Θέσεις γιά τή Φιλοσοφία τής Ιστορίας. Ό Σουρρεαλισμός. Γιά τήν εικόνα τοϋ Προύστ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Θέσεις γιά τή Φιλοσοφία τής Ιστορίας. Ό Σουρρεαλισμός. Γιά τήν εικόνα τοϋ Προύστ"

Transcript

1

2

3

4 Θέσεις γιά τή Φιλοσοφία τής Ιστορίας Ό Σουρρεαλισμός Γιά τήν εικόνα τοϋ Προύστ

5 Τ ίτλο ς πρω τοτύπου «Liber den Begriff der Geschichte» «Der Siirrealismus» «Zum Bilde Proust» Μ ετάφραση ά π ό τά γερ μ α νικ ά : Μ η νά ς Π α ρ ά σ χη ς C o p y rig h t γιά τήν ελληνική γλω σσά Ε Κ Δ Ο ΣΕΙΣ Ο Υ ΤΟ Π ΙΑ Ν ικ ητα ρά Α θήνα, τηλ

6 ΒΑΛΤΕΡ ΜΠΕΝΓΙΑΜΙΝ ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Ο ΣΟΥΡΡΕΑΛΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΠΡΟΥΣΤ Μι.ταφμαηη: Μ ηνάς Ιίαμάσχης ΚΚ\ΟΐΚΙ1. ()\ ΙΟ ΙΙΙΛ \(-)Η \Λ 1983

7

8 ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Πρέπει, λένε, νά έχει ύπάρξει ένας αύτόματος μηχανι- 3μός πού νά είναι κατασκευασμένος έτσι, ώστε νά άπαντά σέ κάθε κίνηση ένός σκακιστή μέ μιά άντίθετη κίνηση, πού νά τοΰ έξασφαλίζει τή νίκη τής παρτίδας. Μιά κούκλα μέ τουρκική στολή, στό στόμα ένα ναργιλέ, καθόταν μπροστά στή σκακιέρα, πού στηριζόταν σέ ένα ά- πλόχωρο τραπέζι. Μέ ένα σύστημα καθρεπτών δημιουργόταν ή ψευδαίσθηση,πώς ήταν αύτό τό τραπέζι διαφανές άπό δλες τίς πλευρές. Στήν πραγματικότητα καθόταν έκεΐ μέσα ένας καμπούρης νάνος, πού ήταν πρωταθλητής στό σκάκι καί κατεύθυνε τό χέρι τής κούκλας μέ νήματα. Μπορούμε νά φανταστούμε ένα άντίστοιχο αυτού τού μηχανισμού στή φιλοσοφία. Είναι άπαραίτητο νά κερδίζει πάντοτε ή κούκλα, πού όνομάζεται «ίστόρικός Ολισμός». Μπορεΐ αυτή δίχως άλλο νά άντιμετωπίσει ό- ποιονδήποτε, δταν δέχεται τίς ύπηρεσίες τής θεολογίας, ή όποία, όπως ξέρουμε, είναι σήμερα κοντή καί κακόμορφη καί δέν τής παρέχεται όπωσδήποτε καμιά δυνατότητα νά προβάλει στό προσκήνιο. 7

9 II «Στά πιό άξιοσημείωτα χαρακτηριστικά τής άνθρώπινηζ ψυχής», λέει ό Lotze, «συγκαταλέγεται... δίπλα στήν τόσο μεγάλη φιλαυτία σέ έπιμέρους ζητήματα, ή γενική έλλειψη φθόνου κάθε παρόντος άπέναντι στό μέλλον του». Αυτός ό συλλογισμός όδηγεΐ στό συμπέρασμα, πώς ή εικόνα, πού διατηρούμε γιά τήν ευτυχία, είναι διαποτισμένη άπό τό χρώμα τοΰ χρόνου, στόν όποιο μάς παρέπεμψε κάποτε ή ροή τής Ιδιας τής ύπαρξής μας. Εύτυχία, πού θά μπορούσε νά μας προκαλέσει φθόνο, υπάρχει μόνο στόν άέρα, πού έχουμε άναπνεύσει, μέ άνθρώπους, στούς όποιους θά μπορούσαμε νά μιλήσουμε, μέ γυναίκες, πού θά μπορούσαν νά μας δοθούν. ΑΙωρεΐται μέ άλλα λόγια άδιάρρηκτα συνδεδεμένη μέ τήν παράσταση τής ευτυχίας έκείνη τής άπολύτρωσης. Τό ίδιο συμβαίνει μέ τήν παράσταση τού παρελθόντος, τήν όποία οίκειοποιεΐται ή Ιστορία. Τό παρελθόν φέρνει μαζί του ένα μυστικό δείκτη, μέ τόν όποιο παραπέμπεται στήν άπολύτρωση. Δέν μάς άγγίζει μήπως κι έμάς μιά πνοή τού άέρα, πού περιέβαλε τούς προηγούμενους μας; Δέν υπάρχει στίς φωνές, πού φθάνουν στά αύτιά μας, μιά ήχώ φωνών, πού έχουν πιά σιωπήσει; Δέν έχουν οΐ γυναίκες, γιά τίς ό ποιες ένδιαφερόμαστε, άδελφές, πού δέν τίς γνώρισαν καλύτερα; "Αν είναι έτσι, ύπάρχει τότε μιά μυστική συμφωνία μεταξύ τών γενεών πού πέρασαν καί τής δικής μας. Ή άφιξή μας στή γή ήταν τότε άναμενόμενη. Μάς έ χει δοθεί τότε σά χάρισμα, δπως σέ κάθε γενιά πού προηγήθηκε, μιά άσθενική μεσιανική δύναμη, γιά τήν όποία έ- γείρει τό παρελθόν άξιώσεις. Αύτές οί άξιώσεις δέν είναι δυνατό νά Ικανοποιηθούν μέ φθηνό τίμημα. "Εχει γι αύτό γνώση ό Ιστορικός ύλιστής. III Ό χρονικογράφος, πού άφηγεΐται τά περιστατικά, χωρίς νά κάνει διάκριση μεγάλων καί μικρών, ένεργεΐ σύμφωνα μέ τήν άρχή, πώς ότιδήποτε έχει συμβεΐ κάποτε, δέν μπορεΐ νά θεωρηθεί χαμένο γιά τήν Ιστορία. Αλλά μόνον ή άπολυτρωμένη άνθρωπότητα είναι βέβαια σέ θέ- 8

10 ση νά δεχτεί όλοκληρωτικά τό παρελθόν της. Πού σημαίνει: μόνο στήν άπολυτρωμένη άνθρωπότητα είναι δυνατό νά άποδοθεϊ κατά λέξη τό παρελθόν της στήν κάθε στιγμή του. Κάθε στιγμή, πού έχει βιώσει, γίνεται μιά citation k Γ ordre du jour - πού είναι άκριβώς ή ήμέρα τής Κρίσης. IV Κοιτάξτε πρώτα γιά τρόφιμα και ρουχισμό, δικό σας ύστερα τό Έπουράνιο Βασίλειο άπό μόνο του. Hegel, 1807 Ή ταξική πάλη, τήν όποία δέν χάνει άπό τά μάτια του κάθε Ιστορικός έπηρεασμένος άπό τή θεωρία τού Marx, είναι μιά πάλη γιά πράγματα άνεπεξέργαστα καί ύλικά, χωρίς τά όποια είναι άδύνατο νά υπάρξουν έκλεπτυσμένα καί πνευματικά. Τά τελευταία έχουν, παρ δλα αύτά, μιά διαφορετική παρουσία στήν ταξική πάλη άπό τήν άντίληψη μιας λείας, πού πέφτει στά χέρια τού νικητή. Εκδηλώνονται σ αυτή τήν πάλη σάν πεποίθηση, σάν θάρρος, σάν χιούμορ, σάν έπιτηδειότητα, σάν σταθερότητα καί έπενεργοΰν βαθιά πίσω στό χρόνο. Θέτουν όλοένα άπ τήν άρχή σέ άμφισβήτηση κάθε νίκη, πού έπιτυγχάνουν οΐ κυρίαρχοι. Σάν λουλούδια πού γυρίζουν τούς κάλυκές τους πρός τόν ήλιο, έτσι προσπαθούν, χάρη σ έ ναν ήλιοτροπισμό μυστικής φύσης, νά στραφούν τά περασμένα πρός έκεϊνο τόν ήλιο, πού άνατέλλει στόν ούρα νό τής Ιστορίας. Ό Ιστορικός υλιστής πρέπει νά είνα γνώστης αύτής τής πιό άφανοΰς μεταβολής. V Ή αύθεντική εικόνα τοΰ παρελθόντος γλιστρά φευγαλέα. Τό παρελθόν μπορεΐ νά συλληφθεΐ μόνο σάν εικόνα, πού χάνεται μιά γιά πάντα άπό τόν όρίζοντα άστράφτοντας τή στιγμή άκριβώς τής άναγνώρισής του. «'Η άλήθεια δέν θά μάς ξεφύγει» - τά λόγια αύτά, γραμμένα άπό τόν G ottfried Keller, έντοπίζουν μέ άκρίβεια τό σημείο τομής τής Ιστορικής άπεικόνισης τοΰ ίστορικισμοΰ άπό 9

11 τόν Ιστορικό ύλισμό. Γιατί πρόκειται γιά μιά άνεπανάληπτη εικόνα τοΰ παρελθόντος, ή όποια άπειλεΐ μέ έξαφάνιση μπροστά σέ κάθε παρόν, πού δέν άναγνωρίζεται άναφορικά μ αύτήν. VI 'Ιστορική σύνθεση τοΰ παρελθόντος δέν σημαίνει άναγνώρισή του «μέ τόν τρόπο πού ύπήρξε πραγματικά». Σημαίνει συγκράτηση μιας μνήμης, καθώς άστράφτει τή στιγμή τοΰ κινδύνου. Προσπαθεί γι αύτό τό λόγο 6 Ιστορικός Ολισμός νά συλλάβει μιά εικόνα τοΰ παρελθόντος, καθώς εμφανίζεται αύτή άπροσδόκητα στό Ιστορικό ύ- ποκείμενο τή στιγμή τοΰ κινδύνου. Ό κίνδυνος άπειλεΐ καί τή συνέχιση τής παράδοσης καί τούς παραλήπτες της. Εϊναι καί γιά τούς δύο ό ίδιος: νά γίνουν δργανα τής κυρίαρχης τάξης. Σέ κάθε εποχή πρέπει νά έπιδιώκεται ή έκ νέου άπόσπαση τής παράδοσης άπό τόν κονφορμισμό, πού είναι έτοιμος νά τήν καταδυναστεύσει. Γιατί 6 Μεσίας δέν έρχεται μόνο σάν λυτρωτής, άλλά καί σάν νικητής τοΰ Αντίχριστου. Τό χάρισμα νά άναζωπυρώνει τή σπίθα τής έλπίδας στό παρελθόν έχει έκεϊνος μό\ο ό Ι στορικός, πού έχει τήν πεποίθηση, δτι καί οΐ νεκροί άκόμα δέν θά είναι άσφαλεΐς άπό τόν έχθρό, στήν περίπτωση πού θά νικήσει. Καί δέν έχει πάψει αύτός 6 έχθρός νά νικά. VII Συλλογιστείτε το σκοτάδι και την παγώνια Ιτην κοιλάδα έτουτη, πού ήχεΐ απ' τούς θρήνους Brecht, Η όπερα τής πενταρας Ό Fustel de C oulanges συνιστά στόν ιστορικό, πού θέλει νά ξαναζήσει μιά εποχή, πώς πρέπει νά βγάλει άπ τό μυαλό του δλα δσα γνωρίζει άπό τή μετέπειτα έξέλιξη τής ιστορίας. Δέν υπάρχει καλύτερος τρόπος χαρακτηρισμού τής μεθόδου, μέ τήν δποία ήρθε σέ ρήξη 6 Ιστορικός υλισμός. Ά ποτελεΐ μιά διαδικασία έσωτερίκευσης μέ ά- φετηρία τή νωθρότητα τής καρδιάς, τήν άκηδία, ή δποία δέν έχει τό θάρρος νά συλλάβει τήν αυθεντική ιστορική 10

12 εικόνα, πού άστραφτει φευγαλέα. Θεωρούνταν αυτή άπό τούς θεολόγους τοΰ μεσαίωνα ή πηγή τής θλίψης. Ό Flaubert, πού τοΰ είχε γίνει οίκεία, γράφει: «Peu de g en s devineront com bien il a fallu fetre triste pour ressu sciter C arthage»*.'η φύση αυτής τής θλίψης γίνεται σαφέστερη, δταν τίθεται τό έρώτημα, ποιόν λοιπόν έσωτερικεύει στ άλήθεια ό χρονικογράφος τοΰ ίστορικισμού. Ή άπάντηση είναι: άναμφισβήτητα τό νικητή. Ά λλά οί έκάστοτε κυρίαρχοι είναι οί κληρονόμοι δλων, δσων νίκησαν κατά τό παρελθόν. 'Η έσωτερίκευση τοΰ νικητή ά- ποβαίνει έτσι κάθε φορά πρός δφελος τών έκάστοτε κυρίαρχων. Ά ρκοϋν λοιπόν τά παραπάνω στόν Ιστορικό ύ- λιστή. "Οποιοι κέρδισαν μέχρι σήμερα τή νίκη, συμβαδίζουν στή θριαμβευτική πομπή, πού μεταφέρει τούς σημερινούς κυρίαρχους πάνω άπό τούς υποταγμένους. Τά λάφυρα συνοδεύουν, δπως συνηθίζεται πάντοτε, τή θριαμβευτική πομπή. Χαρακτηρίζονται αύτά σάν πολιτιστικά άγαθά. Θά συναντήσουν στό πρόσωπο τοΰ ιστορικού υλιστή έναν άποστασιοποιημένο παρατηρητή. Γιατί τά πολιτιστικά άγαθά πού υποπίπτουν στήν άντίληψή του έχουν γι αυτόν χωρίς εξαίρεση μιά καταγωγή, πού δέν μπορεΐ νά τή σκέφτεται δίχως φρίκη. Δέν όφείλουν τήν ύπαρξή τους μόνο στόν κόπο τών μεγαλοφυιών, πού τά δημιούργησαν, άλλά καί στήν άνώνυμη βαριά αναγκαστική έργασία τών συγχρόνων τους. Δέν υπάρχει ποτέ τεκμήριο τού πολιτισμού, πού νά μήν είναι ταυτόχρονα τεκμήριο βαρβαρότητας. Κι δπως δέν στερείται αύτό τό ίδιο βαρβαρότητας, έτσι καί ή διαδικασία τής παράδοσης, μέ τήν όποία μεταφέρεται άπό τή μιά γενιά στήν άλλη. Τήν αποποιείται γι αύτό τό λόγο ό ιστορικός υλιστής στό μέτρο τού δυνατού. Θεωρεί καθήκον του τήν ενάντια στό ρεύμα κάθαρση τής ιστορίας. VIII Ή παράδοση τών καταπιεσμένων μάς διδάσκει, πώς ή «κατάσταση έκτάκτου ανάγκης», πού ζούμε, άποτελεΐ τόν κανόνα. Οφείλουμε νά προσεγγίσουμε μιά άντίληψη τής ιστορίας, πού νά αντιστοιχεί στό παραπάνω. Θά άν- * Ελάχιστοι άνθρωποι θά μαντέψουν, πόσο χρειάστηκε νά είναι κανείς OXimuevoc γιά νά άναστηθεΐ ή Καρχηδόνα.(σ.τ.μ.) II

13 τιμετωπίσουμε τότε σάν καθήκον τήν προώθηση τής πραγματικής κατάστασης έκτάκτου άνάγκης' καί θά βελτιωθεί έτσι ή θέση μας στόν άγώνα κατά τοΰ φασισμού. Οί προοπτικές τοΰ τελευταίου συνίστανται καί στό δτι θεωρείται έν όνόματι τής προόδου άπό τούς άντιπάλους του σάν Ιστορικό μέτρο. Ή άπορία, γιά τό πώς τά πράγματα πού ζοΰμε είναι «άκόμα» καί στόν είκοστό αιώνα δυνατά, δέν είναι φιλοσοφική. Δέν άποτελεΐ τήν ά- φετηρία μιάς γνώσης, παρά έκείνης μόνον, πώς ή άντίληψη τής Ιστορίας, άπό τήν όποία κατάγεται, δέν εύσταθεΐ. IX Γιά πέταγμα ή φτερουγα μου άνοιχτή Οά γύριζα ευχαρίστως πίσω γιατί ατελείωτη άν είχα τη ζωη γραφτό μου θα 'ταν ν άτυχήαω. Gerhard Scholem, Χαιρετισμός του Angelus Υπάρχει ένας πίνακας τοΰ Klee μέ τό όνομα Angelus Novus. 'Απεικονίζεται έκεΐ ένας άγγελος, πού φαίνεται έ τοιμος νά άπομακρυνθεΐ άπό κάτι, δπου μένει προσηλωμένο τό βλέμμα του. Διάπλατα τά μάτια του, άνοικτό τό στόμα καί τεντωμένες οί φτεροΰγες του. Έ τ σ ι πρέπει νά είναι καί ό άγγελος τής Ιστορίας. Στραμμένο τό πρόσωπό του πρός τό παρελθόν. "Οπου έμφανίζεται σ 'έμά ς μιά ά- λυσίδα γεγονότων, διακρίνει αύτός μιά καί μοναδική καταστροφή, πού συσσωρεύει άδιάκοπα έρείπια έπί έρειιιίων καί τά έκσφενδονίζει μπροστά στά πόδια του. Θέλει αύτός νά σταθεί, νά ξυπνήσει τούς νεκρούς καί νά στήσει τά χαλάσματα. Μιά θύελλα σηκώνεται δμως άπό τή μεριά τοΰ Παράδεισου κι άδράχνει τίς φτεροΰγες του καί είναι τόσο δυνατή, πού δέν μπορεΐ πιά ό άγγελος νά τίς κλείσει. Τόν ώθεΐ αύτή ή θύελλα άσταμάτητα πρός τό μέλλον, στό όποιο στρέφει τήν πλάτη, ένώ ό σωρός άπό τά έρείπια φθάνει μπροστά του ώς τόν ούρανό. "Ο,τι άποκαλοΰμε έμεΐς πρόοδο, είναι αύτή ή θύελλα. X Τά θέματα, πού ύποδείκνυαν οί μοναστηριακοί κανό 12

14 νες στούς καλόγερους γιά περισυλλογή, άπέβλεπαν στήν άποστροφή άπό τόν κόσμο καί τή ροή του. Ή σειρά των σκέψεων, πού άκολουθοΰμε Εδώ, πρόκυψε άπό μιά παρόμοια παρακίνηση. Ά ποσκοπεΐ, σέ μιά στιγμή πού Εχουν ύποταχθεϊ οΐ πολιτικοί, στούς όποιους στήριζαν oi Εχθροί τοΰ φασισμοϋ τίς Ελπίδες τους, καί oi όποιοι Επικυρώνουν τήν ήττα τους μέ τήν προδοσία τών Ιδιων τών ιδανικών τους, στήν άπεμπλοκή τοΰ πολιτικού άνθρώπου άπό τά δίχτυα, δπου παγιδεύτηκε άπό έκείνους. Ό συλλογισμός Εχει σάν άφετηρία, τό δτι ή άκαμπτη πίστη αυτών τών πολιτικών στήν πρόοδο, ή Εμπιστοσύνη στή «μαζική βάση» τους καί τέλος ή δουλική Ενταξή τους σ Εναν άνεξέλεγκτο μηχανισμό άποτέλεσαν τρεις δψεις τοΰ Ιδιου πράγματος. Προσπαθεί νά δώσει μιά Ιδέα γιά τό πόσο ά- κριβά θά πληρώσει ή Εθισμένη σκέψη μας μιά άντίληψη τής Ιστορίας, πού άποφεύγει κάθε σύμπλευση μέ Εκείνη, στήν όποια Εμμένουν άκόμα oi παραπάνω πολιτικοί. XI Ό κονφορμισμός, μέ τόν όποιο ήταν ευθύς Εξαρχής Ε ξοικειωμένη ή σοσιαλδημοκρατία, δέν Εχει τίς διακλαδώσεις του μόνο στήν πολιτική τακτική της, άλλά καί στίς οίκονομικές της άντιλήψεις. Ά ποτελεΐ τήν αιτία τής μετέπειτα κατάρρευσης. Τίποτε δέν Εχει διαφθείρει τή γερμανική Εργατική τάξη σέ τόσο μεγάλο βαθμό, δσο ή άποψη, πώς αύτή πλέει μέ τό ρεύμα. Ή τεχνική Εξέλιξη θεωρούνταν τό Επικλινές τοΰ ρεύματος, μέ τό όποιο νόμιζε δτι έπλεε. Ά π ό κεΐ δέν χρειαζόταν παρά ένα μόνο βήμα γιά τήν αυταπάτη, πώς ή δουλειά στό Εργοστάσιο, Ενταγμένη μέσα στήν πορεία τής τεχνικής Εξέλιξης, συνιστά μιά πολιτική προσφορά. 'Η παλιά προτεσταντική ή- θική τής Εργώσίας άναβίωνε μέ κοσμική μορφή στούς γερμανούς Εργάτες. Στό Πρόγραμμα τής G otha διακρίνονται ήδη τά Ιχνη αυτής τής περιπλοκής. Ή Εργασία ό- ρίζεται Εκεί σάν «ή πηγή κάθε πλούτου καί κάθε πολιτισμού». Μέ κακές προαισθήσεις, άντιπαραθέτει ό Marx στό σημείο αύτό, δτι ό άνθρωπος, πού δέν έχει καμιά Ι διοκτησία Εκτός άπό τήν Εργατική δύναμή του, «άναγκάζεται νά είναι δοΰλος τών άλλων άνθρώπων, πού γίνονται ιδιοκτήτες...». Ή σύγχυση συνεχίζει παρ δλα αυτά νά έ- πεκτείνεται, καί πολύ σύντομα διακηρύσσει ό Josef 13

15 Dietzgen: «Εργασία είναι τό δνομα τοΰ Σωτήρα τής σύγχρονης έποχής... Στή βελτίωση... τής έργασίας... συνίσταται ό πλούτος, πού μπορεΐ σήμερα νά άποφέρει, δσα μέχρι τώρα κανένας λυτρωτής». Αύτή ή χυδαία μαρξιστική άντίληψη, γιά τό τί είναι ή έργασία, δέν άντέχει καί πολύ μπροστά στό έρώτημα, τοΰ πώς μπορούν οί έργάτες νά έπωφεληθοΰν τοΰ προϊόντος τους, έφ δσον δέν τό έ χουν στή διάθεσή τους. Αύτή έχει τήν πρόθεση νά άναγνωρίσει μόνον τίς προόδους τής κυριαρχίας πάνω στή φύση καί δχι τίς όπισθοδρομήσεις της κοινωνίας' άποκαλύπτειήδη τά τεχνοκρατικά χαρακτηριστικά, πού θά συναντήσουμε άργότερα στό φασισμό. Σ αύτά συμπεριλαμβάνετε μιά άντίληψη τής φύσης, ή όποία διαφοροποιείται μέ κακούς οιωνούς άπό έκείνη τών σοσιαλιστικών ουτοπιών, πού προηγήθηκαν τής έπανάστασης τοΰ Ή έργασία, δπως γίνεται πλέον άντιληπτή, έχει σάν κατάληξη τήν Εκμετάλλευση της φύσης, ή όποία άντιπαρατίθεται μέάφελή ικανοποίηση στήν έκμετάλλευση τοΰ προλεταριάτου. Συγκρινόμενες μ αύτή τή θετικιστική σύλληψη, καταδεικνύουν οί φανταστικές έπινοήσας, πού έδωσαν τόσο άφθονο Ολικό γιά τό χλευασμό ένός Fourier, τό έκπληκτικά υγιές περιεχόμενό τους. Μιά άριστοτεχνική κοινωνική έργασία θά έπρεπε, σύμφωνα μέ τόν Fourier, νά έχει σάν άποτέλεσμα τό φωτισμό της γήινης νύχτας άπό τέσσερα φεγγάρια, τήν άζόσυρση τών πάγων άπό τούς πόλους, τήν άφαλάτωση τοΰ νεροδ τής θάλασσας καί τήν υπαγωγή τών άρπακτικών ζώων στήν ύπηρεσία τοΰ άνθρώπου. Ό λα αύτά άπεικονίζουν μιά έργασία, ή όποία, στοχεύοντας πολύ πέρα άπό τήν έκμετάλλευση τής φύσης, είναι Ικανή νά τήν άποδεσμεύσει ά πό τά κάθε λογής πλάσματα, πού κοιμούνται στήν άγκαλιά της. Στήν έκχυδαϊσμένη άντίληψη τής έργασίας συγκαταλέγεται σάν συμπλήρωμά της έκείνη ή φύση, πού σύμφωνα μέ τήν έκφραση τοΰ Dietzgen, «ύπάρχει έκεΐ δωρεάν». XII Χρειαζόμαστε μιά ιστορία, μέ διαφορετικό δμως τρόπο, άπ δτι τήν χρειάζεται δ κακομαθημένος κηφήνας στόν κήπο τής γνώσης. N ietzsche, Για να όψέ.) Η και τά μειονεκτήματα τής ιστορίας στη ζωή. 14

16 'Υποκείμενο της Ιστορικής γνώσης είναι ή ίδια ή μαχόμενη, καταπιεσμένη τάξη. Ετόν Marx έμφανίζεται σάν ή τελευταία ύποδουλωμένη, σάν ή έκδικήτρια τάξη, πού 6- λοκληρώνει τό έργο τής άπελευθέρωσης στό δνομα γενεών ήττημένων. Αύτή ή συνείδηση, πού έμφανίοτηκε πάλι γιά σύντομο χρονικό διάστημα στό προσκήνιο μέ τόν «Σπάρτακο», θεωρούνταν άνέκαθεν άπό τούς σοσιαλδημοκράτες σκανδαλώδης. Κατόρθωσαν οί τελευταίοι μέσα σέ τρεις δεκαετίες νά έξαλείψουν σχεδόν τό δνομα έ- νός Blanqui, πού είχε συγκλονίσει μέ τό μεταλλικό ήχο του τόν περασμένο αιώνα. Κολακεύονταν μέ τήν είσαγωγή στήν έργατική τάξη τού ρόλου ένός λυτρωτή τών μελλουσών γενεών, άποκόπτοντας 6τσι τόν Ιμάντα τής πιό πολύτιμης δύναμής της. 'Η τάξη ξέμαθε σιγά - σιγά μί τέτοια διδασκαλία καί τό μίσος καί τό πνεύμα αύτοθυσίας. Γιατί τρέφονται καί τά δύο άπό τήν εικόνα τών ύποδουλωμένων προγόνων καί δχι άπό τό Ιδανικό τών άπελευθερωμένων έγγονών. XIII Γιατί γίνεται ή υπόθεσή μας όλοένα πιό καθαρή κι ό λαός όλοένα πιό έξυπνος Jo se f D ietzsgen. Σοσιαλδημοκρατική φιλοσοφία Ή σοσιαλδημοκρατική θεωρία, καί πολύ περισσότερο ή πρακτική, καθορίζονταν άπό μιά άντίληψη τής έξέλιξης, πού δέ βασιζόταν στήν πραγματικότητα, άλλά πρόβαλε δογματικές άπαιτήσεις. Ή έξέλιξη, δπως τήν φαντάζονταν οί σοσιαλδημοκράτες, ήταν, πρώτο, μιά έξέλιξη. τής Ιδιας τής άνθρωπότητας (δχι μόνο τών Ικανοτήτων καί τών γνώσεών της). Ή τα ν, δεύτερο, κάτι τό άτέρμον (άντίστοιχο μέ τήν άδιάκοπη τελείωση τής άνθρωπότητας). Θεωρούνταν, τρίτο, σάν κάτι ούσιαστικά άναπότρεπτο (κάτι πού διατρέχει αύτόματα μιά εύθεία ή διαγράφει μιά σπειροειδή τροχιά). Κάθε 6να άπό αύτά τά κατηγορήματα είναι έπίμαχο, κάθε ένα έπιδεχόμενο κριτικής. Πρέπει δμως, δταν άνοίξει τό μέτωπο, νά διεισδύσει ή τελευταία πίσω άπό αύτά κάί νά στραφεί σέ κάτι, πού τούς είναι κοινό. 'Η άντίληψη μιας έξέλιξης τού άνθρώπινου γένους στήν Ιστορία είναι άναπόσπαστα συνδεδεμένη 15

17 μέ τήν άντίληψη μιας προόδου του μέσω ένός όμσγενοΰς καί κενοΰ χρόνου. 'Η κριτική τής άντίληψης αύτής τής προόδου πρέπει νά άποτελέσει τό θεμέλιο γιά κάθε κριτική τής άντίληψης τών έξέλιξης. XIV Αφετηρία είναι 6 σκοπός Karl Kraus, Ρητά σέ στίχους I Ή Ιστορία είναι άντικείμενο μιας σύνθεσης, τόν τόπο τής όποίας δέν διαμορφώνει δ δμογενής καί κενός χρόνος, άλλά δ πληρούμενος άπό τήν παρουσία τοΰ Τώρα (Jetztzeit). Ή άρχαία Ρώμη άποτελοΰσε έτσι γιά τόν Robespierre ένα φορτισμένο μέ τήν παρουσία τοΰ Τώρα παρελθόν, τό δπόΐο άνατίναζε αύτός άπό τό συνεχές τής Ι στορίας. Ή Γαλλική Επανάσταση θεωρούσε τόν έαυτό της μετενσάρκωση τής Ρώμης. Επαναλάμβανε κατά λέξη τήν άρχαία Ρώμη, δπως ή μόδα μιά άμφίεση τοΰ παρελθόντος. Ή μόδα όσφραίνεται τό έπίκαιρο, δπου κι άν κινείται αύτό στή λόχμη τοΰ κάποτε. Είναι τό άλμα τής τίγρης στό παρελθόν. Μόνο πού τό άλμα γίνεται σέ μιά ά- ρένα, δπου δεσπόζει ή κυρίαρχη τάξη. Τό ίδιο άλμα κάτω άπό τόν έλεύθερο ουρανό τής Ιστορίας είναι τό διαλεκτικό' σάν τέτοιο έννοοΰσε δ Marx τήν έπανάσταση. XV Ή συνείδηση τής ρήξης τοΰ συνεχούς τής Ιστορίας είναι χαρακτηριστικό τών έπαναστατικών τάξεων τή στιγμή τής δράσης τους. Ή Μεγάλη Έπανάσταση καθιέρωσε ένα καινούριο ήμερολόγιο. Ή μέρα, μέ τήν δποία τίθεται σέ ισχύ ένα ήμερολόγιο, λειτουργεί σάν Ιστορικός συμπυκνωτής τοΰ φίλμ τοΰ χρόνου. Καί είναι ουσιαστικά ή Ιδια μέρα, πού έπανέρχεται δλοένα μέ τή μορφή τών έ- ορτών, ήμερων άνάμνησης. Τά ήμερολόγια δέν μετρούν λοιπόν τό χρόνο δπως τά ρολόγια. Άποτελοΰν μνημεία μιας ιστορικής συνείδησης, ίχνη τής δποίας δέν διακρίνονται πιά ούτε άμυδρά στήν Ευρώπη έδώ κι έκατό χρόνια. Ακόμα καί κατά τή διάρκεια τής Επανάστασης τοΰ Ιούλη παρεμβλήθηκε & α έπεισόδιο, μέ τό δποΐο δικαιώθηκε αύτή 16

18 ή συνείδηση. Μέ τόν έρχομό τής πρώτης βραδιάς τών συγκρούσεων συνέβη νά πυροβοληθοΰν, άνεξάρτητα τό ένα άπό τό άλλο καί ταυτόχρονα, τά ρολόγια τών πύργων σέ πολλά σημεία τοΰ Παρισιού. "Ενας αύτόπτης μάρτυρας, πού όφείλει ένδεχόμενα τή διορατικότητά του στήν Ομοιοκαταληξία, έγραψε: Qui le croirait! on dit, qu irrit6s contre Γ heure De nouveaux Josues au pied de chaque tour, Tiraient sur les cadrans pour arreter le jour.* XVI Ό ιστορικός υλιστής δέν μπορεΐ νά παραιτηθεί άπό τήν άντίληψη ένός παρόντος, πού δέν άποτελεΐ σημείο μετάβασης, άλλά ηρεμίας καί στασιμότητας τού χρόνου. Γιατί όριοθετεΐ αύτή ή άντίληψη έκεϊνο άκριβώς τό παρόν, στό όποιο γράφει Ιστορία γιά τό άτομό του. Ό ίστορικισμός παρέχει τήν «αιώνια» εικόνα τού παρελθόντος' ό ιστορικός υλιστής μιά έμπειρία μέ αύτό, πού έχει ύπόσταση μοναδική. Αφήνει άλλους νά εξαντληθούν μέ τήν πόρνη «Υ πήρξε κάποτε» στό χαμαιτυπείο τού ίστορικισμοϋ. Διατηρεί τόν έλεγχο τών δυνάμεών του: ώριμος γιά τή ρήξη τού συνεχούς τής Ιστορίας. XVII Ό ίστορικισμός προσεγγίζει δίκαια τό ζενίθ του μέ τήν παγκόσμια Ιστορία. Ή Ολιστική Ιστοριογραφία διαχωρίζεται άπό τήν τελευταία ώς πρός τή μέθοδο μέ τή μεγαλύτερη ίσως σαφήνεια, άπό δτι σχετικά μέ όποιαδήποτε άλλη. Ή παγκόσμια Ιστορία δέν διαθέτει θεωρητικό έξοπλισμό. Ή μέθοδός της είναι προσθετική: παρέχει ένα πλήθος στοιχείων, γιά νά συμπληρώσει τόν όμογενή καί κενό χρόνο. Ή Ολιστική Ιστοριογραφία έχει άπό τή μεριά της σάν βάση ένα δομικό άξίωμα. Στή σκέψη δέν συγκαταλέγεται μόνο ή κίνηση τών Ιδεών, άλλά καί ή άκινητοποί- * Π οιός θά τό πίστευε! Λένε, π ώ ς έξοργισμένοι μέ τό χρόνο Νέοι Ίωσίες, στή βάση κάθε πύργου, πυροβολούσαν τίς π λ ά κ ε ς τώ ν ρολογιώ ν γιά νά στα μ α τή σ ουν τή μέρα. (σ.τ.μ.) 17

19 ησή τους. Έ κεΐ δπου σταματά ξαφνικά ή σκέψη σέ Ενα κορεσμένο άπό έντάσεις στερέωμα, τοΰ δημιουργεί Ενα σόκ, μέσω τοΰ όποιου άποκρυσταλλώνεται αύτή σάν μονάδα. Ό Ιστορικός ύλιστής προσεγγίζει Ενα Ιστορικό άντικείμενο τότε καί μόνον, δταν έμφανΐζεται μπροστά του σάν μονάδα. Αναγνωρίζει σ αύτή τή δομή τό χαρακτηριστικό μιάς μεσιανικής άκινητοποίησης τοΰ συμβάντος ή διαφορετικά διατυπωμένο, μιάς έπαναστατικής δυνατότητας στόν άγώ να γιά τό ύποδουλωμένο παρελθόν. Γίνεται γνώστης της, γιά νά όδηγήσει σέ ρήξη μιά συγκεκριμένη έποχή μέ τήν δμογενή πορεία τής Ιστορίας' άνατινάζει έτσι μιά συγκεκριμένη ζωή άπό τήν έποχή, ένα συγκεκριμένο έργο άπό τό έργο ζωής. Ό καρπός τής μεθόδου του συνίσταται στή διαφύλαξη καί άρση (Aufhebιιης)τοΰ έργου ζωής μέσα στό έργο, τής έποχής μέσα στό έργο ζωής καί τής συνολικής Ιστορικής πορείας μέσα στήν έποχή. Ό πλούσιος καρπός τοΰ Ιστορικά άντιλαμβανόμενου έχει τό χρόνο σάν πολύτιμο, άλλά δυσπρόσιτο στή γεύση πυρήνα στό έσωτερικό του. XVII «Οί πενιχρές πενήντα χιλιετίες τοΰ hom o sapiens» γράφει ένας σύγχρονος βιολόγος, «άναλογοΰν, σέ σχέση μέ τήν Ιστορία τής όργανικής ζωής πάνω στή γή, μέ δύο δευτερόλεπτα στό τέλος μιάς μέρας είκοσιτεσσάρων ώ- ρών. Ή συνολική Ιστορία τής πολιτισμένης άνθρωπότητος θά συμπλήρωνε σ αύτή τήν κλίμακα τό ένα πέμπτο τοΰ τελευταίου δευτερολέπτου τής τελευταίας ώρας». Ή παρουσία τοΰ Τώρα, ή όποία έμπεριέχει σάν ύπόδειγμα τοΰ μεσιανικοΰ χρόνου τήν Ιστορία δλ<ίκληρης τής άνθρωπότητας σέ μιά τεράστια σμίκρυνση, συμπίπτει μέ ά- πόλυτη άκρίβεια μέ έκεϊνο τό μέγεθος, πού έχει ή Ιστορία τής άνθρωπότητας μέσα στό σύμπαν.

20

21

22 ΠΡΟΣΘΗΚΗ A Ό Ιστορικισμός άρκεΐται στήν έδραίωση μιας αΐτιώδους συνάφειας μεταξύ διαφόρων στιγμών. Αλλά κανένα γεγονός δέν παίρνει κιόλας Ιστορική διάσταση, έπειδή άποτελεΐ ένα αίτιο. Τήν άποκτά έκ τών ύστέρων μέ τή μεσολάβηση συμβάντων, πού άπέχουν ίσως καί χιλιετίες ά πό αύτό. Έ χοντα ς τέτοιο άφετηριακό σημείο, δέν άφήνει ό ιστορικός τήν άλληλουχία τών συμβάντων νά γλιστρά μέσα άπό τά δάχτυλά του σάν κομποσκοίνι προσευχής. Συλλαμβάνει τό στερέωμα, δπου συναντάται ή δική του έποχή μέ μιά έντελώς συγκεκριμένη προγενέστερη, έ- δραιώνοντας έτσι μιά άντίληψη του παρόντος σάν τήν παρουσία τοΰ Τώρα, πού είναι διάσπαρτη μέ θραύσματα τοΰ μεσιανικοΰ χρόνου. Β Στούς μάντεις, πού θέλησαν νά μάθουν άπό τό χρόνο, τί κρύβει στούς κόλπους του, δέν θά φάνηκε σίγουρα αυτός οδτε δμογενής ούτε κενός. "Οποιος παίρνει ύπ δψη τό παραπάνω, άποκτά ίσως μιά ιδέα, γιά τό πώς έχει έντυπωθεΐ ό παρελθών χρόνος στή μνήμη: συγκεκριμένα μέ τόν ίδιο τρόπο. Ή διερεύνηση του μέλλοντος ήταν, ως γνωστό, άπαγορευμένη στούς Εβραίους. Ή Πεντάτευχος κι οί Προσευχές τούς δείχνουν άπεναντίας τό δρόμο πρός τή μνήμη. Χάθηκε έτσι γι αύτούς ή γοητεία τοΰ μέλλοντος, στό όποιο προστρέχουν άπελπισμένοι έκεΐνοι, πού συμβουλεύονται τούς μάντεις. Τό μέλλον δμως δέν έ- γινε βέβαια γι αύτό τό λόγο στούς Εβραίους ένας όμογενής καί κενός χρόνος. Γιατί τό κάθε δευτερόλεπτό του ή ταν ή μικρή πύλη, μέσα άπό τήν δποία θά μπορούσε νά προβάλει ό Μεσίας. ΙΟ

23

24 ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ * Ή πρώτη δημοσίευση τών «Θέσεων γιά τή Φιλοσοφία τής Ιστορίας» έγινε τό 1942 στόν πολυγραφημένο τόμο «Σέ άνάμνηση τού Walter Benjamin», πού έκδόθηκε άπό τό 'Ινστιτούτο Κοινωνικών 'Ερευνών στό Λ ός Ά ντζελες. Άποτελοϋσε αύτός μιά «Έ κτακτη έκδοση» τού «Περιοδικού Κοινωνικών Ερευνών», πού είχε άναγκαστεΐ τήν προηγούμενη χρονιά νά διακόψει τήν τακτική έμφάνισή του. Ό τόμος περιέχει - έκτός άπό τίς «θέσεις γιά τή Φιλοσοφία τής Ιστορίας» καί ένα «Βιβλιογραφικό σημείωμα» γιά τά κείμενα τού Benjam in - δύο πραγματείες τού Max Horkheimer («Λογική καί αύτοσυντήρηση» καί «Αύταρχικό Κράτος») καί μιά έργασία τού Theodor Adorno («George καί Hofmannsthal»). «θεωρήσαμε, πώς θά τιμούσαμε μέ τόν καλύτερο τρόπο τή μνήμη του μέ δικές μας έργασίες, πού θά άποδείκνυαν άντικειμενικά τή συγγένεια τών τάσεών μας καί δλα όσα τοΰ όφείλουμε», έγραφε τό 1946 ό Adorno σχετικά μέ τόν τόμο στήν άδελφή τοΰ Benjamin. Ό Adorno είχε συντάξει ένα σημείωμα, πού θά ήταν σκόπιμο νά είχε προταθεϊ τών ίστορικοφιλοσοφικών Θέσεων: «Τό ΐστορικοφιλοσοφικό σχέδιο άποτελεϊ τήν τελευταία άπό τίς έργασίες τοΰ Benjamin, πού ήταν ο λοκληρωμένη ώς πρός τό περίγραμμά της. Δέν προοριζόταν γιά δημοσίευση». «Ό πόλεμος καί ή συνολική κατάσταση, πού τόν προώθησε», άναφέρεται στό γράμμα, πού άνάγγελλε τήν ύπαρξη τοΰ χειρογράφου, «μέ παρακίνησε στήν καταγραφή μερικών σκέψεων, γιά τίς όποιες μπορώ νά πώ, ότι τίς κρατούσα μέσα μου είκοσι χρόνια φυλαγμένες, ναί, φυλαγμένες άπό τόν ίδιο μου τόν έαυτό... Τό κείμενο... συμπτύχθηκε κατά πολλούς τρόπους. Δέν ξέρω, σέ ποιό βαθμό θά σέ έκπλήξει ή άνάγνωση ή, πράγμα πού δέν τό εύχομαι, θά σοϋ προκαλέσει ίσως σύγχυση. Θά ήθελα σέ κάθε περίπτωση νά σοϋ έπιστήσω ιδιαίτερα τήν προσοχή στόν 17ο συλλογισμό είναι έκεϊνος πού θά έπέτρεπε τήν κατανόηση τής κρυφής άλλά τελεσφόρας συνάφειας αύτών τών παρατηρήσεων μέ τίς μέχρι τώρα έργασίες * Ά π ο σ π ά σ μ α τα ά π ό τή σχολια σμένη έκδοση τώ ν «Κ ειμένω ν» (S c h rifte n, έ κ δ. ο ίκ ο ς S u h rk a m p ) τού W. B e n ja m in. Ή έπιλογή έγινε ά πό τόν μετα φ ρα στή. 21

25 μου, άναδεικνύοντας μέ έπιτυχία τή μέθοδο τών τελευταίων. Κατά τά άλλα οί συλλογισμοί -πόσο πολύ τούς προσιδιάζει ό χαρακτήρας τοΰ πειραματισμού - δέν έξυπηρετοΰν μεθοδικά μόνον τήν προετοιμασία γιά μιά συνέχεια τού «Baudelaire». Μέ κάνουν νά ύποθέτω, δτι τό πρόβλημα τής μνήμης (καί τής λήθης), πού έμφανίζεται σ ' αυτούς σέ άλλο έπίπεδο, θά μέ άπασχολήσει άκόμα γιά πολύ. Δέν χρειάζεται νά σοϋ πώ, πώς ούτε μοϋ περνά άπό τό μυαλό ή σκέψη μιάς δημοσίευσης αύτών τών σημειώσεων (ούτε λόγος γιά μιά μορφή σάν αύτή πού έχεις τώρα στά χέρια σου). Θά άνοιγε διάπλατα τίς πύλες στήν ένθουσιώδη παρανόηση». Ή άποστολή τοΰ σχεδίου καθυστέρησε, σύμφωνα μέ μιά παρατήρηση τής ίδιας έπιστολής. «Έ - φθασε αύτό στό Ινστιτούτο μόλις τόν 'Ιούνιο τού Ό θάνατος τοΰ Benjam in κάνει τή δημοσίευση καθήκον. Τό κείμενο έγινε κληρονομιά. Ή Αποσπασματική μορφή του έμπεριέχει τήν έπιταγή νά μείνουμε πιστοί στήν άλήθεια αύτών τών σκέψεων μέ τό στοχασμό». Τό σημείωμα δέν δημοσιεύτηκε. Στή θέση του υπάρχουν στόν άναμνηστικό τόμο οί υπογραμμένες άπό τούς Horkheimer καί Adorno προτάσεις: «Αφιερώνουμε αύτή τή συμβολή στή μνήμη τού Walter Benjamin. Οί ΐστορικοφιλοσοφικές θέσεις, πού προηγούνται, άποτελοΰν τήν τελευταία έργασία του». Σύμφωνα μέ τόν Adorno «οί Θέσεις γιά τή Φιλοσοφία τής Ιστορίας συνοψίζουν κατά κάποιο τρόπο τίς γνωσιολογικές Απόψεις, ή έξέλιξη τών όποιων συνοδεύεται άπό έκείνη τοΰ σχεδίου τών Άποσπασμάτων» (Th. Adorno, Γιά τόν Walter Beniamin, Φρανκφούρτη 1970). Τόν Μάιο τού 1935, όταν μέ τή συγγραφή τής άφήγησης «Παρίσι, ή πρωτεύουσα τού 19ου αϊώνα» είχε περάσει ή έπεξεργασία τών Άποσπασμάτων «σέ ένα νέο στάδιο» ( Επιστολές άρ. 653), άναφερόταν ό Benjam in σέ ένα γράμμα στόν Gershom Scholem γιά πρώτη φορά στήν άναγκαιότητα άνάπτυξης μιάς Ιδιαίτερης γνωσιολογίας γιά τό σχεδιαζόμενο βιβλίο: «.Μπαίνω κατά τά άλλα πού καί πού στόν πειρασμό νά διαπιστώνω στήν έσωτερική δομή τοΰ βιβλίου ά- ναλογίες μέ έκεϊνο γιά τό Μπαρόκ, άπό τό έξωτερικό πλαίσιο τού όποιου θά άποκλίνει ίσως τό πρώτο σημαντικά. Ά ν κινητοποίησε τό βιβλίο γιά τό Μπαρόκ τή δική του γνωσιολογία, θά συμβεΐ αύτό στόν ίδιο τουλάχιστο βαθμό καί μέ τά Άποσπάσματα, όπου όμως δέν μπορώ νά προβλέψω ούτε τό άν θά πάρει έκεϊ μιά αυτοτελή μορφή ούτε τό άν θά είναι έπιτυχημένη». ('Επιστολές, άρ. 654).

26 Δύο έβδομάδες άργότερα άναφέρονται σ ' ένα γράμμα του στόν A dorno:«ή 'Αφήγηση, πού δέν άπαρνεΐται σέ κανένα σημείο τίς Ιδέες μου, δέν άποτελεϊ φυσικά σέ κάθε λεπτομέρεια τό πλήρες Ισοδύναμό τους. "Οπως δοκιμάστηκε ff τελική διαμόρφωση τών γνωσιολογικών βάσεων τού βιβλίου γιά τό Μπαρόκ άπό τό υλικό του, τό Ιδιο κι έδώ. Δέν μπορώ όμως βέβαια νά έγγυηθώ, πώς θά έμφανιστεϊ αύτή πάλι μέ τή μορφή ένός Ιδιαίτερου κεφαλαίου είτε στό τέλος, είτε στήν άρχή. Αύτό τό πρόβλημα μένει άνοικτό» ( Επιστολές, άρ. 664). Γιά τίς ιστορικοφιλοσοφικές θέσεις δέν γινόταν τότε καμιά άναφορά. Ή όλοκληρωμένη στις άρχές τοΰ 1937 πραγματεία «Eduard Fuchs, ό συλλέκτης καί ό Ιστορικός» διαπραγματευόταν μέ σαφήνεια τό θέμα τής ιστορικής διαλεκτικής μεθόδου. Ή «ένάντια στό ρεύμα κάθαρση» τής τόσο διαδεδομένης άντίληψης γιά τήν ιστορία τοΰ πολιτισμού άναγορεύεται έδώ σάν καθήκον τού ιστορικού υλισμού. Ό Benjamin μετέφερε μερικά κατά λέξη άποσπάσματά της στίς «Θέσεις γιά τή Φιλοσοφία τής Ιστορίας». Ή κριτική τών παραδοσιακών θεωριών τής έξέλιξης, μέ τόν τρόπο πού γίνεται στίς Θέσεις, φαίνεται ότι άπασχόλησε Ιδιαίτερα τόν Benjamin στά τέλη τού 1938 καί τίς άρχές τού Γράφει έτσι στίς στόν Adorno σχετικά μέ τήν έργασία τοΰ τελευταίου «Ό φετιχιστικός χαρακτήρας στή μουσική καί ή παλινδρόμηση τής άκοής»: «Αύτό πού μού άρεσε Ιδιαίτερα στό τέλος τής έργασίας, είναι ή υπόμνηση έκεΐ τής έπιφύλαξης άπέναντι στήν έννοια τής έξέλιξης. Αίτιολογεϊτε κατ'άρχήν αύτή τήν έπιφύλαξη περιορισμένα καίάναφορικά μέ τήν ιστορία τού όρου. Πολύ θά ήθελα νά τόν προσεγγίσω στίς ρίζες καί τίς πηγές του. Δέν κρύβω όμως τίς δυσκολίες». ('Επιστολές. άρ. 798). Ό Benjamin άνακοινώνει στίς στόν Horkheimer: «Άσχολήθηκα μέ τόν Turgot καί μέ μερικούς άλλους θεωρητικούς, γιά νά παρακολουθήσω τά ιστορικά ίχνη τής έννοιας τής έξέλιξης. Χρησιμοποιώ βοηθητικά τό συνολικό σχέδιο τού «Baudelaire», τού όποιου τήν άναθεώρηση, όσον αφορά τή γνωσιολογική του πλευρά, έκανα γνωστή στό τελευταίο γράμμα μου στόν Teddie Wiesengrund. Άποκτά έ τσι σπουδαιότητα τό πρόβλημα τής έννοιας τής ιστορίας καί τού ρόλου πού παίζει στήν τελευταία ή έξέλιξη. Ό κατακερματισμός τής άντίληψης γιά ένα συνεχές τού πολιτισμού, πού μορφοποιήθηκε θεωρητικά στήν πραγματεία για τόν Fuchs, πρέπει νά έχει γνωσιολογικές συνέπειες, ή 21

27 σπουδαιότερη τών όποιωνμοϋ φαίνεται ο καθορισμ< τών ορίων, πού έχουν τεθεί στή χρησιμοποίηση τής ιας τής έξέλιξης στήν ιστορία. Πρός κατάπληξή μου συνά τησα στόν Lotze συλλογισμούς, πού υποβοηθούν τίς σκέψεις μου». Ή πρώτη άμεση άναφορά στήν έργασία «Θέσεις γιά τή Φιλοσοφία τής Ιστορίας» υπάρχει σέ ένα γράμμα τής οτόν Horkheimer: «Είμαι λυπημένος πού οί περιστάσεις δέν μοϋ έπιτρέπουν νά σάς ένημερώνω, πρός τό παρόν, παρά περιορισμένα γιά τίς έξελίξεις όλων τών εργασιών μου, πράγμα πού ήθελα καί έχετε τό δικαίωμα νά άπαιτεΐτε. Τελείωσα έναν όρισμένο άριθμό θέσεων γιά τήν έννοια τής Ιστορίας. Αύτές οί θέσεις συνδέονται άφ'ενός μέ άπόψεις, πού προσχέδιά τους υπάρχουν στό κεφάλαιο / τοΰ «Fuchs». Πρόκειται άφ' έτέρου νά χρησιμοποιηθούν σάν θεωρητικός έξοπλισμός γιά τό δεύτερο δοκίμιο σχετικά μέ τόν Baudelaire. Συνιστοΰν μιά πρώτη άπόπειρα σύλληψης μιάς άντίληψης γιά τήν ιστορία, πού όφείλει νά θεμελιώσει μιά τελεσίδικη ρήξη μεταξύ τοΰ δικού μας τρόπου θεώρησης καί έκείνου τών σημερινών έκπροσώπων τού θετικισμού, οί όποιοι, κατά τή γνώμη μου, άλλοιώνουν όλοκληρωτικά καί έκεϊνες άκόμα τίς έννοιες τής Ι στορίας, πού μάς είναι αύτές καθ' έαυτές οί συγγενέστερες καί οί πιό οικείες. Ό άπέριττος χαρακτήρας, πού άναγκάστηκα νά δώσω σ αύτές τίς θέσεις μέ άποτρέπει άπό τό νά σάς τίς έκθέσω έτσι δπως είναι. Παίρνω δμως τήν εύκαιρία νά σάς τίς άνακοινώσω, γιά νά σάς πώ, ότι οΐ ιστορικές μελέτες, στίς όποιες έχω άφοσιωθεΐ, δέν μέ έμποδίζουν νά αισθάνομαι έξίσου έντονα μέ σάς καί τούς άλλους έκεΐ φίλους τίς άξιώσεις τών θεωρητικών προβλημάτων, τά όποια μάς θέτει μέ άναπόφευκτο τρόπο ή παγκόσμια κατάσταση. 'Ελπίζω, πώς ξεφυλλίζοντας τόν «Baudelaire» θά βρείτε μιά άντανάκλαση τών προσπαθειών πού συνεχίζω νά καταναλώνω, ατά βάθη τής μοναξιάς μου, γιά τή λύση τους. Ή έπεξεργασία αύτών τών θέσεων μέ προσανατόλισε μέ έπιτακτικό τρόπο σέ μιά συνέχιση τού Baudelaire. Ζητώ νά μοϋ έπιτρέψετε τήν άναβολή τής ε κτέλεσης τού σχεδίου γιά τούς R ousseau καί Gide». Ή δη νωρίτερα, στίς 10 Φεβρουάριου, έγραφε ή Gretel Α dorno στόν Benjamin: «Όταν ήμουν γιά τελευταία φορά στό Παρίσι τόν Μάιο τού 1937, δειπνούσαμε, θυμάμαι, μι τόν Sohn - R ethel καί τόν Teddie, όταν μάς έξηγούσαη τή θεωρία σας γιά τήν έξέλιξη. Θά σάς ήμουν ευγνώμων, 24

28 άν μπορούσατε νά μού στείλετε μερικές σημειώσεις, άν έ χετε βέβαια». Ό Benjam in άπάντησε τόν 'Απρίλιο τοΰ 1940 μέ έκείνο τό γράμμα, άποσπάσματα τοΰ όποιου άναφέρονται στό σημείωμα τού Adorno, πού προοριζόταν αρχικά γιά είσαγωγή στήν πρώτη δημοσίευση τών ίστορικοφιλοσοφικών θ έ σ εω ν θά υπήρχαν, φαίνεται, τότε αυτές, τουλάχιστο σέ μιά πρώτη οριστική μορφή. Στίς γνωστοποιούσε ό Benjam in γιά άλλη μιά φορά στόν Α- dorno τήν έπικείμενη άποστολή τοΰ χειρογράφου: «Δέν σάς κρύβω, πώς δέν ήμουν σέ θέση νά άσχοληθώ μέ τόν «Baudelaire» μέ τήν έντατικότητα, πού έπιθυμοϋσα. Ό σημαντικότερος λόγος γγ αύτό υπήρξε ή έπεξεργασία τών θέσεω ν, άπό τίς όποιες θά έχετε μερικά άποσπάσματα τίς προσεχείς μέρες. 'Αποτελούν αυτές άπό τή μεριά τους ένα συγκεκριμένο στάδιο τών συλλογισμών μου γιά τή συνέχιση τοΰ «Baudelaire». ('Επιστολές, άρ. 850) Τό ότι άνάφερε ό Benjam in τόν 'Απρίλιο τοΰ 1940 τίς ϊστορικοφιλοσοφικές θέσεις σάν σημειώσεις, πού «κρατούσε μέσα του είκοσι χρόνια φυλαγμένες, ναί φυλαγμένες άπό τόν ίδιο του τόν έαυτό», δέν σημαίνει μέ κανένα τρόπο, ότι τό κείμενο είχε συνταχθεΐ ήδη άπό καιρό. "Οσα χρόνια κι άν ά- πασχόλησε τόν Benjamin ή ίστορικοφιλοσοφική προβληματική - ή ένασχόλησή του φθάνει μέχρι πίσω στή φοιτητική του ζωή - όσο κι άν διάρκεσε ή προεργασία τών θ έ σεων - άρχισε τό αργότερο τό 1937, όταν γραφόταν ή πραγματεία γιά τόν Fuchs - : ή καταγραφή τών «θέσεω ν γιά τή Φιλοσοφία τής Ιστορίας» έγινε τό νωρίτερο στά τέλη τού 1939, πιθανό στίς άρχές μόλις τοΰ 1940, καί άποτελούν έτσι τήν τελευταία ολοκληρωμένη έργασία τού Benjamin. Αύτό έπικυρώνεται καί άπό τήν Dora Benjamin σέ ένα γράμμα της τό 1946 στόν Adorno: «Μού προξένησε μεγάλη χαρά τό νά βρώ στήν έκτακτη έκδοση τού περιοδικού τήν τελευταία έργασία τού Walter, πού μού φαίνεται ι διαίτερα σημαντική καί πού τήν έψαχνα χωρίς άποτέλεσμα καιρό τώρα. Καί σήμερα άκόμα έχω στά αυτιά μου τόν τόνο, τή φωνή, μέ τήν όποία μού τήν υπαγόρευε ό Walterτό τελευταίο διάστημα στό Παρίσι δούλευα συχνά σάν γραμματέας του». Όταν διάβασε ό Brecht τόν Αύγουστο τοΰ 1941 τίς ΐ- στορικοφιλοσοφικές θέσεις, έγραψε στό «Ημερολόγιο έργασίας» του: «Ό Walter Beniamin δηλητηριάστηκε σ ' ένα μικρό χωριό στά 'ισπανικά σύνορα. Ή χωροφυλακή είχε σταματήσει τή μικρή όμάδα, στήν όποία άνήκε. Όταν 25

29 oi συνταξιδιώτες του θέλησαν τό άλλο πρωί νά τοΰ άνα κοινώσουν, πώς είχε έπιτραπεϊ ή συνέχιση τοΰ ταξιδιού, τόν βρήκαν νεκρό. Διαβάζω τήν τελευταία έργασία, πού έ στείλε στό Ινστιτούτο Κοινωνικών Ερευνών. Μοΰ τήν έ δωσε ό Gunther Stern μέ τήν παρατήρηση, πώς είναι σκοτεινή καί συγκεχυμένη' συμπεριλαμβανόταν, θαρρώ, σ αύτήν καί ή λέξη «πιά». Τό μικρό δοκίμο διαπραγματεύεται τήν έρευνα τής ιστορίας καί θά μπορούσε νά έχει γραφτεί μετά άπό τήν άνάγνωση τοΰ δικού μου Caesar (μέ τόν όποιο δέν ήταν ό Benjamin σέ θέση ν άρχίσει καί πολλά, όταν τόν διάβασε στό Σβέντμποργκ). Ό Benjamin στρέφεται ένάντια στίς άντιλήψεις τής ιστορίας σάν μιάς πορείας, τής εξέλιξης σάν σφριγηλής προσπάθειας νηφάλιων μυαλών, τής εργασίας σάν πηγής χρηστότητας, τής έργατικής τάξης σάν ευνοούμενης τής τεχνικής κλπ. ΕΙρωνεύεται τήν πολυειπωμένη πρόταση, δτι θά πρεπε ν άπορέί κανείς, γιά τό πώς μπορεί νά υπάρχει κάτι σάν τό φασισμό «καί σ ' αύτόν άκόμα τόν αιώνα» (σά νά μήν ήταν θαρρείς αύτός ό καρπός όλων τών αιώνων). Ή μικρή έργασία είναι μέ λίγα λόγια καθαρή κι άποκαλυπτική (παρ' δλες τίς μεταφορές καί τούς Ιουδαϊσμούς), καί σκέφτεται κανείς μέ φρίκη, τό πόσο έλάχιστοι είναι έκεΐνοι, πού τό λιγότερο θά παρανοοΰσαν ένα τέτοιο κείμενο». Μιά άλλη όψη τών θ έ σεων τοΰ Benjamin, πού δύσκολα θά παρανοήθηκε, άλλά άποσιωπήθηκε άπό τόν Brecht έκείνη, πού διατυπώνεται μέ τή μεγαλύτερη σαφήνεια στήν πρόταση γιά τούς πολιτικούς «στούς όποιους στήριξαν οι έχθροί τού φασισμού τίς έλπίδες τους καί οί όποιοι έπικυρώνουν τήν ήττα τους μέ τήν προδοσία τών ίδιων τών Ιδανικών τους» υποδείχτηκε άπό τόν Scholem : «Μετά τήν άπόλυσή του άπό τό στρατόπεδο, δπου κρατούνταν όλοι σχεδόν οί πρόσφυγες τής χιτλερικής Γερμανίας ύστερα άπό τήν έκρηξη τοΰ πολέμου, στίς άρχές τοΰ 1940, έγραψε ό Benjamin έκεΐνες τίς «Θέσεις γιά τήν Ιστορία», στίς όποιες όλοκληρώνεται ή άφύπνισή του μετά άπό τό σόκ τοΰ συμφώνου Χίτλερ -Στάλιν. Σάν άπάντηση στό παραπάνω σύμφωνο τίς διάβασε τότε στόν σύντροφο τοΰ πεπρωμένου καί παλιό γνωστό του, τό συγγραφέα Som a M orgenstern» (G ershom Scholem, Ό Walter Benjamin καί ό άγγελος του, στό: Γιά τήν έπικαιρότητα τού W.Benjamin. 'Επ'ευκαιρία τών όγδοντάχρονων τοΰ Benjamin, 1972). 26

30 Oi ύπαρχουσες σημειώσεις καί προεργασίες γιά τίς «Θέσεις γιά τή Φιλοσοφία τής Ιστορίας» έχουν έξαιρετικά άποκλίνοντα χαρακτήρα. "Ενα μέρος τους άποτελει παραλειπόμενα μέ τή στενή έννοια τοΰ όρου: σημειώσεις, πού,ΐχουν συναφή θέματα μέ τίς Θέσεις καί πρόκυψαν ταυτόχρονα μέ τήν έργασία σ ' αυτές, πού δέν ήταν όμως καθόλου ή σέ λίγες μόνο διατυπώσεις δυνατό νά συνδεθοΰν συντακτικά μέ τήν τελευταία μορφή τών Θέσεων. Υπάρχουν έκτός άπ'αύτές προστάδια έπιμέρους Θέσεων, τό ό ποια έμφανίζουνμιά λιγότερο ή περισσότερο εμφανή ταύτιση μέ τήν οριστική διαμόρφωση' σέ μερικά προστάδια τό κείμενο μιας Θέσης έχει μοιραστεί σέ περισσότερες, σέ άλλα έχει συμπτυχθεΐ τό κείμενο δυό Θέσεων σέ μία. Τά κείμενα καί άποσπάσματα, πού ήταν ύπογραμμισμένα στό χειρόγραφο άπό τόν Benjamin, έχουν μπει σέ άγκύλες. 1. Τά παραλειπόμενα πού άκολουθοΰν συνόδευαν σάν ένα κατά κάποιο τρόπο ιδιαίτερο ντοσιέ τήν τελευταία μορφή τών ΐστορικοφιλοσοφικών Θέσεων. Αύτά τά κείμενα θά χρησιμοποιούνταν ένδεχόμενα σέ μιά παραπέρα έπεξεργασία, γιατί ό Benjamin δέν θεωρούσε τήν τελική μορφή τού έργου κατάλληλη γιά δημοσίευση. Γιά τή μεσιανική άκινητοποίηση τοΰ γεγονότος θά μπορούσε νά προταθεϊ ό όρισμός τοΰ «κλασικού στύλ» τοΰ Focillon: Πρόσκαιρη στιγμή τής πλήρους κατοχής τών μορφών, εμφανίζεται... σάν φευγαλέα εύτυχία, σάν τήν άκμή* τών Ελλήνων' «ή φάλαγγα τοΰ ζυγού δέν ταλαντεύεται πιά παρά άμυδρά. Αύτό πού προσδοκώ δέν είναι νά τήν δώ σέ λίγο νά ξαναγέρνει, άκόμα λιγότερο ή στιγμή τής άπόλυτης σταθερότητας, άλλά, μέσα στό θαύμα αύτής τής διατακτικής άκινησίας, τό έλαφρό σκίρτημα, τό άνεπαίσθητο, πού μοΰ ύποδηλώνει τήν ύ παρξή της». Henri Focillon, Ζωή τών μορφών, Παρίσι * * άκμή (έλληνικά στό πρωτότυπο): τμήμα του ζυγού πού στηρίζει τή φάλαγγα (σ.τ.μ.). 'Α ρ ιθ μ ό ς τού χειρογράφου ά πό τό ά ρχεϊο τού B en ja m in (σ.τ.μ.). 27

31 Ό Foci lion γιά τόέργο τέχνης: «Τή στιγμή πούγεννιέ ται, είναι φαινόμενο ρηξης. Μιά τρέχουσα έκφραση μάς κάνει νά τό αισθανθούμε ζωηρά: Τό «σημαδεύω τήν εποχή» δέν σημαίνει παρεμβαίνω παθητικά στή χρονολογία, σημαίνει επισπεύδω τή στιγμή». Ζωή τών μορφών, Παρίσι Ή μέ τήν εμβάθυνση έσωτερίκευση τού συμβάντος ε ξυπηρετεί τελικά τήν άναπαράστασή του. Ή τάση γιά τήν τελευταία δέν άκολουθεΐ δίχως άντίκρυσμα τόσο πιστά μιά θετικιστική άντίληψη τής ιστορίας (πράγμα φανερό στόν Eduard Meyer). Ή προβολή του παρελθόντος στό παρόν είναι ανάλογη στό χώρο τής ιστορίας μέ τήν αντικατάσταση πανομοιότυπων σχηματισμών στίς μεταβολές τοΰ κόσμου τών σωμάτων. Ή τελευταία άναδείχτηκε άπό τόν M eyerson σάν ό θεμέλιος λίθος τών φυσικών επιστημών («Γιά τήν έρμηνεία τών επιστημών», Παρίσι 1921). Ή πρώτη άποτελεΐ τήν πεμπτουσία τοΰ σύμφωνα μέ τό πνεύμα τού θετικισμού όντως «επιστημονικού» χαρακτήρα τής ιστορίας. Εξαγοράζεται αυτός μέ τήν ολοκληρωτική άπάλειψη όλων, δσων υπενθυμίζουν σάν μνήμες τόν πρωταρχικό τους προορισμό. Ή ψεύτικη ζωηρότητα τής άναπαράστασης, ό παραμερισμός κάθε άπόηχου «διαμαρτυρίας» άπό τήν ιστορία, χαρακτηρίζει τήν όριστική υποταγή της στή σύχρονη έπιστημονική άντίληψη. Μέ άλλα λόγια: ή προέλευση έπινόησης «νόμων» γιά τήν εξέλιξη τών γεγονότων στήν ιστορία, δέν άποτελεΐ τόν μοναδικό κι άκόμα λιγότερο τόν πιό έντεχνο τρόπο γιά τήν έξομοίωση τής ίστοριογράφίας μέ τίς φυσικές επιστήμες. Ή άντίληψη, δτι καθήκον τοΰ Ιστορικού είναι ή «άναπαράστασή» τού παρελθόντος, ένέχεται γιά τίς Ιδιες υπόγειες βλέψεις καί μπορεΐ βέβαια νά διαγνωστεΐ πολύ δυσκολώτερα. XVIIa 1098 Μέ τήν άντίληψη τής άταξικής κοινωνίας έκανε ό Marx έγκόσμια τήν άντίληψη τού μεσιανικοΰ χρόνου. 28

32 Καί καλά μέχρι έδώ. Τό κακό αρχίζει μέ τήνέξύψωση αυτής τής άντίληψης άπό τή σοσιαλδημοκρατία σέ «ιδανικό». Τό ιδανικό ορίζεται στή νεοκαντιανή θεωρία σάν «άτέρμον πρόβλημα». Καί αυτή ή θεωρία ύπήρξε ή φιλοσοφία οδηγός τού Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος άπό τόν Schm idt καί τόν Stadler μέχρι τόν Natorp καί τόν Vorlander. Μέ τόν όρισμό τής άταξικής κοινωνίας σάν άτέρμονος προβλήματος, μεταβάλλεται ό κενός καί όμογενής χρόνος σέ ένα είδος προθαλάμου, στόν όποιο μπορεΐ κανείς νά περιμένει λιγότερο ή περισσότερο ήσυχος τήν είσοδο τής επαναστατικής κατάστασης. Δέν υ πάρχει στήν πραγματικότητα ούτε μιά στιγμή πού νά μήν μεταφέρει τή δική της επαναστατική δυνατότητα επιζητεί μόνον αύτή τόν όρισμό της σάν ειδικής, δυνατότητας δηλαδή γιά μιά ριζικά καινούρια λύση μπροστά σέ έ να ριζικά καινούριο πρόβλημα. Ή ιδιαίτερη έπαναστατική δυνατότητα κάθε ιστορικής στιγμής επιβεβαιώνεται στόν επαναστάτη στοχαστή άναδυόμενη άπό τήν πολιτική κατάσταση. Δέν τού επιβεβαιώνεται δμως λιγότερο μέ τήν έξουσία - κλειδί αύτής τής στιγμής πάνω σέ ένα εντελώς συγκεκριμένο, κλειστό μέχρι τότε θάλαμο τού παρελθόντος. Ή είσοδος σ' αύτό τό θάλαμο συμπίπτει ά- πόλυτα μέ τήν πολιτική δράση' καί είναι ή πρώτη έκείνη, μέσω τής όποίας άναδεικνύεται ή τελευταία, δσο κι άν είναι πάντοτε έξολοθρευτική, σάν μεσιανική' (Ή άταξική κοινωνία δέν άποτελεΐ τήν τελική επιδίωξη τής εξέλιξης στήν ιστορία, άλλά τήν τόσες φορές άποτυχημένη, επιτέλους πραγματωθεΐσα διακοπή της). [ 1098 Ό ιστορικός ύλιστής, πού άσχολεΐται μέ τή δομή τής ι στορίας,.κάνει μέ τόν τρόπο του ένα είδος φασματικής ά- νάλυσης. "Οπως έντοπίζει ό φυσικός τό ύπεριώδες στό ή- λιακό φάσμα, έτσι διαπιστώνει αύτός μιά μεσιανική δύναμη στήν ιστορία. "Οποιος θέλει νά μάθει σέ ποιά κατάσταση βρίσκεται ή «άπολυτρωμένη άνθρωπότητα», σέ ποιούς δρους ύπόκειται ή έμφάνιση αύτής τής κατάστασης, καί πότε μπορεΐ κανείς νά ύπολογίζει σ αύτήν, θέτει έρωτήματα, πού δέν έχουν άπάντηση. Θά μπορούσε τό ί διο καλά νά ζητήσει πληροφορίες, γιά τό τί χρώμα έχουν oi υπεριώδεις άκτίνες

33 Ό Marx άναφέρει, δτι οί έπαναστάσεις είναι η ατμομηχανή τής παγκόσμιας Ιστορίας. Ά λλά τά πράγματα είναι ίσως έντελώς διαφορετικά. Είναι Ισως οί έπαναστάσεις τό τράβηγμα τοΰ φρένου άνάγκης άπό τό άνθρώπινο γένος, πού ταξιδεύει σ αύτό τό τραίνο Μπορεΐ κανείς νά κατονομάσει στό έργο τού Marx τρεις θεμελιώδεις έννοιες καί νά θεωρήσει τό σύνολο τού θεωρητικού έξοπλισμοϋ τού έργου του σάν άπόπειρα σύντηξης αύτών τών τριών έννοιών. Πρόκειται γιά τήν ταξική πάλη, γιά τήν πορεία τής Ιστορικής διαδικασίας (τήν εξέλιξη) καί γιά τήν άταξική κοινωνία. 'Η δομή τής θεμελιώδους σκέψης τού Marx έχει ώς έξής: μέσω μιας σειράς ταξικών άγώνων φθάνει ή άνθρωπότητα στήν πορεία τής ιστορικής έξέλιξης στήν άταξική κοινωνία. Ά λλά ή άταξική κοινωνία δέν μπορεΐ νά προβληθεί σάν τό τέρμα μιας Ιστορικής έξέλιξης Ά πό αύτή τή λαθεμένη θεώρηση πρόκυψε μεταξύ δλλων στούς έπιγόνους ή άντίληψη μιας «έπαναστατικής κατάστασης», πού δέν πρόκειται δπως είναι γνωστό νά έμφανιστεΐ ποτέ. Στήν έννοια τής άταξικής κοινωνίας πρέπει νά άποδοθεΐ πάλι ή αύθεντική μεσιανική της μορφή, καί μάλιστα γιά τό συμφέρον τής έπαναστατικής πολιτικής τοΰ ίδιου τού προλεταριάτου «Ή έπανάσταση είναι ή άτμομηχανή τής παγκόσμιας Ιστορίας» (Οί ταξιδιώτες στό βαγόνι) 'Η έμπιστοσύνη στήν ποσοτική συσσώρευση βασίζεται τόσο στήν άκαμπτη πίστη στήν έξέλιξη δσο καί στήν έμπιστοσύνη πρός τή «μαζική βάση» Ίστορικοφιλοσοφική καί πολιτική έκταση τής έννοιας τής έπαναστροφής. Ή ήμέρα τής Κρίσης είναι ένα στραμμένο πρός τά πίσω παρόν Μεθοδική έρμηνεία τής άντιπαράθεσης τής έκάστοτε διαμορφωμένης έποχής μέ τήν προϊστορία, δπως ύπάρχει τόσο στήν έργασία γιά τό φίλμ (μέ τή μορφή τής πολιτιστικής άξίας), δσο καί σ έκείνη γιά τόν B audelaire (μέ τή μορφή τής aura*). Χάρη σ αύτή τήν άντιπαράθεση ή έ * αίγλη, περιβάλλουσα ά τμ όσφαιρ α (σ.τ.μ.). 30

34 κάστοτε πραγματωθεΐσα έποχή γίνεται άλληλέγγυα μέ τό άμεσο παρόν τοΰ Ιστοριογράφου Ό λες οί παρακάτω προεργασίες τών «Θέσεων γιά τή Φιλοσοφία τής Ιστορίας» βρέθηκαν στίς σημειώσεις πού άφησε ό Benjamin, τοποθετημένες, λίγο ή πολύ τυχαία σέ ντοσιέ ή διάσπαρτες σέ χειρόγραφα άλλης προέλευσης. 'Ακολουθείάρχικά μιά σειρά κειμένων, πού λόγω τού κοινού τίτλου τους «Νέες Θέσεις» φαίνεται, πώς άνήκαν κάποτε σέ μιά ένότητα. Νέες Θέσεις Β 'Η Ιστορία άσχολεΐται μέ άλληλουχίες καί μέ ποικιλότροπα έξυφασμένες άλυσίδες αιτίων. Αλλά άφοΰ παρέχει μιά έννοια γιά τή θεμελιώδη δυνατότητα κατά λέξη ά- πόδοσης τοΰ άντικειμένου της, πρέπει αύτή ή έννοια νά έκφράζει στήν άνώτερή της μορφή μιά στιγμή τής άνθρωπότητας. Ό χρόνος πρέπει νά είναι άκινητοποιημένος μέσα σ αύτή τή στιγμή. Ή διαλεκτική εικόνα είναι ή άστραπή μιάς σφαίρας, πού διασχίζει όλόκληρο τόν όρίζοντα τοΰ παρελθόντος. Ίστορική σύνθεση τοΰ παρελθόντος σημαίνει: άναγνώριση στό παρελθόν έκείνου, πού προβάλλει μαζί μέ τό στερέωμα μιάς καί μοναδικής στιγμής. Ή Ιστορική άναγνώριση είναι δυνατή άποκλειστικά καί μόνον μέσα στήν ιστορική στιγμή. Αλλά ή άναγνώριση μέσα στήν ιστορική στιγμή άποτελεΐ πάντοτε άναγνώριση μιάς στιγμής. Καθώς συμπτύσσεται τό παρελθόν σέ μιά στιγμή σέ μιά διαλεκτική εικόνα βρίσκει αύτή πρόσβαση στήν ά- κούσια μνήμη τής άνθρωπότητας. Ή διαλεκτική εικόνα πρέπει νά όρισθεΐ σάν ή άκούσια μνήμη τής άπολυτρωμένης άνθρωπότητας. Ή άντίληψη μιάς παγκόσμιας Ιστορίας είναι συνδεδεμένη μέ έκεΐνες τής έξέλιξης καί τοΰ πολιτισμού. Γιά νά καταταχθεΐ τό σύνολο τών στιγμών τής Ιστορίας τής άνθρωπότητας στήν άλυσίδα τής έξέλιξης, πρέπει νά μποΰν αυτές στόν κοινό παρονομαστή τοΰ πολιτισμού, τής διαφώτισης, τοΰ άντικειμενικοΰ πνεύματος, έκείνης ή τής άλλης πάντοτε όνομασίας

35 Νέες Θέσεις C Μπορεΐ νά γίνεται λόγος γιά μιά έξέλιξη, μόνο όταν γλιστρά ή ιστορική πορεία όμαλά σάν νήιια μέσα άπό τά χέρια τοΰ ιστορικού. "Αν είναι δμως αύτή μιά καταξεφτισμένη καί σέ χιλιάδες τοΰφεο ξεπλεγμένη τριχιά, πού κρέμεται δμοια μέ λυμένες πλεξίδες, δέν έχει τότε καμιά τους τή συγκεκριμένη της θέση, πρίν νά παροούν δλες μαζί καί νά πλεχοούν σέ στολίδι τού κεφαλιού. Ή βασική σύλληψη τού Μύθου είναι ό κόσμος σάν τιμωρία ή τιμωρία, πού δημιουργεί πρώτα ή Ιδια τό άξιόποινο. Ή αιώνια επιστροφή άποτελεΐ τήν προβαλλόμενη στήν οικουμένη ποινή τού σχολικού σωφρονισμού: ή άνθρωπότητα οφείλει νά άντιγράψει τό κείμενό της άπειράριθμες ρορές (Paul Eluard: Επαναλήψεις, 1922). Ή αιωνιότητα τών τιμωριών τής Κόλασης έσπασε τή φοβερότερη ίσως αιχμή της άρχαίας ιδέας γιά τήν άιώνια επαναφορά. Αντικαθιστά ή πρώτη τήν αιωνιότητα μιας περιστροφής μέ τήν αιωνιότητα τών βασάνων. Σκεπτόμενος γιά άλλη μιά φορά στόν δέκατο ένατο αιώνα τήν ιδέα τής αιώνιας έπαναφοράς, σκιαγραφεί ό N ietzsche εκείνο, μέ τό όποιο ολοκληρώνεται πιά τό ρυθμικό πεπρωμένο. Γιατί ουσία τοΰ μυθικού γεγονότος είναι ή έπιστροφή (Σίσυφος, Δαναΐδες). Νέες Θέσεις Η Ό διαμελισμός σέ πραγματιστική ιστορία θά άποβεΐ ά- νώφελος στήν ιστοριογραφία τοΰ πολιτισμού. Δέν άποτυγχάνει κατά τά άλλα ή πραγματιστική άντίληψη της ι στορίας στίς ένδεχόμενες άπαιτήσεις, πού θέτει ή «αυστηρή έπιστήμη» στό όνομα τού νόμου αιτίου καί αίτια - τού. Αποτυγχάνει μέ τή μετάθεση τής Ιστορικής προοπτικής. "Ενας χρόνος, πού δέν είναι πιά ικανός νά διασαφηνίσει μέ αυθεντικό τρόπο τίς θέσεις κυριαρχίας του, δέν έχει πιά παραμικρή σχέση μέ τή διασάφηση, πού άπέβαινε σέ όφελος τών παρωχημένων θέσεων κυριαρχίας. Τό υποκείμενο, πού ίστοριογραφεΐ, άνήκει δικαιωματικά σ έκεΐνο τό τμήμα τής άνθρωπότητας, τού όποιου ή άλληλεγγύη άντιλαμβάνεται κάθε καταπιεζόμενο' σ έ ?

36 κείνο τό τμήμα, πού μπορεΐ νά μπει στό μεγαλύτερο θεωρητικό κίνδυνο, γιατί έχει στήν πράξη έλάχιστα νά χάσει. Δέν είναι κάθε παγκόσμια Ιστορία άντιδραστική. Ά λ λά ή παγκόσμια Ιστορία χωρίς κατασκευαστικό άξίωμα είναι. Τό κατασκευαστικό άξίωμα τής παγκόσμιας Ιστορίας έπιτρέπει τήν άντιπροσώπευσή της στήν έπιμέρους. Είναι μέ άλλα λόγια ένα μοναδολογικό... Ή Ιδέα τής πεζογραφίας συμπίπτει μέ τή μεσιανική Ι δέα τής παγκόσμιας Ιστορίας (Lesskow!). Νέες Θέσεις Κ «'Η όργάνωση τοΰ πεσιμισμού έχει τή σημασία... τής άνακάλυψης στό χώρο τής πολιτικής δραστηριότητας... τοΰ χώρου τής εικόνας. 'Η έξακρίβωση δμως αύτοϋ τοΰ χώρου τής εικόνας μέ τήν περισυλλογή δέν είναι πιά καθόλου δυνατή... Αύτός ό άναζητούμενος χώρος τής εικόνας... ό κόσμος τής πολύπλευρης καί όλοκληρωμένης έ- πικαιρότητας» (Σουρρεαλισμός). Ή άπολύτρωση είναι τό δριο τής έξέλιξης. Ό μεσιανικός κόσμος είναι ό κόσμος τής πολύπλευρης καί όλοκληρωμένης έπικαιρότητας. Σ αυτόν μόνο διακρίνεται ή ύπαρξη μιας παγκόσμιας Ιστορίας. Ό χ ι δ μως μέ τή μορφή τοΰ γραπτού, άλλά μέ έκείνη τού έορτασμοϋ. Ό τελευταίος έχει καθαρθεΐ άπό κάθε πανηγυρισμό. Δέν γνωρίζει κανενός είδους έορταστικά τραγούδια. Γλώσσα του είναι δ άπελευθερωμένος πεζός λόγος, πού έχει σπάσει τά δεσμά τής γραφής. (Ή Ιδέα τής πεζογραφίας συμπίπτει μέ τή μεσιανική τής παγκόσμιας Ιστορίας. Δές στόν «Αφηγητή» *: οί μορφές τής λογοτεχνικής πεζογραφίας σάν τό φάσμα τών Ιστορικών). Τό πολυάριθμο τών «Ιστοριών» είναι συγγενέστατο, άν δχι ταυτόσημο, μέ τό πολυάριθμο τών -γλωσσών. Ή παγκόσμια ιστορία μέ τή σημερινή έννοια δέν άποτελεΐ πάντοτε παρά ένα είδος έσπεράντο. (Διατυπώνει τήν έλπίδα τοΰ άνθρώπινου γένους τό ίδιο καλά μέ τό δνομα έ- κείνης τής παγκόσμιας γλώσσας) * Δοκίμιο τού Benjamin, δημοσιευμένο τό 1936 (σ.τ.μ.). 33

37 3. Παρατίθεται στή συνέχεια μιά σειρά κειμένων, πού έ χουν κοινό ένα Ιδιαίτερο τίτλο. Εισαγωγική παρατήρηση Βιώνουμε μέσα στή μνήμη μιά έμπειρία, πού μάς άπαγορεύει μιά ριζικά μή θεολογική άντίληψη της Ιστορίας, δσο λίγο κι δν μάς έπιτρέπεται ή προσπάθεια καταγραφής της μέ θεολογικούς δρους. Ή σκέψη μου συμπεριφέρεται στή θεολογία δπως τό στυπόχαρτο στή μελάνη. Είναι εντελώς διαποτισμένη άπ αύτήν. "Αν άκολουθούσαμε δμως τό στυπόχαρτο, δέν θά άπέμενε τίποτε άπό δσα έχουν γραφεί. Ι'Υπάρχει μιά άντίληψη γιά τό παρόν, σύμφωνα μέ τήν δποία άπεικονίζει αύτό τό (καθορισμένο) άντικείμενο μιας προφητείας. Αύτή ή άντίληψη άποτελεΐ τό (συμπλήρωμα) άντίστοιχο εκείνης γιά τήν ίστορία, ή δποία προβάλλει άστραπιαΐα στό προσκήνιο. Είναι άπό τή φύση της πολιτική κι έτσι δρίζεται καί άπό τόν Turgot. Νά λοιπόν ή εσώτερη έννοια τής φράσης, δτι δ Ιστορικός είναι έ νας στραμμένος πρός τά πίσω προφήτης. Στρέφει αύτός τήν πλάτη στήν ίδια τήνέποχή του' ή διορατική του ματιά φλέγεται στή θέα τών χανόμενων στό παρελθόν κορυφών τών προηγούμενων γεγονότων. Σ' αύτή τή διορατική ματιά είναι ή έποχή της εύκρινέστερα παρούσα άπό δτι στούς σύγχρονους, πού «συμβαδίζουν»<μαζί της. 472 Προβλήματα μεθόδου III Μέ τόν ταχύ ρυθμό τής τεχνικής, στήν δποία άντιστοιχεί μιά εξίσου ταχεία παρακμή τής παράδοσης, τό τμήμα τού συλλογικού άσυνείδητου, ή άρχαική μορφή μιας εποχής, άνέρχεται στήν επιφάνεια πολύ γρηγορότερα άπό πρίν, στή διάθεση κιόλας τής άμέσως επόμενης. Νά λοιπόν ή καταγωγή τής σουρρεαλιστικής θεώρησης τής ι στορίας. Στή μορφή τών καινούριων μέσων παραγωγής, πού ε ξακολουθεί άρχικά νά κυριαρχείται άπό εκείνη τών παλιών (Marx), άντιστοιχεΐ στό εποικοδόμημα μιά ονειρική συνείδηση, δπου διαπλάθεται τό καινούριο μέ φανταστικά χαρακτηριστικά. Ό Michelet: «Κάθε έποχή όνειρεύε- 34

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Το Ηµερολόγιο των Μάγιας και τα Χρήµατα από τον ρ. Καρλ Τζοχάν Κάλλεµαν

Το Ηµερολόγιο των Μάγιας και τα Χρήµατα από τον ρ. Καρλ Τζοχάν Κάλλεµαν Το Ηµερολόγιο των Μάγιας και τα Χρήµατα Από τον ρ. Καρλ Τζοχάν Κάλλεµαν Λοιπόν, ήθελα να µιλήσω για δυο πράγµατα που νοµίζω δεν συνδέονται πάντα αλλά, πραγµατικά θα τους άξιζε µια σύνδεση. Το ένα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς Εκείνοι που κατηγορούν τους ανθρώπους ότι τρέχουν διαρκώς πίσω

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΙΝΤΕΡΗΣ, Ph.D. ΑΛΛΑ ΘΕΛΩ ΚΙ ΑΛΛΑ ΚΑΝΩ. Εκδόσεις Ψυχογιός

ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΙΝΤΕΡΗΣ, Ph.D. ΑΛΛΑ ΘΕΛΩ ΚΙ ΑΛΛΑ ΚΑΝΩ. Εκδόσεις Ψυχογιός ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΙΝΤΕΡΗΣ, Ph.D. ΑΛΛΑ ΘΕΛΩ ΚΙ ΑΛΛΑ ΚΑΝΩ Εκδόσεις Ψυχογιός Τον Γιώργο Πιντέρη, τον γνώρισα πολλά χρόνια πριν. Συγκεκριμένα σε μια εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο Επιμελητήριο Ηρακλείου, όπου με

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Ο τάφος του Βίτγκεντάιν στο Κέιμπριτζ κοσμείται από το ομοίωμα μιας ανεμόσκαλας: «Οι προτάσεις μου αποτελούν διευκρινίσεις, όταν αυτός που με καταλαβαίνει, τελικά τις αναγνωρίσει

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου Ημερομηνία 19/3/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%b1%cf%80%cf%8c- %CE%BE%CF%8D%CE%BB%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9- %CE%B1%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού 3.2 Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων και σχέσεων Να επιδεικνύουν τρόπους αποτελεσματικής επικοινωνίας Να επιδεικνύουν ικανότητες

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Ταξίδι στις ρίζες «Άραγε τι μπορεί να κρύβεται εδώ;»

Ταξίδι στις ρίζες «Άραγε τι μπορεί να κρύβεται εδώ;» Ταξίδι στις ρίζες Είχε φτάσει πια η μεγάλη ώρα για τα 6 αδέρφια Ήταν αποφασισμένα να δώσουν απάντηση στο ερώτημα που τόσα χρόνια τα βασάνιζε! Η επιθυμία τους ήταν να μάθουν την καταγωγή τους και να συλλέξουν

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου Συλλογή Περιστέρια 148 Εικονογράφηση εξωφύλλου: Εύη Τσακνιά 1. Το σωστό γράψιμο Έχεις προσέξει πως κάποια βιβλία παρακαλούμε να μην τελειώσουν ποτέ κι άλλα, πάλι, από την πρώτη κιόλας σελίδα τα βαριόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά):

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά): Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ Θετικά: μας ηρεμεί μας χαλαρώνει μας ψυχαγωγεί (ταξίδια, εκδρομές, συναντήσεις) μας παρέχει τα βασικά είδη διατροφής και επιβίωσης (αέρας, νερό, τροφή) Σήμερα (αρνητικά): Ο άνθρωπος:

Διαβάστε περισσότερα

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Ο Μικρός Πρίγκιπας έφτασε στη γη. Εκεί είδε μπροστά του την αλεπού. - Καλημέρα, - Καλημέρα, απάντησε ο μικρός πρίγκιπας, ενώ έψαχνε να βρει από πού ακουγόταν η

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Στον κόσμο με την Thalya

Στον κόσμο με την Thalya Γρηγόρης Μπελαβίλας Στον κόσμο με την Thalya Συνέντευξη: Τσέκος Αθανάσιος Tι σάς κάνει να γράφετε μουσική? Ο βασικός λογος είναι ότι οι μουσικές που γράφω μού αρέσουν πολύ πιό πολύ από τίς μουσικές τών

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου «Παγκόσμια Ευρώπη: οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης» Αθήνα 30 Ιανουαρίου 2007 1 Προσφωνήσεις. Αυτή την

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Εμπιστοσύνης του Καταναλωτή

Έρευνα Εμπιστοσύνης του Καταναλωτή ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Έρευνα Εμπιστοσύνης του Καταναλωτή Τριμηνιαία Έρευνα Γ Τρίμηνο 2014 Αθήνα, Οκτώβριος 2014 2 Έρευνα Εμπιστοσύνης του

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Στη μέση μιας ημέρας μακρύ ταξίδι κάνω, σ ένα βαγόνι σκεπτικός ξαναγυρνώ στα ίδια. Μόνος σε δύο θέσεις βολεύω το κορμί μου, κοιτώ ξανά τριγύρω μου,

Στη μέση μιας ημέρας μακρύ ταξίδι κάνω, σ ένα βαγόνι σκεπτικός ξαναγυρνώ στα ίδια. Μόνος σε δύο θέσεις βολεύω το κορμί μου, κοιτώ ξανά τριγύρω μου, Στη μέση μιας ημέρας μακρύ ταξίδι κάνω, σ ένα βαγόνι σκεπτικός ξαναγυρνώ στα ίδια. Μόνος σε δύο θέσεις βολεύω το κορμί μου, κοιτώ ξανά τριγύρω μου, την περιπλάνησή μου. Ξεκίνησε ο συρμός, αφετηρία ή προορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Αν δούµε κάπου τα παρακάτω σήµατα πώς θα τα ερµηνεύσουµε; 2. Πού µπορείτε να συναντήσετε αυτό το σήµα; (Κάθε σωστή απάντηση 1 βαθµός)

Αν δούµε κάπου τα παρακάτω σήµατα πώς θα τα ερµηνεύσουµε; 2. Πού µπορείτε να συναντήσετε αυτό το σήµα; (Κάθε σωστή απάντηση 1 βαθµός) ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 Φύλλο εργασίας 1 Ερµηνεύουµε σύµβολα! Αν δούµε κάπου τα παρακάτω σήµατα πώς θα τα ερµηνεύσουµε; Επικοινωνούµε έτσι κι αλλιώς 26 2. Πού µπορείτε να συναντήσετε αυτό το σήµα; Σύνολο: (Κάθε σωστή.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 1. Πράγματι, τα προαναφερθέντα αποτελούν κυρίαρχα χαρακτηριστικά της ποίησης του Ελύτη, που πιστοποιούνται σαφέστατα- και στο δοθέν ποίημα. Συγκεκριμένα:

Διαβάστε περισσότερα

Οι αισθήσεις και η τέχνη του Είναι

Οι αισθήσεις και η τέχνη του Είναι Οι αισθήσεις και η τέχνη του Είναι Υπάρχουν πέντε αισθήσεις αντίληψης και πέντε όργανα δράσης. Οι αισθήσεις της αντίληψής είναι η όραση, η όσφρηση, η ακοή, η γεύση και η αφή. Τα όργανα της δράσης είναι

Διαβάστε περισσότερα

www.synodoiporos,weebly.com Page 1

www.synodoiporos,weebly.com Page 1 ΓΡΑΦΟΝΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Σε πρώτη φάση διαβάζουμε τουλάχιστον 2 φορές ολόκληρο το κείμενο και φροντίζουμε να το κατανοήσουμε πλήρως. Προσέχουμε ιδιαίτερα τη στάση - άποψη του συγγραφέα και το σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Σύμφωνα με τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας που διατύπωσε ο Αϊνστάιν, το βαρυτικό πεδίο κάθε μάζας δημιουργεί μια καμπύλωση στον χώρο (μάλιστα στον χωροχρόνο),

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ. ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ»

ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ. ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ» ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ» Αν είναι αλήθεια ότι ο άνθρωπος γεννιέται καλός και γίνεται μοχθηρός μόνο μέσα από την κακή επιρροή της κοινωνίας στην οποία ζει, η μεταρρύθμιση

Διαβάστε περισσότερα

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!»

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!» Ημερομηνία 27/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link www.thinkover.gr Ανδριάνα Βούτου http://www.thinkover.gr/2015/04/27/stefanos-livos/ Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν.

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν. Είναι γνωστή σε όλους η σειρά επιστημονικής φαντασίας Star Trek η οποία έχει φανατικούς θαυμαστές σε όλο τον κόσμο. Οι τεχνολογικές καινοτομίες και οι «φανταστικές» τεχνολογίες που είχε συμπεριλάβει στο

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΗ / ΙΣΤΟΡΙΚΟ 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η φιλοσοφία. Έννοια και περιεχόμενο 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ Η εξέλιξη της φιλοσοφίας και η οντολογία Ι. Εισαγωγή... 25 ΙΙ. Η προσωκρατική φιλοσοφία...

Διαβάστε περισσότερα

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου.

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου. Εισαγωγή Το Παγκύπριο Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων δημιουργήθηκε το 1960. Πρωταρχικός του στόχος είναι η προσφορά και η στήριξη του παιδιού στην Κυπριακή κοινωνία. Το Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων, μέσα από τις εβδομαδιαίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν.

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι μόνος είναι απλά ένα όνειρο. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι με άλλους μαζί είναι πραγματικότητα. John Lennon Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογικό-Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρείου και Μουσείο Μεταλλείας- Μεταλλουργίας Λαυρείου

Τεχνολογικό-Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρείου και Μουσείο Μεταλλείας- Μεταλλουργίας Λαυρείου Τεχνολογικό-Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρείου και Μουσείο Μεταλλείας- Μεταλλουργίας Λαυρείου Γιώργος Ν. Δερμάτης, Δρ. Ιστορίας, μέλος της Επιστ. Επιτρ. του ΜΜΜΛ (ΕΜΠ και ΥΠΠΟΤ), Εταιρεία Μελετών Λαυρεωτικής Το

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

Τα 5 κλειδιά στην. Τεχνική Διαπραγματεύσεων

Τα 5 κλειδιά στην. Τεχνική Διαπραγματεύσεων Τα 5 κλειδιά στην Τεχνική Διαπραγματεύσεων 1 ΣΥΜΒΙΒΑΣΜΟΣ Αντιπροσωπεύεται από φράσεις όπως Ας μοιράσουμε τη διαφορά μεταξύ αυτού που εσύ θέλεις και αυτού που εγώ θέλω Σε αυτού του είδους τον διακανονισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν.

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Αποστόλη Λαμπρινή (brines39@ymail.com) ΔΥΝΑΜΗ ΨΥΧΗΣ Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Θα σε χτυπάνε, θα σε πονάνε,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Κύριε Πρόεδρε, εκλεκτά μέλη της ακαδημαϊκής και της επιχειρηματικής κοινότητας, αγαπητοί απόφοιτοι, κυρίες και κύριοι. Βρίσκομαι απόψε

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ 1 Πάλης ξεκίνηµα Πάλης ξεκίνηµα νέοι αγώνες οδηγοί της ελπίδας Όχι άλλα δάκρυα κλείσαν οι τάφοι λευτεριάς λίπασµα Λουλούδι φωτιάς βγαίνει στους τάφους µήνυµα στέλνουν Απάντηση

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά.

Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά. 1 Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά. Ψάχνοντας από το εσωτερικό κάποιων εφημερίδων μέχρι σε πιο εξειδικευμένα περιοδικά και βιβλία σίγουρα θα έχουμε διαβάσει ή θα έχουμε τέλος πάντων πληροφορηθεί,

Διαβάστε περισσότερα

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Γενικά Δημήτρης Χατζής Περιεχόμενα «Το διπλό βιβλίο» Περίληψη Ιστορικό πλαίσιο Τίτλος του έργου Δομή

Διαβάστε περισσότερα

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης ΜΕΓΑΛΟΙ ΕΦΕΥΡΕΤΕΣ - ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ Αϊνστάιν Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης Περιεχόµενα Κεφάλαιο 1:...3 Κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ. συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ

ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ. συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ (ψυχοκοινωνική προσέγγιση) συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ Στο βιβλίο με τίτλο ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ, η συγγραφέας Γιάννα Φιλάου καταγράφει και αναλύει τις ανθρώπινες

Διαβάστε περισσότερα

Ποιητικές καταθέσεις ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. ποιήματα. CaptainBook.gr

Ποιητικές καταθέσεις ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. ποιήματα. CaptainBook.gr Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται από τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και από τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας.

Διαβάστε περισσότερα

Antoine de Saint-Exupéry. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση από τα Γαλλικά Ηρακλής Λαμπαδαρίου

Antoine de Saint-Exupéry. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση από τα Γαλλικά Ηρακλής Λαμπαδαρίου Antoine de Saint-Exupéry Ο Μικρός Πρίγκιπας Μετάφραση από τα Γαλλικά Ηρακλής Λαμπαδαρίου 1 13 Ο τέταρτος πλανήτης ήταν αυτός του επιχειρηματία. Αυτός ο άνθρωπος ήταν τόσο πολύ απασχολημένος που δεν σήκωσε

Διαβάστε περισσότερα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα ΓΙΩΡΓΟΣ Σ. ΔΡΟΥΛΙΑΣ Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα Παραγωγή λόγου για την Ε και την ΣΤ Δημοτικού ΠΡΟΛΟΓΟΣ Για να κρατάς αυτό το βιβλίο στα χέρια σου, σημαίνει ότι θέλεις να μάθεις να εκφράζεσαι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε.

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε. ιστορίες της 17 ιστορίες της Πρωτοχρονιάς Παραμύθια: Βαλερί Κλες, Έμιλι-Ζιλί Σαρμπονιέ, Λόρα Μιγιό, Ροζέ-Πιερ Μπρεμό, Μονίκ Σκουαρσιαφικό, Καλουάν, Ιμπέρ Μασουρέλ, Ζαν Ταμπονί-Μισεράτσι, Πολ Νέισκενς,

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία και η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Από τη μαρτυρία στην παιδεία.

Η ιστορία και η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Από τη μαρτυρία στην παιδεία. 02.02.2015 Εορτασμός της ημέρας μνήμης του Ολοκαυτώματος Χριστίνα Κουλούρη Καθηγήτρια Νεότερης & Σύγχρονης Ιστορίας Πάντειο Πανεπιστήμιο Η ιστορία και η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Από τη μαρτυρία στην παιδεία.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Τα παιδιά του Αδάμ είναι τα άκρα ενός σώματος, Μοιράζονται όλα την ίδια ρίζα. Όταν ένα άκρο περνάει τις μέρες του

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1. Ανάπτυξη και Ενδυνάμωση του Εαυτού 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 Συναισθηματική Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε!

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε! 20 Χειμώνας σε μια πλατεία. Χιονίζει σιωπηλά. Την ησυχία του τοπίου διαταράσσουν φωνές και γέλια παιδιών. Μπαίνουν στη σκηνή τρία παιδιά: τα δίδυμα, ο Θανούλης και ο Φανούλης, και η αδελφή τους η Μαριάννα.

Διαβάστε περισσότερα

3. Κριτική προσέγγιση

3. Κριτική προσέγγιση Επιστημολογική προσέγγιση της σχέσης θεωρίας και πράξη 3. Κριτική προσέγγιση Καθηγητής Κώστας Χρυσαφίδης Πανεπιστήμιο Αθηνών ΤΕΑΠΗ e.mail:kchrys@ecd.uoa.gr Θεωρία και Πράξη Κριτική Προσέγγιση Οι θετικιστικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους)

ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους) ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους) Όνομα Παιδιού: Ναταλία Ασιήκαλη ΤΙΤΛΟΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ: Πως οι παράγοντες υλικό, μήκος και πάχος υλικού επηρεάζουν την αντίσταση και κατ επέκταση την ένταση του ρεύματος

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Ένας επιστημονικός κλάδος που με τα επιτεύγματά του προκάλεσε έντονες συζήσεις στο τέλος του 20 ου αιώνα και αναμένεται να απασχολήσει εξίσου έντονα, αν όχι να μονοπωλήσει το

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

Διάβαστε αναλυτικά την συνέντευξη που έδωσε στην Stadio, ο Χαράλαμπος Λυκογιάννης.

Διάβαστε αναλυτικά την συνέντευξη που έδωσε στην Stadio, ο Χαράλαμπος Λυκογιάννης. Διάβαστε αναλυτικά την συνέντευξη που έδωσε στην Stadio, ο Χαράλαμπος Λυκογιάννης. Στην αρχή της σεζόν ήσουν μεταξύ ομάδας νέων και πρώτης ομάδας. Τι σκεφτόσουν τότε για την εξέλιξη της χρονιάς; Στην αρχή

Διαβάστε περισσότερα

Αφηγηματικές τεχνικές -αφηγηματικοί τρόποι

Αφηγηματικές τεχνικές -αφηγηματικοί τρόποι Αφηγηματικές τεχνικές -αφηγηματικοί τρόποι Αφηγηματικές τεχνικές Οι λειτουργίες του αφηγητή 0 αφηγητής μπορεί να είναι πρόσωπο της αφήγησης, με πρωταγωνιστικό ή δευτερεύοντα ρόλο, ή μπορεί να είναι αμέτοχος

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

*Μικροί Εκπαιδευτές. για το Διαδίκτυο. Δράση 3

*Μικροί Εκπαιδευτές. για το Διαδίκτυο. Δράση 3 *Μικροί Εκπαιδευτές για το Διαδίκτυο Δράση 3 * * Καλημέρα Σωτήρα * σου μιλάει η πέμπτη, * τάξη του δημοτικού σχολείου Σωτήρας. * πολύ μας υποτίμησες, εμείς μονάχα λίγο. * Σκεφτήκαμε Σωτήρα να σου πούμε

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Μάθημα Δεύτερο από την σειρά Οικοδομώντας μία Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Ένα πρότυπο που παρέχει: το

Διαβάστε περισσότερα

Ποδόσφαιρο, τι είναι?

Ποδόσφαιρο, τι είναι? ΟΜΑΔΙΚΗ ΤΑΚΤΙΚΗ Ποδόσφαιρο, τι είναι? επίθεση Κύκλος τεσσάρων φάσεων σκοράρισμα εναλλαγή + - παρεμπόδιση ανάπτυξης άμυνα ανάπτυξη + - εναλλαγή αποσόβηση σκοραρίσματος Στόχος του παιχνιδιού: Νίκη Ομαδικές

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΡΒΙΣ ΒΑΤΣΑΚΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ

ΣΕΡΒΙΣ ΒΑΤΣΑΚΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΠΟΝΗΤΩΝ Γ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ ΣΕΡΒΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ένα καλό σέρβις είναι ένα από τα πιο σημαντικά χτυπήματα επειδή μπορεί να δώσει ένα μεγάλο πλεονέκτημα στην αρχή του πόντου. Το σέρβις είναι το πιο σημαντικό

Διαβάστε περισσότερα

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!»

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!» 26 σχεδιασε μια ΦωτογρΑΦιΑ τήσ προσκλήσήσ που ελαβεσ Απο τον ΔΑσκΑλο σου. παρουσιασε το λογοτυπο και το σλογκαν που χρήσιμοποιει το σχολειο σου για τήν εβδομαδα κατα τήσ παρενοχλήσήσ. ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι.

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι. 0001 00:00:11:17 00:00:13:23 Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18 Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10 Ναι. 0004 00:01:06:17 00:01:07:17 Σου έδειξα τη φωτογραφία; 0005 00:01:07:17 00:01:10:10

Διαβάστε περισσότερα

Η Ανάληψη. Σήμερα θα μιλήσουμε για τον Θεό, την Ανώτερη Εξουσία.

Η Ανάληψη. Σήμερα θα μιλήσουμε για τον Θεό, την Ανώτερη Εξουσία. Η Ανάληψη Όπως αποκαλύφθηκε στον Μάρσαλ Βιάν Σάμμερς στης 16 Απριλίου 2011 στο Μπόλντερ, Κολοράντο ΗΠΑ Σήμερα θα μιλήσουμε για τον Θεό, την Ανώτερη Εξουσία. Η Ανώτερη Εξουσία σου μιλά τώρα, μιλώντας μέσω

Διαβάστε περισσότερα

w w w. p e r i e x o m e n a n e t. g r

w w w. p e r i e x o m e n a n e t. g r w w w. p e r i e x o m e n a n e t. g r Ο Iliaz Bobaj γράφει για την Παναγιώτα Ζαλώνη Ο Νίκος Μπατσικανής, ο Χάρης Μελιτάς, η Παναγιώτα Ζαλώνη και η Αλεξάνδρα ΒαΐτσηΒάκρου. (Απόσπασμα) Η Ελληνίδα Ποιήτρια

Διαβάστε περισσότερα