ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΟΡΥΚΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΥΛΩΝ ΤΥΡΦΟΓΕΝΕΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΤΥΡΦΩΝΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΟΡΥΚΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΥΛΩΝ ΤΥΡΦΟΓΕΝΕΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΤΥΡΦΩΝΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΟΡΥΚΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΥΛΩΝ ΤΥΡΦΟΓΕΝΕΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΤΥΡΦΩΝΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Σταύρος Π. Καλαϊτζίδης Πάτρα 2007

2 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

3 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 Κεφ. 1. Ορισμοί Ορισμοί σύμφωνα με το Wise Use of Peatland (Joosten and Clarke 2002), που εκδόθηκε από το International Mire Conservation Group (IMCG) και International Peat Society (IPS), τη Διεθνή Επιτροπή Πετρολογίας Γαιανθράκων και Οργανικών Ιζημάτων (ICCP), (για μετάφραση στα Ελληνικά βλ. Χρηστάνης 1999), αλλά και ορολογία που προτείνεται στη συγκεκριμένη διατριβή. Υγρότοπος (wetland): είναι εδαφική έκταση, στην οποία, μόνιμα ή περιοδικά, λιμνάζουν αβαθή νερά (γλυκά ή αλμυρά) και όπου αναπτύσσεται υδροχαρής βλάστηση (σύμφυτος τόπος κατά τον Θεόφραστο). Για να σχηματιστεί έλος πρέπει να ισχύει: Ε + Β ΕΑ + Κ+ ΕΔ όπου, Ε: η επιφανειακή εισροή νερού κατ έτος στο έλος, Β: η ποσότητα των ετήσιων μετεωρικών κατακρημνισμάτων, ΕΑ: η ετήσια επιφανειακή απορροή, Κ: η ετήσια κατείσδυση, ΕΔ: η ετήσια εξατμισοδιαπνοή. Έλος, Βάλτος ή τέλμα: συνιστά υγρότοπο, με ή χωρίς τύρφη, όπου φύεται τυρφογενετική βλάστηση. (σύμφωνα με τον Θεόφραστο το τέλμα συνιστά ένα πηλώδη ιλυώδη τόπο). Τύρφη (peat): αποτελεί ένα χαλαρό, οργανογενές και οργανικό ίζημα, το οποίο σχηματίζεται in situ από τη συσσώρευση αποσυντιθειμένων φυτικών υπολειμμάτων. Συνιστά το πρόδρομο (precursor) ίζημα των γαιανθράκων (coals) και το κατώτερο μέλος της σειράς ενανθράκωσης. Η περιεκτικότητα σε οργανική ύλη ποικίλει ανάλογα με τα συστήματα ταξινόμησης, με ελάχιστο όριο το 30% (επί ξηρού). Στη συγκεκριμένη διατριβή το όριο είναι 50%. Τυρφώνας (peatland): καλείται η περιοχή με ή χωρίς βλάστηση, στην επιφάνεια της οποίας έχει συσσωρευτεί στρώμα τύρφης, με πάχος τουλάχιστον 30 cm. Τέναγος: παράκτιο έλος. Τοπογενής τυρφώνας: συνώνυμο του κάτω-τυρφώνα (fen), σχηματίζεται σε εδαφικές ταπεινώσεις, με τροφοδοσία από επιφανειακή απορροή ή ανύψωση υδροφόρου ορίζοντα. Ομβρογενής τυρφώνας (άνω-τυρφώνας ombrogenic mire): η τροφοδοσία πραγματοποιείται μέσω των μετεωρικών κατακρημνισμάτων. Μεταβατικοί τυρφώνες (transitional mire): παρουσιάζουν ενδιάμεσα χαρακτηριστικά των ομβρογενών και τοπογενών τυρφώνων.

4 2 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Κεφ Γεωτεκτονικό μοντέλο Dinter (1994, 1998) (βλ. Κύριο Τμήμα Διατριβής Σχ. 2.3). D1 Κάτω Τριτογενής Αλπική Σύγκλιση: η Σερβο-Μακεδονική ζώνη και η Σειρά Γνευσίων Δυτικής Θράκης υπόκεινται σε μεταμόρφωση υψηλής πίεσης και θερμοκρασίας (π.χ. Liati 1988, Liati and Mposkos 1990), ενώ η Σειρά Φαλακρού υπόκειται σε άνω-πρασινοσχιστολιθική φάση. Η αναστροφή αυτή των μεταμορφικών φάσεων υποδηλώνει την τοποθέτηση της Σειράς Φαλακρού κάτω από τη Σερβομακεδονική ζώνη και τη Σειρά Γνευσίων Δυτικής Θράκης, όπως οριοθετείται από τη ΒΑ κλίσης εφίππευση του Νέστου. Η φολλίωση των σχηματισμών εκατέρωθεν της ρηξιγενούς επιφάνειας κλίνει επίσης προς ΒΑ. Οι άξονες των πτυχών αυτού του γεγονότος διευθύνονται Β35-45 Α και κλίνουν προς ΒΑ, όπως και η γράμμωση διαστολής (stretching lineation). Ερμηνεύοντας ο Dinter (1998) ότι οι ραδιοχρονολογήσεις των Koukouvelas and Doutsos (1990) και Kotopouli et al. (1991) δεν ανταποκρίνονται στο μέγιστο θερμοκρασιακό επίπεδο των μεταμορφικών φάσεων, αλλά σε στάδιο ψύξης, καταλήγει ότι η D1 φάση έλαβε χώρα κατά το Μέσο Ηώκαινο. Στο ενδιάμεσο της D1 και της επόμενης φάσης (Κ. Ολιγόκαινο) διεισδύει ο ανατολικά ευρισκόμενος πλουτωνίτης της Ξάνθης. D2 Κάτω Μειοκαινική Φάση Διαστολής: κατά τη φάση αυτή διεισδύει ο πλουτωνίτης του Σύμβολου στη Σειρά των Μαρμάρων του Φαλακρού και των Γνευσίων του Παγγαίου, δημιουργώντας έναν δόμο Β55 Α διεύθυνσης. Η φάση αυτή ανιχνεύεται από γραμμώσεις διαστολής ΒΑ, που διευθύνονται ΑΒΑ, παράλληλα με τις γραμμώσεις της D1 φάσης. Ο πλουτωνίτης εμφανίζεται μυλωνιτοποιημένος και η ηλικία της διείσδυσης είναι ~21 Μa. D3 Μέσο Μειοκαινική - Κάτω Πλειοκαινική Φάση Διαστολής: κατά τη φάση αυτή ενεργοποιείται η παλιότερη ρηξιγενής επιφάνεια της εφίππευσης δυτικά του Παγγαίου ως ρήγμα αποκόλλησης (Ρήγμα Αποκόλλησης Στρυμώνα) με κλίση ΝΔ, που έχει ως αποτέλεσμα την αποκάλυψη του τεκτονικού παραθύρου του Κεντρικού Μεταμορφικού Πυρήνα της Ροδόπης. Τεκτονική πλαστική δομή αυτού του γεγονότος αποτελεί η γράμμωση διαστολής με διεύθυνση Β50-60 Α. Επίσης μικρά κανονικά ρήγματα στην περιοχή δυτικά της Λεκάνης της Δράμας με διεύθυνση ΒΔ (υποκάθετη της διεύθυνσης αποκόλλησης) και κλίση ΒΑ σχηματίστηκαν σε αυτήν τη φάση. Τα ιζήματα της Λεκάνης Σερρών και της υπολεκάνης του Αγγίτη (φάση λατυποπαγών) αποτέθηκαν ως λοβοί ιζημάτων σε αυτήν τη φάση. D4 Άνω Πλειοκαινική - Τεταρτογενής Φάση Διαστολής: κατά τη φάση αυτή σχηματοποιούνται οι σημερινές Λεκάνες του Στρυμώνα και της Δράμας, με την εμφάνιση μεγάλων κατακόρυφων, ΒΔ/κής διεύθυνσης, κανονικών ρηγμάτων περίπου 3,5 Ma πριν από σήμερα. Στη λεκάνη του Στρυμόνα η βύθιση ξεπέρασε τα 3,5 km. Στη συνέχεια εμφανίστηκαν δεξιόστροφα ρήγματα μετασχηματισμού με διεύθυνση Β40-50 Α, όπως αυτό του Αγγίτη, το οποίο διαμορφώνει το φαράγγι του Αγγίτη ποταμού στην κρασπεδική ζώνη ανάμεσα στις λεκάνες Στρυμώνα και Δράμας. Επίσης στη φάση αυτή σχηματίστηκαν κατακόρυφα ρήγματα διεύθυνσης Β75-85 Δ στη λεκάνη του Στρυμώνα, και διακλάσεις διεύθυνσης Β15-45 Α στα μάρμαρα του Φαλακρού.

5 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3 Κεφ Νεογενείς αποθέσεις Λεκάνης Δράμας (Μελιδώνης 1969, Μπρουσούλης κ.ά. 1991). I. Στρώματα Βασικής Σειράς: τη βάση συνιστούν κροκαλοπαγή και αμμούχοι πηλοί με ψηφίδες (χερσαίες και ποτάμιες αποθέσεις), που προς τα πάνω εξελίσσονται σε αργιλοϊλύες, οι οποίες διακόπτονται από μαργαϊκούς ασβεστόλιθους (αποθέσεις μαιανδρικού ποτάμιου συστήματος). Σε αυτά τα αργιλοϊλυούχα στρώματα, εντοπίζονται και οι λιγνιτοφόροι ορίζοντες (απόθεση σε πεδία πλημμύρας, flood plain) της Λεκάνης των Σερρών, όπως αυτοί της Κορμίστας (Σχ. 2.3.α 1., Παρασκευαΐδης 1952). Η Βασική Σειρά αποτελείται από τις παλιότερες ιζηματολογικές μονάδες του βυθίσματος Σερρών-Δράμας (Άνω- Μειοκαινική ηλικία) και στη Λεκάνη της Δράμας απαντάται στα δυτικά λοφώδη περιθώρια, στο όριο με την υπο-λεκάνη του Αγγίτη. Στο κεντρικό τμήμα της υπο-λεκάνης των Φιλίππων τα αργιλικά ιζήματα της Σειράς αυτής διατρήθηκαν σε βάθος m (Κατώτερη Σειρά κατά Μελιδώνη 1969). II. Στρώματα Δάφνης: οι αποθέσεις αυτές επικάθονται επικλυσιγενώς επί της Βασικής Σειράς. Στη λεκάνη Σερρών η φάση αυτή αντιπροσωπεύει κυρίως θαλάσσια ιζηματογένεση, (von Gramann and Kockel 1969), ενώ αντίθετα στη λεκάνη της Δράμας η φάση αυτή αναπτύσσεται κυρίως με χερσογενείς αποθέσεις, σε διάφορες θέσεις κατά μήκος των δυτικών κυρίως περιθωρίων ανάμεσα στο Μενοίκιο και το Παγγαίο. Οι αποθέσεις αυτές συνίστανται στη βάση από λατυποπαγή των μεταμορφωμένων σχηματισμών με κόκκινο πηλό ως συνδετική ύλη (Ενδιάμεση Σειρά - Λατυποπαγές της Κορμίστας κατά Μελιδώνη 1969), ενώ εξελίσσονται προς τα ανώτερα τμήματα σε ψαμμούχο πηλό, όπως διαπιστώθηκε από τις γεωτρήσεις στο κέντρο της υπολεκάνης των Φιλίππων, όπου το συνολικό πάχος των στρωμάτων αυτών ανέρχεται σε ~100 m ( m βάθος). Χαρακτηρίζουν ένα αρχικό ποταμοχερσαίο περιβάλλον ιζηματογένεσης κατά το Μέσο Πλειόκαινο, το οποίο εξελίχθηκε σε λιμναίο περιβάλλον, αν και δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως η επικράτηση ενδεχόμενα θαλάσσιας ιζηματογένεσης. III. Στρώματα Χουμνικού: τα ιζήματα της σειράς αυτής αποτελούν Άνω-Πλειοκαινικές αποθέσεις με επικράτηση ψαμμιτικών μαργαϊκών πάγκων, στους οποίους παρεμβάλλονται αργιλικά και αμμούχα στρώματα, ενώ κατά θέσεις στα ανώτερα τμήματα αναπτύσσονται κροκαλοπαγή. Τα στρώματα Χουμνικού αντιπροσωπεύουν μάλλον Estuarine και δελταϊκές φάσεις ιζηματογένεσης (υφάλμυρες αποθέσεις). Επιφανειακά εμφανίζονται μόνο στα δυτικά όρια της λεκάνης της Δράμας, ενώ τα κατώτερα λεπτομερή ιζήματα της σειράς, διατρήθηκαν και στο κέντρο της υπολεκάνης των Φιλίππων, σε βάθη από 201 έως 238 m (Ανώτερη Σειρά κατά Μελιδώνη 1969). 1 : βλ. Κύριο Τμήμα Διατριβής Σχ. 2.3.

6 4 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Κεφ Επιπρόσθετες πληροφορίες για τη Λεκάνη της Δράμας 2. Ι. Πλειστόκαινο (Κεντρικό Τμήμα Λεκάνη Δράμας) Όπως προαναφέρθηκε η ταξινόμηση και η συσχέτιση των Πλειστοκαινικών ιζημάτων της Λεκάνης της Δράμας δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως. Παρακάτω δίνεται συνοπτικά η ταξινόμηση για το κεντρικό τμήμα της Λεκάνης κατά τους Μπρουσούλη κ.ά. (1991). i. Στρώματα Τερπνής: συνιστούν εναλλαγές ποτάμιας προέλευσης πηλούχων και αμμούχων στρωμάτων με κροκαλοπαγή, που βρίσκονται σε ασυμφωνία με τα Πλειοκαινικά ιζήματα. Οι φάσεις αυτές αντιπροσωπεύουν ιζήματα πεδίου πλημμύρας (flood plain) και κοιτών διακλαδιζόμενων ρευμάτων (braided channels). Δομούν το μεγαλύτερο τμήμα των Πλειστοκαινικών αποθέσεων στη Λεκάνη των Σερρών, ενώ παρουσιάζουν μικρή επιφανειακή εμφάνιση στα δυτικά όρια της Λεκάνης της Δράμας (πάχος ~150 m), ενώ στα κεντρικά τμήματα εξελίσσονται στα Στρώματα της Χωριστής. Επίσης κατά θέσεις αποθυσανώνονται στα Στρώματα Καλαβρίου. ii. Στρώματα Καλαβρίου: συνιστούν αμμούχα, ιλυούχα και αργιλούχα ιζήματα, τα οποία περιέχουν το χαρακτηριστικό απολίθωμα Cyprina islandica, Καλάβριας ηλικίας. Το πάχος των στρωμάτων είναι ~35 m, και αποτελούν θαλάσσιες έως υφάλμυρες αποθέσεις, που επικάθονται επικλυσιγενώς και αποσφηνώνονται επί των στρωμάτων Τερπνής. Εμφανίζονται στη λεκάνη του Αγγίτη, ενώ στης Δράμας δεν έχουν πιστοποιηθεί. iii. Στρώματα Χωριστής: είναι φάσεις λιμναίες και αλλουβιακών ριπιδίων, που επικάθονται των Στρωμάτων Τερπνής (Σχ. 2.3β). Οι λιμναίες φάσεις συνίστανται από ασβεστούχα κυρίως ιζήματα (λιμναία κρητίδα και ασβεστούχα λάσπη) με περιορισμένη συμμετοχή αργιλικών προσμίξεων. Αναπτύσσονται στα κεντρικά τμήματα της λεκάνης, ενώ προς τα περιθώρια μεταπίπτουν προς χερσογενείς αλλουβιακές αποθέσεις. Οι αλλουβιακές αποθέσεις που καταλαμβάνουν το νότιο τμήμα της Λεκάνης προς την υπό-λεκάνη των Φιλίππων, και συνίστανται από εναλλαγές γκριζοπράσινου χρώματος αργιλούχων, ιλυούχων και αμμούχων στρωμάτων με παρεμβολές ψηφίδων, θεωρήθηκαν ότι ανήκουν σε αυτήν τη σειρά. Προς τα περιθωριακά τμήματα εξελίσσονται σε πιο αδρομερείς φάσεις, όπως σε πηλούς και κορήματα (στις κορυφές των κώνων όπως της Νικήσιανης). Το πάχος των Στρωμάτων Χωριστής υπερβαίνει τα 200 m. Παρόμοιας λιθολογίας ιζήματα σε βάθος m σε γεώτρηση στον τυρφώνα των Φιλίππων, θεωρήθηκαν ότι ανήκουν στην ίδια περίοδο, αν και στη μελέτη του τυρφώνα (Μελιδώνης 1969) τα στρώματα αυτά αναφέρονται ως αποθέσεις του Πλειοκαίνου. iv. Λιγνιτική Στιβάδα Α: αποτελεί την κατώτερη στιβάδα, της οποίας τα λιγνιτικά στρώματα εναλλάσσονται με αμμοϊλυούχα στρώματα, αργιλούχες λάσπες και ιλυούχες αργίλους. Τα ανώτερα τμήματα της στιβάδας θεωρείται ότι εξελίσσονται προς τα νοτιοανατολικά, συνιστώντας τα κατώτερα διαμελισμένα στρώματα του κοιτάσματος τύρφης Φιλίππων. (Σχ. 2.3γ και Παρ. Σχ. 2.1). v. Στρώματα Δοξάτου: παρεμβάλλονται μεταξύ των στιβάδων Α και Β και συνίστανται από εναλλαγές και προσμίξεις αργιλικών, ιλυούχων και αμμούχων στρωμάτων, αντιπροσωπεύοντας αποθέσεις αλλουβιακού πεδίου (alluvial plain). Προς τα περιθωριακά τμήματα της Λεκάνης τα ιζήματα είναι πιο αδρόκοκκα (πηλοί και κροκαλοπαγή), αντιπροσωπεύοντας αλλουβιακά ριπίδια. Σε αυτήν την ενότητα τοποθετούν οι Μπρουσούλης κ.ά. (1991) και τα λατυποπαγή της Κορμίστας (βλ. Κεφ α.). Προς το κοίτασμα τύρφης Φιλίππων τα Στρώματα του Δοξάτου θεωρήθηκαν αντίστοιχα με στρώματα αργιλοϊλύων, που διακόπτουν τα οργανικά ιζήματα. vi. Λιγνιτική Στιβάδα Β: αναπτύσσεται πάνω από τα Στρώματα Δοξάτου και αποτελείται από εναλλαγές λιγνιτικών στρωμάτων με αργιλικές, ιλυούχες και αμμούχες ενστρώσεις. Της στιβάδας υπέρκεινται αργιλικά, ιλυούχα και αμμούχα ιζήματα, παρόμοιας υφής και σύστασης με τα Στρώματα Δοξάτου. vii. Λιγνιτική Στιβάδα C: αναπτύσσεται 5-40 m πάνω από τη Β, με πάχος που κυμαίνεται από <10 έως 45 m και περιλαμβάνει δύο καλά αναπτυγμένους λιγνιτικούς ορίζοντες,.τα ενδιάμεσα ανόργανα στρώματα αποτελούνται από αργιλοϊλύες. Υπερκείμενα της στιβάδας αναπτύσσονται αργιλοϊλυούχα και αμμούχα ιζήματα (φάσεις αλλουβιακού πεδίου), οι οποίες περιθωριακά μεταπίπτουν σε πιο αδρόκοκκες φάσεις έως κροκαλοπαγή (φάσεις αλλουβιακών ριπιδίων). viii. Στιβάδα τύρφης: περιλαμβάνει τα ανώτερα οργανικά ιζήματα του τυρφώνα των Φιλίππων. Συνοπτικά η εξέλιξη της ιζηματογένεσης στη Λεκάνη της Δράμας κατά το Πλειστόκαινο σύμφωνα με τους Μπρουσούλη κ.ά. (1991) μετά την αποκοπή από τη γειτονική λεκάνη των Σερρών, περιλαμβάνει την ανάπτυξη λιμνοτελματικών φάσεων στα κεντρικά και νότια τμήματα της λεκάνης, με συσσώρευση τύρφης στα τελματικά 2 : βλ. Κύριο Τμήμα Διατριβής Σχ. 2.3.

7 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 5 πεδία και λασπών (mud) έως αργιλοϊλυούχων στρωμάτων στα λιμναία περιβάλλοντα. Περιθωριακά αναπτύσσονταν αλλουβιακά πεδία και ακόμα πιο περιθωριακά αλλουβιακά ριπίδια. Η τυρφογένεση (σχηματισμός λιγνιτικών στιβάδων Α, Β, C) επικρατούσε σε θερμές και υγρές περιόδους, ενώ σε περιόδους ξηρές και ψυχρές (κλιματικές συνθήκες στέππας) επικρατούσε η αλλουβιακή ιζηματογένεση. Πλειστόκαινο Πίνακας 2.1. Συσχέτιση μεταξύ των στρωματογραφικών δεδομένων για τον λιγνίτη Δράμας (Μπρουσούλης κ.ά. 1991) και τύρφη Φιλίππων (Μελιδώνης 1969). Εποχή Λεκάνη Δράμας Περιβάλλον Συνάφεια με Τυρφώνα Υπολεκάνη Φιλίππων Περιβάλλον παρόν διάβρωση Καλλιεργήσιμο παρόν διάβρωση Καλλιεργήσιμο Ολόκαινο Στιβάδα Τύρφης Λιμνοτελματικό Ολόκαινο Αν. Weichselian Αλλουβιακό ~80 ky Πλειστόκαινο Eemian ~140 Λιγνιτική στιβάδα Α Λιμνοτελματικό Πλειστόκαινο Εν. Αναβαθμίδα ky Αν. Saalian Αλλουβιακό Αναβαθμίδα Holsteinian Λιγνιτική στιβάδα Α Λιμνοτελματικό Elsterian ~280 Δοξάτου Αλλουβιακό ky Cromerian ~500 ky Λιγνιτική στιβάδα Α Λιμνοτελματικό Menapian ~700 ky Χωριστής Λιμναίο-χερσαίο Τερπνής Καλαβρίου Αποκοπή Λεκάνης Ποταμοχερσαίο -θαλάσσιο Μ-Α Πλειόκαινο Κ-Μ Πλειόκαινο τύρφη στα κεντρικά και νότια, ριπίδια περιφερειακά Λιμνοτελματικόαλλουβιακό Ποταμοχερσαίο -λιμναίο - θαλάσσιο Σχήμα 2.1. Γεωλογική τομή (Δ-Δ ) του κοιτάσματος λιγνίτη Δράμας, Α, Β, C: λιγνιτικές στιβάδες, D: Στρώματα Χωριστής, Ε: Στρώματα Δοξάτου, (βλ. Κύριο Τμήμα, χάρτη Σχ. 2.3α, Μπρουσούλης και Γιακκούπης 1994).

8 6 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Κεφ Επιπρόσθετες πληροφορίες για τον τυρφώνα των Φιλίππων, από Μελιδώνη (1969). Ομάδα Ι (ανώτερη): αναπτύσσεται σχεδόν από την ελεύθερη επιφάνεια του τυρφώνα και μέχρι μέγιστο βάθος ~68 m στο κέντρο του τυρφώνα. Χαρακτηρίζεται από περιορισμένης κλίμακας εναλλαγές τύρφης και αργιλικών κυρίως στρωμάτων, με όλες τις ενδιάμεσες φάσεις. Ομάδα ΙΙ (κατώτερη): το πάχος της ομάδας κυμαίνεται από 3 m στα περιθώρια έως ~136 m στο κέντρο, με μέγιστο πάχος τύρφης και λασπών ~99 m. Χαρακτηρίζεται από συχνές εναλλαγές οργανικών και ανόργανων κυρίως αργιλικών και μαργαϊκών στρωμάτων, που προς τα περιθωριακά τμήματα γίνονται πιο αμμούχα. Στα κατώτερα στρώματα ο βαθμός ενανθράκωσης αυξάνει ελαφρώς έως το στάδιο του μαλακού λιγνίτη. Τα στρώματα της ομάδας αυτής θεωρείται ότι αποτέθηκαν υπό καθεστώς έντονης τεκτονικής, με αποτέλεσμα τη συχνή μεταβολή του υδρολογικού καθεστώτος. Οι ενδιάμεσες λιθολογικές φάσεις περιλαμβάνουν κυρίως οργανοκλαστικές (detrital mud), αργιλούχες (clay mud) και ασβεστούχες λάσπες (calcareous mud) (ημισαπροπηλοί και γκύττια κατά Μελιδώνη 1969). Τα ιζήματα αυτά αντιπροσωπεύουν είτε ιζηματογένεση σε βαθύτερα τμήματα της λεκάνης (πλευρικές φασικές αλλαγές) ή πλημμυρικά επεισόδια (κατακόρυφες φασικές αλλαγές). Συχνή είναι και η παρουσία οριζόντων λιμναίας κρητίδας (chalk), που αποτελεί ίζημα σχεδόν αποκλειστικά από CaCO 3, το οποίο προέρχεται από τα ασβεστιτικά κελύφη οργανισμών (βιοχημικό ίζημα). Παράμετρος Πίνακας 2.2. Παράμετροι 3 του κοιτάσματος τύρφης των Φιλίππων (κατά Μελιδώνη 1969). Υγρασία (%-κ.β. α ) Τέφρα Πτητικά (750 C) Συστατικά C H N S (%-κ.β. εξ. α ) (%-κ.β. εξ.ατ. α ) Εύρος ,8-5,8 1,6-2, Παράμετρος SiO 2 Fe 2 O 3 Al 2 O 3 TiO 2 CaO MgO P 2 O5 Εύρος (%) < <3 <0,43 Παράμετρος SO 3 Na 2 O+K 2 O ΑΘΙ (MJ/kg-εξ.ατ.) Σημείο μαλάκυνσης β Εύρος (%) 7-20 <3, C α : κ.β.: κατά βάρος, εξ.: επί ξηρού, ατ: άνευ τέφρας β : της ομάδας Ι Η υγρασία της τύρφης (μέση τιμή 75%) μειώνεται με το βάθος, ενώ αντίθετα ο άνθρακας αυξάνεται (Σχ. 2.2). Σχήμα 2.2. Κατανομή της υγρασίας (Μ), της τέφρας (Α), των πτητικών συστατικών (VM) και της ανώτερης θερμαντικής ικανότητας (ΑΘΙ) με το βάθος στο κοίτασμα τύρφης Φιλίππων (δεδομένα από Μελιδώνη 1969). 3 : Περιγραφή των μεθοδολογιών και ορολογίας παρατίθεται στο Κεφ. 4.

9 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 7 Η τέφρα παρουσιάζει τις μεγαλύτερες τιμές στην Ομάδα ΙΙ, ενώ και η ανώτερη θερμαντική ικανότητα (εξ. και ατ.) αυξάνει επίσης με το βάθος. Ένα σημαντικό πρόβλημα στη γεωλογία των γαιανθράκων αποτελεί ο καθορισμός απολύτων παραμέτρων προσδιορισμού του βαθμού ενανθράκωσης, και αυτό διότι ο τελευταίος δεν αποτελεί άμεσα μετρήσιμο μέγεθος. Συνεπώς ο βαθμός ενανθράκωσης προσδιορίζεται έμμεσα, μέσω φυσικών ή χημικών παραμέτρων. Το συγκεκριμένο κοίτασμα τύρφης αποτελεί μοναδικό πεδίο μελέτης του ρυθμού μεταβολής του βαθμού ενανθράκωσης (rank) στο στάδιο των ανώριμων γαιανθράκων. Σήμερα με βάση την ταξινόμηση ΕCE-UN (1998) η πλέον αντιπροσωπευτική παράμετρος διαχωρισμού τύρφης (peat) και μαλακού λιγνίτη (Low-rank C coal or ortho-lignite) είναι το ποσοστό υγρασίας (με όριο 75%), όπου υγρασία είναι η υγρασία in situ (bed moisture). Με βάση αυτό το κριτήριο συνάγεται ότι το όριο τύρφης-λιγνίτη είναι περίπου σε βάθος ~70 m (Σχ. 2.2), αν και υπάρχει ο περιορισμός ότι οι τιμές υγρασίας του στην έκθεση Μελιδώνη δεν αναφέρονται στην υγρασία in situ. Παρόλα αυτά τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά της τύρφης (π.χ. στοιχειακός C, πτητικά συστατικά και Ανώτερη Θερμαντική Ικανότητα) υποδηλώνουν ότι η τύρφη μεταπίπτει σε λιγνίτη σε βάθος ~120 m. Συνεπώς μια ολοκληρωμένη μελέτη είναι απαραίτητη, λαμβάνοντας υπόψη όλες τις φυσικές και χημικές παραμέτρους, για τον επακριβή καθορισμό αυτού του ορίου. Τα αποθέματα του κοιτάσματος τύρφης υπολογίστηκαν σε 4,3Μm 3 (νωπή τύρφη).

10 8 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Κεφ Επιπρόσθετες πληροφορίες για την παλυνολογική ανάλυση της τύρφης των Φιλίππων Τα κύρια δασικά είδη που αναπτύχθηκαν και επικρατούσαν στις αντίστοιχες δασικές περιόδους είναι οι βελανιδιές (oak forests, Quercus) και τα πεύκα (Pinus), ενώ στις περιόδους στέππας επικρατούσε χαμηλή-ανοιχτή βλάστηση (open vegetation), με κύριους εκπροσώπους τα Artemisia και Chenopodiaceae (Σχ. 2.3). Η υγρόυδρόφιλη βλάστηση (Cyperaceae, Typhaceae, Menyanthes, Nymphaceae) που αναπτυσσόταν σε κάθε φάση διέφερε ελαφρά. Κατά την επικράτηση κλιματικών συνθηκών στέππας, στα λιμνοτελματικά πεδία επικρατούσαν Menyanthes, Nymphaea, Typha angustifolia και Salix, ενώ στις δασικές φάσεις (μεσοπαγετώδεις περίοδοι) είδη των οικογενειών Alnus, Cyperaceae και Utricularia, που αντιπροσωπεύουν περισσότερο τελματικά είδη. Η κύρια διαφοροποίηση στις δασικές φάσεις αναφέρεται στην ανάπτυξη φυλλοβόλων (ζώνες U, S, F, C, A, βλ. Σχ. 2.3) ή αειθαλών (ζώνες Ζ, O, Q, PP) ειδών. Οι ζώνες Η, ΥΥ, PP, αντιπροσωπεύουν δασική βλάστηση, η οποία σήμερα φύεται στην περιοχή της Κασπίας θάλασσας. Οι μεσοπαγετώδεις περίοδοι, στις οποίες αναπτύσσονται οι δασικές ζώνες (interglacial forests) χαρακτηρίζονταν από μέση ετήσια θερμοκρασία 14,7 C (μέγιστη 39 C και ελάχιστη - 9 C) και βροχόπτωση mm ομοιόμορφα κατανεμημένη στο έτος 4. 4 : Αναφορικά με την ποώδη βλάστηση, δυο φυτικές οικογένειες και ένα είδος παίζουν το σημαντικότερο ρόλο στην κατανόηση της κλιματικής εξέλιξης: τα Artemisia, Chenopodiaceae και Gramineae, των οποίων οι σχετικές αναλογίες μεταβάλλονταν ανάλογα με τις κλιματικές συνθήκες. Έτσι διαχωρίστηκαν τρεις φυτολογικές κλάσεις (clusters) της ποώδους βλάστησης: C κλάση: συχνότητα εμφάνισης Artemisia, Chenopodiaceae, Gramineae = 18, 10, 72 αντίστοιχα. Αντιπροσωπεύει συνθήκες ανοιχτής βλάστησης και συνοδεύοντα φυτικά είδη είναι τα Typha, Lythrum, Peplis, Menyanthes, Equisetum, Phragmites. Η συγκεκριμένη ομαδοποίηση φυτών είναι χαρακτηριστική αλκαλικών τυρφώνων, που αναπτύσσονται σε συνθήκες χορτολιβαδικής στέππας (grass steppe, π.χ. Ουκρανία). B κλάση: συχνότητα εμφάνισης Artemisia, Chenopodiaceae, Gramineae = 45, 15, 40 αντίστοιχα. Αντιπροσωπεύει συνθήκες ανοιχτής βλάστησης με παρεμβολές δασυλλίων (forest patches). Συνοδεύοντα φυτικά είδη είναι και σε αυτήν την κλάση τα Typha, Lythrum, Peplis, Menyanthes, Equisetum, Phragmites. Η συγκεκριμένη ομαδοποίηση φυτών υποδηλώνει συνθήκες ενδιάμεσης στέππας (intermediate steppe) έως δασικής στέππας (forest steppe), και αντανακλά κλιματικά χαρακτηριστικά παρόμοια με αυτά της Άγκυρας, δηλ. μέση ετήσια θερμοκρασία 11,7 C, με ελάχιστη -24,9 C και βροχόπτωση 341 mm, συγκεντρωμένη τον χειμώνα. Α κλάση: συχνότητα εμφάνισης Artemisia, Chenopodiaceae, Gramineae = 61, 21, 18 αντίστοιχα. Αντιπροσωπεύει ακραίες συνθήκες στέππας και συνοδεύον είδος είναι το Eurotia ceratoides. Τα κλιματικά χαρακτηριστικά που υποδηλώνονται είναι παρόμοια με αυτά των υψιπέδων (plateaus) και ορεινών περιοχών (mountains) της ΒΑ Ανατολίας και της Ρωσίας, δηλ. μέση θερμοκρασία Ιανουαρίου - 4,5 C, με ελάχιστη έτους -26 C και βροχόπτωση mm.

11 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 9

12 10 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Κεφ Δεδομένα από Christanis 1983a, b Πίνακας 2.3. Εξέλιξη της ιστορίας του τυρφώνα Φιλίππων κατά το Ανώτερο Πλειστόκαινο (κατά Christanis 1983a, b). Χρόνια από σήμερα (ky) Χρονοστρωματογραφία Κλίμα Βλάστηση Λίθοστρωματογραφία Περιθώριαορεινά Τυρφώνας Περιθώρια Τυρφώνας Ρυθμός τυρφογένεσης vs (cm/10 3 a) Μακροσκοπικά εγκλείσματα Χημικά χαρακτηριστικά Τέφρα Χημικά στοιχεία Ορυκτά Συνθήκες Οξειδοαναγωγής Συνθήκες ph 10 10,5 13, ,75 30 W E I C H S E L I A N G L A C I A L U. Pleniglacial Late Glacial ΟΛΟΚΑΙΝΟ Ξάνθη Allerød Bølling Φίλιπποι Lascaux Φωτολίβος Tursac Κρηνίδες Denekamp α : Seymour et al Μεσογειακόελαφρώς ηπειρωτικό Μεταβατικό στάδιο με διακυμάνσεις Έντονα ηπειρωτικό, ξηρό (ψυχροί χειμώνες, πολύ ζεστά-ξηρά καλοκαίρια, κατά τα Interstadials ελαφριά βελτίωση του κλίματος) Rhus, Arbutus unedo, Erica cf. arborea, Ericaceae, Ostrya, Corylus, Quercus coccifera, Q. ilex, Juniperus, Pistacia Artemisia Chenopodiaceae Quercus ilex, Juniperus, Pistacia Pinus, Quercus Artemisia Chenopodiaceae Pinus nigra Artemisia Chenopodiacea Pinus nigra Artemisia Chenopodiacea Pinus nigra Cyperaceae (Cladium maricus Carex spp. Κατώτερη αναβαθμίδα Κλαστικά -Ολοκαίνου vvvvvvvvvvv vvvvvvvvvvv vvvvvvvvvvv vvvvvvvvvvv Τόφφος (Καμπανία Ιταλίας) Λιμναίο στρώμα Lh1 Λιμναίο στρώμα Lh2 Λιμναίο στρώμα Lh3 Λιμναίο στρώμα Lp1 Ανώτερος τόφφος (Σαντορίνη) Λιμναίο στρώμα Lp2 Τόφφος Κατώτερος τόφφος α Τ ύ ρ φ η Ξυλιτικά υπολείμματα Μαρμαρυγίες περιορισμένη αυξημένη Εμπλουτισμός σε Ca Εμπλουτισμός σε Si, Al, Ti, V, Fe Ασβεστίτης Γύψος Έντονα αναερόβιες Σχετικά αναερόβιες έως οξειδωτικές Ελαφρά αλκαλικές Ελαφρά όξινες έως ουδέτερες

13 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 11 Κεφ Επιπρόσθετες πληροφορίες για την Ολοκαινική μορφογένεση στη λεκάνη Δράμας Σχήμα 2.4. Στρωματογραφία των αποθέσεων του Μέσου-Ανώτερου Ολοκαίνου ΒΑ του τυρφώνα των Φιλίππων (βλ. Κύριο Τμήμα, χάρτη Σχ. 2.4 θέση L1, κατά Lespez 2003). Τη βάση των αλλουβιακών αποθέσεων συνιστά ένα στρώμα πλαστικής ιλυούχας αργίλου, πλούσιας σε σμεκτίτη και φτωχής σε ανθρακικά. Στην οροφή αυτού του στρώματος βρέθηκαν οι πρώτοι οικισμοί της περιοχής, που χρονολογούνται στην Ανώτερη Νεολιθική Εποχή-Κατώτερη Εποχή του Σιδήρου ( cal BP). Από τις παλαιοεδαφολογικές μελέτες ο Lespez (2003) κατέληξε στο ότι το αλλουβιακό πλήρωμα των καναλιών (alluvial aggradation), τόσο του Ξηροπόταμου, όσο και του Αγγίτη, ξεκίνησε κατά την 3 η Χιλιετία π.χ. με αυξανόμενη ένταση προς τους νεότερους χρόνους. Ειδικότερα αναγνώρισε μια αρχική και δύο κύριες φάσεις πλήρωσης (Σχ. 2.5). Η πρώτη έλαβε χώρα κατά το τέλος της Εποχής του Σιδήρου ( cal. BP), η οποία όμως ήταν περιορισμένης κλίμακας (ρυθμός ιζηματογένεσης 0,5-0,6 mm/y). Οι άλλες δύο φάσεις πλήρωσης, που τροποποίησαν σημαντικά τη λεκάνη της Δράμας, έλαβαν χώρα, η πρώτη στους ιστορικούς χρόνους μεταξύ της Ρωμαϊκής Περιόδου και της πρώιμης Βυζαντινής Εποχής (ρυθμός ιζηματογένεσης >1,1 mm/y), και η δεύτερη κατά την Οθωμανική Περίοδο (ρυθμός ιζηματογένεσης >1,5 mm/y). Η εμφάνιση της διάβρωσης και κατά συνέπεια της αλλουβιακής πλήρωσης συνδέεται τόσο με την ανάπτυξη των οικισμών και των ανθρωπογενών επεμβάσεων στην περιοχή (αποψίλωση των πεδινών περιοχών, αλλά και των λοφωδών), όσο και με κλιματικούς παράγοντες. Σχ Σχηματική τομή της κοίτης του Ξηροπόταμου (βλ. Κύριο Τμήμα χάρτη Σχ. 2.4 θέση L2, κατά Lespez 2003). Pl-a: Πλειστοκαινικές αλλουβιακές αποθέσεις, Hps: Ολοκαινικά παλαιοεδάφη, Α1: ιζηματογενές πλήρωμα Τέλος Εποχής Σιδήρου, Α2: ιζηματογενές πλήρωμα Ρωμαϊκής Περιόδου και Βυζαντινής Εποχής, Α3: ιζηματογενές πλήρωμα Οθωμανικής Περιόδου.

14 12 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Κεφ Χάρτες της περιοχής Φιλίππων. Εικόνα 2.1. Στρατιωτικός χάρτης της Λεκάνης της Δράμας (αρχές 20 ου αιώνα), στον οποίο φαίνονται η Πρασιάδα (Πραβίου) λίμνη και οι ελώδεις εκτάσεις του Τυρφώνα των Φιλίππων. Εικόνα 2.2. Η περιοχή της Ανατολικής Μακεδονίας (λεπτομέρεια), όπως αποτυπώθηκε στη Χάρτα του Ρήγα Βελεστινλή ( ), στην οποία φαίνεται η Πρασιάδα λίμνη να κατέχει τμήμα της Λεκάνης της Δράμας (Λιβιεράτος 1998).

15 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 13 Κεφ Επιπρόσθετες πληροφορίες για τη υγροτοπική βλάστηση στον τυρφώνα του Νησιού Η ελόβια και συνεπώς η κυρίως τυρφογενετική βλάστηση διαχωρίζεται σε τρεις ζώνες, ενώ μια τέταρτη ζώνη συνιστά η λιμναία βλάστηση (βενθονική), Εικ. 2.4: I. Ζώνη Cladium mariscus: αποτελείται σχεδόν αποκλειστικά από το ασβεστόφιλο (calcifilous) Cladium mariscus, το οποίο αναπτύσσεται σε σχετικά υγρές περιοχές (semi-saturated), στις οποίες εισρέουν γλυκά νερά, πλούσια σε ιόντα Ca (fresh Ca-rich waters). Η ζώνη αυτή αναπτύσσεται κατά κύριο λόγο, αλλά όχι αποκλειστικά, περιφερειακά του Εδεσσαίου ποταμού. Επίσης αναπτύσσεται σε περιορισμένη έκταση στο νότιο τμήμα, ανατολικά των Βρυτών, στην έξοδο καρστικών πηγών. Τον Αύγουστο 1999, αλλά και το Μάιο 2000 παρατηρήθηκε μια σημαντική υποχώρηση του πλάτους της ζώνης, ιδιαίτερα στο βόρειο τμήμα με αντίστοιχη επέκταση της ζώνης Carex, αλλά και γενικότερη μείωση της υγρασίας και εμφάνιση ξηρόφυτων (π.χ. Gramineae). Επίσης στο ανατολικό τμήμα η ζώνη αυτή εποικήθηκε από είδη της ζώνης Phragmites. Αυτή η μεταβολή οφείλεται πιθανά στις ανθρωπογενείς επεμβάσεις όπως αναλύεται στο ΚΕΦ 5.2. II. Zώνη Carex: κυριαρχούν τα Carex spp. (π.χ. C. pseudocyperus, C. rostrata, C. cf. extensa), τα οποία συνοδεύονται από είδη των γενών Typha (T. latifolia, T. angustifolia), Juncus, Scirpus, που φύονται ανά συστάδες (clusters), αλλά και διάσπαρτα όπως τα Cyperus sp. (Cyperus longus), Eleocharis palustris και Equisetum spp. (Equisetum palutris, E. arvense, E. telmateia), περιορισμένη εμφάνιση έχει και το υδρόβιο Alisma plantago-aquatica Η ζώνη αναπτύσσεται περιφερειακά της ζώνης Cladium, ιδιαίτερα στο δυτικό τμήμα. Οι ζώνες Cladium και Carex συνιστούν το αμιγές τελματικό πεδίο (telmatic regime), όπου επικρατούν για μεγάλα χρονικά διαστήματα μέσα στη διάρκεια του έτους έντονα υγρές συνθήκες, με τον υδροφόρο ορίζοντα κοντά (λίγο πάνω ή κάτω) από την επιφάνεια (semi-saturated conditions). III. Ζώνη Phragmites australis: συνίσταται κυρίως από καλάμια (Phragmites australis), ενώ συνυπάρχουν και Carex sp., Scirpus sp. (Scirpus palustris), Sparganium emersusm, Typha sp. και Iris pseudacorus, που σχηματίζουν συστάδες. Η ζώνη καταλαμβάνει την παραλίμνια κυρίως έκταση, αλλά αναπτύσσεται και στις όχθες του Εδεσσαίου ποταμού. Αποτελεί τη μετάβαση από το τελματικό στο λιμναίο περιβάλλον (λιμνοτελματική ζώνη, limnotelmatic regime), ή ποταμοπλημμυρικό περιβάλλον (fluvial-telmatic regime), όπου επικρατούν μόνιμα ή περιοδικά για μεγάλο διάστημα αντίστοιχα, υγρές συνθήκες (saturated conditions), μέσου βάθους υδάτινης στήλης 1 m. IV. Λιμναία Βενθονική Ζώνη: αναπτύσσεται στο βυθό ολόκληρης της μόνιμης υδάτινης έκτασης της λεκάνης και συνίσταται κυρίως από Nymphaea spp. (κυριαρχεί το Nympheae alba), Myriophyllum verticulatum και Potamogeton spp. (P.nodosus, P. lucens, P. crispus, P. pusillus). Εμφανίζονται επίσης χλωροφύκη, όπως Chadophora glomerata και Chara fragilis. Η ζώνη αυτή αναπτύσσεται στις μόνιμα λιμναίες (limnic waterlogged regime) ή περιοδικά πλημμυρισμένες περιοχές αδιακρίτως βάθους (π.χ. στις πηγές, αλλά και την κοίτη του Εδεσσαίου ποταμού). Άλλα είδη που εμφανίζονται διάσπαρτα στην υγροτοπική περιοχή είναι τα Mentha aquatica, Ranunculus sp. και διάφορα Compositae. Φυσικά η γεωγραφική κατανομή των ζωνών βλάστησης όπως περιγράφηκαν δεν είναι σταθερή, αλλά μεταβάλλεται περιοδικά ανάλογα με το υδρολογικό καθεστώς που επικρατεί, και συνεπώς τα όρια των ζωνών μεταβάλλονται. Σε περιόδους πλημμύρας επεκτείνονται οι λιμναίες ζώνες, ενώ αντίθετα σε συνθήκες λιγότερο υγρές επεκτείνονται οι τελματικές ζώνες. Επίσης η ταξινόμηση των ειδών σε κάθε ζώνη αναφέρεται στην πλειονότητα των φυτικών ειδών που συμμετέχουν και στην πραγματικότητα στο γεωγραφικό χώρο εκάστης ζώνης απαντώνται σχεδόν όλα τα υγροτοπικά είδη. Παράλληλα σε διάφορα αναχώματα και εξάρσεις του ενδολίμνιου χώρου αναπτύσσονται σποραδικά υδρόβιες θαμνώδεις συστάδες από Salix cinerea, Sambucus nigra και Solanum dulcamara, αλλά και δενδρώδεις συστάδες, που αποτελούνται από Populus, Salix alba και Ficus carica. Σύμφωνα με στοιχεία του ΕΘΙΑΓΕ στα πλαίσια ενός προγράμματος LIFE-Nature (B4-3200/97/243), για την κατανομή των ζωνών βλάστησης και των λιμναίων μαζών, η ζώνη με Phragmites australis (καλάμι) και Typha latifolia (ψαθί) (η δεύτερη αντιστοιχεί στη ζώνη Carex) καταλαμβάνουν έκταση ~5 he (83,8 %), η ζώνη δένδρων (Populus, Salix) ~0,1 he (1,8 %) και η υδάτινη επιφάνεια 0,9 he (14,4 %) (Ευαγγελίδης 2001).

16 14 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Εικόνα 2.3. Ζώνες βλάστησης στον τυρφώνα του Νησιού (2001), οι θέσεις P1-5 φαίνονται στο Σχ. 2.8 βλ. Κύριο Τμήμα της διατριβής.

17 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 15 Κεφ Γεωτεκτονική Εξέλιξη περιοχής τυρφώνα Νησιού (βλ. Κύριο Τμήμα Σχ. 2.9). Στα υπερκείμενα τεκτονικά καλύμματα αναγνωρίστηκαν οι παρακάτω ορογενετικές διεργασίες (Μουντράκης 1985, Κατσικάτσος 1992). 1 η Ορογενετική περίοδος Α. Ιουρασικού - Κ. Κρητιδικού: αντιπροσωπεύει το κλείσιμο του ωκεανού της Αλμωπίας και την επακόλουθη επώθηση από ΒΑ προς ΝΔ των οφειολιθικών μαζών και των συνοδών ιζημάτων πάνω στο ηπειρωτικό τέμαχος της Πελαγονικής. Αυτή η φάση πτυχώσεων (JE1) σχημάτισε υποϊσοκλινείς πτυχές με διεύθυνση αξόνων ΒΔ-ΝΑ τόσο στην Πελαγονική ζώνη, όσο και στην Αλμωπία. Κατά την αυτή φάση επωθήθηκε και το Ανατολικό Ανθρακικό Κάλυμμα πάνω στο κρυσταλλικό υπόβαθρο της Πελαγονικής. Κατά το Κ. Κρητιδικό χερσεύουν (JE2) για πρώτη φορά οι ζώνες Αλμωπίας και Πελαγονικής, και σχηματίζονται στη μεν πρώτη, υποϊσοκλινείς πτυχές αξονικής διεύθυνσης ΒΒΔ-ΝΝΑ έως Β-Ν με φορά κίνησης προς ανατολικά, και στην Πελαγονική κλειστές - ανοικτές πτυχές, αξονικής διεύθυνσης ΒΑ-ΝΔ και φορά κίνησης Α-ΝΑ. 2 η Ορογενετική περίοδος Κ. Κρητιδικού - Μ. Ηωκαίνου: μετά τη Μέσο-Άνω Κρητιδική επίκληση, η περιοχή υπέστει τα τελικά στάδια της Αλπικής ορογένεσης, κατά την οποία αναδύονται οριστικά οι ζώνες Πελαγονικής και Αλμωπίας. Κατά το πρώτο στάδιο (CT1) σχηματίζονται πτυχές με διεύθυνση αξόνων ΔΒΔ- ΑΝΑ έως ΒΔ-ΝΑ και βύθιση προς ΝΔ, και σε επόμενο στάδιο (CT2) πτυχές με διεύθυνση αξόνων Β70-80º και βύθιση προς ΝΑ. Περίοδος Ολιγοκαίνου Μειοκαίνου: η φάση αυτή (CT3) αντιστοιχεί στη λεπίωση τόσο της ζώνης Αλμωπίας και τον σχηματισμό των 11 καλυμμάτων (λεπίων), όσο και των ανατολικών τμημάτων της Πελαγονικής. Οι τεκτονικές γραμμές της φάσης έχουν διεύθυνση Β-Ν έως ΒΔ-ΝΑ και φορά κίνησης προς Δ- ΝΔ. Τα ανάστροφα ρήγματα που σχηματίστηκαν σε αυτήν τη φάση διευθύνονται ΒΔ-ΝΑ και κλίνουν προς ΒΑ.

18 16 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Κεφ Υδροχημικά χαρακτηριστικά τυρφώνα Νησιού. Πίνακας 2.4. Υδροχημικά και υδροφυσικά δεδομένα από δείγματα νερών της Λεκάνης Νησιού (Ευαγγελίδης 2001, βλ. θέσεις υδροληψίας Κυρίως Τμήμα Σχ. 2.8), η παύλα (-) δηλώνει απουσία μέτρησης ή τιμές κάτω από το όριο ανίχνευσης. Θέση Τ C ph ΝΟ 2 PO 4 NH 4 Διαλυμένο Ο 2 Ca Na-K (mg/l) (ppm) (ppm) (ppm) (mol/l) (ppm) 1: Πηγή Νησιού 9 ~7 <0,05 <0,025-7, : Ρυάκι στην έξοδο του Νησιού - ~8 0,12 0,025 >0, : Πηγές Εδεσσαίου Π <0,05 <0, Εδεσσαίος ποταμός 17 7 <0,05 <0,025-7, Ρυάκι στην έξοδο των Βρυτών 16 7 <0, , Πίνακας 2.5. Υδροχημικά δεδομένα των υδροφόρων οριζόντων στα δυτικά περιθώρια της Λεκάνης Νησιού (κατά Δασκαλάκη 2002). Θέση ph EC Ca Cl HCO 3 K Mg Na NO 3 SO 4 (μs/cm) (mg/l) 90 α 8, <1 19,0 1,0 <0, α 7, ,0 33 9,0 0, β 7, ,0 12,2 4,2 8,36 28 α : υδροφόρος σε ανθρακικά πετρώματα της Πελαγονικής ζώνης (91: δυτικά, 90: βόρεια του έλους). β : υδροφόρος σε Tεταρτογενείς χαλαρές αποθέσεις ΒΔ του έλους. Πίνακας 2.6. Υδροχημικά δεδομένα των πηγών Νησιού και Εδεσσαίου ποταμού και της εξόδου του, θέσεις 1, 3, 6 αντίστοιχα στο Σχ. 2.8 του Κυρίως Τμήματος (κατά Charistos et al. 1999), M.T.: μέση τιμή Ιανουάριος-Σεπτέμβριος 1995, Τ α : θερμοκρασία αέρος, Τ w : θερμοκρασία ύδατος. Ca Cl HCO 3 K Mg Na Θέση ph EC T a C T w C (meq/l) SO 4 #1 Μ.Τ. 8, , Φεβρουάριος 8, Αύγουστος 7, #3 M.T. 8, ,6 13, Φεβρουάριος 8, Αύγουστος 8, , #6 M.T. 7, , Φεβρουάριος 8, Αύγουστος 7, Κεφ Υδροχημικά χαρακτηριστικά τυρφώνα Κεριού. Πίνακας 2.7. Υδροχημικά δεδομένα του καρστικού υδροφόρου του Βραχίoνα (από Διαμαντοπούλου 1999). Οι τιμές των συγκεντρώσεων δίνονται σε mg/l. ph EC (μs/cm) Ca Cl HCO 3 K Mg Mn Na PO 4 Δ α 6,6-8, ,5-33 <91 <0, <1 ΜΤ β 7, , , ,14 SO 4 SiO 2 Δ α <235 <23 ΜΤ β 75 4,4 α: διακύμανση, β: μέση τιμή

19 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 17 Κεφ Πίνακας 4.1. Συστήματα ταξινόμησης της Β. Αμερικής για τα μικτά ιζήματα, καθώς και του IPS. ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΕ ΟΡΓΑΝΙΚΑ (%) OSRC α Σύστημα (1983) 100 Χαμηλής Τέφρας 90 Ενδιάμεσης Τέφρας Υψηλής 80 Τέφρας ΤΥΡΦΗ ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ΙΖΗΜΑΤΑ Χαμηλής Τέφρας Υψηλής Τέφρας ΑΝΌΡΓΑΝΟ ΙΖΗΜΑ Davis (1946) ΤΥΡΦΗ ΛΑΣΠΗ (MUCK) ΑΝΟΡΓΑΝΟ ΕΔΑΦΟΣ Lytle and Dryskal (1954) ΤΥΡΦΗ ΛΑΣΠΗ (MUCK) ΑΡΓΙΛΟΣ Σύστημα Jarrett Kearns and Davison (1983) ΛΑΣΠΗ (MUD) ΤΥΡΦΗ Τυρφώδης Αργιλούχα Ιλυούχα Αμμούχα Χαλικούχα ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΑΡΓΙΛΟΣ ή ΙΛΥΣ Σύστημα LGS Kearns and Davison (1983) ΤΥΡΦΗ (PEAT) ΤΥΡΦΩΔΗΣ ΛΑΣΠΗ (PEATY MUD) (MUD) ΑΝΟΡΓΑΝΗΣ ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΛΑΣΠΗ Τ Υ Ρ Φ Η (IPS 1981) ΛΑΣΠΗ ΛΑΣΠΩΔΕΣ ΑΝΟΡΓΑΝΟ ΙΖΗΜΑ ΑΝΟΡΓΑΝΟ ΙΖΗΜΑ α : τροποποιημένο κατά Andrejko et al. (1983a) Σύμφωνα με το σύστημα LGS η τεχνική υπαίθρου για τον καθορισμό περιεκτικότητας σε οργανική ύλη έχει ως εξής: 1. τοποθετούμε περίπου 30 g ιζήματος στην παλάμη του χεριού, 2. σταδιακά σφίγγουμε την παλάμη σε γροθιά, 3. συγκρίνουμε τον όγκο των μη-οργανικών που εκρέουν μεταξύ των δακτύλων με τον όγκο των οργανικών που παρέμειναν στην παλάμη. Τα μη-οργανικά κρατούνται για τη δοκιμή IT (inorganic texture), 4. χαρακτηρισμός του οργανικού ιζήματος με χρήση του διαγράμματος του Σχήματος 4.1 (π.χ. αν 60% είναι οργανικό, τότε πρόκειται για τυρφώδη λάσπη=peaty mud). Η ανόργανη υφή (Inorganic Texture, IT), περιγράφεται στην ύπαιθρο χρησιμοποιώντας τη μέθοδο που προτάθηκε από το United States Department of Agriculture (USDA 1951): τρίβουμε ανάμεσα στα δάκτυλα του χεριού τα μη-οργανικά υπολείμματα του σταδίου 3 της δοκιμής για τα οργανικά, για να υπολογίσουμε το κοκκομετρικό μέγεθος, χαρακτηρίζουμε το ίζημα με βάση το διάγραμμα του Σχήματος 4.1 (βάση τετραέδρου), συνδυάζουμε τους όρους της ανόργανης δοκιμής και της οργανικής. Πχ. Αν το οργανικό είναι τυρφώδης λάσπη και το ΙΤ είναι άργιλος, ο κατάλληλος όρος κατά LGS είναι τυρφώδης λάσπη, αργιλική.

20 18 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Σχήμα 4.1. Διάγραμμα ταξινόμησης μικτών ιζημάτων σύμφωνα με το LGS σύστημα, (Ορ: οργανικό, Αμ: άμμος, Ιλ: ιλύς, Αρ: άργιλος). Το όριο του 5% σε οργανική ύλη για τον χαρακτηρισμό ενός ιζήματος ανόργανου θεσπίστηκε, γιατί πάνω από αυτό τα οργανικά γίνονται ορατά (USDA 1951). Κεφ Επιπρόσθετες πληροφορίες συστημάτων ταξινόμησης βαθμού αποσύνθεσης της τύρφης Εκτός της κλίμακας κατά von Post, από τους πιο διαδομένους όρους στην Αγγλόφωνη βιβλιογραφία είναι οι fibric, hemic και sapric, για τους οποίους δίνονται οι παρακάτω ορισμοί (USDA 1975): Fibric (ινώδης): τύρφη που έχει υποστεί τη ελάχιστη αποσύνθεση, με τη μικρότερη περιεκτικότητα σε ανόργανα υλικά (τέφρα) και φαινόμενη πυκνότητα, πλήρως κορεσμένη σε νερό και μεγάλη περιεκτικότητα σε φυτικά λείψανα. Hemic (ημι-ινώδης): μέτρια αποσυντεθειμένη τύρφη με ενδιάμεση φαινόμενη πυκνότητα, ενδιάμεση περιεκτικότητα σε ανόργανα συστατικά, μέτρια κορεσμένη σε νερό και με μεταβλητή οξύτητα. Sapric (κοκκώδης): έντονα αποσυντεθειμένη τύρφη, με υψηλό ποσοστό ανόργανων υλικών (τέφρας) και υψηλή φαινόμενη πυκνότητα, με τη μικρότερη οξύτητα. Το σύστημα της Ρωσίας βασίζεται στη μικροσκοπική εξέταση δοκιμίου (slide) τύρφης και στη σχετική αναλογία μεταξύ φυτικών ιστών και άμορφου υλικού. Το σύστημα της Διεθνούς Εταιρίας Τύρφης (International Peat Society) αποτελείται από τρεις υποδιαιρέσεις του σχετικού βαθμού αποσύνθεσης. Επιπροσθέτως το συγκεκριμένο σύστημα περιλαμβάνει και το είδος των φυτικών λειψάνων, αλλά και το επίπεδο παρουσίας θρεπτικών συστατικών (δηλ. ολιγοτροφικό, μεσοτροφικό, ευτροφικό περιβάλλον).

21 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 19 Κεφ Επιπρόσθετες πληροφορίες άμεσης ανάλυσης Συσκευή Πίνακας 4.2. Παράμετροι της άμεσης ανάλυσης. Θερμοκρασία πύρωσης o C Υποδοχέας δείγματος Πρότυπα βαθμονόμησης - επαλήθευσης Μάζα δείγματος Carlo ERBA EAGER Sn - foils C 6 H 8 N 2 O 2 S α, CP-1 β 250 mg LECO CHN Sn - foils EDTA γ 0,1 mg Κεραμική CaCO δ LECO SC 144 DR , ZnS ε και κάψα (boat) γαιάνθρακας στ α : CARLO ERBA, C = 41,84%, H = 4,68%, N = 16,27%, O = 18,52%, S = 18,62%. β : ArgoMat CP-1 (SCP SCIENCE) πρότυπο κομπόστας, C = 28%, N = 0,8%, S = 0,2%. γ : LECO, EDTA Part No , C = 40,99 ± 0,15%, H = 5,51 ± 0,04%, N = 9,57 ± 0,02%. δ : LECO CaCO3, Part No , C = 12%. ε : LECO ZnS, Part No , S = 32,53 ± 0,31%. στ : LECO S in COAL, Part No , S = 1,01 ± 0,02%. 50 mg Η αρχή λειτουργίας των αυτόματων αναλυτών βασίζεται στην πλήρη και στιγμιαία οξείδωση του δείγματος σε θερμοκρασία 1000 ο C παρουσία καθαρού οξυγόνου (ASTM D και D ). Σε αυτές τις συνθήκες το οργανικό και το ανόργανο μέρος του δείγματος μετατρέπονται σε αέριες φάσεις (CO 2, SO 2, N 2, H 2 O), οι οποίες με τη βοήθεια ευγενούς αερίου (He) μεταφέρονται σε χρωματογραφική στήλη, όπου διαχωρίζονται και ποσοτικοποιούνται με τη βοήθεια: α. ανιχνευτή θερμικής αγωγιμότητας (thermal conductivity detector) στο EAGER 200, β. ανιχνευτή υπέρυθρης ακτινοβολίας για τα CO 2, και H 2 O και θερμικής αγωγιμότητας για το Ν 2, στο LECO CHN 1000, γ. ανιχνευτή υπέρυθρης ακτινοβολίας για το SO 2 στο LECO SC 144DR. Η περιεκτικότητα σε οξυγόνο (%) προκύπτει έμμεσα από τη σχέση (van Krevelen 1993, Speight 1994): Ο εξ = (Tέφρα + C + H + N + S) εξ [1] Εικόνα 4.1. Αυτόματος αναλυτής LECO SC 144 DR. Εικόνα 4.2. Αυτόματος αναλυτής LECO CHN 1000 Κεφ Επιπρόσθετες πληροφορίες θερμοβαρυτομετρικής ανάλυσης Μέθοδος TC-TOC: 1: υπολογισμός υπολειμματικής υγρασίας [μέθοδος DROOG], αρχική Τ = 30 o C, ρυθμός αύξησης 10 o C/min, τελική Τ = 105 o C (κράτηση 6 min), 2: υπολογισμός οργανικής ύλης [μέθοδος ORG STOF], αρχική Τ = 105 o C, ρυθμός αύξησης 4,5 o C/min, τελική Τ= 550 o C (κράτηση 6 min), 3: υπολογισμός C από ανθρακικά [μέθοδος CARBO], αρχική Τ = 550 o C, ρυθμός αύξησης 4,5 o C/min, τελική Τ = 1000 o C (κράτηση 6 min).

22 20 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Η συγκεκριμένη μέθοδος του 3 ου σταδίου αποτελεί μερική τροποποίηση της μεθόδου άμεσης ανάλυσης των πτητικών συστατικών (volatile matter) και του μόνιμου άνθρακα (C fix ), όπως περιγράφεται στα ASTM D Η διαφορά έγκειται στον ρυθμό αύξησης της θερμοκρασίας (ramp rate) και συγκεκριμένα, ενώ για τον προσδιορισμό των πτητικών συστατικών ο ρυθμός είναι 50 o C/min έως τη θερμοκρασία των 950 o C, στην τροποποιημένη μέθοδο ο ρυθμός είναι μικρότερος (4 o C/min) με T max = 1000 o C. Με τον μικρότερο ρυθμό αύξησης της θερμοκρασίας τόσο στο 2 ο, όσο και στο 3 ο στάδιο επιτυγχάνεται η πλήρης διαφυγή των οργανικών πτητικών συστατικών. Συνεπώς η απώλεια βάρους στο 3 ο στάδιο θεωρείται ότι οφείλεται στη διάσπαση των ανθρακικών (CaCO 3 ) και στην απομάκρυνση CO 2, οπότε στοιχειομετρικά υπολογίζεται η περιεκτικότητα σε ανόργανο [C]. Φυσικά σε περίπτωση έντονης παρουσίας και άλλων ορυκτών φάσεων, οι τιμές που λαμβάνονται είναι σχετικές και όχι απόλυτες λόγω της απομάκρυνσης και άλλων πτητικών συστατικών (π.χ. διάσπαση ΟΗ - από αργιλικά ορυκτά και διαφυγή Η 2 Ο). Εικόνα 4.3. Αυτόματος αναλυτής LECO SC144 DR. Κεφ Επιπρόσθετες πληροφορίες εφαρμογής ηλεκτρονικής μικροσκοπίας Πίνακας 4.3. Τεχνικά χαρακτηριστικά των συσκευών ηλεκτρονικής μικροσκοπίας. Συσκευή Χαρακτηριστικά S250 Mk3 α Τάση Επιτάχυνσης (Accelerating potential) V: 15 kev, Ένταση ρεύματος (Beam current, I): 10 na, d.l. 0,1%, Λογισμικό: Univ. Bristol Mica JEOL JXA-8600 α V: 15 kev, I: 10 na EPMA α V: 15 kev, I: 10 na, Πλάτος ακτίνας: 5-10 μm, Λογισμικό: SAMx Xmasplus JEOL-5700LV β V: 20 kev, Ι: 2 na, d.l. 0,2%, Λογισμικό: OXFORD INCA JEOL LSM 6300 γ V: 20 kev, Ι: 10 na, Λογισμικό: SEMQuant, d.l. 0,2 % Πρότυπα α. : Al: Al 2 O 3, Ca, Fe: Ανδραδίτης, Cl: Αλίτης, P: Απατίτης, S: Βαρίτης, Si: Ολιβίνης. β : Al: Al 2 O 3, Ca: Woll block, Cl: Αλίτης, K: Ορθόκλαστο, Na: Ιαδεΐτης, Mg, Si: Eagle block, P: Sc-φωσφορικό, S: FeS, Zn: Zn-block. γ : Al: Κυανίτης, Ca: Βολλαστονίτης, Cu: Cu-block, Κ: MAD-10, Na: Αλβίτης, Mg: MgO, Mn: Mn-block, Fe: Fe-block, S: Πυρίτης, Si: Χαλαζίας, Ti: Ti-block. Κεφ Επιπρόσθετες πληροφορίες διάσπασης των δειγμάτων Το αρχικό διάλυμα που χρησιμοποιήθηκε αποτελιόταν από 10 ml HNO 3 και 1 ml ΗF (της εταιρείας MERCK), παρατηρήθηκαν όμως στερεά υπολείμματα σε αριθμό δειγμάτων τύρφης Φιλίππων, που όπως προέκυψε από προσδιορισμούς ηλεκτρονικής μικροσκοπίας, επρόκειτο για ένωση Ca-S, πιθανά όμως σχηματίστηκε και Ca-F (Kemp and Brown 1990), το οποίο δεν ήταν δυνατόν να πιστοποιηθεί λόγω αδυναμίας του SEM να ανιχνεύσει το F. Με γνωστή την ορυκτολογική σύσταση των δειγμάτων τροποποιήθηκαν τα διαλύματα οξέων με βάση την περιεκτικότητα σε ασβεστίτη και πυριτικά ορυκτά. Οι αναλογίες των οξέων φαίνονται στον Πίνακα 4.5. Αρχικά το διάλυμα παρέμεινε για 20 min δίχως να σφραγιστεί για προ-διάσπαση και στη συνέχεια τοποθετήθηκε στον φούρνο. Ο φούρνος προγραμματίσθηκε για διάσπαση δύο βημάτων με τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:

23 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 21 Βήμα 1: P τελική 200 psi, Τ τελική 180 o C, χρονική διάρκεια (ramp) 3,3 min, κράτηση (hold) 2 min Βήμα 2: P τελική 600 psi, Τ τελική 250 o C, χρονική διάρκεια 3,3 min, κράτηση 15 min. Στα δείγματα φυτών με το συγκεκριμένο πρόγραμμα σημειώθηκαν εκρήξεις στα αυτόκληστα δοχεία Teflon (Εικ. 4.6) και συνεπώς τροποποιήθηκε ως εξής: Βήμα 1: P τελική 200 psi, Τ τελική 180 o C, χρονική διάρκεια 10 min, κράτηση 2 min Βήμα 2: P τελική 600 psi, Τ τελική 200 o C, χρονική διάρκεια 10 min, κράτηση 15 min. Με αυτό το πρόγραμμα διασπάστηκαν και τα δείγματα των διατρημάτων ΚΖ-17 και ΝΣ-2. Τα διαλύματα, τα οποία προέκυψαν, αραιώθηκαν σε τελικό όγκο 50 ml για τα ιζήματα και 25 ml για τα φυτά (Εικ. 4.7). Πίνακας 4.5. Αναλογίες των οξέων στα διαλύματα διάσπασης. Δείγμα ΗΝΟ 3 HF Η 2 Ο Κερί, όλα τα δείγματα των διατρημάτων ΚΖ-7, ΚΖ-17 Νησί, όλα τα δείγματα του διατρήματος ΝΣ-2 10 ml 0,5 ml Φίλιπποι, # 49, 54, 60, 67, 109, 117, 123, 130, 134, 169, 173, 175 Φίλιπποι, # 7, 12, 20, 30, 40, 69, 78, 80, 85, 86, 94, 102, 141, 161 Νησί, # 180, 190, 206, 213, 228, ml 0,25 ml Δείγματα φυτών 5 ml 0,25 ml 4,75 ml Εικόνα 4.4. Φούρνος Μικροκυμάτων MARS 5. Εικόνα 4.5. (1) τα δοχεία Teflon, (2) το κάλυμμα από Kevlar και (3) ο μηχανισμός τοποθέτησης στο MARS 5. Εικόνα 4.6. Δοχείο Teflon μετά από έκρηξη κατά την διάσπαση. Εικόνα 4.7. Υδρόλουτρο των προς ανάλυση διαλυμάτων.

24 22 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Κεφ Φωτογραφίες σχετικές με την ανθρακοπετρογραφική εξέταση Εικόνα Στάδιο εμποτισμού τύρφης στον θάλαμο κενού. Εικόνα : ανθρακοπετρογραφικό μικροσκόπιο LEICA DMRX, 2: σημειακός μετρητής SWIFT PRIOR, 3, 4: πηγή λευκού και μπλε φωτός αντίστοιχα, 5: μετρητής ανακλαστικότητας MPV. Κεφ Φωτογραφίες σχετικές με την ανάλυση FTIR Εικόνα α) πρέσα κενού, και β) συσκευή υπέρυθρης φασματοσκοπίας PE 1725X. Κεφ Επιπρόσθετα στοιχεία για την ανάλυση 13 C-NMR Πολλοί πυρήνες στοιχείων έχουν την ιδιότητα να περιστρέφονται γύρω από έναν άξονα (αυτοστροφορμή, spin) και συνεπώς παρουσιάζουν στροφορμή p. Η μέγιστη συνιστώσα της στροφορμής είναι κβαντισμένη και η τιμή αυτής (κβαντικός αριθμός spin Ι) πρέπει να είναι ακέραιο ή ημιακέραιο πολλαπλάσιο του h/2π, όπου h η σταθερά του Planck. Απαραίτητη προϋπόθεση για τη διέγερση των πυρήνων είναι I 0, και στην οργανική γεωχημεία χρησιμοποιούνται οι πυρήνες 1 Η και 13 C, με Ι = ½. Καθώς ένας φορτισμένος πυρήνας περιστρέφεται, δημιουργεί μαγνητικό πεδίο ροπής μ, παράλληλης προς τον άξονα περιστροφής και ανάλογης προς τη στροφορμή, μ = γ p [1] όπου γ ο γυρομαγνητικός λόγος 1. 1 : Ο γυρομαγνητικός λόγος του 13 C είναι 6, radian T -1 s

25 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 23 Όταν ένας πυρήνας με κβαντικό αριθμό spin ½ εισέλθει σε εξωτερικό μαγνητικό πεδίο Β 0, η μαγνητική του ροπή προσανατολίζεται σε μια από τις δύο διευθύνσεις σε σχέση με το πεδίο, που εξαρτώνται από τη μαγνητική κβαντική κατάσταση του πυρήνα (m = ½ ή -½). Στην περίπτωση αυτή η ενέργεια Ε του πυρήνα δίνεται από τη σχέση: E γ m h 2π = Β0 [2] Η διαφορά ενέργειας (ΔΕ) που συνοδεύει τη διέγερση του πυρήνα και τη μετάπτωσή του μεταξύ των δύο ενεργειακών καταστάσεων δίνεται από τη σχέση γ h Δ E = [3] 2π Β0 Η μετάπτωση μεταξύ των ενεργειακών καταστάσεων συνοδεύεται με απορρόφηση ή εκπομπή ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας συχνότητας ν 0. Σύμφωνα με την εξίσωση του Planck η συχνότητα είναι ανάλογη της διαφοράς ενέργειας (ΔΕ = h ν 0 ) και συνεπώς η εξίσωση [5] παίρνει τη μορφή: γ Β0 ν 0 = [4] 2π από την οποία συνάγεται ότι η συχνότητα συντονισμού ενός πυρήνα είναι ανάλογη προς το γυρομαγνητικό λόγο και την ένταση του μαγνητικού πεδίου που εφαρμόζεται. Όταν συνεπώς ένας πυρήνας εκτίθεται σε ακτινοβολία συγκεκριμένης συχνότητας, λαμβάνει χώρα απορρόφηση λόγω της πολύ μικρής περίσσειας πυρήνων χαμηλότερης ενεργειακής κατάστασης. Το φασματόμετρο NMR αποτελείται από έναν μαγνήτη, που δημιουργεί ομογενές και σταθερό μαγνητικό πεδίο έντασης Β 0 και στον οποίο τοποθετείται το δείγμα (Σχ. 4.2). Το δείγμα περιβάλλεται από ένα πηνίο πομπό/δέκτη. Κάθετα προς το μαγνητικό πεδίο εκπέμπονται παλμοί ραδιοσυχνοτήτων (RF). Η αναπαραγόμενη ακτινοβολία επιδρά στο δείγμα και το παραγόμενο σήμα (FID) συλλέγεται από το πηνίο, που περιβάλλει το δείγμα. Το σήμα ενισχύεται και μεταφέρεται σε ανιχνευτή, ο οποίος παράγει τη διαφορά μεταξύ σήματος ν n των πυρήνων και της συχνότητας ν c του αρχικού παλμού. Το σήμα ψηφιοποιείται και μεταφέρεται σε Η/Υ, όπου υπόκειται σε μετασχηματισμό Fourier, αναλύεται από λογισμικό ανάλυσης δεδομένων και τέλος καταγράφεται ως τελικό φάσμα. Σχήμα 4.2. Σχηματική διάταξη του NMR (Skoog et al. 1997). Το μέγεθος, που αποτελεί την έκφραση της δομής των οργανικών ενώσεων και αποτυπώνεται στα φάσματα, είναι η χημική μετατόπιση δ (chemical shift). Η χημική μετατόπιση προκαλείται από μικρά μαγνητικά πεδία, τα οποία δημιουργούνται από ηλεκτρόνια καθώς αυτά περιστρέφονται γύρω από τον πυρήνα. Η χημική μετατόπιση είναι ανεξάρτητη της έντασης του μαγνητικού πεδίου και ορίζεται ως: ν - ν ν s r 6 δ = 10 [5] r όπου ν s η συχνότητα συντονισμού του δείγματος και ν r η συχνότητα συντονισμού ενός προτύπου. Η χημική μετατόπιση είναι αδιάστατο μέγεθος και εκφράζεται σε parts per million (ppm).

26 24 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Κεφ Πρωτόκολλα διατρημάτων: Η περιγραφή των ιζημάτων αποτελεί συνδυασμό της μακροσκοπικής και της εργαστηριακής περιγραφής (βλ. Κεφ. Μεθοδολογία, H: τύρφη, hg: βαθμός χουμίωσης κατά von Post, pfg: φυτικά υπολείμματα, mo: απολιθώματα, mos: σπασμένα απολιθώματα, t: παρουσία αργίλου, gl: μαρμαρυγίες, κλίμακα από 1-5: ημι-ποσοτική περιγραφή, κ.θ.: κατά θέσεις). Οι λατινικές συντομογραφίες είναι σύμφωνα με τους Merkt et al. (1971). Περιοχή: Φίλιπποι Κωδικός Διατρήματος: ΦΓ-1 Ημερ. Εκτέλεσης: Φυτοκάλυψη: Καλαμπόκια Υδροφόρος: -160 cm Βάθος (cm): Σχηματισμός που διατρήθηκε: Καλλιεργημένο έδαφος, οξειδωμένη τύρφη//τεφρό Λάσπη//μαύρο Εναλλαγές κλαστικής τυρφώδης λάσπης (fhf) με οργανογενείς ασβεστώδεις και αργιλώδεις λάσπες, pfg1//τεφρό-μαύρο H; hg8-9, pfg1, (κόκκινοι ιστοί από Iris)//σκούρο καφέ-μαύρο Τυρφώδης λάσπη, hg7-8, pfg1-2, mo1//ανοικτό καστανό H, hg7, pfg cladium // καστανό Τυρφώδης λάσπη, hg7-8, pfg 2-3//ανοικτό καστανό H, hg7-8 pfg 2-3 κόκκινα ριζίδια //ανοικτό καστανό-καστανό (στα cm mo1) Τυρφώδης λάσπη, hg7-8, pfg 2-3//ανοικτό καστανό H, hg7-8, pfg3, (ριζίδια)//καστανό-τεφρό (στα 385 cm κόκκινα pfg) H, hg7-8, pfg3, (Typha)//καστανό (στα cm, mos3) Κλαστική τυρφώδης (κ.θ. αργιλική) λάσπη, pfg1-2//μαύρο H, hg6-7, pfg3//ανοικτό καστανό H, hg7-9//καστανό Περιοχή: Φίλιπποι Κωδικός Διατρήματος: ΦΓ-2 Ημερ. Εκτέλεσης: Φυτοκάλυψη: Καλαμπόκια, καχεκτικά Cyperus sp. Υδροφόρος: -180 cm Βάθος (cm): Σχηματισμός που διατρήθηκε: Καλλιεργημένο έδαφος, οξειδωμένη τύρφη//τεφρό Εναλλαγές κλαστικής τυρφώδης λάσπης (fhf) με ασβεστούχα και αργιλούχα λάσπη, mo1//μαύρο H, t2, hg8-9, pfg1, mo1//τεφρό H, hg7-8, pfg1, mo1//καστανό H, (κ.θ. t1), hg7-8, pfg2, (κόκκινα και κίτρινα φυτικά), mo1//καστανό Οργανογενής Ασβεστιτική λάσπη (fkm); pfg1-2, mo2//μπεζ H, hg7-8, pfg2//ανοικτό καστανό H, hg7-8, pfg2 (ριζίδια, στα cm, pfg κόκκινα)//καστανό H, hg7-8, pfg2 (ριζίδια)//καστανό H, hg7-8, pfg3 (κθ. κίτρινα και κόκκινα φυτικά)//καστανό H, hg7-8, pfg2 (κθ. κίτρινα φυτικά)//καστανό Τυρφώδης αργιλική λάσπη //τεφρό-καστανό Λιμναία άργιλος, pfg2, //πράσινο-μπλε H, hg6-7, pfg1//καστανό H, hg6-7, pfg1 (Cladium)//καστανό Ηφαιστειακός Τόφφος//κίτρινο H; hg6-7, pfg1//καστανό

27 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 25 Περιοχή: Φίλιπποι Κωδικός Διατρήματος: ΦΓ-3 Ημερ. Εκτέλεσης: Φυτοκάλυψη: Καλαμπόκια Υδροφόρος: -180 cm Βάθος (cm): Σχηματισμός που διατρήθηκε: Καλλιεργημένο έδαφος, οξειδωμένη τύρφη//τεφρό Εναλλαγές κλαστικής τυρφώδης λάσπης (fhf) με ασβεστούχα και αργιλούχα λάσπη, mo1//μαύρο Κλαστική τυρφώδης λάσπη (fhf)//μαύρο-καστανό H, t1, hg6-7, pfg1//μαύρο-καστανό Τυρφώδης αργιλική λάσπη (ftm), hg6, pfg1//σκούρο μπεζ-τεφρό H, hg7-8, pfg1//ανοικτό καστανό-καστανό Ηφ. Τόφφος, pfg// ανοικτό μπεζ H, (κθ. t), hg7-8, pfg1//ανοικτό καστανό-καστανό H, hg7-8, pfg1// ανοικτό καστανό-καστανό H, hg8-9//σκούρο καστανό-μαύρο H hg7-8, pfg1//καστανό (κ.θ. τυρφώδης λάσπη) Περιοχή: Νησί Κωδικός Διατρήματος: ΝΣ-1 Ημερ. Εκτέλεσης: Φυτοκάλυψη: Carex sp., Scirpus sp. Υδροφόρος: -20 cm Βάθος (cm): Σχηματισμός που διατρήθηκε: H, hg4-5, pfg3-4// σκούρο καστανό - μαύρο H, t3, hg4-5, pfg3// σκούρο καστανό - τεφρό Η, hg3-4, pfg3//ανοικτό καστανό, στα κατώτερα μαύρο Η, t2, hg5, pfg3-4//σκούρο καστανό μαύρο Λιμναία άργιλος, pfg2//μπλε Ln Η, t1, hg5, pfg2-3 (κθ. κόκκινα ριζίδια, Phragmites sp.)//σκούρο καστανό Λιμναία άργιλος, pfg2//σκούρο τεφρό-μπλε Ln Τυρφώδης λάσπη, pfg2//σκούρο καστανό H, hg3-5, pfg3//ανοικτό καστανό H, hg6, pfg2//σκούρο καστανό H, hg4-5, pfg3//ανοικτό καστανό H, hg5-6, pfg2 (κθ. κόκκινα φυτικά, Cladium mariscus)//σκούρο καστανό H, hg5, pfg3//ανοικτό καστανό (στο διάστημα cm: μικρά ξυλιτικά τεμάχη Iris sp. και κόκκινα φυτικά) H, hg6, pfg3//κόκκινο-κάστανο H, hg5-6, pfg3//σκούρο καστανό (κθ. κόκκινο-κάστανο) Η, hg6, pfg3//ανοικτό καστανό H, hg6, pfg3//κόκκινο-κάστανο H, hg6, pfg3-4 (κθ. ρίζες Iris sp. και κίτρινα φυτικά Phragmites sp. και C. mariscus)//κόκκινο-κάστανο H, hg7, pfg3 (κθ. ρίζες και κίτρινα φυτικά Phragmites sp. και C. mariscus,)//κόκκινο-κάστανο Κλαστική τυρφώδης λάσπη (fhf)//σκούρο καστανό σε εναλλαγές με τυρφώδη αργιλική λάσπη//τεφρό H, t1, hg8-9, pfg1//μαύρο Ασβεστιτική τυρφώδης λάσπη, mos1//ανοικτό καστανό-μπεζ

Κεφάλαιο 2: Γαιάνθρακες (Ορυκτοί Άνθρακες)

Κεφάλαιο 2: Γαιάνθρακες (Ορυκτοί Άνθρακες) Ενεργειακές Πηγές & Ενεργειακές Πρώτες Ύλες Κεφάλαιο 2: Γαιάνθρακες (Ορυκτοί Άνθρακες) Κίμων Χρηστάνης Τομέας Ορυκτών Πρώτων Υλών Τμήμα Γεωλογίας Πανεπιστήμιο Πατρών christan@upatras.gr Τι είναι τύρφη

Διαβάστε περισσότερα

2. ΓΕΩΛΟΓΙΑ - ΝΕΟΤΕΚΤΟΝΙΚΗ

2. ΓΕΩΛΟΓΙΑ - ΝΕΟΤΕΚΤΟΝΙΚΗ 2. 2.1 ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΥΤΕΡΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ Στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζεται συνοπτικά το Γεωλογικό-Σεισμοτεκτονικό περιβάλλον της ευρύτερης περιοχής του Π.Σ. Βόλου - Ν.Ιωνίας. Η ευρύτερη περιοχή της πόλης του

Διαβάστε περισσότερα

Έδαφος και Πετρώματα

Έδαφος και Πετρώματα Το έδαφος = ένα σύνθετο σύνολο από μεταλλεύματα, νερό και αέρα Επηρεάζει αμφίδρομα τους ζώντες οργανισμούς Τα πετρώματα αποτελούν συμπλέγματα μεταλλευμάτων τα οποία συνδέονται είτε μέσω συνδετικών κόκκων

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή Άσκηση Φωτογεωλογίας (Dra)

Εργαστηριακή Άσκηση Φωτογεωλογίας (Dra) Εργαστηριακή Άσκηση Φωτογεωλογίας (Dra) Δίνονται αεροφωτογραφίες για στερεοσκοπική παρατήρηση. Ο βορράς είναι προσανατολισμένος προς τα πάνω κατά την ανάγνωση των γραμμάτων και των αριθμών. Ερωτήσεις:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ (1) ΜΕ ΤΙΤΛΟ: «Γεωμετρία της παραμόρφωσης και κινηματική ανάλυση της Μεσοελληνικής Αύλακας»

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ (1) ΜΕ ΤΙΤΛΟ: «Γεωμετρία της παραμόρφωσης και κινηματική ανάλυση της Μεσοελληνικής Αύλακας» ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ (1) ΜΕ ΤΙΤΛΟ: «Γεωμετρία της παραμόρφωσης και κινηματική ανάλυση της Μεσοελληνικής Αύλακας» Η Μεσοελληνική Αύλακα (ΜΑ) είναι μία λεκάνη που εκτείνεται στη Βόρεια Ελλάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΥΠΟΓΕΙΩΝ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΥΠΟΓΕΙΩΝ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΥΠΟΓΕΙΩΝ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ H Οδηγία 2006/118/ΕΚ ορίζει τα υπόγεια ύδατα ως πολύτιμο φυσικό πόρο, που θα πρέπει να προστατεύεται από την υποβάθμιση και τη ρύπανση. Το γεγονός αυτό είναι ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Εδαφολογία. Εδαφογένεση

Δασική Εδαφολογία. Εδαφογένεση Δασική Εδαφολογία Εδαφογένεση Σχηματισμός της στερεάς φάσης του εδάφους Η στερεά φάση του εδάφους σχηματίζεται από τα προϊόντα της αποσύνθεσης των φυτικών και ζωικών υπολειμμάτων μαζί με τα προϊόντα της

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΕΝΕΤΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ. Αριάδνη Αργυράκη

ΔΙΑΓΕΝΕΤΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ. Αριάδνη Αργυράκη ΔΙΑΓΕΝΕΤΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ Αριάδνη Αργυράκη Περιεχόμενα 2 1. ΟΡΙΣΜΟΣ- ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΔΙΑΓΕΝΕΣΗΣ 2. ΔΙΑΓΕΝΕΤΙΚΑ ΒΑΣΙΛΕΙΑ 3. ΔΙΑΓΕΝΕΤΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ 4. ΔΙΑΓΕΝΕΣΗ ΘΑΛΑΣΣΙΟΥ ΠΗΛΟΥ ΔΙΑΓΕΝΕΣΗ / ΟΡΙΣΜΟΣ & ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

iv. Παράκτια Γεωμορφολογία

iv. Παράκτια Γεωμορφολογία iv. Παράκτια Γεωμορφολογία Η παράκτια ζώνη περιλαμβάνει, τόσο το υποθαλάσσιο τμήμα της ακτής, μέχρι το βάθος όπου τα ιζήματα υπόκεινται σε περιορισμένη μεταφορά εξαιτίας της δράσης των κυμάτων, όσο και

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές μέθοδοι στρωματογραφίας

Βασικές μέθοδοι στρωματογραφίας Βασικές μέθοδοι στρωματογραφίας ΛΙΘΟΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΒΙΟΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΧΡΟΝΟΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ Μαγνητοστρωματογραφία Σεισμική στρωματογραφία ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΣ Παραλληλισμός στρωμάτων από περιοχή σε περιοχή με στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Λιθοστρωματογραφία. Αποτελεί μέθοδο έρευνας της Στρωματογραφίας που έχει σκοπό την ταξινόμηση των ΣΤΡΩΜΕΝΩΝ πετρωμάτων

Λιθοστρωματογραφία. Αποτελεί μέθοδο έρευνας της Στρωματογραφίας που έχει σκοπό την ταξινόμηση των ΣΤΡΩΜΕΝΩΝ πετρωμάτων Λιθοστρωματογραφία Αποτελεί μέθοδο έρευνας της Στρωματογραφίας που έχει σκοπό την ταξινόμηση των ΣΤΡΩΜΕΝΩΝ πετρωμάτων σε ΕΝΟΤΗΤΕΣ με βάση τα λιθολογικά τους χαρακτηριστικά (σύσταση, χρώμα, στρώσεις, υφή,

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Εδαφολογία. Ορυκτά και Πετρώματα

Δασική Εδαφολογία. Ορυκτά και Πετρώματα Δασική Εδαφολογία Ορυκτά και Πετρώματα Ορισμοί Πετρώματα: Στερεά σώματα που αποτελούνται από συσσωματώσεις ενός ή περισσοτέρων ορυκτών και σχηματίζουν το στερεό φλοιό της γης Ορυκτά Τα ομογενή φυσικά συστατικά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ Υ ΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΥ ΤΕΜΕΝΟΥΣ ΚΑΙ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ ΤΑΜΙΕΥΤΗΡΩΝ ΕΠΙ ΤΟΥ ΧΕΙΜΑΡΟΥ ΙΑΚΟΝΙΑΡΗ

ΜΕΛΕΤΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ Υ ΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΥ ΤΕΜΕΝΟΥΣ ΚΑΙ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ ΤΑΜΙΕΥΤΗΡΩΝ ΕΠΙ ΤΟΥ ΧΕΙΜΑΡΟΥ ΙΑΚΟΝΙΑΡΗ Ο.ΑΝ.Α.Κ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ Υ ΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΥ ΤΕΜΕΝΟΥΣ ΚΑΙ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ ΤΑΜΙΕΥΤΗΡΩΝ ΕΠΙ ΤΟΥ ΧΕΙΜΑΡΟΥ ΙΑΚΟΝΙΑΡΗ Σ.Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΙΟΥΝΙΟΣ 2001

Διαβάστε περισσότερα

1. ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΚΟΚΚΩΝ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ 2. ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΘΑΛΑΣΣΙΟΥ ΝΕΡΟΥ 3. ΚΥΡΙΑ ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ 4. ΠΡΩΤΟΓΕΝΗΣ ΚΑΘΙΖΗΣΗ 5.

1. ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΚΟΚΚΩΝ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ 2. ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΘΑΛΑΣΣΙΟΥ ΝΕΡΟΥ 3. ΚΥΡΙΑ ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ 4. ΠΡΩΤΟΓΕΝΗΣ ΚΑΘΙΖΗΣΗ 5. 1. ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΚΟΚΚΩΝ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ 2. ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΘΑΛΑΣΣΙΟΥ ΝΕΡΟΥ 3. ΚΥΡΙΑ ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ 4. ΠΡΩΤΟΓΕΝΗΣ ΚΑΘΙΖΗΣΗ 5. ΒΙΟΓΕΝΗΣ ΚΑΘΙΖΗΣΗ 1 Σχηματισμός μέσα σε λεκάνες απόθεσης κυρίως στη θάλασσα Θαλάσσια

Διαβάστε περισσότερα

Καταστροφή προϋπαρχόντων πετρωμάτων (αποσάθρωση και διάβρωση) Πυριγενών Μεταμορφωμένων Ιζηματογενών. Μεταφορά Απόθεση Συγκόλληση, Διαγένεση

Καταστροφή προϋπαρχόντων πετρωμάτων (αποσάθρωση και διάβρωση) Πυριγενών Μεταμορφωμένων Ιζηματογενών. Μεταφορά Απόθεση Συγκόλληση, Διαγένεση Ηλίας Χατζηθεοδωρίδης, 2011 Καταστροφή προϋπαρχόντων πετρωμάτων (αποσάθρωση και διάβρωση) Πυριγενών Μεταμορφωμένων Ιζηματογενών Μεταφορά Απόθεση Συγκόλληση, Διαγένεση Αποσάθρωση (weathering) προϋπαρχόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΕΛΛΑΔΟΣ. Ενότητα 13: Ζώνη Ροδόπης. Ιωάννης Κουκουβέλας, Καθηγητής Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας

ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΕΛΛΑΔΟΣ. Ενότητα 13: Ζώνη Ροδόπης. Ιωάννης Κουκουβέλας, Καθηγητής Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΕΛΛΑΔΟΣ Ενότητα 13: Ζώνη Ροδόπης Ιωάννης Κουκουβέλας, Καθηγητής Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας Άδειες Χρήσης Το παρόν υλικό διατίθεται με τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ενότητα 12: Βιομηχανική ρύπανση- Υγρά βιομηχανικά απόβλητα και διάθεση αυτών (Μέρος 1 ο ) Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΑΠΘ ΤΟΜΕΑΣ ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑΣ-ΠΕΤΡΟΛΟΓΙΑΣ-ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΑΠΘ ΤΟΜΕΑΣ ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑΣ-ΠΕΤΡΟΛΟΓΙΑΣ-ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΑΠΘ ΤΟΜΕΑΣ ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑΣ-ΠΕΤΡΟΛΟΓΙΑΣ-ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ ΑΣΚΗΣΗ ΥΠΑΙΘΡΟΥ: ΣΤΡΑΤΩΝΙ ΕΞΑΜΗΝΟ: Α ΜΑΘΗΜΑ: ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΜΕΙΚΤΑ ΘΕΙΟΥΧΑ ΟΡΥΚΤΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Αναχώρηση με λεωφορείο

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΕΛΛΑΔΟΣ. Ενότητα 6: Η Μεσοελληνική Αύλακα. Ιωάννης Κουκουβέλας, Καθηγητής Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας

ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΕΛΛΑΔΟΣ. Ενότητα 6: Η Μεσοελληνική Αύλακα. Ιωάννης Κουκουβέλας, Καθηγητής Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΕΛΛΑΔΟΣ Ενότητα 6: Η Μεσοελληνική Αύλακα Ιωάννης Κουκουβέλας, Καθηγητής Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας Άδειες Χρήσης Το παρόν υλικό διατίθεται με τους όρους της άδειας χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Χημική αποσάθρωση Διάσπαση και εξαλλοίωση υλικών κοντά στην επιφάνεια της γης Σχηματισμός προϊόντων κοντά σε κατάσταση χημικής ισορροπίας με την ατμόσφαιρα,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΖΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ. Ενότητα 8: Περιβάλλοντα ιζηματογένεσης-λίμνες Δρ. Αβραμίδης Παύλος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας

ΙΖΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ. Ενότητα 8: Περιβάλλοντα ιζηματογένεσης-λίμνες Δρ. Αβραμίδης Παύλος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας ΙΖΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ Ενότητα 8: Περιβάλλοντα ιζηματογένεσης-λίμνες Δρ. Αβραμίδης Παύλος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Στην ενότητα αυτή παρουσιάζονται τα βασικά χαρακτηριστικά των λιμναίων

Διαβάστε περισσότερα

μελετά τις σχέσεις μεταξύ των οργανισμών και με το περιβάλλον τους

μελετά τις σχέσεις μεταξύ των οργανισμών και με το περιβάλλον τους Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ μελετά τις σχέσεις μεταξύ των οργανισμών και με το περιβάλλον τους Οι οργανισμοί αλληλεπιδρούν με το περιβάλλον τους σε πολλά επίπεδα στα πλαίσια ενός οικοσυστήματος Οι φυσικές

Διαβάστε περισσότερα

Ενόργανη Ανάλυση Εργαστήριο. Φασματοσκοπία πυρηνικού μαγνητικού συντονισμού Nuclear Magnetic Resonance spectroscopy, NMR. Πέτρος Α.

Ενόργανη Ανάλυση Εργαστήριο. Φασματοσκοπία πυρηνικού μαγνητικού συντονισμού Nuclear Magnetic Resonance spectroscopy, NMR. Πέτρος Α. Ενόργανη Ανάλυση Εργαστήριο Φασματοσκοπία πυρηνικού μαγνητικού συντονισμού Πέτρος Α. Ταραντίλης 1 Βασικές αρχές Που βασίζεται; Στη μέτρηση της απορρόφησης της ακτινοβολίας στην περιοχή των ραδιοσυχνοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ- ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ. Αριάδνη Αργυράκη

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ- ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ. Αριάδνη Αργυράκη 1 ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ- ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ Αριάδνη Αργυράκη Περιεχόμενα 2 1. Σύσταση του θαλάσσιου νερού και παράγοντες ελέγχου συγκέντρωσης στοιχείων 2. Συντηρητικά, ανακυκλώσιμα (θρεπτικά), προσροφημένα

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου Μελέτη βιοδιαθεσιμότητας του παραγόμενου προϊόντος

Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου Μελέτη βιοδιαθεσιμότητας του παραγόμενου προϊόντος ΠΡΑΞΗ ΕΘΝΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ «Πρόγραμμα Ανάπτυξης Βιομηχανικής Έρευνας και Τεχνολογίας (ΠΑΒΕΤ) 2013» Δευτέρα 25 Μαΐου, 2015 Ημερίδα - Κ.Ε.Δ.Ε.Α. Θεσσαλονίκη Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ

ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ Κεφάλαιο 5 ο : Οικοσυστήµατα ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ Η µελέτη των αλληλεπιδράσεων µεταξύ των µορφών ζωής και του περιβάλλοντός τους είναι η επιστήµη της οικολογίας. Το οικολογικό σύστηµα των οργανισµών και

Διαβάστε περισσότερα

Ιζήματα. Οι κόκκοι των ιζημάτων προέρχονται από

Ιζήματα. Οι κόκκοι των ιζημάτων προέρχονται από Ιζήματα Ιζήματα Τα ιζήματα είναι ανόργανοι και οργανικοί κόκκοι διαφόρων μεγεθών, οι οποίοι καθιζάνουν διαμέσου της υδάτινης στήλης και αποτίθονται στον ωκεάνιο πυθμένα σχηματίζοντας ένα κάλυμμα, στο πέρασμα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΙΔΗΡΟΥΧΑ & ΚΛΑΣΤΙΚΑ ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΗ ΙΖΗΜΑΤΑ. Αριάδνη Αργυράκη

ΣΙΔΗΡΟΥΧΑ & ΚΛΑΣΤΙΚΑ ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΗ ΙΖΗΜΑΤΑ. Αριάδνη Αργυράκη 1 ΣΙΔΗΡΟΥΧΑ & ΚΛΑΣΤΙΚΑ ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΗ ΙΖΗΜΑΤΑ Αριάδνη Αργυράκη Περιεχόμενα 2 Χαρακτηριστικά και ορυκτολογία σιδηρούχων ιζημάτων Διεργασίες FeR και SR Ταινιωτοί σιδηρούχοι σχηματισμοί (BIF) Λεπτόκοκκα κλαστικά

Διαβάστε περισσότερα

μελετά τις σχέσεις μεταξύ των οργανισμών και με το περιβάλλον τους

μελετά τις σχέσεις μεταξύ των οργανισμών και με το περιβάλλον τους Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ μελετά τις σχέσεις μεταξύ των οργανισμών και με το περιβάλλον τους Οι οργανισμοί αλληλεπιδρούν με το περιβάλλον τους σε πολλά επίπεδα στα πλαίσια ενός οικοσυστήματος Οι φυσικές

Διαβάστε περισσότερα

Stratigraphy Στρωματογραφία

Stratigraphy Στρωματογραφία Stratigraphy Στρωματογραφία τι είναι η στρωματογραφία? είναι ο κλάδος της γεωλογίας που ασχολείται με την μελέτη των στρωμένων πετρωμάτων στον χώρο και στο χρόνο. branch of geology dealing with stratified

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΠΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Σίνα 32, Αθήνα 106 72, τηλ.210-3617824, φαξ 210-3643476, e- mails: ellspe@otenet.gr & info@speleologicalsociety.gr website: www.speleologicalsociety.gr ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Έδαφος. Οι ιδιότητες και η σημασία του

Έδαφος. Οι ιδιότητες και η σημασία του Έδαφος Οι ιδιότητες και η σημασία του ΕΔΑΦΟΣ : Είναι το χαλαρό επιφανειακό στρώμα του στερεού φλοιού της γης. ΕΔΑΦΟΓΕΝΕΣΗ: Το έδαφος σχηματίζεται από την αποσάθρωση των μητρικών πετρωμάτων με την επίδραση

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

(LIFE00/GR/NAT/7242) Χημική ανάλυση ιζήματος από θέσεις περιφερειακά της λίμνης Χειμαδίτιδας Ν. Φλώρινας. Γεωπόνος

(LIFE00/GR/NAT/7242) Χημική ανάλυση ιζήματος από θέσεις περιφερειακά της λίμνης Χειμαδίτιδας Ν. Φλώρινας. Γεωπόνος Έργο LIFE-Nature : Διατήρηση-Διαχείριση των λιμνών Χειμαδίτιδα-Ζάζαρη (LIFE/GR/NAT/7242) Χημική ανάλυση ιζήματος από θέσεις περιφερειακά της λίμνης Χειμαδίτιδας Ν. Φλώρινας Μανώλης Αναστασιάδης Γεωπόνος

Διαβάστε περισσότερα

Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας

Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας Βασίλης Μέλφος Λέκτορας Κοιτασματολογίας-Γεωχημείας Τομέας Ορυκτολογίας, Πετρολογίας, Κοιτασματολογίας Τμήμα Γεωλογίας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης melfosv@geo.auth.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚEΣ ΓΕΩΧΗΜΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ. Αριάδνη Αργυράκη

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚEΣ ΓΕΩΧΗΜΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ. Αριάδνη Αργυράκη 1 ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚEΣ ΓΕΩΧΗΜΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ Αριάδνη Αργυράκη Περιεχόμενα 2 1. Ορισμοί 2. Εξισορρόπηση αντιδράσεων οξειδοαναγωγής 3. Διαγράμματα Eh-pH 4. Σημαντικές βιο-γεωχημικές αντιδράσεις ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου Οργανική Χημεία Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου 1. Γενικά Δυνατότητα προσδιορισμού δομών με σαφήνεια χρησιμοποιώντας τεχνικές φασματοσκοπίας Φασματοσκοπία μαζών Μέγεθος, μοριακός τύπος

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνική Έκθεση Υδροχημικών Αναλύσεων Περιοχής Ζυγού Άρτας

Τεχνική Έκθεση Υδροχημικών Αναλύσεων Περιοχής Ζυγού Άρτας Τεχνική Έκθεση Υδροχημικών Αναλύσεων Περιοχής Ζυγού Άρτας Ιανουάριος 2016 1 Την 16.08.2015 με ευθύνη του συλλόγου του Χωριού Ζυγός Άρτας, έγινε δειγματοληψία νερού από: το δίκτυο ύδρευσης του χωριού (από

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2002 ΚΛΑΔΟΣ ΠΕ 04 ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΓΕΩΛΟΓΩΝ. EΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ «Γνωστικό Αντικείμενο: Γεωλογία»

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2002 ΚΛΑΔΟΣ ΠΕ 04 ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΓΕΩΛΟΓΩΝ. EΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ «Γνωστικό Αντικείμενο: Γεωλογία» ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2002 ΚΛΑΔΟΣ ΠΕ 04 ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΓΕΩΛΟΓΩΝ EΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ «Γνωστικό Αντικείμενο:

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΑΝΑΓΛΥΦΟΥ. Δρ Γεώργιος Μιγκίρος

ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΑΝΑΓΛΥΦΟΥ. Δρ Γεώργιος Μιγκίρος ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΕΞΩΜΑΛΥΝΣΗ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΑΝΑΓΛΥΦΟΥ Δρ Γεώργιος Μιγκίρος Καθηγητής Γεωλογίας ΓΠΑ Ο πλανήτης Γη έτσι όπως φωτογραφήθηκε το 1972 από τους αστροναύτες του Απόλλωνα 17 στην πορεία τους για τη σελήνη. Η

Διαβάστε περισσότερα

Στρωματογραφία-Ιστορική γεωλογία Προτεροζωικός Αιώνας. Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας

Στρωματογραφία-Ιστορική γεωλογία Προτεροζωικός Αιώνας. Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας Στρωματογραφία-Ιστορική γεωλογία Προτεροζωικός Αιώνας Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Σκοπός της ενότητας είναι η γνωριμία με τα σημαντικότερα γεγονότα που

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών 30-12-2014 EVA PAPASTERGIADOU Ανακύκλωση των Θρεπτικών είναι η χρησιμοποίηση, ο μετασχηματισμός, η διακίνηση & η επαναχρησιμοποίηση των θρεπτικών στοιχείων στα οικοσυστήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΕΣΗ ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005

ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΕΣΗ ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΕΣΗ ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Κύρια είδη ιζηµατογενών πετρωµάτων Tα ιζηµατογενή πετρώµατα σχηµατίζονται από τα υλικά αποσάθρωσης όλων των πετρωµάτων, που βρίσκονται στην επιφάνεια της γης κάτω

Διαβάστε περισσότερα

13/11/2013. Η Μάζα της Ροδόπης

13/11/2013. Η Μάζα της Ροδόπης Η Μάζα της Ροδόπης 1 Γεωτεκτονική θέση Περιλαμβάνει τον ορεινό όγκο της Ροδόπης, στη Θράκη, Ν. Βουλγαρία, Αν. Μακεδονία και τη Θάσο Παλιότερα συμπεριλάμβανε την Σερβομακεδονική Βρίσκεται μεταξύ ιναρικού

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΥΠΟΓΕΙΩΝ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΥΠΟΓΕΙΩΝ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΥΠΟΓΕΙΩΝ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ H Οδηγία 2006/118/ΕΚ ορίζει τα υπόγεια ύδατα ως πολύτιμο φυσικό πόρο, που θα πρέπει να προστατεύεται από την υποβάθμιση και τη ρύπανση. Το γεγονός αυτό είναι ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

Υλικά και τρόπος κατασκευής χωμάτινων φραγμάτων

Υλικά και τρόπος κατασκευής χωμάτινων φραγμάτων Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων Εργαστήριο Διευθέτησης Ορεινών Υδάτων και Διαχείρισης Κινδύνου Προπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Υλικά και τρόπος κατασκευής χωμάτινων φραγμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Μετεωρολογία Κλιματολογία (ΘΕΩΡΙΑ):

Μετεωρολογία Κλιματολογία (ΘΕΩΡΙΑ): Μετεωρολογία Κλιματολογία (ΘΕΩΡΙΑ): Μιχάλης Βραχνάκης Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Θεσσαλίας ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 6 ΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Η ΓΗ ΚΑΙ Η ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΤΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Στρωματογραφία-Ιστορική γεωλογία. Ιστορική γεωλογία Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας

Στρωματογραφία-Ιστορική γεωλογία. Ιστορική γεωλογία Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας Στρωματογραφία-Ιστορική γεωλογία Ιστορική γεωλογία Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Σκοπός της ενότητας είναι η εξοικείωση με τους κλάδους της ιστορικής γεωλογίας.

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Σύστημα υπόγειου νερού. Αντιδράσεις υδρόλυσης πυριτικών ορυκτών. Ρύθμιση ph

Περιεχόμενα. Σύστημα υπόγειου νερού. Αντιδράσεις υδρόλυσης πυριτικών ορυκτών. Ρύθμιση ph Αριάδνη Αργυράκη 1 Περιεχόμενα Σύστημα υπόγειου νερού Αντιδράσεις υδρόλυσης πυριτικών ορυκτών Ρύθμιση ph 2 Σύστημα υπόγειου νερού εξέλιξη σύστασης 1. Είσοδος - χημική σύσταση κατακρημνισμάτων 2. Ζώνη αερισμού

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη. Βογιατζή Χρυσάνθη Προσοµοίωση Παράκτιου Υδροφορέα Βόρειας Κω

Περίληψη. Βογιατζή Χρυσάνθη Προσοµοίωση Παράκτιου Υδροφορέα Βόρειας Κω i Περίληψη Η περιοχή που εξετάζεται βρίσκεται στην νήσο Κω, η οποία ανήκει στο νησιωτικό σύµπλεγµα των ωδεκανήσων και εντοπίζεται στο νοτιοανατολικό τµήµα του Ελλαδικού χώρου. Ειδικότερα, η στενή περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΗ ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ

ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΗ ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ Η εφαρμογή των γεωλογικών πληροφοριών σε ολόκληρο το φάσμα της αλληλεπίδρασης μεταξύ των ανθρώπων και του φυσικού τους περιβάλλοντος Η περιβαλλοντική γεωλογία είναι εφαρμοσμένη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΕΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΚΤΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΟΥ

ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΕΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΚΤΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΟΥ 333 Πανεπιστήμιο Πατρών Τομέας Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας Εργαστήριο Τεκτονικής ΔIΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΕΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΚΤΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Φασματοσκοπίας UV/ορατού Φασματοσκοπίας υπερύθρου Φασματοσκοπίας άπω υπερύθρου / μικροκυμάτων Φασματοσκοπίας φθορισμού Φασματοσκοπίας NMR

Φασματοσκοπίας UV/ορατού Φασματοσκοπίας υπερύθρου Φασματοσκοπίας άπω υπερύθρου / μικροκυμάτων Φασματοσκοπίας φθορισμού Φασματοσκοπίας NMR Φασματοσκοπία Ερμηνεία & εφαρμογές : Φασματοσκοπίας UV/ορατού Φασματοσκοπίας υπερύθρου Φασματοσκοπίας άπω υπερύθρου / μικροκυμάτων Φασματοσκοπίας φθορισμού Φασματοσκοπίας NMR Ποια φαινόμενα παράγουν τα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΒΑΝΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ: Τα άτομα έχουν διακριτές ενεργειακές στάθμες ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΤΑ ΦΑΣΜΑΤΑ

ΚΒΑΝΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ: Τα άτομα έχουν διακριτές ενεργειακές στάθμες ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΤΑ ΦΑΣΜΑΤΑ ΚΒΑΝΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ: Τα άτομα έχουν διακριτές ενεργειακές στάθμες ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΤΑ ΦΑΣΜΑΤΑ Ένα σημαντικό αποτέλεσμα της κβαντομηχανικής θεωρίας είναι ότι τα μόρια, όχι μόνο βρίσκονται σε διακριτές ενεργειακές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ INTERREG IIIA / PHARE CBC ΕΛΛΑΔΑ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ: ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ Καθηγητής Βασίλειος A. Τσιχριντζής Διευθυντής, Εργαστήριο Οικολογικής Μηχανικής και Τεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου;

Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου; Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου; Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής Εργαστήριο Δασικής Εδαφολογίας ΑΠΘ Αύξηση του ρυθμού δέσμευσης του διοξειδίου του άνθρακα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΩΝ ΩΚΕΑΝΩΝ» «Θαλάσσια Ιζήματα» Άσκηση 5

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΩΝ ΩΚΕΑΝΩΝ» «Θαλάσσια Ιζήματα» Άσκηση 5 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΩΝ ΩΚΕΑΝΩΝ» «Θαλάσσια Ιζήματα» Άσκηση 5 Ιζήματα Τα ιζήματα είναι ανόργανοι και οργανικοί κόκκοι διαφόρων μεγεθών, οι οποίοι καθιζάνουν διαμέσου της υδάτινης στήλης και αποτίθονται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ Ι ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΙΑΛΕΞΕΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ Ι ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΙΑΛΕΞΕΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ Υ ΡΟΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ Ι ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΙΑΛΕΞΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η παλυνολογία εξετάζει την παλαιοβλάστηση τα παλαιο-περιβάλλοντα το παλαιο-κλίμα Την επίδραση του ανθρώπου (π.χ. γεωργία)

Η παλυνολογία εξετάζει την παλαιοβλάστηση τα παλαιο-περιβάλλοντα το παλαιο-κλίμα Την επίδραση του ανθρώπου (π.χ. γεωργία) ΠΑΛΥΝΟΛΟΓΙΑ Παλυνολογία είναι η μελέτη των κόκκων γύρεως (pollen) και των σπορίων (spores) Περιλαμβάνει και: βρυόφυτα (bryophytes), φύκη (phycophyta, algae) και μύκητες (mycophyta, fungi) Η παλυνολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: Περιβαλλοντικά Συστήματα

ΜΑΘΗΜΑ: Περιβαλλοντικά Συστήματα ΜΑΘΗΜΑ: Περιβαλλοντικά Συστήματα ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Καθ. Γεώργιος Χαραλαμπίδης ΤΜΗΜΑ: Μηχανικών Περιβάλλοντος & Μηχανικών Αντιρρύπανσης 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ 2009

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ 2009 ΜΑΘΗΜΑ: ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΠΡΩΤΕΣ ΥΛΕΣ (Γ 0101) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ 2009 ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Μ. ΣΤΑΜΑΤΑΚΗΣ Δρ. Δ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ & Χ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στα πλαίσια αναβάθμισης του προγράμματος σπουδών του Τμήματός μας, το

Διαβάστε περισσότερα

Υδροχημεία. Ενότητα 10: Οξείδωση - Αναγωγή. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας

Υδροχημεία. Ενότητα 10: Οξείδωση - Αναγωγή. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας Υδροχημεία Ενότητα 10: Οξείδωση - Αναγωγή Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Κατανόηση των οξειδοαναγωγικών φαινομένων, δυναμικό οξειδοαναγωγής Κατανόηση της διαδικασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ

ΜΑΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ MΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝ. ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ & Υ ΡΟΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΗΡΩΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ 9, 157 80 ΖΩΓΡΑΦΟΥ, ΑΘΗΝΑ NATIONAL TECHNICAL

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 5: Δευτερογενής Διασπορά, Κυριότερες γεωχημικές μεθόδοι Αναζήτησης Κοιτασμάτων, Σχεδιασμός και δειγματοληψία Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 6: Βιογεωχημεία και Ανθρωπογενείς Επιδράσεις στο Περιβάλλον Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδος χρονολόγησης Rb-Sr

Μέθοδος χρονολόγησης Rb-Sr Μέθοδος χρονολόγησης Rb-Sr Γεωχημεία του Rb και του Sr To Rb ανήκει στα αλκάλια, όπως και το Κ. To Sr ανήκει στις αλκαλικές γαίες, όπως και το μαγνήσιο και το ασβέστιο. Τα ουδέτερα άτομα των αλκαλίων έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3: Ορυκτοί Υδρογονάνθρακες 7/3/2016. Ποιοι είναι οι ορυκτοί HC. Ποιοι θαλάσσιοι οργανισμοί. Τι είναι ορυκτός υδρογονάνθρακας (HC)

Κεφάλαιο 3: Ορυκτοί Υδρογονάνθρακες 7/3/2016. Ποιοι είναι οι ορυκτοί HC. Ποιοι θαλάσσιοι οργανισμοί. Τι είναι ορυκτός υδρογονάνθρακας (HC) Ενεργειακές Πηγές & Ενεργειακές Πρώτες Ύλες Ποιοι είναι οι ορυκτοί HC Οι συνηθέστεροι είναι: Κεφάλαιο 3: Το αργό πετρέλαιο Το φυσικό αέριο Ορυκτοί Υδρογονάνθρακες ΑΛΛΑ στη φύση απαντάται και μια σειρά

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνική αναφορά για τη νήσο Κρήτη 1. Γεωλογικό Υπόβαθρο Σχήμα 1.

Τεχνική αναφορά για τη νήσο Κρήτη 1. Γεωλογικό Υπόβαθρο Σχήμα 1. Τεχνική αναφορά για τη νήσο Κρήτη 1. Γεωλογικό Υπόβαθρο Η γεωλογία της Κρήτης χαρακτηρίζεται από την ύπαρξη κυρίως αλπικών και προαλπικών πετρωμάτων τα οποία συνθέτουν ένα πολύπλοκο οικοδόμημα τεκτονικών

Διαβάστε περισσότερα

Κ. Ποϊραζίδης Εισήγηση 10 η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ ΒΛΑΣΤΗΣΗ

Κ. Ποϊραζίδης Εισήγηση 10 η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Κ. Ποϊραζίδης Εισήγηση 10 η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ ΒΛΑΣΤΗΣΗ Εαρινό 2010 2011 2011 ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ της ΒΛΑΣΤΗΣΗΣ 1 Η βλάστηση αποτελεί τη ραχοκοκαλιά του υγροτοπικού συστήματος καθορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Η δομή των πετρωμάτων ως παράγοντας ελέγχου του αναγλύφου

Η δομή των πετρωμάτων ως παράγοντας ελέγχου του αναγλύφου Κεφάλαιο 11 ο : Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ Η δομή των πετρωμάτων ως παράγοντας ελέγχου του αναγλύφου Στο κεφάλαιο αυτό θα ασχοληθούμε με τις δευτερογενείς μορφές του αναγλύφου που προκύπτουν από τη δράση της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ. Α/Α ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΦΩΤ. ΠΕΡΙΟΧΗ 1 Π1 Γενική άποψη του ΝΑ/κού τμήματος της περιοχής Φ1

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ. Α/Α ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΦΩΤ. ΠΕΡΙΟΧΗ 1 Π1 Γενική άποψη του ΝΑ/κού τμήματος της περιοχής Φ1 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ α) Παρατηρήσεις ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Α/Α ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΦΩΤ. ΠΕΡΙΟΧΗ 1 Π1 Γενική άποψη του ΝΑ/κού τμήματος της περιοχής Φ1 Π2 ρόμος που συμπίπτει με γραμμή απορροής ρέματος Φ2 Π3 Μπάζα από οικοδομικά υλικά,

Διαβάστε περισσότερα

Υ ΑΤΙΚΟ ΙΑΜΕΡΙΣΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ 14.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Υ ΑΤΙΚΟ ΙΑΜΕΡΙΣΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ 14.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κεφάλαιο 14 Υδατικό ιαµέρισµα Ανατολικής Μακεδονίας 14 Υ ΑΤΙΚΟ ΙΑΜΕΡΙΣΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ 14.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το υδατικό διαµέρισµα της ανατολικής Μακεδονίας έχει έκταση 7.791 km 2 και συνορεύει δυτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 2: Εισαγωγή στην Υδρο-γεωχημεία Υδατική Χημεία Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 2: Εισαγωγή στην Υδρο-γεωχημεία Υδατική Χημεία Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 2: Εισαγωγή στην Υδρο-γεωχημεία Υδατική Χημεία Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Εισαγωγή στην Υδροχημεία, Κατανόηση της έννοιας Υδρο-γεωχημεία.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΚΔΡΟΜΗ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΣΤΗ ΔΥΤΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 1-4 Ιουνίου 2010 Πρόγραμμα - Δρομολόγιο Σύνταξη Επιμέλεια: Καθηγητής Μιχ. Σταματάκης

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια = 15 λεπτά. Dr. C. Sachpazis 1

Διάρκεια = 15 λεπτά. Dr. C. Sachpazis 1 Διάρκεια = 15 λεπτά. Dr. C. Sachpazis 1 Στοιχεία της Γης 8-35 km Φλοιός % κατά βάρος στον φλοιό 12500 km Διάμετρος O = 49.2 Si = 25.7 Al = 7.5 Fe = 4.7 Ca = 3.4 Na = 2.6 K = 2.4 Mg = 1.9 Άλλα = 2.6 82.4%

Διαβάστε περισσότερα

Ενιαία ΜΠΚΕ Ελλάδας Παράρτημα 6.6.2 - Μελέτη Υφιστάμενης Κατάστασης Υπόγειων Υδάτω

Ενιαία ΜΠΚΕ Ελλάδας Παράρτημα 6.6.2 - Μελέτη Υφιστάμενης Κατάστασης Υπόγειων Υδάτω Ενιαία ΜΠΚΕ Ελλάδας Υπόγειων Υδάτω Σελιδα 2 από 100 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΧΘ 0.00-87.00 7 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 7 1.1 Αντικείμενο της Μελέτης 7 1.2 Προσέγγιση 7 2 ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ 9 2.1 Επισκόπηση 9 2.2 Γεωλογική

Διαβάστε περισσότερα

Υ ΡΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Υδροπερατοί σχηµατισµοί. Ανάπτυξη φρεάτιων υδροφόρων οριζόντων. α/α ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ.

Υ ΡΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Υδροπερατοί σχηµατισµοί. Ανάπτυξη φρεάτιων υδροφόρων οριζόντων. α/α ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στόχος της παρούσας εργασίας είναι η διερεύνηση του υδρογεωλογικού καθεστώτος της λεκάνης του Αλµυρού Βόλου και σε συνδυασµό µε την ανάλυση του ποιοτικού καθεστώτος των υπόγειων νερών της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Χ. ΓΑΛΑΖΟΥΛΑΣ: ΓΕΩΛΟΓΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

1. Δομή του μορίου : (δεσμοί υδρογόνου)

1. Δομή του μορίου : (δεσμοί υδρογόνου) 8 Η ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ 1. Δομή του μορίου : (δεσμοί υδρογόνου) 2. Καταστάσεις του νερού : το νερό είναι η μοναδική ουσία στη γη που βρίσκεται στη φύση και με τις τρεις μορφές τις (υγρή στερεά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΠΡΟΔΡΟΜΩΝ ΣΕΙΣΜΙΚΩΝ ΦΑΙΝΟΜΕΝΩΝ ΕΥΡΥΤΕΡΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΚΕΦΑΛΛΗΝΙΑΣ

ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΠΡΟΔΡΟΜΩΝ ΣΕΙΣΜΙΚΩΝ ΦΑΙΝΟΜΕΝΩΝ ΕΥΡΥΤΕΡΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΚΕΦΑΛΛΗΝΙΑΣ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΠΡΟΔΡΟΜΩΝ ΣΕΙΣΜΙΚΩΝ ΦΑΙΝΟΜΕΝΩΝ ΕΥΡΥΤΕΡΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΚΕΦΑΛΛΗΝΙΑΣ Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Νικ. Δελήμπασης Τομέας Γεωφυσικής Γεωθερμίας Πανεπιστημίου Αθηνών Η έρευνα για την ανίχνευση τυχόν

Διαβάστε περισσότερα

1. Το φαινόµενο El Niño

1. Το φαινόµενο El Niño 1. Το φαινόµενο El Niño Με την λέξη Ελ Νίνιο, προσφωνούν οι Ισπανόφωνοι το Θείο Βρέφος. Η ίδια λέξη χρησιµοποιείται για να εκφράσει µια µεταβολή του καιρού στις ακτές του Περού, που εµφανίζεται εδώ και

Διαβάστε περισσότερα

Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες:

Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες: Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες: Θερμοκρασία αερισμό, δραστηριότητα των μικροοργανισμών, πρόσληψη των θρεπτικών στοιχείων συγκέντρωση των τοξικών ουσιών. Η έλλειψη υγρασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ενότητα 3η: Φυσικοχημικές και μηχανικές ιδιότητες εδαφών Τσικριτζής Λάζαρος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Μεταφορά Πρότυπο διασποράς. Ευκίνητη φάση. Περιβάλλον κινητοποίησης στοιχείων. Περιβάλλον απόθεσης στοιχείων

Μεταφορά Πρότυπο διασποράς. Ευκίνητη φάση. Περιβάλλον κινητοποίησης στοιχείων. Περιβάλλον απόθεσης στοιχείων Ευκίνητη φάση Μεταφορά Πρότυπο διασποράς Περιβάλλον κινητοποίησης στοιχείων Περιβάλλον απόθεσης στοιχείων ΣΤΑΔΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΒΑΘΟΥΣ ΠΕΡΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΣ Διάχυση μετάλλων σε περιβάλλοντα πετρώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΒΩΞΙΤΕΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΒΩΞΙΤΩΝ Το 1844 ο Γάλλος επιστήμονας Dufrenoy χαρακτήρισε το ορυκτό που μελετήθηκε το 1821 απο το Γάλλο χημικός Berthier στο χωριό Les Baux, της Ν. Γαλλίας ως

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΣΟΤΟΠΩΝ. Eφαρμογές σε περιβαλλοντικές μελέτες. Χ. Στουραϊτη Επικ. Καθηγήτρια. Περιβαλλοντική Γεωχημεία

ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΣΟΤΟΠΩΝ. Eφαρμογές σε περιβαλλοντικές μελέτες. Χ. Στουραϊτη Επικ. Καθηγήτρια. Περιβαλλοντική Γεωχημεία ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Eφαρμογές σε περιβαλλοντικές μελέτες Χ. Στουραϊτη Επικ. Καθηγήτρια Περιβαλλοντική Γεωχημεία Εργαστήριο - Δευτέρα 8:45 10:00 Σειρά ασκήσεων βασισμένων στη θεωρία των ισοτόπων Επίσκεψη

Διαβάστε περισσότερα

ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 ΩΚΕΑΝΟΙ Ωκεανοί Ωκεάνιες λεκάνες

ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 ΩΚΕΑΝΟΙ Ωκεανοί Ωκεάνιες λεκάνες ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 ΩΚΕΑΝΟΙ Ωκεανοί Ωκεάνιες λεκάνες Ωκεανοί Το νερό καλύπτει τα δύο τρίτα της γης και το 97% όλου του κόσµου υ και είναι κατοικία εκατοµµυρίων γοητευτικών πλασµάτων. Οι ωκεανοί δηµιουργήθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

1. Δειγματοληψία. 2. Μέθοδοι ανάλυσης γεωχημικών δειγμάτων. 3. Στατιστική επεξεργασία - αποτίμηση. αποτελεσμάτων

1. Δειγματοληψία. 2. Μέθοδοι ανάλυσης γεωχημικών δειγμάτων. 3. Στατιστική επεξεργασία - αποτίμηση. αποτελεσμάτων ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ 1 1. Δειγματοληψία 2. Μέθοδοι ανάλυσης γεωχημικών δειγμάτων 3. Στατιστική επεξεργασία - αποτίμηση αποτελεσμάτων 2 ΣΤΑΔΙΑ ΕΚΤΕΛΕΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΓΕΩΧΗΜΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ 1.ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ: - Καθορισμός

Διαβάστε περισσότερα

6ο ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΩΝ ΩΚΕΑΝΩΝ» «Θαλάσσια Ιζήματα»

6ο ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΩΝ ΩΚΕΑΝΩΝ» «Θαλάσσια Ιζήματα» 6ο ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΩΝ ΩΚΕΑΝΩΝ» «Θαλάσσια Ιζήματα» Με τι θα ασχοληθούμε Ταξινόμηση των ιζημάτων Ονοματολογία ιζημάτων Στατιστικές παράμετροι Χρήση τριγωνικών διαγραμμάτων Στατιστικές παράμετροι

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Εδαφολογία. Χημικές ιδιότητες του εδάφους

Δασική Εδαφολογία. Χημικές ιδιότητες του εδάφους Δασική Εδαφολογία Χημικές ιδιότητες του εδάφους Χημικές ιδιότητες εδάφους Εδαφικά κολλοειδή Ηλεκτρικά φορτία των ανόργανων κολλοειδών Εναλλακτική ικανότητα του εδάφους Βαθμός κορεσμού με βάσεις Ανταλλαγή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ 4 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2012

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ 4 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2012 ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ 4 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2012 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: 1. Οι εδαφικές ιδιότητες μεταβάλλονται: Α. Κατά μήκος των τριών αξόνων (x, y, z) Β. Με το πέρασμα του

Διαβάστε περισσότερα

1η Διάλεξη ΚΟΛΛΟΕΙΔΕΣ ΣΥΜΠΛΟΚΟ ΕΔΑΦΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗΣ ΚΑΤΙΟΝΤΩΝ ΤΕΙ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

1η Διάλεξη ΚΟΛΛΟΕΙΔΕΣ ΣΥΜΠΛΟΚΟ ΕΔΑΦΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗΣ ΚΑΤΙΟΝΤΩΝ ΤΕΙ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 1η Διάλεξη ΚΟΛΛΟΕΙΔΕΣ ΣΥΜΠΛΟΚΟ ΕΔΑΦΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗΣ ΚΑΤΙΟΝΤΩΝ Τροφοδότηση του εδαφικού διαλύματος Απορρόφηση Ρίζας Οργανική ουσία Ανταλλαγή κατιόντων Εδαφικό διάλυμα Μικροοργανισμοί εδάφους Προσρόφηση

Διαβάστε περισσότερα

Εξάτμιση και Διαπνοή

Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση, Διαπνοή Πραγματική και δυνητική εξατμισοδιαπνοή Μέθοδοι εκτίμησης της εξάτμισης από υδάτινες επιφάνειες Μέθοδοι εκτίμησης της δυνητικής και πραγματικής εξατμισοδιαπνοής (ΕΤ)

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 1 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ Να γνωρίζεις τις έννοιες γεωγραφικό πλάτος, γεωγραφικό μήκος και πως αυτές εκφράζονται

ΜΑΘΗΜΑ 1 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ Να γνωρίζεις τις έννοιες γεωγραφικό πλάτος, γεωγραφικό μήκος και πως αυτές εκφράζονται ΜΑΘΗΜΑ 1 Π. Γ Κ Ι Ν Η Σ 1. Να γνωρίζεις τις έννοιες γεωγραφικό πλάτος, γεωγραφικό μήκος και πως αυτές εκφράζονται 2. Να μπορείς να δώσεις την σχετική γεωγραφική θέση ενός τόπου χρησιμοποιώντας τους όρους

Διαβάστε περισσότερα