ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΟΡΥΚΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΥΛΩΝ ΤΥΡΦΟΓΕΝΕΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΤΥΡΦΩΝΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΟΡΥΚΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΥΛΩΝ ΤΥΡΦΟΓΕΝΕΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΤΥΡΦΩΝΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΟΡΥΚΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΥΛΩΝ ΤΥΡΦΟΓΕΝΕΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΤΥΡΦΩΝΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Σταύρος Π. Καλαϊτζίδης Πάτρα 2007

2 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

3 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 Κεφ. 1. Ορισμοί Ορισμοί σύμφωνα με το Wise Use of Peatland (Joosten and Clarke 2002), που εκδόθηκε από το International Mire Conservation Group (IMCG) και International Peat Society (IPS), τη Διεθνή Επιτροπή Πετρολογίας Γαιανθράκων και Οργανικών Ιζημάτων (ICCP), (για μετάφραση στα Ελληνικά βλ. Χρηστάνης 1999), αλλά και ορολογία που προτείνεται στη συγκεκριμένη διατριβή. Υγρότοπος (wetland): είναι εδαφική έκταση, στην οποία, μόνιμα ή περιοδικά, λιμνάζουν αβαθή νερά (γλυκά ή αλμυρά) και όπου αναπτύσσεται υδροχαρής βλάστηση (σύμφυτος τόπος κατά τον Θεόφραστο). Για να σχηματιστεί έλος πρέπει να ισχύει: Ε + Β ΕΑ + Κ+ ΕΔ όπου, Ε: η επιφανειακή εισροή νερού κατ έτος στο έλος, Β: η ποσότητα των ετήσιων μετεωρικών κατακρημνισμάτων, ΕΑ: η ετήσια επιφανειακή απορροή, Κ: η ετήσια κατείσδυση, ΕΔ: η ετήσια εξατμισοδιαπνοή. Έλος, Βάλτος ή τέλμα: συνιστά υγρότοπο, με ή χωρίς τύρφη, όπου φύεται τυρφογενετική βλάστηση. (σύμφωνα με τον Θεόφραστο το τέλμα συνιστά ένα πηλώδη ιλυώδη τόπο). Τύρφη (peat): αποτελεί ένα χαλαρό, οργανογενές και οργανικό ίζημα, το οποίο σχηματίζεται in situ από τη συσσώρευση αποσυντιθειμένων φυτικών υπολειμμάτων. Συνιστά το πρόδρομο (precursor) ίζημα των γαιανθράκων (coals) και το κατώτερο μέλος της σειράς ενανθράκωσης. Η περιεκτικότητα σε οργανική ύλη ποικίλει ανάλογα με τα συστήματα ταξινόμησης, με ελάχιστο όριο το 30% (επί ξηρού). Στη συγκεκριμένη διατριβή το όριο είναι 50%. Τυρφώνας (peatland): καλείται η περιοχή με ή χωρίς βλάστηση, στην επιφάνεια της οποίας έχει συσσωρευτεί στρώμα τύρφης, με πάχος τουλάχιστον 30 cm. Τέναγος: παράκτιο έλος. Τοπογενής τυρφώνας: συνώνυμο του κάτω-τυρφώνα (fen), σχηματίζεται σε εδαφικές ταπεινώσεις, με τροφοδοσία από επιφανειακή απορροή ή ανύψωση υδροφόρου ορίζοντα. Ομβρογενής τυρφώνας (άνω-τυρφώνας ombrogenic mire): η τροφοδοσία πραγματοποιείται μέσω των μετεωρικών κατακρημνισμάτων. Μεταβατικοί τυρφώνες (transitional mire): παρουσιάζουν ενδιάμεσα χαρακτηριστικά των ομβρογενών και τοπογενών τυρφώνων.

4 2 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Κεφ Γεωτεκτονικό μοντέλο Dinter (1994, 1998) (βλ. Κύριο Τμήμα Διατριβής Σχ. 2.3). D1 Κάτω Τριτογενής Αλπική Σύγκλιση: η Σερβο-Μακεδονική ζώνη και η Σειρά Γνευσίων Δυτικής Θράκης υπόκεινται σε μεταμόρφωση υψηλής πίεσης και θερμοκρασίας (π.χ. Liati 1988, Liati and Mposkos 1990), ενώ η Σειρά Φαλακρού υπόκειται σε άνω-πρασινοσχιστολιθική φάση. Η αναστροφή αυτή των μεταμορφικών φάσεων υποδηλώνει την τοποθέτηση της Σειράς Φαλακρού κάτω από τη Σερβομακεδονική ζώνη και τη Σειρά Γνευσίων Δυτικής Θράκης, όπως οριοθετείται από τη ΒΑ κλίσης εφίππευση του Νέστου. Η φολλίωση των σχηματισμών εκατέρωθεν της ρηξιγενούς επιφάνειας κλίνει επίσης προς ΒΑ. Οι άξονες των πτυχών αυτού του γεγονότος διευθύνονται Β35-45 Α και κλίνουν προς ΒΑ, όπως και η γράμμωση διαστολής (stretching lineation). Ερμηνεύοντας ο Dinter (1998) ότι οι ραδιοχρονολογήσεις των Koukouvelas and Doutsos (1990) και Kotopouli et al. (1991) δεν ανταποκρίνονται στο μέγιστο θερμοκρασιακό επίπεδο των μεταμορφικών φάσεων, αλλά σε στάδιο ψύξης, καταλήγει ότι η D1 φάση έλαβε χώρα κατά το Μέσο Ηώκαινο. Στο ενδιάμεσο της D1 και της επόμενης φάσης (Κ. Ολιγόκαινο) διεισδύει ο ανατολικά ευρισκόμενος πλουτωνίτης της Ξάνθης. D2 Κάτω Μειοκαινική Φάση Διαστολής: κατά τη φάση αυτή διεισδύει ο πλουτωνίτης του Σύμβολου στη Σειρά των Μαρμάρων του Φαλακρού και των Γνευσίων του Παγγαίου, δημιουργώντας έναν δόμο Β55 Α διεύθυνσης. Η φάση αυτή ανιχνεύεται από γραμμώσεις διαστολής ΒΑ, που διευθύνονται ΑΒΑ, παράλληλα με τις γραμμώσεις της D1 φάσης. Ο πλουτωνίτης εμφανίζεται μυλωνιτοποιημένος και η ηλικία της διείσδυσης είναι ~21 Μa. D3 Μέσο Μειοκαινική - Κάτω Πλειοκαινική Φάση Διαστολής: κατά τη φάση αυτή ενεργοποιείται η παλιότερη ρηξιγενής επιφάνεια της εφίππευσης δυτικά του Παγγαίου ως ρήγμα αποκόλλησης (Ρήγμα Αποκόλλησης Στρυμώνα) με κλίση ΝΔ, που έχει ως αποτέλεσμα την αποκάλυψη του τεκτονικού παραθύρου του Κεντρικού Μεταμορφικού Πυρήνα της Ροδόπης. Τεκτονική πλαστική δομή αυτού του γεγονότος αποτελεί η γράμμωση διαστολής με διεύθυνση Β50-60 Α. Επίσης μικρά κανονικά ρήγματα στην περιοχή δυτικά της Λεκάνης της Δράμας με διεύθυνση ΒΔ (υποκάθετη της διεύθυνσης αποκόλλησης) και κλίση ΒΑ σχηματίστηκαν σε αυτήν τη φάση. Τα ιζήματα της Λεκάνης Σερρών και της υπολεκάνης του Αγγίτη (φάση λατυποπαγών) αποτέθηκαν ως λοβοί ιζημάτων σε αυτήν τη φάση. D4 Άνω Πλειοκαινική - Τεταρτογενής Φάση Διαστολής: κατά τη φάση αυτή σχηματοποιούνται οι σημερινές Λεκάνες του Στρυμώνα και της Δράμας, με την εμφάνιση μεγάλων κατακόρυφων, ΒΔ/κής διεύθυνσης, κανονικών ρηγμάτων περίπου 3,5 Ma πριν από σήμερα. Στη λεκάνη του Στρυμόνα η βύθιση ξεπέρασε τα 3,5 km. Στη συνέχεια εμφανίστηκαν δεξιόστροφα ρήγματα μετασχηματισμού με διεύθυνση Β40-50 Α, όπως αυτό του Αγγίτη, το οποίο διαμορφώνει το φαράγγι του Αγγίτη ποταμού στην κρασπεδική ζώνη ανάμεσα στις λεκάνες Στρυμώνα και Δράμας. Επίσης στη φάση αυτή σχηματίστηκαν κατακόρυφα ρήγματα διεύθυνσης Β75-85 Δ στη λεκάνη του Στρυμώνα, και διακλάσεις διεύθυνσης Β15-45 Α στα μάρμαρα του Φαλακρού.

5 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3 Κεφ Νεογενείς αποθέσεις Λεκάνης Δράμας (Μελιδώνης 1969, Μπρουσούλης κ.ά. 1991). I. Στρώματα Βασικής Σειράς: τη βάση συνιστούν κροκαλοπαγή και αμμούχοι πηλοί με ψηφίδες (χερσαίες και ποτάμιες αποθέσεις), που προς τα πάνω εξελίσσονται σε αργιλοϊλύες, οι οποίες διακόπτονται από μαργαϊκούς ασβεστόλιθους (αποθέσεις μαιανδρικού ποτάμιου συστήματος). Σε αυτά τα αργιλοϊλυούχα στρώματα, εντοπίζονται και οι λιγνιτοφόροι ορίζοντες (απόθεση σε πεδία πλημμύρας, flood plain) της Λεκάνης των Σερρών, όπως αυτοί της Κορμίστας (Σχ. 2.3.α 1., Παρασκευαΐδης 1952). Η Βασική Σειρά αποτελείται από τις παλιότερες ιζηματολογικές μονάδες του βυθίσματος Σερρών-Δράμας (Άνω- Μειοκαινική ηλικία) και στη Λεκάνη της Δράμας απαντάται στα δυτικά λοφώδη περιθώρια, στο όριο με την υπο-λεκάνη του Αγγίτη. Στο κεντρικό τμήμα της υπο-λεκάνης των Φιλίππων τα αργιλικά ιζήματα της Σειράς αυτής διατρήθηκαν σε βάθος m (Κατώτερη Σειρά κατά Μελιδώνη 1969). II. Στρώματα Δάφνης: οι αποθέσεις αυτές επικάθονται επικλυσιγενώς επί της Βασικής Σειράς. Στη λεκάνη Σερρών η φάση αυτή αντιπροσωπεύει κυρίως θαλάσσια ιζηματογένεση, (von Gramann and Kockel 1969), ενώ αντίθετα στη λεκάνη της Δράμας η φάση αυτή αναπτύσσεται κυρίως με χερσογενείς αποθέσεις, σε διάφορες θέσεις κατά μήκος των δυτικών κυρίως περιθωρίων ανάμεσα στο Μενοίκιο και το Παγγαίο. Οι αποθέσεις αυτές συνίστανται στη βάση από λατυποπαγή των μεταμορφωμένων σχηματισμών με κόκκινο πηλό ως συνδετική ύλη (Ενδιάμεση Σειρά - Λατυποπαγές της Κορμίστας κατά Μελιδώνη 1969), ενώ εξελίσσονται προς τα ανώτερα τμήματα σε ψαμμούχο πηλό, όπως διαπιστώθηκε από τις γεωτρήσεις στο κέντρο της υπολεκάνης των Φιλίππων, όπου το συνολικό πάχος των στρωμάτων αυτών ανέρχεται σε ~100 m ( m βάθος). Χαρακτηρίζουν ένα αρχικό ποταμοχερσαίο περιβάλλον ιζηματογένεσης κατά το Μέσο Πλειόκαινο, το οποίο εξελίχθηκε σε λιμναίο περιβάλλον, αν και δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως η επικράτηση ενδεχόμενα θαλάσσιας ιζηματογένεσης. III. Στρώματα Χουμνικού: τα ιζήματα της σειράς αυτής αποτελούν Άνω-Πλειοκαινικές αποθέσεις με επικράτηση ψαμμιτικών μαργαϊκών πάγκων, στους οποίους παρεμβάλλονται αργιλικά και αμμούχα στρώματα, ενώ κατά θέσεις στα ανώτερα τμήματα αναπτύσσονται κροκαλοπαγή. Τα στρώματα Χουμνικού αντιπροσωπεύουν μάλλον Estuarine και δελταϊκές φάσεις ιζηματογένεσης (υφάλμυρες αποθέσεις). Επιφανειακά εμφανίζονται μόνο στα δυτικά όρια της λεκάνης της Δράμας, ενώ τα κατώτερα λεπτομερή ιζήματα της σειράς, διατρήθηκαν και στο κέντρο της υπολεκάνης των Φιλίππων, σε βάθη από 201 έως 238 m (Ανώτερη Σειρά κατά Μελιδώνη 1969). 1 : βλ. Κύριο Τμήμα Διατριβής Σχ. 2.3.

6 4 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Κεφ Επιπρόσθετες πληροφορίες για τη Λεκάνη της Δράμας 2. Ι. Πλειστόκαινο (Κεντρικό Τμήμα Λεκάνη Δράμας) Όπως προαναφέρθηκε η ταξινόμηση και η συσχέτιση των Πλειστοκαινικών ιζημάτων της Λεκάνης της Δράμας δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως. Παρακάτω δίνεται συνοπτικά η ταξινόμηση για το κεντρικό τμήμα της Λεκάνης κατά τους Μπρουσούλη κ.ά. (1991). i. Στρώματα Τερπνής: συνιστούν εναλλαγές ποτάμιας προέλευσης πηλούχων και αμμούχων στρωμάτων με κροκαλοπαγή, που βρίσκονται σε ασυμφωνία με τα Πλειοκαινικά ιζήματα. Οι φάσεις αυτές αντιπροσωπεύουν ιζήματα πεδίου πλημμύρας (flood plain) και κοιτών διακλαδιζόμενων ρευμάτων (braided channels). Δομούν το μεγαλύτερο τμήμα των Πλειστοκαινικών αποθέσεων στη Λεκάνη των Σερρών, ενώ παρουσιάζουν μικρή επιφανειακή εμφάνιση στα δυτικά όρια της Λεκάνης της Δράμας (πάχος ~150 m), ενώ στα κεντρικά τμήματα εξελίσσονται στα Στρώματα της Χωριστής. Επίσης κατά θέσεις αποθυσανώνονται στα Στρώματα Καλαβρίου. ii. Στρώματα Καλαβρίου: συνιστούν αμμούχα, ιλυούχα και αργιλούχα ιζήματα, τα οποία περιέχουν το χαρακτηριστικό απολίθωμα Cyprina islandica, Καλάβριας ηλικίας. Το πάχος των στρωμάτων είναι ~35 m, και αποτελούν θαλάσσιες έως υφάλμυρες αποθέσεις, που επικάθονται επικλυσιγενώς και αποσφηνώνονται επί των στρωμάτων Τερπνής. Εμφανίζονται στη λεκάνη του Αγγίτη, ενώ στης Δράμας δεν έχουν πιστοποιηθεί. iii. Στρώματα Χωριστής: είναι φάσεις λιμναίες και αλλουβιακών ριπιδίων, που επικάθονται των Στρωμάτων Τερπνής (Σχ. 2.3β). Οι λιμναίες φάσεις συνίστανται από ασβεστούχα κυρίως ιζήματα (λιμναία κρητίδα και ασβεστούχα λάσπη) με περιορισμένη συμμετοχή αργιλικών προσμίξεων. Αναπτύσσονται στα κεντρικά τμήματα της λεκάνης, ενώ προς τα περιθώρια μεταπίπτουν προς χερσογενείς αλλουβιακές αποθέσεις. Οι αλλουβιακές αποθέσεις που καταλαμβάνουν το νότιο τμήμα της Λεκάνης προς την υπό-λεκάνη των Φιλίππων, και συνίστανται από εναλλαγές γκριζοπράσινου χρώματος αργιλούχων, ιλυούχων και αμμούχων στρωμάτων με παρεμβολές ψηφίδων, θεωρήθηκαν ότι ανήκουν σε αυτήν τη σειρά. Προς τα περιθωριακά τμήματα εξελίσσονται σε πιο αδρομερείς φάσεις, όπως σε πηλούς και κορήματα (στις κορυφές των κώνων όπως της Νικήσιανης). Το πάχος των Στρωμάτων Χωριστής υπερβαίνει τα 200 m. Παρόμοιας λιθολογίας ιζήματα σε βάθος m σε γεώτρηση στον τυρφώνα των Φιλίππων, θεωρήθηκαν ότι ανήκουν στην ίδια περίοδο, αν και στη μελέτη του τυρφώνα (Μελιδώνης 1969) τα στρώματα αυτά αναφέρονται ως αποθέσεις του Πλειοκαίνου. iv. Λιγνιτική Στιβάδα Α: αποτελεί την κατώτερη στιβάδα, της οποίας τα λιγνιτικά στρώματα εναλλάσσονται με αμμοϊλυούχα στρώματα, αργιλούχες λάσπες και ιλυούχες αργίλους. Τα ανώτερα τμήματα της στιβάδας θεωρείται ότι εξελίσσονται προς τα νοτιοανατολικά, συνιστώντας τα κατώτερα διαμελισμένα στρώματα του κοιτάσματος τύρφης Φιλίππων. (Σχ. 2.3γ και Παρ. Σχ. 2.1). v. Στρώματα Δοξάτου: παρεμβάλλονται μεταξύ των στιβάδων Α και Β και συνίστανται από εναλλαγές και προσμίξεις αργιλικών, ιλυούχων και αμμούχων στρωμάτων, αντιπροσωπεύοντας αποθέσεις αλλουβιακού πεδίου (alluvial plain). Προς τα περιθωριακά τμήματα της Λεκάνης τα ιζήματα είναι πιο αδρόκοκκα (πηλοί και κροκαλοπαγή), αντιπροσωπεύοντας αλλουβιακά ριπίδια. Σε αυτήν την ενότητα τοποθετούν οι Μπρουσούλης κ.ά. (1991) και τα λατυποπαγή της Κορμίστας (βλ. Κεφ α.). Προς το κοίτασμα τύρφης Φιλίππων τα Στρώματα του Δοξάτου θεωρήθηκαν αντίστοιχα με στρώματα αργιλοϊλύων, που διακόπτουν τα οργανικά ιζήματα. vi. Λιγνιτική Στιβάδα Β: αναπτύσσεται πάνω από τα Στρώματα Δοξάτου και αποτελείται από εναλλαγές λιγνιτικών στρωμάτων με αργιλικές, ιλυούχες και αμμούχες ενστρώσεις. Της στιβάδας υπέρκεινται αργιλικά, ιλυούχα και αμμούχα ιζήματα, παρόμοιας υφής και σύστασης με τα Στρώματα Δοξάτου. vii. Λιγνιτική Στιβάδα C: αναπτύσσεται 5-40 m πάνω από τη Β, με πάχος που κυμαίνεται από <10 έως 45 m και περιλαμβάνει δύο καλά αναπτυγμένους λιγνιτικούς ορίζοντες,.τα ενδιάμεσα ανόργανα στρώματα αποτελούνται από αργιλοϊλύες. Υπερκείμενα της στιβάδας αναπτύσσονται αργιλοϊλυούχα και αμμούχα ιζήματα (φάσεις αλλουβιακού πεδίου), οι οποίες περιθωριακά μεταπίπτουν σε πιο αδρόκοκκες φάσεις έως κροκαλοπαγή (φάσεις αλλουβιακών ριπιδίων). viii. Στιβάδα τύρφης: περιλαμβάνει τα ανώτερα οργανικά ιζήματα του τυρφώνα των Φιλίππων. Συνοπτικά η εξέλιξη της ιζηματογένεσης στη Λεκάνη της Δράμας κατά το Πλειστόκαινο σύμφωνα με τους Μπρουσούλη κ.ά. (1991) μετά την αποκοπή από τη γειτονική λεκάνη των Σερρών, περιλαμβάνει την ανάπτυξη λιμνοτελματικών φάσεων στα κεντρικά και νότια τμήματα της λεκάνης, με συσσώρευση τύρφης στα τελματικά 2 : βλ. Κύριο Τμήμα Διατριβής Σχ. 2.3.

7 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 5 πεδία και λασπών (mud) έως αργιλοϊλυούχων στρωμάτων στα λιμναία περιβάλλοντα. Περιθωριακά αναπτύσσονταν αλλουβιακά πεδία και ακόμα πιο περιθωριακά αλλουβιακά ριπίδια. Η τυρφογένεση (σχηματισμός λιγνιτικών στιβάδων Α, Β, C) επικρατούσε σε θερμές και υγρές περιόδους, ενώ σε περιόδους ξηρές και ψυχρές (κλιματικές συνθήκες στέππας) επικρατούσε η αλλουβιακή ιζηματογένεση. Πλειστόκαινο Πίνακας 2.1. Συσχέτιση μεταξύ των στρωματογραφικών δεδομένων για τον λιγνίτη Δράμας (Μπρουσούλης κ.ά. 1991) και τύρφη Φιλίππων (Μελιδώνης 1969). Εποχή Λεκάνη Δράμας Περιβάλλον Συνάφεια με Τυρφώνα Υπολεκάνη Φιλίππων Περιβάλλον παρόν διάβρωση Καλλιεργήσιμο παρόν διάβρωση Καλλιεργήσιμο Ολόκαινο Στιβάδα Τύρφης Λιμνοτελματικό Ολόκαινο Αν. Weichselian Αλλουβιακό ~80 ky Πλειστόκαινο Eemian ~140 Λιγνιτική στιβάδα Α Λιμνοτελματικό Πλειστόκαινο Εν. Αναβαθμίδα ky Αν. Saalian Αλλουβιακό Αναβαθμίδα Holsteinian Λιγνιτική στιβάδα Α Λιμνοτελματικό Elsterian ~280 Δοξάτου Αλλουβιακό ky Cromerian ~500 ky Λιγνιτική στιβάδα Α Λιμνοτελματικό Menapian ~700 ky Χωριστής Λιμναίο-χερσαίο Τερπνής Καλαβρίου Αποκοπή Λεκάνης Ποταμοχερσαίο -θαλάσσιο Μ-Α Πλειόκαινο Κ-Μ Πλειόκαινο τύρφη στα κεντρικά και νότια, ριπίδια περιφερειακά Λιμνοτελματικόαλλουβιακό Ποταμοχερσαίο -λιμναίο - θαλάσσιο Σχήμα 2.1. Γεωλογική τομή (Δ-Δ ) του κοιτάσματος λιγνίτη Δράμας, Α, Β, C: λιγνιτικές στιβάδες, D: Στρώματα Χωριστής, Ε: Στρώματα Δοξάτου, (βλ. Κύριο Τμήμα, χάρτη Σχ. 2.3α, Μπρουσούλης και Γιακκούπης 1994).

8 6 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Κεφ Επιπρόσθετες πληροφορίες για τον τυρφώνα των Φιλίππων, από Μελιδώνη (1969). Ομάδα Ι (ανώτερη): αναπτύσσεται σχεδόν από την ελεύθερη επιφάνεια του τυρφώνα και μέχρι μέγιστο βάθος ~68 m στο κέντρο του τυρφώνα. Χαρακτηρίζεται από περιορισμένης κλίμακας εναλλαγές τύρφης και αργιλικών κυρίως στρωμάτων, με όλες τις ενδιάμεσες φάσεις. Ομάδα ΙΙ (κατώτερη): το πάχος της ομάδας κυμαίνεται από 3 m στα περιθώρια έως ~136 m στο κέντρο, με μέγιστο πάχος τύρφης και λασπών ~99 m. Χαρακτηρίζεται από συχνές εναλλαγές οργανικών και ανόργανων κυρίως αργιλικών και μαργαϊκών στρωμάτων, που προς τα περιθωριακά τμήματα γίνονται πιο αμμούχα. Στα κατώτερα στρώματα ο βαθμός ενανθράκωσης αυξάνει ελαφρώς έως το στάδιο του μαλακού λιγνίτη. Τα στρώματα της ομάδας αυτής θεωρείται ότι αποτέθηκαν υπό καθεστώς έντονης τεκτονικής, με αποτέλεσμα τη συχνή μεταβολή του υδρολογικού καθεστώτος. Οι ενδιάμεσες λιθολογικές φάσεις περιλαμβάνουν κυρίως οργανοκλαστικές (detrital mud), αργιλούχες (clay mud) και ασβεστούχες λάσπες (calcareous mud) (ημισαπροπηλοί και γκύττια κατά Μελιδώνη 1969). Τα ιζήματα αυτά αντιπροσωπεύουν είτε ιζηματογένεση σε βαθύτερα τμήματα της λεκάνης (πλευρικές φασικές αλλαγές) ή πλημμυρικά επεισόδια (κατακόρυφες φασικές αλλαγές). Συχνή είναι και η παρουσία οριζόντων λιμναίας κρητίδας (chalk), που αποτελεί ίζημα σχεδόν αποκλειστικά από CaCO 3, το οποίο προέρχεται από τα ασβεστιτικά κελύφη οργανισμών (βιοχημικό ίζημα). Παράμετρος Πίνακας 2.2. Παράμετροι 3 του κοιτάσματος τύρφης των Φιλίππων (κατά Μελιδώνη 1969). Υγρασία (%-κ.β. α ) Τέφρα Πτητικά (750 C) Συστατικά C H N S (%-κ.β. εξ. α ) (%-κ.β. εξ.ατ. α ) Εύρος ,8-5,8 1,6-2, Παράμετρος SiO 2 Fe 2 O 3 Al 2 O 3 TiO 2 CaO MgO P 2 O5 Εύρος (%) < <3 <0,43 Παράμετρος SO 3 Na 2 O+K 2 O ΑΘΙ (MJ/kg-εξ.ατ.) Σημείο μαλάκυνσης β Εύρος (%) 7-20 <3, C α : κ.β.: κατά βάρος, εξ.: επί ξηρού, ατ: άνευ τέφρας β : της ομάδας Ι Η υγρασία της τύρφης (μέση τιμή 75%) μειώνεται με το βάθος, ενώ αντίθετα ο άνθρακας αυξάνεται (Σχ. 2.2). Σχήμα 2.2. Κατανομή της υγρασίας (Μ), της τέφρας (Α), των πτητικών συστατικών (VM) και της ανώτερης θερμαντικής ικανότητας (ΑΘΙ) με το βάθος στο κοίτασμα τύρφης Φιλίππων (δεδομένα από Μελιδώνη 1969). 3 : Περιγραφή των μεθοδολογιών και ορολογίας παρατίθεται στο Κεφ. 4.

9 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 7 Η τέφρα παρουσιάζει τις μεγαλύτερες τιμές στην Ομάδα ΙΙ, ενώ και η ανώτερη θερμαντική ικανότητα (εξ. και ατ.) αυξάνει επίσης με το βάθος. Ένα σημαντικό πρόβλημα στη γεωλογία των γαιανθράκων αποτελεί ο καθορισμός απολύτων παραμέτρων προσδιορισμού του βαθμού ενανθράκωσης, και αυτό διότι ο τελευταίος δεν αποτελεί άμεσα μετρήσιμο μέγεθος. Συνεπώς ο βαθμός ενανθράκωσης προσδιορίζεται έμμεσα, μέσω φυσικών ή χημικών παραμέτρων. Το συγκεκριμένο κοίτασμα τύρφης αποτελεί μοναδικό πεδίο μελέτης του ρυθμού μεταβολής του βαθμού ενανθράκωσης (rank) στο στάδιο των ανώριμων γαιανθράκων. Σήμερα με βάση την ταξινόμηση ΕCE-UN (1998) η πλέον αντιπροσωπευτική παράμετρος διαχωρισμού τύρφης (peat) και μαλακού λιγνίτη (Low-rank C coal or ortho-lignite) είναι το ποσοστό υγρασίας (με όριο 75%), όπου υγρασία είναι η υγρασία in situ (bed moisture). Με βάση αυτό το κριτήριο συνάγεται ότι το όριο τύρφης-λιγνίτη είναι περίπου σε βάθος ~70 m (Σχ. 2.2), αν και υπάρχει ο περιορισμός ότι οι τιμές υγρασίας του στην έκθεση Μελιδώνη δεν αναφέρονται στην υγρασία in situ. Παρόλα αυτά τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά της τύρφης (π.χ. στοιχειακός C, πτητικά συστατικά και Ανώτερη Θερμαντική Ικανότητα) υποδηλώνουν ότι η τύρφη μεταπίπτει σε λιγνίτη σε βάθος ~120 m. Συνεπώς μια ολοκληρωμένη μελέτη είναι απαραίτητη, λαμβάνοντας υπόψη όλες τις φυσικές και χημικές παραμέτρους, για τον επακριβή καθορισμό αυτού του ορίου. Τα αποθέματα του κοιτάσματος τύρφης υπολογίστηκαν σε 4,3Μm 3 (νωπή τύρφη).

10 8 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Κεφ Επιπρόσθετες πληροφορίες για την παλυνολογική ανάλυση της τύρφης των Φιλίππων Τα κύρια δασικά είδη που αναπτύχθηκαν και επικρατούσαν στις αντίστοιχες δασικές περιόδους είναι οι βελανιδιές (oak forests, Quercus) και τα πεύκα (Pinus), ενώ στις περιόδους στέππας επικρατούσε χαμηλή-ανοιχτή βλάστηση (open vegetation), με κύριους εκπροσώπους τα Artemisia και Chenopodiaceae (Σχ. 2.3). Η υγρόυδρόφιλη βλάστηση (Cyperaceae, Typhaceae, Menyanthes, Nymphaceae) που αναπτυσσόταν σε κάθε φάση διέφερε ελαφρά. Κατά την επικράτηση κλιματικών συνθηκών στέππας, στα λιμνοτελματικά πεδία επικρατούσαν Menyanthes, Nymphaea, Typha angustifolia και Salix, ενώ στις δασικές φάσεις (μεσοπαγετώδεις περίοδοι) είδη των οικογενειών Alnus, Cyperaceae και Utricularia, που αντιπροσωπεύουν περισσότερο τελματικά είδη. Η κύρια διαφοροποίηση στις δασικές φάσεις αναφέρεται στην ανάπτυξη φυλλοβόλων (ζώνες U, S, F, C, A, βλ. Σχ. 2.3) ή αειθαλών (ζώνες Ζ, O, Q, PP) ειδών. Οι ζώνες Η, ΥΥ, PP, αντιπροσωπεύουν δασική βλάστηση, η οποία σήμερα φύεται στην περιοχή της Κασπίας θάλασσας. Οι μεσοπαγετώδεις περίοδοι, στις οποίες αναπτύσσονται οι δασικές ζώνες (interglacial forests) χαρακτηρίζονταν από μέση ετήσια θερμοκρασία 14,7 C (μέγιστη 39 C και ελάχιστη - 9 C) και βροχόπτωση mm ομοιόμορφα κατανεμημένη στο έτος 4. 4 : Αναφορικά με την ποώδη βλάστηση, δυο φυτικές οικογένειες και ένα είδος παίζουν το σημαντικότερο ρόλο στην κατανόηση της κλιματικής εξέλιξης: τα Artemisia, Chenopodiaceae και Gramineae, των οποίων οι σχετικές αναλογίες μεταβάλλονταν ανάλογα με τις κλιματικές συνθήκες. Έτσι διαχωρίστηκαν τρεις φυτολογικές κλάσεις (clusters) της ποώδους βλάστησης: C κλάση: συχνότητα εμφάνισης Artemisia, Chenopodiaceae, Gramineae = 18, 10, 72 αντίστοιχα. Αντιπροσωπεύει συνθήκες ανοιχτής βλάστησης και συνοδεύοντα φυτικά είδη είναι τα Typha, Lythrum, Peplis, Menyanthes, Equisetum, Phragmites. Η συγκεκριμένη ομαδοποίηση φυτών είναι χαρακτηριστική αλκαλικών τυρφώνων, που αναπτύσσονται σε συνθήκες χορτολιβαδικής στέππας (grass steppe, π.χ. Ουκρανία). B κλάση: συχνότητα εμφάνισης Artemisia, Chenopodiaceae, Gramineae = 45, 15, 40 αντίστοιχα. Αντιπροσωπεύει συνθήκες ανοιχτής βλάστησης με παρεμβολές δασυλλίων (forest patches). Συνοδεύοντα φυτικά είδη είναι και σε αυτήν την κλάση τα Typha, Lythrum, Peplis, Menyanthes, Equisetum, Phragmites. Η συγκεκριμένη ομαδοποίηση φυτών υποδηλώνει συνθήκες ενδιάμεσης στέππας (intermediate steppe) έως δασικής στέππας (forest steppe), και αντανακλά κλιματικά χαρακτηριστικά παρόμοια με αυτά της Άγκυρας, δηλ. μέση ετήσια θερμοκρασία 11,7 C, με ελάχιστη -24,9 C και βροχόπτωση 341 mm, συγκεντρωμένη τον χειμώνα. Α κλάση: συχνότητα εμφάνισης Artemisia, Chenopodiaceae, Gramineae = 61, 21, 18 αντίστοιχα. Αντιπροσωπεύει ακραίες συνθήκες στέππας και συνοδεύον είδος είναι το Eurotia ceratoides. Τα κλιματικά χαρακτηριστικά που υποδηλώνονται είναι παρόμοια με αυτά των υψιπέδων (plateaus) και ορεινών περιοχών (mountains) της ΒΑ Ανατολίας και της Ρωσίας, δηλ. μέση θερμοκρασία Ιανουαρίου - 4,5 C, με ελάχιστη έτους -26 C και βροχόπτωση mm.

11 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 9

12 10 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Κεφ Δεδομένα από Christanis 1983a, b Πίνακας 2.3. Εξέλιξη της ιστορίας του τυρφώνα Φιλίππων κατά το Ανώτερο Πλειστόκαινο (κατά Christanis 1983a, b). Χρόνια από σήμερα (ky) Χρονοστρωματογραφία Κλίμα Βλάστηση Λίθοστρωματογραφία Περιθώριαορεινά Τυρφώνας Περιθώρια Τυρφώνας Ρυθμός τυρφογένεσης vs (cm/10 3 a) Μακροσκοπικά εγκλείσματα Χημικά χαρακτηριστικά Τέφρα Χημικά στοιχεία Ορυκτά Συνθήκες Οξειδοαναγωγής Συνθήκες ph 10 10,5 13, ,75 30 W E I C H S E L I A N G L A C I A L U. Pleniglacial Late Glacial ΟΛΟΚΑΙΝΟ Ξάνθη Allerød Bølling Φίλιπποι Lascaux Φωτολίβος Tursac Κρηνίδες Denekamp α : Seymour et al Μεσογειακόελαφρώς ηπειρωτικό Μεταβατικό στάδιο με διακυμάνσεις Έντονα ηπειρωτικό, ξηρό (ψυχροί χειμώνες, πολύ ζεστά-ξηρά καλοκαίρια, κατά τα Interstadials ελαφριά βελτίωση του κλίματος) Rhus, Arbutus unedo, Erica cf. arborea, Ericaceae, Ostrya, Corylus, Quercus coccifera, Q. ilex, Juniperus, Pistacia Artemisia Chenopodiaceae Quercus ilex, Juniperus, Pistacia Pinus, Quercus Artemisia Chenopodiaceae Pinus nigra Artemisia Chenopodiacea Pinus nigra Artemisia Chenopodiacea Pinus nigra Cyperaceae (Cladium maricus Carex spp. Κατώτερη αναβαθμίδα Κλαστικά -Ολοκαίνου vvvvvvvvvvv vvvvvvvvvvv vvvvvvvvvvv vvvvvvvvvvv Τόφφος (Καμπανία Ιταλίας) Λιμναίο στρώμα Lh1 Λιμναίο στρώμα Lh2 Λιμναίο στρώμα Lh3 Λιμναίο στρώμα Lp1 Ανώτερος τόφφος (Σαντορίνη) Λιμναίο στρώμα Lp2 Τόφφος Κατώτερος τόφφος α Τ ύ ρ φ η Ξυλιτικά υπολείμματα Μαρμαρυγίες περιορισμένη αυξημένη Εμπλουτισμός σε Ca Εμπλουτισμός σε Si, Al, Ti, V, Fe Ασβεστίτης Γύψος Έντονα αναερόβιες Σχετικά αναερόβιες έως οξειδωτικές Ελαφρά αλκαλικές Ελαφρά όξινες έως ουδέτερες

13 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 11 Κεφ Επιπρόσθετες πληροφορίες για την Ολοκαινική μορφογένεση στη λεκάνη Δράμας Σχήμα 2.4. Στρωματογραφία των αποθέσεων του Μέσου-Ανώτερου Ολοκαίνου ΒΑ του τυρφώνα των Φιλίππων (βλ. Κύριο Τμήμα, χάρτη Σχ. 2.4 θέση L1, κατά Lespez 2003). Τη βάση των αλλουβιακών αποθέσεων συνιστά ένα στρώμα πλαστικής ιλυούχας αργίλου, πλούσιας σε σμεκτίτη και φτωχής σε ανθρακικά. Στην οροφή αυτού του στρώματος βρέθηκαν οι πρώτοι οικισμοί της περιοχής, που χρονολογούνται στην Ανώτερη Νεολιθική Εποχή-Κατώτερη Εποχή του Σιδήρου ( cal BP). Από τις παλαιοεδαφολογικές μελέτες ο Lespez (2003) κατέληξε στο ότι το αλλουβιακό πλήρωμα των καναλιών (alluvial aggradation), τόσο του Ξηροπόταμου, όσο και του Αγγίτη, ξεκίνησε κατά την 3 η Χιλιετία π.χ. με αυξανόμενη ένταση προς τους νεότερους χρόνους. Ειδικότερα αναγνώρισε μια αρχική και δύο κύριες φάσεις πλήρωσης (Σχ. 2.5). Η πρώτη έλαβε χώρα κατά το τέλος της Εποχής του Σιδήρου ( cal. BP), η οποία όμως ήταν περιορισμένης κλίμακας (ρυθμός ιζηματογένεσης 0,5-0,6 mm/y). Οι άλλες δύο φάσεις πλήρωσης, που τροποποίησαν σημαντικά τη λεκάνη της Δράμας, έλαβαν χώρα, η πρώτη στους ιστορικούς χρόνους μεταξύ της Ρωμαϊκής Περιόδου και της πρώιμης Βυζαντινής Εποχής (ρυθμός ιζηματογένεσης >1,1 mm/y), και η δεύτερη κατά την Οθωμανική Περίοδο (ρυθμός ιζηματογένεσης >1,5 mm/y). Η εμφάνιση της διάβρωσης και κατά συνέπεια της αλλουβιακής πλήρωσης συνδέεται τόσο με την ανάπτυξη των οικισμών και των ανθρωπογενών επεμβάσεων στην περιοχή (αποψίλωση των πεδινών περιοχών, αλλά και των λοφωδών), όσο και με κλιματικούς παράγοντες. Σχ Σχηματική τομή της κοίτης του Ξηροπόταμου (βλ. Κύριο Τμήμα χάρτη Σχ. 2.4 θέση L2, κατά Lespez 2003). Pl-a: Πλειστοκαινικές αλλουβιακές αποθέσεις, Hps: Ολοκαινικά παλαιοεδάφη, Α1: ιζηματογενές πλήρωμα Τέλος Εποχής Σιδήρου, Α2: ιζηματογενές πλήρωμα Ρωμαϊκής Περιόδου και Βυζαντινής Εποχής, Α3: ιζηματογενές πλήρωμα Οθωμανικής Περιόδου.

14 12 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Κεφ Χάρτες της περιοχής Φιλίππων. Εικόνα 2.1. Στρατιωτικός χάρτης της Λεκάνης της Δράμας (αρχές 20 ου αιώνα), στον οποίο φαίνονται η Πρασιάδα (Πραβίου) λίμνη και οι ελώδεις εκτάσεις του Τυρφώνα των Φιλίππων. Εικόνα 2.2. Η περιοχή της Ανατολικής Μακεδονίας (λεπτομέρεια), όπως αποτυπώθηκε στη Χάρτα του Ρήγα Βελεστινλή ( ), στην οποία φαίνεται η Πρασιάδα λίμνη να κατέχει τμήμα της Λεκάνης της Δράμας (Λιβιεράτος 1998).

15 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 13 Κεφ Επιπρόσθετες πληροφορίες για τη υγροτοπική βλάστηση στον τυρφώνα του Νησιού Η ελόβια και συνεπώς η κυρίως τυρφογενετική βλάστηση διαχωρίζεται σε τρεις ζώνες, ενώ μια τέταρτη ζώνη συνιστά η λιμναία βλάστηση (βενθονική), Εικ. 2.4: I. Ζώνη Cladium mariscus: αποτελείται σχεδόν αποκλειστικά από το ασβεστόφιλο (calcifilous) Cladium mariscus, το οποίο αναπτύσσεται σε σχετικά υγρές περιοχές (semi-saturated), στις οποίες εισρέουν γλυκά νερά, πλούσια σε ιόντα Ca (fresh Ca-rich waters). Η ζώνη αυτή αναπτύσσεται κατά κύριο λόγο, αλλά όχι αποκλειστικά, περιφερειακά του Εδεσσαίου ποταμού. Επίσης αναπτύσσεται σε περιορισμένη έκταση στο νότιο τμήμα, ανατολικά των Βρυτών, στην έξοδο καρστικών πηγών. Τον Αύγουστο 1999, αλλά και το Μάιο 2000 παρατηρήθηκε μια σημαντική υποχώρηση του πλάτους της ζώνης, ιδιαίτερα στο βόρειο τμήμα με αντίστοιχη επέκταση της ζώνης Carex, αλλά και γενικότερη μείωση της υγρασίας και εμφάνιση ξηρόφυτων (π.χ. Gramineae). Επίσης στο ανατολικό τμήμα η ζώνη αυτή εποικήθηκε από είδη της ζώνης Phragmites. Αυτή η μεταβολή οφείλεται πιθανά στις ανθρωπογενείς επεμβάσεις όπως αναλύεται στο ΚΕΦ 5.2. II. Zώνη Carex: κυριαρχούν τα Carex spp. (π.χ. C. pseudocyperus, C. rostrata, C. cf. extensa), τα οποία συνοδεύονται από είδη των γενών Typha (T. latifolia, T. angustifolia), Juncus, Scirpus, που φύονται ανά συστάδες (clusters), αλλά και διάσπαρτα όπως τα Cyperus sp. (Cyperus longus), Eleocharis palustris και Equisetum spp. (Equisetum palutris, E. arvense, E. telmateia), περιορισμένη εμφάνιση έχει και το υδρόβιο Alisma plantago-aquatica Η ζώνη αναπτύσσεται περιφερειακά της ζώνης Cladium, ιδιαίτερα στο δυτικό τμήμα. Οι ζώνες Cladium και Carex συνιστούν το αμιγές τελματικό πεδίο (telmatic regime), όπου επικρατούν για μεγάλα χρονικά διαστήματα μέσα στη διάρκεια του έτους έντονα υγρές συνθήκες, με τον υδροφόρο ορίζοντα κοντά (λίγο πάνω ή κάτω) από την επιφάνεια (semi-saturated conditions). III. Ζώνη Phragmites australis: συνίσταται κυρίως από καλάμια (Phragmites australis), ενώ συνυπάρχουν και Carex sp., Scirpus sp. (Scirpus palustris), Sparganium emersusm, Typha sp. και Iris pseudacorus, που σχηματίζουν συστάδες. Η ζώνη καταλαμβάνει την παραλίμνια κυρίως έκταση, αλλά αναπτύσσεται και στις όχθες του Εδεσσαίου ποταμού. Αποτελεί τη μετάβαση από το τελματικό στο λιμναίο περιβάλλον (λιμνοτελματική ζώνη, limnotelmatic regime), ή ποταμοπλημμυρικό περιβάλλον (fluvial-telmatic regime), όπου επικρατούν μόνιμα ή περιοδικά για μεγάλο διάστημα αντίστοιχα, υγρές συνθήκες (saturated conditions), μέσου βάθους υδάτινης στήλης 1 m. IV. Λιμναία Βενθονική Ζώνη: αναπτύσσεται στο βυθό ολόκληρης της μόνιμης υδάτινης έκτασης της λεκάνης και συνίσταται κυρίως από Nymphaea spp. (κυριαρχεί το Nympheae alba), Myriophyllum verticulatum και Potamogeton spp. (P.nodosus, P. lucens, P. crispus, P. pusillus). Εμφανίζονται επίσης χλωροφύκη, όπως Chadophora glomerata και Chara fragilis. Η ζώνη αυτή αναπτύσσεται στις μόνιμα λιμναίες (limnic waterlogged regime) ή περιοδικά πλημμυρισμένες περιοχές αδιακρίτως βάθους (π.χ. στις πηγές, αλλά και την κοίτη του Εδεσσαίου ποταμού). Άλλα είδη που εμφανίζονται διάσπαρτα στην υγροτοπική περιοχή είναι τα Mentha aquatica, Ranunculus sp. και διάφορα Compositae. Φυσικά η γεωγραφική κατανομή των ζωνών βλάστησης όπως περιγράφηκαν δεν είναι σταθερή, αλλά μεταβάλλεται περιοδικά ανάλογα με το υδρολογικό καθεστώς που επικρατεί, και συνεπώς τα όρια των ζωνών μεταβάλλονται. Σε περιόδους πλημμύρας επεκτείνονται οι λιμναίες ζώνες, ενώ αντίθετα σε συνθήκες λιγότερο υγρές επεκτείνονται οι τελματικές ζώνες. Επίσης η ταξινόμηση των ειδών σε κάθε ζώνη αναφέρεται στην πλειονότητα των φυτικών ειδών που συμμετέχουν και στην πραγματικότητα στο γεωγραφικό χώρο εκάστης ζώνης απαντώνται σχεδόν όλα τα υγροτοπικά είδη. Παράλληλα σε διάφορα αναχώματα και εξάρσεις του ενδολίμνιου χώρου αναπτύσσονται σποραδικά υδρόβιες θαμνώδεις συστάδες από Salix cinerea, Sambucus nigra και Solanum dulcamara, αλλά και δενδρώδεις συστάδες, που αποτελούνται από Populus, Salix alba και Ficus carica. Σύμφωνα με στοιχεία του ΕΘΙΑΓΕ στα πλαίσια ενός προγράμματος LIFE-Nature (B4-3200/97/243), για την κατανομή των ζωνών βλάστησης και των λιμναίων μαζών, η ζώνη με Phragmites australis (καλάμι) και Typha latifolia (ψαθί) (η δεύτερη αντιστοιχεί στη ζώνη Carex) καταλαμβάνουν έκταση ~5 he (83,8 %), η ζώνη δένδρων (Populus, Salix) ~0,1 he (1,8 %) και η υδάτινη επιφάνεια 0,9 he (14,4 %) (Ευαγγελίδης 2001).

16 14 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Εικόνα 2.3. Ζώνες βλάστησης στον τυρφώνα του Νησιού (2001), οι θέσεις P1-5 φαίνονται στο Σχ. 2.8 βλ. Κύριο Τμήμα της διατριβής.

17 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 15 Κεφ Γεωτεκτονική Εξέλιξη περιοχής τυρφώνα Νησιού (βλ. Κύριο Τμήμα Σχ. 2.9). Στα υπερκείμενα τεκτονικά καλύμματα αναγνωρίστηκαν οι παρακάτω ορογενετικές διεργασίες (Μουντράκης 1985, Κατσικάτσος 1992). 1 η Ορογενετική περίοδος Α. Ιουρασικού - Κ. Κρητιδικού: αντιπροσωπεύει το κλείσιμο του ωκεανού της Αλμωπίας και την επακόλουθη επώθηση από ΒΑ προς ΝΔ των οφειολιθικών μαζών και των συνοδών ιζημάτων πάνω στο ηπειρωτικό τέμαχος της Πελαγονικής. Αυτή η φάση πτυχώσεων (JE1) σχημάτισε υποϊσοκλινείς πτυχές με διεύθυνση αξόνων ΒΔ-ΝΑ τόσο στην Πελαγονική ζώνη, όσο και στην Αλμωπία. Κατά την αυτή φάση επωθήθηκε και το Ανατολικό Ανθρακικό Κάλυμμα πάνω στο κρυσταλλικό υπόβαθρο της Πελαγονικής. Κατά το Κ. Κρητιδικό χερσεύουν (JE2) για πρώτη φορά οι ζώνες Αλμωπίας και Πελαγονικής, και σχηματίζονται στη μεν πρώτη, υποϊσοκλινείς πτυχές αξονικής διεύθυνσης ΒΒΔ-ΝΝΑ έως Β-Ν με φορά κίνησης προς ανατολικά, και στην Πελαγονική κλειστές - ανοικτές πτυχές, αξονικής διεύθυνσης ΒΑ-ΝΔ και φορά κίνησης Α-ΝΑ. 2 η Ορογενετική περίοδος Κ. Κρητιδικού - Μ. Ηωκαίνου: μετά τη Μέσο-Άνω Κρητιδική επίκληση, η περιοχή υπέστει τα τελικά στάδια της Αλπικής ορογένεσης, κατά την οποία αναδύονται οριστικά οι ζώνες Πελαγονικής και Αλμωπίας. Κατά το πρώτο στάδιο (CT1) σχηματίζονται πτυχές με διεύθυνση αξόνων ΔΒΔ- ΑΝΑ έως ΒΔ-ΝΑ και βύθιση προς ΝΔ, και σε επόμενο στάδιο (CT2) πτυχές με διεύθυνση αξόνων Β70-80º και βύθιση προς ΝΑ. Περίοδος Ολιγοκαίνου Μειοκαίνου: η φάση αυτή (CT3) αντιστοιχεί στη λεπίωση τόσο της ζώνης Αλμωπίας και τον σχηματισμό των 11 καλυμμάτων (λεπίων), όσο και των ανατολικών τμημάτων της Πελαγονικής. Οι τεκτονικές γραμμές της φάσης έχουν διεύθυνση Β-Ν έως ΒΔ-ΝΑ και φορά κίνησης προς Δ- ΝΔ. Τα ανάστροφα ρήγματα που σχηματίστηκαν σε αυτήν τη φάση διευθύνονται ΒΔ-ΝΑ και κλίνουν προς ΒΑ.

18 16 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Κεφ Υδροχημικά χαρακτηριστικά τυρφώνα Νησιού. Πίνακας 2.4. Υδροχημικά και υδροφυσικά δεδομένα από δείγματα νερών της Λεκάνης Νησιού (Ευαγγελίδης 2001, βλ. θέσεις υδροληψίας Κυρίως Τμήμα Σχ. 2.8), η παύλα (-) δηλώνει απουσία μέτρησης ή τιμές κάτω από το όριο ανίχνευσης. Θέση Τ C ph ΝΟ 2 PO 4 NH 4 Διαλυμένο Ο 2 Ca Na-K (mg/l) (ppm) (ppm) (ppm) (mol/l) (ppm) 1: Πηγή Νησιού 9 ~7 <0,05 <0,025-7, : Ρυάκι στην έξοδο του Νησιού - ~8 0,12 0,025 >0, : Πηγές Εδεσσαίου Π <0,05 <0, Εδεσσαίος ποταμός 17 7 <0,05 <0,025-7, Ρυάκι στην έξοδο των Βρυτών 16 7 <0, , Πίνακας 2.5. Υδροχημικά δεδομένα των υδροφόρων οριζόντων στα δυτικά περιθώρια της Λεκάνης Νησιού (κατά Δασκαλάκη 2002). Θέση ph EC Ca Cl HCO 3 K Mg Na NO 3 SO 4 (μs/cm) (mg/l) 90 α 8, <1 19,0 1,0 <0, α 7, ,0 33 9,0 0, β 7, ,0 12,2 4,2 8,36 28 α : υδροφόρος σε ανθρακικά πετρώματα της Πελαγονικής ζώνης (91: δυτικά, 90: βόρεια του έλους). β : υδροφόρος σε Tεταρτογενείς χαλαρές αποθέσεις ΒΔ του έλους. Πίνακας 2.6. Υδροχημικά δεδομένα των πηγών Νησιού και Εδεσσαίου ποταμού και της εξόδου του, θέσεις 1, 3, 6 αντίστοιχα στο Σχ. 2.8 του Κυρίως Τμήματος (κατά Charistos et al. 1999), M.T.: μέση τιμή Ιανουάριος-Σεπτέμβριος 1995, Τ α : θερμοκρασία αέρος, Τ w : θερμοκρασία ύδατος. Ca Cl HCO 3 K Mg Na Θέση ph EC T a C T w C (meq/l) SO 4 #1 Μ.Τ. 8, , Φεβρουάριος 8, Αύγουστος 7, #3 M.T. 8, ,6 13, Φεβρουάριος 8, Αύγουστος 8, , #6 M.T. 7, , Φεβρουάριος 8, Αύγουστος 7, Κεφ Υδροχημικά χαρακτηριστικά τυρφώνα Κεριού. Πίνακας 2.7. Υδροχημικά δεδομένα του καρστικού υδροφόρου του Βραχίoνα (από Διαμαντοπούλου 1999). Οι τιμές των συγκεντρώσεων δίνονται σε mg/l. ph EC (μs/cm) Ca Cl HCO 3 K Mg Mn Na PO 4 Δ α 6,6-8, ,5-33 <91 <0, <1 ΜΤ β 7, , , ,14 SO 4 SiO 2 Δ α <235 <23 ΜΤ β 75 4,4 α: διακύμανση, β: μέση τιμή

19 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 17 Κεφ Πίνακας 4.1. Συστήματα ταξινόμησης της Β. Αμερικής για τα μικτά ιζήματα, καθώς και του IPS. ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΕ ΟΡΓΑΝΙΚΑ (%) OSRC α Σύστημα (1983) 100 Χαμηλής Τέφρας 90 Ενδιάμεσης Τέφρας Υψηλής 80 Τέφρας ΤΥΡΦΗ ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ΙΖΗΜΑΤΑ Χαμηλής Τέφρας Υψηλής Τέφρας ΑΝΌΡΓΑΝΟ ΙΖΗΜΑ Davis (1946) ΤΥΡΦΗ ΛΑΣΠΗ (MUCK) ΑΝΟΡΓΑΝΟ ΕΔΑΦΟΣ Lytle and Dryskal (1954) ΤΥΡΦΗ ΛΑΣΠΗ (MUCK) ΑΡΓΙΛΟΣ Σύστημα Jarrett Kearns and Davison (1983) ΛΑΣΠΗ (MUD) ΤΥΡΦΗ Τυρφώδης Αργιλούχα Ιλυούχα Αμμούχα Χαλικούχα ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΑΡΓΙΛΟΣ ή ΙΛΥΣ Σύστημα LGS Kearns and Davison (1983) ΤΥΡΦΗ (PEAT) ΤΥΡΦΩΔΗΣ ΛΑΣΠΗ (PEATY MUD) (MUD) ΑΝΟΡΓΑΝΗΣ ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΛΑΣΠΗ Τ Υ Ρ Φ Η (IPS 1981) ΛΑΣΠΗ ΛΑΣΠΩΔΕΣ ΑΝΟΡΓΑΝΟ ΙΖΗΜΑ ΑΝΟΡΓΑΝΟ ΙΖΗΜΑ α : τροποποιημένο κατά Andrejko et al. (1983a) Σύμφωνα με το σύστημα LGS η τεχνική υπαίθρου για τον καθορισμό περιεκτικότητας σε οργανική ύλη έχει ως εξής: 1. τοποθετούμε περίπου 30 g ιζήματος στην παλάμη του χεριού, 2. σταδιακά σφίγγουμε την παλάμη σε γροθιά, 3. συγκρίνουμε τον όγκο των μη-οργανικών που εκρέουν μεταξύ των δακτύλων με τον όγκο των οργανικών που παρέμειναν στην παλάμη. Τα μη-οργανικά κρατούνται για τη δοκιμή IT (inorganic texture), 4. χαρακτηρισμός του οργανικού ιζήματος με χρήση του διαγράμματος του Σχήματος 4.1 (π.χ. αν 60% είναι οργανικό, τότε πρόκειται για τυρφώδη λάσπη=peaty mud). Η ανόργανη υφή (Inorganic Texture, IT), περιγράφεται στην ύπαιθρο χρησιμοποιώντας τη μέθοδο που προτάθηκε από το United States Department of Agriculture (USDA 1951): τρίβουμε ανάμεσα στα δάκτυλα του χεριού τα μη-οργανικά υπολείμματα του σταδίου 3 της δοκιμής για τα οργανικά, για να υπολογίσουμε το κοκκομετρικό μέγεθος, χαρακτηρίζουμε το ίζημα με βάση το διάγραμμα του Σχήματος 4.1 (βάση τετραέδρου), συνδυάζουμε τους όρους της ανόργανης δοκιμής και της οργανικής. Πχ. Αν το οργανικό είναι τυρφώδης λάσπη και το ΙΤ είναι άργιλος, ο κατάλληλος όρος κατά LGS είναι τυρφώδης λάσπη, αργιλική.

20 18 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Σχήμα 4.1. Διάγραμμα ταξινόμησης μικτών ιζημάτων σύμφωνα με το LGS σύστημα, (Ορ: οργανικό, Αμ: άμμος, Ιλ: ιλύς, Αρ: άργιλος). Το όριο του 5% σε οργανική ύλη για τον χαρακτηρισμό ενός ιζήματος ανόργανου θεσπίστηκε, γιατί πάνω από αυτό τα οργανικά γίνονται ορατά (USDA 1951). Κεφ Επιπρόσθετες πληροφορίες συστημάτων ταξινόμησης βαθμού αποσύνθεσης της τύρφης Εκτός της κλίμακας κατά von Post, από τους πιο διαδομένους όρους στην Αγγλόφωνη βιβλιογραφία είναι οι fibric, hemic και sapric, για τους οποίους δίνονται οι παρακάτω ορισμοί (USDA 1975): Fibric (ινώδης): τύρφη που έχει υποστεί τη ελάχιστη αποσύνθεση, με τη μικρότερη περιεκτικότητα σε ανόργανα υλικά (τέφρα) και φαινόμενη πυκνότητα, πλήρως κορεσμένη σε νερό και μεγάλη περιεκτικότητα σε φυτικά λείψανα. Hemic (ημι-ινώδης): μέτρια αποσυντεθειμένη τύρφη με ενδιάμεση φαινόμενη πυκνότητα, ενδιάμεση περιεκτικότητα σε ανόργανα συστατικά, μέτρια κορεσμένη σε νερό και με μεταβλητή οξύτητα. Sapric (κοκκώδης): έντονα αποσυντεθειμένη τύρφη, με υψηλό ποσοστό ανόργανων υλικών (τέφρας) και υψηλή φαινόμενη πυκνότητα, με τη μικρότερη οξύτητα. Το σύστημα της Ρωσίας βασίζεται στη μικροσκοπική εξέταση δοκιμίου (slide) τύρφης και στη σχετική αναλογία μεταξύ φυτικών ιστών και άμορφου υλικού. Το σύστημα της Διεθνούς Εταιρίας Τύρφης (International Peat Society) αποτελείται από τρεις υποδιαιρέσεις του σχετικού βαθμού αποσύνθεσης. Επιπροσθέτως το συγκεκριμένο σύστημα περιλαμβάνει και το είδος των φυτικών λειψάνων, αλλά και το επίπεδο παρουσίας θρεπτικών συστατικών (δηλ. ολιγοτροφικό, μεσοτροφικό, ευτροφικό περιβάλλον).

21 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 19 Κεφ Επιπρόσθετες πληροφορίες άμεσης ανάλυσης Συσκευή Πίνακας 4.2. Παράμετροι της άμεσης ανάλυσης. Θερμοκρασία πύρωσης o C Υποδοχέας δείγματος Πρότυπα βαθμονόμησης - επαλήθευσης Μάζα δείγματος Carlo ERBA EAGER Sn - foils C 6 H 8 N 2 O 2 S α, CP-1 β 250 mg LECO CHN Sn - foils EDTA γ 0,1 mg Κεραμική CaCO δ LECO SC 144 DR , ZnS ε και κάψα (boat) γαιάνθρακας στ α : CARLO ERBA, C = 41,84%, H = 4,68%, N = 16,27%, O = 18,52%, S = 18,62%. β : ArgoMat CP-1 (SCP SCIENCE) πρότυπο κομπόστας, C = 28%, N = 0,8%, S = 0,2%. γ : LECO, EDTA Part No , C = 40,99 ± 0,15%, H = 5,51 ± 0,04%, N = 9,57 ± 0,02%. δ : LECO CaCO3, Part No , C = 12%. ε : LECO ZnS, Part No , S = 32,53 ± 0,31%. στ : LECO S in COAL, Part No , S = 1,01 ± 0,02%. 50 mg Η αρχή λειτουργίας των αυτόματων αναλυτών βασίζεται στην πλήρη και στιγμιαία οξείδωση του δείγματος σε θερμοκρασία 1000 ο C παρουσία καθαρού οξυγόνου (ASTM D και D ). Σε αυτές τις συνθήκες το οργανικό και το ανόργανο μέρος του δείγματος μετατρέπονται σε αέριες φάσεις (CO 2, SO 2, N 2, H 2 O), οι οποίες με τη βοήθεια ευγενούς αερίου (He) μεταφέρονται σε χρωματογραφική στήλη, όπου διαχωρίζονται και ποσοτικοποιούνται με τη βοήθεια: α. ανιχνευτή θερμικής αγωγιμότητας (thermal conductivity detector) στο EAGER 200, β. ανιχνευτή υπέρυθρης ακτινοβολίας για τα CO 2, και H 2 O και θερμικής αγωγιμότητας για το Ν 2, στο LECO CHN 1000, γ. ανιχνευτή υπέρυθρης ακτινοβολίας για το SO 2 στο LECO SC 144DR. Η περιεκτικότητα σε οξυγόνο (%) προκύπτει έμμεσα από τη σχέση (van Krevelen 1993, Speight 1994): Ο εξ = (Tέφρα + C + H + N + S) εξ [1] Εικόνα 4.1. Αυτόματος αναλυτής LECO SC 144 DR. Εικόνα 4.2. Αυτόματος αναλυτής LECO CHN 1000 Κεφ Επιπρόσθετες πληροφορίες θερμοβαρυτομετρικής ανάλυσης Μέθοδος TC-TOC: 1: υπολογισμός υπολειμματικής υγρασίας [μέθοδος DROOG], αρχική Τ = 30 o C, ρυθμός αύξησης 10 o C/min, τελική Τ = 105 o C (κράτηση 6 min), 2: υπολογισμός οργανικής ύλης [μέθοδος ORG STOF], αρχική Τ = 105 o C, ρυθμός αύξησης 4,5 o C/min, τελική Τ= 550 o C (κράτηση 6 min), 3: υπολογισμός C από ανθρακικά [μέθοδος CARBO], αρχική Τ = 550 o C, ρυθμός αύξησης 4,5 o C/min, τελική Τ = 1000 o C (κράτηση 6 min).

22 20 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Η συγκεκριμένη μέθοδος του 3 ου σταδίου αποτελεί μερική τροποποίηση της μεθόδου άμεσης ανάλυσης των πτητικών συστατικών (volatile matter) και του μόνιμου άνθρακα (C fix ), όπως περιγράφεται στα ASTM D Η διαφορά έγκειται στον ρυθμό αύξησης της θερμοκρασίας (ramp rate) και συγκεκριμένα, ενώ για τον προσδιορισμό των πτητικών συστατικών ο ρυθμός είναι 50 o C/min έως τη θερμοκρασία των 950 o C, στην τροποποιημένη μέθοδο ο ρυθμός είναι μικρότερος (4 o C/min) με T max = 1000 o C. Με τον μικρότερο ρυθμό αύξησης της θερμοκρασίας τόσο στο 2 ο, όσο και στο 3 ο στάδιο επιτυγχάνεται η πλήρης διαφυγή των οργανικών πτητικών συστατικών. Συνεπώς η απώλεια βάρους στο 3 ο στάδιο θεωρείται ότι οφείλεται στη διάσπαση των ανθρακικών (CaCO 3 ) και στην απομάκρυνση CO 2, οπότε στοιχειομετρικά υπολογίζεται η περιεκτικότητα σε ανόργανο [C]. Φυσικά σε περίπτωση έντονης παρουσίας και άλλων ορυκτών φάσεων, οι τιμές που λαμβάνονται είναι σχετικές και όχι απόλυτες λόγω της απομάκρυνσης και άλλων πτητικών συστατικών (π.χ. διάσπαση ΟΗ - από αργιλικά ορυκτά και διαφυγή Η 2 Ο). Εικόνα 4.3. Αυτόματος αναλυτής LECO SC144 DR. Κεφ Επιπρόσθετες πληροφορίες εφαρμογής ηλεκτρονικής μικροσκοπίας Πίνακας 4.3. Τεχνικά χαρακτηριστικά των συσκευών ηλεκτρονικής μικροσκοπίας. Συσκευή Χαρακτηριστικά S250 Mk3 α Τάση Επιτάχυνσης (Accelerating potential) V: 15 kev, Ένταση ρεύματος (Beam current, I): 10 na, d.l. 0,1%, Λογισμικό: Univ. Bristol Mica JEOL JXA-8600 α V: 15 kev, I: 10 na EPMA α V: 15 kev, I: 10 na, Πλάτος ακτίνας: 5-10 μm, Λογισμικό: SAMx Xmasplus JEOL-5700LV β V: 20 kev, Ι: 2 na, d.l. 0,2%, Λογισμικό: OXFORD INCA JEOL LSM 6300 γ V: 20 kev, Ι: 10 na, Λογισμικό: SEMQuant, d.l. 0,2 % Πρότυπα α. : Al: Al 2 O 3, Ca, Fe: Ανδραδίτης, Cl: Αλίτης, P: Απατίτης, S: Βαρίτης, Si: Ολιβίνης. β : Al: Al 2 O 3, Ca: Woll block, Cl: Αλίτης, K: Ορθόκλαστο, Na: Ιαδεΐτης, Mg, Si: Eagle block, P: Sc-φωσφορικό, S: FeS, Zn: Zn-block. γ : Al: Κυανίτης, Ca: Βολλαστονίτης, Cu: Cu-block, Κ: MAD-10, Na: Αλβίτης, Mg: MgO, Mn: Mn-block, Fe: Fe-block, S: Πυρίτης, Si: Χαλαζίας, Ti: Ti-block. Κεφ Επιπρόσθετες πληροφορίες διάσπασης των δειγμάτων Το αρχικό διάλυμα που χρησιμοποιήθηκε αποτελιόταν από 10 ml HNO 3 και 1 ml ΗF (της εταιρείας MERCK), παρατηρήθηκαν όμως στερεά υπολείμματα σε αριθμό δειγμάτων τύρφης Φιλίππων, που όπως προέκυψε από προσδιορισμούς ηλεκτρονικής μικροσκοπίας, επρόκειτο για ένωση Ca-S, πιθανά όμως σχηματίστηκε και Ca-F (Kemp and Brown 1990), το οποίο δεν ήταν δυνατόν να πιστοποιηθεί λόγω αδυναμίας του SEM να ανιχνεύσει το F. Με γνωστή την ορυκτολογική σύσταση των δειγμάτων τροποποιήθηκαν τα διαλύματα οξέων με βάση την περιεκτικότητα σε ασβεστίτη και πυριτικά ορυκτά. Οι αναλογίες των οξέων φαίνονται στον Πίνακα 4.5. Αρχικά το διάλυμα παρέμεινε για 20 min δίχως να σφραγιστεί για προ-διάσπαση και στη συνέχεια τοποθετήθηκε στον φούρνο. Ο φούρνος προγραμματίσθηκε για διάσπαση δύο βημάτων με τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:

23 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 21 Βήμα 1: P τελική 200 psi, Τ τελική 180 o C, χρονική διάρκεια (ramp) 3,3 min, κράτηση (hold) 2 min Βήμα 2: P τελική 600 psi, Τ τελική 250 o C, χρονική διάρκεια 3,3 min, κράτηση 15 min. Στα δείγματα φυτών με το συγκεκριμένο πρόγραμμα σημειώθηκαν εκρήξεις στα αυτόκληστα δοχεία Teflon (Εικ. 4.6) και συνεπώς τροποποιήθηκε ως εξής: Βήμα 1: P τελική 200 psi, Τ τελική 180 o C, χρονική διάρκεια 10 min, κράτηση 2 min Βήμα 2: P τελική 600 psi, Τ τελική 200 o C, χρονική διάρκεια 10 min, κράτηση 15 min. Με αυτό το πρόγραμμα διασπάστηκαν και τα δείγματα των διατρημάτων ΚΖ-17 και ΝΣ-2. Τα διαλύματα, τα οποία προέκυψαν, αραιώθηκαν σε τελικό όγκο 50 ml για τα ιζήματα και 25 ml για τα φυτά (Εικ. 4.7). Πίνακας 4.5. Αναλογίες των οξέων στα διαλύματα διάσπασης. Δείγμα ΗΝΟ 3 HF Η 2 Ο Κερί, όλα τα δείγματα των διατρημάτων ΚΖ-7, ΚΖ-17 Νησί, όλα τα δείγματα του διατρήματος ΝΣ-2 10 ml 0,5 ml Φίλιπποι, # 49, 54, 60, 67, 109, 117, 123, 130, 134, 169, 173, 175 Φίλιπποι, # 7, 12, 20, 30, 40, 69, 78, 80, 85, 86, 94, 102, 141, 161 Νησί, # 180, 190, 206, 213, 228, ml 0,25 ml Δείγματα φυτών 5 ml 0,25 ml 4,75 ml Εικόνα 4.4. Φούρνος Μικροκυμάτων MARS 5. Εικόνα 4.5. (1) τα δοχεία Teflon, (2) το κάλυμμα από Kevlar και (3) ο μηχανισμός τοποθέτησης στο MARS 5. Εικόνα 4.6. Δοχείο Teflon μετά από έκρηξη κατά την διάσπαση. Εικόνα 4.7. Υδρόλουτρο των προς ανάλυση διαλυμάτων.

24 22 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Κεφ Φωτογραφίες σχετικές με την ανθρακοπετρογραφική εξέταση Εικόνα Στάδιο εμποτισμού τύρφης στον θάλαμο κενού. Εικόνα : ανθρακοπετρογραφικό μικροσκόπιο LEICA DMRX, 2: σημειακός μετρητής SWIFT PRIOR, 3, 4: πηγή λευκού και μπλε φωτός αντίστοιχα, 5: μετρητής ανακλαστικότητας MPV. Κεφ Φωτογραφίες σχετικές με την ανάλυση FTIR Εικόνα α) πρέσα κενού, και β) συσκευή υπέρυθρης φασματοσκοπίας PE 1725X. Κεφ Επιπρόσθετα στοιχεία για την ανάλυση 13 C-NMR Πολλοί πυρήνες στοιχείων έχουν την ιδιότητα να περιστρέφονται γύρω από έναν άξονα (αυτοστροφορμή, spin) και συνεπώς παρουσιάζουν στροφορμή p. Η μέγιστη συνιστώσα της στροφορμής είναι κβαντισμένη και η τιμή αυτής (κβαντικός αριθμός spin Ι) πρέπει να είναι ακέραιο ή ημιακέραιο πολλαπλάσιο του h/2π, όπου h η σταθερά του Planck. Απαραίτητη προϋπόθεση για τη διέγερση των πυρήνων είναι I 0, και στην οργανική γεωχημεία χρησιμοποιούνται οι πυρήνες 1 Η και 13 C, με Ι = ½. Καθώς ένας φορτισμένος πυρήνας περιστρέφεται, δημιουργεί μαγνητικό πεδίο ροπής μ, παράλληλης προς τον άξονα περιστροφής και ανάλογης προς τη στροφορμή, μ = γ p [1] όπου γ ο γυρομαγνητικός λόγος 1. 1 : Ο γυρομαγνητικός λόγος του 13 C είναι 6, radian T -1 s

25 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 23 Όταν ένας πυρήνας με κβαντικό αριθμό spin ½ εισέλθει σε εξωτερικό μαγνητικό πεδίο Β 0, η μαγνητική του ροπή προσανατολίζεται σε μια από τις δύο διευθύνσεις σε σχέση με το πεδίο, που εξαρτώνται από τη μαγνητική κβαντική κατάσταση του πυρήνα (m = ½ ή -½). Στην περίπτωση αυτή η ενέργεια Ε του πυρήνα δίνεται από τη σχέση: E γ m h 2π = Β0 [2] Η διαφορά ενέργειας (ΔΕ) που συνοδεύει τη διέγερση του πυρήνα και τη μετάπτωσή του μεταξύ των δύο ενεργειακών καταστάσεων δίνεται από τη σχέση γ h Δ E = [3] 2π Β0 Η μετάπτωση μεταξύ των ενεργειακών καταστάσεων συνοδεύεται με απορρόφηση ή εκπομπή ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας συχνότητας ν 0. Σύμφωνα με την εξίσωση του Planck η συχνότητα είναι ανάλογη της διαφοράς ενέργειας (ΔΕ = h ν 0 ) και συνεπώς η εξίσωση [5] παίρνει τη μορφή: γ Β0 ν 0 = [4] 2π από την οποία συνάγεται ότι η συχνότητα συντονισμού ενός πυρήνα είναι ανάλογη προς το γυρομαγνητικό λόγο και την ένταση του μαγνητικού πεδίου που εφαρμόζεται. Όταν συνεπώς ένας πυρήνας εκτίθεται σε ακτινοβολία συγκεκριμένης συχνότητας, λαμβάνει χώρα απορρόφηση λόγω της πολύ μικρής περίσσειας πυρήνων χαμηλότερης ενεργειακής κατάστασης. Το φασματόμετρο NMR αποτελείται από έναν μαγνήτη, που δημιουργεί ομογενές και σταθερό μαγνητικό πεδίο έντασης Β 0 και στον οποίο τοποθετείται το δείγμα (Σχ. 4.2). Το δείγμα περιβάλλεται από ένα πηνίο πομπό/δέκτη. Κάθετα προς το μαγνητικό πεδίο εκπέμπονται παλμοί ραδιοσυχνοτήτων (RF). Η αναπαραγόμενη ακτινοβολία επιδρά στο δείγμα και το παραγόμενο σήμα (FID) συλλέγεται από το πηνίο, που περιβάλλει το δείγμα. Το σήμα ενισχύεται και μεταφέρεται σε ανιχνευτή, ο οποίος παράγει τη διαφορά μεταξύ σήματος ν n των πυρήνων και της συχνότητας ν c του αρχικού παλμού. Το σήμα ψηφιοποιείται και μεταφέρεται σε Η/Υ, όπου υπόκειται σε μετασχηματισμό Fourier, αναλύεται από λογισμικό ανάλυσης δεδομένων και τέλος καταγράφεται ως τελικό φάσμα. Σχήμα 4.2. Σχηματική διάταξη του NMR (Skoog et al. 1997). Το μέγεθος, που αποτελεί την έκφραση της δομής των οργανικών ενώσεων και αποτυπώνεται στα φάσματα, είναι η χημική μετατόπιση δ (chemical shift). Η χημική μετατόπιση προκαλείται από μικρά μαγνητικά πεδία, τα οποία δημιουργούνται από ηλεκτρόνια καθώς αυτά περιστρέφονται γύρω από τον πυρήνα. Η χημική μετατόπιση είναι ανεξάρτητη της έντασης του μαγνητικού πεδίου και ορίζεται ως: ν - ν ν s r 6 δ = 10 [5] r όπου ν s η συχνότητα συντονισμού του δείγματος και ν r η συχνότητα συντονισμού ενός προτύπου. Η χημική μετατόπιση είναι αδιάστατο μέγεθος και εκφράζεται σε parts per million (ppm).

26 24 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Κεφ Πρωτόκολλα διατρημάτων: Η περιγραφή των ιζημάτων αποτελεί συνδυασμό της μακροσκοπικής και της εργαστηριακής περιγραφής (βλ. Κεφ. Μεθοδολογία, H: τύρφη, hg: βαθμός χουμίωσης κατά von Post, pfg: φυτικά υπολείμματα, mo: απολιθώματα, mos: σπασμένα απολιθώματα, t: παρουσία αργίλου, gl: μαρμαρυγίες, κλίμακα από 1-5: ημι-ποσοτική περιγραφή, κ.θ.: κατά θέσεις). Οι λατινικές συντομογραφίες είναι σύμφωνα με τους Merkt et al. (1971). Περιοχή: Φίλιπποι Κωδικός Διατρήματος: ΦΓ-1 Ημερ. Εκτέλεσης: Φυτοκάλυψη: Καλαμπόκια Υδροφόρος: -160 cm Βάθος (cm): Σχηματισμός που διατρήθηκε: Καλλιεργημένο έδαφος, οξειδωμένη τύρφη//τεφρό Λάσπη//μαύρο Εναλλαγές κλαστικής τυρφώδης λάσπης (fhf) με οργανογενείς ασβεστώδεις και αργιλώδεις λάσπες, pfg1//τεφρό-μαύρο H; hg8-9, pfg1, (κόκκινοι ιστοί από Iris)//σκούρο καφέ-μαύρο Τυρφώδης λάσπη, hg7-8, pfg1-2, mo1//ανοικτό καστανό H, hg7, pfg cladium // καστανό Τυρφώδης λάσπη, hg7-8, pfg 2-3//ανοικτό καστανό H, hg7-8 pfg 2-3 κόκκινα ριζίδια //ανοικτό καστανό-καστανό (στα cm mo1) Τυρφώδης λάσπη, hg7-8, pfg 2-3//ανοικτό καστανό H, hg7-8, pfg3, (ριζίδια)//καστανό-τεφρό (στα 385 cm κόκκινα pfg) H, hg7-8, pfg3, (Typha)//καστανό (στα cm, mos3) Κλαστική τυρφώδης (κ.θ. αργιλική) λάσπη, pfg1-2//μαύρο H, hg6-7, pfg3//ανοικτό καστανό H, hg7-9//καστανό Περιοχή: Φίλιπποι Κωδικός Διατρήματος: ΦΓ-2 Ημερ. Εκτέλεσης: Φυτοκάλυψη: Καλαμπόκια, καχεκτικά Cyperus sp. Υδροφόρος: -180 cm Βάθος (cm): Σχηματισμός που διατρήθηκε: Καλλιεργημένο έδαφος, οξειδωμένη τύρφη//τεφρό Εναλλαγές κλαστικής τυρφώδης λάσπης (fhf) με ασβεστούχα και αργιλούχα λάσπη, mo1//μαύρο H, t2, hg8-9, pfg1, mo1//τεφρό H, hg7-8, pfg1, mo1//καστανό H, (κ.θ. t1), hg7-8, pfg2, (κόκκινα και κίτρινα φυτικά), mo1//καστανό Οργανογενής Ασβεστιτική λάσπη (fkm); pfg1-2, mo2//μπεζ H, hg7-8, pfg2//ανοικτό καστανό H, hg7-8, pfg2 (ριζίδια, στα cm, pfg κόκκινα)//καστανό H, hg7-8, pfg2 (ριζίδια)//καστανό H, hg7-8, pfg3 (κθ. κίτρινα και κόκκινα φυτικά)//καστανό H, hg7-8, pfg2 (κθ. κίτρινα φυτικά)//καστανό Τυρφώδης αργιλική λάσπη //τεφρό-καστανό Λιμναία άργιλος, pfg2, //πράσινο-μπλε H, hg6-7, pfg1//καστανό H, hg6-7, pfg1 (Cladium)//καστανό Ηφαιστειακός Τόφφος//κίτρινο H; hg6-7, pfg1//καστανό

27 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 25 Περιοχή: Φίλιπποι Κωδικός Διατρήματος: ΦΓ-3 Ημερ. Εκτέλεσης: Φυτοκάλυψη: Καλαμπόκια Υδροφόρος: -180 cm Βάθος (cm): Σχηματισμός που διατρήθηκε: Καλλιεργημένο έδαφος, οξειδωμένη τύρφη//τεφρό Εναλλαγές κλαστικής τυρφώδης λάσπης (fhf) με ασβεστούχα και αργιλούχα λάσπη, mo1//μαύρο Κλαστική τυρφώδης λάσπη (fhf)//μαύρο-καστανό H, t1, hg6-7, pfg1//μαύρο-καστανό Τυρφώδης αργιλική λάσπη (ftm), hg6, pfg1//σκούρο μπεζ-τεφρό H, hg7-8, pfg1//ανοικτό καστανό-καστανό Ηφ. Τόφφος, pfg// ανοικτό μπεζ H, (κθ. t), hg7-8, pfg1//ανοικτό καστανό-καστανό H, hg7-8, pfg1// ανοικτό καστανό-καστανό H, hg8-9//σκούρο καστανό-μαύρο H hg7-8, pfg1//καστανό (κ.θ. τυρφώδης λάσπη) Περιοχή: Νησί Κωδικός Διατρήματος: ΝΣ-1 Ημερ. Εκτέλεσης: Φυτοκάλυψη: Carex sp., Scirpus sp. Υδροφόρος: -20 cm Βάθος (cm): Σχηματισμός που διατρήθηκε: H, hg4-5, pfg3-4// σκούρο καστανό - μαύρο H, t3, hg4-5, pfg3// σκούρο καστανό - τεφρό Η, hg3-4, pfg3//ανοικτό καστανό, στα κατώτερα μαύρο Η, t2, hg5, pfg3-4//σκούρο καστανό μαύρο Λιμναία άργιλος, pfg2//μπλε Ln Η, t1, hg5, pfg2-3 (κθ. κόκκινα ριζίδια, Phragmites sp.)//σκούρο καστανό Λιμναία άργιλος, pfg2//σκούρο τεφρό-μπλε Ln Τυρφώδης λάσπη, pfg2//σκούρο καστανό H, hg3-5, pfg3//ανοικτό καστανό H, hg6, pfg2//σκούρο καστανό H, hg4-5, pfg3//ανοικτό καστανό H, hg5-6, pfg2 (κθ. κόκκινα φυτικά, Cladium mariscus)//σκούρο καστανό H, hg5, pfg3//ανοικτό καστανό (στο διάστημα cm: μικρά ξυλιτικά τεμάχη Iris sp. και κόκκινα φυτικά) H, hg6, pfg3//κόκκινο-κάστανο H, hg5-6, pfg3//σκούρο καστανό (κθ. κόκκινο-κάστανο) Η, hg6, pfg3//ανοικτό καστανό H, hg6, pfg3//κόκκινο-κάστανο H, hg6, pfg3-4 (κθ. ρίζες Iris sp. και κίτρινα φυτικά Phragmites sp. και C. mariscus)//κόκκινο-κάστανο H, hg7, pfg3 (κθ. ρίζες και κίτρινα φυτικά Phragmites sp. και C. mariscus,)//κόκκινο-κάστανο Κλαστική τυρφώδης λάσπη (fhf)//σκούρο καστανό σε εναλλαγές με τυρφώδη αργιλική λάσπη//τεφρό H, t1, hg8-9, pfg1//μαύρο Ασβεστιτική τυρφώδης λάσπη, mos1//ανοικτό καστανό-μπεζ

Βασικές μέθοδοι στρωματογραφίας

Βασικές μέθοδοι στρωματογραφίας Βασικές μέθοδοι στρωματογραφίας ΛΙΘΟΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΒΙΟΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΧΡΟΝΟΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ Μαγνητοστρωματογραφία Σεισμική στρωματογραφία ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΣ Παραλληλισμός στρωμάτων από περιοχή σε περιοχή με στόχο

Διαβάστε περισσότερα

iv. Παράκτια Γεωμορφολογία

iv. Παράκτια Γεωμορφολογία iv. Παράκτια Γεωμορφολογία Η παράκτια ζώνη περιλαμβάνει, τόσο το υποθαλάσσιο τμήμα της ακτής, μέχρι το βάθος όπου τα ιζήματα υπόκεινται σε περιορισμένη μεταφορά εξαιτίας της δράσης των κυμάτων, όσο και

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας

Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας Βασίλης Μέλφος Λέκτορας Κοιτασματολογίας-Γεωχημείας Τομέας Ορυκτολογίας, Πετρολογίας, Κοιτασματολογίας Τμήμα Γεωλογίας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης melfosv@geo.auth.gr

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΠΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Σίνα 32, Αθήνα 106 72, τηλ.210-3617824, φαξ 210-3643476, e- mails: ellspe@otenet.gr & info@speleologicalsociety.gr website: www.speleologicalsociety.gr ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΑΝΑΓΛΥΦΟΥ. Δρ Γεώργιος Μιγκίρος

ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΑΝΑΓΛΥΦΟΥ. Δρ Γεώργιος Μιγκίρος ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΕΞΩΜΑΛΥΝΣΗ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΑΝΑΓΛΥΦΟΥ Δρ Γεώργιος Μιγκίρος Καθηγητής Γεωλογίας ΓΠΑ Ο πλανήτης Γη έτσι όπως φωτογραφήθηκε το 1972 από τους αστροναύτες του Απόλλωνα 17 στην πορεία τους για τη σελήνη. Η

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου Οργανική Χημεία Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου 1. Γενικά Δυνατότητα προσδιορισμού δομών με σαφήνεια χρησιμοποιώντας τεχνικές φασματοσκοπίας Φασματοσκοπία μαζών Μέγεθος, μοριακός τύπος

Διαβάστε περισσότερα

Ενιαία ΜΠΚΕ Ελλάδας Παράρτημα 6.6.2 - Μελέτη Υφιστάμενης Κατάστασης Υπόγειων Υδάτω

Ενιαία ΜΠΚΕ Ελλάδας Παράρτημα 6.6.2 - Μελέτη Υφιστάμενης Κατάστασης Υπόγειων Υδάτω Ενιαία ΜΠΚΕ Ελλάδας Υπόγειων Υδάτω Σελιδα 2 από 100 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΧΘ 0.00-87.00 7 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 7 1.1 Αντικείμενο της Μελέτης 7 1.2 Προσέγγιση 7 2 ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ 9 2.1 Επισκόπηση 9 2.2 Γεωλογική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ. Α/Α ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΦΩΤ. ΠΕΡΙΟΧΗ 1 Π1 Γενική άποψη του ΝΑ/κού τμήματος της περιοχής Φ1

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ. Α/Α ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΦΩΤ. ΠΕΡΙΟΧΗ 1 Π1 Γενική άποψη του ΝΑ/κού τμήματος της περιοχής Φ1 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ α) Παρατηρήσεις ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Α/Α ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΦΩΤ. ΠΕΡΙΟΧΗ 1 Π1 Γενική άποψη του ΝΑ/κού τμήματος της περιοχής Φ1 Π2 ρόμος που συμπίπτει με γραμμή απορροής ρέματος Φ2 Π3 Μπάζα από οικοδομικά υλικά,

Διαβάστε περισσότερα

Υ ΑΤΙΚΟ ΙΑΜΕΡΙΣΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ 14.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Υ ΑΤΙΚΟ ΙΑΜΕΡΙΣΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ 14.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κεφάλαιο 14 Υδατικό ιαµέρισµα Ανατολικής Μακεδονίας 14 Υ ΑΤΙΚΟ ΙΑΜΕΡΙΣΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ 14.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το υδατικό διαµέρισµα της ανατολικής Μακεδονίας έχει έκταση 7.791 km 2 και συνορεύει δυτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ INTERREG IIIA / PHARE CBC ΕΛΛΑΔΑ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ: ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ Καθηγητής Βασίλειος A. Τσιχριντζής Διευθυντής, Εργαστήριο Οικολογικής Μηχανικής και Τεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΚΔΡΟΜΗ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΣΤΗ ΔΥΤΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 1-4 Ιουνίου 2010 Πρόγραμμα - Δρομολόγιο Σύνταξη Επιμέλεια: Καθηγητής Μιχ. Σταματάκης

Διαβάστε περισσότερα

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ενότητα 3η: Φυσικοχημικές και μηχανικές ιδιότητες εδαφών Τσικριτζής Λάζαρος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

Προοπτικές CCS στην Ελλάδα

Προοπτικές CCS στην Ελλάδα ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΙΚΤΥΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ-Β ΚΥΚΛΟΣ» ΕΡΓΟ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΥΝΑΜΙΚΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΕΙΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ ΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ Αντικείµενο της παρούσας µεταπτυχιακής εργασίας είναι η διερεύνηση της επίδρασης των σηράγγων του Μετρό επί του υδρογεωλογικού καθεστώτος πριν και µετά την κατασκευή τους. Στα πλαίσια της, παρουσιάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ο ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΕΔΑΦΟΥΣ 1. Κυριότερες ιδιότητες της αργίλου 2. Ποια είναι τα ποιο κοινά ορυκτά της αργίλου. Ποιο θεωρείτε σημαντικότερο. 3. Κατατάξτε τα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Χ. ΓΑΛΑΖΟΥΛΑΣ: ΓΕΩΛΟΓΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες:

Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες: Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες: Θερμοκρασία αερισμό, δραστηριότητα των μικροοργανισμών, πρόσληψη των θρεπτικών στοιχείων συγκέντρωση των τοξικών ουσιών. Η έλλειψη υγρασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΑΣΗ D4: ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΣΧΕΔΙΟΥ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΟΥ ΥΓΡΟΤΟΠΟΥ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΟΙΚΟΤΟΠΩΝ

ΔΡΑΣΗ D4: ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΣΧΕΔΙΟΥ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΟΥ ΥΓΡΟΤΟΠΟΥ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΟΙΚΟΤΟΠΩΝ ΔΡΑΣΗ D4: ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΣΧΕΔΙΟΥ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΟΥ ΥΓΡΟΤΟΠΟΥ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΟΙΚΟΤΟΠΩΝ 1. Σκοπός: Η δράση περιλαμβάνει την διαρκή επιστημονική παρακολούθηση (monitoring) σε επιλεγμένους οικοτόπους, της ορνιθοπανίδας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΒΩΞΙΤΗ, ΜΠΕΝΤΟΝΙΤΗ ΚΑΙ ΠΕΡΛΙΤΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΒΩΞΙΤΗ, ΜΠΕΝΤΟΝΙΤΗ ΚΑΙ ΠΕΡΛΙΤΗ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΒΩΞΙΤΗ, ΜΠΕΝΤΟΝΙΤΗ ΚΑΙ ΠΕΡΛΙΤΗ Αύγουστος 1999 Μεθοδολογία Οι δοκιμές

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΕ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ Web: http://www.ismc.gr/ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

«γεωλογικοί σχηματισμοί» - «γεωϋλικά» όρια εδάφους και βράχου

«γεωλογικοί σχηματισμοί» - «γεωϋλικά» όρια εδάφους και βράχου «γεωλογικοί σχηματισμοί» - «γεωϋλικά» έδαφος (soil) είναι ένα φυσικό σύνολο ορυκτών κόκκων που μπορούν να διαχωριστούν με απλές μηχανικές μεθόδους (π.χ. ανακίνηση μέσα στο νερό) όλα τα υπόλοιπα φυσικά

Διαβάστε περισσότερα

Εξάτμιση και Διαπνοή

Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση, Διαπνοή Πραγματική και δυνητική εξατμισοδιαπνοή Μέθοδοι εκτίμησης της εξάτμισης από υδάτινες επιφάνειες Μέθοδοι εκτίμησης της δυνητικής και πραγματικής εξατμισοδιαπνοής (ΕΤ)

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΛΗΜΜΥΡΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΔΥΤΙΚΟΥ ΛΕΚΑΝΟΠΕΔΙΟΥ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΛΗΜΜΥΡΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΔΥΤΙΚΟΥ ΛΕΚΑΝΟΠΕΔΙΟΥ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΛΗΜΜΥΡΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΔΥΤΙΚΟΥ ΛΕΚΑΝΟΠΕΔΙΟΥ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ Εισηγητής: Μ. Λιονής, Γεωλόγος Περιβαλλοντολόγος Μελετητής Με την συνεργασία της Κατερίνας Λιονή Γεωλόγου Μελετητή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΛΕΚΑΝΗΣ ΣΤΡΥΜΟΝΑ

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΛΕΚΑΝΗΣ ΣΤΡΥΜΟΝΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ & ΥΠΟ ΟΜΩΝ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ ΕΓΓΕΙΟΒΕΛΤΙΩΤΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ Ε ΑΦΟΫ ΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Τµήµα Γ' (Προστασίας

Διαβάστε περισσότερα

Ε λ Νίνιο (El Niño) ονοµάζεται το θερµό βόρειο θαλάσσιο ρεύµα που εµφανίζεται στις ακτές του Περού και του Ισηµερινού, αντικαθιστώντας το ψυχρό νότιο ρεύµα Humboldt. Με κλιµατικούς όρους αποτελει µέρος

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 23/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1. Γεωλογείν περί Σεισμών...3. 2. Λιθοσφαιρικές πλάκες στον Ελληνικό χώρο... 15. 3. Κλάδοι της Γεωλογίας των σεισμών...

ΜΕΡΟΣ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1. Γεωλογείν περί Σεισμών...3. 2. Λιθοσφαιρικές πλάκες στον Ελληνικό χώρο... 15. 3. Κλάδοι της Γεωλογίας των σεισμών... ΜΕΡΟΣ 1 1. Γεωλογείν περί Σεισμών....................................3 1.1. Σεισμοί και Γεωλογία....................................................3 1.2. Γιατί μελετάμε τους σεισμούς...........................................

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη Οι υδρίτες (εικ. 1) είναι χημικές ενώσεις που ανήκουν στους κλειθρίτες, δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Ε.Κ.Β.Α.Α. - Ι.Γ.Μ.Ε.Μ. Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ Διαθεσιμότητα των υδατικών πόρων και διαφοροποίηση των αναγκών σε νερό στις χώρες της της

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Απαρχές Σύμπαντος Ύλη - Ενέργεια E = mc 2 Θεμελιώδεις καταστάσεις ύλης Στερεά Υγρή Αέριος Χημικές μορφές ύλης Χημικά στοιχεία Χημικές ενώσεις Χημικά στοιχεία 92 στη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΩΝ ΜΑΓΓΑΝΙΟΥ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΩΝ ΜΑΓΓΑΝΙΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΩΝ ΜΑΓΓΑΝΙΟΥ ΟΡΥΚΤΟ ΣΥΣΤΑΣΗ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ % Mn ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ Χαουσμανίτης Mn 3 O 4 72,5 4,84 Πυρολουσίτης MnO 2 63 5,15 Μαγγανίτης MnOOH 62,5 4,30 Ψιλομέλα; Mn 2 O 3 2H 2 O 45-60

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ 1 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΗΜΕΡΙΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 Εισαγωγή Πλαίσιο Περιβαλλοντικής Γεωχημείας Στοιχεία βιογεωχημείας Μονάδες σύστασης διαλυμάτων/ μετατροπές ΠΛΑΙΣΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του.

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του. Ερωτήσεις στο 2o κεφάλαιο από τράπεζα θεμάτων 1. α) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που μπορεί να πάρει κάθε μία από τις στιβάδες: K, L, M, N. β) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 11 ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΓΕΝΙΚΑ... 15 1.1. ΠΟΙΟΤΙΚΗ και ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ... 15 1.2. ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ των ΑΝΑΛΥΤΙΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ... 16 1.3. ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ

ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ Αλίκη Κόκκα και Ευάγγελος Διαμαντόπουλος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Πολυτεχνείο Κρήτης PhoReSe: Ανάκτηση Φωσφόρου

Διαβάστε περισσότερα

Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο. Αιγαίο)

Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο. Αιγαίο) Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο Αιγαίο) Δρ. Σοφία Γαληνού-Μητσούδη Αλεξάνδρειο ΤΕΙ Θεσσαλονίκης Τμήμα Τεχνολογίας Αλιείας

Διαβάστε περισσότερα

Σχέσεις εδάφους νερού Σχέσεις μάζας όγκου των συστατικών του εδάφους Εδαφική ή υγρασία, τρόποι έκφρασης

Σχέσεις εδάφους νερού Σχέσεις μάζας όγκου των συστατικών του εδάφους Εδαφική ή υγρασία, τρόποι έκφρασης Γεωργική Υδραυλική Αρδεύσεις Σ. Αλεξανδρής Περιγραφή Μαθήματος Σχέσεις εδάφους νερού Σχέσεις μάζας όγκου των συστατικών του εδάφους Εδαφική ή υγρασία, τρόποι έκφρασης Χαρακτηριστική Χ ή καμπύλη υγρασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΤΕΧΝΗΤΩΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΩΝ ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΗΣ ΡΟΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΙΛΥΟΣ ΑΠΌ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥΣ

ΠΙΛΟΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΤΕΧΝΗΤΩΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΩΝ ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΗΣ ΡΟΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΙΛΥΟΣ ΑΠΌ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥΣ ΠΙΛΟΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΤΕΧΝΗΤΩΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΩΝ ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΗΣ ΡΟΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΙΛΥΟΣ ΑΠΌ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥΣ Υποψήφιος ιδάκτορας: Α. Στεφανάκης Επιβλέπων Καθηγητής: Β. Τσιχριντζής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΕΡΑ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΥΣ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 3. ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΕΡΑ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

All from a Single Source

All from a Single Source All from a Single Source Το PeKacid TM είναι μια νέα, καινοτόμος λύση για τον φώσφορο σε ασβεστούχα εδάφη και νερά με μεγάλη σκληρότητα. Στερεό φωσφορικό οξύ σε σάκους Μονοκρυσταλλικό, με χαμηλό ph (2.2)

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ: -ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ -ΓΕΩΛΟΓΙΚΟΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΥΠΟΓΕΙΟΙ ΥΔΡΟΦΟΡΕΙΣ

ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ: -ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ -ΓΕΩΛΟΓΙΚΟΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΥΠΟΓΕΙΟΙ ΥΔΡΟΦΟΡΕΙΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ & ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΠΜΣ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ Ειδίκευση: Τεχνική Γεωλογία - Περιβαλλοντική Υδρογεωλογία

Διαβάστε περισσότερα

Ενιαία ΜΠΚΕ Ελλάδας Παράρτημα 6.6.1 - Έκθεση Υφιστάμενης Κατάστασης Γεωλογίας

Ενιαία ΜΠΚΕ Ελλάδας Παράρτημα 6.6.1 - Έκθεση Υφιστάμενης Κατάστασης Γεωλογίας Σελίδα 2 από 52 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 5 1.1 Αντικείμενο της Μελέτης 5 1.2 Προσέγγιση 5 1.3 Υπάρχουσα Πληροφορία 5 Χ.Θ. 0 Χ.Θ. 359 6 2 ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ 6 2.1 Επισκόπηση 6 2.2 Βασικά Μορφολογικά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση των μηχανισμών των οξειδοαναγωγικών δράσεων. Θεωρητικό Μέρος Οξείδωση ονομάζεται κάθε αντίδραση κατά την οποία συμβαίνει

Διαβάστε περισσότερα

Η λίπανση των φυτών στα θερμοκήπια

Η λίπανση των φυτών στα θερμοκήπια Η λίπανση των φυτών στα θερμοκήπια Χημικές ιδιότητες εδάφους Περιεκτικότητα σε θρεπτικά στοιχεία Ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων Οξύτητα εδάφους (ph) Περιεκτικότητα σε θρεπτικά στοιχεία Ολική περιεκτικότητα

Διαβάστε περισσότερα

«Διερεύνηση υδρολογικής αποκατάστασης της Υπέρειας Κρήνης στην περιοχή Βελεστίνου της Π.Π»

«Διερεύνηση υδρολογικής αποκατάστασης της Υπέρειας Κρήνης στην περιοχή Βελεστίνου της Π.Π» «Διερεύνηση υδρολογικής αποκατάστασης της Υπέρειας Κρήνης στην περιοχή Βελεστίνου της Π.Π» Νικήτας Μυλόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η πηγή της Υπέρειας Κρήνης βρίσκεται στο κέντρο της πόλης

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΕ ΝΕΡΟ ΓΕΝΙΚΑ Με το πείραμα αυτό μπορούμε να προσδιορίσουμε δύο βασικές παραμέτρους που χαρακτηρίζουν ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΣΠΗΛΑΙΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΑΝΟΦΥΤΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΟΡΕΣΤΙΔΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΣΠΗΛΑΙΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΑΝΟΦΥΤΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΟΡΕΣΤΙΔΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ ΕΚΘΕΣΗ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΣΠΗΛΑΙΙΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΑΝΟΦΥΤΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΟΡΕΣΤΙΙΔΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2005 Μετά από πρόσκληση του Δημάρχου κ. Τοτονίδη Νίκο προς το Τοπικό Τμήμα Βόρειας Ελλάδας (ΤΟ.Τ.Β.Ε.) της Ελληνικής Σπηλαιολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ & ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ & ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ & ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ Διδάσκων: Μπελόκας Γεώργιος Επίκουρος Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Ανάλυση πλαγκτονικών τρηματοφόρων και μελέτη παλαιοωκεανογραφικών συνθηκών στο Λιβυκό πέλαγος.

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Ανάλυση πλαγκτονικών τρηματοφόρων και μελέτη παλαιοωκεανογραφικών συνθηκών στο Λιβυκό πέλαγος. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΘΑΛΑΣΣΙΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ & ΦΥΣΙΚΗΣ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Ανάλυση πλαγκτονικών τρηματοφόρων και μελέτη παλαιοωκεανογραφικών συνθηκών στο Λιβυκό πέλαγος.

Διαβάστε περισσότερα

1. ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ 2 2. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2 3. ΓΕΝΙΚΑ 3 4. ΓΕΩΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 4 5. ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 6 6. ΤΡΩΤΟΤΗΤΑ ΥΔΡΟΦΟΡΟΥ ΟΡΙΖΟΝΤΑ 13 7.

1. ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ 2 2. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2 3. ΓΕΝΙΚΑ 3 4. ΓΕΩΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 4 5. ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 6 6. ΤΡΩΤΟΤΗΤΑ ΥΔΡΟΦΟΡΟΥ ΟΡΙΖΟΝΤΑ 13 7. 1. ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ 2 2. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2 3. ΓΕΝΙΚΑ 3 4. ΓΕΩΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 4 4.1 ΓΕΝΙΚΑ 4 4.2 ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ 5 5. ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 6 5.1 ΓΕΝΙΚΑ 6 5.2 ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟ TiO2 ΜΕ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΠΛΑΤΙΝΑΣ

ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟ TiO2 ΜΕ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΠΛΑΤΙΝΑΣ ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟ Ti ΜΕ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΠΛΑΤΙΝΑΣ Ε. Πουλάκης, Κ. Φιλιππόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Ηρώων Πολυτεχνείου

Διαβάστε περισσότερα

Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία

Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ - ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Εργαστηριακή Άσκηση: Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία Σκοπός της Εργαστηριακής Άσκησης: Να προσδιοριστεί ο τρόπος με τον οποίο μεταλλικά κουτιά με επιφάνειες διαφορετικού

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Διαχείριση Εκβολών & Παράκτιας Ζώνης π. Νέστου

Περιβαλλοντική Διαχείριση Εκβολών & Παράκτιας Ζώνης π. Νέστου Περιβαλλοντική Διαχείριση Εκβολών & Παράκτιας Ζώνης π. Νέστου Γ. Συλαίος 1, Ν. Καμίδης 1,2, & Β. Τσιχριντζής 1 1 Εργαστήριο Οικολογικής Μηχανικής & Τεχνολογίας, Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΕΙΣΜΟΣ 7,1 της 4/9/2010 ΤΟΥ CANTERBURY ΝΕΑΣ ΖΗΛΑΝΔΙΑΣ ΣΥΝΤΟΜΗ ΑΝΑΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙ ΤΟΠΟΥ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

Ο ΣΕΙΣΜΟΣ 7,1 της 4/9/2010 ΤΟΥ CANTERBURY ΝΕΑΣ ΖΗΛΑΝΔΙΑΣ ΣΥΝΤΟΜΗ ΑΝΑΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙ ΤΟΠΟΥ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Ο ΣΕΙΣΜΟΣ 7,1 της 4/9/2010 ΤΟΥ CANTERBURY ΝΕΑΣ ΖΗΛΑΝΔΙΑΣ ΣΥΝΤΟΜΗ ΑΝΑΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙ ΤΟΠΟΥ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Μαρίνος 1 Π., Ροντογιάννη 1 Θ., Χρηστάρας 2 Β., Τσιαμπάος 1 Γ., Σαμπατακάκης 3 Ν. 1. Εθνικό Μετσόβιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων ΑΣΚΗΣΗ 4η Οξύτητα (Acidity) Θεωρητικό υπόβαθρο Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων Εκφράζει την ποσοτική ικανότητα του νερού στην εξουδετέρωση ισχυρής βάσεως µέχρι επιθυµητής τιµής ph Οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ ΠΟΡΩΝ Π.Μ.Σ. ΓΕΩΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ ΠΟΡΩΝ Π.Μ.Σ. ΓΕΩΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ ΠΟΡΩΝ Π.Μ.Σ. ΓΕΩΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΩΡΙΜΟΤΗΤΑΣ ΜΗΤΡΙΚΩΝ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΩΝ ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΩΝ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ ΝΤΑΓΚΟΥΝΑΚΗ ΒΗΘΛΕΕΜ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ, ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ Ο ΣΑΡΩΝΙΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ Επιφάνεια: 2600 km 2 Μέγιστο βάθος: 450 m

Διαβάστε περισσότερα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Σκληρότητα νερού Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Τι περιέχει το νερό της βροχής; Ποιο είναι συνήθως το ph του βρόχινου νερού; Γιατί; Τι περιέχει το νερό του εδάφους; Na +, K +, Ca 2+, Mg 2+, Cl, SO 4 2,

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι ΚΡΗΤΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΧΑΝΙΩΝ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΡΗΓΜΑΤΟΓΕΝΩΝ ΖΩΝΩΝ ΣΤΟ ΝΗΣΙ ΤΗΣ ΤΗΝΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Κουκλιανιώτου Ευγενία Νεραντζάκης Αναστάσιος

Τ.Ε.Ι ΚΡΗΤΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΧΑΝΙΩΝ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΡΗΓΜΑΤΟΓΕΝΩΝ ΖΩΝΩΝ ΣΤΟ ΝΗΣΙ ΤΗΣ ΤΗΝΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Κουκλιανιώτου Ευγενία Νεραντζάκης Αναστάσιος Τ.Ε.Ι ΚΡΗΤΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΧΑΝΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ KAI ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ & ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΡΗΓΜΑΤΟΓΕΝΩΝ ΖΩΝΩΝ ΣΤΟ ΝΗΣΙ ΤΗΣ ΤΗΝΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Κουκλιανιώτου Ευγενία Νεραντζάκης

Διαβάστε περισσότερα

Συμπίεση Αστικών Εδαφών Αιτίες-Επιπτώσεις-Έλεγχος

Συμπίεση Αστικών Εδαφών Αιτίες-Επιπτώσεις-Έλεγχος Συμπίεση Αστικών Εδαφών Αιτίες-Επιπτώσεις-Έλεγχος ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΜΑΤΖΙΡΗΣ Δρ. Δασολόγος Περιβαλλοντολόγος Προϊστάμενος Τμήματος Συντήρησης Κήπων Δήμου Θεσσαλονίκης Το έδαφος είναι το δημιούργημα της ζωής και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Χημεία Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΡΑΠΕΖΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΑΔΡΑΝΗ ΥΛΙΚΑ. Ν. Σαμπατακάκης Καθηγητής Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας Παν/μιο Πατρών

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΑΔΡΑΝΗ ΥΛΙΚΑ. Ν. Σαμπατακάκης Καθηγητής Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας Παν/μιο Πατρών ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΑΔΡΑΝΗ ΥΛΙΚΑ Αδρανή υλικά είναι τα διαβαθμισμένα, ορυκτής ή βιομηχανικής προέλευσης υλικά, που χρησιμοποιούνται είτε με κάποιο συγκολλητικό μέσο (για παρασκευή κονιαμάτων, σκυροδεμάτων κλπ.)

Διαβάστε περισσότερα

4. ΑΝΘΡΑΚΑΣ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

4. ΑΝΘΡΑΚΑΣ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 4. ΑΝΘΡΑΚΑΣ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του άνθρακα στον περιοδικό πίνακα. Να ταξινομούμε τα διάφορα είδη άνθρακα σε φυσικούς

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ (2000-2011) Χημεία Γ Λυκείου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ε. Ατσαλάκη

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ (2000-2011) Χημεία Γ Λυκείου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ε. Ατσαλάκη Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ε. Ατσαλάκη ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ (2000-2011) Χημεία Γ Λυκείου Α) Να επιλέξετε σε κάθε μία από τις παρακάτω προτάσεις τη σωστή απάντηση: 1. To στοιχείο που περιέχει

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Γεώσφαιρα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Από τη Συντακτική Ομάδα... 1. Τα φυσικά εμφιαλωμένα νερά 2

Ελληνική Γεώσφαιρα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Από τη Συντακτική Ομάδα... 1. Τα φυσικά εμφιαλωμένα νερά 2 Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΙΓΜΕ) Ελληνική Γεώσφαιρα Τόμος 3, Τεύχος 8 Δεκέμβριος 2009 Περιοδική ενημερωτική έκδοση του Ινστιτούτου Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΙΓΜΕ) Ν.Π.Ι.Δ.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ :...ΤΜΗΜΑ :...Αρ:... Βαθμολογία εξεταστικού δοκιμίου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΥΣΙΜΑ. Πτητικά συστατικά, που περιέχουν ως κύριο συστατικό το φωταέριο Στερεό υπόλειμμα, δηλαδή το κώκ

ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΥΣΙΜΑ. Πτητικά συστατικά, που περιέχουν ως κύριο συστατικό το φωταέριο Στερεό υπόλειμμα, δηλαδή το κώκ ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΥΣΙΜΑ (Απόσπασμα από το βιβλίο ΚΑΥΣΙΜΑ-ΛΙΠΑΝΤΙΚΑ του Ευγενιδείου) 11.1 Είδη Στερεών Καυσίμων Τα στερεά καύσιμα διακρίνονται σε δυο κατηγορίες: Τα φυσικά στερεά καύσιμα (γαιάνθρακες, βιομάζα) Τα

Διαβάστε περισσότερα

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες»

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τρίκαλα, 27/12/2011 Συνεντεύξεις «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τι επισημαίνει στην ΕΡΕΥΝΑ για την περιοχή μας ο κ. Σοφοκλής Ε. Δρίτσας, ερευνητής στο Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης

Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Έρευνες για τεχνητό εμπλουτισμό των υπόγειων νερών της Κύπρου με νερό τριτοβάθμιας επεξεργασίας (παραδείγματα από Λεμεσό και Κοκκινοχώρια) Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Υπουργείο Γεωργίας,

Διαβάστε περισσότερα

3. ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

3. ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ 23 3. ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ 1. Βλέπε θεωρία σελ. 83. 2. α) (χημική εξίσωση) β) (δύο μέλη) (ένα βέλος >) γ) (αντιδρώντα) δ) (τμήμα ύλης ομογενές που χωρίζεται από το γύρω του χώρο με σαφή όρια). ε) (που οδηγούν

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε τον όξινο χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τα οξέα κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΟΞΟ. Γεωλογική εξέλιξη της Ελλάδας Το Ελληνικό τόξο

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΟΞΟ. Γεωλογική εξέλιξη της Ελλάδας Το Ελληνικό τόξο ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΟΞΟ Γεωλογική εξέλιξη της Ελλάδας Το Ελληνικό τόξο ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Γεωλογική εξέλιξη της Ελλάδας Ο Ελλαδικός χώρος µε την ευρεία γεωγραφική έννοια του όρου, έχει µια σύνθετη γεωλογικοτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΕΙΑ ΥΔΑΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΡΧΙΚΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ

ΥΠΟΓΕΙΑ ΥΔΑΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΡΧΙΚΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΠΡΟΣΧΕΔΙΟ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΛΕΚΑΝΩΝ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΠΟΤΑΜΩΝ ΤΟΥ ΥΔΑΤΙΚΟΥ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΟΣ ΚΡΗΤΗΣ (GR13) ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II ΥΠΟΓΕΙΑ ΥΔΑΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΡΧΙΚΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ Μάρτιος 2014 Αναθεωρήσεις: 20-03-2014

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση λατομείων μαρμάρου και αδρανών υλικών Υπολείμματα Περιβαλλοντικές επιπτώσεις

Διαχείριση λατομείων μαρμάρου και αδρανών υλικών Υπολείμματα Περιβαλλοντικές επιπτώσεις Διαχείριση λατομείων μαρμάρου και αδρανών υλικών Υπολείμματα Περιβαλλοντικές επιπτώσεις ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Κ. ΚΑΡΓΙΩΤΗΣ Dr. Γεωλόγος - Ορυκτολόγος Καθηγητής ΤΕΙ ΑΜΘ Τμήμα Μηχανικων Τεχνολογίας Πετρελαίου & Φυσικού

Διαβάστε περισσότερα

Υδρογεωλογία της Νήσου Πάρου

Υδρογεωλογία της Νήσου Πάρου Υδρογεωλογία της Νήσου Πάρου ΚΑΡΟΛΟΣ Α. ΜΠΕΖΕΣ Δρ Υδρογεωλόγος Ρενιέρη 26 Αθήνα 1143 Τηλ. 2528884 e-mail bezes@x-treme.gr 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ H Υδρογεωλογική Έρευνα της Νήσου Πάρου πραγματοποιήθηκε στο διάστημα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ (SPECTROMETRIC TECHNIQUES)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ (SPECTROMETRIC TECHNIQUES) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ (SPECTROMETRIC TECHNIQUES) ΑΘΗΝΑ, ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2014 ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ Στηρίζονται στις αλληλεπιδράσεις της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας με την ύλη. Φασματομετρία=

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΟΛΙΚΗ ΡΑΣΗ. Πηγή: Natural Resources Canada - Terrain Sciences Division - Canadian Landscapes.

ΑΙΟΛΙΚΗ ΡΑΣΗ. Πηγή: Natural Resources Canada - Terrain Sciences Division - Canadian Landscapes. ΑΙΟΛΙΚΗ ΡΑΣΗ Πηγή: Natural Resources Canada - Terrain Sciences Division - Canadian Landscapes. ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Αιολική δράση Ο άνεµος, όπως το νερό και ο πάγος, είναι ένας παράγοντας που επιδρά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ Η συγκέντρωση συμβολίζεται γενικά με το σύμβολο C ή γράφοντας τον μοριακό τύπο της διαλυμένης ουσίας ανάμεσα σε αγκύλες, π.χ. [ΝΗ 3 ] ή [Η 2 SO 4 ]. Σε κάθε περίπτωση,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΣΤΕΡΕΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΣΤΕΡΕΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΣΤΕΡΕΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ Β. Tσιρίδης 1, Π. Σαμαράς 2, Α. Κούγκολος 3 και Γ. Π. Σακελλαρόπουλος 1 1 Τμήμα Χημικών Μηχανικών, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και Ινστιτούτο Τεχνικής Χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Θρεπτικά συστατικά στο θαλάσσιο οικοσύστημα 51. Πηγή: Raven, Berg & Johnson, 1993, σ.486.

Θρεπτικά συστατικά στο θαλάσσιο οικοσύστημα 51. Πηγή: Raven, Berg & Johnson, 1993, σ.486. Θρεπτικά συστατικά στο θαλάσσιο οικοσύστημα 51 Πηγή: Raven, Berg & Johnson, 1993, σ.486. Εικόνα 2. Σχηματική αναπαράσταση της δομής και λειτουργίας εγκατάστασης δευτερογενούς επεξεργασίας λυμάτων. 3. Όμως

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα 1 ο. πολλαπλής επιλογής

Θέμα 1 ο. πολλαπλής επιλογής Χημεία Α ΛΥΚΕΊΟΥ Θέμα 1 ο πολλαπλής επιλογής 1. Σα όξινα οξείδια είναι τα οξείδια : a. Που αντιδρούν με οξέα b. Που αντιδρούν με βάσεις c. Που λέγονται και ανυδρίτες οξέων αφού προκύπτουν από αφυδάτωση

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη των χαρακτηριστικών της β - ραδιενεργού εκποµπής

Μελέτη των χαρακτηριστικών της β - ραδιενεργού εκποµπής ΑΠ2 Μελέτη των χαρακτηριστικών της β - ραδιενεργού εκποµπής 1. Σκοπός Η εργαστηριακή αυτή άσκηση µελετά τα χαρακτηριστικά της β - ακτινοβολίας. Πιο συγκεκριµένα υπολογίζεται πειραµατικά η εµβέλεια των

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Β. ΜΕΤΑΘΕΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Στις αντιδράσεις αυτές οι αριθμοί οξείδωσης όλων των στοιχείων που μετέχουν στην αντίδραση παραμένουν σταθεροί. Τέτοιες αντιδράσεις είναι οι: 1.

Διαβάστε περισσότερα

Θέρμανση θερμοκηπίων με τη χρήση αβαθούς γεωθερμίας γεωθερμικές αντλίες θερμότητας

Θέρμανση θερμοκηπίων με τη χρήση αβαθούς γεωθερμίας γεωθερμικές αντλίες θερμότητας Θέρμανση θερμοκηπίων με τη χρήση αβαθούς γεωθερμίας γεωθερμικές αντλίες θερμότητας Η θερμοκρασία του εδάφους είναι ψηλότερη από την ατμοσφαιρική κατά τη χειμερινή περίοδο, χαμηλότερη κατά την καλοκαιρινή

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ

ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ Ι 2 Κατηγορίες Υλικών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΛΙΚΩΝ Παραδείγματα Το πεντάγωνο των υλικών Κατηγορίες υλικών 1 Ορυκτά Μέταλλα Φυσικές πηγές Υλικάπουβγαίνουναπότηγημεεξόρυξηήσκάψιμοή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ

ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Επιστήµης Ξύλου Τµήµα Σχεδιασµού & Τεχνολογίας Ξύλου - Επίπλου ΙΑΣΤΟΛΗ - ΣΥΣΤΟΛΗ Όταν θερµαίνεται το ξύλο αυξάνονται

Διαβάστε περισσότερα