρωτοπαθή ηπατική νόσο. 76 Έχουν δημοσιευθεί 13 μεμονωμένα περιστατικά συνύπαρξης ΠΧΚ με ΣΕΛ. 77, 78, 79, 80 Σε μία από αυτές προηγήθηκε η διάγνωση του ΣΕΛ, ενώ στις υπόλοιπες έγινε 0,5-10 χρόνια μετά τη διάγνωση της ΠΧΚ. Σε 2 ασθενείς συνυπήρχε σ. Sjögren και σε μία ΡΑ. Ο ΣΕΛ στην πλειοψηφία των περιπτώσεων εμφανίστηκε με συμπτώματα από τις αρθρώσεις και πολυορογονίτιδα, ενώ, εκτός από τα ΑΝΑ, τα συχνότερα 15

17 ανιχνεύσιμα αυτοαντισώματα ήταν τα anti-dsdna και λιγότερο τα anti-sm και anti- Ro αυτοαντισώματα. Αξιοσημείωτο είναι πως, στις περισσότερες περιπτώσεις, η εμφάνιση υψηλού τίτλου ΑΝΑ ακολουθήθηκε από σημαντική ελάττωση έως εξαφάνιση των ΑΜΑ 77, 78, 80 ορολογικά. Σε τρεις μελέτες έχει διερευνηθεί η συχνότητα του ΣΕΛ σε ασθενείς με ΠΧΚ [Πίνακας 1.9]. Στις δύο, όπου εφαρμόστηκαν αυστηρά κριτήρια διάγνωσης, ο ΣΕΛ διαγνώσθηκε σε ποσοστό 1,8% και 1,0%. 43, 38 Αν και η συχνότητα είναι χαμηλή (1,0-3,0%), στις δύο από αυτές είναι αυξημένη σε σχέση με την παρατηρούμενη στον 38, 22 πληθυσμό αναφοράς ή την ομάδα μαρτύρων. Πίνακας 1.9 επιπολασμός Συστηματικού Ερυθηματώδους Λύκου σε ασθενείς με ΠΧΚ & ΑΗ - ΠΧΚ 1,8% (Marasini et al 2001, Ιταλία, επιδημιολογική, n=170 ) [43] [παρόμοια με γενικό πληθυσμό] 1,0% (Watt et al 2004, ΗΒ, n=160) [38] [1 ΣΕΛ&ΡΑ. Αυξημένο σε σχέση με τοπικό πληθυσμό επιδημιολογικά δεδομένα 0,2%] 3,0% (Gershwin et al 2005, ΗΠΑ, τηλεφωνική, n=1032 [μάρτυρες 0,5% - p <0.05])[22] [αυξημένο και σε συγγενείς α βαθμού: 5%. ΣΕΛ παράγοντας κινδύνου για ΠΧΚ] ΑΗ 2,1% (Parveen et al 1998, Ιαπωνία, επιδημιολογική ορολογική, n=47) [13] 0% (Parveen et al 1998, Β. Αμερική, επιδημιολογική ορολογική, n=95) [13] 1,5% (Milkiewicz et al 1999, ΗΒ, σειρά ασθενών, n=68 ) [47] Περιπτώσεις ΑΗ στον συστηματικό ερυθηματώδη λύκο, αρχικά θεωρήθηκαν εκδηλώσεις του ίδιου του λύκου στο ήπαρ (λυκοειδής ηπατίτιδα). 76 Τα διεθνή κριτήρια για τη διάγνωση της ΑΗ (IAHG 1999) δεν βοηθούν με αξιοπιστία στη διάκριση ΑΗ επί εδάφους ΣΕΛ από την ηπατίτιδα λύκου και θα πρέπει να γίνεται προσεκτική εκτίμηση των ιστολογικών ευρημάτων. 81 Έχουν περιγραφεί περιπτώσεις συνύπαρξης αυτοάνοσης ηπατίτιδας ΣΕΛ, όπου ο ΣΕΛ συνήθως διαδράμει ήπια, χωρίς σοβαρή σπλαχνική συμμετοχή και υπάρχει καλή 81, 106, 83 απάντηση των δύο νοσημάτων στη θεραπεία. Σε σειρές ασθενών με ΑΗ, ερυθηματώδης λύκος έχει διαγνωσθεί σε ποσοστό 1,5-2%. 47, 76 [Πίνακας 1.9] 1.8 Αντιφωσφολιπιδικό Σύνδρομο (ΑΦΣ) Έχουν δημοσιευθεί, και στην Ελλάδα, αρκετά μεμονωμένα περιστατικά συνύπαρξης του ΑΦΣ με αυτοάνοση ηπατίτιδα και με πρωτοπαθή χολική κίρρωση. 84, 85, 86, 87, 88, 89, 90 Η συχνότητά του στις αυτοάνοσες ηπατοπάθειες δεν έχει προσδιορισθεί, αλλά έχουν γίνει ορολογικές μελέτες για την συχνότητα των αντιφωσφολιπιδικών αντισωμάτων. 91, 92, 93 [Πίνακας 1.10] Τα acl τάξης IgM έχουν προταθεί ως δείκτης ενεργότητας της ΠΧΚ. 93 Σε μεγάλη σειρά Ελλήνων ασθενών με ΠΧΚ (n=99), αντισώματα κατά καρδιολιπίνης ανιχνεύθηκαν στο 45,7% και σχετίζονταν με χειρότερη πρόγνωση (Mayo Risk Score), με την παρουσία κίρρωσης και με εντονότερη ηπατική φλεγμονή (ειδικά τα acl 16

18 τάξης IgM σχετίστηκαν με επίπεδα ALP & γgt). 91 Δεν υπήρχε συσχέτιση με ιστορικό θρομβώσεων ή αποβολών, παρά μόνο με θρομβοκυττοπενία. Πίνακας 1.10 συχνότητα αντιφωσφολιπιδικών αντισωμάτων σε ΠΧΚ, ΠΣΧ, ΑΗ + a CL % +a PS % GPI % γενικά IgG IgM γενικά IgG IgM IgG IgM (n) 85,0* 75,0 75,0** 59,0 ΠΧΚ von Landenberg et al (51) 2005, Γερμανία [93] 89,0** 4,0 83,0 ΑΗ (48) Zachou et al 2005, 45,5* 27,3* 27,3* 2,0 ΠΧΚ Ελλάδα [91] 26,8* 19,5* 9,8* 2,4 (99) ΠΣΧ (41) Liaskos et al 2004, Ελλάδα [92] 50,7* 39,0* 23,7* 3,4* ΑΗ (59) * στατιστικά σημαντικά αύξηση σε σχέση με υγιείς μάρτυρες ** στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ των δύο ομάδων Σε 41 ασθενείς με ΠΣΧ το ποσοστό των θετικών acl ήταν 26,7% και υπήρχε θετική συσχέτιση με ιστορικό αποβολών και θρομβώσεων, με τα επίπεδα ALP και με θετικά anti-dsdna. 91 Τα acl στους ασθενείς με ΠΧΚ και ΠΣΧ ήταν σημαντικά αυξημένα σε σχέση με ομάδα υγιών μαρτύρων. Από τους ίδιους ερευνητές, τα acl τάξης IgG σε 41 ασθενείς με ΑΗ ανιχνεύθηκαν σε ποσοστό 39% και σχετίστηκαν με τη σοβαρότητα της νόσου (ιστολογικό στάδιο), αλλά όχι με κλινικές εκδηλώσεις ΑΦΣ. 92 Τα αντικαρδιολιπινικά αντισώματα ήταν σημαντικά αυξημένα σε σχέση με ομάδα υγιών και ασθενών (HCV, HBV, μη αυτοάνοσες ηπατοπάθειες) μαρτύρων. Τα αcl είναι αυξημένα και σε ασθενείς με Ηπατίτιδα C, κάτι που ίσως δείχνει τη σχέση τους με την ηπατική βλάβη καθαυτή, ασχέτως της αρχικής αιτίας που την προκάλεσε. 91 Τα β 2 -GPI αντισώματα που σχετίζονται περισσότερο με τις κλινικές εκδηλώσεις του ΑΦΣ, δεν ανιχνεύονται συχνά στις αυτοάνοσες ηπατοπάθειες, ενώ και τα acl που ανιχνεύονται συχνά είναι συνήθως σε χαμηλό τίτλο θετικά. 1.9 Πολυμυοσίτιδα Δερματομυοσίτιδα: Έχουν δημοσιευτεί μεμονωμένα περιστατικά συνύπαρξης αυτών των νοσημάτων με ΠΧΚ και ΑΗ. 69, 94, 95 Στους ασθενείς με ΠΧΚ συνυπήρχε αυτοάνοση θυρεοειδοπάθεια ή αντιθυρεοειδικά αντισώματα και σε μία ασθενή με ΑΗ συνυπήρχε σκληρόδερμα. Σε δύο μεγάλες μελέτες σε ασθενείς με ΠΧΚ η συχνότητα της πολυμυοσίτιδας ήταν 0,6%, αυξημένη σε σχέση με ομάδα μαρτύρων (0,1%), χωρίς 22, 43 στατιστικά σημαντική διαφορά. 17

19 1.10 Μικτή Νόσος Συνδετικού Ιστού (ΜΝΣΙ): Σε ασθενείς με ΠΧΚ, μικτή νόσος συνδετικού ιστού βρέθηκε σε ποσοστό 0,6%, ενώ έχουν δημοσιευτεί μεμονωμένες περιπτώσεις σε ασθενείς με ΠΧΚ και 43, 96 ΑΗ. Σε άλλες μελέτες τα αυτοαντισώματα κατά ριβονουκλεοπρωτεϊνών (RNP) σε χαμηλό τίτλο συσχετίζονται με συνύπαρξη αυτοάνοσων νοσημάτων συνδετικού ιστού σε ασθενείς με ΠΧΚ. 76 ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ 1.11 Κακοήθης Αναιμία: Η κακοήθης αναιμία προκαλείται από την αδυναμία απορρόφησης βιταμίνης B 12 από το τελικό ειλεό. Ο κυριότερος λόγος για την αδυναμία αυτή είναι η ανεπάρκεια του ενδογενούς παράγοντα, λόγω ανάπτυξης αντισωμάτων που στρέφονται εναντίον του ή κατά του γαστρικού επιθηλίου (APCA αντισώματα κατά αντλίας πρωτονίων H + -K + ATPάσης). 97 Τα αυτοαντισώματα αυτά ανιχνεύονται στην αυτοάνοση ατροφική γαστρίτιδα (τύπου Α γαστρίτιδα). Κακοήθης αναιμία αναπτύσσεται σε προχωρημένα στάδια της ατροφικής γαστρίτιδας. 98 Τα στοιχεία για τη συχνότητα ατροφικής γαστρίτιδας σε ασθενείς με αυτοάνοσες ηπατοπάθειες είναι αντικρουόμενα και προέρχονται από μικρές σειρές ασθενών. 97, 98 Από τον ενδοσκοπικό και ορολογικό έλεγχο 16 ασθενών με ΠΧΚ, βρέθηκαν 2 ασθενείς με ατροφική γαστρίτιδα και υψηλούς τίτλους αντισωμάτων κατά Helicobacter pylori. 98 Αν και η σχέση H. pylori και ατροφικής γαστρίτιδας στους ασθενείς με ΠΧΚ δεν έχει αναδειχθεί σε άλλες μελέτες, οι συγγραφείς προτείνουν το ελικοβακτηρίδιο ως πιθανό αιτιοπαθογενετικό παράγοντα της ΠΧΚ μέσω μοριακής μίμησης. Σε όλες σχεδόν τις περιπτώσεις ΠΧΚ-ατροφικής γαστρίτιδας, τα αντισώματα κατά γαστρικού επιθηλίου ήταν θετικά. 107, 99 Τα APCA είναι παρόντα σε >90% των περιπτώσεων αυτοάνοσης γαστρίτιδας και σε μικρότερο ποσοστό (30-50%) σε άλλες ενδοκρινοπάθειες και αυτοάνοσες διαταραχές. 97 Σε ασθενείς με ΠΧΚ και λιγότερο με ΑΗ είναι συχνά θετικά, χωρίς να συνοδεύουν ατροφική γαστρίτιδα ή κακοήθη αναιμία. Κοινοί επίτοποι με τα ΑΜΑ δεν έχουν διαπιστωθεί, αλλά η συνύπαρξη μπορεί να υποδηλώνει κοινό αιτιολογικό παράγοντα. 97 Η κακοήθης αναιμία έχει μελετηθεί σε δύο μεγάλες σειρές ασθενών με ΠΧΚ και, παρότι τα ποσοστά είναι χαμηλά, η συχνότητά της παραμένει αυξημένη σε σχέση με το γενικό πληθυσμό. 38, 40 [Πίνακας 1.11] Πίνακας 1.11 συχνότητα κακοήθους αναιμίας σε ασθενείς με ΠΧΚ 1,8% (Culp et al 1982, ΗΠΑ, επιδημιολογική, n=113) [40] 4,0% (Watt et al 2004, HB, σειρά ασθενών, n=160 ) [38] [έλεγχος MCV-B 12. / αυξημένο ποσοστό σε σχέση με γενικό πληθυσμό] 18

20 1.12 Ιδιοπαθής Θρομβοπενική Πορφύρα (ΙΘΠ): Στην Ιδιοπαθή Θρομβοπενική Πορφύρα, αναπτύσσονται αντισώματα κατά των αιμοπεταλίων με αποτέλεσμα θρομβοπενία, αιμορραγική διάθεση και πρόκληση εκχυμώσεων με ελάχιστη πίεση. Για τη διάγνωση, απαραίτητος είναι ο αποκλεισμός άλλων πιθανών αιτιών ανάπτυξης θρομβοπενίας. 100, 101 Υπάρχουν λίγες αναφορές περιστατικών για συνύπαρξη ΙΘΠ και ΠΧΚ. Επίσης έχουν αναφερθεί περιπτώσεις συνύπαρξης ΠΧΚ με σύνδρομο Evans (ΙΘΠ και αυτοάνοση αιμολυτική αναιμία). 102 Σε σειρά 160 ασθενών με ΠΧΚ, ΙΘΠ βρέθηκε σε ποσοστό 1,3%, παρόμοιο με το παρατηρούμενο στο γενικό πληθυσμό. 38 Ανάλογες παρατηρήσεις έγιναν και σε μια σειρά 68 μεταμοσχευμένων ασθενών για ΑΗ: το ποσοστό της ΙΘΠ ήταν 1,5%. 47 Στην ίδια μελέτη και σε άλλες σειρές ασθενών με ΑΗ, αναφέρονται παρόμοια ποσοστά διάγνωσης αυτοάνοσης αιμολυτικής αναιμίας. 47, 76 [Πίνακας 1.2] ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ 1.13 Ψωρίαση Ομαλός Λειχήνας Άλλες δερματοπάθειες: Σε μία μελέτη ασθενών-μαρτύρων από την Αγγλία, με 100 ασθενείς ΠΧΚ, το 13% ανέφερε ιστορικό ψωρίασης. 42 Το ποσοστό αυτό ήταν σημαντικά υψηλότερο από εκείνο στην ομάδα μαρτύρων (3%, OR: 4,6). Στην ίδια μελέτη παρατηρήθηκε αρνητική σχέση με το έκζεμα (3% στους ασθενείς vs 11% στους μάρτυρες, OR:0,13). Κανένας από τους ασθενείς δεν ανέφερε ομαλό λειχήνα. Ο ομαλός λειχήνας είναι καλοήθης δερματοπάθεια που συνοδεύει αρκετές αυτοάνοσες διαταραχές και ηπατοπάθειες. Η παρουσία του στην ΠΧΚ θεωρήθηκε αρχικά ανεπιθύμητη ενέργεια της θεραπείας με πενικιλλαμίνη, όμως αργότερα φάνηκε πως δεν ήταν αυτή η σχέση. 103, 104 Για την ΑΗ τα δεδομένα είναι αντικρουόμενα και ο επιπολασμός της στον ομαλό λειχήνα κυμαίνεται από 0,8% έως 13,7% στις διάφορες έρευνες. 104 Σε μία μελέτη 585 ασθενών με ομαλό λειχήνα, μόνο 1 ασθενής είχε ΠΧΚ και 3 ΑΗ. 104 Βέβαια, περισσότεροι από τους μισούς ασθενείς ήταν άνδρες και ηλικίας μικρότερης από 49 χρονών, και το ποσοστό των αυτοάνοσων ηπατοπαθειών σε τέτοια ομάδα ασθενών δεν αναμένεται μεγάλο. Αντίθετα, αρκετοί ασθενείς είχαν ιογενή ηπατίτιδα (RR 1,9). Υπάρχει η πιθανότητα κάποια από τα περιστατικά συνύπαρξης αυτοάνοσης ηπατοπάθειας και ομαλού λειχήνα που έχουν αναφερθεί να σχετίζονταν με συνυπάρχουσα ιογενή ηπατίτιδα, ειδικά HCV λοίμωξη για την οποία δεν ήταν δυνατός ο έλεγχος παλιότερα. Στην Ελλάδα έχει δημοσιευθεί περιστατικό γυναίκας με ΠΧΚ και πομφολυγώδες πεμφιγοειδές. 105 Επίσης, οζώδες ερύθημα έχει αναφερθεί σε συνύπαρξη με AΗ. 47 Στην ΠΣΧ αναφέρεται συνύπαρξη ψωρίασης σε ποσοστό 4% και λεύκης σε ποσοστό 1,7%

21 1.14 Φλεγμονώδης Νόσος Εντέρου (ΙΦΝΕ): Η φλεγμονώδης νόσος του εντέρου, ιδιαίτερα η Ελκώδης Κολίτιδα, έχει στενή σχέση με την ΠΣΧ και αμφίβολη με τις δύο άλλες αυτοάνοσες ηπατοπάθειες. Έχουν δημοσιευθεί 16 περιστατικά συνύπαρξης ΕΚ με ΠΧΚ. 106, 107 Σε μία επιδημιολογική μελέτη από την Κρήτη, ανιχνεύθηκαν 2 περιπτώσεις ΕΚ στο σύνολο των ασθενών με ΠΧΚ (82 ασθενείς, 2.4%). 107 Στην ΑΗ η ΙΦΝΕ εμφανίζεται συχνότερη: 4,0-8,2% (κυρίως ελκώδης 19, 47, 76 κολίτιδα και λιγότερο ν. Crohn). Σε μία μελέτη παρατηρήθηκε θετική συσχέτιση με τους απλότυπους HLA DR4, DR3 & B8. 76 Πίνακας 1.12 επιπολασμός ΕΚ σε ασθενείς με ΠΣΧ -Ανασκόπηση βιβλιογραφίας 72.0% (Chapman et al 1980, σειρά ασθενών, n=27 ) [16] [0% ν. Crohn 3 ασθενείς ανέπτυξαν χολαγγειο-ca] 53,0% (van Erpecum et al 1996, Ολλανδία, ασθενών-μαρτύρων, n=59) [23] 78,0% (Loftus et al 1996, ΗΠΑ, ασθενών-μαρτύρων, n=184)[24] [3,0% ν. Crohn] 86,6% (Saarinen et al 2000, Σουηδία, ασθενών-μαρτύρων, n=119 ) [21] 1.15 Ινσουλινοεξαρτώμενος διαβήτης (IDDM): Ο IDDM αναφέρεται σε αυξημένη συχνότητα σε σχέση με το γενικό πληθυσμό σε ασθενείς με ΑΗ και με ΠΣΧ, ενώ για την ΠΧΚ έχουν δημοσιευθεί μεμονωμένα περιστατικά χωρίς επιβεβαίωση της συνύπαρξης σε μεγάλες σειρές ασθενών. 108 Ο επιπολασμός του σε ΑΗ είναι 4-4,5% και σε ορισμένες σειρές 47, 76 ασθενών συσχετίστηκε με γονότυπο HLA DR4. Στην ΠΣΧ είναι από τις συχνότερα απαντώμενες εξωηπατικές εκδηλώσεις (~10%), πιθανώς λόγω της σχέσης των δύο νοσημάτων με τους απλότυπους HLA DR3 & B Αναφορές για άλλες αυτοάνοσες εξωηπατικές εκδηλώσεις: Η κοιλιοκάκη αναφέρεται σε ποσοστό έως 6% να συνοδεύει την ΠΧΚ. 109 Σε ασθενείς με ΠΣΧ απαντάται σε πολύ μικρότερο ποσοστό (1,7%). 21 Μεμονωμένες αναφορές περιστατικών έχουν γίνει για συνύπαρξη ΠΧΚ με αγγειΐτιδα, 95, 110 ανεπάρκεια IgA ανοσοσφαιρίνης, 6, 111 εγκάρσια μυελίτιδα 112, 113 και για συνύπαρξη ΑΗ με μυασθένεια Gravis 114 και πολλαπλή σκλήρυνση

22 ΕΙΔΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 2.1Ερευνητικό Ερώτημα: Με την παρούσα μελέτη επιχειρείται καταγραφή του είδους και της συχνότητας των εξωηπατικών εκδηλώσεων και των κυκλοφορόντων αυτοαντισωμάτων σε μια σειρά ασθενών με αυτοάνοσα ηπατικά νοσήματα, και σύγκρισή τους με ομάδα μαρτύρων. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα αυτοάνοσα ρευματικά νοσήματα, τα νοσήματα συνδετικού ιστού και τις ενδοκρινοπάθειες. Ποια αυτοάνοσα εξωηπατικά νοσήματα απαντώνται σε μία ομάδα ασθενών με αυτοάνοσες ηπατοπάθειες και με ποια συχνότητα; Υπάρχει σημαντική διαφορά ως προς το είδος και τη συχνότητά τους με ομάδα μαρτύρων; Δευτερεύοντα ερωτήματα: υπάρχει σχέση μεταξύ εξωηπατικής νόσου και διάρκειας ηπατικού νοσήματος, τρόπου διάγνωσης και πορείας; i) Πρωτοτυπία Σημασία ερωτήματος: Αν και στα κλασσικά συγγράμματα αναφέρονται διάφορες εξωηπατικές εκδηλώσεις, οι πρωτογενείς μελέτες που διερευνούν αυτό το ερώτημα είναι ελάχιστες. Οι περισσότερες από αυτές είναι παλιές ( ) και ως επί το πλείστον μεμονωμένες αναφορές ή μικρές σειρές περιστατικών. Επιπλέον, σε πολλές από αυτές διερευνάται η αντίστροφη σχέση -η συμμετοχή του ήπατος σε διάφορα αυτοάνοσα νοσήματα- και πράγματι αναδεικνύεται η ιδιαίτερη σχέση κάποιων από αυτά με τις αυτοάνοσες ηπατοπάθειες, χωρίς να μπορεί να υπολογιστεί η συχνότητά τους. Τις τελευταίες δεκαετίες το ενδιαφέρον γύρω από τα αυτοάνοσα νοσήματα έχει ενταθεί και έχουν αναπτυχθεί μέθοδοι διάγνωσης με μεγαλύτερη ευαισθησία και ειδικότητα, δημιουργείται λοιπόν η ανάγκη για ανανέωση της γνώσης. Η αξία ορισμένων κριτηρίων διάγνωσης έχει μεταβληθεί, καθώς παρατηρήθηκε ότι ορισμένα αυτοαντισώματα -ειδικά εξωηπατικών νόσων- ανευρίσκονται συχνά στον ορό ασθενών με ηπατικά νοσήματα, ως επιφαινόμενα (πχ αντισώματα κατά 38, 43, 109 καρδιολιπίνης, ΡΠ κα). Αντιστρόφως, κλασσικά σημεία και συμπτώματα ορισμένων νοσημάτων σε ασθενείς με ηπατική αυτοανοσία μπορεί να υποδηλώνουν 116, 117 Είναι άλλη οντότητα (πχ σιαλαδενίτιδα σε ΠΧΚ). απαραίτητη λοιπόν η συνεκτίμηση των εργαστηριακών και κλινικών στοιχείων, υπό το πρίσμα των νέων αυτών δεδομένων. Μελέτες από διάφορες χώρες δείχνουν ετερογένεια ως προς τη συχνότητα και το είδος των εξωηπατικών εκδηλώσεων, που ενδεχομένως αντανακλά, πέρα από μεθοδολογικές διαφορές, διαφορές στη γεωγραφική κατανομή των αυτοάνοσων εκδηλώσεων (γενετικοί, περιβαλλοντικοί παράγοντες). 76 Από την Ελλάδα προέρχονται κάποιες αναφορές περιστατικών συνύπαρξης αυτοάνοσης ηπατοπάθειας με εξωηπατικές εκδηλώσεις ασυνήθιστες στη διεθνή βιβλιογραφία. 88, 89, 105 Έρευνες 91, 92 με μεγαλύτερο αριθμό ασθενών με εξαίρεση κάποιες ορολογικές απουσιάζουν. ii) Θεωρητική Τεκμηρίωση: Η συνύπαρξη διαφορετικών αυτοάνοσων εκδηλώσεων στο ίδιο άτομο καθώς και η συσσώρευσή τους σε οικογένειες ή γεωγραφικές περιοχές είναι συχνό φαινόμενο και το ίδιο αναμένεται για τις αυτοάνοσες ηπατοπάθειες. Σε κάποιες από αυτές τις εκδηλώσεις υπάρχει πιθανώς κοινός αιτιοπαθογενετικός μηχανισμός, που δικαιολογεί τη συχνότερη συνύπαρξή τους. 21

23 2.2 Σκοπός Επιμέρους στόχοι: Στόχος της παρούσας μελέτης είναι η καταγραφή των συχνότερων εξωηπατικών εκδηλώσεων στους ασθενείς με αυτοάνοσες ηπατοπάθειες, με έμφαση στις αυτοάνοσες ρευματικές και στις εκδηλώσεις από το δέρμα, το αίμα και τους ενδοκρινείς. Ως επιμέρους στόχοι, εφόσον επιτραπεί από τον αριθμό των περιστατικών, ορίζονται η διερεύνηση της σχέσης τους με την ηπατική νόσο (είδος, βαρύτητα, διάρκεια) καθώς και πιθανών ιδιαιτεροτήτων στον τρόπο εμφάνισής τους σε αυτήν την ομάδα ασθενών και βέβαια η σύγκριση των ασθενών με ομάδα μαρτύρων ως προς τη συχνότητα εμφάνισης αυτών των εκδηλώσεων. Υπάρχουν αντικειμενικοί περιορισμοί ώστε να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα για την πραγματική σχέση αυτοάνοσων ηπατικών νοσημάτων και εξωηπατικών εκδηλώσεων. Είναι σημαντικό όμως, εφόσον βρεθεί σχέση, να διερευνηθεί η σημασία της διάγνωσης των εξωηπατικών εκδηλώσεων στους ασθενείς με ΠΧΚ, ΑΗ και ΠΣΧ για τη βελτίωση της κλινικής πραγματικότητας. 2.3 Τύπος Έρευνας: A.σειρά ασθενών Β. σύγκριση με ομάδα μαρτύρων 2.4 Ερευνητικές Υποθέσεις Ηο: Οι μελετώμενες εξωηπατικές εκδηλώσεις εμφανίζονται με την ίδια συχνότητα στην ομάδα ασθενών με ΑΗ, ΠΧΚ, ΠΣΧ σε σχέση με την ομάδα μαρτύρων. Ηa: Οι μελετώμενες εξωηπατικές εκδηλώσεις απαντώνται συχνότερα σε ασθενείς με ΑΗ, ΠΧΚ, ΠΣΧ από ότι σε ομάδα μαρτύρων. 2.5 Μεταβλητές i) Ανεξάρτητες μεταβλητές: 1. Αυτοάνοσο ηπατικό νόσημα vs μάρτυρας: κατηγορική διχότομη Για την ανάλυση (δευτερεύοντα ερωτήματα) 2. Αυτοάνοσο ηπατικό νόσημα, συγκεκριμένα: κατηγορική (ΑΗ, ΠΧΚ, ΠΣΧ) Όσον αφορά στη δεύτερη μεταβλητή, ένα άτομο μπορεί να ανήκει σε περισσότερες της μιας κατηγορίες (σύνδρομα επικάλυψης). Για την ανάλυση θα υπολογισθεί σε εκείνη την κατηγορία ηπατοπάθειας που θεωρείται ως η βασική του νόσος ή για την οποία έγινε πρώτα η διάγνωση. Εάν αυτό συμβαίνει σε ποσοστό που πιθανώς επηρεάζει την ακρίβεια των αποτελεσμάτων θα γίνει προσπάθεια ώστε να καθορισθεί το μέγιστο της επίδρασης, και ξεχωριστή ανάλυση των ατόμων με σύνδρομο επικάλυψης 22

«Επιδημιολογία του Ερυθηματώδους Λύκου- Η εμπειρία της Ομάδας Μελέτης Λύκου της Θεσσαλονίκης» Στεφανίδου Στυλιανή

«Επιδημιολογία του Ερυθηματώδους Λύκου- Η εμπειρία της Ομάδας Μελέτης Λύκου της Θεσσαλονίκης» Στεφανίδου Στυλιανή «Επιδημιολογία του Ερυθηματώδους Λύκου- Η εμπειρία της Ομάδας Μελέτης Λύκου της Θεσσαλονίκης» Στεφανίδου Στυλιανή Ορισμός Ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος (ΣΕΛ) είναι ένα τυπικό μη οργανοειδικό αυτοάνοσο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΕΠΙΚΑΛΥΨΗΣ. Καλλιόπη Ζάχου. 12 Ο Πανελλήνιο Ηπατολογικό Συνέδριο. Παθολόγος Παθολογική Κλινική & Ερευνητικό Εργαστήριο Παν/μίου Θεσσαλίας

ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΕΠΙΚΑΛΥΨΗΣ. Καλλιόπη Ζάχου. 12 Ο Πανελλήνιο Ηπατολογικό Συνέδριο. Παθολόγος Παθολογική Κλινική & Ερευνητικό Εργαστήριο Παν/μίου Θεσσαλίας ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΕΠΙΚΑΛΥΨΗΣ Καλλιόπη Ζάχου Παθολόγος Παθολογική Κλινική & Ερευνητικό Εργαστήριο Παν/μίου Θεσσαλίας 12 Ο Πανελλήνιο Ηπατολογικό Συνέδριο Χανιά 12-15 Μαΐου 2011 ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Χ. Μ. ΜουτσόπουΛος Αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών α ρευματικά νοσήματα είναι ασθένειες που προσβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

IgG4 χολαγγειίτιδα μια νέα κλινική οντότητα. Πολυξένη Ι. Αγοραστού

IgG4 χολαγγειίτιδα μια νέα κλινική οντότητα. Πολυξένη Ι. Αγοραστού IgG4 χολαγγειίτιδα μια νέα κλινική οντότητα Πολυξένη Ι. Αγοραστού ΙgG4 χολαγγειίτιδα (IAC) Η συνδυαζόμενη με ΙgG4 χολαγγειίτιδα (ΙΑC) είναι ένας όρος που προτάθηκε το 2007 από τους Bjornsson και συν. για

Διαβάστε περισσότερα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο ανοσολογικό (αμυντικό) σύστημα έχει σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΜΕ ΡΑ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΜΕ ΡΑ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΜΕ ΡΑ Ορισμός? Η ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία συστηματική φλεγμονώδης νόσος που προσβάλλει πολλές αρθρώσεις του σώματος. Η φλεγμονώδης διεργασία προσβάλλει καταρχήν την «επένδυση»

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μ.Ν. Μανουσάκης En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων (Πιν. 1). Με τον όρο χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Sjogren: αυτοάνοση επιθηλπτιδα

Σύνδρομο Sjogren: αυτοάνοση επιθηλπτιδα Σύνδρομο Sjogren: αυτοάνοση επιθηλπτιδα Α. Γ. Τζιούφας Αναπλ. Καθηγητής Παθολογικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών ο σύνδρομο Sjogren ή αυτοάνοση επιθηλιΐτιδα είναι ένα χρόνιο αυτοάνοσο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΚΑΙ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗ ΜΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΡΚΙΝΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΙΦΝΕ ΓΡΙΒΑΣ Κ. ΗΛΙΑΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΟΣ

ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΚΑΙ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗ ΜΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΡΚΙΝΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΙΦΝΕ ΓΡΙΒΑΣ Κ. ΗΛΙΑΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΚΑΙ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗ ΜΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΡΚΙΝΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΙΦΝΕ ΓΡΙΒΑΣ Κ. ΗΛΙΑΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΟΣ ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑΣ ΙΦΝΕ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ ΟΙ ΜΙΣΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 23-24/10/2015 ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΕΝΑΡΞΗΣ ΘΕΜΑ ΟΜΙΛΗΤΗΣ

Αθήνα, 23-24/10/2015 ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΕΝΑΡΞΗΣ ΘΕΜΑ ΟΜΙΛΗΤΗΣ 1 ο ΜΑΘΗΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΗΠΑΤΟΛΟΓΙΑΣ Αθήνα, 23-24/10/2015 17.00-17.30 Ανατομία-αγγείωση του ήπατος, αναγέννηση ήπατος Ν. Αρκαδόπουλος 17.30-18.15 Φυσιολογία ηπατικής λειτουργίας-χολικής έκκρισης Σπ. Ντουράκης

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας.

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος Η κλινική εικόνα της πάθησης περιλαμβάνει την παρουσια γενικων συμπτωματων

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες Οδηγίες της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης Ήπατος (ΕΕΜΗ) για τη Διάγνωση και Αντιμετώπιση της Αυτοανόσου Ηπατίτιδας

Κατευθυντήριες Οδηγίες της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης Ήπατος (ΕΕΜΗ) για τη Διάγνωση και Αντιμετώπιση της Αυτοανόσου Ηπατίτιδας Κατευθυντήριες Οδηγίες της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης Ήπατος (ΕΕΜΗ) για τη Διάγνωση και Αντιμετώπιση της Αυτοανόσου Ηπατίτιδας Γ.Ν. Νταλέκος, Κ. Ζάχου, Ν.Κ. Γατσέλης, Γ.Κ. Κουκούλης, Ι. Κοσκίνας Ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν:

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν: 1 Τι είναι η Κίρρωση του Ήπατος: Η κίρρωση του ήπατος είναι μία χρόνια πάθηση του ήπατος κατά την οποία παρατηρείται καταστροφή του ιστού του ήπατος και αλλαγή της αρχιτεκτονικής του, γεγονός που οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

Κοιλιοκάκη και το παιδί

Κοιλιοκάκη και το παιδί Κοιλιοκάκη και το παιδί Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου, M.D. Νοσοκομείο Παίδων «Π. & Α. Κυριακού» Η κοιλιοκάκη είναι αυτοάνοσου τύπου εντεροπάθεια που οφείλεται σε υπερευαισθησία στη γλουτένη λόγω γενετικής προδιάθεσης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΟ ΚΟΥΙΖ. Κορίτσι 7 ετών με πυρετό και αρθραλγίες. Ηλίας Μανδηλάρης Ειδικευόμενος Γενικής Ιατρικής Γ.Ν.Ν.Καλαμάτας

ΚΛΙΝΙΚΟ ΚΟΥΙΖ. Κορίτσι 7 ετών με πυρετό και αρθραλγίες. Ηλίας Μανδηλάρης Ειδικευόμενος Γενικής Ιατρικής Γ.Ν.Ν.Καλαμάτας ΚΛΙΝΙΚΟ ΚΟΥΙΖ Κορίτσι 7 ετών με πυρετό και αρθραλγίες. Ηλίας Μανδηλάρης Ειδικευόμενος Γενικής Ιατρικής Γ.Ν.Ν.Καλαμάτας ΠΑΡΟΥΣΑ ΝΟΣΟΣ Αρθραλγίες κάτω άκρων από 10ημέρου Εμπύρετο από 24ώρου Προ εβδομάδος

Διαβάστε περισσότερα

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3 Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ) ανήκει σε μια ομάδα λειτουργικών διαταραχών του πεπτικού σωλήνα. Το κοιλιακό άλγος, ο μετεωρισμός και η εναλλαγή των συνηθειών του εντέρου αποτελούν τυπικά συμπτώματα.

Διαβάστε περισσότερα

κλινική και εργαστηριακή προσέγγιση των νοσημάτων του Τ. Ράλλης Καθηγητής Παθολογίας Ζώων Συντροφιάς, Τμήμα Κτηνιατρικής, ΑΠΘ

κλινική και εργαστηριακή προσέγγιση των νοσημάτων του Τ. Ράλλης Καθηγητής Παθολογίας Ζώων Συντροφιάς, Τμήμα Κτηνιατρικής, ΑΠΘ Τι είναι κοινό και τι όχι κατά την κλινική και εργαστηριακή προσέγγιση των νοσημάτων του ήπατος στο σκύλο και στη γάτα Τ. Ράλλης Καθηγητής Παθολογίας Ζώων Συντροφιάς, Τμήμα Κτηνιατρικής, ΑΠΘ Η γάτα δεν

Διαβάστε περισσότερα

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 «Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 Κοιλιοκάκη Ι Η κοιλιοκάκη είναι ανοσολογική πάθηση, που προκαλεί κυρίως βλάβες στο λεπτό έντερο αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

(0.1-20) και IgM: 99 (0.1-20)

(0.1-20) και IgM: 99 (0.1-20) Γ.Ν.Α ''ΟΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ'' ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΩΜΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ HIV λοίµωξη µε συνοδό κεφαλαλγία και οστικά άλγη Ειδικευόµενος Μουλατζίκος Χρήστος 12/12/2012 Περιγραφήπεριστατικού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΟΣΟΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗ ΝΟΣΟ

ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΟΣΟΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΑΣ 25ος ΚΥΚΛΟΣ (1ο ΜΕΡΟΣ) ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΟΣΟΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗ ΝΟΣΟ 18-20 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2014 GRAND HOTEL ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Το Σεμινάριο αξιολογείται από τον Πανελλήνιο

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ

ΕΝΤΥΠΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ Τίτλος Μελέτης: Ιδιοπαθής φλεγμονώδης νόσος του εντέρου και προκαρκινικές αλλοιώσεις /καρκίνος του τραχήλου της μήτρας. Παρακαλώ διαβάστε προσεκτικά αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Νοσολογία_Νοσ. 1201 Παθήσεις των Αρθρώσεων και Οστών. C.D.A. Εβδ.9

Νοσολογία_Νοσ. 1201 Παθήσεις των Αρθρώσεων και Οστών. C.D.A. Εβδ.9 1.Γενικά περί Ρευµατικών Νοσηµάτων 2.Συστηµατικός Ερυθηµατώδης Λύκος ( Σ. Ε. Λ.) 3. Ρευµατοειδής Αρθρίτιδα 4. Οστεοαρθρίτιδα 5. Σκληρόδερµα, Προοδευτική Συστηµατική Σκλήρυνση 01/15 1.Γενικά περί Ρευµατικών

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος («λύκος» ή ΣΕΛ);

Τι είναι ο Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος («λύκος» ή ΣΕΛ); Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος Σκοπός αυτού του φυλλαδίου είναι να ενημερώσετε υπεύθυνα το κοινό για το συστηματικό ερυθηματώδη λύκο (για συντομία «λύκος» ή ΣΕΛ) απαντώντας στα πιο συχνά ερωτήματα για

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση περιστατικού: Αποφρακτικός ίκτερος. Τάσιος Κωνσταντίνος Ειδικευόμενος Β Προπαιδ.Παθολογικής Γ.Ν.Θ. Ιπποκράτειο

Παρουσίαση περιστατικού: Αποφρακτικός ίκτερος. Τάσιος Κωνσταντίνος Ειδικευόμενος Β Προπαιδ.Παθολογικής Γ.Ν.Θ. Ιπποκράτειο Παρουσίαση περιστατικού: Αποφρακτικός ίκτερος Τάσιος Κωνσταντίνος Ειδικευόμενος Β Προπαιδ.Παθολογικής Γ.Ν.Θ. Ιπποκράτειο Παρουσίαση περιστατικού Ασθενής 94 ετών Ίκτερική χροιά δέρματος-επιπεφυκότων με

Διαβάστε περισσότερα

Αντιφωσφολιπιδικό Σύνδρομο

Αντιφωσφολιπιδικό Σύνδρομο 10 η Ημερίδα Ελληνικής Εταιρίας Αιμαφαίρεσης Αντιφωσφολιπιδικό Σύνδρομο Δημήτριος Ε. Μπούτσης Διευθυντής Αιματολογικής Κλινικής Ναυτικού Νοσοκομείου Αθηνών Ορισμός Αντιφωσφολιπιδικού Συνδρόμου Αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση Περιστατικού (Θάλαμοι 10 11 12)

Παρουσίαση Περιστατικού (Θάλαμοι 10 11 12) Παρουσίαση Περιστατικού (Θάλαμοι 10 11 12) Άνδρας- 37 ετών- με κνησμό & ίκτερο Θεώνη Κανελλοπούλου ειδικευόμενη παθολογίας 26 Νοεμβρίου 2008 Αιτία εισόδου Κνησμός Ίκτερος από 5ημέρου Παρούσα νόσος Ασθενής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ. Να δώσει στους σπουδαστές τις βασικές γνώσεις παθολογίας, οι οποίες είναι απαραίτητες φυσικοθεραπεία.

ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ. Να δώσει στους σπουδαστές τις βασικές γνώσεις παθολογίας, οι οποίες είναι απαραίτητες φυσικοθεραπεία. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΚΩΔΙΚΟΣ : Β3 ΕΞΑΜΗΝΟ : Β ΤΥΠΟΣ : ΜΓΥ ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS : 6 ΓΛΩΣΣΑ : ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΟΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΑ : ΕΞΑΡΤΩΜΕΝΑ : ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΡΚΕΙΑ (ώρες) : Θ : 2

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΠΡΩΤΟΠΑΘΩΝ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΙΚΩΝ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΩΝ

ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΠΡΩΤΟΠΑΘΩΝ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΙΚΩΝ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΩΝ ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΠΡΩΤΟΠΑΘΩΝ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΙΚΩΝ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΩΝ ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΚΑ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ Α) Ειδικής Ανοσίας 1) Β-Λεμφοκυττάρων 2) Τ-Λεμφοκυττάρων Β) Μη Ειδικής Ανοσίας 1) Φαγοκυττάρων 2) ΝΚ-Λεμφοκυττάρων 3) Παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Μάιος 2007 Τ. Παναγιωτόπουλος Τομέας υγείας του παιδιού Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας «Όλα τα προγράμματα screening προκαλούν βλάβη, ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΗΣΗ & ΡΕΥΜΑΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΚΥΗΣΗ & ΡΕΥΜΑΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Ελένη Κομνηνού, Ρευματολόγος, Επιστημονικά Υπεύθυνη Ρευματολογικού Τμήματος ΙΑΣΩ General ΚΥΗΣΗ & ΡΕΥΜΑΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Οι ρευματικές παθήσεις αφορούν,σε ένα μεγάλο ποσοστό, νέες γυναίκες που βρίσκονται σε

Διαβάστε περισσότερα

1η Πανελλήνια Ημερίδα Νόσου Κοιλιοκάκης

1η Πανελλήνια Ημερίδα Νόσου Κοιλιοκάκης 1η Πανελλήνια Ημερίδα Νόσου Κοιλιοκάκης Σάββατο 20 Ιουνίου 2009 ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ Εντεροπάθεια απο γλουτένη Ιωάννης Α. Καραγιάννης MD, FRCP, FACG, AGAF Γαστρεντερολογικό Τμήμα «Κωνσταντοπουλειο» Νοσοκομείο ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΗΠΑΤΙΚΗ ΝΟΣΟΣ στο σκύλο

ΧΡΟΝΙΑ ΗΠΑΤΙΚΗ ΝΟΣΟΣ στο σκύλο ΧΡΟΝΙΑ ΗΠΑΤΙΚΗ ΝΟΣΟΣ στο σκύλο Τ. Σ. Ράλλης, Καθηγητής Παθολογίας Ζώων Συντροφιάς, Τμήμα Κτηνιατρικής, ΑΠΘ Χρόνια Ηπατική Νόσος (ΧΗΝ) Ομάδα νοσημάτων του ήπατος χρόνιας διαδρομής με διακυμάνσεις στη βιοχημική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΗ ΠΟΙΚΙΛΗ ΑΝΟΣΟΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ (ΚΠΑΑ) Common Variable Immunodeficiency (CVID)

ΚΟΙΝΗ ΠΟΙΚΙΛΗ ΑΝΟΣΟΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ (ΚΠΑΑ) Common Variable Immunodeficiency (CVID) INTERNATIONAL PATIENT ORGANISATION FOR PRIMARY IMMUNODEFICIENCIES ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΓΙΑ ΠΡΩΤΟΠΑΘΕΙΣ ΑΝΟΣΟANΕΠΑΡΚΕΙΕΣ ΚΟΙΝΗ ΠΟΙΚΙΛΗ ΑΝΟΣΟΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ (ΚΠΑΑ) Common Variable Immunodeficiency (CVID)

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «Σχετικά με τα ποσοστά συμμετοχής φαρμάκων»

ΘΕΜΑ: «Σχετικά με τα ποσοστά συμμετοχής φαρμάκων» Δ Ι Ο Ι Κ Η Σ Η ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΑΘΗΝΑ : 26-3-2010 ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ Αριθ. Πρωτ.: Γ 55/ 749 ΤΜΗΜΑ : ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΤΙΛΗΨΗΣ Ταχ. Δ/νση: Aγ. Κων/νου 8/10241 ΑΘΗΝΑ Πληροφορίες: A.Βλάχος

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωτική Επιτροπή. Θεματολογία

Οργανωτική Επιτροπή. Θεματολογία Οργανωτική Επιτροπή Πρόεδρος: Μέλη: Λάζαρος Σακκάς Ιωάννης Αλεξίου Χαράλαμπος Γεροδήμος Αθανάσιος Ζιώγας Αλέξιος Ηλιόπουλος Χριστίνα Κατσιάρη Αθανάσιος Κουτρούμπας Ευάγγελος Ντάβας Θεματολογία Ανοσολογία

Διαβάστε περισσότερα

1. Ορισµός Νόσου. 4. Συµπτωµατολογία / Κλινική εικόνα / Ευρήµατα (εργαστηριακά κ.α.)

1. Ορισµός Νόσου. 4. Συµπτωµατολογία / Κλινική εικόνα / Ευρήµατα (εργαστηριακά κ.α.) 1. Ορισµός Νόσου 2. Παθογένεια: η µελέτη της δηµιουργίας µιας παθολογικής κατάστασης, µια παθολογική κατάσταση σε συνάρτηση µε το αίτιο που την προκαλεί 3. Επιδηµιολογία: είναι η επιστηµονική µελέτη των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Dr Α. Μεντής, Ιατρός Βιοπαθολόγος, Κλινικός Μικροβιολόγος ιευθυντής ιαγνωστικού Τμήματος ιευθυντής Εργαστηρίου Ιατρικής Μικροβιολογίας ιευθυντής Εθνικού Εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας.

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΑΣΘΜΑ Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. Αν από το τρέξιμο, τη γυμναστική ή άλλη εργασία, δυσκολεύεται η αναπνοή, αυτό λέγεται άσθμα. Αρεταίος Καππαδόκης, 100 μχ Οι γυναίκες ήταν

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Σοφία Λαφογιάννη 1, Χαρίκλεια Λούπα 2.

Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Σοφία Λαφογιάννη 1, Χαρίκλεια Λούπα 2. Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΑΠΛΗΣ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΗ ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΣΤΕΟΜΥΕΛΙΤΙΔΑΣ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΗΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑΣ (Charcot) ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟΔΙ. Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΥ DVM, GPCertSAM, GPCertEndo (ESVPS) 3Ο FORUM ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗΣ ΖΩΩΝ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ 10-12 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ

ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΥ DVM, GPCertSAM, GPCertEndo (ESVPS) 3Ο FORUM ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗΣ ΖΩΩΝ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ 10-12 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΥ DVM, GPCertSAM, GPCertEndo (ESVPS) 3Ο FORUM ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗΣ ΖΩΩΝ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ 10-12 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ALP ; ΕΤΕΡΟΓΕΝΗΣ ΟΜΑΔΑ ΕΝΖΥΜΩΝ ΠΟΥ ΚΑΤΑΛΥΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ ΝΕΩΝ ΑΥΤΟΑΝΤΙΓΟΝΩΝ ΣΤΟΧΩΝ ΤΗΣ ΝΟΣΟΕΙΔΙΚΗΣ ΑΝΟΣΙΑΚΗΣ ΑΠΟΚΡΙΣΗΣ ΜΕ ΜΕΘΟΔΟΥΣ ΑΝΟΣΟΑΠΟΤΥΠΩΣΗΣ ΚΑΙ MALDI-TOF ΑΝΑΛΥΣΗΣ

ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ ΝΕΩΝ ΑΥΤΟΑΝΤΙΓΟΝΩΝ ΣΤΟΧΩΝ ΤΗΣ ΝΟΣΟΕΙΔΙΚΗΣ ΑΝΟΣΙΑΚΗΣ ΑΠΟΚΡΙΣΗΣ ΜΕ ΜΕΘΟΔΟΥΣ ΑΝΟΣΟΑΠΟΤΥΠΩΣΗΣ ΚΑΙ MALDI-TOF ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ: Κ.Α.Μ.Α ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: Δ. Π. ΜΠΟΓΔΑΝΟΣ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ ΝΕΩΝ ΑΥΤΟΑΝΤΙΓΟΝΩΝ ΣΤΟΧΩΝ ΤΗΣ ΝΟΣΟΕΙΔΙΚΗΣ ΑΝΟΣΙΑΚΗΣ ΑΠΟΚΡΙΣΗΣ ΜΕ ΜΕΘΟΔΟΥΣ ΑΝΟΣΟΑΠΟΤΥΠΩΣΗΣ ΚΑΙ MALDI-TOF ΑΝΑΛΥΣΗΣ Μαρία Μυτιληναίου ΑΥΤΟΑΝΟΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΥΤΟΑΝΟΣΗ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Συντονιστής: Σπήλιος Μανωλακόπουλος Ευάγγελος Χολόγγιτας και Δημήτριος Σαμωνάκης

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΥΤΟΑΝΟΣΗ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Συντονιστής: Σπήλιος Μανωλακόπουλος Ευάγγελος Χολόγγιτας και Δημήτριος Σαμωνάκης ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΥΤΟΑΝΟΣΗ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Συντονιστής: Σπήλιος Μανωλακόπουλος Ευάγγελος Χολόγγιτας και Δημήτριος Σαμωνάκης Αθήνα, 2013 1 Πρόλογος Η αυτοάνοση ηπατίτιδα (ΑΗ) αποτελεί μια άγνωστης αιτιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Αορτίτις Απεικόνιση. Φοινίτσης Στέφανος

Αορτίτις Απεικόνιση. Φοινίτσης Στέφανος Στέφανος Φοινίτσης - Αορτίτις Απεικόνιση 31 Αορτίτις Απεικόνιση. Φοινίτσης Στέφανος Λέκτορας Α.Π.Θ. Η αορτίτιδα ορίζεται ως φλεγμονή του τοιχώματος της αορτής. Αιτιολογικά ταξινομείται σε δύο μεγάλες ομάδες:

Διαβάστε περισσότερα

Ζάχου Καλλιόπη Παθολόγος

Ζάχου Καλλιόπη Παθολόγος Ζάχου Καλλιόπη Παθολόγος Παθολογική Κλινική και Ομώνυμο Ερευνητικό Εργαστήριο Πανεπιστημίου Θεσσαλίας ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Δεν έχω τίποτε να δηλώσω όσον αφορά στη σύγκρουση συμφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ ΣΥΝΟΨΗ Η παρούσα μελέτη αποτελεί συνέχεια της αρχικής φάσης της μελέτης νοσηρότητας και θνησιμότητας στη νήσο Μήλο που πραγματοποιήθηκε το

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση;

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση; ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση; Δ. Καραγιάννη, Β. Κουρκούμπας, Δ. Μπαλτζής, Γ. Κοτρώνης, Ε. Κιντιράκη, Χ.Τρακατέλλη, Α. Παυλίδου, Μ. Σιών Γ Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, ΓΠΝΘ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ

ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ Τι είναι κνίδωση; Κνίδωση είναι η αλλεργική αντίδραση που εμφανίζεται στο δέρμα, έναντι εξωγενών ή ενδογενών ερεθισμάτων. Εκδηλώνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ 12 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 TI ENNOOYME ΛΕΓΟΝΤΑΣ «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» Ο όρος «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» περιλαμβάνει μια ομάδα μυοσκελετικών παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ

ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ (Υποχρεωτικό κατ επιλογήν μάθημα) Διδάσκων: ΜΠΟΝΩΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Διάρκεια : Ε εξάμηνο Διδασκαλία: Παραδόσεις Εξετάσεις: Σκοπός: Προφορικές Μελέτη των σχέσεων των ψυχολογικών και κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ

ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ Παθολογική Κλινική Γ.Ν. «Η Παμμακάριστος» ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ Κωνσταντινίδης Ιωάννης Συντ. Διευθυντής Μανιατάκου Μαρία Επικ. Παθολόγος Παρούσα νόσος Άνδρας 38 ετών με: Εμπύρετο

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Καθ' έξιν Αποβολών

Τμήμα Καθ' έξιν Αποβολών Τμήμα Καθ' έξιν Αποβολών Αν. Καθηγητής Σ. Δενδρινός 1 / 7 Το Τμήμα Επανειλημμένων Αποβολών αποτελεί ειδικό Τμήμα της Β Μαιευτικής και Γυναικολογικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών με αντικείμενο τη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Οστεοπόρωση Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Η οστεοπόρωση είναι πιο συχνή από τις παθήσεις της καρδιάς και των πνευμόνων Οστεοπόρωση: Η σιωπηλή επιδημία

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικές Μελέτες. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

Κλινικές Μελέτες. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Κλινικές Μελέτες Δέσποινα Ν. Περρέα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Διευθύντρια Εργαστηρίου Πειραματικής Χειρουργικής και Χειρουργικής Ερεύνης «Ν.Σ. Χρηστέας» Κλινικές Μελέτες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΓΕ 2012-2013 ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΗΠΑΤΟΣ-ΧΟΛΗΦΟΡΩΝ-ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΓΕ 2012-2013 ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΗΠΑΤΟΣ-ΧΟΛΗΦΟΡΩΝ-ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΓΕ 2012-2013 ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΗΠΑΤΟΣ-ΧΟΛΗΦΟΡΩΝ-ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ ημερομηνία θέμα εκπαιδευτές 20 Νοεμβρίου Οξεία και χρόνια ηπατίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

Πεδίο Εφαρμογής. Πρόληψη και Παράγοντες Κινδύνου

Πεδίο Εφαρμογής. Πρόληψη και Παράγοντες Κινδύνου Εξετάσεις λειτουργίας του θυρεοειδούς: διάγνωση και παρακολούθηση των διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες για την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας Πεδίο Εφαρμογής Οι παρούσες κατευθυντήριες οδηγίες

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης

Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης Μύρων Μαυρικάκης Αναπλ. Καθηγητής Θεραπευτικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Παθολόγος - Ρευματολόγος ριν αρχίσω την ομιλία μου θα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΑΥΤΟΑΝΟΣΗΣ ΑΙΜΟΛΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΙΜΙΑΣ. Μαρία Γκανίδου Νοσοκομειακή Υπηρεσία Αιμοδοσίας ΓΝΘ Γ.Παπανικολάου

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΑΥΤΟΑΝΟΣΗΣ ΑΙΜΟΛΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΙΜΙΑΣ. Μαρία Γκανίδου Νοσοκομειακή Υπηρεσία Αιμοδοσίας ΓΝΘ Γ.Παπανικολάου ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΑΥΤΟΑΝΟΣΗΣ ΑΙΜΟΛΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΙΜΙΑΣ Μαρία Γκανίδου Νοσοκομειακή Υπηρεσία Αιμοδοσίας ΓΝΘ Γ.Παπανικολάου Αυτοάνοση Αιμολυτική Αναιμία (ΑΑΑ) 1.Αυξημένη καταστροφή των ερυθρών αιμοσφαιρίων

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα

Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα DEPARTMENT OF HYGIENE AND EPIDEMIOLOGY Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα Κώστας Τσιλίδης, ktsilidi@cc.uoi.gr http://users.uoi.gr/ktsilidi/teaching Ιωαννίδης: κεφάλαιο 3 Ahlbom: κεφάλαιο 3, 4 Guyatt: κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Παθολόγος Αξιολόγηση βαρύτητας περιστατικού - Από την βαρύτητα των κλινικών σημείων (αναπνευστική συχνότητα >35, ταχυκαρδία,

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωτική Επιτροπή. Θεματολογία

Οργανωτική Επιτροπή. Θεματολογία Οργανωτική Επιτροπή Πρόεδρος: Μέλη: Λάζαρος Σακκάς Ιωάννης Αλεξίου Χαράλαμπος Γεροδήμος Αθανάσιος Ζιώγας Αλέξιος Ηλιόπουλος Χριστίνα Κατσιάρη Αθανάσιος Κουτρούμπας Ευάγγελος Ντάβας Θεματολογία Επείγουσες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

Διλήμματα underwriting: σχεδιάζοντας λύσεις

Διλήμματα underwriting: σχεδιάζοντας λύσεις Διλήμματα underwriting: σχεδιάζοντας λύσεις Γιάννης Βασαλάκης Chief Uwr Ζωής & Υγείας Interamerican Τάσος Γαρυφαλλάκης Uwr Ζωής & Υγείας Αξίωμα Συνήθη ερωτήματα- προβληματισμοί Είναι παθολογικό το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ. Αγακίδης Χαράλαμπος Παιδογαστρεντερολόγος Επιστημονικός Συνεργάτης Α Παιδιατρικής Κλινικής Α.Π.Θ. Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης

ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ. Αγακίδης Χαράλαμπος Παιδογαστρεντερολόγος Επιστημονικός Συνεργάτης Α Παιδιατρικής Κλινικής Α.Π.Θ. Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ Αγακίδης Χαράλαμπος Παιδογαστρεντερολόγος Επιστημονικός Συνεργάτης Α Παιδιατρικής Κλινικής Α.Π.Θ. Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης «Σχολείο Τροφικής Αλλεργίας» Ελληνική Παιδοαλλεργιολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΥΤΟΑΝΟΣΗ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Συντονιστής: Σπήλιος Μανωλακόπουλος Ευάγγελος Χολόγγιτας και Δημήτριος Σαμωνάκης

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΥΤΟΑΝΟΣΗ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Συντονιστής: Σπήλιος Μανωλακόπουλος Ευάγγελος Χολόγγιτας και Δημήτριος Σαμωνάκης ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΥΤΟΑΝΟΣΗ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Συντονιστής: Σπήλιος Μανωλακόπουλος Ευάγγελος Χολόγγιτας και Δημήτριος Σαμωνάκης Αθήνα, 2013 1 Πρόλογος Η αυτοάνοση ηπατίτιδα (ΑΗ) αποτελεί μια άγνωστης αιτιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010

Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010 Σπονδυλαρθροπάθειες Η σημασία της πρώιμης διάγνωσης Δαούσης Δημήτριος Λέκτορας Παθολογίας/Ρευματολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Πατρών Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010 Σπονδυλαρθροπάθειες

Διαβάστε περισσότερα

www.pediatric-rheumathology.printo.it ΝΕΑΝΙΚΗ ΕΡΜΑΤΟΜΥΟΣΙΤΙ Α

www.pediatric-rheumathology.printo.it ΝΕΑΝΙΚΗ ΕΡΜΑΤΟΜΥΟΣΙΤΙ Α www.pediatric-rheumathology.printo.it ΝΕΑΝΙΚΗ ΕΡΜΑΤΟΜΥΟΣΙΤΙ Α Τι είδους νόσος είναι; Η νεανική δερµατοµυοσίτιδα (Ν Μ) ανήκει στην οµάδα των λεγόµενων αυτοάνοσων νόσων. Στις αυτοάνοσες νόσους µία µη φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ( Η.Π.Α ) Νόσοι πεπτικού και ήπατος : 50 εκατοµµύρια επισκέψεις σε : Ιατρούς Νοσοκοµεία Τµήµατα επειγόντων Πιο συχνές διαγνώσεις : Τροφικές γαστρεντερίτιδες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ και ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ και ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ - (ΕΠΕΜΥ) 6 ο Επιστημονικό Συμπόσιο Μυοσκελετικών Παθήσεων - ΕΠΕΜΥ 2014 «Εξελίξεις στις φλεγμονώδεις ρευματικές παθήσεις και στα νοσήματα του οστικού μεταβολισμού»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: ΜΑΡΙΑ ΣΚΟΥΡΟΛΙΑΚΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΟΦ

ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: ΜΑΡΙΑ ΣΚΟΥΡΟΛΙΑΚΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΟΦ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: ΜΑΡΙΑ ΣΚΟΥΡΟΛΙΑΚΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΟΦ Θεραπευτικά Πρωτόκολλα Συνταγογραφίας: Τι είναι τα Θεραπευτικά Πρωτόκολλα Συνταγογραφίας (ΘΠΣ) Ως ΘΠΣ θεσπίστηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους.

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους. Βρογχικό Άσθμα Το άσθμα είναι μια πάθηση που χαρακτηρίζεται από χρόνια κυτταρική φλεγμονή των αεραγωγών και βρογχική υπεραντιδραστικότητα. Έτσι προκαλείται μια μεταβλητή απόφραξη των αεροφόρων οδών που

Διαβάστε περισσότερα

ΓΚΡΙΖΕΣ ΖΩΝΕΣ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΓΓΕΝΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ. Β. Δρόσου-Αγακίδου Καθηγ. Νεογνολογίας Α Νεογνολογική Κλινική Α.Π.Θ.

ΓΚΡΙΖΕΣ ΖΩΝΕΣ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΓΓΕΝΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ. Β. Δρόσου-Αγακίδου Καθηγ. Νεογνολογίας Α Νεογνολογική Κλινική Α.Π.Θ. ΓΚΡΙΖΕΣ ΖΩΝΕΣ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΓΓΕΝΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ Β. Δρόσου-Αγακίδου Καθηγ. Νεογνολογίας Α Νεογνολογική Κλινική Α.Π.Θ. Φάσμα εκδηλώσεων συγγενών λοιμώξεων Μακροχρόνιες συνέπειες ενδοκρινοπάθειες ΠΡΟΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικό σκληρόδερμα

Συστηματικό σκληρόδερμα Συστηματικό σκληρόδερμα Π.Γ. Βλαχογιαννόπουλος En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο συστηματικό σκληρόδερμα είναι μία χρόνια νόσος η οποία λειτουργεί με αυτοάνοσο μηχανισμό. Τα ερωτήματα

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ ΦΥΣΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΑΝΤΩΝΗΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ ΦΥΣΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΑΝΤΩΝΗΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ ΦΥΣΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΑΝΤΩΝΗΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ Νόσοι θυρεοειδούς Υποθυρεοειδισμός Υπερθυρεοειδισμός Υπερπλασία θυρεοειδούς : βρογχοκήλη (διάχυτη) οζώδης Νεοπλάσματα θυρεοειδούς Υπερπλασία

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

Η ενδιαφέρουσα περίπτωση του μήνα

Η ενδιαφέρουσα περίπτωση του μήνα Η ενδιαφέρουσα περίπτωση του μήνα ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013 Α Κ Τ Ι Ν Ο Λ Ο Γ Ι Κ Η Ε Τ Α Ι Ρ Ε Ι Α Β Ο Ρ Ε Ι Ο Υ Ε Λ Λ Α Δ Ο Σ Άνδρας με ικτερική συνδρομή και απώλεια βάρους. Παρουσιάζεται από: Αποστόλου Δ., Σδρόλια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΗΠΑΤΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Το ήπαρ To συκώτι (ήπαρ) είναι ένα από τα µεγαλύτερα και σηµαντικότερα όργανα. Βρίσκεται κάτω από τα πλευρά, δεξιά από την κοιλιά. Ζυγίζει

Διαβάστε περισσότερα

Φαινόμενο Raynaud και αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα περιγραφή περίπτωσης

Φαινόμενο Raynaud και αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα περιγραφή περίπτωσης 274 ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΑ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Φαινόμενο Raynaud και αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα περιγραφή περίπτωσης Ε. Ατσάλη Φ. Ψύχου ΠΕΡΙΛΗΨΗ Περιγράφεται κορίτσι, ηλικίας 13 χρόνων, με φαινόμενο Raynaud, αίσθημα κόπωσης,

Διαβάστε περισσότερα

Σιωπηλή και µετά τοκετό θυρεοείτιδα

Σιωπηλή και µετά τοκετό θυρεοείτιδα 14 Σιωπηλή και µετά τοκετό θυρεοείτιδα Α. ΤΣΑΤΣΟΥΛΗΣ Καθηγητής Παθολογίας Ενδοκρινολογίας Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Εισαγωγή σιωπηλή θυρεοειδίτιδα χαρακτηρίζεται από προσωρινή φάση θυρεοτοξίκωσης ακολουθούμενη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013

ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013 ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013 Κ. Μέλλου, Θ. Σιδερόγλου, Μ. Ποταμίτη-Κόμη, Θ. Γεωργακοπούλου, Χ. Χατζηχριστοδούλου Γραφείο Τροφιμογενών

Διαβάστε περισσότερα

γονείς; neo screen Προγεννητικός Έλεγχος Σκέφτεστε να γίνετε Τα παιδιά αξίζουν μία ζωή γεμάτη υγεία, ελεύθερη από γενετικές ασθένειες Μοριακός

γονείς; neo screen Προγεννητικός Έλεγχος Σκέφτεστε να γίνετε Τα παιδιά αξίζουν μία ζωή γεμάτη υγεία, ελεύθερη από γενετικές ασθένειες Μοριακός Σκέφτεστε γονείς; να γίνετε Τα παιδιά αξίζουν μία ζωή γεμάτη υγεία, ελεύθερη από γενετικές ασθένειες Μοριακός Προγεννητικός Έλεγχος neo screen ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΝΕΟΓΝΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ Κυστική Ίνωση

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ - ΝΕΦΡΩΝ - ΟΥΡΗΤΗΡΑ - ΚΥΣΤΕΩΣ - ΟΥΡΗΘΡΑΣ

ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ - ΝΕΦΡΩΝ - ΟΥΡΗΤΗΡΑ - ΚΥΣΤΕΩΣ - ΟΥΡΗΘΡΑΣ ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ - ΝΕΦΡΩΝ - ΟΥΡΗΤΗΡΑ - ΚΥΣΤΕΩΣ - ΟΥΡΗΘΡΑΣ Τι είναι η "λιθίαση του ουροποιητικού" Λιθίαση ουροποιητικού είναι η δημιουργία λίθου ή λίθων μέσα στην αποχετευτική μοίρα του

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση περιστατικού Τρανσαμινασαιμία

Παρουσίαση περιστατικού Τρανσαμινασαιμία Παρουσίαση περιστατικού Τρανσαμινασαιμία Ρέκλου Ανδρομάχη Ειδικευόμενη Παθολογίας Β Προπ. Παθολογική κλινική Γ.Ν.Θ. Ιπποκράτειο Παρούσα νόσος: Ασθενής ηλικίας 29 ετών προσήλθε σε μέρα γενικής εφημερίας

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωτική Επιτροπή. Θεματολογία

Οργανωτική Επιτροπή. Θεματολογία Οργανωτική Επιτροπή Πρόεδρος: Μέλη: Λάζαρος Σακκάς Ιωάννης Αλεξίου Αρετή Βαρνά Χαράλαμπος Γεροδήμος Αλέξιος Ηλιόπουλος Αθανάσιος Ζιώγας Χριστίνα Κατσιάρη Αθανάσιος Κουτρούμπας Γεωργία Μπαρούτα Θεοδώρα

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων Μυοσκελετικού Συστήματος Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα 2012 2013 Νοσοκομείο ΚΑΤ, 17 Ιανουαρίου 2013 Παραθυρεοειδείς αδένες 1880 Ο Σουηδός φοιτητής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΡΤΗΜΕΝΕΣ ÁÍÁÊÏÉÍÙÓÅÉÓ ÅËËÇÍÙÍ ÅÑÅÕÍÇÔÙÍ

ΑΝΑΡΤΗΜΕΝΕΣ ÁÍÁÊÏÉÍÙÓÅÉÓ ÅËËÇÍÙÍ ÅÑÅÕÍÇÔÙÍ ΑΝΑΡΤΗΜΕΝΕΣ ÁÍÁÊÏÉÍÙÓÅÉÓ ÅËËÇÍÙÍ ÅÑÅÕÍÇÔÙÍ ΥΨΗΛΑ ΠΟΣΟΣΤΑ ΕΠΙΤΥΧΟΥΣ ΕΚΡΙΖΩΣΗΣ ΤΟΥ H. PYLORI ΜΕ ΤΗ ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΣΧΗΜΑΤΟΣ ΒΑΣΙΣΜΕΝΟΥ ΣΤΗ ΛΕΒΟΦΛΟΞΑΣΙΝΗ ΩΣ ΔΕΥΤΕΡΗΣ ΓΡΑΜΜΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Π. Καραβίτης, 1 Κ. Πετράκη,

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΟΥΖΟΥΡΗΣ ΓΕΝΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ

Δρ. ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΟΥΖΟΥΡΗΣ ΓΕΝΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ Δρ. ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΟΥΖΟΥΡΗΣ ΓΕΝΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ Κάθε κατάσταση που εμφανίζεται με αιφνίδιο, οξύ κοιλιακό πόνο και άλλοτε άλλα συνοδά συμπτώματα ανήκει στα διαφοροδιαγνωστικά πλαίσια της οξείας κοιλίας. Ο γιατρός

Διαβάστε περισσότερα

Βάρος κοπράνων σε διάφορους λαούς

Βάρος κοπράνων σε διάφορους λαούς Δυσκοιλιότητα Κενώσεις λιγότερες από τρεις την εβδομάδα σε άτομα που σιτίζονται με δίαιτες δυτικού τύπου Δυσκολία κατά την αφόδευση Ιδιαίτερη σημασία έχει η εμφάνιση δυσκοιλιότητας σε άτομα με φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Συλλογή Υπεζωκοτικού Υγρού σε Συστηματικά Νοσήματα

Συλλογή Υπεζωκοτικού Υγρού σε Συστηματικά Νοσήματα Συλλογή Υπεζωκοτικού Υγρού σε Συστηματικά Νοσήματα Γιάννης Καλομενίδης Πνευμονολόγος B Πνευμονολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Νοσοκομείο «Αττικόν» Τύπος προσβολής «Ξηρά» Πλευρίτιδα Υπεζωκοτική συλλογή

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας Αγοράς Ανάμεσα σε με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη. Ασθενείς με. Νοσήματα του Εντέρου. Αθήνα, Μάιος 2011. Ετοιμάστηκε για την:

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας Αγοράς Ανάμεσα σε με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη. Ασθενείς με. Νοσήματα του Εντέρου. Αθήνα, Μάιος 2011. Ετοιμάστηκε για την: Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας Αγοράς Ανάμεσα σε με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη Ασθενείς με Νοσήματα του Εντέρου Ετοιμάστηκε για την: Αθήνα, Μάιος 2011 Ταυτότητα Έρευνας Μεθοδολογία: Κοινό-στόχος στόχος: 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΥΠΕΡ-IgM. Hyper-IgM Syndrome (HIgM)

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΥΠΕΡ-IgM. Hyper-IgM Syndrome (HIgM) INTERNATIONAL PATIENT ORGANISATION FOR PRIMARY IMMUNODEFICIENCIES ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΓΙΑ ΠΡΩΤΟΠΑΘΕΙΣ ΑΝΟΣΟANΕΠΑΡΚΕΙΕΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΥΠΕΡ-IgM Hyper-IgM Syndrome (HIgM) ΑΡΜΟΝΙΑ Σύλλογος Φίλων Ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

ενήλικες με ενεργή και εξελισσόμενη ψωριασική αρθρίτιδα (νόσος που προκαλεί ερυθρές, φολιδωτές κηλίδες στο δέρμα και φλεγμονή των αρθρώσεων)

ενήλικες με ενεργή και εξελισσόμενη ψωριασική αρθρίτιδα (νόσος που προκαλεί ερυθρές, φολιδωτές κηλίδες στο δέρμα και φλεγμονή των αρθρώσεων) EMA/178267/2015 EMEA/H/C/000481 Περίληψη EPAR για το κοινό αδαλιμουμάμπη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα