Η ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ WALTER BENJAMIN ΜΕ ΤΟΝ GILLES DELEUZE ΣΤΟΝ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ WALTER BENJAMIN ΜΕ ΤΟΝ GILLES DELEUZE ΣΤΟΝ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟ"

Transcript

1 1 Δρ.Γιούλη Ράπτη Επίκουρη Καθηγήτρια Φιλοσοφίας του Ε.Μ.Π Δρ. Ελένη Τάτλα Επίκουρη Καθηγήτρια Θεωρίας της Αρχιτεκτονικής του Τ.Ε.Ι Αθηνών Η ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ WALTER BENJAMIN ΜΕ ΤΟΝ GILLES DELEUZE ΣΤΟΝ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟ Εισαγωγή. H παρούσα έρευνα θα επικεντρωθεί στη συγγένεια των κριτικών προσεγγίσεων των δύο φιλοσόφων- Walter Benjamin και Gilles Deleuze, όσον αφορά τον κινηματογράφο. Είναι γεγονός ότι διαβάζοντας τα κείμενα του Benjamin για την φωτογραφία και τον κινηματογράφο, θα αναγνωρίσει κανείς στα οπτικά μέσα μια γνωσιοθεωριτική διάσταση και θα διαπιστώσει ότι ο φιλόσοφος: α) τοποθετεί την ιστορία των τεχνικών μέσων αναπαράστασης, στο κέντρο της πολιτιστικής ιστορίας της νεωτερικότητας και β) εισάγει, στην θεωρία των μέσων που διαπραγματεύεται, την προσέγγιση στον κινηματογράφο μέσα από θέσεις σχετικές με έννοιες, όπως είναι αυτές των διαλεκτικών εικόνων, του σοκ, της περίσπασης και του οπτικού ασυνείδητου. Στο σημείο αυτό θα εντοπίσουμε και τις συγγενικές σχέσεις του Walter Benjamin με τον Gilles Deleuze. Mέρος πρώτο: Walter Benjamin ΟWalter Benjamin, στο γνωστό δοκίμιο του,που δημοσιεύθηκε το 1936, με τίτλο: «Το έργο τέχνης την εποχή της τεχνικής αναπαραγώγιμότητας του» 1 θα υπερασπιστεί με πάθος την νέα τέχνη, αναφερόμενος στην φωτογραφία και στον κινηματογράφο, που γεννιέται με άξονα την ανάπτυξη των μεθόδων και της τεχνικής αναπαραγωγής της τέχνης. Στη συνέχεια, θα μας εξηγήσει επίσης την μέθοδο κατά την οποία τα χαρακτηριστικά της κινηματογραφικής ταινίας δεν θα βρίσκονται μόνο στον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος τοποθετείται απέναντι στην μηχανή αλλά και στον τρόπο που με την βοήθεια αυτής της μηχανής ο άνθρωπος απεικονίζει τον κόσμο. Ο Benjamin πιστεύει ότι ο κινηματογράφος δεν πρέπει να είναι μια στείρα αντιγραφή της πραγματικότητας. Προς τον σκοπό αυτό κρίνει συχνά τις αντιδρασεις ορισμένων συγγραφέων που αναζητούν την σημασία του κινηματογράφου στην έκφραση του υπερφυσικού, στην

2 2 προσπάθεια τους να καταξειωθή ο κινηματογράφος σαν τέχνη. Με αφορμή την κινηματογράφηση του «Ονείρου καλοκαιρινής νύκτας από τον Reinhardt, αναφέρει ο φιλόσοφος, ότι ο Werfel διαπιστώνει πως, χωρίς αμφιβολία, η στείρα αντιγραφή του εξωτερικού κόσμου με τους δρόμους του και τους εσωτερικούς του χώρους,τους σταθμούς,τα εστιατόρια,τα αυτοκίνητα και τις παραλίες είναι αυτή που εμπόδισε ως τώρα την άνοδο του κινηματογράφου στο βασίλειο της τέχνης. 2 Όπως θα διαπιστώσουμε στην πορεία της μελέτης μας, ο Benjamin θα προσπαθήσει να αποδείξει ότι η κινηματογραφική απεικόνιση της πραγματικότητας,όπως αυτός την αντιλαμβάνεται, είναι πολύ σημαντική για τον σημερινό άνθρωπο. 1.Οι «Διαλεκτικές εικόνες» και η τεχνική του montage Η έννοια της «διαλεκτικής εικόνας» είναι πολλαπλώς καθορισμένη στη σκέψη του Benjamin.Έχει μια λογική τόσο πλούσια σε φιλοσοφικές προεκτάσεις,όσο και η εγελιανή διαλεκτική. Θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε,γενικά,ότι στην έννοια της «διαλεκτικής εικόνας» οικοδομείται η θεωρία του Benjamin για την ιστορία.πράγματι, ο φιλόσοφος πραγματοποιεί μια διακοπή του ρου της ιστορίας, με σκοπό την διάρρηξη των αιτιατών σχέσεων που νομιμοποιεί η καινή χρονολογική ακολουθία. Στη συνέχεια, αυτή η διακοπή παράγει εικόνες οι οποίες μετατρέπονται σε «διαλεκτικές εικόνες», όταν αυτές αναγνωρίζονται ως έμφορτες των αντιθέσεων που διακρίνουν την νεωτερικότητα. Η περίφημη διαλεκτική εικόνα του «Αγγέλου της Ιστορίας»,την οποία εντοπίζει ο Benjamin στον ομότιτλο πίνακα του Paul Klee, κυριολεκτικά εικονογραφεί την αντίθεσή του προς την κρατούσα αντίληψη για την κίνηση της ιστορίας 3. Σύμφωνα με τον Benjamin «o άγγελος της ιστορίας προσπαθεί να αντισταθεί στην ορμή της αποκαλούμενης ιστορικής προόδου, με σκοπό να διασώσει στη μνήμη κομμάτια από το παρελθόν που η υποτιθέμενη πρόοδος καταστρέφει, μετατρέπει σε συντρίμμια». 4 Ειναι εμφανές ότι ο Benjamin καταγγέλλει τον πολιτισμό ως αποτέλεσμα της «βαρβαρότητας». Στη συνέχεια, ζητά να διασώσει τα ανεκπλήρωτα οράματα του παρελθόντος, ενεργοποιώντας το επαναστατικό δυναμικό του με την δημιουργία κριτικών συστοιχιών. Οι «διαλεκτικές εικόνες», λοιπόν, επιτρέπουν την δημιουργία τέτοιων συστοιχιών, διακόπτοντας το ιστορικό συνεχές πάνω στο οποίο θεμελιώνεται η ιστορική άποψη ότι το παρελθόν είναι κάτι αμετάκλητο,πεπερασμένο και ως τέτοιο δεν αφορά το παρόν. Είναι εμφανές, οτι η έννοια της «διαλεκτικής εικόνας» είναι,όπως αναφέραμε και προηγουμένως, πολλαπλώς καθορισμένη στη σκέψη του Benjamin. Οι εικόνες που προτείνει, μεταφέρονται από το καθαρά

3 3 αισθητηριακό πεδίο στο εννοιολογικό, δηλαδή, γίνονται εργαλείο και τόποι διαλεκτικής έκθεσης. Πρός τον σκοπό αυτό ο Benjamin θέλοντας να βρει μια πιθανή διαφυγή, θεωρεί τις εικόνες του παρελθόντος σημαντικές. Τις θεωρεί ως «διαλεκτικές εικόνες» ή «διαλεκτική της ακινησίας» (standstill),όπως τις ονομάζει. Θα πρέπει να επισημάνουμε ότι η διαλεκτική του διαφέρει από αυτή του Εγέλου. Διότι, στη θέση της προόδου της ιστορίας τοποθετεί την ενεργοποίηση της εικόνας. Αντί της σχέσης ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν μιλά για ότι συμβαίνει στον τωρινό χρόνο. Στη «Μελέτη του για τις Στοές» (Passagen Werke) 5, ο Benjamin εκκινεί από τις εμπορικές στοές του Παρισιού-τους ναούς του εμπορεύματος, όπως τις ονόμαζε, για να εγκύψει σε όψεις της νεωτερικότητας,την χρονική περίοδο ανάμεσα του1830 και1870,ακριβώς μέσα από τις λεπτομέρειες ενός αυξανόμενου βιομηχανοποιημένου και πραγμοποιημένου αστικού περιβάλλοντος. Το εμπόρευμα, μας λέει, «παρουσιάζεται άμεσα ως τέτοια εικόνα: ως φετίχ. Μια τέτοια εικόνα παρουσιάζουν και οι στοές, οι οποίες είναι μαζί σπίτι και δρόμος. Η πόρνη επίσης παρουσιάζει μια τέτοια εικόνα, καθώς είναι πωλήτρια και εμπόρευμα μαζί» 6. Με ποιό τρόπο,άραγε, θα κατανοήσουμε την «διαλεκτική εικόνα» ως μορφή φιλοσοφικής παρουσίας; Η Susan Buch-Morss στο έργο της «Η Διαλεκτική του Βλεπειν» 7 θα απαντήσει: «Όχι βέβαια μέσα από αναφορές που είναι εμπειρικά δεδομένες,ούτε όπως ερμηνεύονται επικριτικά ως μια σειρά εμβλημάτων της εμπορευματικής κοινωνίας, αλλά με τη μορφή που έχουν όταν «συγκροτούνται» διαλεκτικά, ως «ιστορικά αντικείμενα»,ως πολιτικά φορτισμένες μονάδες, που έχουν εκτιναχθεί έξω από το ιστορικό συνεχές και έχουν καταστεί καίριες στο παρόν». Τούτη η δόμηση των ιστορικών αντικειμένων προϋπέθετε σαφώς την μεσολάβηση της φαντασίας του συγγραφέα. Ο Benjamin,ως γνωστόν, έμεινε πιστός στη μέθοδο του λογοτεχνικού μοντάζ,λέγοντας:«δεν έχω τίποτα να πω μόνο να δείξω» 8. Για τον σκοπό αυτό χρησιμοποιεί αρχαϊκές εικόνες προκειμένου να αναγνωριστεί το τι είναι ιστορικά καινούργιο γύρω από τη φύση των εμπορευμάτων.το μοντάζ θεωρείται επίσης, ως κατασκευαστική αρχή όπου τα στοιχεία των ιδεών που περικλείονται στην εικόνα,παραμένουν ασυμφιλίωτα και δεν εναρμονίζονται. Αναφερόμενος στην τεχνική του μοντάζ, ισχυρίζεται ότι αυτή έχει μια ξεχωριστή ίσως και μοναδική καταλληλότητα ως προοδευτική φόρμα, διότι «διασπά το πλαίσιο μέσα στο οποίο εισάγεται και έτσι «εξουδετερώνει την ψευδαίσθηση». Είναι εμφανές ότι o Benjamin, όπως ισχυρίζεται η S.Buch-Morss «ήταν πεπεισμένος τουλάχιστον για ένα πράγμα: εκείνο που χρειαζόταν ήταν η οπτική και όχι η γραμμική λογική. Οι έννοιες έπρεπε να συγκροτούνται

4 4 εικονιστικά σύμφωνα με τις γνωσιακές αρχές του μοντάζ. Τα αντικείμενα του 19 ου αιώνα επρόκειτο να γίνουν ορατά ως καταγωγή του παρόντος, ενώ την ίδια στιγμή κάθε υπόθεση περί της προόδου έπρεπε να απορριφθεί με σχολαστικότητα»...και συνεχίζει «άλλωστε η μέθοδός του μοντάζ ήταν να δημιουργήσει με το έργο αυτό κειμενικές κατασκευές που θα είχαν την δύναμη να αφυπνίσουν τις πολιτικές συνειδήσεις των σημερινών αναγνωστών 9. Είναι εμφανές, ότι η φωτογραφική κατασκευή είναι κάτι που τον ενδιαφέρει ιδιαίτερα και θεωρεί ότι η προσφορά των σουρεαλιστών φωτογράφων στο θέμα αυτό, είναι σημαντική.αλλα για τον Benjamin «ένα παραπέρα βήμα σ αυτήν την μονομαχία μεταξύ δημιουργικής και κατασκευαστικής φωτογραφίας αποτελεί ο ρωσσικος κινηματογράφος»...και συνεχίζει,λεγοντας ότι: «δεν είναι υπερβολή να πούμε πως οι μεγάλες επιδόσεις των σκηνοθετών του ήσαν εφικτές μόνο σε μια χώρα,όπου η φωτογραφία δεν βασίζεται στο ερέθισμα και στην υποβολή,αλλά στο πείραμα και στη διδαχή» 10. Κλείνοντας τέλος το θέμα μας για τίς διαλεκτικές εικόνες,θα πρέπει να ειπωθεί ότι, όσον αφορά τον κινηματογράφο, ο Benjamin ποτέ δεν χρησιμοποίησε συστηματικά την έννοια της «διαλεκτικής εικόνας».πίστευε οτι για να δημιουργήσει κανείς «διαλεκτικές εικόνες» στο φιλμ, οι εικόνες έπρεπε να ελευθερωθούν από τον μηχανικό χρόνο. Υποστήριξε λοιπόν, οτι χρειάζονται έναν χρόνο ακινησίας(standstill) που θα ελευθέρωνε την εσωτερική τους κίνηση και θα επέτρεπε μια επανατοποθέτηση του χρόνου (superposition of time). Στο σημείο αυτό,είναι φυσικό να διερωτηθεί κανείς για το τρόπο κατα τον οποίο, μια εικόνα που είναι ανεξάρτητη από την χρονική διαδοχή, θα μπορούσε να συγκροτηθεί ως έννοια μέσα στην κινηματογραφική ταινία. Αφού θα περάσουν 50 χρόνια από την συγγραφή των σχετικών κειμένων του Benjamin, ο Gilles Deleuze,όπως θα δούμε στο δεύτερο μέρος, θα πλησιάσει τον κινηματογράφο με φιλοσοφικό ενδιαφέρον και θα διακρίνει τις δύο κύριες κατηγορίες: Την εικόνα- κίνηση και την εικόναχρόνο. 2.Εισαγωγή του οπτικού ασυνειδήτου-σημασιοδότηση της έννοιας του shock Όπως ήδη διαπιστώσαμε,ο κινηματογράφος για τον Walter Benjamin, δεν είναι μια μηχανική αναπαράσταση της πραγματικότητας με ρεαλιστικό τρόπο. Είναι γνωστό ότι ο Benjamin είχε ερευνήσει τον χαρακτήρα της εικόνας ως «γραφής» προτού στραφεί στην φωτογραφία και το φίλμ, στο βιβλίο του για το Δράμα Mπαρόκ. 11 Διαπιστώνουμε ότι χάρη στην

5 5 μεταμόρφωση των πραγμάτων σε «διεγερτική γραφή», η οποία οφείλεται στο αλληγορικό βλέμμα,όπως υποστηρίζει ο φιλόσοφος, σχήματα όπως είναι το θραύσμα, το ερείπιο,το απόσπασμα, ο κορμός του σώματος και η λεπτομέρεια, μετατοπίστηκαν στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος του. Η SigriedWeigel θεωρεί εξαιρετικά ενδιαφέρον τον τρόπο κατά τον οποίο ο Benjamin επανενοιολογικοποιεί για την ιστορία των φωτογραφικών και κινηματογραφικών εικόνων, το σχήμα της λεπτομέρειας από το βιβλίο για το Δράμα Μπαρόκ, αυτή τη φορά όμως, από την άποψη της θεωρίας των μέσων 12. Επίσης, ο Walter Benjamin αναφέρεται στον συγκεκριμένο ρόλο της λεπτομέρειας και την μεταφέρει σε μια γνωσιοθεωρική θέση που είναι κεντρική για την «ιστορία της φωτογραφίας» του. Αυτή η μετάθεση στην πραγμάτευση της λεπτομέρειας συνδέεται,όπως θα διαπιστώσουμε στη συνέχεια, με τους στοχασμούς της νέας οπτικής που εκκινούν με την εισαγωγή του οπτικού ασυνείδητου, αφενός και της σηματοδότησης της έννοιας του σοκ. Στην περαιτέρω έρευνά μας θα βοηθήσει το γεγονός, ότι ο Benjamin επιχειρεί να συλλάβει την επίδραση της κάμερας στο καθεστώς των εικόνων, με τον εξής τρόπο. Μας λέει,στο ακόλουθο απόσπασμα: «Στην κάμερα μιλά μία διαφορετική φύση από εκείνη που μιλά στο μάτι. Διαφορετική προπαντός,επειδή, τη θέση ενός χώρου που διυφαίνεται από τον άνθρωπο συνειδητά, καταλαμβάνει ένας χώρος διυφασμένος ασυνείδητα»...και συνεχίζει.. «αν είναι ήδη συνηθισμένο να εξηγεί κανείς, για παράδειγμα, το περπάτημα των ανθρώπων,έστω και με αδρές γραμμές, σίγουρα δεν γνωρίζει πια τίποτα για την στάση τους στο κλάσμα του δευτερολέπτου που ξεκινά το πρώτο βήμα τους» 13. Κατ αυτόν τον τρόπο η κάμερα, με τα βοηθητικά της μέσα, τα ζούμ,τα στοπ καρέ,τις χρονικές καθυστερήσεις, τις μεγεθύνσεις, την αποκαλύπτει. Άξίζει να παρατηρήσουμε,εδώ ότι η χρονική καθυστέρηση, αν και δεν ανήκει στα μέσα της φωτογραφίας, αλλα εφοσων αναφερόμαστε στην θεωρία των μέσων, μπορούμε να πούμε ότι διαφαίνεται μία μετεξέλιξη των φωτογραφιών σε κινούμενες εικόνες. Ο Walter Benjamin, αναφερόμενος, στην συνέχεια, στη λειτουργία του οπτικού ασυνειδήτου μέσω της κάμερας, ισχυρίζεται ότι:«μόνο μέσω αυτής μαθαίνει κανείς για το οπτικό ασυνείδητο, όπως μαθαίνει για το ενορμητικό ασυνείδητο μέσω της ψυχανάλυσης»...και συνεχίζει.. «Πράγματι ο κινηματογράφος εμπλούτισε τον κόσμο των ανθρωπίνων αισθήσεων με μεθόδους που μπορούν να παραλληλιστούν με τις ανάλογες μεθόδους της φροϋδικής θεωρίας». 14 Στη συνέχεια θα συμφωνήσω με την άποψη της S.Weigel,ότι «το φίλμ θεωρείται ως το incognito της θεωρίας του Benjamin για τη φωτογραφία, διότι διαδραματίζει στο σημείο αυτό βοηθητικό ρόλο για την εισαγωγή της κατηγορίας του οπτικού ασυνειδήτου». 15 Οπως

6 6 ισχυρίζεται,στη συνέχεια, η Siegried Weigel: «η κάμερα στη θεωρία της φωτογραφίας του Benjamin δεν καταλαμβάνει την θέση του ματιού, προκειμένου να ενισχύσει την λειτουργία του. Αντίθετα, μέσω της κάμερας καθίσταται κάτι προσιτό στη γνώση, κάτι που προηγουμένως ήταν κυριολεκτικά απρόσιτο στο βλέμμα, καθότι αόρατο». 16 Κατά τούτο,λοιπόν, η κατηγορία του οπτικού ασυνειδήτου καταλαμβάνει ακριβώς εκείνη τη θέση που κατείχε προηγουμένως κάτι το οποίο ήταν για το βλέμμα,αδιόρατο. 17 Η Sigrid Weigel επίσης, επισημαίνει εδώ,ότι «σε αντίθεση με τον Freud,αυτή η σύγκριση λειτουργεί στον Benjamin, μόνο στο επιστημολογικό και εννοιολογικό επίπεδο. Πρόκειται, δηλαδή,για την εισαγωγή της κατηγορίας του οπτικού ασυνειδήτου στη βάση της ορολογίας της ψυχανάλυσης. Διαφορετικά ωστόσο, από το ασυνείδητο του ψυχικού μηχανισμού, το οπτικό ασυνείδητο διανοίγει το πεδίο μιας τριαδικής συστοιχίας μεταξύ κάμερας, εικόνας και παρατηρητή. Αυτή η συστοιχία,στη συνέχεια,όπως μας εξηγεί η Weigel, φέρνει ως συνέπεια μια εμπειρία η οποία πηγάζει από την αντικατάσταση του ματιού μέσω της κάμερας και τη διαφορετική σχέση της φύσης προς την κάμερα: την υποκατάσταση της συνείδησης ως αρχής που δομεί τον χώρο από ένα οπτικό ασυνείδητο» 18. Κατ αυτόν τον τρόπο,ότι ο παρατηρητής «σίγουρα δεν γνωρίζει πια», του το αποκαλύπτει η φωτογραφία, η οποία καθιστά ορατό ότι δεν είναι αναγνωρίσιμο δια γυμνού οφθαλμού. Θα βοηθούσε ιδιαίτερα στη συνέχεια της μελέτης μας για το οπτικό ασυνείδητο, η αποψη του Benjamin για την κινηματογραφική απεικόνιση της πραγματικότητας.ο φιλόσοφος θεωρεί ως ιδιαίτερο χαρακτηριστικό γνώρισμα του κινηματογράφου, το φαινόμενο της επίτευξης μιας «όψης της πραγματικότητας, απαλλαγμένης από τους μηχανισμούς» και τούτο μέσω μιας «εντατικής συγχώνευσης με τον μηχανισμό». 19 Η Sigrid Weigel, στη συνέχεια,αναφερόμενη στο παραπάνω απόσπασμα, αναλύει τον τρόπο που επιδρούν στο κοινό οι κινηματογραφικές εικόνες.θεωρώ ενδιαφέρουσα την άποψη της,διότι ερμηνεύει κατ αρχήν την άποψη του Benjamin και στη συνέχεια προχωρεί στην λειτουργία του οπτικου ασυνειδητου του κινηματογράφου καί στον τρόπο επίδρασης των κινηματογραφικών εικόνων. Για τον λόγο αυτό παραθέτω την θέση της στο κείμενό μου.η Weigel υποστηρίζει «ότι το οπτικό ασυνείδητο αποκτά εδώ της εξής σημασία: με την βοήθεια του μηχανισμού παράγονται εικόνες στην αντίληψη των οποίων εξαφανίζονται οι προϋποθέσεις της τεχνικής παραγωγής τους, ενώ όμως την ίδια στιγμή η δομή του μέσου εγγράφεται στη φύση»...και συνεχίζει... «Κατα τούτο το οπτικό ασυνείδητο του κινηματογράφου αποκτά-μέσω του χρονικού ρυθμού των εικόνων-πρόσβαση και στο

7 7 ασυνείδητο,με την έννοια που έχει αυτό στην ψυχανάλυση...και καταλήγει οτι αυτός ο τρόπος επίδρασης των εικόνων οδηγεί πέραν των στατικών εικόνων της φωτογραφίας». 20 Στην συνέχεια,ενδιαφέρον θα παρουσιάσει στην έρευνα μας,η ανάλυση της έννοιας του shock, όπως την διατύπωσε ο Benjamin Είναι γνωστό ότι από μια ανάλυση της φροϋδικής θεωρίας, ο Benjamin συνάγει την δική του διάκριση μεταξύ εμπειρίας και βιώματος,όπου το βίωμα αποτελεί μορφή ενός πολιτισμού που χαρακτήριζεται,όπως ο ίδιος ισχυρίζεται, από το shock.θέλοντας με την σειρά του να συλλάβει τον πολιτισμό αυτόν σε μια εικόνα,ο Benjamin ανατρέχει στην φωτογραφική μηχανή και ακριβέστερα στο κλίκ του φωτογράφου.οπως ισχυρίζεται: «ένα πάτημα με το δάκτυλο ήταν αρκετό ώστε να συλλάβει ένα γεγονός για απεριόριστο χρόνο.η συσκευή προκαλούσε κατα κάποιο τρόπο,στην χρονική στιγμή ένα μεταθανάτιο shock»..και συνεχίζει: «Δίπλα στις απτικές εμπειρίες αυτού του είδους παρουσιάστηκαν και άλλες οπτικές, όπως αυτές που φέρνει μαζί του το διαφημιστικό τμήμα μιας εφημερίδας αλλα και η κυκλοφορία στην μεγάλη πόλη» 21. Η Sigrid Weigel υποστηρίζει «ότι ο Benjamin προέβη σε μια μεταφορά της φροϋδικής ψυχαναλυτική θεωριας του τραύματος σε μια πολιτισμικοϊστορικη θεωρία του shock και η οποία θεμελιώνεται επομένως σε μια ίστορία των μέσων και των μηχανισμών όπου η φωτογραφία παίζει έναν εξέχοντα ρόλο»...και συνεχίζει λέγοντας, «ότι προκειμένου νά ενταχθεί η φωτογραφική μηχανή σ αυτήν την σειρά των μηχανισμών,αρχικώς η σημασία της ως οπτικού μέσου, υποχωρεί.αντ αυτού παρουσιάζεται ως μηχανισμός ο οποίος μπορεί να χαρακτηρίσει την περιγραφείσα απτική οικονομία ενος πολιτισμού των αντανακλαστικών,οποίος δομείται μέσω ακούσιων χειρονομιών.κατα τούτο η φωτογραφική μηχανή έχει καταστεί ένα είδος μαζικού μέσου αλλα και διαλεκτική εικόνα για τον πολιτισμό της νεωτερικότητας» 22. Στο σημείο αυτό,θεωρώ οτι είναι χρήσιμο, για την περαιτέρω έρευνα μας, να επανέλθουμε στις απόψεις του Benjamin για τον κινηματογράφο,αναφερόμενοι σε ορισμένες τεχνικές,όπως ειναι αυτή του τονισμού των λεπτομερειών και της χρονικής καθυστέρησης,στις οποίες αναφέρεται ο φιλόσοφος,όταν αναπτύσσει τις θέσεις του για την έννοια του σόκ. Πράγματι,θα διαπιστώσουμε ότι με την μετάβαση από την φωτογραφία στον κινηματογράφο, ο Benjamin εισάγει στον «τονισμό των κρυμμένων λεπτομερειών»μέσω των γκρο-πλαν, τον δυναμίτη του δέκατου του δευτερολέπτου: «Στις συνθήκες του γκρό-πλαν,ισχυρίζεται ο Benjamin, διαστέλλεται ο χώρος, στις συνθήκες της χρονικής καθυστέρησης,η κίνηση 23.Και ενώ η μεγέθυνση έκανε στην περίπτωση της φωτογραφίας ορατά «νέα δομικά μορφώματα»,τώρα μέσω της χρονικής καθυστέρησης,που είναι ένα είδος χρονικής μεγέθυνσης, καθίστανται αναγνωρίσιμα εντελώς άγνωστα μοτίβα της κίνησης.

8 8 Εξετάζοντας,στη συνέχεια, προσεκτικά την έννοια του shock,αναφορικά με τον κινηματογράφο, θα δούμε ότι ο Benjamin, ισχυρίζεται ότι αυτό δεν συνδέεται μόνο με την τεχνική της χρονικής καθυστέρησης, αλλα συνδέεται και με το φαινόμενο των κινουμένων εικόνων γενικά, δηλαδή, με την κινηματογραφική εικόνα, που υφίσταται πολλαπλούς κατακερματισμούς μέσω της κάμερας και τα κομμάτια της επανενώνονται σύμφωνα μ ενα νέο νόμο» 24. Παρουσιάζει ενδιαφέρον επίσης η σύγκριση που κάνει ο Benjamin ανάμεσα στην οθόνη,πάνω στην οποία παίζεται η ταινία, με τον μουσαμά πάνω στον οποίο βρίσκεται η ζωγραφική εικόνα. Ο τελευταίος λέει, καλεί τον ακροατή να διαλογιστεί. Μπροστά όμως στην κινηματογραφική εικόνα αυτό είναι αδύνατο. Δεν μπορεί να την καθηλώσει, διότι έχουμε συνεχώς κινούμενες εικόνες. Σ αυτό βασίζεται το σοκ που προκαλεί η κινηματογραφική ταινία και που «όπως κάθε σοκ απαιτεί για την αντιμετώπισή του εντεταμένη πνευματική εγρήγορση». 25 Aν κάνουμε μια αναφορά στην σκηνοθεσία του Blow up του Antonioni και στις τρομακτικές όψεις της λεπτομέρειας,θα διαπιστώσουμε ότι χρησιμοποιεί την έννοια του σοκ. Το shock,εδώ,σύμφωνα με την Weigel σηματοδοτεί την εισβολή ενός τρόπου παρατήρησης που ενεργοποιεί κατά κάποιο τρόπο, μια χρονικοποίηση της λεπτομέρειας 26. Μπορούμε νά ισχυριστούμε εδώ ότι αντί της μεγέθυνσης, είναι ο χρονικός ρυθμός της αντίληψης, εκείνος ο οποίος θεμελιώνει τώρα μια νέα παραλλαγή της λεπτομέρειας: «Η κάμερα γίνεται όλο και πιο μικρή, όλο και πιο έτοιμη να συλλάβει εικόνες φευγαλέες και κρυφές. Το shock το οποίο προκαλούν, ακινητοποιεί τον μηχανισμό των συνειρμών του παρατηρητή» 27. Αν κατ αυτόν τον τρόπο,οι κινηματογραφικές εικόνες αποτελούν το χρονικό ανάλογο, του θραύσματος, τότε οι συνέπειες της οπτικής της λεπτομέρειας επεκτείνονται μέσω αυτής της οδού μέχρι το εσωτερικό της φύσης.οπως ισχυρίζεται ο Benjamin, «πράγματι ο ρους του συνειρμού στον άνθρωπο που παρατηρεί αυτές τις εικόνες διακόπτεται άμεσα εξ αιτίας αυτής της αλλαγής. Σε τούτο συνίσταται το σοκ που προκαλεί ο κινηματογράφος, μια επίδραση που όπως οποιαδήποτε άλλη παρόμοια απαιτεί αυξημένη νοητική συγκέντρωση. Χάρη στην τεχνική του δομή ο κινηματογράφος απελευθέρωσε το φυσικό σοκ» 28. Συμπεραίνουμε,λοιπόν ότι στη θεωρία της λεπτομέρειας του Benjamin, το σοκ όχι μόνο επέχει θέση ενός σημείου φυγής του χρονικού,εικονικού και φυσικού κατακερματισμού, αλλά φέρνει επίσης σε σύγκληση την κατηγορία του οπτικού ασυνείδητου, που θεμελιώνεται στη θεωρία των μέσων, με το ασυνείδητο της ψυχανάλυσης.

9 9 Τέλος,στο σημείο αυτό της ανάπτυξής μας ανοίγεται και η κινηματογραφική πρόσληψη. Ο κινηματογράφος,όπως ισχυρίζεται ο Benjamin εκτοπίζει την λατρευτική αξία όχι μόνο «για να κάνει το κοινό γνωμοδότη αλλά και γιατί η γνωμοδοτική αυτή στάση κατά την προβολή της ταινίας προϋποθέτει προσοχή. Το κοινό είναι εξεταστής, λέει ο Benjamin, αλλα με περισπασμένη την προσοχή» 29.Θα μπορούσαμε να προσθέσουμε εδώ ότι το στοιχείο της περίσπασης στην κινηματογραφική ταινία είναι κυρίως απτικό,δηλαδή,λέει ο Benjamin «βασίζεται στην εναλλαγή των χώρων και των οπτικών γωνιών που εισδύουν στον θεατή σαν ωστικά κύματα» 30. Είναι πλέον εμφανές, όπως ισχυρίζεται ο Benjamin ότι «αυτός ο τρόπος επίδρασης των κινηματογραφικών εικόνων οδηγεί, πράγματι πέραν των στατικών εικόνων της φωτογραφίας και έχει παραγάγει την ειδική σύνθεση αμεσότητας και επιτήδευσης» που αποτελεί ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του κινηματογράφου 31. Είναι πλεόν γεγονός,ισχυρίζεται η Sigrid Weigel «οτι πάνω σε αυτή την επίδραση εργάζεται μέχρι και σήμερα η θεωρία των μέσων, έχοντας την βοήθεια της θεωρίας του μηχανισμού καθώς και του λακανικού φαντασιακού. 32 Τελειώνοντας την εισήγηση μου,θέλω να αναφερθώ στο γεγονός, οτι ο Benjamin απέδειξε με τον καλύτερο τρόπο ότι η κινηματογραφική απεικόνηση της πραγματικότητας είναι ασύγκριτα η σημαντικότερη για τον σημερινό άνθρωπο,γιατί «δίνει την απαλλαγμένη από την μεσολάβηση της μηχανής άποψη της πραγματικότητας που ο σημερινός άνθρωπος έχει δικαίωμα να ζητήσει απο το έργο τέχνης,ακριβώς χάρη στην εντονότατη διαπλοκή της με την μηχανή» 33. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1 Βλ. Walter Benjamin : «L Œuvre d art à l époque de sa reproductibilité technique» στο Oeuvres IIΙ (Paris, Gallimard, 2000),pp ,Επίσης αγγλική μετάφραση: «The Work of art in the Age of Mechanical Reproduction», in Illuminations- Walter Benjamin (Pimlico edition,g.britain,1999) pp , ελληνική μετάφραση: «Το Εργο Τέχνης την Εποχή της Τεχνικής Αναπαραγωγιμότητάς του» στο Δοκίμια για την Τέχνη (Αθήνα, Κάλβος, 1978), σσ Βλ. Walter Benjamin, ελληνική μετάφραση.: «Το Εργο Τέχνης την Εποχή της Τεχνικής Αναπαραγωγιμότητάς του» στο Δοκίμια για την Τέχνη,ο.π.,σ.22.

10 10 3 Βλ. Walter Benjamin, Œuvres III,οπ.,,το κεφάλαιο που ειναι αφιαιρομένο στην θέση του για την αντίληψη για την ιστορία,με τίτλο: «Sur le concept d Histoire»,pp Αγγλική μετάφραση στο Illuminations -Walter Benjamin,οπ.,με τίτλο «Theses on the philosophy of History», pp Βλ.Walter Benjamin, Œuvres III ο.π.,.σ Βλ.Walter Benjamin, Τhe Arcades Project (Belknap,Harvart University Press,2002),σε αγγλική μετάφραση, το κεφάλαιο: «Themes of the Arcades Project II» παρ.(v). Πρόκειται για το ημιτελές έργο του που διέκοψε ο πρόωρος θάνατος του συγγραφέα, θέτοντας τέλος στη ζωή του,το Σεπτέμβριο του 1940, όταν προσπαθούσε να διαφύγει την σύλληψη του απο τα γερμανικά στρατεύμα, στα γαλλο-ισπανικά σύνορα.το έργο αυτό είναι ένα διπλό κείμενο.ενω φαινομενικά αποτελεί μια καταγραφή της κοινωνικής και πολιτικής ιστορίας του Παρισιού κατό τον 19 ο αιώνα,στην πραγματικότητα είχε στόχο να παράσχει πολιτική αγωγή στην γενιά του ίδιου του Benjamin. 6 Βλ. Walter Benjamin,.ο.π.,παρ.V,σελ Βλ. Susan Buch-Morss, Η Διαλεκτική του Βλέπειν.Ο Βάλτερ Μπένγιαμιν και το Σχέδιο Εργασίας περί Στοών (Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης,Ηράκλειο,2009),σ. 338.,Αγγλική έκδοση, The Dialectics of Seeing.Walter.Benjamin and the Arcades Project,MIT.Press,Cambridge,Ma., Βλ.. Walter Benjamin, The Arcades Project, ο.π., V, p Βλ.Susan Buch-Morss, Η Διαλεκτική του Βλέπειν.Ο Βάλτερ Μπένγιαμιν και το Σχέδιο Εργασίας περί Στοών,ο.π.,σς και αντίστοιχα. 10 Βλ. Walter Benjamin: «Petite Histoire de la Photogrqphie» στο Oeuvres ΙΙ (Gallimard,Paris.2000),Ελληνική μετάφραση: «Μια σύντομη Ιστορία Φωτογραφίας»,στο Δοκίμια για την Τέχνη(Κάλβος,Αθήνα,1978),ελλ.μετάφραση,σ Βλ. Walter Benjamin, Origine du Drame Baroque Allemagne (Champs Flammarion, Paris, 1985) 12 Η Sigrid Weigel είναι Καθηγήτρια Φιλολογίας στο Τεχνικό Πανεπιστήμιο του Βερολίνου και Διευθύντρια του Κέντρου Ερευνών για την Λογοτεχνία και την Κουλτούρα στο Βερολίνο. Εχει κάνει μια σπουδαία μελέτη για τον Walter Benjamin στο άρθρο της,μεταφρασμένο στα ελληνικά: Siegried Weigel: «Η Τέχνη και η αίσθηση των κινηματογραφικών εικόνων:η λεπτομέρεια στην θωρία του Μπένιαμιν για τα οπτικά μέσα» στο Βάλτερ Μπενιαμιν.Εικόνες και Μύθοι της Νεωτερικότητας (εκδ.αλεξάνδρεια,αθήνα,2007),σ Bλ. Walter Benjamin, ελληνική μετάφραση:«μια Σύντομη Ιστορία Φωτογραφίας»,στο Δοκίμια για την Τέχνη.ο.π.,σ Βλ.Walter Benjamin: «Το Εργο Τέχνης την Εποχή της Τεχνικής Αναπαραγωγιμότητάς του» στο Δοκίμια για την τέχνη, ο.π.σς.32, και 31 αντίστοιχα. 15 Βλ.Sigrid Weigel, ο.π.,σ Ο.π., σς Ο.π., σ Ο.π., σ Βλ. Walter Benjamin:«Το Εργο Τέχνης την Εποχή της Τεχνικής Αναπαραγωγιμότητάς του» στο Δοκίμια για την τέχνη, ο.π., σ Βλ.Sigrid Weigel,ο.π.,σ Βλ. Walter Benjamin, Σαρλ Μπωντλαίρ. Ένας Λυρικός στην Ακμή του Καπιταλισμού(Αλεξάνδρεια,Αθήνα,1994),σ Βλ. Sigrid Weigel,ο.π.,σ.222.

11 11 23 Βλ Walter Benjamin, «Το Εργο Τέχνης την Εποχή της Τεχνικής Αναπαραγωγιμότητάς του» στο Δοκίμια για την τέχνη, ο.π.σ Βλ. Walter Benjamin, ο.π., σελ Βλ. Walter Benjamin, «Το Εργο Τέχνης την Εποχή της Τεχνικής Αναπαραγωγιμότητάς του» στο Δοκίμια για την τέχνη, ο.π.σ Βλ.Sigrid Weigel, ο.π.,σ Βλ. Walter Benjamin : «Μια Συνοπτική Ιστορία.Φωτογραφίας»,οπ., σ Βλ. Walter Benjamin, «Το Εργο Τέχνης την Εποχή της Τεχνικής Αναπαραγωγιμότητάς του», στο Δοκίμια για την τέχνη, ο.π., σ Ο.π.,σ Ο.π., σ Ο.π., Βλ. Sigrid Weigel,ο.π., σ Βλ.Walter Benjamin, «Το Εργο Τέχνης την Εποχή της Τεχνικής Αναπαραγωγιμότητάς του» στο Δοκίμια για την τέχνη, ο.π.σ.29.

12 12 Μέρος δεύτερο: Gilles Deleuze 1. Εισαγωγή Πενήντα χρόνια μετά το δοκίμιο του Benjamin που αναφέρεται στο σινεμά, στα έργα του: Cinema 1, L image-movement (1983) 1, and, Cinema 2, L image-temps (1985) 2, o Deleuze δημιουργεί όχι μια θεωρία για το σινεμά, αλλά μια φιλοσοφική θεωρία ως εφαρμογή εννοιών που γεννά το σινεμά. Με αυτόν τον τρόπο, προσεγγίζει μέσα από μια νέα οδό σημαντικά προβλήματα της σύγχρονης σκέψης και ζωής, όπως την αβεβαιότητα της αλήθειας, τη σχέση ανάμεσα στο μέσα και το έξω ή τον άνθρωπο και τον κόσμο, την πολιτική απουσία του λαού από τη σύγχρονη κοινωνία, το ρόλο της σκέψης. Ο Deleuze αναφέρεται στο κλασικό σινεμά, δηλαδή το σινεμά του πρώτου μισού του εικοστού αιώνα, ως εικόνα-κίνηση με βάση κυρίως τα κείμενα και τις ταινίες του Ρώσου πρωτοπόρου του σινεμά Sergei Eisenstein 3, ενώ στο μοντέρνο σινεμά, δηλαδή το σινεμά μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, με αφετηρία τον ιταλικό νεορεαλισμό και το γαλλικό νέο κύμα, ως εικόνα-χρόνο, με βάση κυρίως τα κείμενα του Γάλλου ποιητή, σκηνοθέτη και θεωρητικού του θεάτρου, Antonin Artaud Το κλασικό σινεμά ως εικόνα-κίνηση. Ψυχικό αυτόματο και shock Ο Deleuze θεωρεί ότι αυτό που καθιστά το σινεμά διακριτό είδος τέχνης είναι ότι - μέσα από τη μηχανική αναπαραγωγή - αυτό αποκτά ιδία ή αυτόματη κίνηση, με την έννοια ότι η εικόνα κινείται εν εαυτή. Η καλλιτεχνική ουσία του σινεμά πραγματοποιείται μέσω της αισθητικής συγκίνησης που απορρέει από το shock που προκαλεί στη σκέψη η αυτόματη κίνηση της εικόνας. Η αυτόματη κίνηση εγείρει ένα ψυχικό/πνευματικό αυτόματο μέσα μας, που δεν είναι παθητικό, αλλά με τη σειρά του αντιδρά και επηρεάζει την κίνηση. O Deleuze επηρεάζεται στη χρήση της έννοιας του ψυχικού/πνευματικού αυτόματου από ιστορικούς, θεωρητικούς και σκηνοθέτες, όπως ο Elie Faure, ο Jean Epstein και ο Sergei Eisenstein, ενώ στη συνέχεια τη συνδέει με σύνθετο και αντιφατικό τρόπο με θεωρητικούς και σκηνοθέτες, όπως ο Antonin Artaud, o Paolo Pasolini και o Jean-Luc Godard. 5

13 13 H έννοια του ψυχικού/πνευματικού αυτόματου, όπως τη συλλαμβάνει ο Deleuze, είναι συγγενής με την έννοια του οπτικού ασυνείδητου, όπως τη συλλαμβάνει ο Benjamin. Και οι δύο στοχεύουν στην ενεργοποίηση της σκέψης του ατόμου στην κοινωνία, μέσα από το shock της εικόνας. Γράφει ο Deleuze για το κλασικό σινεμά: «το ψυχικό/πνευματικό αυτόματο δεν υποδηλώνει - όπως στην κλασική φιλοσοφία τη λογική ή αφηρημένη δυνατότητα της τυπικής συναγωγής σκέψεων της μιας από την άλλη, αλλά το κύκλωμα μέσα στο οποίο (οι σκέψεις) εισέρχονται με την εικόνα-κίνηση, την κοινή δύναμη αυτού που επιβάλλει βίαια το σκέπτεσθαι κάτω από το shock. Ένα nooshock.» 6 Η βίαιη επιβολή της σκέψης του όλου μέσω του nooshock είναι πηγή αισθητικής ευχαρίστησης, η οποία περιγράφεται από τον Deleuze με όρους του Καντιανού υψηλού, μέσω της διαλεκτικής σχέσης φαντασίας - σκέψης: «Στην πραγματικότητα, αυτό που συγκροτεί το υψηλό είναι ότι η φαντασία υποφέρει ένα shock που την ωθεί στο όριό (της) και αναγκάζει τη σκέψη να σκεφθεί το όλο ως διανοητική ολότητα που ξεπερνά τη φαντασία.» 7 Ο Deleuze επιλέγει ως παράδειγμα ανάλυσης του nooshock τα κείμενα και τις ταινίες του Eisenstein, αλλά διευκρινίζει ότι η κριτική του αφορά όλο το κλασικό σινεμά, το σινεμά ως εικόνα-κίνηση, γενικά. 8 Σύμφωνα με τον Eisenstein, το shock συνίσταται σε τρεις, καλά καθορισμένες στιγμές, στο πλαίσιο της διαλεκτικής μεθόδου. Η πρώτη στιγμή πηγαίνει από την εικόνα στη σκέψη, η δεύτερη επιστρέφει από τη σκέψη στην εικόνα μέσα από μια βουτιά στο ασυνείδητο, ενώ η τρίτη υπερβαίνει τη διαλεκτική σκέψης εικόνας, μέσα από την ταύτισή τους μέσω της δράσης. Μέσω των τριών φάσεων του shock που προκαλεί το σινεμά ως ψυχικό/πνευματικό αυτόματο, συγκροτείται το ατομικό υποκείμενο και προσδιορίζεται η σχέση του με τον κόσμο. Στη συνέχεια θα προσπαθήσουμε να περιγράψουμε τις τρεις στιγμές του shock και να κατανοήσουμε το ρόλο της σκέψης και τη σχέση της με το ασυνείδητο μέσα από έννοιες όπως το montage και ο εσωτερικός μονόλογος. Η πρώτη στιγμή της διαλεκτικής διαδικασίας πηγαίνει από την εικόνα στη σκέψη, ή από την αντίληψη στη νόηση. Η εικόνα-κίνηση συνίσταται σε μια πολλαπλότητα που οργανώνεται σε ένα όλο μέσω του montage. Το shock προκαλείται ήτε από τη σχέση δυο διαδοχικών εικόνων, ήτε από τη σχέση των συστατικών μιας εικόνας μεταξύ τους και μας αναγκάζει να σκεφθούμε το Όλο. Το montage είναι η διανοητική διαδικασία η οποία υπό την επήρεια του shock που προκαλείται από τις αισθήσεις, ενεργοποιεί την σκέψη του Όλου. Η βιαιότητα του shock, η

14 14 οποία αναγκάζει τη σκέψη να σκεφθεί το Όλο ως οργανική ενότητα, βασίζεται στην ένταση της διαλεκτικής αντίθεσης των μερών. Όμοια με τη διάχυση της θερμότητας στην ταινία Γενική Γραμμή, το shock ξεκινά από την όραση και την ακοή, διαποτίζει όλες τις αισθήσεις και - διαπερνώντας το νευρικό σύστημα ενεργοποιεί τη σκέψη του Όλου. Αυτό συνιστά την ουσία του υψηλού. 9 Η δεύτερη στιγμή της διαλεκτικής διαδικασίας επιστρέφει από τη σκέψη στην εικόνα, ενεργοποιώντας έναν εσωτερικό μονόλογο ανάμεσα στη συνείδηση και τα βάθη του ασυνείδητου, που βασίζεται σε εικόνες, μεταφορές, αντιστροφές, συνεκδοχές κλπ. Μέσα από το ψυχικό/πνευματικό αυτόματο, ο εσωτερικός μονόλογος ξεπερνά την ατομικότητα του ονείρου, και διαμορφώνει, ως φαντασιακή εικόνα, μια πραγματικά συλλογική σκέψη. «Αναπτύσσει μια γεμάτη πάθος δύναμη της φαντασίας που φτάνει τα όρια του σύμπαντος», ένα «όργιο από αισθητήριες αναπαραστάσεις», όπως η περίφημη πομπή στη Γενική Γραμμή με «σιντριβάνια από κρέμα, σιντριβάνια από αναβράζον νερό, πυροτεχνήματα, zig-zags που σχηματίζουν αριθμούς». 10 Ως έκφραση του εσωτερικού μονόλογου, η φαντασιακή εικόνα ενισχύει το αισθητηριακό shock της πρώτης αισθητικής στιγμής του Eisenstein. Με αυτόν τον τρόπο, το ψυχικό/πνευματικό αυτόματο γίνεται στην ουσία ένα διαλεκτικό αυτόματο, που κινητοποιεί τη συνύπαρξη της εικόνας με τη σκέψη, ενώνοντας τον υψηλότερο βαθμό συνειδητότητας με τα έσχατα βάθη του ασυνείδητου. Η διαλεκτική διαδικασία εδώ είναι κυκλική αλλά ανοιχτή χρονικά - δηλαδή ελικοειδής και περιλαμβάνει συγχρόνως τον σκηνοθέτη, την ταινία και τον θεατή. Υπάρχει και μια τρίτη στιγμή στη σχέση της εικόνας με τη σκέψη στη διαλεκτική προσέγγιση του Eisenstein: η εικόνα-δράση ή σκέψη-δράση. Εδώ η σύνθεση της εικόνας με τη σκέψη ενεργοποιεί το αίσθημα του υψηλού μέσω της ταύτισης τους με τη δράση που αποκαθιστά την ενότητα ανθρώπου κόσμου. 11 Υπάρχει μια εξαιρετική μεταφορική έκφραση αυτής της διαλεκτικής ενότητας στο Θωρηκτό Ποτέμκιν: τα τρία στοιχεία της φύσης, το νερό, η γη και ο αέρας θρηνούν αρμονικά γύρω από έναν νεκρό, ενώ η ανθρώπινη αντίδραση προσθέτει στη σκηνή το τέταρτο στοιχείο, τη φωτιά, επαναστατικά, μέσα από μια πυρκαγιά. Συνοψίζοντας τη ανάλυση του Deleuze στο κλασικό σινεμά της εικόναςκίνηση στη βάση της διαλεκτικής προσέγγισης του Eisenstein, θα μπορούσαμε να πούμε ότι: Υπάρχει πάντα το Όλο το οποίο μπορεί να συλληφθεί μόνο με την ενεργοποίηση της σκέψης ως σειράς ιδεών που προκύπτουν αυτόματα η μια από την άλλη ως απόρροια του

15 15 αισθητηριακού shock. Υπό την επήρειαν του shock, η σκέψη μπορεί να πάρει μορφή μέσα από τις φαντασιακές εικόνες που προκύπτουν από τη διαλεκτική της σχέση με το ασυνείδητο. Υπάρχει ενότητα ανθρώπου και κόσμου, φύσης και σκέψης που κινητοποιείται από τις αισθήσεις. 12 Η διάνοιξη της πρόσβασης μέσω του εσωτερικού μονόλογου στη φαντασιακή εικόνα, παραπέμπει στο οπτικό ασυνείδητο του Walter Benjamin, μέσω του οποίου, όπως αναφέρθηκε ήδη, κάτι κυριολεκτικά απρόσιτο στο βλέμμα, καθίσταται προσιτό στη γνώση. Από την άλλη μεριά, η έννοια της αλληγορίας στον Benjamin με αναφορά στην αποσπασματοποίηση και την ανασύνθεση της πραγματικότητας, έχει ως βάση, μέσα από τη θεωρία του Eisenstein για το montage, την ενότητα αισθητηριακής πρόσληψης σκέψης αφ ενός και τη σύνδεση με το ασυνείδητο αφ ετέρου. Ο Eisenstein αναλαμβάνει να ανασυγκροτήσει το Υποκείμενο ως «Λαό», «Ιστορία», «Λόγο». Δεν αναφέρεται σε ένα δοσμένο, αλλά σε ένα ιδεατό Υποκείμενο και σε ένα ιδεατό, προσδοκώμενο Όλο. Όμως η πίστη των μεγάλων πρωτοπόρων ότι το σινεμά είναι ικανό να επιβάλει το σκέπτεσθαι μέσω του αισθητηριακού shock, αποδείχθηκε ουτοπική. Στην πράξη, το ψυχικό/πνευματικό αυτόματο ήταν ανοικτό σε κάθε είδους προπαγάνδα. Ο Deleuze γράφει ότι ο Benjamin έθιξε την ουσία του θέματος της ανόδου του Χιτλερικού αυτόματου στη γερμανική ψυχή, όταν στο έργο του Το έργο της Τέχνης στην Εποχή της Μηχανικής Αναπαραγωγής αναφέρει ότι η «μαζική παραγωγή» στο βασίλειο της τέχνης βρήκε το προνομιακό της υποκείμενο στην «αναπαραγωγή των μαζών» μέσα από μεγάλες παρελάσεις, συναντήσεις, αθλητικές συγκεντρώσεις και, τελικά, πόλεμο. 13 Με την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία που κατέληξε στον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, η εικόνα-κίνηση δέχθηκε ένα ανεπανόρθωτο πλήγμα. Όπως γράφει ο Deleuze, «η επαναστατική ερωτοτροπία της εικόνας-κίνηση και μιας τέχνης της μεταβολής των μαζών σε υποκείμενο διαλύθηκε, δίνοντας χώρο στις μάζες ως ψυχολογικό αυτόματο, και στον αρχηγό τους ως μεγάλο ψυχικό/πνευματικό αυτόματο.» 14 Ο Deleuze προτείνει την εικόνα-χρόνο ως διάδοχο της εικόνας-κίνηση κάτω από τις καινούργιες συνθήκες. 3. Μοντέρνο σινεμά: η εικόνα-χρόνος Για να προσεγγίσει το μοντέρνο σινεμά, δηλαδή το σινεμά μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, ο Deleuze αντιπαραθέτει τις απόψεις του Antonin Artaud σε αυτές του Eisenstein. To ψυχικό/πνευματικό αυτόματο

16 16 δεν ορίζεται πλέον μέσα από το shock που προκαλεί στη σκέψη η διαδοχή των εικόνων. Όπως γράφει ο Deleuze, «το ψυχικό/πνευματικό αυτόματο έχει γίνει η Μούμια, αυτή η διαλυμένη, παραλυμένη, απολιθωμένη, παγωμένη στιγμή που αποδεικνύει την αδυνατότητα του σκέπτεσθαι εκείνο που είναι σκέψη». 15 Η Μούμια εδώ δεν είναι το ασυνείδητο. Αντίθετα, είναι ο πυρήνας της σκέψης. Όπως παρατηρεί ο Deleuze, «το θέμα διαφέρει από τον εξπρεσιονισμό ή τον σουρεαλισμό: δεν είναι η σκέψη που έρχεται αντιμέτωπη με το ασυνείδητο, το όνειρο, τη σεξουαλικότητα, τον θάνατο, αλλά το αντίθετο. Είναι όλα αυτά που βρίσκονται αντιμέτωπα με τη σκέψη, μια σκέψη ακαθόριστη, χωρίς αναφορές». 16 Ο Artaud αντιστρέφει το σύνολο των σχέσεων εικόνας σκέψης του Eisenstein. Δεν είναι πια τo shock της εικόνας-κίνηση που μας αναγκάζει να σκεφθούμε το όλο. Αντίθετα, η δύναμη της σκέψης του όλου έχει υποκατασταθεί από μια «διαλυτική δύναμη», η οποία αντί για το όλο δίνει μια «εικόνα της ανυπαρξίας», μια «τρύπα στις φαινομενικότητες». 17 Καταλύεται τόσο η δυνατότητα της σκέψης να ενεργοποιείται από το montage της εικόνας ως συνεχής σειρά σκέψεων που διαδέχονται η μια την άλλη, όσο και η δυνατότητα του εσωτερικού μονολόγου, δηλαδή της διαλεκτικής σχέσης μεταξύ σκέψης και ασυνείδητου να εκφράζεται μέσα από την εικόνα. Η σκέψη όχι μόνο έχει παγώσει, ανίκανη να δράσει, αλλά μολύνει οποιαδήποτε προσπάθεια να γίνει ορατή. Με αφετηρία τον Artaud, o Deleuze θεωρεί ότι τα δυο βασικά χαρακτηριστικά του νέου σινεμά είναι αφ ενός η ρήξη στην εικόνα/σκέψη-δράση, που υποδηλώνει τη ρήξη ανάμεσα στον άνθρωπο και τον κόσμο και, αφ ετέρου η εξάρθρωση του εσωτερικού μονόλογου ως περιγραφικού υλικού του σινεμά. 18 Αυτά τα δύο χαρακτηριστικά θα εξετάσουμε, πιο αναλυτικά, στη συνέχεια. Στο κλασικό σινεμά, δηλαδή στην εικόνα-κίνηση, μέσω της έμμεσης αναπαράστασης του χρόνου, το συνεχές συμφιλιώνεται με το ασυνεχές με τη μορφή λογικών σημείων και σύμφωνα με αρμονικές μαθηματικές σχέσεις. 19 Όταν στο μοντέρνο σινεμά ή στην εικόνα-χρόνο λέμε «το όλο είναι το έξω», δεν ενδιαφέρει η εσωτερική συνοχή των εικόνων, όπως στο κλασικό σινεμά, αλλά οι ρωγμές ανάμεσα στις εικόνες. Το κενό από το οποίο ανασύρεται και στο οποίο ξαναπέφτει η κάθε εικόνα. 20 Με αφετηρία τον Bergson, o Deleuze όταν μιλάει για χρονική έκφραση του όλου εννοεί όχι μια συγκροτημένη σε ενότητα σειρά σκέψεων, αλλά μια αέναη μεταμόρφωση της μιας σκέψης στην άλλη. 21 Ο Deleuze θεωρεί ότι μέσα από την εικόνα-χρόνο μπορεί ο σύγχρονος άνθρωπος να

17 17 ανακτήσει την πίστη του στον κόσμο: «η δύναμη της σκέψης παραχώρησε έδαφος, λοιπόν, σε μια μη-σκέψη μέσα στην σκέψη, σε ένα παράλογο που προσιδιάζει στη σκέψη, ένα σημείο του έξω πέρα από τον έξω κόσμο, αλλά ικανό να αποκαταστήσει την πίστη μας στον κόσμο». 22 Το παράλογο στο μη-αθροίσιμο του Orson Welles, στο ανεξήγητο του Alain Resnais, στο αδύνατο της Marguerite Duras, ή στο άμετρο του Jean-Luc Godard αποτελούν εκφράσεις αυτής της κατάστασης. 23 Η αλλαγή στην κατάσταση του όλου, έχει και μια άλλη συνέπεια: την εξάρθρωση του εσωτερικού μονόλογου. Σύμφωνα με τη μουσική σύλληψη του Eisenstein, ο εσωτερικός μονόλογος συνιστούσε ένα περιγραφικό υλικό με χαρακτηριστικά οπτικής και ηχητικής έκφρασης που συνδεόντουσαν μεταξύ τους με αρμονικές μουσικές σχέσεις και μεταφορές, ώστε, πέρα από διαφορές και αντιθέσεις, να δημιουργείται ένα όλο μεταξύ σκηνοθέτη, έργου και θεατή. 24 Στο μοντέρνο σινεμά, ο εσωτερικός μονόλογος παραχωρεί τη θέση του σε ανεξάρτητες ακολουθίες ασύνδετων μεταξύ τους εικόνων. Η Married Woman μπερδεύεται με τις σελίδες του περιοδικού που ξεφυλλίζει και με έναν κατάλογο ανταλλακτικών, ενώ ο εσωτερικός μονόλογος εκρήγνηται κάτω από την ομοιόμορφη φτώχεια εσωτερικού εξωτερικού. 25 Το νέο ψυχικό/πνευματικό αυτόματο της εικόνας-χρόνου, δεν συνίσταται πια κατά τον Deleuze σε «τέλειες και επιλυμένες αρμονίες, αλλά μόνο (σε) παράφωνα κουρδίσματα και παράλογες παύσεις, γιατί δεν υπάρχουν πλέον αρμονικές στην εικόνα, αλλά μόνον ασύνδετες τονικότητες που σχηματίζουν σειρές». 26 Έτσι στον Godard η ασύνδετη εικόνα (όρος του Artaud) γίνεται σειριακή και ατονική, με παράλογες παύσεις, παράφωνα κουρδίσματα και ασύνδετους όρους. 4. Συμπεράσματα Καταλήγοντας, θα θέλαμε να τονίσουμε ότι: Α.Ο κινηματογράφος τοσο για τον Benjamin όσο και για τον Deleuze δεν είναι μια μηχανή αναπαράστασης της πραγματικότητας με ρεαλιστικό τρόπο. Β. Οι έννοιες της εικόνας-κίνηση και της εικόνας-χρόνος του Deleuze παρουσιάζουν μεγάλη συγγένεια με την έννοια των διαλεκτικών εικόνων του Benjamin.

18 18 Γ. Τόσο ο Benjamin όσο και ο Deleuze αναφέρονται σε μια οπτική έννοια της γνωστικής διαδικασίας όσον αφορά τη διαδοχή των εικόνων σε ένα φιλμ, ανεξάρτητα από το ότι για τον Benjamin η κάμερα εισαγάγει τον θεατή στο οπτικό ασυνείδητο,όπως η ψυχανάλυση τον εισάγει στις ασύνειδες παρορμήσεις.με την εισαγωγή δε της γλώσσας της ψυχανάλυσης στην θεωρία των μέσων,ο Benjamin βρήκε στο οπτικό ασυνείδητο μια κατηγορία,η οποια αποτελεί την προυπόθεση της καταχώρησης της ιστορίας των μέσων στην ψυχαναλυτική θεωρία της μνήμης,μέσω μιας χρονικοποίησης της λεπτομέρειας στο σόκ καθώς και μέσω της επίδρασης των μέσων στο ασυνείδητο.στη συνεχεια, για τον Deleuze ο κινηματογράφος ως εικόνα-κίνηση συνιστά ένα ψυχικό/πνευματικό αυτόματο, που επιτρέπει στους ασυνείδητους μηχανισμούς της σκέψης να αναδυθούν στη συνείδηση. Δ. Στην εικόνα-χρόνο όμως, το όλο - πέρα από την ομαλή διαδοχή σκέψεων και την αρμονική με μαθηματικούς όρους σειρά οπτικοακουστικών εικόνων που χαρακτηρίζουν το κλασικό σινεμά ως απόρροια του shock - εκφράζεται μέσα από την αέναη μεταμόρφωση τόσο της σκέψης όσο και της εικόνας. Το μοντέρνο σινεμά όπως το συλλαμβάνει ο Deleuze ως εικόνα-χρόνο, αφορά ένα ψυχικό/πνευματικό αυτόματο, παράφωνο και χωρίς εσωτερική συνοχή, ικανό όμως να εκφράσει τη δύναμη του όλου, το γίγνεσθαι του κόσμου που αναδύεται καθ εαυτό ως χρόνος μέσα από τις ρωγμές της συνείδησης, και με αυτή την έννοια ικανό να αποκαταστήσει την πίστη μας στον κόσμο. Ε Τέλος,ο Benjamin πιστεύει ότι είναι δυνατόν να κινητοποιηθούν οι μάζες μέσω της τέχνης και ιδιαίτερα μέσω του κινηματογράφου.απέδειξε ότι το σόκ που προκαλεί η κινηματογραφική ταινία μπορεί να εκπληρώσει αυτόν τον σκοπό. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1. Gilles Deleuze, Cinema 1, L Image-Movement, Les Editions de Minuit, 1983; στην αγγλική γλώσσα πρωτοεκδόθηκε ως: Gilles Deleuze, Cinema 1, The Movement-Image (μετ. Hugh Tomlinson & Barbara Habberjam), UK: Athlone Press, Gilles Deleuze, Cinema 2, L image-temps, Les Editions de Minuit, 1985; στην αγγλική γλώσσα κυκλοφορεί ως: Gilles Deleuze, Cinema 2, The Time-Image (μετ. Hugh Tomlinson & Robert Galeta), Minnesota: The University of Minnesota Press, 2007(8 η έκδοση). 3. Βλέπε τη συλλογή κειμένων του Sergei Eisenstein: Sergei Eisenstein, Film Form, Essays in Film Theory, (επιμ. &μετ. Jay Leyda), London: Harcourt, Inc., Βλέπε ιδιαίτερα τα κεφάλαια: The principle of cinema and Japanese culture, The fourth dimension of cinema, Methods of Montage 1929, Film form: new problems.

19 4. Antonin Artaud, Selected Writings (επιμ. & εισαγ. Susan Sontag, μετ. Helen Weaver), Berkeley & Los Angeles: University of California Press, Μεταφρασμένο από το Γαλλικό: Antonin Artaud, Oeuvres completes, Paris: Gallimard, Elie Faure, Fonction du cinema, Paris: Editions d' histoire et d' art/librairie Plon, 1953, σελ. 56: Είναι στην πραγματικότητα ο υλικός αυτοματισμός του (του σινεμά) που γεννά μέσα σε αυτές τις εικόνες αυτό το νέο σύμπαν που αυτό (το σινεμά) σταδιακά επιβάλει στον διανοητικό μας αυτοματισμό. Όμοια στον Epstein ο αυτοματισμός της εικόνας έχει ως συνέπεια μια αυτοματική υποκειμενικότητα ικανή να ξεπεράσει την πραγματικότητα; Jean Epstein, Écrits sur le cinéma, 2 vol., Seghers, , σελ. 63. Βλέπε αναφορά σε: op. cit., Gilles Deleuze, Cinema 2, The Time-Image, σελ. 308, σημ Op. cit., Gilles Deleuze, Cinema 2, σελ Αρχικά, την έννοια του ψυχικού/πνευματικού αυτόματου ο Deleuze την πήρε από τη Διατριβή για τη Βελτίωση της Διάνοιας, του Spinoza. Στο βιβλίο του: Ο Εξπρεσιονισμός στη Φιλοσοφία. Spinoza, ο Deleuze εστιάζει το ενδιαφέρον του για τη σημασία που έχει ο όρος ψυχικό/πνευματικό αυτόματο στον Spinoza, σε δύο παράγοντες: το έμφυτο της σκέψης και τη θεωρία του παραλληλισμού. «Ψυχικό/πνευματικό αυτόματο», γράφει ο Deleuze ερμηνεύοντας τον Spinοza, «σημαίνει πρώτα απ όλα ότι μια ιδέα, καθ όσον είναι ένας τρόπος σκέψης, έχει το (ικανό και μορφικό) αίτιό της πουθενά αλλού παρά στην ιδιότητα της Σκέψης. Παράλληλα, οποιοδήποτε αντικείμενο έχει την ικανή και την μορφική του αιτία μόνον στην ιδιότητα της οποίας αποτελεί τρόπο έκφρασης και της οποίας την έννοια εμπλέκει.» Σε αναφορά με τον αυτοματισμό στον Spinoza, o Deleuze δίνει έμφαση στο ότι η αιτιότητα (τόσο ικανή και μορφική, όσο και τελική και υλική), αποκλείεται στη σχέση μεταξύ ιδέας και πράγματος. Η σειρά των ιδεών είναι ανεξάρτητη από τη σειρά των πραγμάτων και κατά συνέπεια η σειρά των εικόνων από τη σειρά των αντικειμένων, των πραγμάτων η των σωμάτων, η σειρά των λέξεων από τη σειρά των εικόνων και ούτω καθ εξής. Gilles Deleuze, Expressionism in Philosophy, Spinoza (μετ. M. Joughlin), N. Y.: Zone Books, 1990, σελ Ibid., Gilles Deleuze, Cinema 2, σελ Ibid., σελ Ibid., σελ Ibid., σελ Ibid., σελ Ibid., σελ Ibid., σελ. 264, Ibid., σελ Βλέπε συζήτηση σε: Reda Bensmaia, On the Spiritual Automaton, Space and Time in Modern Cinema According to Gilles Deleuze, που περιλαμβάνεται στο: Ian Buchanan & Gregg Lambert eds, Deleuze & Space, Edinburgh: Edinburgh University Press, 2005, σελ Ibid., σελ Ibid., σελ Ibid., σελ Ibid., σελ Ibid., σελ Βλέπε επίσης: op. cit., Eisenstein, κεφ. Methods of Montage σελ Ibid., σελ Gilles Deleuze, Bergsonism (μετ. H. Tomlinson & B. Habberjam), N. Y.: Zone Books, Ο Reda Bensmaia ονομάζει το νέο τύπο ψυχικού/πνευματικού αυτόματου που προτείνει ο Deleuze μέσα από την έννοια εικόνα-χρόνος Spiritual Automaton Transformer και το συνδέει με την έννοια σώμα χωρίς όργανa, που εισάγει ο Deleuze με βάση τον Artaud στο έργο του: The Logic of Sense (μετ. M Lester & C. Stivale), N. Y.: Columbia University Press, Βλέπε συζήτηση σε: op. cit., Reda Bensmaia, σελ. 149ff. Μπορούμε να προσθέσουμε ότι ο Διονυσιακός/Νιτσεικός κόσμος του αθώου παιχνιδιού, του διαμελισμού και των συνεχών μεταμορφώσεων αποτελεί το σταθερό υπόβαθρο στη σύλληψη του κόσμου ως όλου στο έργο του Deleuze. 22. Op. cit., Deleuze, Cinema 2, σελ Ibid., σελ Ibid., σελ Op. cit., Eisenstein, κεφ. Film Form: New Problems, σελ Ibid., σελ Ibid., σελ

20 20 ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗΣ Η ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ WALTER BENJAMIN ΜΕ ΤΟΝ GILLES DELEUZE ΣΤΟΝ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟ ΓΙΟΥΛΗ ΡΑΠΤΗ ΕΛΕΝΗ ΤΑΤΛΑ Η θεωρία των μέσων,όπως την διαπραγματεύεται ο Walter Benjamin αναφερόμενος στην φωτογραφία και στη συνέχεια στον κινηματογράφο,αποτελεί το σημείο εκκίνησης αυτής της μελέτης.πενήντα χρόνια μετά την συγγραφή του δοκιμίου του Benjamin, για τον κινηματογράφο,ο Gilles Deleuze προσεγγίζει το film και το ταξινομεί σε δύο κατηγορίες:την εικόνα-κίνηση και την εικόναχρόνο.είναι σημαντικό να τονιστεί ότι η εικόνα-χρόνος του Deleuze και η κριτική για την εικόνα-κίνηση δείχνουν εκπληκτικές ομοιότητες με την έννοια της διαλεκτικής εικόνας του Βenjamin. Στην προσπαθεια να συνδέσουμε τις απόψεις των δύο φιλοσόφων για την θεωρία του κινηματογράφου,διαπιστώνουμε ότι και οι δύο αναφέρονται σε μια οπτική έννοια της γνωστικής διαδικασίας,όσον αφορά τη διαδοχή των εικόνων σε ένα film.τόσο ο Benjamin όσο και ο Deleuze δεν συλλαμβάνουν τον κινηματογράφο ως μια μηχανή αναπαράστασης της πραγματικότητας με ρεαλιστικό τρόπο.για τον Benjamin, η camera εισάγει τον θεατή στο οπτικό ασύνειδο,όπως η ψυχανάλυση τον εισάγει στις ασυνείδητες παρορμήσεις.αντίστοιχα ο Deleuze συλλαμβάνει τον κινηματογράφο ως ένα ψυχικό αυτόματο,που επιτρέπει στους ασυνείδητους μηχανισμούς της σκέψης να αναδυθούν στην συνείδηση. Η παρούσα έρευνα επικεντρώνεται στην συγγένεια των κριτικών προσεγγισεων των δύο φιλοσόφων.

Βασικοί κανόνες σύνθεσης στη φωτογραφία

Βασικοί κανόνες σύνθεσης στη φωτογραφία Βασικοί κανόνες σύνθεσης στη φωτογραφία Πάτρα, Δεκέμβρης 2012 Ποια είναι η σχέση ανάμεσα στην τέχνη και την πληροφόρηση; Πώς μπορεί η φωτογραφία να είναι τέχνη, εάν είναι στενά συνδεδεμένη με την αυτόματη

Διαβάστε περισσότερα

þÿ ±ÁǹĵºÄ ½¹º Ä Â þÿãà Å Â Ä Â ±ÁǹĵºÄ ½¹º  Xenopoulos, Solon Neapolis University

þÿ ±ÁǹĵºÄ ½¹º Ä Â þÿãà Å Â Ä Â ±ÁǹĵºÄ ½¹º  Xenopoulos, Solon Neapolis University Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Architecture, Land and Environmental Sciences http://hephaestus.nup.ac.cy Informative material 2005 þÿ ±ÁǹĵºÄ ½¹º Ä Â þÿ¼µä±»»±ãì¼µ½  µ¹ºì½±â º±¹

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου Σημειώσεις του Άγγελου Κοβότσου

Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου Σημειώσεις του Άγγελου Κοβότσου Το Σενάριο Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου... 2-10 Σενάριο Ντοκιμαντέρ Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου. 11 12 Σημειώσεις για ένα Σενάριο Ντοκιμαντέρ Σημειώσεις του Άγγελου Κοβότσου... 13-19 Το σενάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια 18 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια χαρακτηριστικά αποδίδουμε σε ένα πρόσωπο το οποίο λέμε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί πως η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες:

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες: Πρόταση Διδασκαλίας Ενότητα: Τάξη: 7 η - Τέχνη: Μια γλώσσα για όλους, σε όλες τις εποχές Γ Γυμνασίου Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος Α: Στόχοι Οι μαθητές/ τριες: Να

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ Ημερομηνία 10/3/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://www.in.gr Τζωρτζίνα Ντούτση http://www.in.gr/entertainment/book/interviews/article/?aid=1500064083 Νικόλ Μαντζικοπούλου: Το μυστικό για την επιτυχία είναι

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία 2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία Α Μέρος: ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ Τα επίπεδα συνείδησης Ύπνος Μισοξύπνιο Αφύπνιση Ελάχιστη εργασία των εξωτερικών αισθήσεων Με εικόνες

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί ότι η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στο ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων.

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Σκέψη και ονειροπόληση της μητέρας Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Ο Bion εμπνεόμενος από το άρθρο του Freud του 1911,

Διαβάστε περισσότερα

γλώσσα β γυμνασίου ενότητα 2 : περίληψη

γλώσσα β γυμνασίου ενότητα 2 : περίληψη γλώσσα β γυμνασίου ενότητα 2 : περίληψη πλαγιότιτλοι Για να γράψουμε πλαγιότιτλους Διαβάζουμε προσεκτικά την παράγραφο και εντοπίζουμε τη βασική τη βασική της ιδέα Εντοπίζουμε και υπογραμμίζουμε τις λέξεις

Διαβάστε περισσότερα

Περί της Ταξινόμησης των Ειδών

Περί της Ταξινόμησης των Ειδών Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Φυσικής 541 24 Θεσσαλονίκη Καθηγητής Γεώργιος Θεοδώρου Tel.: +30 2310998051, Ιστοσελίδα: http://users.auth.gr/theodoru Περί της Ταξινόμησης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΑΝΑΛΥΤΙΚΉ ΣΚΈΨΗ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΌΤΗΤΑ 19-20 ΙΑΝΟΥΑΡΊΟΥ 2011

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΑΝΑΛΥΤΙΚΉ ΣΚΈΨΗ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΌΤΗΤΑ 19-20 ΙΑΝΟΥΑΡΊΟΥ 2011 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΑΝΑΛΥΤΙΚΉ ΣΚΈΨΗ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΌΤΗΤΑ 19-20 ΙΑΝΟΥΑΡΊΟΥ 2011 ΤΙΤΛΟΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΉ ΣΚΈΨΗ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΌΤΗΤΑ ΑNALYTICAL THOUGHT AND CREATIVITY Η διεπιστημονική προσέγγιση των αντικειμένων

Διαβάστε περισσότερα

Διάλογοι Σελίδα.1

Διάλογοι Σελίδα.1 Διάλογοι 2012-2013 Σελίδα.1 Επιφυλλίδα - Οπισθόφυλλο Η ουσία της έννοιας Νοημοσύνη Ζούμε σε έναν κόσμο όπου τα πράγματα τα ρυθμίζουν οι Αρχές και όχι οι επιθυμίες και οι στόχοι μας. Τα γεγονότα με σταθερότητα

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Man with a movie camera- Dziga Vertov (1929). Με ποιο τρόπο μπορεί η ταινία να αξιοποιηθεί εκπαιδευτικά».

Θέμα: «Man with a movie camera- Dziga Vertov (1929). Με ποιο τρόπο μπορεί η ταινία να αξιοποιηθεί εκπαιδευτικά». ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ» Εργασία στα πλαίσια του μαθήματος «Η κινούμενη εικόνα ως μέσο έκφρασης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΑ Ι 1. 1 Τα κείμενα που ακολουθούν συνοδεύουν και υποβοηθούν τη μελέτη των αντίστοιχων

ΚΕΙΜΕΝΑ Ι 1. 1 Τα κείμενα που ακολουθούν συνοδεύουν και υποβοηθούν τη μελέτη των αντίστοιχων ΚΕΙΜΕΝΑ Ι 1 J. Locke, Δοκίμιο για την ανθρώπινη νόηση, [An Essay Concerning Human Understanding], μτφρ. Γρ. Λιονή, επιμ. Κ. Μετρινού, Αθήνα: Αναγνωστίδης, χ.χ. 2 1. [Η εμπειρική καταγωγή της γνώσης.] «Ας

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΟΣ ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ & ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΕΠΙΔΟΣΗ

ΧΡΟΝΟΣ ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ & ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΕΠΙΔΟΣΗ Σελ.1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Υπάρχει τεράστια διαφορά μεταξύ Νοημοσύνης και Λογικής. Λογική είναι οι γνώσεις και οι εμπειρίες από το παρελθόν. Η Λογική έχει σχέση με το μέρος εκείνο της

Διαβάστε περισσότερα

Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού

Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού Η εκπαίδευση ως θεσμός κοινωνικοπολιτισμικής μεταβίβασης δομολειτουργισμός και ως θεσμός κοινωνικού μετασχηματισμού κριτική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες. Θεματική Ενότητα 6: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες. Θεματική Ενότητα 6: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες Θεματική Ενότητα 6: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV Θεματική Ενότητα 6 Στόχοι: Η εισαγωγή των φοιτητών στις κλινικές καταβολές της ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο. Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985)

Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο. Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985) Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985) Επιρροές και βασική θέση της «ενεργητικής θεωρίας» του Kurth O μουσικολόγος E. Kurth διαμόρφωσε την «ενεργητική»

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ «Πλάθω τις εικόνες μου χαράζοντας κατευθείαν πάνω στο υλικό μου, όπως ο ζωγράφος σχεδιάζει ή πλάθει τις εικόνες του πάνω στον καμβά.» Η Βίκυ Τσαλαματά γεννήθηκε στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα

GEORGE BERKELEY ( )

GEORGE BERKELEY ( ) 42 GEORGE BERKELEY (1685-1753) «Ο βασικός σκοπός του Berkeley δεν ήταν να αμφισβητήσει την ύπαρξη των εξωτερικών αντικειμένων, αλλά να υποστηρίξει την άποψη ότι τα πνεύματα ήταν τα μόνα ανεξάρτητα όντα,

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 2: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Ερωτήσεις Μαθήματος 1 Ιστορία μου, αμαρτία μου, λάθος μου μεγάλο Είσαι αρρώστια μου, στενοχώρια μου, και

Διαβάστε περισσότερα

Η Σημασία της Επικοινωνίας

Η Σημασία της Επικοινωνίας Η Σημασία της Επικοινωνίας Εκπαιδευτή Εκπαιδευόμενου των: Ανθσγου (Ι) Ντίντη Βασιλείου και Ανθσγου (Ι)Μουσταφέρη Μιλτιάδη Επιμέλεια: Επγος (ΜΑ) Νεκ. Καρανίκας Για την ασφαλή και αποτελεσματική διεξαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Χώρος και Διαδικασίες Αγωγής

Χώρος και Διαδικασίες Αγωγής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 4: Η ψυχολογική ποιότητα του χώρου Δημήτριος Γερμανός Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι η Φιλοσοφία της Ιστορίας: Εξέλιξη της συνείδησης της ελευθερίας. (Αυτή δεν είναι αυστηρή και ιστορικά συνεχής.)

Τι είναι η Φιλοσοφία της Ιστορίας: Εξέλιξη της συνείδησης της ελευθερίας. (Αυτή δεν είναι αυστηρή και ιστορικά συνεχής.) Χέγκελ Γεννήθηκε το 1770. 19 χρονών όταν έγινε η Γαλλική Επανάσταση. Το 1806 έγινε η Μάχη της Ιένας, νίκη του Ναπολέοντα. Γαλλική κυριαρχια, 1806-1814. Φιλελευθεροποίηση, κατάργηση δουλοπαροικίας και λογοκρισίας.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Λογοτεχνίας

Διδακτική της Λογοτεχνίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Λογοτεχνίας Ενότητα 1: Σκοποί της διδασκαλίας της λογοτεχνίας l Βενετία Αποστολίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Προσεγγίζοντας παιδαγωγικά τη γλώσσα της σύγχρονης τέχνης με τη χρήση πολυμεσικών εφαρμογών: Η περίπτωσης της Mec Art του Νίκου Κεσσανλή

Προσεγγίζοντας παιδαγωγικά τη γλώσσα της σύγχρονης τέχνης με τη χρήση πολυμεσικών εφαρμογών: Η περίπτωσης της Mec Art του Νίκου Κεσσανλή Προσεγγίζοντας παιδαγωγικά τη γλώσσα της σύγχρονης τέχνης με τη χρήση πολυμεσικών εφαρμογών: Η περίπτωσης της Mec Art του Νίκου Κεσσανλή Πανάγου Ελένη, Ερευνήτρια του Ινστιτούτου Πολιτιστικής & Εκπ/κής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού Σταύρος Κούλας Γραφίστας - Πώς ορίζεται το επάγγελμά σας, και ποιες είναι οι παραλλαγές του; H γραφιστική είναι ένα επάγγελμα που ορίζει τη σχέση του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri Μιχάλης Μακρή EFIAP Copyright: 2013 Michalis Makri Copyright: 2013 Michalis Makri Less is more Less but better Copyright: 2013 Michalis Makri Ο μινιμαλισμός ορίζεται ως η εξάλειψη όλων των στοιχείων που

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα»

Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα» Ο συγγραφέας στο νέο του βιβλίο παρουσιάζει μια ορθολογική θέαση της κρίσης Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα» 23 Jan 201611.00 ΜΕΓΕΝΘΥΝΣΗ Συνέντευξη στη

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική εξήγηση των δυσκολιών στην ανθρώπινη επικοινωνία - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγ

Βιολογική εξήγηση των δυσκολιών στην ανθρώπινη επικοινωνία - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγ Οι άνθρωποι κάνουμε πολύ συχνά ένα μεγάλο και βασικό λάθος, νομίζουμε ότι αυτό που λέμε σε κάποιον άλλον, αυτός το εκλαμβάνει όπως εμείς το εννοούσαμε. Νομίζουμε δηλαδή ότι ο «δέκτης» του μηνύματος το

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Προλογικό Σημείωμα... 17

Περιεχόμενα. Προλογικό Σημείωμα... 17 11 Προλογικό Σημείωμα... 17 Ενότητα Ι: Δημιουργική Αναζήτηση... 19 Δ01 Ο Ιωνικός Διαφωτισμός και η Ανάδυση της Επιστημονικής Σκέψης...21 Δ1.1 Ο Ιωνικός Διαφωτισμός... 21 Δ1.2 Η Επιστημονική Σκέψη... 22

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ

ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ Την έρευνα για τη φύση του την αρχίζει ο άνθρωπος θέτοντας στον εαυτό του την ερώτηση: «Ποιός είμαι; Τι είμαι;» Στην πορεία της αναζήτησης για την απάντηση, η ερώτηση διαφοροποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες

Εισαγωγή στην Ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εισαγωγή στην Ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV Διδάσκουσα: Επίκ. Καθ. Γεωργία Α. Παπαντωνίου Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Τελικός τίτλος σπουδών:

Τελικός τίτλος σπουδών: Επωνυμία προγράμματος: Τελικός τίτλος σπουδών: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ (ΠΤΥΧΙΟ) Πτυχίο Ο γραφίστας ασχολείται με τη μελέτη, τη διαμόρφωση και γενικότερα την αισθητική επιμέλεια κάθε είδους εκτυπωτικής εργασίας.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 Υπάρχουν άνθρωποι, δημιουργικοί, που λατρεύουν την τέχνη και διαθέτουν πολλά ταλέντα, χωρίς να είναι επαγγελματίες.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ Ο κινηματογράφος ή αλλιώς σινεμά αποτελεί σήμερα την αποκαλούμενη και έβδομη τέχνη, δίπλα στη γλυπτική, τη ζωγραφική, το χορό, την αρχιτεκτονική, τη μουσική και τη λογοτεχνία. Αρχικά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Ο ΝΤΕΤΕΡΜΙΝΙΣΜΟΣ

Η ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Ο ΝΤΕΤΕΡΜΙΝΙΣΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 5: Η ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Ο ΝΤΕΤΕΡΜΙΝΙΣΜΟΣ Salviati: Εκεί όπου δεν μας βοηθούν οι αισθήσεις πρέπει να παρέμβει η λογική, γιατί μόνο αυτή θα επιτρέψει να εξηγήσουμε τα φαινόμενα ΓΑΛΙΛΑΪΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ Η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΔΥΟΜΕΝΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

ΑΝΑΔΥΟΜΕΝΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΑΝΑΔΥΟΜΕΝΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Η ανάδυση της ανάγνωσης και της γραφής: έννοια και σύγχρονες απόψεις Ευφημία Τάφα Καθηγήτρια Παιδαγωγικό Τμήμα Προσχολικής Εκπαίδευσης Πανεπιστήμιο Κρήτης Αναγνωστική ετοιμότητα

Διαβάστε περισσότερα

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 (ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑ - ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ) Μια σύνοψη: Κατανοώντας ορισμένες λέξεις και έννοιες προκύπτει μια ανυπολόγιστη αξία διαμορφώνεται

Διαβάστε περισσότερα

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί 160 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Τα δικαιώματα του παιδιού και οι συνέπειες της αναγνώρισής τους σε διεθνές επίπεδο αντιπροσωπεύουν μια τεράστια αλλαγή των αντιλήψεων και των νοοτροπιών για το παιδί, γεγονός που συνοδεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

710 -Μάθηση - Απόδοση

710 -Μάθηση - Απόδοση 710 -Μάθηση - Απόδοση Διάλεξη 6η Ποιοτική αξιολόγηση της Κινητικής Παρατήρηση Αξιολόγηση & Διάγνωση Η διάλεξη αυτή περιλαμβάνει: Διαδικασία της παρατήρησης & της αξιολόγησης Στόχοι και περιεχόμενο παρατήρησης

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΤΩΝ ΑΓΓΛΩΝ ΕΜΠΕΙΡΙΣΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΓΝΩΣΗ

ΟΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΤΩΝ ΑΓΓΛΩΝ ΕΜΠΕΙΡΙΣΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΓΝΩΣΗ 33 ΟΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΤΩΝ ΑΓΓΛΩΝ ΕΜΠΕΙΡΙΣΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΓΝΩΣΗ JOHN LOCKE (1632-1704) Το ιστορικό πλαίσιο. Την εποχή του Locke είχε αναβιώσει ο αρχαίος ελληνικός σκεπτικισμός. Ο σκεπτικισμός για τον Locke οδηγούσε

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Κύκλος επτά (7) διαλέξεων, με την συμμετοχή εννέα (9) κορυφαίων ομιλητών, με κοινό χαρακτηριστικό γνώρισμα την πρωτοποριακή σκέψη. Στόχος των ομιλιών είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ»

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Ειρηάννα Δραγώνα Θεατροπαιδαγωγός- Εμψυχώτρια Θεάτρου [ Το κείμενο βασίστηκε στις

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία. επ. Κωνσταντίνος Π. Χρήστου

Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία. επ. Κωνσταντίνος Π. Χρήστου Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία Inside the black box για µια επιστήµη του Νου Επιστροφή στο Νου Γνωστική Ψυχολογία / Γνωσιακή Επιστήµη Inside the black box για µια επιστήµη του Νου Επιστροφή στο Νου Γνωστική

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 7 Προσεγγίσεις στη μελέτη της αντίληψης Πέτρος Ρούσσος Προσεγγίσεις στη μελέτη της αντίληψης Ανωφερείς (bottom up) και κατωφερείς (top down) προσεγγίσεις Αντίληψη για

Διαβάστε περισσότερα

«Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας

«Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας «Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας θεατρικές ασκήσεις και δημιουργικές δραστηριότητες Συμπεριλαμβάνεται CD με φωτογραφικό υλικό Το πορτοκάλι με την περόνη: υλικό εργασίας θεατρικές ασκήσεις και

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση των δραστηριοτήτων κατά γνωστική απαίτηση

Ανάλυση των δραστηριοτήτων κατά γνωστική απαίτηση Ανάλυση των δραστηριοτήτων κατά γνωστική απαίτηση Πέρα όµως από την Γνωσιακή/Εννοιολογική ανάλυση της δοµής και του περιεχοµένου των σχολικών εγχειριδίων των Μαθηµατικών του Δηµοτικού ως προς τις έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

[Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία]

[Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία] ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 16536 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΒΙΤΣΟΥ ΛΙΛΙΑΝΝΑ [Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία] Α. Η συγγραφέας αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

III_Β.1 : Διδασκαλία με ΤΠΕ, Γιατί ;

III_Β.1 : Διδασκαλία με ΤΠΕ, Γιατί ; III_Β.1 : Διδασκαλία με ΤΠΕ, Γιατί ; Eρωτήματα ποιες επιλογές γίνονται τελικά; ποιες προκρίνονται από το Π.Σ.; ποιες προβάλλονται από το εγχειρίδιο; ποιες υποδεικνύονται από το ίδιο το αντικείμενο; με

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Μαθηματικά A Δημοτικού Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Το σύγχρονο μαθησιακό περιβάλλον των Μαθηματικών Ενεργή συμμετοχή των παιδιών Μάθηση μέσα από δραστηριότητες Κατανόηση ΌΧΙ απομνημόνευση Αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσική Παιδαγωγική Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής Μουσικοκινητική

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 1 Εισαγωγή, ορισμός και ιστορία της Γνωστικής Ψυχολογίας Πέτρος Ρούσσος Μερικά διαδικαστικά http://users.uoa.gr/~roussosp/gr/index.htm http://eclass.uoa.gr/courses/ppp146/

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική αντίληψη. Μετά?..

Οπτική αντίληψη. Μετά?.. Οπτική αντίληψη Πρωτογενής ερεθισµός (φυσικό φαινόµενο) Μεταφορά µηνύµατος στον εγκέφαλο (ψυχολογική αντίδραση) Μετατροπή ερεθίσµατος σε έννοια Μετά?.. ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΛΟΓΙΣΤΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία

Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία Πολιτιστικές βιομηχανίες, ως όρος εισάγεται στις αρχές του εικοστού αιώνα, Αρχικά εμφανίστηκε από τους Μαξ Χορκ-χάιμερ και Τίοντορ Αντόρνο (Μax Horkheimer, Theodor

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 1. ΚΕ Φ ΑΛ ΑΙ Ο 2 : Περ ιγ ραφ ή της κ ίν ησ ης

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 1. ΚΕ Φ ΑΛ ΑΙ Ο 2 : Περ ιγ ραφ ή της κ ίν ησ ης 1 Σκοπός ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 1 ΚΕ Φ ΑΛ ΑΙ Ο 2 : Περ ιγ ραφ ή της κ ίν ησ ης Να αποκτήσουν οι μαθητές τη δυνατότητα να απαντούν σε ερωτήματα που εμφανίζονται στην καθημερινή μας ζωή και έχουν σχέση με την

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Emile Durkheim Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 2ο (σελ. 52-66) Βασικές κατευθύνσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΟΠΤΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚO ΣYΣΤΗΜΑ. Αθανασιάδης Στάθης φυσικοθεραπευτής NDT

ΟΠΤΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚO ΣYΣΤΗΜΑ. Αθανασιάδης Στάθης φυσικοθεραπευτής NDT ΟΠΤΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚO ΣYΣΤΗΜΑ Αθανασιάδης Στάθης φυσικοθεραπευτής NDT ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜOΣ ΤΗΣ ΟΡΑΣΗΣ «κοιτάζουμε με τα μάτια αλλά βλέπουμε με τον εγκέφαλο» 90% των πληροφοριών που φθάνουν στον εγκέφαλο περνούν μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εθνομεθοδολογία Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 9ο (σελ. 197 207) 2 Η Εθνομεθοδολογία Βασικές Θέσεις Η εθνομεθοδολογία, αποτελεί έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Α. Δράσεις που αναπτύσσονται στο πλαίσιο της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης «Πάφος 2017»

Α. Δράσεις που αναπτύσσονται στο πλαίσιο της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης «Πάφος 2017» ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ ΣΤΟΧΟΣ 3 ος : Η αξιοποίηση του πολιτιστικού πλούτου του συνόλου των κατοίκων της Ευρώπης και η ανάδειξη των κοινών στοιχείων και της πολυμορφίας των ευρωπαϊκών πολιτισμών, μέσα από πολιτιστικές

Διαβάστε περισσότερα

Ο Πατέρας Αβραάμ Μάθημα Ένα Η ζωή του Αβραάμ: Δομή και Περιεχόμενο. Οδηγός μελέτης

Ο Πατέρας Αβραάμ Μάθημα Ένα Η ζωή του Αβραάμ: Δομή και Περιεχόμενο. Οδηγός μελέτης Ο Πατέρας Αβραάμ Μάθημα Ένα Η ζωή του Αβραάμ: Δομή και Περιεχόμενο Οδηγός μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Το περίγραμμα το μαθήματος; με αποσπάσματα και περιλήψεις

Διαβάστε περισσότερα

Οπτικοακουστικά Μέσα και Αρχιτεκτονική υπεύθυνος διδάσκων: Νίκος Τσινίκας Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών

Οπτικοακουστικά Μέσα και Αρχιτεκτονική υπεύθυνος διδάσκων: Νίκος Τσινίκας Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ υπεύθυνος διδάσκων: Νίκος Τσινίκας Μάθημα 2 ο Η Γραμματική του Σινεμά Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΡΟΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΝΑ ΓΡΑΨΟΥΜΕ ΜΙΑ ΚΑΛΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΡΟΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΝΑ ΓΡΑΨΟΥΜΕ ΜΙΑ ΚΑΛΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η Περίληψη είναι μικρής έκτασης κείμενο, με το οποίο αποδίδεται συμπυκνωμένο το περιεχόμενο ενός ευρύτερου κειμένου. Έχει σαν στόχο την πληροφόρηση των άλλων, με λιτό και περιεκτικό τρόπο, για

Διαβάστε περισσότερα

Λογική. Μετά από αυτά, ορίζεται η Λογική: είναι η επιστήμη που προσπαθεί να εντοπίσει και να αναλύσει τους καθολικούς κανόνες της νόησης.

Λογική. Μετά από αυτά, ορίζεται η Λογική: είναι η επιστήμη που προσπαθεί να εντοπίσει και να αναλύσει τους καθολικούς κανόνες της νόησης. Λογική Εισαγωγικά, το ζήτημα της Λογικής δεν είναι παρά η άσκηση 3 δυνάμεων της νόησης: ο συλλογισμός, η έννοια και η κρίση. Ακόμη και να τεθεί θέμα υπερβατολογικό αναφορικά με το ότι πρέπει να αποδειχθεί

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (Κ.Π.Ε.) ΚΑΣΤΡΙΟΥ Κέντρο Δια Βίου Μάθησης για το Περιβάλλον και την Αειφορία

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (Κ.Π.Ε.) ΚΑΣΤΡΙΟΥ Κέντρο Δια Βίου Μάθησης για το Περιβάλλον και την Αειφορία Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (Κ.Π.Ε.) ΚΑΣΤΡΙΟΥ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΤΟΧΑΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΤΕΧΝΕΣ: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Γεωργία Μέγα (georgiamega@gmail.com)

Διαβάστε περισσότερα