Η ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ WALTER BENJAMIN ΜΕ ΤΟΝ GILLES DELEUZE ΣΤΟΝ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ WALTER BENJAMIN ΜΕ ΤΟΝ GILLES DELEUZE ΣΤΟΝ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟ"

Transcript

1 1 Δρ.Γιούλη Ράπτη Επίκουρη Καθηγήτρια Φιλοσοφίας του Ε.Μ.Π Δρ. Ελένη Τάτλα Επίκουρη Καθηγήτρια Θεωρίας της Αρχιτεκτονικής του Τ.Ε.Ι Αθηνών Η ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ WALTER BENJAMIN ΜΕ ΤΟΝ GILLES DELEUZE ΣΤΟΝ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟ Εισαγωγή. H παρούσα έρευνα θα επικεντρωθεί στη συγγένεια των κριτικών προσεγγίσεων των δύο φιλοσόφων- Walter Benjamin και Gilles Deleuze, όσον αφορά τον κινηματογράφο. Είναι γεγονός ότι διαβάζοντας τα κείμενα του Benjamin για την φωτογραφία και τον κινηματογράφο, θα αναγνωρίσει κανείς στα οπτικά μέσα μια γνωσιοθεωριτική διάσταση και θα διαπιστώσει ότι ο φιλόσοφος: α) τοποθετεί την ιστορία των τεχνικών μέσων αναπαράστασης, στο κέντρο της πολιτιστικής ιστορίας της νεωτερικότητας και β) εισάγει, στην θεωρία των μέσων που διαπραγματεύεται, την προσέγγιση στον κινηματογράφο μέσα από θέσεις σχετικές με έννοιες, όπως είναι αυτές των διαλεκτικών εικόνων, του σοκ, της περίσπασης και του οπτικού ασυνείδητου. Στο σημείο αυτό θα εντοπίσουμε και τις συγγενικές σχέσεις του Walter Benjamin με τον Gilles Deleuze. Mέρος πρώτο: Walter Benjamin ΟWalter Benjamin, στο γνωστό δοκίμιο του,που δημοσιεύθηκε το 1936, με τίτλο: «Το έργο τέχνης την εποχή της τεχνικής αναπαραγώγιμότητας του» 1 θα υπερασπιστεί με πάθος την νέα τέχνη, αναφερόμενος στην φωτογραφία και στον κινηματογράφο, που γεννιέται με άξονα την ανάπτυξη των μεθόδων και της τεχνικής αναπαραγωγής της τέχνης. Στη συνέχεια, θα μας εξηγήσει επίσης την μέθοδο κατά την οποία τα χαρακτηριστικά της κινηματογραφικής ταινίας δεν θα βρίσκονται μόνο στον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος τοποθετείται απέναντι στην μηχανή αλλά και στον τρόπο που με την βοήθεια αυτής της μηχανής ο άνθρωπος απεικονίζει τον κόσμο. Ο Benjamin πιστεύει ότι ο κινηματογράφος δεν πρέπει να είναι μια στείρα αντιγραφή της πραγματικότητας. Προς τον σκοπό αυτό κρίνει συχνά τις αντιδρασεις ορισμένων συγγραφέων που αναζητούν την σημασία του κινηματογράφου στην έκφραση του υπερφυσικού, στην

2 2 προσπάθεια τους να καταξειωθή ο κινηματογράφος σαν τέχνη. Με αφορμή την κινηματογράφηση του «Ονείρου καλοκαιρινής νύκτας από τον Reinhardt, αναφέρει ο φιλόσοφος, ότι ο Werfel διαπιστώνει πως, χωρίς αμφιβολία, η στείρα αντιγραφή του εξωτερικού κόσμου με τους δρόμους του και τους εσωτερικούς του χώρους,τους σταθμούς,τα εστιατόρια,τα αυτοκίνητα και τις παραλίες είναι αυτή που εμπόδισε ως τώρα την άνοδο του κινηματογράφου στο βασίλειο της τέχνης. 2 Όπως θα διαπιστώσουμε στην πορεία της μελέτης μας, ο Benjamin θα προσπαθήσει να αποδείξει ότι η κινηματογραφική απεικόνιση της πραγματικότητας,όπως αυτός την αντιλαμβάνεται, είναι πολύ σημαντική για τον σημερινό άνθρωπο. 1.Οι «Διαλεκτικές εικόνες» και η τεχνική του montage Η έννοια της «διαλεκτικής εικόνας» είναι πολλαπλώς καθορισμένη στη σκέψη του Benjamin.Έχει μια λογική τόσο πλούσια σε φιλοσοφικές προεκτάσεις,όσο και η εγελιανή διαλεκτική. Θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε,γενικά,ότι στην έννοια της «διαλεκτικής εικόνας» οικοδομείται η θεωρία του Benjamin για την ιστορία.πράγματι, ο φιλόσοφος πραγματοποιεί μια διακοπή του ρου της ιστορίας, με σκοπό την διάρρηξη των αιτιατών σχέσεων που νομιμοποιεί η καινή χρονολογική ακολουθία. Στη συνέχεια, αυτή η διακοπή παράγει εικόνες οι οποίες μετατρέπονται σε «διαλεκτικές εικόνες», όταν αυτές αναγνωρίζονται ως έμφορτες των αντιθέσεων που διακρίνουν την νεωτερικότητα. Η περίφημη διαλεκτική εικόνα του «Αγγέλου της Ιστορίας»,την οποία εντοπίζει ο Benjamin στον ομότιτλο πίνακα του Paul Klee, κυριολεκτικά εικονογραφεί την αντίθεσή του προς την κρατούσα αντίληψη για την κίνηση της ιστορίας 3. Σύμφωνα με τον Benjamin «o άγγελος της ιστορίας προσπαθεί να αντισταθεί στην ορμή της αποκαλούμενης ιστορικής προόδου, με σκοπό να διασώσει στη μνήμη κομμάτια από το παρελθόν που η υποτιθέμενη πρόοδος καταστρέφει, μετατρέπει σε συντρίμμια». 4 Ειναι εμφανές ότι ο Benjamin καταγγέλλει τον πολιτισμό ως αποτέλεσμα της «βαρβαρότητας». Στη συνέχεια, ζητά να διασώσει τα ανεκπλήρωτα οράματα του παρελθόντος, ενεργοποιώντας το επαναστατικό δυναμικό του με την δημιουργία κριτικών συστοιχιών. Οι «διαλεκτικές εικόνες», λοιπόν, επιτρέπουν την δημιουργία τέτοιων συστοιχιών, διακόπτοντας το ιστορικό συνεχές πάνω στο οποίο θεμελιώνεται η ιστορική άποψη ότι το παρελθόν είναι κάτι αμετάκλητο,πεπερασμένο και ως τέτοιο δεν αφορά το παρόν. Είναι εμφανές, οτι η έννοια της «διαλεκτικής εικόνας» είναι,όπως αναφέραμε και προηγουμένως, πολλαπλώς καθορισμένη στη σκέψη του Benjamin. Οι εικόνες που προτείνει, μεταφέρονται από το καθαρά

3 3 αισθητηριακό πεδίο στο εννοιολογικό, δηλαδή, γίνονται εργαλείο και τόποι διαλεκτικής έκθεσης. Πρός τον σκοπό αυτό ο Benjamin θέλοντας να βρει μια πιθανή διαφυγή, θεωρεί τις εικόνες του παρελθόντος σημαντικές. Τις θεωρεί ως «διαλεκτικές εικόνες» ή «διαλεκτική της ακινησίας» (standstill),όπως τις ονομάζει. Θα πρέπει να επισημάνουμε ότι η διαλεκτική του διαφέρει από αυτή του Εγέλου. Διότι, στη θέση της προόδου της ιστορίας τοποθετεί την ενεργοποίηση της εικόνας. Αντί της σχέσης ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν μιλά για ότι συμβαίνει στον τωρινό χρόνο. Στη «Μελέτη του για τις Στοές» (Passagen Werke) 5, ο Benjamin εκκινεί από τις εμπορικές στοές του Παρισιού-τους ναούς του εμπορεύματος, όπως τις ονόμαζε, για να εγκύψει σε όψεις της νεωτερικότητας,την χρονική περίοδο ανάμεσα του1830 και1870,ακριβώς μέσα από τις λεπτομέρειες ενός αυξανόμενου βιομηχανοποιημένου και πραγμοποιημένου αστικού περιβάλλοντος. Το εμπόρευμα, μας λέει, «παρουσιάζεται άμεσα ως τέτοια εικόνα: ως φετίχ. Μια τέτοια εικόνα παρουσιάζουν και οι στοές, οι οποίες είναι μαζί σπίτι και δρόμος. Η πόρνη επίσης παρουσιάζει μια τέτοια εικόνα, καθώς είναι πωλήτρια και εμπόρευμα μαζί» 6. Με ποιό τρόπο,άραγε, θα κατανοήσουμε την «διαλεκτική εικόνα» ως μορφή φιλοσοφικής παρουσίας; Η Susan Buch-Morss στο έργο της «Η Διαλεκτική του Βλεπειν» 7 θα απαντήσει: «Όχι βέβαια μέσα από αναφορές που είναι εμπειρικά δεδομένες,ούτε όπως ερμηνεύονται επικριτικά ως μια σειρά εμβλημάτων της εμπορευματικής κοινωνίας, αλλά με τη μορφή που έχουν όταν «συγκροτούνται» διαλεκτικά, ως «ιστορικά αντικείμενα»,ως πολιτικά φορτισμένες μονάδες, που έχουν εκτιναχθεί έξω από το ιστορικό συνεχές και έχουν καταστεί καίριες στο παρόν». Τούτη η δόμηση των ιστορικών αντικειμένων προϋπέθετε σαφώς την μεσολάβηση της φαντασίας του συγγραφέα. Ο Benjamin,ως γνωστόν, έμεινε πιστός στη μέθοδο του λογοτεχνικού μοντάζ,λέγοντας:«δεν έχω τίποτα να πω μόνο να δείξω» 8. Για τον σκοπό αυτό χρησιμοποιεί αρχαϊκές εικόνες προκειμένου να αναγνωριστεί το τι είναι ιστορικά καινούργιο γύρω από τη φύση των εμπορευμάτων.το μοντάζ θεωρείται επίσης, ως κατασκευαστική αρχή όπου τα στοιχεία των ιδεών που περικλείονται στην εικόνα,παραμένουν ασυμφιλίωτα και δεν εναρμονίζονται. Αναφερόμενος στην τεχνική του μοντάζ, ισχυρίζεται ότι αυτή έχει μια ξεχωριστή ίσως και μοναδική καταλληλότητα ως προοδευτική φόρμα, διότι «διασπά το πλαίσιο μέσα στο οποίο εισάγεται και έτσι «εξουδετερώνει την ψευδαίσθηση». Είναι εμφανές ότι o Benjamin, όπως ισχυρίζεται η S.Buch-Morss «ήταν πεπεισμένος τουλάχιστον για ένα πράγμα: εκείνο που χρειαζόταν ήταν η οπτική και όχι η γραμμική λογική. Οι έννοιες έπρεπε να συγκροτούνται

4 4 εικονιστικά σύμφωνα με τις γνωσιακές αρχές του μοντάζ. Τα αντικείμενα του 19 ου αιώνα επρόκειτο να γίνουν ορατά ως καταγωγή του παρόντος, ενώ την ίδια στιγμή κάθε υπόθεση περί της προόδου έπρεπε να απορριφθεί με σχολαστικότητα»...και συνεχίζει «άλλωστε η μέθοδός του μοντάζ ήταν να δημιουργήσει με το έργο αυτό κειμενικές κατασκευές που θα είχαν την δύναμη να αφυπνίσουν τις πολιτικές συνειδήσεις των σημερινών αναγνωστών 9. Είναι εμφανές, ότι η φωτογραφική κατασκευή είναι κάτι που τον ενδιαφέρει ιδιαίτερα και θεωρεί ότι η προσφορά των σουρεαλιστών φωτογράφων στο θέμα αυτό, είναι σημαντική.αλλα για τον Benjamin «ένα παραπέρα βήμα σ αυτήν την μονομαχία μεταξύ δημιουργικής και κατασκευαστικής φωτογραφίας αποτελεί ο ρωσσικος κινηματογράφος»...και συνεχίζει,λεγοντας ότι: «δεν είναι υπερβολή να πούμε πως οι μεγάλες επιδόσεις των σκηνοθετών του ήσαν εφικτές μόνο σε μια χώρα,όπου η φωτογραφία δεν βασίζεται στο ερέθισμα και στην υποβολή,αλλά στο πείραμα και στη διδαχή» 10. Κλείνοντας τέλος το θέμα μας για τίς διαλεκτικές εικόνες,θα πρέπει να ειπωθεί ότι, όσον αφορά τον κινηματογράφο, ο Benjamin ποτέ δεν χρησιμοποίησε συστηματικά την έννοια της «διαλεκτικής εικόνας».πίστευε οτι για να δημιουργήσει κανείς «διαλεκτικές εικόνες» στο φιλμ, οι εικόνες έπρεπε να ελευθερωθούν από τον μηχανικό χρόνο. Υποστήριξε λοιπόν, οτι χρειάζονται έναν χρόνο ακινησίας(standstill) που θα ελευθέρωνε την εσωτερική τους κίνηση και θα επέτρεπε μια επανατοποθέτηση του χρόνου (superposition of time). Στο σημείο αυτό,είναι φυσικό να διερωτηθεί κανείς για το τρόπο κατα τον οποίο, μια εικόνα που είναι ανεξάρτητη από την χρονική διαδοχή, θα μπορούσε να συγκροτηθεί ως έννοια μέσα στην κινηματογραφική ταινία. Αφού θα περάσουν 50 χρόνια από την συγγραφή των σχετικών κειμένων του Benjamin, ο Gilles Deleuze,όπως θα δούμε στο δεύτερο μέρος, θα πλησιάσει τον κινηματογράφο με φιλοσοφικό ενδιαφέρον και θα διακρίνει τις δύο κύριες κατηγορίες: Την εικόνα- κίνηση και την εικόναχρόνο. 2.Εισαγωγή του οπτικού ασυνειδήτου-σημασιοδότηση της έννοιας του shock Όπως ήδη διαπιστώσαμε,ο κινηματογράφος για τον Walter Benjamin, δεν είναι μια μηχανική αναπαράσταση της πραγματικότητας με ρεαλιστικό τρόπο. Είναι γνωστό ότι ο Benjamin είχε ερευνήσει τον χαρακτήρα της εικόνας ως «γραφής» προτού στραφεί στην φωτογραφία και το φίλμ, στο βιβλίο του για το Δράμα Mπαρόκ. 11 Διαπιστώνουμε ότι χάρη στην

5 5 μεταμόρφωση των πραγμάτων σε «διεγερτική γραφή», η οποία οφείλεται στο αλληγορικό βλέμμα,όπως υποστηρίζει ο φιλόσοφος, σχήματα όπως είναι το θραύσμα, το ερείπιο,το απόσπασμα, ο κορμός του σώματος και η λεπτομέρεια, μετατοπίστηκαν στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος του. Η SigriedWeigel θεωρεί εξαιρετικά ενδιαφέρον τον τρόπο κατά τον οποίο ο Benjamin επανενοιολογικοποιεί για την ιστορία των φωτογραφικών και κινηματογραφικών εικόνων, το σχήμα της λεπτομέρειας από το βιβλίο για το Δράμα Μπαρόκ, αυτή τη φορά όμως, από την άποψη της θεωρίας των μέσων 12. Επίσης, ο Walter Benjamin αναφέρεται στον συγκεκριμένο ρόλο της λεπτομέρειας και την μεταφέρει σε μια γνωσιοθεωρική θέση που είναι κεντρική για την «ιστορία της φωτογραφίας» του. Αυτή η μετάθεση στην πραγμάτευση της λεπτομέρειας συνδέεται,όπως θα διαπιστώσουμε στη συνέχεια, με τους στοχασμούς της νέας οπτικής που εκκινούν με την εισαγωγή του οπτικού ασυνείδητου, αφενός και της σηματοδότησης της έννοιας του σοκ. Στην περαιτέρω έρευνά μας θα βοηθήσει το γεγονός, ότι ο Benjamin επιχειρεί να συλλάβει την επίδραση της κάμερας στο καθεστώς των εικόνων, με τον εξής τρόπο. Μας λέει,στο ακόλουθο απόσπασμα: «Στην κάμερα μιλά μία διαφορετική φύση από εκείνη που μιλά στο μάτι. Διαφορετική προπαντός,επειδή, τη θέση ενός χώρου που διυφαίνεται από τον άνθρωπο συνειδητά, καταλαμβάνει ένας χώρος διυφασμένος ασυνείδητα»...και συνεχίζει.. «αν είναι ήδη συνηθισμένο να εξηγεί κανείς, για παράδειγμα, το περπάτημα των ανθρώπων,έστω και με αδρές γραμμές, σίγουρα δεν γνωρίζει πια τίποτα για την στάση τους στο κλάσμα του δευτερολέπτου που ξεκινά το πρώτο βήμα τους» 13. Κατ αυτόν τον τρόπο η κάμερα, με τα βοηθητικά της μέσα, τα ζούμ,τα στοπ καρέ,τις χρονικές καθυστερήσεις, τις μεγεθύνσεις, την αποκαλύπτει. Άξίζει να παρατηρήσουμε,εδώ ότι η χρονική καθυστέρηση, αν και δεν ανήκει στα μέσα της φωτογραφίας, αλλα εφοσων αναφερόμαστε στην θεωρία των μέσων, μπορούμε να πούμε ότι διαφαίνεται μία μετεξέλιξη των φωτογραφιών σε κινούμενες εικόνες. Ο Walter Benjamin, αναφερόμενος, στην συνέχεια, στη λειτουργία του οπτικού ασυνειδήτου μέσω της κάμερας, ισχυρίζεται ότι:«μόνο μέσω αυτής μαθαίνει κανείς για το οπτικό ασυνείδητο, όπως μαθαίνει για το ενορμητικό ασυνείδητο μέσω της ψυχανάλυσης»...και συνεχίζει.. «Πράγματι ο κινηματογράφος εμπλούτισε τον κόσμο των ανθρωπίνων αισθήσεων με μεθόδους που μπορούν να παραλληλιστούν με τις ανάλογες μεθόδους της φροϋδικής θεωρίας». 14 Στη συνέχεια θα συμφωνήσω με την άποψη της S.Weigel,ότι «το φίλμ θεωρείται ως το incognito της θεωρίας του Benjamin για τη φωτογραφία, διότι διαδραματίζει στο σημείο αυτό βοηθητικό ρόλο για την εισαγωγή της κατηγορίας του οπτικού ασυνειδήτου». 15 Οπως

6 6 ισχυρίζεται,στη συνέχεια, η Siegried Weigel: «η κάμερα στη θεωρία της φωτογραφίας του Benjamin δεν καταλαμβάνει την θέση του ματιού, προκειμένου να ενισχύσει την λειτουργία του. Αντίθετα, μέσω της κάμερας καθίσταται κάτι προσιτό στη γνώση, κάτι που προηγουμένως ήταν κυριολεκτικά απρόσιτο στο βλέμμα, καθότι αόρατο». 16 Κατά τούτο,λοιπόν, η κατηγορία του οπτικού ασυνειδήτου καταλαμβάνει ακριβώς εκείνη τη θέση που κατείχε προηγουμένως κάτι το οποίο ήταν για το βλέμμα,αδιόρατο. 17 Η Sigrid Weigel επίσης, επισημαίνει εδώ,ότι «σε αντίθεση με τον Freud,αυτή η σύγκριση λειτουργεί στον Benjamin, μόνο στο επιστημολογικό και εννοιολογικό επίπεδο. Πρόκειται, δηλαδή,για την εισαγωγή της κατηγορίας του οπτικού ασυνειδήτου στη βάση της ορολογίας της ψυχανάλυσης. Διαφορετικά ωστόσο, από το ασυνείδητο του ψυχικού μηχανισμού, το οπτικό ασυνείδητο διανοίγει το πεδίο μιας τριαδικής συστοιχίας μεταξύ κάμερας, εικόνας και παρατηρητή. Αυτή η συστοιχία,στη συνέχεια,όπως μας εξηγεί η Weigel, φέρνει ως συνέπεια μια εμπειρία η οποία πηγάζει από την αντικατάσταση του ματιού μέσω της κάμερας και τη διαφορετική σχέση της φύσης προς την κάμερα: την υποκατάσταση της συνείδησης ως αρχής που δομεί τον χώρο από ένα οπτικό ασυνείδητο» 18. Κατ αυτόν τον τρόπο,ότι ο παρατηρητής «σίγουρα δεν γνωρίζει πια», του το αποκαλύπτει η φωτογραφία, η οποία καθιστά ορατό ότι δεν είναι αναγνωρίσιμο δια γυμνού οφθαλμού. Θα βοηθούσε ιδιαίτερα στη συνέχεια της μελέτης μας για το οπτικό ασυνείδητο, η αποψη του Benjamin για την κινηματογραφική απεικόνιση της πραγματικότητας.ο φιλόσοφος θεωρεί ως ιδιαίτερο χαρακτηριστικό γνώρισμα του κινηματογράφου, το φαινόμενο της επίτευξης μιας «όψης της πραγματικότητας, απαλλαγμένης από τους μηχανισμούς» και τούτο μέσω μιας «εντατικής συγχώνευσης με τον μηχανισμό». 19 Η Sigrid Weigel, στη συνέχεια,αναφερόμενη στο παραπάνω απόσπασμα, αναλύει τον τρόπο που επιδρούν στο κοινό οι κινηματογραφικές εικόνες.θεωρώ ενδιαφέρουσα την άποψη της,διότι ερμηνεύει κατ αρχήν την άποψη του Benjamin και στη συνέχεια προχωρεί στην λειτουργία του οπτικου ασυνειδητου του κινηματογράφου καί στον τρόπο επίδρασης των κινηματογραφικών εικόνων. Για τον λόγο αυτό παραθέτω την θέση της στο κείμενό μου.η Weigel υποστηρίζει «ότι το οπτικό ασυνείδητο αποκτά εδώ της εξής σημασία: με την βοήθεια του μηχανισμού παράγονται εικόνες στην αντίληψη των οποίων εξαφανίζονται οι προϋποθέσεις της τεχνικής παραγωγής τους, ενώ όμως την ίδια στιγμή η δομή του μέσου εγγράφεται στη φύση»...και συνεχίζει... «Κατα τούτο το οπτικό ασυνείδητο του κινηματογράφου αποκτά-μέσω του χρονικού ρυθμού των εικόνων-πρόσβαση και στο

7 7 ασυνείδητο,με την έννοια που έχει αυτό στην ψυχανάλυση...και καταλήγει οτι αυτός ο τρόπος επίδρασης των εικόνων οδηγεί πέραν των στατικών εικόνων της φωτογραφίας». 20 Στην συνέχεια,ενδιαφέρον θα παρουσιάσει στην έρευνα μας,η ανάλυση της έννοιας του shock, όπως την διατύπωσε ο Benjamin Είναι γνωστό ότι από μια ανάλυση της φροϋδικής θεωρίας, ο Benjamin συνάγει την δική του διάκριση μεταξύ εμπειρίας και βιώματος,όπου το βίωμα αποτελεί μορφή ενός πολιτισμού που χαρακτήριζεται,όπως ο ίδιος ισχυρίζεται, από το shock.θέλοντας με την σειρά του να συλλάβει τον πολιτισμό αυτόν σε μια εικόνα,ο Benjamin ανατρέχει στην φωτογραφική μηχανή και ακριβέστερα στο κλίκ του φωτογράφου.οπως ισχυρίζεται: «ένα πάτημα με το δάκτυλο ήταν αρκετό ώστε να συλλάβει ένα γεγονός για απεριόριστο χρόνο.η συσκευή προκαλούσε κατα κάποιο τρόπο,στην χρονική στιγμή ένα μεταθανάτιο shock»..και συνεχίζει: «Δίπλα στις απτικές εμπειρίες αυτού του είδους παρουσιάστηκαν και άλλες οπτικές, όπως αυτές που φέρνει μαζί του το διαφημιστικό τμήμα μιας εφημερίδας αλλα και η κυκλοφορία στην μεγάλη πόλη» 21. Η Sigrid Weigel υποστηρίζει «ότι ο Benjamin προέβη σε μια μεταφορά της φροϋδικής ψυχαναλυτική θεωριας του τραύματος σε μια πολιτισμικοϊστορικη θεωρία του shock και η οποία θεμελιώνεται επομένως σε μια ίστορία των μέσων και των μηχανισμών όπου η φωτογραφία παίζει έναν εξέχοντα ρόλο»...και συνεχίζει λέγοντας, «ότι προκειμένου νά ενταχθεί η φωτογραφική μηχανή σ αυτήν την σειρά των μηχανισμών,αρχικώς η σημασία της ως οπτικού μέσου, υποχωρεί.αντ αυτού παρουσιάζεται ως μηχανισμός ο οποίος μπορεί να χαρακτηρίσει την περιγραφείσα απτική οικονομία ενος πολιτισμού των αντανακλαστικών,οποίος δομείται μέσω ακούσιων χειρονομιών.κατα τούτο η φωτογραφική μηχανή έχει καταστεί ένα είδος μαζικού μέσου αλλα και διαλεκτική εικόνα για τον πολιτισμό της νεωτερικότητας» 22. Στο σημείο αυτό,θεωρώ οτι είναι χρήσιμο, για την περαιτέρω έρευνα μας, να επανέλθουμε στις απόψεις του Benjamin για τον κινηματογράφο,αναφερόμενοι σε ορισμένες τεχνικές,όπως ειναι αυτή του τονισμού των λεπτομερειών και της χρονικής καθυστέρησης,στις οποίες αναφέρεται ο φιλόσοφος,όταν αναπτύσσει τις θέσεις του για την έννοια του σόκ. Πράγματι,θα διαπιστώσουμε ότι με την μετάβαση από την φωτογραφία στον κινηματογράφο, ο Benjamin εισάγει στον «τονισμό των κρυμμένων λεπτομερειών»μέσω των γκρο-πλαν, τον δυναμίτη του δέκατου του δευτερολέπτου: «Στις συνθήκες του γκρό-πλαν,ισχυρίζεται ο Benjamin, διαστέλλεται ο χώρος, στις συνθήκες της χρονικής καθυστέρησης,η κίνηση 23.Και ενώ η μεγέθυνση έκανε στην περίπτωση της φωτογραφίας ορατά «νέα δομικά μορφώματα»,τώρα μέσω της χρονικής καθυστέρησης,που είναι ένα είδος χρονικής μεγέθυνσης, καθίστανται αναγνωρίσιμα εντελώς άγνωστα μοτίβα της κίνησης.

8 8 Εξετάζοντας,στη συνέχεια, προσεκτικά την έννοια του shock,αναφορικά με τον κινηματογράφο, θα δούμε ότι ο Benjamin, ισχυρίζεται ότι αυτό δεν συνδέεται μόνο με την τεχνική της χρονικής καθυστέρησης, αλλα συνδέεται και με το φαινόμενο των κινουμένων εικόνων γενικά, δηλαδή, με την κινηματογραφική εικόνα, που υφίσταται πολλαπλούς κατακερματισμούς μέσω της κάμερας και τα κομμάτια της επανενώνονται σύμφωνα μ ενα νέο νόμο» 24. Παρουσιάζει ενδιαφέρον επίσης η σύγκριση που κάνει ο Benjamin ανάμεσα στην οθόνη,πάνω στην οποία παίζεται η ταινία, με τον μουσαμά πάνω στον οποίο βρίσκεται η ζωγραφική εικόνα. Ο τελευταίος λέει, καλεί τον ακροατή να διαλογιστεί. Μπροστά όμως στην κινηματογραφική εικόνα αυτό είναι αδύνατο. Δεν μπορεί να την καθηλώσει, διότι έχουμε συνεχώς κινούμενες εικόνες. Σ αυτό βασίζεται το σοκ που προκαλεί η κινηματογραφική ταινία και που «όπως κάθε σοκ απαιτεί για την αντιμετώπισή του εντεταμένη πνευματική εγρήγορση». 25 Aν κάνουμε μια αναφορά στην σκηνοθεσία του Blow up του Antonioni και στις τρομακτικές όψεις της λεπτομέρειας,θα διαπιστώσουμε ότι χρησιμοποιεί την έννοια του σοκ. Το shock,εδώ,σύμφωνα με την Weigel σηματοδοτεί την εισβολή ενός τρόπου παρατήρησης που ενεργοποιεί κατά κάποιο τρόπο, μια χρονικοποίηση της λεπτομέρειας 26. Μπορούμε νά ισχυριστούμε εδώ ότι αντί της μεγέθυνσης, είναι ο χρονικός ρυθμός της αντίληψης, εκείνος ο οποίος θεμελιώνει τώρα μια νέα παραλλαγή της λεπτομέρειας: «Η κάμερα γίνεται όλο και πιο μικρή, όλο και πιο έτοιμη να συλλάβει εικόνες φευγαλέες και κρυφές. Το shock το οποίο προκαλούν, ακινητοποιεί τον μηχανισμό των συνειρμών του παρατηρητή» 27. Αν κατ αυτόν τον τρόπο,οι κινηματογραφικές εικόνες αποτελούν το χρονικό ανάλογο, του θραύσματος, τότε οι συνέπειες της οπτικής της λεπτομέρειας επεκτείνονται μέσω αυτής της οδού μέχρι το εσωτερικό της φύσης.οπως ισχυρίζεται ο Benjamin, «πράγματι ο ρους του συνειρμού στον άνθρωπο που παρατηρεί αυτές τις εικόνες διακόπτεται άμεσα εξ αιτίας αυτής της αλλαγής. Σε τούτο συνίσταται το σοκ που προκαλεί ο κινηματογράφος, μια επίδραση που όπως οποιαδήποτε άλλη παρόμοια απαιτεί αυξημένη νοητική συγκέντρωση. Χάρη στην τεχνική του δομή ο κινηματογράφος απελευθέρωσε το φυσικό σοκ» 28. Συμπεραίνουμε,λοιπόν ότι στη θεωρία της λεπτομέρειας του Benjamin, το σοκ όχι μόνο επέχει θέση ενός σημείου φυγής του χρονικού,εικονικού και φυσικού κατακερματισμού, αλλά φέρνει επίσης σε σύγκληση την κατηγορία του οπτικού ασυνείδητου, που θεμελιώνεται στη θεωρία των μέσων, με το ασυνείδητο της ψυχανάλυσης.

9 9 Τέλος,στο σημείο αυτό της ανάπτυξής μας ανοίγεται και η κινηματογραφική πρόσληψη. Ο κινηματογράφος,όπως ισχυρίζεται ο Benjamin εκτοπίζει την λατρευτική αξία όχι μόνο «για να κάνει το κοινό γνωμοδότη αλλά και γιατί η γνωμοδοτική αυτή στάση κατά την προβολή της ταινίας προϋποθέτει προσοχή. Το κοινό είναι εξεταστής, λέει ο Benjamin, αλλα με περισπασμένη την προσοχή» 29.Θα μπορούσαμε να προσθέσουμε εδώ ότι το στοιχείο της περίσπασης στην κινηματογραφική ταινία είναι κυρίως απτικό,δηλαδή,λέει ο Benjamin «βασίζεται στην εναλλαγή των χώρων και των οπτικών γωνιών που εισδύουν στον θεατή σαν ωστικά κύματα» 30. Είναι πλέον εμφανές, όπως ισχυρίζεται ο Benjamin ότι «αυτός ο τρόπος επίδρασης των κινηματογραφικών εικόνων οδηγεί, πράγματι πέραν των στατικών εικόνων της φωτογραφίας και έχει παραγάγει την ειδική σύνθεση αμεσότητας και επιτήδευσης» που αποτελεί ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του κινηματογράφου 31. Είναι πλεόν γεγονός,ισχυρίζεται η Sigrid Weigel «οτι πάνω σε αυτή την επίδραση εργάζεται μέχρι και σήμερα η θεωρία των μέσων, έχοντας την βοήθεια της θεωρίας του μηχανισμού καθώς και του λακανικού φαντασιακού. 32 Τελειώνοντας την εισήγηση μου,θέλω να αναφερθώ στο γεγονός, οτι ο Benjamin απέδειξε με τον καλύτερο τρόπο ότι η κινηματογραφική απεικόνηση της πραγματικότητας είναι ασύγκριτα η σημαντικότερη για τον σημερινό άνθρωπο,γιατί «δίνει την απαλλαγμένη από την μεσολάβηση της μηχανής άποψη της πραγματικότητας που ο σημερινός άνθρωπος έχει δικαίωμα να ζητήσει απο το έργο τέχνης,ακριβώς χάρη στην εντονότατη διαπλοκή της με την μηχανή» 33. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1 Βλ. Walter Benjamin : «L Œuvre d art à l époque de sa reproductibilité technique» στο Oeuvres IIΙ (Paris, Gallimard, 2000),pp ,Επίσης αγγλική μετάφραση: «The Work of art in the Age of Mechanical Reproduction», in Illuminations- Walter Benjamin (Pimlico edition,g.britain,1999) pp , ελληνική μετάφραση: «Το Εργο Τέχνης την Εποχή της Τεχνικής Αναπαραγωγιμότητάς του» στο Δοκίμια για την Τέχνη (Αθήνα, Κάλβος, 1978), σσ Βλ. Walter Benjamin, ελληνική μετάφραση.: «Το Εργο Τέχνης την Εποχή της Τεχνικής Αναπαραγωγιμότητάς του» στο Δοκίμια για την Τέχνη,ο.π.,σ.22.

10 10 3 Βλ. Walter Benjamin, Œuvres III,οπ.,,το κεφάλαιο που ειναι αφιαιρομένο στην θέση του για την αντίληψη για την ιστορία,με τίτλο: «Sur le concept d Histoire»,pp Αγγλική μετάφραση στο Illuminations -Walter Benjamin,οπ.,με τίτλο «Theses on the philosophy of History», pp Βλ.Walter Benjamin, Œuvres III ο.π.,.σ Βλ.Walter Benjamin, Τhe Arcades Project (Belknap,Harvart University Press,2002),σε αγγλική μετάφραση, το κεφάλαιο: «Themes of the Arcades Project II» παρ.(v). Πρόκειται για το ημιτελές έργο του που διέκοψε ο πρόωρος θάνατος του συγγραφέα, θέτοντας τέλος στη ζωή του,το Σεπτέμβριο του 1940, όταν προσπαθούσε να διαφύγει την σύλληψη του απο τα γερμανικά στρατεύμα, στα γαλλο-ισπανικά σύνορα.το έργο αυτό είναι ένα διπλό κείμενο.ενω φαινομενικά αποτελεί μια καταγραφή της κοινωνικής και πολιτικής ιστορίας του Παρισιού κατό τον 19 ο αιώνα,στην πραγματικότητα είχε στόχο να παράσχει πολιτική αγωγή στην γενιά του ίδιου του Benjamin. 6 Βλ. Walter Benjamin,.ο.π.,παρ.V,σελ Βλ. Susan Buch-Morss, Η Διαλεκτική του Βλέπειν.Ο Βάλτερ Μπένγιαμιν και το Σχέδιο Εργασίας περί Στοών (Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης,Ηράκλειο,2009),σ. 338.,Αγγλική έκδοση, The Dialectics of Seeing.Walter.Benjamin and the Arcades Project,MIT.Press,Cambridge,Ma., Βλ.. Walter Benjamin, The Arcades Project, ο.π., V, p Βλ.Susan Buch-Morss, Η Διαλεκτική του Βλέπειν.Ο Βάλτερ Μπένγιαμιν και το Σχέδιο Εργασίας περί Στοών,ο.π.,σς και αντίστοιχα. 10 Βλ. Walter Benjamin: «Petite Histoire de la Photogrqphie» στο Oeuvres ΙΙ (Gallimard,Paris.2000),Ελληνική μετάφραση: «Μια σύντομη Ιστορία Φωτογραφίας»,στο Δοκίμια για την Τέχνη(Κάλβος,Αθήνα,1978),ελλ.μετάφραση,σ Βλ. Walter Benjamin, Origine du Drame Baroque Allemagne (Champs Flammarion, Paris, 1985) 12 Η Sigrid Weigel είναι Καθηγήτρια Φιλολογίας στο Τεχνικό Πανεπιστήμιο του Βερολίνου και Διευθύντρια του Κέντρου Ερευνών για την Λογοτεχνία και την Κουλτούρα στο Βερολίνο. Εχει κάνει μια σπουδαία μελέτη για τον Walter Benjamin στο άρθρο της,μεταφρασμένο στα ελληνικά: Siegried Weigel: «Η Τέχνη και η αίσθηση των κινηματογραφικών εικόνων:η λεπτομέρεια στην θωρία του Μπένιαμιν για τα οπτικά μέσα» στο Βάλτερ Μπενιαμιν.Εικόνες και Μύθοι της Νεωτερικότητας (εκδ.αλεξάνδρεια,αθήνα,2007),σ Bλ. Walter Benjamin, ελληνική μετάφραση:«μια Σύντομη Ιστορία Φωτογραφίας»,στο Δοκίμια για την Τέχνη.ο.π.,σ Βλ.Walter Benjamin: «Το Εργο Τέχνης την Εποχή της Τεχνικής Αναπαραγωγιμότητάς του» στο Δοκίμια για την τέχνη, ο.π.σς.32, και 31 αντίστοιχα. 15 Βλ.Sigrid Weigel, ο.π.,σ Ο.π., σς Ο.π., σ Ο.π., σ Βλ. Walter Benjamin:«Το Εργο Τέχνης την Εποχή της Τεχνικής Αναπαραγωγιμότητάς του» στο Δοκίμια για την τέχνη, ο.π., σ Βλ.Sigrid Weigel,ο.π.,σ Βλ. Walter Benjamin, Σαρλ Μπωντλαίρ. Ένας Λυρικός στην Ακμή του Καπιταλισμού(Αλεξάνδρεια,Αθήνα,1994),σ Βλ. Sigrid Weigel,ο.π.,σ.222.

11 11 23 Βλ Walter Benjamin, «Το Εργο Τέχνης την Εποχή της Τεχνικής Αναπαραγωγιμότητάς του» στο Δοκίμια για την τέχνη, ο.π.σ Βλ. Walter Benjamin, ο.π., σελ Βλ. Walter Benjamin, «Το Εργο Τέχνης την Εποχή της Τεχνικής Αναπαραγωγιμότητάς του» στο Δοκίμια για την τέχνη, ο.π.σ Βλ.Sigrid Weigel, ο.π.,σ Βλ. Walter Benjamin : «Μια Συνοπτική Ιστορία.Φωτογραφίας»,οπ., σ Βλ. Walter Benjamin, «Το Εργο Τέχνης την Εποχή της Τεχνικής Αναπαραγωγιμότητάς του», στο Δοκίμια για την τέχνη, ο.π., σ Ο.π.,σ Ο.π., σ Ο.π., Βλ. Sigrid Weigel,ο.π., σ Βλ.Walter Benjamin, «Το Εργο Τέχνης την Εποχή της Τεχνικής Αναπαραγωγιμότητάς του» στο Δοκίμια για την τέχνη, ο.π.σ.29.

12 12 Μέρος δεύτερο: Gilles Deleuze 1. Εισαγωγή Πενήντα χρόνια μετά το δοκίμιο του Benjamin που αναφέρεται στο σινεμά, στα έργα του: Cinema 1, L image-movement (1983) 1, and, Cinema 2, L image-temps (1985) 2, o Deleuze δημιουργεί όχι μια θεωρία για το σινεμά, αλλά μια φιλοσοφική θεωρία ως εφαρμογή εννοιών που γεννά το σινεμά. Με αυτόν τον τρόπο, προσεγγίζει μέσα από μια νέα οδό σημαντικά προβλήματα της σύγχρονης σκέψης και ζωής, όπως την αβεβαιότητα της αλήθειας, τη σχέση ανάμεσα στο μέσα και το έξω ή τον άνθρωπο και τον κόσμο, την πολιτική απουσία του λαού από τη σύγχρονη κοινωνία, το ρόλο της σκέψης. Ο Deleuze αναφέρεται στο κλασικό σινεμά, δηλαδή το σινεμά του πρώτου μισού του εικοστού αιώνα, ως εικόνα-κίνηση με βάση κυρίως τα κείμενα και τις ταινίες του Ρώσου πρωτοπόρου του σινεμά Sergei Eisenstein 3, ενώ στο μοντέρνο σινεμά, δηλαδή το σινεμά μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, με αφετηρία τον ιταλικό νεορεαλισμό και το γαλλικό νέο κύμα, ως εικόνα-χρόνο, με βάση κυρίως τα κείμενα του Γάλλου ποιητή, σκηνοθέτη και θεωρητικού του θεάτρου, Antonin Artaud Το κλασικό σινεμά ως εικόνα-κίνηση. Ψυχικό αυτόματο και shock Ο Deleuze θεωρεί ότι αυτό που καθιστά το σινεμά διακριτό είδος τέχνης είναι ότι - μέσα από τη μηχανική αναπαραγωγή - αυτό αποκτά ιδία ή αυτόματη κίνηση, με την έννοια ότι η εικόνα κινείται εν εαυτή. Η καλλιτεχνική ουσία του σινεμά πραγματοποιείται μέσω της αισθητικής συγκίνησης που απορρέει από το shock που προκαλεί στη σκέψη η αυτόματη κίνηση της εικόνας. Η αυτόματη κίνηση εγείρει ένα ψυχικό/πνευματικό αυτόματο μέσα μας, που δεν είναι παθητικό, αλλά με τη σειρά του αντιδρά και επηρεάζει την κίνηση. O Deleuze επηρεάζεται στη χρήση της έννοιας του ψυχικού/πνευματικού αυτόματου από ιστορικούς, θεωρητικούς και σκηνοθέτες, όπως ο Elie Faure, ο Jean Epstein και ο Sergei Eisenstein, ενώ στη συνέχεια τη συνδέει με σύνθετο και αντιφατικό τρόπο με θεωρητικούς και σκηνοθέτες, όπως ο Antonin Artaud, o Paolo Pasolini και o Jean-Luc Godard. 5

13 13 H έννοια του ψυχικού/πνευματικού αυτόματου, όπως τη συλλαμβάνει ο Deleuze, είναι συγγενής με την έννοια του οπτικού ασυνείδητου, όπως τη συλλαμβάνει ο Benjamin. Και οι δύο στοχεύουν στην ενεργοποίηση της σκέψης του ατόμου στην κοινωνία, μέσα από το shock της εικόνας. Γράφει ο Deleuze για το κλασικό σινεμά: «το ψυχικό/πνευματικό αυτόματο δεν υποδηλώνει - όπως στην κλασική φιλοσοφία τη λογική ή αφηρημένη δυνατότητα της τυπικής συναγωγής σκέψεων της μιας από την άλλη, αλλά το κύκλωμα μέσα στο οποίο (οι σκέψεις) εισέρχονται με την εικόνα-κίνηση, την κοινή δύναμη αυτού που επιβάλλει βίαια το σκέπτεσθαι κάτω από το shock. Ένα nooshock.» 6 Η βίαιη επιβολή της σκέψης του όλου μέσω του nooshock είναι πηγή αισθητικής ευχαρίστησης, η οποία περιγράφεται από τον Deleuze με όρους του Καντιανού υψηλού, μέσω της διαλεκτικής σχέσης φαντασίας - σκέψης: «Στην πραγματικότητα, αυτό που συγκροτεί το υψηλό είναι ότι η φαντασία υποφέρει ένα shock που την ωθεί στο όριό (της) και αναγκάζει τη σκέψη να σκεφθεί το όλο ως διανοητική ολότητα που ξεπερνά τη φαντασία.» 7 Ο Deleuze επιλέγει ως παράδειγμα ανάλυσης του nooshock τα κείμενα και τις ταινίες του Eisenstein, αλλά διευκρινίζει ότι η κριτική του αφορά όλο το κλασικό σινεμά, το σινεμά ως εικόνα-κίνηση, γενικά. 8 Σύμφωνα με τον Eisenstein, το shock συνίσταται σε τρεις, καλά καθορισμένες στιγμές, στο πλαίσιο της διαλεκτικής μεθόδου. Η πρώτη στιγμή πηγαίνει από την εικόνα στη σκέψη, η δεύτερη επιστρέφει από τη σκέψη στην εικόνα μέσα από μια βουτιά στο ασυνείδητο, ενώ η τρίτη υπερβαίνει τη διαλεκτική σκέψης εικόνας, μέσα από την ταύτισή τους μέσω της δράσης. Μέσω των τριών φάσεων του shock που προκαλεί το σινεμά ως ψυχικό/πνευματικό αυτόματο, συγκροτείται το ατομικό υποκείμενο και προσδιορίζεται η σχέση του με τον κόσμο. Στη συνέχεια θα προσπαθήσουμε να περιγράψουμε τις τρεις στιγμές του shock και να κατανοήσουμε το ρόλο της σκέψης και τη σχέση της με το ασυνείδητο μέσα από έννοιες όπως το montage και ο εσωτερικός μονόλογος. Η πρώτη στιγμή της διαλεκτικής διαδικασίας πηγαίνει από την εικόνα στη σκέψη, ή από την αντίληψη στη νόηση. Η εικόνα-κίνηση συνίσταται σε μια πολλαπλότητα που οργανώνεται σε ένα όλο μέσω του montage. Το shock προκαλείται ήτε από τη σχέση δυο διαδοχικών εικόνων, ήτε από τη σχέση των συστατικών μιας εικόνας μεταξύ τους και μας αναγκάζει να σκεφθούμε το Όλο. Το montage είναι η διανοητική διαδικασία η οποία υπό την επήρεια του shock που προκαλείται από τις αισθήσεις, ενεργοποιεί την σκέψη του Όλου. Η βιαιότητα του shock, η

14 14 οποία αναγκάζει τη σκέψη να σκεφθεί το Όλο ως οργανική ενότητα, βασίζεται στην ένταση της διαλεκτικής αντίθεσης των μερών. Όμοια με τη διάχυση της θερμότητας στην ταινία Γενική Γραμμή, το shock ξεκινά από την όραση και την ακοή, διαποτίζει όλες τις αισθήσεις και - διαπερνώντας το νευρικό σύστημα ενεργοποιεί τη σκέψη του Όλου. Αυτό συνιστά την ουσία του υψηλού. 9 Η δεύτερη στιγμή της διαλεκτικής διαδικασίας επιστρέφει από τη σκέψη στην εικόνα, ενεργοποιώντας έναν εσωτερικό μονόλογο ανάμεσα στη συνείδηση και τα βάθη του ασυνείδητου, που βασίζεται σε εικόνες, μεταφορές, αντιστροφές, συνεκδοχές κλπ. Μέσα από το ψυχικό/πνευματικό αυτόματο, ο εσωτερικός μονόλογος ξεπερνά την ατομικότητα του ονείρου, και διαμορφώνει, ως φαντασιακή εικόνα, μια πραγματικά συλλογική σκέψη. «Αναπτύσσει μια γεμάτη πάθος δύναμη της φαντασίας που φτάνει τα όρια του σύμπαντος», ένα «όργιο από αισθητήριες αναπαραστάσεις», όπως η περίφημη πομπή στη Γενική Γραμμή με «σιντριβάνια από κρέμα, σιντριβάνια από αναβράζον νερό, πυροτεχνήματα, zig-zags που σχηματίζουν αριθμούς». 10 Ως έκφραση του εσωτερικού μονόλογου, η φαντασιακή εικόνα ενισχύει το αισθητηριακό shock της πρώτης αισθητικής στιγμής του Eisenstein. Με αυτόν τον τρόπο, το ψυχικό/πνευματικό αυτόματο γίνεται στην ουσία ένα διαλεκτικό αυτόματο, που κινητοποιεί τη συνύπαρξη της εικόνας με τη σκέψη, ενώνοντας τον υψηλότερο βαθμό συνειδητότητας με τα έσχατα βάθη του ασυνείδητου. Η διαλεκτική διαδικασία εδώ είναι κυκλική αλλά ανοιχτή χρονικά - δηλαδή ελικοειδής και περιλαμβάνει συγχρόνως τον σκηνοθέτη, την ταινία και τον θεατή. Υπάρχει και μια τρίτη στιγμή στη σχέση της εικόνας με τη σκέψη στη διαλεκτική προσέγγιση του Eisenstein: η εικόνα-δράση ή σκέψη-δράση. Εδώ η σύνθεση της εικόνας με τη σκέψη ενεργοποιεί το αίσθημα του υψηλού μέσω της ταύτισης τους με τη δράση που αποκαθιστά την ενότητα ανθρώπου κόσμου. 11 Υπάρχει μια εξαιρετική μεταφορική έκφραση αυτής της διαλεκτικής ενότητας στο Θωρηκτό Ποτέμκιν: τα τρία στοιχεία της φύσης, το νερό, η γη και ο αέρας θρηνούν αρμονικά γύρω από έναν νεκρό, ενώ η ανθρώπινη αντίδραση προσθέτει στη σκηνή το τέταρτο στοιχείο, τη φωτιά, επαναστατικά, μέσα από μια πυρκαγιά. Συνοψίζοντας τη ανάλυση του Deleuze στο κλασικό σινεμά της εικόναςκίνηση στη βάση της διαλεκτικής προσέγγισης του Eisenstein, θα μπορούσαμε να πούμε ότι: Υπάρχει πάντα το Όλο το οποίο μπορεί να συλληφθεί μόνο με την ενεργοποίηση της σκέψης ως σειράς ιδεών που προκύπτουν αυτόματα η μια από την άλλη ως απόρροια του

15 15 αισθητηριακού shock. Υπό την επήρειαν του shock, η σκέψη μπορεί να πάρει μορφή μέσα από τις φαντασιακές εικόνες που προκύπτουν από τη διαλεκτική της σχέση με το ασυνείδητο. Υπάρχει ενότητα ανθρώπου και κόσμου, φύσης και σκέψης που κινητοποιείται από τις αισθήσεις. 12 Η διάνοιξη της πρόσβασης μέσω του εσωτερικού μονόλογου στη φαντασιακή εικόνα, παραπέμπει στο οπτικό ασυνείδητο του Walter Benjamin, μέσω του οποίου, όπως αναφέρθηκε ήδη, κάτι κυριολεκτικά απρόσιτο στο βλέμμα, καθίσταται προσιτό στη γνώση. Από την άλλη μεριά, η έννοια της αλληγορίας στον Benjamin με αναφορά στην αποσπασματοποίηση και την ανασύνθεση της πραγματικότητας, έχει ως βάση, μέσα από τη θεωρία του Eisenstein για το montage, την ενότητα αισθητηριακής πρόσληψης σκέψης αφ ενός και τη σύνδεση με το ασυνείδητο αφ ετέρου. Ο Eisenstein αναλαμβάνει να ανασυγκροτήσει το Υποκείμενο ως «Λαό», «Ιστορία», «Λόγο». Δεν αναφέρεται σε ένα δοσμένο, αλλά σε ένα ιδεατό Υποκείμενο και σε ένα ιδεατό, προσδοκώμενο Όλο. Όμως η πίστη των μεγάλων πρωτοπόρων ότι το σινεμά είναι ικανό να επιβάλει το σκέπτεσθαι μέσω του αισθητηριακού shock, αποδείχθηκε ουτοπική. Στην πράξη, το ψυχικό/πνευματικό αυτόματο ήταν ανοικτό σε κάθε είδους προπαγάνδα. Ο Deleuze γράφει ότι ο Benjamin έθιξε την ουσία του θέματος της ανόδου του Χιτλερικού αυτόματου στη γερμανική ψυχή, όταν στο έργο του Το έργο της Τέχνης στην Εποχή της Μηχανικής Αναπαραγωγής αναφέρει ότι η «μαζική παραγωγή» στο βασίλειο της τέχνης βρήκε το προνομιακό της υποκείμενο στην «αναπαραγωγή των μαζών» μέσα από μεγάλες παρελάσεις, συναντήσεις, αθλητικές συγκεντρώσεις και, τελικά, πόλεμο. 13 Με την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία που κατέληξε στον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, η εικόνα-κίνηση δέχθηκε ένα ανεπανόρθωτο πλήγμα. Όπως γράφει ο Deleuze, «η επαναστατική ερωτοτροπία της εικόνας-κίνηση και μιας τέχνης της μεταβολής των μαζών σε υποκείμενο διαλύθηκε, δίνοντας χώρο στις μάζες ως ψυχολογικό αυτόματο, και στον αρχηγό τους ως μεγάλο ψυχικό/πνευματικό αυτόματο.» 14 Ο Deleuze προτείνει την εικόνα-χρόνο ως διάδοχο της εικόνας-κίνηση κάτω από τις καινούργιες συνθήκες. 3. Μοντέρνο σινεμά: η εικόνα-χρόνος Για να προσεγγίσει το μοντέρνο σινεμά, δηλαδή το σινεμά μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, ο Deleuze αντιπαραθέτει τις απόψεις του Antonin Artaud σε αυτές του Eisenstein. To ψυχικό/πνευματικό αυτόματο

16 16 δεν ορίζεται πλέον μέσα από το shock που προκαλεί στη σκέψη η διαδοχή των εικόνων. Όπως γράφει ο Deleuze, «το ψυχικό/πνευματικό αυτόματο έχει γίνει η Μούμια, αυτή η διαλυμένη, παραλυμένη, απολιθωμένη, παγωμένη στιγμή που αποδεικνύει την αδυνατότητα του σκέπτεσθαι εκείνο που είναι σκέψη». 15 Η Μούμια εδώ δεν είναι το ασυνείδητο. Αντίθετα, είναι ο πυρήνας της σκέψης. Όπως παρατηρεί ο Deleuze, «το θέμα διαφέρει από τον εξπρεσιονισμό ή τον σουρεαλισμό: δεν είναι η σκέψη που έρχεται αντιμέτωπη με το ασυνείδητο, το όνειρο, τη σεξουαλικότητα, τον θάνατο, αλλά το αντίθετο. Είναι όλα αυτά που βρίσκονται αντιμέτωπα με τη σκέψη, μια σκέψη ακαθόριστη, χωρίς αναφορές». 16 Ο Artaud αντιστρέφει το σύνολο των σχέσεων εικόνας σκέψης του Eisenstein. Δεν είναι πια τo shock της εικόνας-κίνηση που μας αναγκάζει να σκεφθούμε το όλο. Αντίθετα, η δύναμη της σκέψης του όλου έχει υποκατασταθεί από μια «διαλυτική δύναμη», η οποία αντί για το όλο δίνει μια «εικόνα της ανυπαρξίας», μια «τρύπα στις φαινομενικότητες». 17 Καταλύεται τόσο η δυνατότητα της σκέψης να ενεργοποιείται από το montage της εικόνας ως συνεχής σειρά σκέψεων που διαδέχονται η μια την άλλη, όσο και η δυνατότητα του εσωτερικού μονολόγου, δηλαδή της διαλεκτικής σχέσης μεταξύ σκέψης και ασυνείδητου να εκφράζεται μέσα από την εικόνα. Η σκέψη όχι μόνο έχει παγώσει, ανίκανη να δράσει, αλλά μολύνει οποιαδήποτε προσπάθεια να γίνει ορατή. Με αφετηρία τον Artaud, o Deleuze θεωρεί ότι τα δυο βασικά χαρακτηριστικά του νέου σινεμά είναι αφ ενός η ρήξη στην εικόνα/σκέψη-δράση, που υποδηλώνει τη ρήξη ανάμεσα στον άνθρωπο και τον κόσμο και, αφ ετέρου η εξάρθρωση του εσωτερικού μονόλογου ως περιγραφικού υλικού του σινεμά. 18 Αυτά τα δύο χαρακτηριστικά θα εξετάσουμε, πιο αναλυτικά, στη συνέχεια. Στο κλασικό σινεμά, δηλαδή στην εικόνα-κίνηση, μέσω της έμμεσης αναπαράστασης του χρόνου, το συνεχές συμφιλιώνεται με το ασυνεχές με τη μορφή λογικών σημείων και σύμφωνα με αρμονικές μαθηματικές σχέσεις. 19 Όταν στο μοντέρνο σινεμά ή στην εικόνα-χρόνο λέμε «το όλο είναι το έξω», δεν ενδιαφέρει η εσωτερική συνοχή των εικόνων, όπως στο κλασικό σινεμά, αλλά οι ρωγμές ανάμεσα στις εικόνες. Το κενό από το οποίο ανασύρεται και στο οποίο ξαναπέφτει η κάθε εικόνα. 20 Με αφετηρία τον Bergson, o Deleuze όταν μιλάει για χρονική έκφραση του όλου εννοεί όχι μια συγκροτημένη σε ενότητα σειρά σκέψεων, αλλά μια αέναη μεταμόρφωση της μιας σκέψης στην άλλη. 21 Ο Deleuze θεωρεί ότι μέσα από την εικόνα-χρόνο μπορεί ο σύγχρονος άνθρωπος να

17 17 ανακτήσει την πίστη του στον κόσμο: «η δύναμη της σκέψης παραχώρησε έδαφος, λοιπόν, σε μια μη-σκέψη μέσα στην σκέψη, σε ένα παράλογο που προσιδιάζει στη σκέψη, ένα σημείο του έξω πέρα από τον έξω κόσμο, αλλά ικανό να αποκαταστήσει την πίστη μας στον κόσμο». 22 Το παράλογο στο μη-αθροίσιμο του Orson Welles, στο ανεξήγητο του Alain Resnais, στο αδύνατο της Marguerite Duras, ή στο άμετρο του Jean-Luc Godard αποτελούν εκφράσεις αυτής της κατάστασης. 23 Η αλλαγή στην κατάσταση του όλου, έχει και μια άλλη συνέπεια: την εξάρθρωση του εσωτερικού μονόλογου. Σύμφωνα με τη μουσική σύλληψη του Eisenstein, ο εσωτερικός μονόλογος συνιστούσε ένα περιγραφικό υλικό με χαρακτηριστικά οπτικής και ηχητικής έκφρασης που συνδεόντουσαν μεταξύ τους με αρμονικές μουσικές σχέσεις και μεταφορές, ώστε, πέρα από διαφορές και αντιθέσεις, να δημιουργείται ένα όλο μεταξύ σκηνοθέτη, έργου και θεατή. 24 Στο μοντέρνο σινεμά, ο εσωτερικός μονόλογος παραχωρεί τη θέση του σε ανεξάρτητες ακολουθίες ασύνδετων μεταξύ τους εικόνων. Η Married Woman μπερδεύεται με τις σελίδες του περιοδικού που ξεφυλλίζει και με έναν κατάλογο ανταλλακτικών, ενώ ο εσωτερικός μονόλογος εκρήγνηται κάτω από την ομοιόμορφη φτώχεια εσωτερικού εξωτερικού. 25 Το νέο ψυχικό/πνευματικό αυτόματο της εικόνας-χρόνου, δεν συνίσταται πια κατά τον Deleuze σε «τέλειες και επιλυμένες αρμονίες, αλλά μόνο (σε) παράφωνα κουρδίσματα και παράλογες παύσεις, γιατί δεν υπάρχουν πλέον αρμονικές στην εικόνα, αλλά μόνον ασύνδετες τονικότητες που σχηματίζουν σειρές». 26 Έτσι στον Godard η ασύνδετη εικόνα (όρος του Artaud) γίνεται σειριακή και ατονική, με παράλογες παύσεις, παράφωνα κουρδίσματα και ασύνδετους όρους. 4. Συμπεράσματα Καταλήγοντας, θα θέλαμε να τονίσουμε ότι: Α.Ο κινηματογράφος τοσο για τον Benjamin όσο και για τον Deleuze δεν είναι μια μηχανή αναπαράστασης της πραγματικότητας με ρεαλιστικό τρόπο. Β. Οι έννοιες της εικόνας-κίνηση και της εικόνας-χρόνος του Deleuze παρουσιάζουν μεγάλη συγγένεια με την έννοια των διαλεκτικών εικόνων του Benjamin.

18 18 Γ. Τόσο ο Benjamin όσο και ο Deleuze αναφέρονται σε μια οπτική έννοια της γνωστικής διαδικασίας όσον αφορά τη διαδοχή των εικόνων σε ένα φιλμ, ανεξάρτητα από το ότι για τον Benjamin η κάμερα εισαγάγει τον θεατή στο οπτικό ασυνείδητο,όπως η ψυχανάλυση τον εισάγει στις ασύνειδες παρορμήσεις.με την εισαγωγή δε της γλώσσας της ψυχανάλυσης στην θεωρία των μέσων,ο Benjamin βρήκε στο οπτικό ασυνείδητο μια κατηγορία,η οποια αποτελεί την προυπόθεση της καταχώρησης της ιστορίας των μέσων στην ψυχαναλυτική θεωρία της μνήμης,μέσω μιας χρονικοποίησης της λεπτομέρειας στο σόκ καθώς και μέσω της επίδρασης των μέσων στο ασυνείδητο.στη συνεχεια, για τον Deleuze ο κινηματογράφος ως εικόνα-κίνηση συνιστά ένα ψυχικό/πνευματικό αυτόματο, που επιτρέπει στους ασυνείδητους μηχανισμούς της σκέψης να αναδυθούν στη συνείδηση. Δ. Στην εικόνα-χρόνο όμως, το όλο - πέρα από την ομαλή διαδοχή σκέψεων και την αρμονική με μαθηματικούς όρους σειρά οπτικοακουστικών εικόνων που χαρακτηρίζουν το κλασικό σινεμά ως απόρροια του shock - εκφράζεται μέσα από την αέναη μεταμόρφωση τόσο της σκέψης όσο και της εικόνας. Το μοντέρνο σινεμά όπως το συλλαμβάνει ο Deleuze ως εικόνα-χρόνο, αφορά ένα ψυχικό/πνευματικό αυτόματο, παράφωνο και χωρίς εσωτερική συνοχή, ικανό όμως να εκφράσει τη δύναμη του όλου, το γίγνεσθαι του κόσμου που αναδύεται καθ εαυτό ως χρόνος μέσα από τις ρωγμές της συνείδησης, και με αυτή την έννοια ικανό να αποκαταστήσει την πίστη μας στον κόσμο. Ε Τέλος,ο Benjamin πιστεύει ότι είναι δυνατόν να κινητοποιηθούν οι μάζες μέσω της τέχνης και ιδιαίτερα μέσω του κινηματογράφου.απέδειξε ότι το σόκ που προκαλεί η κινηματογραφική ταινία μπορεί να εκπληρώσει αυτόν τον σκοπό. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1. Gilles Deleuze, Cinema 1, L Image-Movement, Les Editions de Minuit, 1983; στην αγγλική γλώσσα πρωτοεκδόθηκε ως: Gilles Deleuze, Cinema 1, The Movement-Image (μετ. Hugh Tomlinson & Barbara Habberjam), UK: Athlone Press, Gilles Deleuze, Cinema 2, L image-temps, Les Editions de Minuit, 1985; στην αγγλική γλώσσα κυκλοφορεί ως: Gilles Deleuze, Cinema 2, The Time-Image (μετ. Hugh Tomlinson & Robert Galeta), Minnesota: The University of Minnesota Press, 2007(8 η έκδοση). 3. Βλέπε τη συλλογή κειμένων του Sergei Eisenstein: Sergei Eisenstein, Film Form, Essays in Film Theory, (επιμ. &μετ. Jay Leyda), London: Harcourt, Inc., Βλέπε ιδιαίτερα τα κεφάλαια: The principle of cinema and Japanese culture, The fourth dimension of cinema, Methods of Montage 1929, Film form: new problems.

19 4. Antonin Artaud, Selected Writings (επιμ. & εισαγ. Susan Sontag, μετ. Helen Weaver), Berkeley & Los Angeles: University of California Press, Μεταφρασμένο από το Γαλλικό: Antonin Artaud, Oeuvres completes, Paris: Gallimard, Elie Faure, Fonction du cinema, Paris: Editions d' histoire et d' art/librairie Plon, 1953, σελ. 56: Είναι στην πραγματικότητα ο υλικός αυτοματισμός του (του σινεμά) που γεννά μέσα σε αυτές τις εικόνες αυτό το νέο σύμπαν που αυτό (το σινεμά) σταδιακά επιβάλει στον διανοητικό μας αυτοματισμό. Όμοια στον Epstein ο αυτοματισμός της εικόνας έχει ως συνέπεια μια αυτοματική υποκειμενικότητα ικανή να ξεπεράσει την πραγματικότητα; Jean Epstein, Écrits sur le cinéma, 2 vol., Seghers, , σελ. 63. Βλέπε αναφορά σε: op. cit., Gilles Deleuze, Cinema 2, The Time-Image, σελ. 308, σημ Op. cit., Gilles Deleuze, Cinema 2, σελ Αρχικά, την έννοια του ψυχικού/πνευματικού αυτόματου ο Deleuze την πήρε από τη Διατριβή για τη Βελτίωση της Διάνοιας, του Spinoza. Στο βιβλίο του: Ο Εξπρεσιονισμός στη Φιλοσοφία. Spinoza, ο Deleuze εστιάζει το ενδιαφέρον του για τη σημασία που έχει ο όρος ψυχικό/πνευματικό αυτόματο στον Spinoza, σε δύο παράγοντες: το έμφυτο της σκέψης και τη θεωρία του παραλληλισμού. «Ψυχικό/πνευματικό αυτόματο», γράφει ο Deleuze ερμηνεύοντας τον Spinοza, «σημαίνει πρώτα απ όλα ότι μια ιδέα, καθ όσον είναι ένας τρόπος σκέψης, έχει το (ικανό και μορφικό) αίτιό της πουθενά αλλού παρά στην ιδιότητα της Σκέψης. Παράλληλα, οποιοδήποτε αντικείμενο έχει την ικανή και την μορφική του αιτία μόνον στην ιδιότητα της οποίας αποτελεί τρόπο έκφρασης και της οποίας την έννοια εμπλέκει.» Σε αναφορά με τον αυτοματισμό στον Spinoza, o Deleuze δίνει έμφαση στο ότι η αιτιότητα (τόσο ικανή και μορφική, όσο και τελική και υλική), αποκλείεται στη σχέση μεταξύ ιδέας και πράγματος. Η σειρά των ιδεών είναι ανεξάρτητη από τη σειρά των πραγμάτων και κατά συνέπεια η σειρά των εικόνων από τη σειρά των αντικειμένων, των πραγμάτων η των σωμάτων, η σειρά των λέξεων από τη σειρά των εικόνων και ούτω καθ εξής. Gilles Deleuze, Expressionism in Philosophy, Spinoza (μετ. M. Joughlin), N. Y.: Zone Books, 1990, σελ Ibid., Gilles Deleuze, Cinema 2, σελ Ibid., σελ Ibid., σελ Ibid., σελ Ibid., σελ Ibid., σελ Ibid., σελ. 264, Ibid., σελ Βλέπε συζήτηση σε: Reda Bensmaia, On the Spiritual Automaton, Space and Time in Modern Cinema According to Gilles Deleuze, που περιλαμβάνεται στο: Ian Buchanan & Gregg Lambert eds, Deleuze & Space, Edinburgh: Edinburgh University Press, 2005, σελ Ibid., σελ Ibid., σελ Ibid., σελ Ibid., σελ Ibid., σελ Βλέπε επίσης: op. cit., Eisenstein, κεφ. Methods of Montage σελ Ibid., σελ Gilles Deleuze, Bergsonism (μετ. H. Tomlinson & B. Habberjam), N. Y.: Zone Books, Ο Reda Bensmaia ονομάζει το νέο τύπο ψυχικού/πνευματικού αυτόματου που προτείνει ο Deleuze μέσα από την έννοια εικόνα-χρόνος Spiritual Automaton Transformer και το συνδέει με την έννοια σώμα χωρίς όργανa, που εισάγει ο Deleuze με βάση τον Artaud στο έργο του: The Logic of Sense (μετ. M Lester & C. Stivale), N. Y.: Columbia University Press, Βλέπε συζήτηση σε: op. cit., Reda Bensmaia, σελ. 149ff. Μπορούμε να προσθέσουμε ότι ο Διονυσιακός/Νιτσεικός κόσμος του αθώου παιχνιδιού, του διαμελισμού και των συνεχών μεταμορφώσεων αποτελεί το σταθερό υπόβαθρο στη σύλληψη του κόσμου ως όλου στο έργο του Deleuze. 22. Op. cit., Deleuze, Cinema 2, σελ Ibid., σελ Ibid., σελ Op. cit., Eisenstein, κεφ. Film Form: New Problems, σελ Ibid., σελ Ibid., σελ

20 20 ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗΣ Η ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ WALTER BENJAMIN ΜΕ ΤΟΝ GILLES DELEUZE ΣΤΟΝ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟ ΓΙΟΥΛΗ ΡΑΠΤΗ ΕΛΕΝΗ ΤΑΤΛΑ Η θεωρία των μέσων,όπως την διαπραγματεύεται ο Walter Benjamin αναφερόμενος στην φωτογραφία και στη συνέχεια στον κινηματογράφο,αποτελεί το σημείο εκκίνησης αυτής της μελέτης.πενήντα χρόνια μετά την συγγραφή του δοκιμίου του Benjamin, για τον κινηματογράφο,ο Gilles Deleuze προσεγγίζει το film και το ταξινομεί σε δύο κατηγορίες:την εικόνα-κίνηση και την εικόναχρόνο.είναι σημαντικό να τονιστεί ότι η εικόνα-χρόνος του Deleuze και η κριτική για την εικόνα-κίνηση δείχνουν εκπληκτικές ομοιότητες με την έννοια της διαλεκτικής εικόνας του Βenjamin. Στην προσπαθεια να συνδέσουμε τις απόψεις των δύο φιλοσόφων για την θεωρία του κινηματογράφου,διαπιστώνουμε ότι και οι δύο αναφέρονται σε μια οπτική έννοια της γνωστικής διαδικασίας,όσον αφορά τη διαδοχή των εικόνων σε ένα film.τόσο ο Benjamin όσο και ο Deleuze δεν συλλαμβάνουν τον κινηματογράφο ως μια μηχανή αναπαράστασης της πραγματικότητας με ρεαλιστικό τρόπο.για τον Benjamin, η camera εισάγει τον θεατή στο οπτικό ασύνειδο,όπως η ψυχανάλυση τον εισάγει στις ασυνείδητες παρορμήσεις.αντίστοιχα ο Deleuze συλλαμβάνει τον κινηματογράφο ως ένα ψυχικό αυτόματο,που επιτρέπει στους ασυνείδητους μηχανισμούς της σκέψης να αναδυθούν στην συνείδηση. Η παρούσα έρευνα επικεντρώνεται στην συγγένεια των κριτικών προσεγγισεων των δύο φιλοσόφων.

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων.

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Σκέψη και ονειροπόληση της μητέρας Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Ο Bion εμπνεόμενος από το άρθρο του Freud του 1911,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΑΝΑΛΥΤΙΚΉ ΣΚΈΨΗ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΌΤΗΤΑ 19-20 ΙΑΝΟΥΑΡΊΟΥ 2011

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΑΝΑΛΥΤΙΚΉ ΣΚΈΨΗ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΌΤΗΤΑ 19-20 ΙΑΝΟΥΑΡΊΟΥ 2011 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΑΝΑΛΥΤΙΚΉ ΣΚΈΨΗ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΌΤΗΤΑ 19-20 ΙΑΝΟΥΑΡΊΟΥ 2011 ΤΙΤΛΟΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΉ ΣΚΈΨΗ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΌΤΗΤΑ ΑNALYTICAL THOUGHT AND CREATIVITY Η διεπιστημονική προσέγγιση των αντικειμένων

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ.

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. 24 ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. Οι σκεπτικιστικές απόψεις υποχώρησαν στη συνέχεια και ως την εποχή της Αναγέννησης κυριάρχησε απόλυτα το αριστοτελικό μοντέλο. Η εκ νέου αμφιβολία για

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ «Πλάθω τις εικόνες μου χαράζοντας κατευθείαν πάνω στο υλικό μου, όπως ο ζωγράφος σχεδιάζει ή πλάθει τις εικόνες του πάνω στον καμβά.» Η Βίκυ Τσαλαματά γεννήθηκε στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού Σταύρος Κούλας Γραφίστας - Πώς ορίζεται το επάγγελμά σας, και ποιες είναι οι παραλλαγές του; H γραφιστική είναι ένα επάγγελμα που ορίζει τη σχέση του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

«Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας

«Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας «Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας θεατρικές ασκήσεις και δημιουργικές δραστηριότητες Συμπεριλαμβάνεται CD με φωτογραφικό υλικό Το πορτοκάλι με την περόνη: υλικό εργασίας θεατρικές ασκήσεις και

Διαβάστε περισσότερα

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις 1 Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις Βάια Δουδάκη Εχουν διατυπωθεί πολλοί ορισμοί οι οποίοι επιχειρούν να περιγράψουν ή να προσδιορίσουν τι συνιστά την παιδεία στα μέσα. Ενας γενικός ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΤΗΣ ΤΑΙΝΙΟΘΗΚΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΤΗΣ ΤΑΙΝΙΟΘΗΚΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΤΗΣ ΤΑΙΝΙΟΘΗΚΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Στην διάθεση του ανθρώπου να ανακαλύψει την αποτύπωση της κινούµενης εικόνας, κυρίαρχο ρόλο αποτέλεσε ο κόσµος των

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 Υπάρχουν άνθρωποι, δημιουργικοί, που λατρεύουν την τέχνη και διαθέτουν πολλά ταλέντα, χωρίς να είναι επαγγελματίες.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΛΕΝΗ ΝΙΝΑ-ΠΑΖΑΡΖΗ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1. Βήματα για την εκπόνηση εργασίας 1 ο -Επιλογή του Θέματος Είτε επιλέξει κάποιος το θέμα μόνος του είτε από λίστα θεμάτων του καθηγητή,πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι.

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. Ν.Α.Π. Θεατρικής Αγωγής Ορολογία: «Θεατρική Αγωγή αποτελεί η παιδαγωγική και κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

Πνευματικά Δικαιώματα και Ψηφιακή Πραγματικότητα

Πνευματικά Δικαιώματα και Ψηφιακή Πραγματικότητα Πνευματικά Δικαιώματα και Ψηφιακή Πραγματικότητα Τα πνευματικά δικαιώματα αποτελούν ένα πολύ σημαντικό θέμα που θα πρέπει να απασχολήσει σοβαρά έναν πολιτιστικό οργανισμό πριν αποφασίσει να εμπλακεί σε

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη σχεδίαση κινούμενων γραφικών

Εισαγωγή στη σχεδίαση κινούμενων γραφικών ΕΣΔ200 Δημιουργία Περιεχομένου ΙI Εισαγωγή στη σχεδίαση κινούμενων γραφικών Νικόλας Τσαπατσούλης Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Επικοινωνίας & Σπουδών Διαδικτύου Εισαγωγή Εφαρμογές Κύρια Χαρακτηριστικά Flash

Διαβάστε περισσότερα

Λεξικός δανεισμός και ειδικά λεξιλόγια Πρόταση για διαθεματική διδασκαλία

Λεξικός δανεισμός και ειδικά λεξιλόγια Πρόταση για διαθεματική διδασκαλία Λεξικός δανεισμός και ειδικά λεξιλόγια Πρόταση για διαθεματική διδασκαλία ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγικό μέρος 2. Ειδικά λεξιλόγια και λεξικός δανεισμός 2.1.Διδακτικές προτάσεις 3. Παράδειγμα διδακτικής εφαρμογής

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: "Winterbild"

Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: Winterbild Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: "Winterbild" Καλλιτεχνική ζωγραφική με τις νερομπογιές Κ12 Με την Pelikan η ζωγραφική γίνεται μια μοναδική εμπειρία: Αυτός είναι και ο λόγος για

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Athens by sound. Αθήνα, 22 Ιουλίου 2008. Δελτίο Τύπου

Athens by sound. Αθήνα, 22 Ιουλίου 2008. Δελτίο Τύπου Αθήνα, 22 Ιουλίου 2008 Δελτίο Τύπου Athens by sound Αρχιτεκτονική δεν είναι μόνο το κτισμένο. Αρχιτεκτονική συγκροτούν όλες οι ποιότητες του χώρου υλικές και άυλες. Η ατμόσφαιρα, οι ήχοι, οι μυρωδιές,

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ;

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Απάντηση: Η μορφή της αγοράς καθορίζεται από μια σειρά παραγόντων. Οι σπουδαιότεροι από τους παράγοντες αυτούς είναι οι εξής: Πρώτον, ο αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

[Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία]

[Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία] ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 16536 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΒΙΤΣΟΥ ΛΙΛΙΑΝΝΑ [Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία] Α. Η συγγραφέας αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7. Τρισδιάστατα Μοντέλα

Κεφάλαιο 7. Τρισδιάστατα Μοντέλα Κεφάλαιο 7. 7.1 ομές εδομένων για Γραφικά Υπολογιστών. Οι δομές δεδομένων αποτελούν αντικείμενο της επιστήμης υπολογιστών. Κατά συνέπεια πρέπει να γνωρίζουμε πώς οργανώνονται τα γεωμετρικά δεδομένα, προκειμένου

Διαβάστε περισσότερα

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater Διήμερο σεμινάριο Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία Bar theater & Γιατί η υποκριτική είναι Τέχνη Σάββατο και Κυριακή 19 και 20 Οκτωβρίου 2013 στην αίθουσα του ''Θυρεάτη''(παραπλεύρως Αφων Καρκούλη) Έναρξη

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Β ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 28-29 ΜΑΪΟΥ 2015

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Β ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 28-29 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Β ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 28-29 ΜΑΪΟΥ 2015 Ο β κύκλος του διήμερου καλλιτεχνικού, βιωματικού σεμιναρίου «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» πραγματοποιήθηκε στις 28 και 29

Διαβάστε περισσότερα

Περιοδικό Εκπαίδευση & Θέατρο

Περιοδικό Εκπαίδευση & Θέατρο Το άρθρο αυτό είναι ελεύθερα προσβάσιμο μέσω της ιστοσελίδας: www.theatroedu.gr Εκδότης: Πανελλήνιο Δίκτυο για το Θέατρο στην Εκπαίδευση Για παραγγελίες σε έντυπη μορφή όλων των βιβλίων: info@theatroedu.gr

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία

Εισαγωγή στην Ψυχολογία 1 Εισαγωγή στην Ψυχολογία ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 2 Θέµατα Ορισµού Η ψυχολογία είναι η επιστήµη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει την συµπεριφορά και της νοητικές διεργασίες κυρίως των ανθρώπων αλλά και των

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ 1 ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Κώστας Κύρος ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 1. Ανοίξτε το λογισμικό Google Earth και προσπαθήστε να εντοπίσετε τη θέση της Ευρώπης στη Γη. Κατόπιν για να

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ:

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ: Γλωσσάρι Αυτό το γλωσσάρι, παρέχει ορισμούς / εξηγήσεις για όλες τις λέξεις ή φράσεις που χρησιμοποιούνται στην έρευνα, οι οποίες επιλέχθηκαν από τους εταίρους από όλα τα κράτη μέλη της Ε.Ε., που ενδεχομένως

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΣΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ

ΑΠΟ ΤΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΣΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ Γράφοντας με την κάμερα μια διασκεδαστική πρόταση για τους μαθητές της Β Λυκείου Σε ένα λογοτεχνικό και σε ένα κινηματογραφικό έργο συναντάμε παραπλήσια μερικές φορές και ίδια στοιχεία. Προαπαιτούμενη

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική και Μαθηματικά!!!

Μουσική και Μαθηματικά!!! Μουσική και Μαθηματικά!!! Η μουσική είναι ίσως από τις τέχνες η πιο δεμένη με τα μαθηματικά, με τη μαθηματική σκέψη, από την ίδια τη φύση της. Η διατακτική δομή μπορεί να κατατάξει τα στοιχεία ενός συνόλου,

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές έννοιες και αρχές των Φυσικών Επιστημών Δ ι δ α κ τ ι κ έ ς ε ν ό τ η τ ε ς Τεχνικές διδασκαλίας

Βασικές έννοιες και αρχές των Φυσικών Επιστημών Δ ι δ α κ τ ι κ έ ς ε ν ό τ η τ ε ς Τεχνικές διδασκαλίας Α Τίτλος Προγράμματος Εκπαίδευσης Ενηλίκων Βασικές έννοιες και αρχές των Φυσικών Επιστημών Β Ομάδα Στόχος στην οποία απευθύνεται Το πρόγραμμα απευθύνεται σε αποφοίτους Γενικών / Τεχνικών Λυκείων, ΤΕΕ που

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗ

ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗ Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σας παρουσιάουμε μερικά βιβλία που έχουν σχέση με τη γραφή και την ψυχανάλυση. Γιατί τι άλλο είναι μια συνεδρία, από μία συν-γραφή σε διαρκή εξέλιξη; Ελπίζουμε να τα βρείτε ενδιαφέροντα.

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός

Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ RICHARD DAWKINS «ΤΗΕ GOD DELUSION» («Η ΠΕΡΙ ΘΕΟΥ ΑΥΤΑΠΑΤΗ») Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 08/07/2007 00:00 Του Π. Ν. ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΥ Η ανθρωπότητα και

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία;

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Δύσκολη ερώτηση Για την καλλιτεχνική μου δημιουργία δεν παίζει κανένα ρόλο. Αυτό που με πικραίνει είναι ότι έζησα την

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Στα 1849 ο Sir David Brewster περιγράφει τη μακροσκοπική μηχανή λήψης και παράγονται οι πρώτες στερεοσκοπικές φωτογραφίες (εικ. 5,6).

Στα 1849 ο Sir David Brewster περιγράφει τη μακροσκοπική μηχανή λήψης και παράγονται οι πρώτες στερεοσκοπικές φωτογραφίες (εικ. 5,6). ΣΤΕΡΕΟΣΚΟΠΙΑ Η στερεοσκοπία είναι μια τεχνική που δημιουργεί την ψευδαίσθηση του βάθους σε μια εικόνα. Στηρίζεται στο ότι η τρισδιάστατη φυσική όραση πραγματοποιείται διότι κάθε μάτι βλέπει το ίδιο αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ. 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας

ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ. 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας 1. Μια διαδεδομένη αντίληψη περί επιστήμης Γνώση / Κατανόηση των φαινομένων του φυσικού κόσμου

Διαβάστε περισσότερα

Ας έλθομε στο Ερέχθειον και στο προκείμενο βιβλίο.

Ας έλθομε στο Ερέχθειον και στο προκείμενο βιβλίο. Ομιλία του προέδρου της ΕΣΜΑ, Ομοτ. Καθ. ΕΜΠ Χαράλαμπου Μπούρα στην παρουσίαση της απόδοσης του έργου αποκατάστασης του Ερεχθείου 1979-1987. Μουσείο Ακρόπολης, 10.04.2013. Η Αποκατάσταση του Ερεχθείου,

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για τη Χρήση της Βάσης Δεδομένων

Οδηγίες για τη Χρήση της Βάσης Δεδομένων Οδηγίες για τη Χρήση της Βάσης Δεδομένων 518297-LLP-2011-IT-ERASMUS-FEXI Εισαγωγή Ο σκοπός αυτού του οδηγού είναι να παρουσιάσει το περιεχόμενο της βάσης δεδομένων των μεταφράσεων των οικονομικών που περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Λειτουργιών. τετράδιο 1

Διοίκηση Λειτουργιών. τετράδιο 1 Λορέντζος Χαζάπης Γιάννης Ζάραγκας Διοίκηση Λειτουργιών τα τετράδια μιας Οδύσσειας τετράδιο 1 Εισαγωγή στη διοίκηση των λειτουργιών Αθήνα 2012 τετράδιο 1 Εισαγωγή στη διοίκηση των λειτουργιών ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

3. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

3. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ . ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Έτος Ίδρυσης: 9 ΠΑΛΙΕΡΑΚΗ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (Α.Π.Θ.). Η κατά φύλο σύνθεση των μελών ΔΕΠ (Συνολικά στοιχεία). Κατανομή

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών Γ Οµάδα Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας 11ο Μάθηµα Διερεύνηση Προϋποθέσεων Διδασκαλίας - Α : Η θεωρία του Jean Piaget για τη νοητική ανάπτυξη του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΓΡΑΦΕΣ 2015-2016. User-Pc

ΕΓΓΡΑΦΕΣ 2015-2016. User-Pc ΕΓΓΡΑΦΕΣ 2015-2016 User-Pc Θ έ μ ι δ ο ς 9, Π α λ α ι ό Φ ά λ η ρ ο e - m a i l : b o r g i a s - @ o t e n e t. g r w w w. b o r g i a s - a r t. g r w w w. f a c e b o o k. c o m / b o r g i a s a r

Διαβάστε περισσότερα

Προσοχή. Ηπροσοχήείναιµία κεντρική λειτουργία του γνωστικού συστήµατος.

Προσοχή. Ηπροσοχήείναιµία κεντρική λειτουργία του γνωστικού συστήµατος. Προσοχή Ηπροσοχήείναιµία κεντρική λειτουργία του γνωστικού συστήµατος. Ηπροσοχήεµπλέκεται στην επιλογή των στοιχείων του περιβάλλοντος που επιθυµούµε να επεξεργαστούµε, και παράλληλα στην αγνόηση στοιχείων

Διαβάστε περισσότερα

Press Release June, 2013 1

Press Release June, 2013 1 1 Αυτό το καλοκαίρι, το νησί της Σάµου φιλοξενεί ένα σηµαντικό γεγονός του παγκόσµιου καλλιτεχνικού γίγνεσθαι. Από τις 20 Ιουλίου, η παραθαλάσσια κωµόπολη του Πυθαγορείου θα αποτελέσει το επίκεντρο της

Διαβάστε περισσότερα

THE JEWISH MUSEUM BERLIN

THE JEWISH MUSEUM BERLIN ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤ0ΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΟΠΤΙΚΟΑΚΟΥΣΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Γ.ΠΑΠΑΚΩΣΤΑΝΤΙΝΟΥ THE JEWISH MUSEUM BERLIN ΈΝΑ FILM ΤΩΝ: STAN NEUMANN KAI RICHARD COPANS

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Μια οµαδικοαναλυτική άποψη για την ιστορία και το χρόνο

Μια οµαδικοαναλυτική άποψη για την ιστορία και το χρόνο Η παρακάτω εργασία παρουσιάστηκε στο εισαγωγικό σεµινάριο στα οµαδικά δυναµικά στην Ελληνική Εταιρεία Οµαδικής Ανάλυσης και Ψυχοθεραπείας, τον Ιανουάριο του 2000. Στην οµάδα που συνεργάστηκε µαζί µου για

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ

ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ Η διάρθρωση των µαθηµάτων της δ/νσης φωτογραφίας, αποτελείται από οκτώ θεµατικές ενότητες: οι δύο, αφορούν ζητήµατα της στατικής/καλλιτεχνικής-φωτογραφίας (still-photography)

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ Μιχάλης Αρφαράς «ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ ΓΕΝΝΑΕΙ ΤΙΣ ΜΕΓΑΛΕΣ ΣΚΙΕΣ, Ο ΗΛΙΟΣ ΤΙΣ ΕΠΙΜΟΝΕΣ.» Η προσωπική διαδροµή του Μιχάλη Αρφαρά έχει να κάνει µε τη ΣΚΙΑ. Η γέννησή του σε µια χώρα σαν την Ελλάδα,

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Δρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύμβουλος κλάδου ΠΕ03 www.p-theodoropoulos.gr Περίληψη Στην εργασία αυτή επιχειρείται μια ερμηνεία της λογικής αλήθειας

Διαβάστε περισσότερα

Αφαίρεση και Γενίκευση στα Μαθηματικά

Αφαίρεση και Γενίκευση στα Μαθηματικά 1 Αφαίρεση και Γενίκευση στα Μαθηματικά Δρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύμβουλος κλάδου ΠΕ3 www.p-theodoropoulos.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην εργασία αυτή εξετάζεται εντός του πλαισίου της Διδακτικής των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «CINE ΔΡΑΣΕΙΣ» ΠΕΝΘΗΜΕΡΟ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΑΙΝΙΩΝ ΜΙΚΡΟΥ ΜΗΚΟΥΣ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΝΗΛΙΚΕΣ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «CINE ΔΡΑΣΕΙΣ» ΠΕΝΘΗΜΕΡΟ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΑΙΝΙΩΝ ΜΙΚΡΟΥ ΜΗΚΟΥΣ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΝΗΛΙΚΕΣ Αστική - Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία ημιουργική Ομάδα για την Ανάπτυξη της Οπτικοακουστικής Επικοινωνίας και Έκφρασηςτων Νέων Ανθρώπων ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «CINE ΔΡΑΣΕΙΣ» ΠΕΝΘΗΜΕΡΟ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή: ΑυτοοργΑνωση, AνΑδυση και ΠολυΠλοκοτητΑ κεφάλαιο 1: ΜοριΑκη BιολογιΑ και EΠιστηΜΕσ τησ ΠληροφοριΑσ

Εισαγωγή: ΑυτοοργΑνωση, AνΑδυση και ΠολυΠλοκοτητΑ κεφάλαιο 1: ΜοριΑκη BιολογιΑ και EΠιστηΜΕσ τησ ΠληροφοριΑσ Περιεχόμενα Περιεχόμενα Εισαγωγή: Αυτοοργάνωση, Aνάδυση και Πολυπλοκότητα... 15 Πώς μπορούν τα πράγματα να αυτοοργανώνονται;... 15 Προσπάθεια να δοθεί ένας προκαταρκτικός ορισμός της αυτοοργάνωσης...18

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ PROJECT

ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ PROJECT ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ PROJECT Βασιλίσιν Μιχάλης, Δέφτο Χριστίνα, Ιλινιούκ Ίον, Κάσα Μαρία, Κουζμίδου Ελένη, Λαμπαδάς Αλέξης, Μάνε Χρισόστομος, Μάρκο Χριστίνα, Μπάμπη Χριστίνα, Σακατελιάν Λίλιτ, Σαχμπαζίδου

Διαβάστε περισσότερα

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Εργασία στο πλαίσιο του Προγράμματος «Εισαγωγική Εκπαίδευση στην Ψυχαναλυτική Πράξη» ΕΠΕΚΕΙΝΑ Επιμέλεια: Αφροδίτη Στυλιαρά ψυχολόγος - Αγγελική Καραγιάννη ψυχολόγος. Εποπτεία:

Διαβάστε περισσότερα

16 Νοεμβρίου 2014-26 Απριλίου 2015. Θέατρο - Έφηβοι στη Στέγη. Γεωργία Μαυραγάνη & Ομάδα Happy End. Συγγρού Ι07. sgt.gr

16 Νοεμβρίου 2014-26 Απριλίου 2015. Θέατρο - Έφηβοι στη Στέγη. Γεωργία Μαυραγάνη & Ομάδα Happy End. Συγγρού Ι07. sgt.gr Θέατρο - Έφηβοι στη Στέγη 16 Νοεμβρίου 2014-26 Απριλίου 2015 Γεωργία Μαυραγάνη & Ομάδα Happy End Συγγρού Ι07 sgt.gr Θέατρο - Έφηβοι στη Στέγη Γεωργία Μαυραγάνη & Ομάδα Happy End Όχι αθώος πια 16 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Δυσδιάστατη κινηματική ανάλυση. Τσιόκανος Αθανάσιος, Επ. Καθηγητής Βιοκινητικής

Δυσδιάστατη κινηματική ανάλυση. Τσιόκανος Αθανάσιος, Επ. Καθηγητής Βιοκινητικής Δυσδιάστατη κινηματική ανάλυση Τσιόκανος Αθανάσιος, Επ. Καθηγητής Βιοκινητικής Θέματα προς ανάλυση Αντικείμενο της κινηματικής ανάλυσης Καταγραφή της κίνησης Ψηφιοποίηση Υπολογισμός δεδομένων Η δυνατότητα

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Συνδυαστική Απαρίθμηση Υπολογισμός αριθμού διαφορετικών αποτελεσμάτων πειράματος (με συνδυαστικά επιχειρήματα)

Συνδυαστική Απαρίθμηση Υπολογισμός αριθμού διαφορετικών αποτελεσμάτων πειράματος (με συνδυαστικά επιχειρήματα) Συνδυαστική Απαρίθμηση Υπολογισμός αριθμού διαφορετικών αποτελεσμάτων πειράματος (με συνδυαστικά επιχειρήματα) Πείραμα: διαδικασία που παράγει πεπερασμένο σύνολο αποτελεσμάτων Πληθικός αριθμός συνόλου

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΑΦΑΙΡΕΣΗ ΥΛΙΚΟΥ

ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΑΦΑΙΡΕΣΗ ΥΛΙΚΟΥ 19 Γ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΑΦΑΙΡΕΣΗ ΥΛΙΚΟΥ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι βασικότερες κατεργασίες με αφαίρεση υλικού και οι εργαλειομηχανές στις οποίες γίνονται οι αντίστοιχες κατεργασίες, είναι : Κατεργασία Τόρνευση Φραιζάρισμα

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ &

ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ Τι είναι αρχείο; Ποιες είναι οι προϋποθέσεις για να χαρακτηρίσουμε μια πληροφορία ως αρχειακή; Τι είναι αρχειονομία; Ποιος είναι ο αρχειονόμος;

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικό Κέντρο Λεμεσού Νέες προοπτικές στην αρχειακή και ιστορική έρευνα

Ερευνητικό Κέντρο Λεμεσού Νέες προοπτικές στην αρχειακή και ιστορική έρευνα Νέες προοπτικές στην αρχειακή και ιστορική έρευνα Με την έναρξη των εργασιών του Παττίχειου Δημοτικού Μουσείου, Ιστορικού Αρχείου και Κέντρου Μελετών Λεμεσού στην ανακαινισμένη πρώην Οικία Έπαρχου, ο Δήμος

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ I Β Ενιαίου Λυκείου. (μάθημα ενδιαφέροντος)

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ I Β Ενιαίου Λυκείου. (μάθημα ενδιαφέροντος) ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ I Β Ενιαίου Λυκείου (μάθημα ενδιαφέροντος) 1 ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Με τη διδασκαλία του μαθήματος επιδιώκεται η μύηση των μαθητών στον κόσμο της φωτογραφίας ώστε να: 1. Αντιλαμβάνονται οι

Διαβάστε περισσότερα

1. ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

1. ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ . ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Έτος Ίδρυσης: 7 ΑΛΕΞΙΟΥ ΑΓΓΕΛΙΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Η ΚΑΤΑ ΦΥΛΟ ΣΥΝΘΕΣΗ ΔΕΠ (ΣΥΝΟΛΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ).... ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΔΕΠ ΚΑΤΑ ΦΥΛΟ ΚΑΙ ΒΑΘΜΙΔΑ (ΣΥΝΟΛΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ)....

Διαβάστε περισσότερα

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης 1 ηµ. Τζωρτζόπουλος ρ. Φιλοσοφίας Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ02 Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης Αριστοτέλης Ενότητα 15η 1. Μετάφραση Γι αυτόν που ασχολείται µε το σύστηµα διακυβέρνησης, πιο ειδικά µε

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Γκαραγκάνη Αγγελική, kikigarag@gmail.com Φούκα Παρασκευή pfouka@sch.gr. 1. Τίτλος διδακτικού σεναρίου «Γνωρίζω τη Μινωϊκή Κρήτη»

Γκαραγκάνη Αγγελική, kikigarag@gmail.com Φούκα Παρασκευή pfouka@sch.gr. 1. Τίτλος διδακτικού σεναρίου «Γνωρίζω τη Μινωϊκή Κρήτη» 1. Τίτλος διδακτικού σεναρίου «Γνωρίζω τη Μινωϊκή Κρήτη» Κεφάλαιο: Μινωϊκός πολιτισµός (Ιστορία Γ ηµοτικού) Ενότητες: Το ανάκτορο της Κνωσού Καθηµερινή ζωή των Μινωϊτών Η τέχνη των Μινωϊτών 2. Εµπλεκόµενες

Διαβάστε περισσότερα

Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο

Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο Σκοπός Σκοπός του κεφαλαίου αυτού είναι να γνωρίσουν οι μαθητές τα υλικά που χρειάζονται για το ελεύθερο σχέδιο και τον τρόπο που θα τα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΟΡΙΟ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΞ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΚΑΙ ΕΚ ΔΕΞΙΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΚΟΥΤΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΕΛΠ22 ΤΡΙΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΟΤΥΠΗ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΕΛΠ22 ΤΡΙΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΟΤΥΠΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΕΛΠ22 ΤΡΙΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΟΤΥΠΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... 2 Εισαγωγή... 3 Οι αρχές του σύμπαντος κατά τον Αριστοτέλη... 3 Ο υποσελήνιος χώρος... 3 Ο χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές Οδηγίες. προς τον / την εκπαιδευτικό

Γενικές Οδηγίες. προς τον / την εκπαιδευτικό Γενικές Οδηγίες προς τον / την εκπαιδευτικό 1 Γενικές Οδηγίες προς τον / την εκπαιδευτικό Τα δύο τεύχη Ιστορίας-Γεωγραφίας αποτελούν δειγματικές διδακτικές ενότητες οι οποίες μπορούν να μυήσουν αποτελεσματικά

Διαβάστε περισσότερα