ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΛΙΝΙΚΕΣ- ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΛΙΝΙΚΕΣ- ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΛΙΝΙΚΕΣ- ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ Γ. ΒΑΓΕΝΑΚΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ «ΑΠΟΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΡΚΙΝΟΓΕΝΕΣΗ» ΗΛΙΑΣ ΣΚΟΤΙΝΙΩΤΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΟΣ ΠΑΤΡΑ 2004

2 ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Απόστολος Γ. Βαγενάκης, Καθηγητής Παθολογίας, Δ/ντής Παθολογικής Κλινικής Επιβλέπων Καθηγητής Ιωάννης Βαράκης, Καθηγητής Ανατομίας, Μέλος Τριμελούς Συμβουλευτικής Επιτροπής Βασιλική Νικολοπούλου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Παθολογίας-Γαστρεντερολογίας Μέλος Τριμελούς Συμβουλευτικής Επιτροπής ΕΠΤΑΜΕΛΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Απόστολος Γ. Βαγενάκης, Καθηγητής Παθολογίας, Δ/ντής Παθολογικής Κλινικής Επιβλέπων Καθηγητής Ιωάννης Βαράκης, Καθηγητής Ανατομίας, Μέλος Τριμελούς Συμβουλευτικής Επιτροπής Βασιλική Νικολοπούλου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Παθολογίας-Γαστρεντερολογίας Μέλος Τριμελούς Συμβουλευτικής Επιτροπής Χρυσούλα Λαμπροπούλου-Καρατζά, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Παθολογίας Μέλος Επταμελούς Συμβουλευτικής Επιτροπής Γεωργία Σωτηροπούλου-Μπονίκου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ανατομίας Μέλος Επταμελούς Συμβουλευτικής Επιτροπής Γεώργιος Δημητρακόπουλος, Καθηγητής Μικροβιολογίας Μέλος Επταμελούς Συμβουλευτικής Επιτροπής Μαρία Μελαχροινού, Επίκουρη Καθηγήτρια Παθολογικής Ανατομίας Μέλος Επταμελούς Συμβουλευτικής Επιτροπής 1

3 Στη μνήμη της Ιωάννας και στους γονείς μου, Αντώνη και Τζένη Σκοτινιώτη. 2

4 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Σύντομο Βιογραφικό Σημείωμα 5 Πρόλογος 9 Σελίδα Κεφάλαιο Α. Εισαγωγή Α.1 Εισαγωγή & Ιστορική Αναδρομή 10 Α.2 Επιδημιολογία & Μετάδοση του ΕΠ 11 Α.3 Μέθοδοι Ανίχνευσης του ΕΠ 12 Α.4 Κλινικές Εκδηλώσεις του ΕΠ 16 Α.5 Προκαρκινικά Στάδια Γαστρικού Αδενοκαρκινώματος 19 Α.6 ΕΠ και το Γαστρικό Επιθήλιο 21 Α.7 Απόπτωση 22 Κεφάλαιο Β. Στόχος 27 Κεφάλαιο Γ. Υλικά & Πειραματικές Μέθοδοι Γ.1 Ασθενείς 28 Γ.2 Εκτίμηση Γαστρίτιδας 29 Γ.3 Εκτίμηση Απόπτωσης και Πολλαπλασιασμού 30 Γ.4 Μετρήσεις Απόπτωσης και Πολλαπλασιασμού 34 Γ.5 Στατιστική Ανάλυση 35 Κεφάλαιο Δ. Αποτελέσματα Δ.1 Λοίμωξη με ΕΠ 36 Δ.2 Απόπτωση 39 3

5 Δ.3 Πολλαπλασιασμός 44 Δ.4 Σχέση Απόπτωσης και Πολλαπλασιασμού 49 Κεφάλαιο Ε. Συμπεράσματα & Συζήτηση 54 Περίληψη 64 Summary in English 66 Βιβλιογραφία 67 Δημοσιεύσεις 76 4

6 ΣΥΝΤΟΜΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΗΛΙΑΣ-ΑΛΕΞΗΣ ΣΚΟΤΙΝΙΩΤΗΣ Ημερομηνία Γέννησης: 19 Αυγούστου 1966 Τόπος Γέννησης: Αθήνα Διεύθυνση Οικίας: Ηρώς Κωνσταντοπούλου Ηλιούπολη Τηλ Κιν bwh. harvard. edu Ακαδημαϊκές Θέσεις: Λέκτορας Ιατρικής Σχολής Harvard University, Βοστώνη, Η.Π.Α. Μεταπτυχιακές Σπουδές: Ειδικότητα Παθολογίας, Univ. of Pennsylvania, Φιλαδέλφεια, Η.Π.Α Ειδικότητα Γαστρεντερολογίας, University of Pennsylvania, Φιλαδέλφεια, Η.Π.Α Fellow Επεμβατικής Ενδοσκόπησης, University of Pennsylvania, Φιλαδέλφεια, Η.Π.Α. Προπτυχιακές Σπουδές: Πτυχίο Bachelor Βιολογίας University of Pennsylvania, Φιλαδέλφεια, ΗΠΑ Πτυχίο Ιατρικής Cornell University, Νέα Υόρκη, Η.Π.Α. Ιατρικές Ειδικότητες Πιστοποιημένες από το American Board of Internal Medicine: 1994 Παθολογία 1999 Γαστρεντερολογία Στρατιωτική Θητεία: ο Σύνταγμα Πεζικού Βραβεία και Τιμητικές Διακρίσεις: 5

7 ο Βραβείο, Διαγωνισμός Έρευνας Komarov, Philadelphia GI Training Group 1999 Ερευνητικό Βραβείο του Delaware Valley Society for Gastrointestinal Endoscopy 1998 Διάκριση από το American College of Gastroenterology για την καλύτερη εργασία από ειδικευόμενο γαστρεντερολόγο ο Βραβείο, Διαγωνισμός Έρευνας Komarov, Philadelphia GI Training Group 1998 Βραβείο Διδασκαλίας Edward Raffensberger του University of Pennsylvania 1998 Βραβείο Κλινικής Έρευνας του American College of Gastroenterology 1989 Βραβείο Καλύτερης Εργασίας του Ελληνικού Ιατρικού Συλλόγου της Νέας Υόρκης 1987 Εκλογή στην τιμητική εταιρία ΦΒΚ Honors Society του University of Pennsylvania 1987 Διάκριση σαν Scholar του University of Pennsylvania Συμμετοχή σε Επιστημονικές Εταιρίες: 1996 έως τώρα American Gastroenterological Association 1998 έως τώρα American College of Gastroenterology 1999 έως τώρα American Society for Gastrointestinal Endoscopy American College of Physicians American Association for the Study of Liver Diseases Ιστορικό Εργασίας σε Κλινικά και Εκπαιδευτικά Τμήματα: : Τμήμα Γαστρεντερολογίας, Νοσοκομείο Brigham & Women's Hospital της Ιατρικής Σχολής του Harvard University, Βοστώνη : Τμήμα Γαστρεντερολογίας, Νοσοκομείο Hospital of University of Pennsylvania, Φιλαδέλφεια : Διδάσκων στον Τομέα Παθολογίας, Νοσοκομείο Hospital of University of Pennsylvania, Φιλαδέλφεια : Υπεύθυνος Εξωτερικών Ιατρείων Γαστρεντερολογίας, Presbyterian Medical Center, Φιλαδέλφεια : Εκπαιδευτικός Βοηθός, Μάθημα Παθοφυσιολογίας, Ιατρική Σχολή του University of Pennsylvania, Φιλαδέλφεια Εκπαιδευτικές Παρουσιάσεις: Συμπόσιο «Καρκίνος του Στομάχου: Βήματα Μπροστά», Διαγνωστικό & Θεραπευτικό Κέντρο Αθηνών «Υγεία». Ομιλία: Η Ενδοσκοπική Βλεννογονεκτομή στον Πρώιμο Καρκίνο του Στομάχου, Αθήνα, Ιανουάριος Συμπόσιο Ιατρικής Εταιρίας Κύπρου «Παθήσεις του Οισοφάγου». Ομιλία: Η Ενδοσκοπική Υπερηχογραφία στη Σταδιοποίηση του Καρκίνου του Οισοφάγου, Λευκωσία, Φεβρουάριος th Annual Intensive Review of Internal Medicine, Harvard Medical School, Βοστώνη, 4-11 Αυγούστου Εκπαιδευτική Ημερίδα Νοσοκομείου Boston Veterans Affairs Medical Center: "Approach to Acute Diarrhea", Βοστώνη, Ιούλιος

8 Τμήμα Θωρακοχειρουργικής, Brigham & Women's Hospital: "Where are we with Barrett's Esophagus?", Βοστώνη, Ιούνιος Morbidity & Mortality Conference Τομέα Χειρουργικής, Brigham & Women's Hospital: "Biliary Ductal Injuries", Βοστώνη, Μάιος Combined Clinical Symposium του Συνεδρίου Γαστρεντερολογίας Digestive Disease Week: Approach to Early Esophagogastric Cancer, Σαν Φρανσίσκο, 21 Μαϊου Live Endoscopy Course, American Society of Gastrointestinal Endoscopy: Βοστώνη, Μαϊου Εκπαιδευτική Ημερίδα Νοσοκομείου Brigham & Women's Hospital: Approach to Choledocholithiasis In the Post-Cholecystectomy Patient, Βοστώνη, Φεβρουάριος Εκπαιδευτική Ημερίδα Νοσοκομείου Boston Veterans Affairs Medical Center: "Screening for Colorectal Cancer", Βοστώνη, Σεπτέμβριος Δημοσιεύσεις: Αρθρα: Blam ME, Kobrin S, Siegelman ES, Scotiniotis I. "Downhill" esophageal varices as an iatrogenic complication of upper extremity hemodialysis access. Am J Gastroenterol 2002; 97: Scotiniotis I, Lucey MR, Metz DC. Helicobacter pylori Infection Is not associated with subclinical hepatic encephalopathy In stable cirrhotic patients. Dig Dis Sci 2001; 46: Scotiniotis I, Kochman ML, Lewis JD, Furth EE, Rosato EF, Ginsberg GG. Accuracy of EUS In the evaluation of Barrett's esophagus and high-grade dysplasia or Intramucosal carcinoma. Gastrointest Endoscopy, 2001; 54: Scotiniotis I, Kochman ML. Intramural cyst of the bile duct demonstrated by cholangioscopy and Intraductal ultrasonography. Gastrointest Endoscopy, 2001; 54: Rubesin SE, Scotiniotis I, Birnbaum BA, Ginsberg GG. Radiologic and endoscopic diagnosis of Crohn s disease. Surg Clin N Am, 2001; 81: Scotiniotis I, Long WB. Endoscopic management of common bile duct stones. Curr Treat Option Gastro, 2000; 3: Scotiniotis I, Rokkas T, Furth EE, Rigas B, Shiff S. Altered gastric epithelial cell kinetics in Helicobacter pylori-associated intestinal metaplasia: Implications for gastric carcinogenesis. Int J Cancer, 2000; 85: Scotiniotis I, Stecker M, Deren JJ. Recurrent nausea as a manifestation of a seizure disorder: Part of the spectrum of abdominal epilepsy. Dig Dis Sci, 2000; 45:

9 Scotiniotis I, Metz DC. Approaching dyspepsia in the primary care setting. J Clin Outcomes Management, 1999; 6: Scotiniotis I, Ginsberg GG. Endoscopic clip-assisted biliary cannulation: Externalization and fixation of the papilla of Vater from within a duodenal diverticulum using the endoscopic clipfixing device. Gastrointest Endoscopy, 1999; 50: Scotiniotis I, Metz DC. Diverticulitis in the young (commentary). Resident Staff Phys, 1999; 45: Scotiniotis I, Rubesin S, Ginsberg GG. Imaging modalities in inflammatory bowel disease. Gastroenterol Clin N Am, 1999; 28: Scotiniotis I, Lewis JD, Strom BL. Screening for colorectal cancer and other GI cancers. Curr Opin Oncol, 1999; 11: Scotiniotis I, Kochman ML. Endoscopic management of biliary tract disease. Curr Opin Gastroenterol, 1998; 14: Scotiniotis I, Brass C, Malet PF. Hepatitis C: Diagnosis & treatment. J Gen Intern Med, 1995; 10: Κεφάλαια Βιβλίων: Scotiniotis I, Kochman ML. Evaluation of the patient with abdominal or rectal mass. In Humes HD (ed): Kelley s Textbook of Internal Medicine, 4th edition. Lippincott, Williams & Wilkins, Philadelphia, 2000; Scotiniotis I, Carr-Locke DL, Farrell J. Interventional imaging of the liver and biliary system: Endoscopic retrograde cholangiopancreatography with emphasis on liver disease patients. In Schiff ER, Maddrey W, Sorrell M (eds): Schiff's Diseases of the Liver, 9th edition. Lippincott, Williams & Wilkins, Philadelphia, 2003; Stockwell D, Scotiniotis I. Upper Endoscopy. In Rustgi AK (ed): Requisites for Gastroenterology: Endoscopy and Imaging. Harcourt Health Sciences, Philadelphia (In press). Scotiniotis I, Ginsberg GG. Diagnostic and Therapeutic ERCP. In Rustgi AK (ed): Requisites for Gastroenterology: Endoscopy and Imaging. Harcourt Health Sciences, Philadelphia (In press). 8

10 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η ολοκλήρωση της εργασίας αυτής ήταν για μένα ένας σημαντικός στόχος. Όχι μόνο γιατί ήταν αποτέλεσμα αρκετής δουλειάς, αλλά και γιατί στη σύλληψη και διεκπεραίωσή της με βοήθησαν επιστήμονες που πίστεψαν στις δυνάμεις μου. Ο «κεντρικός ήρωας» είναι ο καθηγητής μου στην Ιατρική Σχολή του Cornell Βασίλης Ρήγας, ο οποίος με έχει συμβουλεύσει σοφά σε πολλές φάσεις της σταδιοδρομίας μου. Ζητώ τη γνώμη του σε όλα τα δύσκολα θέματα και εύχομαι να συνεχίσει να μου την προσφέρει πάντα τόσο απλόχερα. Το οξύ του πνεύμα ήταν το θεμέλιο πάνω στο οποίο βασίστηκε μία ακόμη επιστημονική μελέτη. Πολλά οφείλω επίσης στον καθηγητή κο Απόστολο Βαγενάκη, που έσκυψε με πολλή υπομονή πάνω στην εργασία αυτή, ακόμη και όταν η ολοκλήρωσή της φαινόταν αμφίβολη. Τον ευχαριστώ για αυτό. Τέλος, ευχαριστώ θερμά τον κο Θόδωρο Ροκκά που μου παρείχε τη δυνατότητα επιστημονικής συνεργασίας κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής μου θητείας. Αποτελεί για μένα λαμπρό παράδειγμα θέλησης, εργατικότητας και αισιοδοξίας. Εύχομαι στο υπόλοιπο της σταδιοδρομίας μου να μπορέσω να έχω κοντά μου ανθρώπους σαν αυτούς. 9

11 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ Α.1 Εισαγωγή και Ιστορική Αναδρομή Η παρουσία σπειροειδών μικροβίων στο γαστρικό βλεννογόνο περιγράφηκε για πρώτη φορά στη βιβλιογραφία κατά τη δεκαετία του 1930 (1,2). Πέρασε όμως μισός αιώνας πριν αναγνωριστεί η παθογόνος ιδιότητα αυτών των μικροβίων. Μόλις το 1983, οι Marshall και Warren στο Περθ της Αυστραλίας κατάφεραν να καλλιεργήσουν μικροοργανισμούς από βιοψίες ασθενών με έλκος στομάχου (3). Τον επόμενο χρόνο, ο Marshall κατάφερε να αποδείξει με πρωτότυπο τρόπο το ρόλο αυτών των μικροβίων στην παθογένεση της χρόνιας γαστρίτιδας. Υποβλήθηκε ο ίδιος σε γαστροσκόπηση, κατά την οποία πάρθηκαν βιοψίες άντρου, οι οποίες ήταν φυσιολογικές. Στη συνέχεια κατάπιε αποικία 10 9 μικροβίων που είχε απομονώσει ο ίδιος από ασθενή με γαστρίτιδα. Μέσα σε δέκα ημέρες, παρουσίασε επιγαστρικό πόνο. Επανάληψη της γαστροσκόπησης έδειξε ενεργό γαστρίτιδα, και ο οργανισμός καλλιεργήθηκε από τις βιοψίες. Έτσι, ο Marshall απέδειξε ότι ο οργανισμός αυτός πληροί τα κριτήρια του Koch για παθογόνους μικροοργανισμούς, αλλάζοντας ανεπίστρεπτα τις αντιλήψεις μας για τη χρόνια γαστρίτιδα (4). Ο μικροοργανισμός αυτός έφερε μορφολογικές ομοιότητες με τα βακτήρια του γένους Campylobacter και αρχικά ονομάστηκε Campylobacter pyloridis. Η μετέπειτα ανάλυση της σύστασης του βακτηριακού τοιχώματος και της περιεκτικότητας σε νουκλεϊνικά οξέα ανέδειξε διαφορές με τα υπόλοιπα καμπυλοβακτήρια, και ο οργανισμός μετονομάσθηκε σε Helicobacter pylori (Ελικοβακτήριο του πυλωρού ή ΕΠ). 10

12 Το βακτήριο Helicobacter pylori είναι μικροαεροφιλής, Gram-αρνητικός οργανισμός που κατοικεί στο παχύρευστο στρώμα βλέννης που καλύπτει το γαστρικό επιθήλιο. Έχει σχήμα ελικοειδές ή καμπυλοειδές με μήκος 2,5-5 μm και πλάτος 0,75-1 μm. Από το ένα άκρο του ξεκινούν 4-6 ελυτροφόρες βλεφαρίδες που επιτρέπουν στον μικροοργανισμό να κινείται ταχέως μέσα στο στρώμα βλέννης. Το βακτήριο αυτό χαρακτηρίζεται από την ικανότητα παραγωγής του ενζύμου ουρεάση σε μεγάλες ποσότητες, γεγονός στο οποίο βασίζονται πολλές από τις δοκιμασίες ανίχνευσής του. Α.2 Επιδημιολογία και Μετάδοση του ΕΠ Το ΕΠ προσβάλλει άτομα σε όλες τις περιοχές της υφηλίου, αλλά η συχνότητα της λοίμωξης διαφέρει από χώρα σε χώρα και ακόμη και από πληθυσμό σε πληθυσμό μέσα στην ίδια χώρα. Η συχνότητα της λοίμωξης καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από τις κοινωνικοοικονομικές συνθήκες του πληθυσμού (5). Σε αναπτυσσόμενες χώρες, η λοίμωξη προσβάλλει το 80% των ενηλίκων, ενώ σε ανεπτυγμένες χώρες το ποσοστό αυτό είναι 20 έως 50%. Ο οργανισμός μεταδίδεται με πρόσληψη από το στόμα, συνήθως από μέλη της ίδιας οικογένειας κατά τη διάρκεια των πρώτων παιδικών χρόνων (6). Σε ανεπτυγμένες χώρες, η μετάδοση γίνεται από άτομο σε άτομο μέσω επαφής με σάλιο, εμετό ή κόπρανα. Σε αναπτυσσόμενες χώρες, είναι επίσης πιθανή η μετάδοση από πόσιμο νερό. Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι ο οργανισμός μπορεί να μεταδοθεί στον άνθρωπο από ζώο, αν και το ΕΠ έχει βρεθεί και σε άλλα θηλαστικά εκτός του ανθρώπου, πρωτεύοντα και μη, (7,8). Στις βιομηχανοποιημένες κοινωνίες, οι ρυθμοί πρόσληψης του ΕΠ έχουν μειωθεί σημαντικά μέσα στις τελευταίες δεκαετίες. Μαθηματικά μοντέλα στις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αναδείξει ότι η μείωση της μετάδοσης του μικροβίου ήταν ταυτόχρονη 11

13 με τη βελτίωση στις συνθήκες υγιεινής που ξεκίνησαν στην χώρα αυτή στα τέλη του 19 ου αιώνα. Τα μοντέλα αυτά οδηγούν στην πρόβλεψη ότι το ΕΠ κάποια στιγμή θα εξαφανιστεί από τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά όχι μέσα στον αιώνα που διανύουμε (9). Κάτι τέτοιο δεν ισχύει βέβαια για τον αναπτυσσόμενο κόσμο, όπου οι ρυθμοί μετάδοσης του ΕΠ παραμένουν πάντα υψηλοί. Α.3 Μέθοδοι Ανίχνευσης του ΕΠ Οι αρχικές μέθοδοι ανίχνευσης του ΕΠ βασίζονταν αποκλειστικά στην καλλιέργεια γαστρικού ιστού. Σήμερα έχουν αναπτυχθεί πολλές μέθοδοι ανίχνευσης της λοίμωξης με ΕΠ. Τα στοιχεία τους συνοψίζονται στον Πίνακα Α. Καλλιέργεια ιστού: Το ΕΠ είναι μικρόβιο που απαιτεί ειδικά υλικά και συνθήκες για την καλλιέργειά του. Έτσι, η μέθοδος αυτή είναι χρονοβόρα και δαπανηρή και δεν είναι ο πλέον πρακτικός τρόπος ανίχνευσης της λοίμωξης. Παρόλα αυτά, παραμένει ο μοναδικός τρόπος προσδιορισμού της ευαισθησίας των στελεχών σε αντιβιοτικά και μελέτης άλλων ειδικών χαρακτηριστικών του μικροβίου. Η καλλιέργεια του μικροβίου περιορίζεται σήμερα σε ερευνητικά ή άλλα κέντρα με ειδικό ενδιαφέρον στο ΕΠ και δεν έχει ρόλο στην καθημερινή διάγνωση της λοίμωξης. Πίνακας Α. Σύγκριση των διαφόρων δοκιμασιών για τη διάγνωση της λοίμωξης από ΕΠ. Δοκιμασία Ευαισθησία (%) Ειδικότητα (%) Ανάγκη Ενδοσκόπησης Σχετικό Κόστος* Καλλιέργεια Ναι ιστού Ιστολογική Ναι εξέταση Ορολογική Όχι + εξέταση CLO-test Ναι + 12

14 Δοκιμασία αναπνοής με 13 C Δοκιμασία αναπνοής με 14 C Αντιγόνο κοπράνων Όχι Όχι Όχι + + * Δεν συνυπολογίζεται το κόστος της ενδοσκόπησης Ιστολογική διάγνωση: Στις αρχικές ιστολογικές μελέτες χρησιμοποιήθηκε η τεχνική λευκοχρυσού με χρώση Warthin-Starry, η οποία θεωρήθηκε πιο ειδική για την ανίχνευση του ΕΠ. Ακολούθησε η χρήση διαφόρων άλλων χρώσεων, όπως η Giemsa και η θειαζίνη, η οποίες είναι ταχείες και χαμηλού κόστους, με παρόμοια ποσοστά ανίχνευσης με την Warthin-Starry (10). Το μειονέκτημα των μεθόδων αυτών είναι η ελλιπής χρώση του περιβάλλοντος ιστού που δυσκολεύει την γενικότερη εξέταση του γαστρικού βλεννογόνου. Αυτό το πρόβλημα αντιμετωπίστηκε με την τροποποιημένη χρώση Wright- Giemsa, που χρησιμοποιείται ευρέως (11). Ορολογική διάγνωση: Η φλεγμονή του γαστρικού βλεννογόνου στη λοίμωξη με ΕΠ έχει σαν αποτέλεσμα την ανάπτυξη συστηματικής αντίδρασης στο αίμα, με την εμφάνιση αντισωμάτων εναντίον του ΕΠ. Αρχικά εμφανίζονται τα ειδικά IgM και IgA αντισώματα, τα οποία στη συνέχεια δίνουν τη θέση τους στα ειδικά IgG αντισώματα. Τα αντισώματα αυτά προσδιορίζονται με την ανοσοενζυμική μέθοδο ELISA (12). Οι ορολογικές εξετάσεις είναι μη επεμβατικές, γρήγορες και απλές. Έχουν το σημαντικό πλεονέκτημα ότι δεν απαιτούν τη λήψη βιοψιών. Επίσης, δεν επηρεάζονται από τη μείωση στον αριθμό των μικροοργανισμών που μπορεί να προκληθεί από φάρμακα, όπως τα αντιβιοτικά ή οι αναστολείς αντλίας πρωτονίων, ή από τη γαστρική ατροφία. Παρομοιώς, δεν υπόκεινται σε δειγματοληπτικό λάθος, αφού αντανακλούν την παρουσία του βακτηρίου οπουδήποτε 13

15 στο στομάχι. Το σημαντικότερο μειονέκτημα των ορολογικών μεθόδων είναι η παραμονή ανιχνεύσιμων επιπέδων αντισωμάτων 6 μήνες ή παραπάνω μετά από πετυχημένη θεραπεία εκρίζωσης. Έτσι, η ορολογική εξέταση δεν θεωρείται πάντα αξιόπιστη μετά τη χορήγηση τέτοιας θεραπείας (13). Λόγω της ευκολίας χρήσης της, η ορολογική διάγνωση έχει φανεί ιδιαίτερα πολύτιμη σε ευρείες επιδημιολογικές μελέτες. Ιδιαίτερη ερευνητική σημασία έχει αποκτήσει η μέθοδος της ανοσοαποτυπώσεως (immune typing), στην οποία μελετάται η παρουσία αντισωμάτων έναντι συγκεκριμένων προτεϊνών του βακτηρίου με πιθανή παθογόνο δράση, όπως η caga και η vaca (14). Η ανάλυση αυτή έχει βοηθήσει στον χαρακτηρισμό των στελεχών του βακτηρίου που συνδέονται στενότερα με επιπλοκές όπως το πεπτικό έλκος και ο γαστρικός καρκίνος. Δοκιμασίες ουρεάσης: Όπως προαναφέρθηκε, ένα από τα χαρακτηριστικά του ΕΠ είναι η παραγωγή του ενζύμου ουρεάση σε μεγάλες ποσότητες. Στην παραγωγή αυτού του ενζύμου βασίζονται οι δοκιμασίες ουρεάσης για την ανίχνευση του μικροβίου. Αυτές διακρίνονται σε ταχείες μεθόδους και σε μεθόδους μετρήσεως ραδιενεργού CO 2 στον εκπνεόμενο αέρα (breath tests). 1. Ταχεία μέθοδος ουρεάσης: Η γνωστότερη δοκιμασία σε αυτήν την κατηγορία είναι το οικείο CLO-test (Delta West Ltd., Canning Vale, Western Australia). Η δοκιμασία αυτή βασίζεται στη τοποθέτηση ιστοτεμαχίου του άντρου του στομάχου, που λαμβάνεται κατά τη διάρκεια της ενδοσκόπησης, σε ειδικό βοθρίο το οποίο περιλαμβάνει ουρία σαν υπόστρωμα και ερυθρό της φαινόλης σαν δείκτη αλλάγής του ph. Αν στο ιστοτεμάχιο υπάρχουν μικροοργανισμοί του ΕΠ, η ουρεάση που παράγουν διασπά την ουρία, απελευθερώνοντας αμμωνία. Η επακόλουθη αλλαγή στο ph ανιχνεύεται ως αλλαγή του χρώματος του βοθρίου 14

16 από κίτρινο σε κόκκινο. Η ανάγνωση του αποτελέσματος γίνεται συνήθως σε 24 ώρες, αν και η μεταλλαγή μπορεί να είναι εμφανής και εντός 5 λεπτών αν το βακτήριο υπάρχει σε υψηλή ποσότητα. Λόγω της ευκολίας χρήσεως, της ταχύτητας και της ακρίβειάς της, η δοκιμασία CLO-test είναι ευρύτατα διαδεδομένη (15). 2. Μέθοδοι εκπνεόμενου CO 2 (breath tests): Οι μέθοδοι αυτές βασίζονται στη χορήγηση συγκεκριμένης ποσότητας ουρίας υπό τη μορφή κάψουλας στον ασθενή. Στην περίπτωση λοίμωξης με ΕΠ, η βακτηριακή ουρεάση στο στομάχι διασπά την ουρία και απελευθερώνει αμμωνία και CO 2. Το παραγόμενο CO 2 απορροφάται από το βλεννογόνο του στομάχου και αποβάλλεται κύρια από τους πνεύμονες (16). Το αποβαλλόμενο CO 2 μπορεί να μετρηθεί με χρωματογραφία μάζας εφόσον η ουρία είχε σημανθεί με 13 C ή με beta-counter εφόσον η σήμανση είχε γίνει με 14 C (16-18). Οι μέθοδοι εκπνεόμενου CO 2 έχουν το πλεονέκτημα της αναίμακτης διαδικασίας, χωρίς τη λήψη βιοψίας. Θετικοποιούνται εντός 20λέπτου και έχουν υψηλή ευαισθησία και ειδικότητα. Σχετικό μειονέκτημα είναι η ανάγκη ακριβού εξοπλισμού (χρωματογράφος μάζας) στην περίπτωση του 13 C και η έκθεση σε μικρή δόση ραδιενέργειας (2-5 μci) στην περίπτωση του 14 C. Αντιγόνο κοπράνων: Η ανίχνευση αντιγόνων του ΕΠ στα κόπρανα έγινε πρόσφατα δυνατή με δοκιμασία που βασίζεται σε πολυκλωνικά αντισώματα (HpSA, Meridian Diagnostics, Cincinnati, ΗΠΑ) (19). Η νέα αυτή δοκιμασία έχει απόδοση ανάλογη με αυτή των μεθόδων εκπνεόμενου CO 2 (breath tests) και αποτελεί εναλλακτική λύση στη μη-επεμβατική διάγνωση της λοίμωξης (20,21). Λόγω της ευκολίας της, θεωρείται ο πλέον ενδεδειγμένος τρόπος διάγνωσης της λοίμωξης στον παιδικό πληθυσμό (22). Μετά από χορήγηση αντιβακτηριακής αγωγής, όμως, το επίπεδο των αντιγόνων μειώνεται 15

17 ακόμη και σε ασθενείς στους οποίους δεν επιτεύχθηκε εκρίζωση, με αποτέλεσμα την πιθανή μείωση στην ευαισθησία αυτής της δοκιμασίας (23,24). Έτσι, η δοκιμασία αντιγόνου κοπράνων δεν έχει αντικαταστήσει το breath test στην εξακρίβωση της επιτυχίας της θεραπείας εκρίζωσης. Α.4 Κλινικές Εκδηλώσεις του ΕΠ Γαστρίτιδα και Πεπτικό Έλκος Η λοίμωξη με ΕΠ αναπόφευκτα οδηγεί σε χρόνια γαστρίτιδα με φλεγμονή του επιθηλίου και του υποκείμενου χόριου. Όμως, η πλειοψηφία των ξενιστών με χρόνια γαστρίτιδα δεν αναφέρει συμπτωματολογία και δεν αναπτύσσει ποτέ κάποια επιπλοκή από την ύπαρξη του βακτηρίου. Αυτός είναι ο λόγος που η ύπαρξη ΕΠ στο στομάχι ασυμπτωματικών ατόμων έχει θεωρηθεί από μερικούς ερευνητές ως αποίκηση και όχι λοίμωξη (25). Όμως, ένα ποσοστό ξενιστών αναπτύσσει πεπτικό έλκος στο στομάχι ή το δωδεκαδάκτυλο. Η πλειοψηφία των περιπτώσεων πεπτικού έλκους παγκοσμίως οφείλονται στο ΕΠ (26). Η πιθανότητα κλινικής εκδήλωσης πεπτικού έλκους σε άτομο που έχει προσβληθεί από ΕΠ σε νεαρή ηλικία ποικίλει σε διαφορετικές περιοχές του κόσμου. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο κίνδυνος εμφάνισης έλκους είναι περίπου 3 τοις εκατό, ενώ στην Ιαπωνία φτάνει το 25 τοις εκατό (27). Σε άτομα με ιστορικό ελκοπάθειας, η εκρίζωση του ΕΠ μειώνει δραματικά την πιθανότητα υποτροπής (28). Λέμφωμα Η ανάπτυξη γαστρικών λεμφωμάτων χαμηλού βαθμού είναι σπανιότερη επιπλοκή της λοίμωξης με ΕΠ. Οι όγκοι αυτοί προέρχονται από τον λεμφικό ιστό του γαστρικού βλεννογόνου (Mucosa-Associated Lymphoid Tissue, MALT) και έτσι είναι γνωστοί ως 16

18 ΜΑLΤώματα. Τα λεμφώματα αυτά σχετίζονται με λοίμωξη με ΕΠ σε ποσοστό 75 με 95 τοις εκατό (29,30). Πιστεύεται ότι ο χρόνιος αντιγονικός ερεθισμός που προκαλεί το ΕΠ οδηγεί σε μονοκλωνική ανάπτυξη λεμφικών κυττάρων (31). Τα MALTώματα είναι τόσο στενά συνδεδεμένα με το ελικοβακτήριο ώστε η εκρίζωση του μικροοργανισμού οδηγεί σε υποστροφή του λεμφώματος στο 70 με 80 τοις εκατό των περιπτώσεων (32). Η ύφεση αυτών των λεμφωμάτων μετά από θεραπεία εκρίζωσης είναι παρατεταμένη (33). Καρκίνος του Στομάχου Η πιο σημαντική επίπτωση του ΕΠ παγκοσμίως είναι η σχέση του με τον καρκίνο του στομάχου. Το γαστρικό αδενοκαρκίνωμα παραμένει σήμερα το δεύτερο σε συχνότητα αίτιο θανάτου από καρκίνο παγκοσμίως μετά από αυτόν του πνεύμονα. Από το 1981, πριν δηλαδή την ανακάλυψη του ΕΠ, γνωρίζαμε ότι η παρατεταμένη χρόνια γαστρίτιδα σε μερίδα ασθενών εξελίσσεται σε αδενοκαρκίνωμα (34). Η διαπίστωση το 1985 ότι το ΕΠ είναι η πιο συνηθισμένη αιτία χρόνιας γαστρίτιδας οδήγησε σε αρκετές επιδημιολογικές μελέτες της σχέσης ΕΠ και αδενοκαρκινώματος του στομάχου (35-38). Οι μελέτες αυτές έγιναν σε πολλές διαφορετικές χώρες και όλες ανέδειξαν την ύπαρξη στενής αναλογίας ανάμεσα στην οροθετικότητα στο ΕΠ και το ποσοστό εμφάνισης καρκίνου. Η πειστικότερη απόδειξη ήλθε τελικά από μία προοπτική μελέτη στην Ιαπωνία κατά τη δεκαετία του 1990 (39). Σε σύνολο 1526 ασθενών που παρακολουθήθηκαν κατά μέσον όρο για 7,8 έτη, οι ΕΠ-θετικοί ασθενείς ανέπτυξαν γαστρικό καρκίνο σε ποσοστό 3 τοις εκατό, ενώ η νόσος δεν εμφανίστηκε σε κανέναν από τους ΕΠ-αρνητικούς ασθενείς. O κίνδυνος ήταν παρόμοια αυξημένος και για τις δύο ιστολογικές μορφές γαστρικού καρκίνου, δηλαδή το διάχυτο και τον εντερικό τύπο. 17

19 Συνολικά, ο κίνδυνος ανάπτυξης καρκίνου σε άτομα με λοίμωξη με ΕΠ είναι περίπου διπλάσιος σε σύγκριση με ΕΠ-αρνητικά άτομα (40-42). Ορισμένοι ερευνητές θεωρούν ότι το ΕΠ συνδέεται με τον καρκίνο του στομάχου στον ίδιο βαθμό όσο το κάπνισμα με τον καρκίνο του πνεύμονα (43). Έτσι, από το 1994, ο Διεθνής Οργανισμός Υγείας έχει χαρακτηρίσει το ΕΠ ως καρκινογόνο 1 ου βαθμού, καθιστώντας το το μοναδικό βακτήριο σε αυτή την κατηγορία (44). Η καρκινογόνος επίδραση του ΕΠ στο γαστρικό επιθήλιο έχει επιβεβαιωθεί και σε μελέτες πάνω σε ζώα, αφού η πρόκληση λοίμωξης σε γερβίλους της Μογκολίας έχει σαν αποτέλεσμα την ανάπτυξη αδενοκαρκινώματος στο ένα τρίτο των ζώων (45-47). Οι επιδημιολογικές μελέτες έχουν δείξει ότι οι ασθενείς με ΕΠ που πάσχουν από δωδεκαδακτυλικό έλκος διαφέρουν από αυτούς με ΕΠ και καρκίνο του στομάχου. Μάλιστα η ανάπτυξη έλκους φαίνεται να προστατεύει τον ξενιστή από την ανάπτυξη καρκίνου (48). Αυτό δεν οφείλεται σε διαφορές ανάμεσα σε ελκογόνα ή καρκινογόνα στελέχη του βακτηρίου αφού τα ίδια στελέχη αυξάνουν τον κίνδυνο και για τις δύο παθήσεις. Φαίνεται λοιπόν ότι οι επιπτώσεις της λοίμωξης διαφέρουν από ξενιστή σε ξενιστή και δεν καθορίζονται μόνο από βακτηριακούς παράγοντες. Παράγοντες που έχουν να κάνουν με τον ίδιο τον ξενιστή παίζουν ρόλο στην τελική έκβαση της λοίμωξης, όπως η διατροφή, η γενετική σύνθεση αλλά και η ανοσολογική κατάσταση του ξενιστή. Υπάρχουν ενδείξεις ότι ρόλο παίζει επίσης η ηλικία προσβολής από τη λοίμωξη. Προσβολή από το ΕΠ σε νηπιακή ή παιδική ηλικία συνδέεται περισσότερο με τον καρκίνο ενώ προσβολή σε μεγαλύτερη ηλικία συνδέεται περισσότερο με το πεπτικό έλκος (49). Το φαινόμενο αυτό μπορεί να εξηγήσει και την αυξημένη τάση προς γαστρικό καρκίνο στις αναπτυσσόμενες χώρες, όπου η έκθεση στο βακτήριο ξεκινά από 18

20 βρεφική ηλικία, σε αντίθεση με την τάση προς ελκοπάθεια στον ανεπτυγμένο κόσμο (50). Α.5 Προκαρκινικά Στάδια Γαστρικού Αδενοκαρκινώματος Χάρη στις πολύχρονες μελέτες του Correa, γνωρίζουμε ότι η εξέλιξη της χρόνιας γαστρίτιδας σε αδενοκαρκίνωμα περνά από ενδιάμεσα στάδια. Το πρώτο εξελικτικό στάδιο είναι αυτό της γαστρικής ατροφίας (51). Η γαστρική ατροφία χαρακτηρίζεται από την μείωση του συνολικού αριθμού των αδένων στο βλεννογόνο, συνδέεται άρα με την ανάπτυξη υποχλωρυδρίας. Όμως, μόνο ένα ποσοστό των ασθενών με χρόνια γαστρίτιδα φτάνουν στην γαστρική ατροφία. Από αυτούς, ακόμη λιγότεροι προχωρούν στα επόμενα προκαρκινικά στάδια, αυτά της εντερικής μεταπλασίας και της δυσπλασίας, τα οποία μπορεί να καταλήξουν τελικά σε αδενοκαρκίνωμα (Εικόνα 1). 19

21 Φυσιολογικό γαστρικό επιθήλιο Helicobacter pylori Χρόνια γαστρίτιδα Γαστρική ατροφία Εντερική μεταπλασία Δυσπλασία Αδενοκαρκίνωμα του στομάχου Εικόνα 1. Οι ιστολογικές αλλοιώσεις στη λοίμωξη με ΕΠ που οδηγούν στην ανάπτυξη αδενοκαρκινώματος του στομάχου. Η ύπαρξη εντερικής μεταπλασίας (ΕΜ) είναι προάγγελος της δυσπλασίας και του αδενοκαρκινώματος και θεωρείται απαραίτητη προϋπόθεση για την ανάπτυξή τους. Η εντερική μεταπλασία χαρακτηρίζεται ιστολογικά από την παρουσία επιθηλίου εντερικού τύπου με καλυκοειδή κύτταρα που αντικαθιστούν εν μέρει το φυσιολογικό γαστρικό αδενικό επιθήλιο. Η χρόνια γαστρίτιδα, η γαστρική ατροφία, αλλά και η εντερική μεταπλασία και η δυσπλασία είναι καθαρά ιστολογικές βλάβες που δεν εμφανίζουν συγκεκριμένα ενδοσκοπικά ευρήματα. Η διάγνωσή τους απαιτεί, δηλαδή, την παθολογοανατομική εξέταση βιοψιών του βλεννογόνου. 20

22 Α.6 ΕΠ και το Γαστρικό Επιθήλιο Η λοίμωξη με ΕΠ προκαλεί διήθηση του γαστρικού βλεννογόνου με πολυμορφοπύρηνα κύτταρα, μακροφάγα, αλλά και Τ- και Β-λεμφοκύτταρα. Παραδόξως, αυτή η ισχυρή ανοσολογική απάντηση δεν είναι ικανή να εξουδετερώσει τον μικροοργανισμό. Αντιθέτως, αφήνει τον ξενιστή εκτεθειμένο στις επιπτώσεις της χρόνιας φλεγμονής. Η αδυναμία εξόντωσης του μικροοργανισμού οφείλεται εν μέρει στην παραμονή του μικροβίου στο στρώμα βλέννης σε προστατευτική απόσταση από το επιθήλιο. Παρόλη όμως την απόσταση αυτή, ο μικροοργανισμός προκαλεί έντονη ανοσοαπάντηση στο βλεννογόνο. Αυτή η ανοσοαπάντηση φαίνεται να ξεκινά από την επαγωγή στα επιθηλιακά κύτταρα παραγωγής φλεγμονωδών ουσιών όπως η ιντερλευκίνη-8 (ΙL-8), η οποία ακολούθως στρατολογεί και ενεργοποιεί πολυμορφοπύρηνα (52,53). Παράλληλα ενεργοποιούνται CD4+ Τ-λεμφοκύτταρα (helper T-lymphocytes) που βρίσκονται στον βλεννογόνο. Προσεκτικός χαρακτηρισμός αυτών των κυττάρων έχει αποδείξει ότι έχουν τον φαινότυπο T h -1 λεμφοκυττάρων, παράγουν δηλαδή ιντερφερόνη-γ (IFN-γ) και tumor necrosis factor-α (54-56). Η IFN-γ είναι ουσία με ισχυρή φλεγμονώδη δράση. Επάγει την περαιτέρω έκκριση IL-8 από το γαστρικό επιθήλιο και αυξάνει την έκφραση ουσιών του MHC. Τα μόρια τάξης II του MHC που παράγονται φαίνονται να λειτουργούν ως υποδοχείς για το βακτήριο και ρυθμίζουν τη μεταβίβαση σημάτων από το βακτήριο στο βλεννογόνο του ξενιστή (57). Ταυτόχρονα, τα T h -1 λεμφοκύτταρα που ενεργοποιούνται είναι ικανά να προκαλέσουν απευθείας βλάβη στο επιθήλιο (58). 21

23 Τα ενεργοποιημένα πολυμορφοπύρηνα από την πλευρά τους παράγουν μεγάλο αριθμό οξειδωτικών ουσιών και αντιδραστικών ουσιών αζώτου (reactive nitrogen intermediates) (59). Μακροπρόθεσμα, η χρόνια φλεγμονή έχει σαν αποτέλεσμα την καταστολή έκκρισης οξέος στο στομάχι, ακόμη και πριν την εμφάνιση γαστρικής ατροφίας. Αυτή η σχετική υποχλωρυδρία επιτρέπει την ανάπτυξη άλλων μικροοργανισμών, ικανών να παράγουν νιτρώδη και να καταλύουν Ν-νιτροζο-ενώσεις, μερικές από τις οποίες είναι ισχυρά καρκινογόνες (60). Σε φυσιολογικό βλεννογόνο, η δράση των νιτρωδών περιορίζεται από ασκορβικό οξύ (βιταμίνη C) που παράγει ο βλεννογόνος. Στην λοίμωξη με ΕΠ, τα επίπεδα ασκορβικού οξέος στο γαστρικό χυμό είναι σημαντικά μειωμένα (61,62). Επομένως, παρατηρείται αύξηση των βλαβερών αντιδραστικών ουσιών αζώτου και ελάττωση της εξουδετερωτικής ικανότητας του γαστρικού χυμού, συμβάλλοντας στη δημιουργία επιβλαβούς περιβάλλοντος. Α.7 Απόπτωση Οι μηχανισμοί που αναφέρθηκαν δεν είναι οι μόνοι που συμβάλλουν στη δημιουργία της βλεννογονικής βλάβης από το ΕΠ. Μία άλλη σημαντική επίδραση της λοίμωξης αφορά την απόπτωση ή προγραμματισμένο κυτταρικό θάνατο των επιθηλιακών κυττάρων. Η απόπτωση αποτελεί μαζί με τη νέκρωση τους δύο βασικούς μηχανισμούς κυτταρικού θανάτου. Οι δύο αυτοί μηχανισμοί έχουν διαφορετικά ιστολογικά και βιοχημικά χαρακτηριστικά. Στη νέκρωση, το ερέθισμα, π.χ. η ισχαιμία ή η παρουσία τοξίνων, συχνά αποτελεί το ίδιο το αίτιο θανάτου του κυττάρου. Το αίτιο της νέκρωσης συνήθως επιδρά σε μεγάλους αριθμούς ομόρων κυττάρων. Αντιθέτως, η απόπτωση αφορά ένα συγκεκριμένο κύτταρο ανεξάρτητα από τους γείτονές του. Στην 22

24 απόπτωση, το αρχικό ερέθισμα δεν είναι το ίδιο θανατηφόρο, αλλά θέτει σε κίνηση μία αλληλουχία κυτταρικών γεγονότων που καταλήγουν στον κυτταρικό θάνατο. Η απόπτωση περιγράφηκε αρχικά το 1971 από τον John Kerr, ο οποίος, μετά την απολίνωση πυλαίων αγγείων σε αρουραίους, παρατήρησε ένα είδος κυτταρικού θανάτου στο ήπαρ όμοιο με αυτό που είχε παρατηρηθεί στη φυσιολογική ανάπτυξη του εμβρύου στα θηλαστικά (63). Αρχικά ονόμασε το φαινόμενο αυτό συρρικνωτικό θάνατο και τον επόμενο χρόνο το μετονόμασε σε απόπτωση για να μεταδόσει την ομοιότητα των κυττάρων αυτών με φύλλα που πέφτουν από τα δέντρα το φθινόπωρο (64). Αν παρατηρήσει κανείς ένα κύτταρο που υπόκειται απόπτωση, βλέπει αρχικά την συμπύκνωση του κυτταροπλάσματος και ακολούθως τη συνάθροιση των μιτοχονδρίων και των ριβοσωμάτων. Στην επόμενη φάση, συμπυκνώνεται ο πυρήνας και τελικά συρρικνώνεται η χρωματίνη. Το DNA τεμαχίζεται από ενδονουκλεάσες, αρχικά σε μεγάλα θραύσματα των κιλοβάσεων και ακολούθως σε μικρότερα τεμάχια των 180 βάσεων. Κατά τη διαδικασία αυτή, το κύτταρο αποσπάται από τα γειτονικά κύτταρα και διασπάται σε αποπτωτικά σωματίδια που υποβάλλονται σε φαγοκυττάρωση από μακροφάγα. Έτσι, σε αντίθεση με τη νέκρωση, το κύτταρο κατά το θάνατό του συρρικνώνεται αντί να διογκώνεται. Άλλα βιοχημικά χαρακτηριστικά της απόπτωσης είναι η μείωση του ηλεκτρικού δυναμικού του τοιχώματος των μιτοχονδρίων και η παραγωγή ελευθέρων ριζών. Η αλληλουχία των κυτταρικών γεγονότων της απόπτωσης διαρκεί συνολικά μόνο 1-2 ώρες, και γι αυτό είναι εύκολο να υποτιμηθεί η συχνότητά της ιστολογικά. Σε αντίθεση με τη νέκρωση, η οποία θεωρείται πάντα παθολογική διαδικασία, η απόπτωση αποτελεί τμήμα πολλών βασικών λειτουργιών του ανθρώπινου οργανισμού, όπως είναι η ανάπλαση των ιστών κατά την ανάπτυξη και μετά από τραυματική βλάβη 23

25 (φυσιολογική απόπτωση). Σε αυτή τη διαδικασία παίζει σημαντικό ρόλο η ισορροπία ανάμεσα στην απόπτωση και τον πολλαπλασιασμό. Όταν ο ρυθμός απόπτωσης στους ιστούς υπερτερεί σε σχέση με τον πολλαπλασιασμό, το αποτέλεσμα είναι συνολική απώλεια κυττάρων, όπως παρατηρείται στην αρνητική επιλογή Τ-λεμφοκυττάρων στον θύμο αδένα των βρεφών. Αντιθέτως, αν ο πολλαπλασιασμός υπερτερεί της απόπτωσης υπάρχει συνολική αύξηση στον αριθμό των κυττάρων, όπως παρατηρείται στην αποκατάσταση των ιστών μετά από τραύμα αλλά και στις νεοπλασματικές νόσους (65). Οι μηχανισμοί που ελέγχουν αυτή την ισορροπία είναι πολύπλοκοι και δεν ήταν κατανοητοί μέχρι τα τελευταία δέκα χρόνια. Σύντομα μετά την ανακάλυψη της απόπτωσης περιγράφηκε η επαγωγή της σε περιπτώσεις βακτηριακών και ιογενών λοιμώξων, αλλά και σε βλάβες από τοξίνες όπως η αλκοόλη, η ιονίζουσα ακτινοβολία και οι χημειοθεραπευτικές ουσίες (66). Όλοι αυτοί οι βλαβεροί παράγοντες δρούν μέσω της καταστολής ή της επαγωγής συγκεκριμένων γονιδίων που ρυθμίζουν την απόπτωση. Το 1993 δημοσιεύτηκε η πρώτη ταυτοποίηση τέτοιων γονιδίων στο νηματώδη σκώληκα Caenorhabditis elegans (67). Στον σκώληκα αυτόν βρέθηκαν τέσσερα γονίδια που ρυθμίζουν την ομαλή εκτέλεση του αποπτωτικού προγράμματος. Τα γονίδια ced-3, ced-4 και egl-1 επάγουν την απόπτωση. Σκώληκες στους οποίους λείπει η λειτουργία αυτών των γονιδίων αποκτούν υπερβολικό αριθμό κυττάρων. Αντιθέτως, το γονίδιο ced- 9 έχει ανασταλτική επίδραση στην απόπτωση και σκώληκες που δεν εκφράζουν το γονίδιο αυτό παρουσιάζουν διάχυτη απόπτωση. Τα τελευταία χρόνια έχουν περιγραφεί ομόλογα γονίδια και σε πιο εξελιγμάνους οργανισμούς. Τα γονίδια αυτά παράγουν πρωτεϊνες όπως οι κασπάσες (ομόλογες της ced-3), η Apaf-1 (ομόλογη της ced-4) και η Bcl-2 (ομόλογη της ced-9). (68-70). 24

26 Ένας καθοριστικός παράγοντας στην επιλογή ενός κυττάρου για απόπτωση είναι η κατάσταση στην οποία βρίσκεται το DNA του. Έτσι, ένα κύτταρο που έχει υποστεί σημαντικές βλάβες στο γονιδίωμα έχει μεγάλες πιθανότητες να υποστεί απόπτωση. Κατά αυτή την έννοια, η απόπτωση παίζει σημαντικό ρόλο στην επιλεγμένη καταστροφή κυττάρων με γονιδιακές βλάβες. Επακόλουθο είναι ότι μείωση της απόπτωσης ευνοεί την επιβίωση μεταλλαγμένων κυττάρων. Τα τελευταία χρόνια έχει αναγνωρισθεί ότι διαταραχές στην απόπτωση μπορεί να παίξουν παθογόνο ρόλο σε διάφορες ασθένειες. Για παράδειγμα, ορισμένοι τύποι καρκίνου παρουσιάζουν ελαττωμένους βαθμούς απόπτωσης σε συνδυασμό με αυξημένους ρυθμούς πολλαπλασιασμού (71,72). Πιθανολογείται λοιπόν ότι μείωση της απόπτωσης μπορεί να είναι ένας από τους μηχανισμούς της καρκινογένεσης. Στο φυσιολογικό γαστρικό επιθήλιο διατηρείται μία προσεκτική ισορροπία μεταξύ κυτταρικού πολλαπλασιασμού και απόπτωσης. Η λοίμωξη με ΕΠ σχετίζεται με αύξηση του πολλαπλασιασμού, αλλά και με επέκταση της ζώνης πολλαπλασιασμού από το μεσαίο τμήμα του γαστρικού βοθρίου προς την επιφάνεια και τους βαθύτερους αδένες, περιοχές όπου συνήθως δεν υπάρχουν διαιρούμενα κύτταρα. (73). Ως προς την απόπτωση, ο Moss πρώτος περιέγραψε αύξηση των αποπτωτικών σωματιδίων σε ασθενείς με ΕΠ και παρατήρησε μείωση μετά από την εκρίζωση του βακτηρίου (74). H αύξηση της απόπτωσης έχει θεωρηθεί από μερικούς ερευνητές πιθανή εξήγηση για τη μείωση των κυττάρων που παρατηρείται στη γαστρική ατροφία (75). Δεν είναι γνωστό, όμως, αν οι επιδράσεις αυτές του ΕΠ στον πολλαπλασιασμό και την απόπτωση των γαστρικών κυττάρων συνεισφέρουν στην καρκινογόνο δράση του μικροβίου (76). 25

27 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β ΣΤΟΧΟΣ Η εργασία έχει σαν στόχο την ανάλυση της επίδρασης λοίμωξης με ΕΠ στούς ρυθμούς απόπτωσης και πολλαπλασιασμού του γαστρικού επιθηλίου. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην μελέτη του προκαρκινικού σταδίου της εντερικής μεταπλασίας. Η ανάλυση αυτή προσπαθεί να αναδείξει αν η καρκινογόνος επίδραση της λοίμωξης σχετίζεται με διαταραχές στη φυσιολογική ισορροπία ανάμεσα σε απόπτωση και πολλαπλασιασμό στο γαστρικό επιθήλιο. 26

28 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟΙ ΜΕΘΟΔΟΙ Γ.1 Ασθενείς Μελετήσαμε την απόπτωση και τον πολλαπλασιασμό σε βιοψίες του γαστρικού άντρου που πάρθηκαν ενδοσκοπικά σε 42 ασθενείς. Οι 30 ήταν άνδρες ηλικίας από 18 έως 78 ετών (μέσος όρος ηλικίας 45.4 έτη) και οι 12 ήταν γυναίκες ηλικίας από 28 έως 59 ετών (μέσος όρος ηλικίας 43.9 έτη). Οι ασθενείς είχαν υποβληθεί σε γαστροσκόπηση από τον ίδιο ενδοσκόπο (Θ.Ρ.) στο 401 Γενικό Στρατιωτικό Νοσοκομείο Αθηνών λόγω δυσπεπτικών ενοχλημάτων. Βιοψίες του γαστρικού άντρου είχαν ληφθεί για τη ανίχνευση του ΕΠ ανεξαρτήτως των άλλων ευρημάτων της ενδοσκόπησης. Το βιοψικό υλικό είχε μονιμοποιηθεί με φορμαλίνη και διατηρηθεί σε μπλοκ παραφίνης. Ουδείς από τους ασθενείς είχε λάβει θεραπεία με μη-στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα για τουλάχιστον μία εβδομάδα πριν την ενδοσκόπηση. Η ανίχνευση του ΕΠ έγινε με συνδυασμό CLO test (Tri-Med Specialties, Charlottesville, Η.Π.Α.) και χρώση θειαζίνης σε ιστολογικές τομές, όπως περιγράφεται παρακάτω. Το CLO test πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια της ενδοσκόπησης και ερμηνεύθηκε από τον ενδοσκόπο (Θ.Ρ.). Η χρώση θειαζίνης, που είναι τροποποιημένη χρώση τύπου Diff- Quick, αξιολογήθηκε από παθολογοανατόμο που δεν γνώριζε τα αποτελέσματα του CLO test. Ο κάθε ασθενής θεωρήθηκε προσβλημένος με ΕΠ (ΕΠ-θετικός) μόνο αν και οι δύο μέθοδοι ανίχνευσης του ΕΠ έδωσαν θετικά αποτελέσματα. Αν και οι δύο μέθοδοι έδωσαν αρνητικά αποτελέσματα, ο ασθενής θεωρήθηκε μη προσβλημένος με ΕΠ (ΕΠ- 27

29 αρνητικός). Σε περίπτωση θετικού αποτελέσματος με μόνο μία από τις δύο μεθόδους, η ύπαρξη του ΕΠ θεωρήθηκε αμφίβολη και ο ασθενής δεν συμπεριλήφθηκε στη μελέτη. Γ.2 Εκτίμηση Γαστρίτιδας Πλακίδια με τομές των 5μm χρωσμένες με Αιματοξυλίνη/Ηωσίνη εξετάστηκαν από τον ίδιο παθολογοανατόμο (E.E.F.) που αξιολόγησε τη χρώση θειαζίνης. Για να αποφευχθεί μεροληψία, ένα σημαντικό χρονικό διάστημα μεσολάβησε ανάμεσα στην εξέταση των δύο χρώσεων και τα πλακίδια εξετάστηκαν με τυχαία σειρά. Στα δείγματα εκτιμήθηκαν τα ακόλουθα ευρήματα: 1. Όξεία Γαστρίτιδα: Διήθηση του επιθηλίου και του βλεννογόνου με πολυμορφοπύρηνα λευκοκύτταρα. 2. Χρόνια Γαστρίτιδα: Διήθηση του επιθηλίου και του βλεννογόνου με μονοπύρηνα λευκοκύτταρα. Οι δύο τύποι γαστρίτιδας βαθμολογήθηκαν ο καθένας από το 0 ως το 3, σύμφωνα με την καθιερωμένη κλίμακα κατά Sydney: 0 βαθμοί = απούσα 1 βαθμός = ήπια 2 βαθμοί = μέτρια 3 βαθμοί = έντονη Το άθροισμα των βαθμών για την οξεία και τη χρόνια γαστρίτιδα αποτέλεσε τον συνολικό δείκτη γαστρίτιδας (cumulative gastritis score ή CGS) με τον οποίον εκτιμήθηκε η συνολική ένταση της γαστρίτιδας. Η φλεγμονή εκτιμήθηκε ως ήπια αν ο συνολικός δείκτης γαστρίτιδας ήταν 1 ή 2, μέτρια αν ο δείκτης ήταν 3 ή 4 και έντονη αν ο δείκτης ήταν 5 ή 6. 28

30 Συνολικός Δείκτης Γαστρίτιδας (CGS, cumulative gastritis score) = Βαθμός οξείας γαστρίτιδας + Βαθμός χρόνιας γαστρίτιδας Ένταση γαστρίτιδας 1-2 Ήπια 3-4 Μέτρια 5-6 Έντονη 3. Εντερική Μεταπλασία (ΕΜ): Αυτή ορίστηκε ως το εύρημα 3 ή περισσοτέρων παρακείμενων γαστρικών βοθρίων που περιείχαν τουλάχιστον 2 λαγηνοειδή κύτταρα το καθένα. Η ΕΜ αξιολογήθηκε απλώς ως παρούσα ή απούσα σε κάθε ασθενή. Γ.3 Εκτίμηση Απόπτωσης και Πολλαπλασιασμού Ο ιστός είχε μονιμοποιηθεί σε υγρό που περιείχε 10% ουδέτερα ρυθμιζόμενη φορμαλίνη και διατηρηθεί σε μπλοκ παραφίνης. Από τα μπλοκ αυτά παρασκευάστηκαν τομές πάχους 5 μικρομέτρων (μm) σε φορτισμένα πλακάκια μικροσκόπησης (Fisher, Springfield, NJ, Η.Π.Α.). Έτσι ώστε τα πλακάκια της απόπτωσης να μην διαφέρουν σημαντικά από αυτά του πολλαπλασιασμού, εκτιμήθηκαν συνεχόμενες τομές. Πάχος 50μm μεσολαβούσε ανάμεσα στα διαφορετικά επίπεδα τομών, έτσι ώστε να εκτιμηθούν τα γαστρικά βοθρία σε διαφορετικά επίπεδα του ιστού. Οι επωάσεις που περιγράφονται ακολούθως έγιναν όλες σε θερμοκρασία δωματίου εκτός αν αναφέρεται κάτι άλλο. Απόπτωση 29

31 Η απόπτωση στα γαστρικά επιθηλιακά κύτταρα αξιολογήθηκε με την ιστοχημική μέθοδο TUNEL (terminal deoxynucleotidyltransferase [TdT]-mediated dutp-biotin nick-end labeling). Η μέθοδος TUNEL βασίζεται στο γεγονός ότι ένα από τα στάδια της απόπτωσης είναι η τεμάχιση των τελικών αλληλουχιών του κυτταρικού DNA από ενδονουκλεάσες. Αυτό έχει σαν συνέπεια τη δημιουργία φθαρμένων άκρων (nick ends), οι οποίες ανιχνεύονται με τη μέθοδο του TUNEL. Η παραφίνη αφαιρέθηκε από τις τομές με ξυλόλη. Η δράση ενδογενούς υπεροξειδάσης εξουδετερώθηκε με διάλυμα 2% υπεροξειδίου του υδρογόνου (H 2 O 2 ) για 15 λεπτά. Οι τομές ενυδατώθηκαν σταδιακά σε διαλύματα αλκοόλης. Ακολούθως αφαιρέθηκαν οι πυρηνικές πρωτεϊνες με χρήση πρωτεινάσης Κ σε διάλυμα 20μg/mL για 15 λεπτά. Η επιμήκυνση του 3'-άκρου των θραυσμάτων DNA επιτεύχθηκε ως εξής: Μετά από προεπώαση για 5 λεπτά με ρυθμιστικό διάλυμα για TdT (30mM Tris-HCl base, ph=7.2/ 140mM sodium cacodylate/ 1mM cobalt chloride), οι τομές επωάστηκαν για 1 ώρα στους 37 C με το ίδιο ρυθμιστικό διάλυμα που επιπλέον περιείχε 0,3 U/μL TdT (Pharmacia, Piscataway, NJ, Η.Π.Α.) και 40 μμ biotin-16-dudp (Boeringer Mannheim, Γερμανία). Η αντίδραση τερματίστηκε με πλύση για 15 λεπτά σε διάλυμα 300mM χλωριούχου νατρίου/ 30mM κιτρικού νατρίου σε ph 7. Τα πλακάκια κατόπιν ξεπλύθηκαν με νερό και PBS. Η χρώση των τομών έγινε με επώαση για 30 λεπτά στους 37 C με περίσσεια avidin peroxidase (EAP) (Sigma, St. Louis, Η.Π.Α.) διαλυμένη 1:200. Η τελική συγκέντρωση του ΕΑΡ ήταν 0,011 mg/ml (1,32 purpurogallanin units/ml) σε ρυθμιστικό διάλυμα που περιείχε 1% BSA/ 0,5M NaCl/ 1x PBS. Τα πλακάκια ακολούθως επωάστηκαν για 2 λεπτά σε διάλυμα 0,4 mg/ml diaminobenzidine (DAB, Sigma, St. Louis, Η.Π.Α.). 30

32 Η αντίχρωση (counterstaining) των πλακακιών έγινε με φιλτραρισμένη αιματοξυλίνη του Harris (Shandon, Pittsburgh, H.Π.Α.) και διάλυμα 2% NH 4 OH. Τα πλακάκια ακολούθως ξεπλύθηκαν, αφυδατώθηκαν και καλύφθηκαν με καλυπτρίδες για εξέταση με το μικροσκόπιο. Σε κάθε χρώση συμπεριλήφθησαν θετικοί και αρνητικοί μάρτυρες. Ως θετικοί μάρτυρες χρησιμοποιήθηκαν τομές επεξεργασμένες με DNAse I (Sigma, St, Louis) για 10 λεπτά σε θερμοκρασία δωματίου πριν εφαρμοστεί η τεχνική TUNEL. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα θετική χρώση όλων των πυρήνων (καφέ χρώμα, βλέπε Εικόνα 3). Ως αρνητικοί μάρτυρες χρησιμοποιήθηκαν τομές στις οποίες παραλείφθηκε η χρήση TdT και biotin-16-dudp, έχοντας σαν αποτέλεσμα την ομοιόμορφα αρνητική χρώση όλων των πυρήνων (μπλέ χρώμα). Πολλαπλασιασμός Η εκτίμηση του πολλαπλασιασμού στις τομές έγινε με χρώση ανοσοπεροξειδάσης για το αντιγόνο Ki-67, το οποίο εκφράζεται σε κύτταρα κατά τη διάρκεια του πολλαπλασιασμού. Η έκφραση αυτού του αντιγόνου εκτιμήθηκε με το ειδικό μονοκλωνικό αντίσωμα ΜΙΒ-1. Τομές ιστού πάχους 5 μικρομέτρων τοποθετήθηκαν σε φορτισμένα πλακίδια μικροσκόπησης. Η παραφίνη αφαιρέθηκε και οι τομές ενυδατώθηκαν όπως περιγράφηκε νωρίτερα. Οι τομές ακολούθως χρώσθηκαν με έμμεση μέθοδο ανοσοϋπεροξειδάσης. Η ενδογενής υπεροξειδάση εξουδετερώθηκε με διάλυμα 1% υπεροξιδίου του υδρογόνου (H 2 O 2 ) για 15 λεπτά σε θερμοκρασία δωματίου. Οι τομές κατόπιν ξεπλύθηκαν δις με διπλά απεσταγμένο νερό και επωάσθηκαν δις σε φούρνο μικροκυμάτων με διάλυμα ανάκτησης αντιγώνων Citra (BioGenex, San Ramon, California, Η.Π.Α.). Η κάθε επώαση διήρκεσε 5 λεπτά. Η μη ειδική δέσμευση του αντισώματος αποφεύχθηκε με διάλυμα 10% φυσιολογικού ορού κατσίκας (normal goat 31

33 serum, NGS, Pocono Rabbit Farm and Laboratory, Canadensis, Pennsylvania, Η.Π.Α.). Για την ανίχνευση του αντιγόνου Ki-67, τα πλακάκια επωάστηκαν μέχρι το επόμενο πρωί στους 4 C με μονοκλωνικό αντισωμα ΜΙΒ-1 (Immunotech, Westbrook, Maine, Η.Π.Α.), διαλυμένο 1:50 (0,34 μg/ml) σε 1% NGS. Μετά την επαναφορά σε θερμοκρασία δωματίου, οι τομές επωάσθηκαν για 30 λεπτά με αντισώματα αλόγων κατά ποντικιών (horse anti-mouse secondary antibodies, Vector, Burlingame, California, Η.Π.Α.) σε διάλυμα 1:200. Ακολούθως έγινε η χρώση με την πρόσθεση συμπλέγματος avidin-biotinperoxidase (ABC reagent, Vector) διαλυμένου 1:100 σε 1% NGS για 30 λεπτά σε θερμοκρασία δωματίου. Η χρώση ολοκληρώθηκε με 0,4 mg/ml diaminobenzidine (DAB, Sigma). Η αντίχρωση έγινε με φιλτραρισμένη αιματοξυλίνη του Harris (Shandon). Τα πλακάκια αφυδατώθηκαν σταδιακά με διαλύματα αλκοόλης και καλύφθηκαν με καλυπτρίδες για εξέταση με το μικροσκόπιο. Ως θετικοί μάρτυρες χρώστηκαν παράλληλα τομές από φυσιολογικό βλεννογόνο του παχέος εντέρου, στις οποίες παρατηρείται θετική χρώση με ΜΙΒ-1 στις βάσεις των αδένων. Ως αρνητικοί μάρτυρες χρησιμοποιήθηκαν τομές από γαστρικό άντρο στις οποίες το αντίσωμα ΜΙΒ-1 αντικαταστάθηκε από αντίσωμα IgG 1 διαλυμένο 1:200 σε 1% NGS, με αποτέλεσμα την ομοιόμορφα αρνητική χρώση (με μπλε χρώμα) των πυρήνων. Γ.4 Μετρήσεις Απόπτωσης και Πολλαπλασιασμού Οι μετρήσεις απόπτωσης και πολλαπλασιασμού έγιναν σε σύνολο 1000 επιθηλιακών κυττάρων των γαστρικών βοθρίων σε κάθε ασθενή. Ο Δείκτης Απόπτωσης (Apoptotic Index, AI) ορίστηκε ως το ποσοστό των πυρήνων που είχαν θετική χρώση με 32

34 την τεχνική TUNEL σε σύνολο 1000 κυττάρων που μετρήθηκαν. Παρομοίως, ο Δείκτης Πολλαπλασιασμού (Proliferative Index, PI) ορίστηκε ως το ποσοστό των πυρήνων που είχαν θετική χρώση για το αντιγόνο Ki-67 σε σύνολο 1000 κυττάρων. Σε πλακάκια με εστίες εντερικής μεταπλασίας, έγιναν χωριστές μετρήσεις σε βοθρία με μεταπλασία και χωρίς μεταπλασία. Όλες οι μετρήσεις έγιναν από τον ίδιο ερευνητή (ΗΣ), ο οποίος δεν γνώριζε την ύπαρξη ή μη λοίμωξης με ΕΠ στον κάθε ασθενή. Ο Λόγος Απόπτωσης- Πολλαπλασιασμού (Apoptosis/Proliferation ratio, AI/PI) μετρήθηκε διαιρώντας τον Δείκτη Απόπτωσης (AI) δια του Δείκτη Πολλαπλασιασμού (PI). Εφόσον η φύση διατηρεί μια ισορροπία ανάμεσα σε απόπτωση και πολλαπλασιασμό, ο λόγος ΑΙ/ΡΙ αναμένεται να είναι σταθερός σε φυσιολογικούς ιστούς, αν και αυτός δεν αναμένεται να ισούται με 1 λόγω των διαφορετικών μεθόδων που χρησιμοποιούνται για τη μέτρηση του ΑΙ και του ΡΙ. Παρόλα ταύτα, η σύγκριση του λόγου ΑΙ/ΡΙ μεταξύ ομάδων ατόμων με διαφορετικές παθήσεις είναι δυνατόν να διαφωτίσει το ρόλο που παίζει η αναλογία απόπτωσηςπολλαπλασιασμού σε αυτές τις παθήσεις. Η ακρίβεια των μετρήσεων που έγιναν επαληθεύτηκε με την ανεξάρτητη επανάληψη των μετρήσεων ΑΙ και ΡΙ στούς πρώτους δέκα ασθενείς μετά το πέρας όλων των μετρήσεων. Πράγματι, σε όλες τις περιπτώσεις οι επαναληπτικές μετρήσεις δεν απέκλειναν από τις αρχικές κατά περισσότερο από 0,2%. Γ.5 Στατιστική Ανάλυση Τα δεδομένα στις ομάδες ασθενών συγκρίθηκαν με την τεχνική ANOVA (analysis of variance). Η σύγκριση ανάμεσα σε στα βοθρία με μεταπλασία και αυτά χωρίς μεταπλασία στον ίδιο ασθενή έγινε με τη χρήση linear regression analysis. Για τη 33

35 στατιστική ανάλυση χρησιμοποιήθηκε το πρόγραμμα JMP Software (SAS Institute, Cary, North Carolina, Η.Π.Α.). Η αξία στατιστικής σημασίας ορίστηκε στο p<0,05. 34

36 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Δ.1 Λοίμωξη με ΕΠ Ο Πίνακας Β παρουσιάζει τα κλινικά στοιχεία των ασθενών της μελέτης. Από τους 42 ασθενείς που εξετάσθηκαν, 31 βρέθηκαν να είναι ΕΠ-θετικοί και 11 βρέθηκαν να είναι ΕΠ-αρνητικοί. Υπήρξε 100% συμφωνία μεταξύ των αποτελεσμάτων του CLO test και της χρώσης θειαζίνης για την ανίχνευση του ΕΠ. Οι βιοψίες των 11 ασθενών που ήταν ΕΠ-αρνητικοί ήταν φυσιολογικές, χωρίς ευρήματα γαστρίτιδας ή εντερικής μεταπλασίας στη χρώση Αιματοξυλίνης/Ηωσίνης (φυσιολογικοί μάρτυρες). Οι 31 ασθενείς που ήταν ΕΠ-θετικοί επέδειξαν όλοι ιστολογικά ευρήματα γαστρίτιδας. Η γαστρίτιδα ήταν ήπια σε 10 ασθενείς, μέτρια σε 16 και έντονη σε 5. Εστίες εντερικής μεταπλασίας παρατηρήθηκαν σε 9 από τους 31 ΕΠθετικούς ασθενείς (4 με ήπια, 4 με μέτρια και 1 με έντονη γαστρίτιδα). 35

37 Πίνακας Β. Κλινικά Χαρακτηριστικά και Δείκτες Απόπτωσης και Πολλαπλασιασμού των Ασθενών Ηλικία Γένο ς Τεστ ΕΠ Ιστολογικά Ευρήματα Ένταση Γαστρίτιδας ΑΙ (%) ΡΙ (%) ΑΙ/ΡΙ 1 36 Θ - Φυσιολογικά - 0,08 6,9 0, Α - Φυσιολογικά - 0,23 14,1 0, Θ - Φυσιολογικά - 0,28 8,1 0, Θ - Φυσιολογικά , Θ - Φυσιολογικά - 0,21 17,9 0, Α - Φυσιολογικά - 0,33 5,7 0, Θ - Φυσιολογικά - 0,10 9,2 0, Α - Φυσιολογικά - 0,10 19,0 0, Α - Φυσιολογικά - 0,19 8,7 0, Α - Φυσιολογικά - 0,10 13,0 0, Α - Φυσιολογικά - 0,08 28,2 0, Α + Γαστρίτιδα Ήπια 1,25 20,7 0, Α + Γαστρίτιδα Ήπια 0,87 14,2 0, Α + Γαστρίτιδα Ήπια 0 26, Α + Γαστρίτιδα Ήπια 1,31 19,7 0, Θ + Γαστρίτιδα Ήπια 0 20, Α + Γαστρίτιδα Ήπια 0,12 16,9 0, Α + Γαστρίτιδα Μέτρια 2,19 26,0 0, Θ + Γαστρίτιδα Μέτρια 1,95 19,7 0, Α + Γαστρίτιδα Μέτρια 2,35 25,5 0, Α + Γαστρίτιδα Μέτρια 0,93 27,4 0, Α + Γαστρίτιδα Μέτρια 1,57 22,3 0, Α + Γαστρίτιδα Μέτρια 1,17 37,2 0, Α + Γαστρίτιδα Μέτρια 0,44 30,3 0,015 36

38 Θ + Γαστρίτιδα Μέτρια 0,59 19,1 0, Α + Γαστρίτιδα Μέτρια 2,27 23,0 0, Α + Γαστρίτιδα Μέτρια 1,63 22,5 0, Θ + Γαστρίτιδα Μέτρια 0,33 29,0 0, Θ + Γαστρίτιδα Μέτρια 0,64 29,9 0, Α + Γαστρίτιδα Έντονη 1,62 35,9 0, Θ + Γαστρίτιδα Έντονη 1,18 19,1 0, Α + Γαστρίτιδα Έντονη 1,54 24,3 0, Α + Γαστρίτιδα Έντονη 1,81 23,6 0, Α + Γαστρίτιδα.και Εντ. Μεταπλασία 72 Α + Γαστρίτιδα.και Εντ. Μεταπλασία 56 Α + Γαστρίτιδα.και Εντ. Μεταπλασία 59 Θ + Γαστρίτιδα.και Εντ. Μεταπλασία 31 Α + Γαστρίτιδα.και Εντ. Μεταπλασία 56 Α + Γαστρίτιδα.και Εντ. Μεταπλασία 65 Α + Γαστρίτιδα.και Εντ. Μεταπλασία 62 Α + Γαστρίτιδα.και Εντ. Μεταπλασία 36 Α + Γαστρίτιδα.και Εντ. Μεταπλασία Ήπια 1,18 (0,20) Ήπια 1,19 (0,12) Ήπια 0,56 (0,20) Ήπια 0,10 (0,27) Μέτρια 1,86 (0,30) Μέτρια 1,27 (0,10) Μέτρια 1,71 (0,46) Μέτρια 2,05 (0,10) Έντονη 2,13 (0) 19,5 (14,7) 21,8 (25,1) 21,0 (14,4) 24,8 (46,1) 25,1 (14,3) 19,3 (28,5) 26,3 (22,7) 28,4 (39,8) 33,2 (22,6) 0,060 (0,013) 0,055 (0,005) 0,027 (0,014) 0,004 (0,006) 0,074 (0,02) 0,066 (0,004) 0,065 (0,020) 0,072 (0,003) 0,064 (0) Βάσει του Συνολικού Δείκτη Γαστρίτιδας (Cumulative Gastritis Score ή CGS). Οι τιμές εντός παρενθέσεως αντιπροσωπεύουν μετρήσεις σε βοθρία με εντερική μεταπλασία. 37

39 Δ.2 Απόπτωση Ο Πίνακας Γ και η Εικόνες 2 α και 2β συνοψίζουν την ανάλυση της απόπτωσης. Οι τιμές των Δεικτών Απόπτωσης (Apoptotic Index, AI) και Πολλαπλασιασμού (Proliferative Index, PI), όπως και του Λόγου Απόπτωσης-Πολλαπλασιασμού (Apoptosis/Proliferation ratio, AI/PI), αναφέρονται παντού ως μέσος όρος ± standard error of the mean (SEM). Πίνακας Γ. Η Απόπτωση στον Βλεννογόνο του Γαστρικού Άντρου Ιστολογικό Εύρημα Αριθμός Ασθενών Δείκτης Απόπτωσης, ΑΙ (% ± SEM) Σύγκριση με Φυσιολογικό Βλεννογόνο (p value) Φυσιολογικός βλεννογόνος (ΕΠ-αρνητικός) 11 0,15 ± 0,03 - Γαστρίτιδα (ΕΠ-θετική) 31 1,22 ± 0,13 <0,0001 Ήπια 10 0,66 ± 0,18 <0,01 Μέτρια 16 1,43 ± 0,17 <0,0001 Έντονη 5 1,66 ± 0,16 <0,0001 Γαστρίτιδα χωρίς περιβάλλουσα Εντερική Μεταπλασία 22 1,17 ± 0,16 <0,0001 Γαστρίτιδα που περιβάλλει Εντερική Μεταπλασία 9 1,34 ± 0,23 <0,0001 Εντερική Μεταπλασία 9 0,20 ± 0,06 0,18 Στατιστικά σημαντική διαφορά (p<0,05) Υπήρχε σημαντική διαφορά (p=0,0014) σε σύγκριση με την περιβάλλουσα γαστρίτιδα 38

Βιογραφικό Σημείωμα. ΗΛΙΑΣ ΣΚΟΤΙΝΙΩΤΗΣ Γαστρεντερολόγος

Βιογραφικό Σημείωμα. ΗΛΙΑΣ ΣΚΟΤΙΝΙΩΤΗΣ Γαστρεντερολόγος Βιογραφικό Σημείωμα ΗΛΙΑΣ ΣΚΟΤΙΝΙΩΤΗΣ Γαστρεντερολόγος Ημερομηνία Γέννησης: 19 Αυγούστου 1966 ιεύθυνση Ιατρείου: Κηφισίας 332 152 33 Χαλάνδρι Τηλ. 210-6834 639 Κιν. 6947 701 702 Email: scotiniotis@yahoo.com

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΡΤΗΜΕΝΕΣ ÁÍÁÊÏÉÍÙÓÅÉÓ ÅËËÇÍÙÍ ÅÑÅÕÍÇÔÙÍ

ΑΝΑΡΤΗΜΕΝΕΣ ÁÍÁÊÏÉÍÙÓÅÉÓ ÅËËÇÍÙÍ ÅÑÅÕÍÇÔÙÍ ΑΝΑΡΤΗΜΕΝΕΣ ÁÍÁÊÏÉÍÙÓÅÉÓ ÅËËÇÍÙÍ ÅÑÅÕÍÇÔÙÍ ΥΨΗΛΑ ΠΟΣΟΣΤΑ ΕΠΙΤΥΧΟΥΣ ΕΚΡΙΖΩΣΗΣ ΤΟΥ H. PYLORI ΜΕ ΤΗ ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΣΧΗΜΑΤΟΣ ΒΑΣΙΣΜΕΝΟΥ ΣΤΗ ΛΕΒΟΦΛΟΞΑΣΙΝΗ ΩΣ ΔΕΥΤΕΡΗΣ ΓΡΑΜΜΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Π. Καραβίτης, 1 Κ. Πετράκη,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. γ 2. α 3. β 4. δ 5. δ Β. Ερωτήσεις σωστού - λάθους 1. Σωστό 2. Λάθος 3. Λάθος 4. Λάθος 5. Σωστό ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΞΕΝΟΓΛΩΣΣΕΣ ÁÍÁÊÏÉÍÙÓÅÉÓ (ABSTRACTS) ÅËËÇÍÙÍ ÅÑÅÕÍÇÔÙÍ ΣΕ ÅËËÇÍΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ

ΞΕΝΟΓΛΩΣΣΕΣ ÁÍÁÊÏÉÍÙÓÅÉÓ (ABSTRACTS) ÅËËÇÍÙÍ ÅÑÅÕÍÇÔÙÍ ΣΕ ÅËËÇÍΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΞΕΝΟΓΛΩΣΣΕΣ ÁÍÁÊÏÉÍÙÓÅÉÓ (ABSTRACTS) ÅËËÇÍÙÍ ÅÑÅÕÍÇÔÙÍ ÁÍÁÊÏÉÍÙÓÅÉÓ ΣΕ ÅËËÇÍΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ 269 270 ÁÍÁÊÏÉÍÙÓÅÉÓ ΣΕ ÅËËÇÍΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ 26ο Πανελλήνιο Συνέδριο Γαστρεντερολογίας 9-12 Νοεμβρίου 2006, Αθήνα 271

Διαβάστε περισσότερα

Ιστοπαθολογική διάγνωση και ανοσοϊστοχημεία

Ιστοπαθολογική διάγνωση και ανοσοϊστοχημεία Διαγνωστικη ακριβεια των διαφορων ÐÑÁÊÔÉÊÁ μεθοδων 13ïõ ÅËËÇÍÉÊÏÕ ανιχνευσης ÓÕÍÅÄÑÉÏÕ του hp και ÃÉÁ πως ÔÏ ÅËÉÊÏÂÁÊÔÇÑÉÄÉÏ μεταβαλλεται στον ÔÏÕ επανελεγχο ÐÕËÙÑÏÕ ÁèÞíá, 2008 Ιστοπαθολογική διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές του στομάχου.

Διαταραχές του στομάχου. Διαταραχές του στομάχου. Δυσπεψία Η δυσπεψία δεν είναι μια ασθένεια αλλά ένα σύνολο συμπτωμάτων. Πρόκειται για κατάσταση κακής λειτουργίας του πεπτικού συστήματος που δημιουργεί δυσχέρειες κατά την πέψη.

Διαβάστε περισσότερα

Ιστολογία στομάχου Διαγνωστική προσέγγιση γαστρίτιδας Δειγματοληψία υλικού βιοψίας Ταξινόμηση Γαστριτίδων

Ιστολογία στομάχου Διαγνωστική προσέγγιση γαστρίτιδας Δειγματοληψία υλικού βιοψίας Ταξινόμηση Γαστριτίδων Η ΩΡΑ ΤΟΥ ΕΙΔΙΚΕΥΟΜΕΝΟΥ Μετεκπαιδευτικά μαθήματα Ελληνικής Εταιρείας Γενικής Παθολογίας και Παθολογικής Ανατομικής Ιστολογία στομάχου Διαγνωστική προσέγγιση γαστρίτιδας Δειγματοληψία υλικού βιοψίας Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία της Δημόσιας Υγείας Α. Βανταράκης Εργαστήριο Υγιεινής, Ιατρική Σχολή,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΓΑΣΤΡΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ H. PYLORI. Δ. Καμπέρογλου Πανεπιστημιακή Γαστρεντερολογική Κλινική ΓΝΑ Λαϊκό

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΓΑΣΤΡΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ H. PYLORI. Δ. Καμπέρογλου Πανεπιστημιακή Γαστρεντερολογική Κλινική ΓΝΑ Λαϊκό ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΓΑΣΤΡΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ H. PYLORI Δ. Καμπέρογλου Πανεπιστημιακή Γαστρεντερολογική Κλινική ΓΝΑ Λαϊκό Επιδημιολογία Γαστρικού Καρκίνου 5 ος σε συχνότητα καρκίνος (1975: 1 ος ). 3 ος σε

Διαβάστε περισσότερα

Ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού και εξωγαστρικός καρκίνος

Ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού και εξωγαστρικός καρκίνος ÐÑÁÊÔÉÊÁ 13ïõ ÅËËÇÍÉÊÏÕ ÓÕÍÅÄÑÉÏÕ ÃÉÁ ÔÏ ÅËÉÊÏÂÁÊÔÇÑÉÄÉÏ ÔÏÕ ÐÕËÙÑÏÕ ÁèÞíá, 2008 Ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού και εξωγαστρικός καρκίνος Απόστολος Νταϊλιάνας Η συσχέτιση του Ελικοβακτηριδίου του πυλωρού

Διαβάστε περισσότερα

DIAGNOSTIK NORD Helicobacter Pylori Schnelltest HLP-K20

DIAGNOSTIK NORD Helicobacter Pylori Schnelltest HLP-K20 DIAGNOSTIK NORD Helicobacter Pylori Schnelltest HLP-K20 ΕΝΔΕΙΚΝΥΟΜΕΝΗ ΧΡΗΣΗ Το Helicobacter pylori Schnelltest της Diagnostik Nord (ολικό αίμα/ορός/πλάσμα) είναι μια γρήγορη χρωματογραφική ανοσοανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΤΟΥ HELICOBACTER PYLORI ΣΕ MALT ΛΕΜΦΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΔΕΝΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΣΤΟΜΑΤΟΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΧΩΡΑΣ ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟΔΟ PCR

ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΤΟΥ HELICOBACTER PYLORI ΣΕ MALT ΛΕΜΦΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΔΕΝΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΣΤΟΜΑΤΟΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΧΩΡΑΣ ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟΔΟ PCR 1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΣΤΟΜΑΤΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΤΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ : ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΕΠΙΒΑΤΙΑΝΟΣ...

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 26 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α Μονάδες 25 Α1.

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης.

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Αν είστε 55-70 ετών ελάτε και εσείς για ΔΩΡΕΑΝ προληπτικές εξετάσεις για τον καρκίνο παχέος εντέρου, από 1-31 Μαρτίου σε Αθήνα-Πειραιά, Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Ηράκλειο. Πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

1. Ορισµός Νόσου. 4. Συµπτωµατολογία / Κλινική εικόνα / Ευρήµατα (εργαστηριακά κ.α.)

1. Ορισµός Νόσου. 4. Συµπτωµατολογία / Κλινική εικόνα / Ευρήµατα (εργαστηριακά κ.α.) 1. Ορισµός Νόσου 2. Παθογένεια: η µελέτη της δηµιουργίας µιας παθολογικής κατάστασης, µια παθολογική κατάσταση σε συνάρτηση µε το αίτιο που την προκαλεί 3. Επιδηµιολογία: είναι η επιστηµονική µελέτη των

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 23 10 2011 ΘΕΡΙΝΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Όλα τα βακτήρια: Α. διαθέτουν

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά. Τί είναι ο κληρονομικός καρκίνος; κληρονομικός και σποραδικός καρκίνος. Κληρονομικός καρκίνος - Site Ε.Ο.Π.Ε. - Μ.Σ.

Γενικά. Τί είναι ο κληρονομικός καρκίνος; κληρονομικός και σποραδικός καρκίνος. Κληρονομικός καρκίνος - Site Ε.Ο.Π.Ε. - Μ.Σ. 1 Γενικά Ο καρκίνος προκαλείται από αλλαγές στα υλικά του σώματος μας που ονομάζονται «γονίδια». Πρόκειται για τις μονάδες πληροφοριών σε κάθε κύτταρο του σώματός μας. Τα γονίδια υπαγορεύουν στπν οργανισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΑΘΗΝΑ 2008 ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Συγκρίνατε την πρωτογενή µε τη δευτερογενή ανοσοβιολογική απόκριση και απεικονίστε αυτές στο ίδιο διάγραµµα αξόνων. Πρωτογενή ανοσοβιολογική απόκριση ονοµάζουµε την απόκριση του

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητής: Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: Α1. Η ρύθμιση της θερμοκρασίας του

Διαβάστε περισσότερα

Ενδοσκοπική παρακολούθηση προκαρκινικών αλλοιώσεων στομάχου

Ενδοσκοπική παρακολούθηση προκαρκινικών αλλοιώσεων στομάχου Ενδοσκοπική παρακολούθηση προκαρκινικών αλλοιώσεων στομάχου Xρήστος Καρακόιδας Επιμελητής Γαστρεντερολογικής Κλινικής ΝΝΑ Ενδοσκοπική Ημερίδα ΕΓΕ, 20 Απριλίου 2013 ΟΥΔΕΜΙΑ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ ESGE ASGE

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ Αντωνίου Χαρά Διευθύντρια Β Χειρουργικής Κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Χανίων ΣΕ ΤΙ ΘΑ ΑΝΑΦΕΡΘΟΥΜΕ??? Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του μαστού? Ποια αίτια τον προκαλούν?

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ

ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ Ανωορρηκτικοί κύκλοι Εξωγενή οιστρογόνα Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών Παχυσαρκία Όγκοι ωοθηκών Εφηβία Παραγωγική ηλικία Κλιμακτήριο εμμηνόπαυση ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Δ. Ιακωβίδης. Πνευμονολόγος Aν. Διευθυντής Μονάδα επεμβατικής Πνευμονολογίας Γ.Π.Ν. «Γ. Παπανικολάου

Δ. Ιακωβίδης. Πνευμονολόγος Aν. Διευθυντής Μονάδα επεμβατικής Πνευμονολογίας Γ.Π.Ν. «Γ. Παπανικολάου Δ. Ιακωβίδης Πνευμονολόγος Aν. Διευθυντής Μονάδα επεμβατικής Πνευμονολογίας Γ.Π.Ν. «Γ. Παπανικολάου Νέα διαγνωστικά μέσα για τη λανθάνουσα φυματίωση Η στοχευμένη δοκιμασία δερματικής φυματινοαντίδρασης

Διαβάστε περισσότερα

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ 1ο Α. Για τις ημιτελείς προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση. 1. H β- θαλασσαιμία είναι

Διαβάστε περισσότερα

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3 Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ) ανήκει σε μια ομάδα λειτουργικών διαταραχών του πεπτικού σωλήνα. Το κοιλιακό άλγος, ο μετεωρισμός και η εναλλαγή των συνηθειών του εντέρου αποτελούν τυπικά συμπτώματα.

Διαβάστε περισσότερα

Νομίζετε ότι είστε φουσκωμένοι από σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (σπαστική κολίτιδα );

Νομίζετε ότι είστε φουσκωμένοι από σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (σπαστική κολίτιδα ); ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΕΥΕΡΕΘΙΣΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ ή SIBO Νομίζετε ότι είστε φουσκωμένοι από σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (σπαστική κολίτιδα ); Θα μπορούσε απλώς να είναι μια εντερική βακτηριακή υπερανάπτυξη του λεπτού εντέρου

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο ανοσολογικό (αμυντικό) σύστημα έχει σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ. Ιωάννα Οικονοµίδου. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών

ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ. Ιωάννα Οικονοµίδου. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ Ιωάννα Οικονοµίδου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών Το ανοσιακό σύστηµα θεωρείται αποφασιστικός παράγοντας για την διατήρηση της υγείας και την επιβίωση στους ηλικιωµένους

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος. Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος. Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας H.M. Παράγοντες κινδύνου καρκινώματος τραχήλου Ηλικία κατά την πρώτη

Διαβάστε περισσότερα

Κλασικές ιστοπαθολογικές μέθοδοι εκτίμησης της γαστρικής δυσπλασίας

Κλασικές ιστοπαθολογικές μέθοδοι εκτίμησης της γαστρικής δυσπλασίας ΚλασικΕς ιστοπαθολογικες ÐÑÁÊÔÉÊÁ 12ïõ μεθοδοι ÅËËÇÍÉÊÏÕ εκτιμησησ ÓÕÍÅÄÑÉÏÕ τησ ÃÉÁ γαστρικησ ÔÏ ÅËÉÊÏÂÁÊÔÇÑÉÄÉÏ δυσπλασιασ ÔÏÕ ÐÕËÙÑÏÕ ÁèÞíá, 2007 Κλασικές ιστοπαθολογικές μέθοδοι εκτίμησης της γαστρικής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Από την καρδιοπνευμονική στην καρδιοεγκεφαλική αναζωογόνηση ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Μαρία Ι. Σεφέρου Ειδικευόμενη Καρδιολογίας Σισμανόγλειο Γ.Ν.Α. ΑΝΑΚΟΠΗ Ηλεκτρική Φάση Κυκλοφορική Φάση Μεταβολική Φάση ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 «Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 Κοιλιοκάκη Ι Η κοιλιοκάκη είναι ανοσολογική πάθηση, που προκαλεί κυρίως βλάβες στο λεπτό έντερο αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ

ΕΝΤΥΠΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ Τίτλος Μελέτης: Ιδιοπαθής φλεγμονώδης νόσος του εντέρου και προκαρκινικές αλλοιώσεις /καρκίνος του τραχήλου της μήτρας. Παρακαλώ διαβάστε προσεκτικά αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 1ο

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 1ο ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 1ο ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ 1. Ένας άνθρωπος μολύνεται από έναν ιό. Το παρακάτω διάγραμμα απεικονίζει τις συγκεντρώσεις των αντιγόνων και των αντισωμάτων αυτού του ανθρώπου κατά

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του 1 Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του μαστού. Ο καρκίνος του μαστού είναι με μεγάλη διαφορά

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι ομοιοστατικοί

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα φυσική ή μη ειδική ανοσία δεν απαιτεί προηγούμενη έκθεση στο παθογόνο και δεν διαθέτει μνήμη. σε επίκτητη ή ειδική ανοσία χυμική ανοσία με παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

HPV. Τι είναι τα κονδυλώματα?

HPV. Τι είναι τα κονδυλώματα? HPV O HPV (Human papilloma virus) ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων είναι ιός που βασίζεται στο DNA και μολύνει το δέρμα και τις βλεννογόνες μεμβράνες ανθρώπων και ορισμένων ζώων. Μέχρι στιγμής έχουν αναγνωριστεί

Διαβάστε περισσότερα

Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη

Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη Τηλεφωνικό Κέντρο 210 69 66 000 Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

Ι. ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΕΙΣ 1. Η πρόληψη του Καρκίνου του Στομάχου

Ι. ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΕΙΣ 1. Η πρόληψη του Καρκίνου του Στομάχου Ι. ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΕΙΣ 55 Ι. ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΕΙΣ 1. Η πρόληψη του Καρκίνου του Στομάχου Χ. Τζάθας, Δ/ντής Γαστρεντερολογικής Κλινικής Αν και τα τελευταία χρόνια το περιφερικό γαστρικό αδενοκαρκίνωμα παρουσιάζει σταθερά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΗ ΠΟΙΚΙΛΗ ΑΝΟΣΟΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ (ΚΠΑΑ) Common Variable Immunodeficiency (CVID)

ΚΟΙΝΗ ΠΟΙΚΙΛΗ ΑΝΟΣΟΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ (ΚΠΑΑ) Common Variable Immunodeficiency (CVID) INTERNATIONAL PATIENT ORGANISATION FOR PRIMARY IMMUNODEFICIENCIES ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΓΙΑ ΠΡΩΤΟΠΑΘΕΙΣ ΑΝΟΣΟANΕΠΑΡΚΕΙΕΣ ΚΟΙΝΗ ΠΟΙΚΙΛΗ ΑΝΟΣΟΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ (ΚΠΑΑ) Common Variable Immunodeficiency (CVID)

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Περιγραφή της περίπτωσης Άνδρας 43 ετών εισάγεται σε κλινική λόγω επιγαστραλγίας. Μετά από έλεγχο ετέθη η διάγνωση του πεπτικού

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

Ο μαγικός κόσμος της έρευνας στη Βιολογία και Βιοϊατρική

Ο μαγικός κόσμος της έρευνας στη Βιολογία και Βιοϊατρική Ο μαγικός κόσμος της έρευνας στη Βιολογία και Βιοϊατρική Χρυσούλα Πιτσούλη, Ph.D. Τμήμα Βιολογικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Κύπρου (pitsouli@ucy.ac.cy) Η Βιολογία μελετά τη ζωή Η Βιοϊατρική αποτελεί εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία!

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! Διαγώνισμα ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γενικής Παιδείας ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 15/3/2015 Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! ΘΕΜΑ Α Να αντιγράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός»

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΓΕΝΗ HPV Α γένος: βλεννογόνοι αιτιολογική συσχέτιση µε καρκίνο τραχήλου µήτρας, πρωκτού, αιδοίου, πέους

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση Oncotype DX για τον καρκίνο του προστάτη βοηθά εσάς και τον γιατρό σας να αποφασίσετε με αυτοπεποίθηση.

Η ανάλυση Oncotype DX για τον καρκίνο του προστάτη βοηθά εσάς και τον γιατρό σας να αποφασίσετε με αυτοπεποίθηση. ΕΝΕΡΓΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ Ή ΑΜΕΣΗ ΘΕΡΑΠΕΊA; Η ανάλυση Oncotype DX για τον καρκίνο του προστάτη βοηθά εσάς και τον γιατρό σας να αποφασίσετε με αυτοπεποίθηση. Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφθείτε το OncotypeDX.com.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Αλλεργία και άσθμα; Αν πάσχετε από αυτές τις παθήσεις, θα υποφέρετε για όλη σας τη ζωή ; ΟΙ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΛΕΝΕ ΟΧΙ. Η Ελληνική Εταιρεία Αλλεργιολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Ca Προστάτη. Μοριακοί δείκτες και στρατηγική χειρισμού των ασθενών με νόσο χαμηλού κινδύνου ΣΤΑΥΡΟΣ ΣΠ. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΟΥΡΟΛΟΓΙΑΣ Α.Π.Θ.

Ca Προστάτη. Μοριακοί δείκτες και στρατηγική χειρισμού των ασθενών με νόσο χαμηλού κινδύνου ΣΤΑΥΡΟΣ ΣΠ. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΟΥΡΟΛΟΓΙΑΣ Α.Π.Θ. Ca Προστάτη Μοριακοί δείκτες και στρατηγική χειρισμού των ασθενών με νόσο χαμηλού κινδύνου ΣΤΑΥΡΟΣ ΣΠ. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΟΥΡΟΛΟΓΙΑΣ Α.Π.Θ. Ca Προστάτη Ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στους άνδρες 1 στους

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Διάγνωση της HIV λοίμωξης Από το 1985 και μέχρι σήμερα η διαγνωστική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Η Τεχνολογία στην Ιατρική

Η Τεχνολογία στην Ιατρική Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Η Τεχνολογία στην Ιατρική Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc27

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιοπαθογένεια και εξέλιξη βλαβών

Αιτιοπαθογένεια και εξέλιξη βλαβών ÐÑÁÊÔÉÊÁ 13ïõ ÅËËÇÍÉÊÏÕ ÓÕÍÅÄÑÉÏÕ ÃÉÁ ÔÏ ÅËÉÊÏÂÁÊÔÇÑÉÄÉÏ ÔÏÕ ÐÕËÙÑÏÕ ÁèÞíá, 2008 Αιτιοπαθογένεια και εξέλιξη βλαβών Χαράλαμπος Τζάθας Αν και τα τελευταία χρόνια το περιφερικό γαστρικό αδενοκαρκίνωμα παρουσιάζει

Διαβάστε περισσότερα

EUS ERCP HALO Radioablation

EUS ERCP HALO Radioablation ΜΟΝΤΕΡΝΕΣ ΕΝ ΟΣΚΟΠΙΚΟΙ ΜΕΘΟ ΟΙ ΣΤΗΝ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑ EUS ERCP HALO Radioablation Του Ιατρού Χρήστου Β. Καραλή, M.D. Ειδικού Παθολόγου Γαστρεντερολόγου Ενδοσκόπου Ηπατολόγου του Κυανού Σταυρού Επανάσταση

Διαβάστε περισσότερα

www.pediatric-rheumathology.printo.it ΑΡΘΡΙΤΙ Α ΤΟΥ LYME

www.pediatric-rheumathology.printo.it ΑΡΘΡΙΤΙ Α ΤΟΥ LYME www.pediatric-rheumathology.printo.it ΑΡΘΡΙΤΙ Α ΤΟΥ LYME Τι είναι; Η αρθρίτιδα του Lyme είναι µία από τις νόσους που προκαλούνται από το µικρόβιο Βorrelia burgdorferi (νόσος του Lyme ή Μπορρελίωση) που

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα

Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα DEPARTMENT OF HYGIENE AND EPIDEMIOLOGY Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα Κώστας Τσιλίδης, ktsilidi@cc.uoi.gr http://users.uoi.gr/ktsilidi/teaching Ιωαννίδης: κεφάλαιο 3 Ahlbom: κεφάλαιο 3, 4 Guyatt: κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ. Βιολογία

Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ. Βιολογία Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ Βιολογία ΘΕΜΑ 1 Στις ερωτήσεις 1 5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Ποιο

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΙΓΚΕΛΛΩΣΗ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΙΓΚΕΛΛΩΣΗ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΙΓΚΕΛΛΩΣΗ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Τι είναι η σιγκέλλωση; Η σιγκέλλωση είναι ένα λοιμώδες νόσημα που προκαλείται από μια ομάδα βακτηρίων με το

Διαβάστε περισσότερα

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας.

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΑΣΘΜΑ Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. Αν από το τρέξιμο, τη γυμναστική ή άλλη εργασία, δυσκολεύεται η αναπνοή, αυτό λέγεται άσθμα. Αρεταίος Καππαδόκης, 100 μχ Οι γυναίκες ήταν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013

ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013 ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013 Κ. Μέλλου, Θ. Σιδερόγλου, Μ. Ποταμίτη-Κόμη, Θ. Γεωργακοπούλου, Χ. Χατζηχριστοδούλου Γραφείο Τροφιμογενών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ Πως να προλάβετε τον ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ με ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ Χορηγία Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία με ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ «Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία Μοριακής Γενετικής

Εργαλεία Μοριακής Γενετικής Εργαλεία Μοριακής Γενετικής Αρχές Μοριακής κλωνοποίησης Τα περιοριστικά ένζυμα: αναγνωρίζουν αλληλουχίες (θέσεις περιορισμού). 2 τύποι ενζύμων: -Τύπος I = Κόβουν κοντά στη θέση περιορισμού -σπάνια χρησιμοποιούνται.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ 12 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 TI ENNOOYME ΛΕΓΟΝΤΑΣ «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» Ο όρος «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» περιλαμβάνει μια ομάδα μυοσκελετικών παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΚΑΡΚΙΝΟΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΚΑΡΚΙΝΟΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S The "Annual Report to the Nation on the Status of Cancer,, 1975-2001*"

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Óõíåéñìüò ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Να επιλέξετε τη φράση που συµπληρώνει ορθά κάθε µία από τις ακόλουθες προτάσεις:

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Óõíåéñìüò ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Να επιλέξετε τη φράση που συµπληρώνει ορθά κάθε µία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ 1 o ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να επιλέξετε τη φράση που συµπληρώνει ορθά κάθε µία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Το DNA ενός ανθρώπινου κυττάρου αποτελείται από 6 10 9

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Πια είναι η καλύτερη μέθοδος θεραπείας; Κιρσοί είναι το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΟΛΟΠΕΠΤΙΚΗ ΑΝΑΣΤΟΜΩΣΗ ΣΕ ΕΔΑΦΟΣ ΕΥΜΕΓΕΘΟΥΣ ΕΚΚΟΛΠΩΜΑΤΟΣ ΔΩΔ/ΛΟΥ ΚΑΙ ΧΟΛΗΔΟΧΟΛΙΘΙΑΣΗΣ

ΧΟΛΟΠΕΠΤΙΚΗ ΑΝΑΣΤΟΜΩΣΗ ΣΕ ΕΔΑΦΟΣ ΕΥΜΕΓΕΘΟΥΣ ΕΚΚΟΛΠΩΜΑΤΟΣ ΔΩΔ/ΛΟΥ ΚΑΙ ΧΟΛΗΔΟΧΟΛΙΘΙΑΣΗΣ Συζήτηση Αναφορές ΕΔΑΦΟΣ ΕΥΜΕΓΕΘΟΥΣ 1 Α Χειρουργική 424 ΓΣΝΕ, 2 Γαστεντερολογικό 424 ΓΣΝΕ Το 23% των ασθενών όπου υποβάλλονται σε ERCP παρουσιάζουν περιληκυθικά εκκολπώματα Tα περισσότερα εκκολπώματα δωδ/λου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ. Δημήτριος Θεοδώρου Επίκουρος Καθηγητής Χειρουργικής. Α Προπαιδευτική Χειρουργική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ. Δημήτριος Θεοδώρου Επίκουρος Καθηγητής Χειρουργικής. Α Προπαιδευτική Χειρουργική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ Δημήτριος Θεοδώρου Επίκουρος Καθηγητής Χειρουργικής Μονάδα Χειρουργικής Ανωτέρου Πεπτικού Α Προπαιδευτική Χειρουργική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Το Αστέρι της Βραζιλίας. Τι είναι η πρόπολη;

Το Αστέρι της Βραζιλίας. Τι είναι η πρόπολη; Αλεξάνδρα Κουµπούρη Π Α Ζ Λ Η ΜΟΝΑ Ι ΚΗ Π Ρ Ο Π Ο ΛΗ Τ Η Σ Β Ρ ΑΖΙΛΙΑΣ Το Αστέρι της Βραζιλίας Σίγουρα έχετε ακούσει για την πρόπολη και τις θεραπευτικές δυνατότητές της. Ίσως να µην ξέρετε, ότι δεν υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ 3η εξεταστική περίοδος από 29/03/15 έως 19/04/15 γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητής: Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΡΟΔΟΥ «ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ» ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΡΟΔΟΥ «ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ» ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΡΟΔΟΥ «ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ» ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΣ ΚΥΣΤΗ Κοίλο μυώδες όργανο που υποδέχεται, αποθηκεύει και αποβάλλει τα ούρα Μέρη της κύστης Κορυφή Σώμα Πυθμένας Ανατομικά

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Γενικής Παιδείας, Ημ/νία: 20 Μαΐου 2015. Απαντήσεις Θεμάτων

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Γενικής Παιδείας, Ημ/νία: 20 Μαΐου 2015. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Γενικής Παιδείας, Ημ/νία: 20 Μαΐου 2015 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμίας από τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Θέµα 1 ο 1. Τα άτοµα που είναι ετερόζυγα για τη β-θαλασσαιµία: α. Εµφανίζουν ήπια αναιµία β. Έχουν ευαισθησία στην ελονοσία γ. Συνθέτουν µεγάλη ποσότητα HbF δ.

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη βιολογικής δράσης σε ουσίες που περιέχονται σε εκχυλίσµατα από ελληνικές ποικιλίες σταφυλιών

Μελέτη βιολογικής δράσης σε ουσίες που περιέχονται σε εκχυλίσµατα από ελληνικές ποικιλίες σταφυλιών Μελέτη βιολογικής δράσης σε ουσίες που περιέχονται σε εκχυλίσµατα από ελληνικές ποικιλίες σταφυλιών Αντιµεταλλαξιγόνο δράση ανίχνευση ουσιών που προστατεύουν το DNA από µεταλλαξιγόνα που προκαλούν µεταλλάξεις

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Μωυσίδης Κυριάκος Λέκτορας Ουρoλογίας Β ουρολογική κλινική του Α.Π.Θ. Διευθυντής Καθηγητής Ε. Ιωαννίδης Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Καρκίνος του προστάτη Yπάρχει κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Απαντήσεις στα θέματα βιολογίας γενικής παιδείας 2015

Απαντήσεις στα θέματα βιολογίας γενικής παιδείας 2015 Απαντήσεις στα θέματα βιολογίας γενικής παιδείας 2015 Θέμα Α Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ Θέμα Β Β1. Β2. 1. Β 2. Α 3. Α 4. Β 5. Β 6. Α 7. Α 8. Β Το γενετικό υλικό ενός ιού διαθέτει πληροφορίες : α) Για

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΚΑΙ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗ ΜΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΡΚΙΝΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΙΦΝΕ ΓΡΙΒΑΣ Κ. ΗΛΙΑΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΟΣ

ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΚΑΙ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗ ΜΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΡΚΙΝΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΙΦΝΕ ΓΡΙΒΑΣ Κ. ΗΛΙΑΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΚΑΙ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗ ΜΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΡΚΙΝΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΙΦΝΕ ΓΡΙΒΑΣ Κ. ΗΛΙΑΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΟΣ ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑΣ ΙΦΝΕ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ ΟΙ ΜΙΣΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Τι είναι η τροφική αλλεργία; Τροφική αλλεργία είναι η αναπάντεχη και μη κανονική ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού εναντίον ενός τμήματος μιας τροφής (συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

Τεκμηρίωση ΙΦΝΕ. «Ενδοσκοπική. Εκτίμηση» Φίλιππος Γεωργόπουλος. Επιμελητής Α. Γενικό Νοσοκομείο Νίκαιας «Αγ. Παντελεήμων»

Τεκμηρίωση ΙΦΝΕ. «Ενδοσκοπική. Εκτίμηση» Φίλιππος Γεωργόπουλος. Επιμελητής Α. Γενικό Νοσοκομείο Νίκαιας «Αγ. Παντελεήμων» Τεκμηρίωση ΙΦΝΕ «Ενδοσκοπική Εκτίμηση» Φίλιππος Γεωργόπουλος Επιμελητής Α Γενικό Νοσοκομείο Νίκαιας «Αγ. Παντελεήμων» Περίγραμμα ομιλίας Ενδείξεις ενδοσκόπησης Συνήθεις ενδοσκοπικές βλάβες Σύστημα ταξινόμησης

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Παρέμβασης

Τμήμα Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Παρέμβασης Τμήμα Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Παρέμβασης ΧΟΛΕΡΑ (ICD-10 Α00): ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΝΟΣΗΜΑΤΟΣ 1. Λοιμογόνος παράγοντας H χολέρα είναι μια οξεία διαρροϊκή νόσος που οφείλεται στην προσβολή του εντέρου από την

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Κωνσταντίνος Α. Φουρτούνας Ημερομηνία γέννησης: 14/08/1965 Τόπος γέννησης: Σουφλί Έβρου Υπηκοότητα: Ελληνική Διεύθυνση οικίας: Εθνάρχου Μακαρίου 31, Νίκαια-Λάρισα

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας: Συνεργασίες και κοινές δράσεις

Η θέση της Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας: Συνεργασίες και κοινές δράσεις Η θέση της Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας: Συνεργασίες και κοινές δράσεις Παναγιώτης Βίγλας, Οδοντίατρος, Γενικός Γραμματέας Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας Η Ελληνική Οδοντιατρική Ομοσπονδία

Διαβάστε περισσότερα

Ανίχνευση ασθενειών στα νεογέννητα βρέφη

Ανίχνευση ασθενειών στα νεογέννητα βρέφη Ανίχνευση ασθενειών στα νεογέννητα βρέφη Ενημέρωση των γονέων για την έγκαιρη διάγνωση των εγγενών διαταραχών στα βρέφη Αγαπητοί γονείς, το παιδί σας πρόκειται σύντομα να γεννηθεί ή μόλις έχει γεννηθεί.

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω λέμφωμα; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω λέμφωμα; Πώς θα το καταλάβω; Πώς θα το καταλάβω; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Μήπως έχω λέμφωμα; Η έγκαιρη διάγνωση, σώζει ζωές Ο οδηγός αυτός έχει γραφτεί για να σας εφοδιάσει με πληροφορίες και συμβουλές, ώστε να αξιολογήσετε

Διαβάστε περισσότερα