Βιβλιοκρισίες. Ν. Κ. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ, Το Σύνταγμα και οι Εχθροί του στη Νεοελληνική Ιστορία ( ), Πόλις, Αθήνα 2011, σελ. 723.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Βιβλιοκρισίες. Ν. Κ. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ, Το Σύνταγμα και οι Εχθροί του στη Νεοελληνική Ιστορία (1800-2010), Πόλις, Αθήνα 2011, σελ. 723."

Transcript

1 205 Ν. Κ. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ, Το Σύνταγμα και οι Εχθροί του στη Νεοελληνική Ιστορία ( ), Πόλις, Αθήνα 2011, σελ Το Σύνταγμα ως ζωντανό υποκείμενο της νεοελληνικής ιστορίας Χ. Μ. ΑΚΡΙΒΟΠΟΥΛΟΥ Δ. Ν. Δικηγόρος, Ειδική Επιστήμονας ΔΠΘ, Μεταδιδακτορική Υπότροφος ΙΚΥ Ι. Στην επιστήμη του Συνταγματικού Δικαίου δυο είναι οι βασικές κατηγορίες μέσα από τις οποίες επιχειρείται η υπέρβαση της θετικιστικής ανάγνωσης του συνταγματικού κειμένου: το ουσιαστικό και το πραγματικό Σύνταγμα. Το πρώτο, αν και κατηγορία νομική, υπερβαίνει το στενό ορίζοντα του τύπου και της μορφής του Συντάγματος, διανοίγοντας το ρυθμιστικό του πεδίο στο σύνολο των κανόνων της κοινωνικής συμβίωσης. Το δεύτερο, το πραγματικό Σύνταγμα είναι εκείνο που διαμορφώνεται από τη συνάντηση των συνταγματικών κανόνων με την πράξη, τη νομοθετική, τη διοικητική και την ερμηνευτική πρακτική της θεωρίας, της πολιτικής εξουσίας και του λαού 1. Το βιβλίο του καθηγητή Ν. Κ. Αλιβιζάτου, Το Σύνταγμα και οι Εχθροί του στη Νεοελληνική Ιστορία ( ), γίνεται η αφορμή για την εισαγωγή μιας τρίτης μεθοδολογικής και ερμηνευτικής κατηγορίας προσέγγισης 1 Βλ. Α. ΜΑΝΙΤΑΚΗΣ, Ελληνικό Συνταγματικό Δίκαιο Θεμελιώδεις Έννοιες: Τόμος Ι, Σάκκουλας, Αθήνα/Θεσσαλονίκη 2004, σ. 122 επ. και 55 επ. αντίστοιχα.

2 206 του Συνταγματικού κειμένου. Αυτής του ζωντανού Συντάγματος 2. Ο συγγραφέας, υιοθετώντας μια σύνθετη οπτική, πολιτική, κοινωνική και ιστορική, παράγει μια νέα μέθοδο ερμηνείας του Συνταγματικού κειμένου. Στο πλαίσιο αυτό, αντιλαμβάνεται το Σύνταγμα, το σημερινό ή και τα προγενέστερα όχι μονάχα ως αυτοτελή κείμενα, όπως συνηθίζεται στην πράξη, αλλά ως ένα κανονιστικό συνεχές 3, όπου η αναζήτηση στο παρελθόν είναι δυνατό να δώσει χρήσιμες απαντήσεις για το σήμερα. Τι κάνει ένα ζωντανό Σύνταγμα να διαφέρει από το ουσιαστικό και το πραγματικό Σύνταγμα; Καταρχάς, το ότι επιβάλλει την αναζήτηση ερμηνευτικών για το γραπτό συνταγματικό κείμενο επιχειρημάτων, όχι μόνο στις δικαιϊκές, αλλά στο σύνολο των πηγών που μπορούν να συνεισφέρουν στην ερμηνεία του, ό- ποια και αν είναι η προέλευσή τους 4. Κατά δεύτερον, στο ότι επιχειρεί τη γεφύρωση μεταξύ πραγματικού και συνταγματικού ισχύοντος, όχι μόνο μέσα από την αναγωγή στην πρακτική των οργάνων του κράτους, αλλά και μέσα από τη διείσδυση στο υπόβαθρο και τα κίνητρα που την έχουν διαμορφώσει. Τέλος, στο ότι αναλύει το Σύνταγμα ως υποκείμενο και όχι 2 Πρόκειται για μια κατηγορία της αμερικανικής συνταγματικής θεωρίας, η οποία δεν είχε μέχρι τώρα εισαχθεί στην ελληνική θεωρία. Στο πλαίσιο της, η συνταγματική ερμηνεία εστιάζει στο δυναμικό εξελισσόμενο χαρακτήρα του συνταγματικού κειμένου, με βασικό άξονα της ερμηνείας των θεμελιωδών συνταγματικών αρχών, την ιστορική, κοινωνική και πολιτική πρακτική εφαρμογή των θεσμών. Βλ. την πρώτη εμφάνιση του όρου από τον H. L. MCBAIN, The Living Constitution, Workers Education Bureau Press, New York 1927 και τη σύγχρονη εφαρμογή του από τον D. A. STRAUSS, The Living Constitution: Inalienable Rights, Oxford University Press, New York Είναι χαρακτηριστική και γλαφυρή η μεταφορική αναφορά του συγγραφέα στο Μυθιστόρημα των Τεσσάρων (δημοσιεύθηκε σε οχτώ συνέχειες στην εφημερίδα Α- κρόπολις το 1958 από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της γενιάς του 30: Η. Βενέζη, Μ. Καραγάτση, Σ. Μυριβήλη και Α. Τερζάκη). Πραγματικά σε μεγάλο βαθμό α- ποδίδει το διπλό εγχείρημα του. Πρώτον, το Σύνταγμα ως συνεχές, ως διαχρονικό κείμενο το οποίο ερμηνεύεται και παραδίδεται από γενιά σε γενιά. Δεύτερον, το Σύνταγμα ως αφήγηση. 4 Το βιβλίο είναι πέρα από οτιδήποτε άλλο μια εντυπωσιακή κιβωτός στην οποία σώζονται και μεταφέρονται συνολικά 103 τεκμήρια (συμπεριλαμβανομένου και του εξωφύλλου πολιτικής γελοιογραφίας), τα οποία μεταφέρουν τον αναγνώστη στο αυθεντικό πνεύμα της εποχής. Μεταξύ τους περιλαμβάνονται αποσπάσματα από το φύλλο της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως, αποσπάσματα αλλοδαπών Συνταγμάτων, δικαστικές αποφάσεις ελληνικών και αλλοδαπών ανωτάτων δικαστηρίων, διαγγέλματα, επιστολές κ.α. με σχόλια του συγγραφέα.

3 207 μόνον ως αντικείμενο, ως εργαλείο της πολιτικής 5, αλλά και ως υποκείμενο της συνταγματικής ερμηνείας. Όχι με μια έννοια υπερβατική και μεταφυσική 6, αλλά με την ιδιότητα του κειμένου, το οποίο έχει ενσωματώσει σε τέτοιο βαθμό τις κοινές αξίες μιας κοινωνίας, ώστε να έχει τη νομιμοποίηση και τη δυναμική να αυτό-προφυλαχθεί 7, ή ακόμη και να παράγει «έννομες συνέπειες, τις οποίες οι συντάκτες και εμπνευστές του δεν είχαν λογαριάσει» 8. ΙΙ. Η ευρηματικότητα του βιβλίου, ωστόσο, δεν εξαντλείται αποκλειστικά στην προσέγγιση του ζωντανού Συντάγματος. Οφείλεται στο συγχρονισμό της διαχρονικής ανάλυσης του ελληνικού συνταγματισμού τον οποίο επιχειρεί ο συγγραφέας, με την επιρροή που άσκησαν από τις απαρχές ως την ωρίμανσή του τα μεγάλα ρεύματα του αμερικανικού και ευρωπαϊκού συνταγματισμού 9. Οφείλεται, κυρίως, στα ερωτήματα που θέτει ο συγγραφέας ως κεντρικό άξονα του βιβλίου, υπερβαίνοντας το πλαίσιο της προγενέστερης έρευνάς του 10 και ταυτόχρονα αποκαλύπτοντας μια δεύτερη, κατά τη χαρακτηριστική έκφραση του, «κρυμμένη» 11, ιστορία των συνταγματικών θεσμών. Έτσι, είναι ένα ερώτημα γιατί τα περισσότερα (έξι) από τα συνολικά δεκατρία ελληνικά Συντάγματα έμειναν στα χαρτιά 12 ; Πώς εξηγείται η πρώιμη κατοχύρωση της αρχής της καθολικότητας της ψήφου ήδη από το 19 ο αιώνα στην Ελλάδα, την ίδια στιγμή που στις περισσότερες ευ- 5 Βλ. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ, ό.π., σ Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ. 27, «Τα Συντάγματα, οι πολιτικοί θεσμοί και το δίκαιο αντιμετωπίζονται μεν ως αντανάκλαση των οικονομικών και των πολιτικών δομών της νεοελληνικής κοινωνίας αλλά ταυτόχρονα δεν παραβλέπεται ότι αναπτύσσουν τη δική τους δυναμική. Επιδρούν, δηλαδή και αυτά κατά περιόδους μάλιστα με καίριο τρόπο στη διαμόρφωση και εξέλιξη τούτων των δομών». 8 Βλ. ibid, σελ Πρόκειται για το Συγκριτικό Περίπλου Ι, ΙΙ, ΙΙΙ, βλ. ibid, σ. 180, 444 και 595 αντίστοιχα. 10 Βλ. τα κλασικά, Ν. Κ. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ, Εισαγωγή στην Ελληνική Συνταγματική Ιστορία ( ), Τόμος Ι, Αντ. Σάκκουλας, Αθήνα-Κομοτηνή Επίσης, Ν. Κ. ΑΛΙ- ΒΙΖΑΤΟΣ, Οι πολιτικοί θεσμοί σε κρίση ( ). Όψεις της ελληνικής εμπειρίας, (προλ. Α. Μάνεσης/μετ. Β. Σταυροπούλου), Θεμέλιο, Αθήνα Βλ. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ, Το Σύνταγμα και οι Εχθροί του, ό.π., σ Βλ. ibid, σ. 6, όπου και αναφέρει χαρακτηριστικά ο συγγραφέας ότι, «Η χώρα με τα περισσότερα Συντάγματα στη νεότερη ιστορία είναι η Γαλλία (17 συνολικά από το 1789). Ακολουθεί η Ελλάδα με 13. Τον συνταγματικό αυτό πληθωρισμό εξηγεί ίσως το ότι τα περισσότερα από τα Συντάγματα αυτά ίσχυσαν μόνο στα χαρτιά».

4 208 ρωπαϊκές τάξεις ίσχυε η τιμηματική ψήφος; 13 Γιατί αυτό το εντυπωσιακό κεφάλαιο για την προστασία της δημοκρατίας και των δικαιωμάτων δεν εκταμιεύθηκε στη σύγχρονη Ελλάδα, με κατεύθυνση την ενσωμάτωση των μεταναστών; 14 Πώς εξηγείται η αντοχή του εθνικού διχασμού και του εμφυλίου στο χρόνο, η βαθιά κρίση του μεσοπολέμου παρά την απουσία ταξικών κοινωνικών συγκρούσεων και γιατί η Ελλάδα μετά από 35 χρόνια λειτουργίας των κοινοβουλευτικών θεσμών βρέθηκε στη δίνη της κρίσης του μνημονίου; 15 Στα ξεχωριστά αυτά ερωτήματα και σε πολλά άλλα απαντά το Σύνταγμα και οι εχθροί του στη νεοελληνική ιστορία. Ποιοι όμως είναι οι εχθροί του Συντάγματος; Η έννοια των εχθρών στο βιβλίο είναι διπλή. Έτσι, ο συγγραφέας εξετάζει τους εξωτερικούς εχθρούς που κατασκευάζει το πολιτικό σύστημα στις «γκρίζες ζώνες» του, όταν δηλαδή συνυπάρχει με παρασιτικές αντιδημοκρατικές πρακτικές. Οι εχθροί στις περιπτώσεις αυτές είναι εξωτερικοί, στο βαθμό που απειλούν το πολιτικό σύστημα ακριβώς διότι θεωρείται ότι δεν ανήκουν οργανικά και θεσμικά σε αυτό. Πρόκειται για τον «άλλο», τον πολιτικό αντίπαλο, τον «ξένο», τον «ετερόχθονα» και τον θρησκευτικά διαφορετικό 16. Οι κύριοι, όμως, ε- χθροί που το Σύνταγμα αντιμετωπίζει είναι οι εσωτερικοί. Στη λογική του συγγραφέα, οι εχθροί αυτοί είναι τόσο πρόσωπα, όσο κυρίως πρακτικές. Έτσι, ο μονάρχης, οι βασιλείς, οι προεστοί και οι δικτάτορες παρά τις συνήθεις δηλώσεις πίστης στο Σύνταγμα, σε αρκετές περιπτώσεις δεν δίστασαν να το παραβιάσουν στην ελληνική ιστορία. Ο μεγαλύτερος όμως ε- χθρός του Συντάγματος είναι η γενικευμένη πολιτική πρακτική επίκλησης και θυσίας των συνταγματικών αξιών στο βωμό της μικροπολιτικής, που παρατηρείται ιδίως στις μέρες μας από το σύνολο του πολιτικού κόσμου 17. To βιβλίο διαιρείται σε τρία μέρη με κριτήριο τη μορφή που λαμβάνει η πραγματική εφαρμογή του Συντάγματος στη λειτουργία των θεσμών. Το καθένα ολοκληρώνεται με έναν Συγκριτικό Συνταγματικό Περίπλου, μέσω του οποίου ο συγγραφέας εντάσσει και συγκρίνει τον ελληνικό με τον ευ- 13 Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ. 21, όπου ο συγγραφέας αναφέρει, «από τους προεστούς ως τη μεγάλη εκείνη σχολή των πολιτικών μας, που δεν διστάζουν από παλιά να παραβιάσουν το Σύνταγμα για μικροκομματικό όφελος ή να το φορτώσουν με διατάξεις αντικειμενικά ανεφάρμοστες για να ξεγελάσουν τον κόσμο και ενδεχομένως τη συνείδησή τους...».

5 209 ρωπαϊκό και αμερικανικό συνταγματισμό. Η πρώτη περίοδος είναι αυτή που ο συγγραφέας χαρακτηρίζει Εποχή της ανόδου. Η περίοδος αυτή, που έχει τις ουσιαστικές απαρχές της στην επανάσταση του 21, χαρακτηρίζεται παρά τις ατέλειες των Συνταγμάτων της, τις αυταρχικές πρακτικές, την οικονομική ένδεια και τις ξενικές επιρροές, από μια σταδιακή εμπέδωση του κοινοβουλευτισμού και του κράτους δικαίου 18. Η ανοδική αυτή πορεία σημαδεύεται από σταθμούς, όπως η επανάσταση της 3 ης Σεπτεμβρίου 1843, ο εκλογικός νόμος του 1844, το Σύνταγμα του 1864, η καθιέρωση της αρχής της δεδηλωμένης το 1875, η εξέγερση στο Γουδί το 1909 και η αναθεώρηση του Η δεύτερη περίοδος είναι η Εποχή των κρίσεων. Καταλαμβάνει συνολικά έξι δεκαετίες από το ξέσπασμα του Εθνικού Διχασμού το 1915 έως τη μεταπολίτευση, με κύρια χαρακτηριστικά τον εμφύλιο, καθώς και τα ρήγματα που επέφεραν στους θεσμούς οι δικτατορίες του 36 και 67. Η τρίτη, η Εποχή της όψιμης εξομάλυνσης, είναι η περίοδος που διανύουμε σήμερα, η οποία και χαρακτηρίζεται από τον εκδημοκρατισμό των θεσμών και τη χειραφέτηση της πολιτικής σκηνής από το στέμμα και το στρατό, ενώ σήμανε το τέλος των συγκρούσεων που ο Εθνικός Διχασμός και ο Εμφύλιος είχαν δημιουργήσει 20. ΙΙΙ. Η Εποχή της Ανόδου ( ) 21 ταυτίζεται κατά το συγγραφέα με τις απαρχές και τη σταδιακή, ανοδική εξέλιξη του ελληνικού συνταγματισμού. Κατά το συγγραφέα, το θερμοκήπιο της επανάστασης του 21, που υπήρξε και συνταγματική επανάσταση αν κρίνει κανείς από τα πολυάριθμα Συντάγματα τα οποία υιοθετήθηκαν στη διάρκειά της, εντοπίζεται στον 18 Όπου ο συγγραφέας παρατηρεί χαρακτηριστικά ότι, «δεν είναι τυχαίο ότι στην έκδοση του 1914 του Εγχειριδίου του, ο έγκριτος Γάλλος δημοσιολόγος Α. Esmein, α- νέφερε ότι πέραν της Γαλλίας, σε δύο μόνον χώρες, την Ελλάδα και την Ελβετία, η καθολική ψήφος εφαρμόζεται απαρεγκλίτως» [ibid, σ. 25]. 19 Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ. 26, όπου και αναφέρει, «Καταρρέοντας, οι συνταγματάρχες συμπαρέσυραν εκτός από τις ψυχώσεις και την ιδεολογία που τους είχε εκθρέψει, και τα θεσμικά υπολείμματα του Εθνικού Διχασμού και ιδίως του Εμφυλίου». 21 Πρόκειται για το πρώτο μέρος του βιβλίου (σελ ), το οποίο αποτελείται συνολικά από πέντε κεφάλαια, στα οποία ο συγγραφέας εξετάζει τις απαρχές του ελληνικού συνταγματισμού στο νεοελληνικό διαφωτισμό του τέλους του 18 ου και των αρχών του 19 ου αιώνα, την οθωνική περίοδο, το Σύνταγμα του 1964 και τη συνακόλουθη εδραίωση του συνταγματικού κράτους μέχρι και την αναθεώρηση του Την περίοδο αυτή εντάσσει, τέλος, κριτικά στο πλαίσιο του αμερικανικού και ευρωπαϊκού κοινοβουλευτικού συνταγματισμού.

6 210 ελληνικό Διαφωτισμό. Στο πλαίσιο αυτό, τα επιτεύγματα της αμερικανικής και γαλλικής επανάστασης υιοθετούνται ως θεμελιακά του προτάγματα. Ελευθερία, ισότητα, εθνική κυριαρχία είναι οι ιδέες που απηχούνται στο έργο του Κοραή, του Κανταρτζή, στη Χάρτα του Ρήγα (1797), στην ίδρυση της Φιλικής Εταιρίας (1814), σε κάποιες φιλελεύθερες ρυθμίσεις των Επτανησιακών Συνταγμάτων (1800, 1803 και 1817) 22, αλλά και στα πρόδρομα τοπικά Συντάγματα 23. Η σημαντικότερη όμως έκφραση αυτής της προεργασίας είναι ο έντονα επαναστατικός συνταγματισμός που μεταβάλλει την επαναστατημένη Ελλάδα σε εργαστήρι φιλελεύθερων ιδεών και θεσμών 24. Έτσι, το Σύνταγμα της Επιδαύρου (1822) κυοφορεί την προστασία της αρχής της ισότητας, η οποία διαποτίζει τα μετέπειτα Συντάγματα στο σύνολό τους. Το Σύνταγμα του Άστρους (1823), προϊόν της σύγκρουσης προεστών και στρατιωτικών, «αυτοχθόνων» και «ετεροχθόνων» πληρεξουσίων, καθιερώνει τον αυστηρό χαρακτήρα του Συντάγματος και μειώνει το όριο της εκλόγιμης ηλικίας στα 25 έτη 25. Τέλος, το Σύνταγμα της Τροιζήνας (1827), ανεφάρμοστο λόγω του συνταγματικού πραξικοπήματος 26 του Καποδίστρια, εισάγει ένα οιονεί προεδρικό σύστημα, με θεσμικά αντίβαρα στην εκτελεστική εξουσία (checks and balances). Η παρακαταθήκη αυτού του επαναστατικού συνταγματισμού κατά το συγγραφέα υπήρξε πολλαπλή, παρά το γεγονός ότι τα Συντάγματά αυτά εξ αιτίας του σκληρού πολέμου παρέμειναν ανεφάρμοστα. Η δημοκρατία, ο φιλελευθερισμός και ένας έντονα πολυαρχικός 22 Βλ. ibid, σ. 34, 37, Βλ. τον Οργανισμό Γερουσίας Δυτικής Χέρσου Ελλάδος (1821), τη Νομική Διάταξη της Ανατολικής Χέρσου Ελλάδος (1821) και τον Οργανισμό Πελοποννησιακής Γερουσίας (1821), τα οποία αποτέλεσαν έργο των συνελεύσεων των προκρίτων και καταργήθηκαν από τη Συνέλευση του Άστρους του Βλ. ibid, σ. 40, Όπως χαρακτηριστικά επισημαίνει ο συγγραφέας, ibid, σ Βλ. ibid, σ. 49, «Επρόκειτο βεβαίως για πραξικόπημα, αφού ούτε η Βουλή ούτε πολύ λιγότεροο κυβερνήτης είχαν, σύμφωνα με το Σύνταγμα του 1827, το δικαίωμα να αναστείλουν την ισχύ του τελευταίου». Βλ. ibid, σ. 56. Επίσης, βλ. ibid, σ. 57 το σχόλιο του συγγραφέα, «Για την αποτίμηση του έργου του Καποδίστρια οι ιστορικοί εξακολουθούν να διχάζονται: Ενώ οι πάντες συνομολογούν ότι η συμβολή του στην οργάνωση της χώρας και την αναγνώριση των συνόρων της ήταν κεφαλαιώδης, αρκετοί αμφισβητούν τα μέσα που χρησιμοποίησε».

7 211 χαρακτήρας οργάνωσης του πολιτικού συστήματος υπήρξαν τα κεντρικά γνωρίσματά τους 27. Προχωρώντας στην οθωνική περίοδο ( απόλυτη και περιορισμένη μοναρχία), ο συγγραφέας συγκρούεται με την άποψη του Σβώλου ότι η μοναρχία ήταν θεσμός ασυμφιλίωτος με τα ιδεολογικά προτάγματα του Όπως χαρακτηριστικά επισημαίνει, «όσο βέβαιο είναι ότι, χωρίς την υποστήριξη των ξένων, η βασιλεία δεν θα μπορούσε να επιβληθεί άλλο τόσο σίγουρο είναι ότι και τα δημοκρατικά Συντάγματα του αγώνα είχαν χρεοκοπήσει. Με αποτέλεσμα να εμπεδωθεί σε πλατύτερα στρώματα ότι ήταν προτιμότερο ο αρχηγός του κράτους να είναι κληρονομικός και να αναζητηθεί εκτός Ελλάδος» 29. Ωστόσο, στη διάρκεια της απόλυτης και αυταρχικής οθωνικής μοναρχίας επισημαίνεται μια σταδιακή επέκταση του δικαιώματος ψήφου στις εκλογές των δήμων, στις οποίες επιτρέπεται η συμμετοχή των «μάλλον φορολογούμενων» δημοτών 30. Πρόκειται για κεκτημένο, που επεκτείνεται μετά την παραχώρηση του Συντάγματος του 1844, του οποίου φορέας της συντακτικής εξουσίας υπήρξε ο ίδιος ο μονάρχης, οπότε και με τον εκλογικό νόμο κατοχυρώνεται η καθολική, σεξιστική ψήφος 31. Στη βάση αυτής της παρακαταθήκης διενεργείται και το πρώτο «ανεφάρμοστο» δημοψήφισμα μετά την κατάλυση της δυναστείας του Όθωνα (1862), στο οποίο συμμετείχαν εκλογείς που είχαν συμπληρώσει τα 20 χρόνια και υπέδειξε τελικά τον πρίγκιπα Αλφρέδο για τον ελληνικό θρόνο 32. Με το Σύνταγμα του 1864 και την παράλληλη είσοδο του δανού Βασιλιά Γεώργιου Α στην πολιτική σκηνή, το νεοσύστατο ελληνικό κράτος φαίνεται να περνά σε μια ανοδική, αν και όχι ανέφελη για τους πολιτικούς θε- 27 Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ Πρόκειται για κεκτημένο εντυπωσιακό, κατά τον συγγραφέα, σε σύγκριση με τα υπόλοιπα ευρωπαϊκά κράτη, όπου εφαρμόζονταν, το διάστημα αυτό, η τιμηματική ψήφος. Βάση για την πρωτοπόρα αυτή εγγύηση αποτέλεσε, όπως επισημαίνεται, η α- πουσία εργατικής τάξης και ταξικών διαφορών στην αγροτική ελληνική κοινωνία. Έ- τσι, για την άσκηση δικαιώματος ψήφου απαιτούνταν μόνο η συμπλήρωση του 25 ου έτους και η κατοχή είτε ιδιοκτησίας, είτε περιουσίας. Σε αυτό το κεκτημένο ο συγγραφέας αποδίδει και το βραχύ τελικά βίο της συνταγματικής μοναρχίας στην Ελλάδα. Βλ. ibid, σ. 92, Βλ. ibid, σ. 111.

8 212 σμούς, περίοδο. Στο επίκεντρο της τίθεται το Σύνταγμα του 1864 το οποίο υπήρξε προϊόν μιας φιλελεύθερης και δημοκρατικής εθνοσυνέλευσης, επιβεβαιώνοντας το πέρασμα από τη μοναρχική στη δημοκρατική αρχή, τη λαϊκή κυριαρχία 33. Το διάστημα από την έλευση του Γεωργίου Α και μέχρι το 1875, οπότε και κατοχυρώνεται η αρχή της δεδηλωμένης, χαρακτηρίζεται από συνεχείς παρεμβάσεις του στέμματος στην κοινοβουλευτική ζωή. Η μεταβολή των κυβερνήσεων είναι συχνότατη (συνολικά 18 έως το 1875), καθώς και οι εκλογικές διαδικασίες. Οι εκλογές προσλαμβάνουν το χαρακτήρα ασφαλιστικής δικλείδας για το πολίτευμα, απορροφώντας τις πολιτικές εντάσεις και διασφαλίζοντας την αποτροπή διχασμών και εμφυλίων 34. Η κατακραυγή απέναντι στους χειρισμούς του στέμματος κορυφώνεται με το άρθρο του Τρικούπη, Τίς πταίει; στην εφημερίδα Καιροί. Με μια εύστροφη υποχώρηση 35, ο Γεώργιος ο Α αναγνωρίζει με το Λόγο του Θρόνου, γραμμένο από τον Πρωθυπουργό Τρικούπη, την αρχή της δεδηλωμένης στο πολίτευμά μας. Αυτή η καθοριστική συνταγματική στιγμή συνιστά για το συγγραφέα το ξεκάθαρο σημείο της ανόδου του πολιτεύματος προς την εξυγίανση και των εκσυγχρονισμό των θεσμών 36 και την εμπέδωση των δικαιωμάτων, ιδίως της ελευθεροτυπίας 37. Στο πνεύμα αυτό αναπτύσσεται και η επιστήμη του συνταγματικού δικαίου με κορυφαίους εκπροσώπους τους Ν. Ι. Σαρίπολο, Ν. Ν. Σαρίπολο, Θ. Φλογαΐτη, Δ. Κυριακού, Ι. Αραβαντινό και Ν. Παππαδούκα, 38 ενώ καθιερώνεται ο έλεγχος της συνταγματικότητας των νόμων στην Ελλάδα με την απόφαση 18/1871 του Αρείου Πάγου 39. Στον αντίποδα αυτού του ανοδικού πνεύματος τελούν οι διώξεις δυο πρωτοπόρων της εποχής αυτής, του Ρόκκου Χοϊδά ( ) και του Μαρίνου Αντύπα ( ) Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ Την πολιτική δεξιοτεχνία του Γεωργίου Α ο συγγραφέας επισημαίνει χαρακτηριστικά. Βλ. ibid, σ Στην εφαρμογή της αποδίδει ο συγγραφέας και τις απαρχές του δικομματισμού στην Ελλάδα. Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ. 135, όπου ο συγγραφέας επισημαίνει τη συμβολή του τύπου στην α- νάπτυξη του μεγαλοϊδεατισμού. 38 Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ. 136.

9 213 Ο σύντομος ελληνικός 20 ος αιώνας, παρά τον απαισιόδοξο επίλογό του (Μικρασιατική καταστροφή, Εθνικός Διχασμός) συνιστά κατά το συγγραφέα την ακμαιότερη περίοδο της νεότερης ιστορίας. Το κίνημα στο Γουδί (1909), η άνοδος του Βενιζέλου στην κεντρική πολιτική σκηνή, ο ρόλος του στρατού ως ιθύνουσας τάξης, η οποία κατορθώνει να συμβιβάσει τον α- στικό εκσυγχρονισμό με το μεγαλοϊδεατισμό και κυρίως ο γεωγραφικός διπλασιασμός της Ελλάδας με τους Βαλκανικούς πολέμους αποτελούν μερικά από τα επιτεύγματα της εποχής 41. Σύμβολο της υποχώρησης των παλαιών δυνάμεων και του παλαιοκομματισμού που συναντά το τέλος του στις εκλογές του 1910 αλλά και του συμβιβασμού στρατού και στέμματος, συνιστά το Σύνταγμα του Η καθιέρωση της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων, ειδικού δικαστηρίου για τον έλεγχο των εκλογών, η καθιέρωση της δωρεάν στοιχειώδους εκπαίδευσης, αλλά και η επέκταση των ελευθεριών είναι η συνταγματική παρακαταθήκη της αναθεώρησης του Μελανό της σημείο, η καθιέρωση της θεσμοποιημένης αναστολής των συνταγματικών ελευθεριών, του θεσμού «κατάστασης πολιορκίας», που υφίσταται μέχρι και σήμερα στο άρθρο 48 του Συντάγματος Την Εποχή της Ανόδου σφραγίζει ο συγγραφέας με έναν συγκριτικό περίπλου των συνταγματικών εξελίξεων της περιόδου αυτής στην Ελλάδα. Κεντρικό του συμπέρασμα ότι η αναγνώριση του κοινοβουλευτισμού ήταν κοπιώδης όχι μόνο στην ελληνική, αλλά στο σύνολο των ευρωπαϊκών κρατών, όπως και αντίστοιχα η καθιέρωση της καθολικής ψηφοφορίας ανά τον κόσμο. Σταθμοί του, όσον αφορά το Ηνωμένο Βασίλειο, είναι ο άγραφος συνταγματισμός, η διαμόρφωση των συνθηκών του πολιτεύματος, η εμπιστοσύνη στο δικαστικό σύστημα, η ιδιαίτερη υφή του κοινοδικαίου και η διαμόρφωση του κοινοβουλευτισμού και των θεσμών του (Cabinet, impeachment). Στις Η.Π.Α., υπόδειγμα που αναμφίβολα τον γοητεύει 44, επικεντρώνεται στα συστατικά του πιο πρωτότυπου και αρχαιότερου Συντάγματος στον κόσμο, όπως το χαρακτηρίζει. Παράλληλα, επισημαίνει τη μοναδική σημασία του συστήματος των θεσμικών αντιβάρων 41 Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ Στην αναθεώρηση αυτή, που συνολικά τροποποίησε ή συμπλήρωσε 54 από τα 110 άρθρα του Συντάγματος, ο συγγραφέας παρατηρεί την επιβεβαίωση πολλών πολιτικών θέσεων του Τρικούπη, επισημαίνοντας την πολιτική συνέχεια του στο έργο του Βενιζέλου. 44 Πράγματι, ο συγγραφέας απογοητευμένος αναφέρει ότι το αμερικανικό πολίτευμα δεν βρήκε μιμητές στην Ευρώπη. Βλ. ibid, σ. 192.

10 214 (checks and balances) που εμπνέει διαχρονικά τη λειτουργία του αμερικανικού πολιτεύματος 45, ενώ αναλύει διεξοδικά την καθιέρωση και σημασία του αμερικανικού συστήματος ελέγχου συνταγματικότητας των νόμων, όπως καθιερώνεται με την περίφημη Marbury versus Madison (1803). Ο περίπλους κλείνει με την ανάλυση της διαμόρφωσης του ορλεανισμού, του γαλλικού συστήματος διπλής εξάρτησης της κυβέρνησης. IV. Η εποχή των κρίσεων ( ) 46 κατά το συγγραφέα χαρακτηρίζεται από την τομή του Εθνικού Διχασμού 47, που μετασχηματίζεται διαδοχικά στο εγκάρσιο ρήγμα του εμφυλίου και στο τραυματικό διάστημα της απριλιανής δικτατορίας ( ). Πρόκειται για μια τομή (cleavage) την οποία ο συγγραφέας παρακολουθεί ως βασική υπόθεση εργασίας σε όλο το δεύτερο μέρος του βιβλίου. Αν η αφορμή για το ξέσπασμα του Εθνικού Διχασμού, κατά την άποψή του, ήταν η επιλογή μεταξύ της ουδετερότητας (η θέση του βασιλιά Κωνσταντίνου) στη διάρκεια του Α Παγκοσμίου Πολέμου και συστράτευσης με τις δυνάμεις της Entente (η θέση του Βενιζέλου), η αιτία θα πρέπει να αναζητηθεί αλλού. Το κίνημα στο Γουδί, καθώς και η είσοδος των νέων χωρών στην ελληνική επικράτεια οδήγησαν στη σταδιακή επικράτηση της ανερχόμενης προοδευτικότερης αστικής τάξης, έναντι της παραδοσιακής ολιγαρχίας των γαιο-ιδιοκτητών 48. Στο πλαίσιο της κοινωνικής αυτής ανακατάταξης, ο εθνικός διχασμός επανατοποθέτησε με ιδιαίτερη έμφαση το συνταγματικό ερώτημα του ποιος κυβερνά. Ο μονάρχης ή ο λαός μέσω του κοινοβουλίου, της κυβέρνησης και του πρωθυπουργού; Το ερώτημα αυτό υφείρπε σε όλα τα γεγονότα τα οποία οδή- 45 Βλ. ibid, σ. 190, όπου ως θεσμικά αντίβαρα ορίζει, «τις διαδικαστικές εκείνες εγγυήσεις που, με απειλή αυστηρών κυρώσεων, επιβάλλουν όχι απλώς την ανοιχτή διαβούλευση και τη δημοσιότητα κατά τη λήψη των αποφάσεων, αλλά και το να λαμβάνεται σοβαρά υπ όψη η γνώμη της μειοψηφίας». Βλ. A. HAMILTON/J. MADISON/J. JAY, The Federalist Papers (1787). 46 Πρόκειται για το δεύτερο και μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου, το οποίο αποτελείται συνολικά από επτά κεφάλαια στα οποία ο συγγραφέας εξετάζει τον Εθνικό Διχασμό, το Σύνταγμα του 1927, την παλινόρθωση και τη δικτατορία του 1935, τον Εμφύλιο, το Σύνταγμα του 1952, τη δικτατορία του 1967 και τέλος, στο συγκριτικό του περίπλου, τη συρρίκνωση του Συντάγματος στο δύσκολο αιώνα της ενίσχυσης και επικράτησης της αυθαιρεσίας της εκτελεστικής εξουσίας. 47 Τον οποίο ο συγγραφέας εξετάζει από το ξέσπασμα, την κορύφωση και ύφεση του, σε τέσσερεις πράξεις που καλύπτουν όλο το διάστημα από το Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ. 225.

11 215 γησαν στο ξέσπασμα του Εθνικού Διχασμού, από τη δημιουργία του κινήματος της Εθνικής Άμυνας στη Θεσσαλονίκη έως το διαχωρισμό μεταξύ «κράτους των Αθηνών» και προσωρινής Κυβέρνησης της Θεσσαλονίκης 49. Οι πρώτες οδυνηρές συνέπειες του Εθνικού Διχασμού εντοπίζονται στις εκκαθαρίσεις αντιβενιζελικών δικαστικών και δημοσίων υπαλλήλων, καθώς και στη νομοθετική νομιμοποίηση του θεσμού της εκτόπισης 50. Των οδυνηρών μέτρων έπονται βέβαια οι τραγικές συνέπειες της υποχώρησης του Μικρασιατικού Μετώπου και του ξεριζώματος των πληθυσμών από τα παράλια της Μικράς Ασίας ( ), γεγονότα που συγχρονίζονται με την επικράτηση του κεμαλικού εθνικισμού στην Τουρκία και των αντιβενιζελικών δυνάμεων στην Ελλάδα 51. Το τραγικό αυτό κεφάλαιο της ελληνικής ιστορίας κλείνει με το αντιβασιλικό κίνημα του Νικόλαου Πλαστήρα, την αμφιλεγόμενη Δίκη των Έξι και την ανταλλαγή ελλήνων προσφύγων. Η μικρασιατική καταστροφή από πολλές απόψεις καθορίζει τη φυσιογνωμία του ελληνικού μεσοπολέμου. Η προσπάθεια κοινωνικής απορρόφησης των εξαθλιωμένων μικρασιατικών πληθυσμών, το ιδεολογικό κενό που αφήνει η εγκατάλειψη της Μεγάλης Ιδέας, οι πρώτες προσπάθειες ε- κβιομηχάνισης και μετασχηματισμού της οικονομίας, η διατήρηση των παθών του Εθνικού Διχασμού συνιστούν το εθνικό πλαίσιο μιας περιόδου που χαρακτηρίζεται από το σταδιακό εκφασισμό της Ευρώπης (Ιταλία, Γερμανία, Ουγγαρία, Πολωνία, Ισπανία, Πορτογαλία). Εν τω μεταξύ, ο Νικόλαος Πλαστήρας παραδίδει την εξουσία της αντιβασιλικής Επαναστάσεως και το 1924 η Δ Εν Αθήναις Συνέλευση εγκρίνει Ψήφισμα διεξαγωγής δημοψηφίσματος, με το οποίο το 69, 95 % του λαού τάχθηκε υπέρ της αβασίλευτης Δημοκρατίας. Στο πλαίσιο αυτό, έχουμε την εισαγωγή του θνησιγενούς Συντάγματος 1925/26, με το οποίο προβλέφθηκε το αξίωμα του Προέδρου της Δημοκρατίας και σύστημα δικαμεραλισμού (διπλό νομοθετικό σώμα, 49 Βλ. ibid, σ Βλ. τους Ν. 755/1917, 1013/1917, 1227/1918, ibid, σ Βλ. τη χαρακτηριστική επισήμανση του συγγραφέα, ο οποίος επισημαίνει ότι «Το ερώτημα πώς, μετά το θρίαμβο του Ελ. Βενιζέλου, τη Συνθήκη των Σεβρών και την πραγματοποίηση της Ελλάδος των πέντε θαλασσών και των δυο ηπείρων, ο ελληνικός λαός μπόρεσε να αποδοκιμάσει τόσο καθαρά τους φιλελεύθερους, εξακολουθεί να διχάζει Ανεξάρτητα πάντως από τους λόγους που τον ώθησαν να ψηφίσει όπως ψήφισε, ο ελληνικός λαός διέψευσε με την ετυμηγορία του όλες τις σχετικές προβλέψεις, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για την τρίτη και δραματικότερη πράξη του Εθνικού Διχασμού». Βλ. ibid, σ

12 216 Βουλή και Γερουσία). Η περίοδος αυτή σημαδεύεται από τις εσωτερικές διενέξεις των βενιζελικών και από την εγκατάσταση με τις ευλογίες της Ε- θνοσυνέλευσης, της σύντομης αυταρχικής δικτατορίας του στρατηγού Παγκάλου 52. Η ανατροπή του δικτάτορα οδηγεί στην υιοθέτηση του Συντάγματος του 1927, το οποίο διατηρεί τη δομή του Συντάγματος 1925/26, ενώ περιλαμβάνει ρητή καθιέρωση του κοινοβουλευτικού πολιτεύματος και καθιέρωση του προαιρετικού συνταγματικού δημοψηφίσματος. Οι μεγάλες θετικές καινοτομίες του, κατά το Ν. Κ. Αλιβιζάτο, έγκεινται στην εισαγωγή κοινωνικών δικαιωμάτων για πρώτη φορά στο συνταγματικό κείμενο και στο μετασχηματισμό του Συμβουλίου της Επικρατείας από σώμα επεξεργασίας των νόμων σε ανώτατο διοικητικό δικαστήριο κατά τα γαλλικά πρότυπα του Conseil d Etat. Το μελανότερο του σημείο έγκειται στη νόθευση των ατομικών ελευθεριών, μέσα από τη διατήρηση σε μόνιμη βάση νομοθετημάτων για την «εκτόπιση» και το «ιδιώνυμο», καθιερώνοντας στην ελληνική έννομη τάξη τις πολιτικές-ιδεολογικές διώξεις, οι οποίες στη συνέχεια θα κορυφωθούν έναντι της «κομμουνιστικής απειλής» 53. Κατά την άποψη του συγγραφέα, η παλινόρθωση της μοναρχίας με το στρατιωτικό πραξικόπημα του Κονδύλη το 1935 και η επιβολή της δικτατορίας από το βασιλιά και τον Ιωάννη Μεταξά με τις ευλογίες της Εθνοσυνέλευσης, σχεδόν ένα χρόνο μετά, αποτελούν τις αντανακλάσεις των συνεπειών του Εθνικού Διχασμού στη δεκαετία του Το πλαίσιο της σκοτεινής αυτής περιόδου χαρακτηρίζεται από τη μονοκομματική διαμόρφωση της δημόσιας διοίκησης μέσα από την οριστική απομάκρυνση των βενιζελικών, το μετασχηματισμό των ενόπλων δυνάμεων που άρχισαν να αποκτούν μια αυτόνομη παρουσία στις πολιτικές εξελίξεις, τη σταδιακή γέννηση του παρασυντάγματος, μέσα από την υιοθέτηση ενός corpus πράξεων που διέθεταν ίση με το Σύνταγμα τυπική ισχύ, καθώς και τη δυνατότητα αναστολής της απόλαυσης των ατομικών ελευθεριών από την εκτελεστική εξουσία Βλ. ibid, σ Βλ. τη χαρακτηριστική διαπίστωση του συγγραφέα ότι, «Το ενδιαφέρον με το ιδιώνυμο είναι ότι υιοθετήθηκε με πρωτοβουλία της κυβέρνησης Βενιζέλου, σε μια εποχή όπου, κατά τα λεγόμενα του ίδιου του αρχηγού του Κόμματος των Φιλελευθέρων, δεν υπήρχε στην Ελλάδα κομμουνιστική «απειλή». Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ

13 217 Κεντρικά γνωρίσματα της μεταξικής δικτατορίας την περίοδο αυτή είναι η αποδοχή του πρωταρχικού ρόλου του στέμματος, η έμφαση στην προσωπικότητα του δικτάτορα και η ανάδειξη μιας νέας έννοιας του έθνους ως πηγής των εξουσιών (με έμφαση στο ποιόν της εθνικής θέλησης), η προσπάθεια μεταφύτευσης στην Ελλάδα της θεωρίας του ολοκληρωτικού κράτους και η πλήρης κατάλυση των ελευθεριών (εκτοπισμοί, δηλώσεις μετανοίας, πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων) 56. Όπως όμως χαρακτηριστικά παρατηρεί ο συγγραφέας, ο δικτάτορας Ιωάννης Μεταξάς 57 δεν πέτυχε τον εκφασισμό της ελληνικής κοινωνίας, το καθεστώς του δεν απέκτησε τη μαζική αποδοχή (παρά τη ίδρυση της ΕΟΝ) των αντίστοιχων γερμανικών και ιταλικών καθεστώτων γεγονός που σημαίνει ότι, «με αυστηρά επιστημονικά/κοινωνιολογικά κριτήρια, θα ήταν λάθος η 4 η Αυγούστου να χαρακτηρισθεί ως φασιστικό καθεστώς» 58. Η απελευθέρωση από την τριπλή κατοχή (γερμανική, ιταλική και βουλγαρική) βρίσκει την Ελλάδα αντιμέτωπη με νέες προκλήσεις. Την περίοδο αυτή σηματοδοτούν από τη μια, όπως επισημαίνει ο συγγραφέας, η ανάταση που δημιουργεί η δημιουργία ενός ρωμαλέου λαϊκού κινήματος Εθνικής Αντίστασης και από την άλλη το πλαίσιο μιας αντικομουνιστικήςψυχροπολεμικής ισορροπίας μεταξύ των ΗΠΑ και της Σοβιετικής Ένωσης. Οι διεκδικητές της εξουσίας για τη συνέχεια του ελληνικού κράτους από την κατάκτηση του Άξονα (1941) και μετά υπήρξαν τρεις: οι κυβερνήσεις των δωσιλόγων στην κατεχόμενη Ελλάδα, οι εξόριστες βασιλικές κυβερνήσεις και οι δυνάμεις της Εθνικής Αντίστασης στις μη κατεχόμενες περιοχές της χώρας 59. Με το τέλος του πολέμου, το μεγάλο πρόβλημα εντοπίζονταν στον τρόπο που οι εμπλεκόμενες δυνάμεις θα επιτύγχαναν μια συμφωνία αποκατάστασης και επιστροφής στη συνταγματική νομιμότητα. Αγκάθια αποτελούσαν το ζήτημα της επιλογής του πολιτεύματος, της επιστροφής του βασιλιά, ενώ τα Δεκεμβριανά και η μη εφαρμογή της συμφωνίας της 56 Βλ. ibid, σ Για τον οποίο χαρακτηριστικά παρατηρεί ο συγγραφέας ότι, «το όχι της 28 ης Οκτωβρίου 1940 εξασφάλισε στον Ιω. Μεταξά μια σχετική υστεροφημία». 58 Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ. 326, όπου ο συγγραφέας αναφέρεται στο ΕΑΜ, τον ΕΛΑΣ και στις προσπάθειές τους να οργανώσουν πολιτικά, πολιτιστικά και διοικητικά τις απελευθερωμένες περιοχές. Είναι χαρακτηριστική η αναφορά του στον Αλέξανδρο Σβώλο, «Με επικεφαλής το σοσιαλιστή Αλ. Σβώλο, καθηγητή του Συνταγματικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, η ΠΕΕΑ εξέδιδε πράξεις και αποφάσεις στην ελεύθερη Ελλάδα».

14 218 Βάρκιζας υπονόμευσαν τελικά κάθε προσπάθεια εθνικής συμφιλίωσης, ο- δηγώντας σε έναν καταστροφικό εμφύλιο, ο οποίος ουσιαστικά παρατείνει τον πόλεμο έως το Με τις εξελίξεις αυτές, η χώρα εισέρχεται σε μια νέα σκοτεινή περίοδο η οποία χαρακτηρίζεται από τον αυταρχισμό της ε- κτελεστικής εξουσίας, τη βαθμιαία αυτονόμηση του στρατού, την επαναφορά της εκτόπισης, την οδυνηρή λειτουργία της Μακρόνησου, τον έλεγχο των φρονημάτων, τις στερήσεις ιθαγένειας και τις δημεύσεις στους ιδεολογικά αντιφρονούντες, με αποκορύφωμα την ποινική καταστολή και απαγόρευση του ΚΚΕ 61. Το Σύνταγμα του 1952 σηματοδοτεί για το συγγραφέα την είσοδο της Ελλάδας σε μια μετεμφυλιακή δισυπόστατη και καχεκτική δημοκρατία. Η άνοδος του κράτους πρόνοιας στη δυτική Ευρώπη και η οικονομική ανάπτυξη που η ίδρυση της ΕΟΚ το 1957 σηματοδοτεί, συγχρονίζονται με μια Ελλάδα, η οποία ανοικοδομείται μέσα σε ένα κλίμα δυσπιστίας και μίσους. Εντυπωσιακή είναι για το συγγραφέα η άνοδος του κέντρου στο διάστημα αυτό ( ), αλλά και η αισθητή παρουσία του ΚΚΕ παρά την απαγόρευσή του μέσω των κομμάτων της Δημοκρατικής Παράταξης και της Ενιαίας Δημοκρατικής Αριστεράς (1950 και 1951 αντίστοιχα) 62. Σε αυτό το πλαίσιο, το νέο Σύνταγμα του 1952 είναι, κατά τη χαρακτηριστική έκφραση του Ν. Κ. Αλιβιζάτου, «ένα «δεξιό» Σύνταγμα με κεντρώες ψήφους» 63. Πρόκειται για ένα Σύνταγμα που λειτουργεί «παράλληλα» με όλα τα «παρασυνταγματικά» έκτακτα μέτρα της προηγούμενης περιόδου, υποβαθμίζει το νομοθετικό έργο της Βουλής, θεσμοθετεί την αναστολή των δικαιωμάτων και των ελευθεριών κατά την ενεργοποίηση της κατάστασης πολιορκίας, προβλέπει περιορισμούς στην ελεύθερη λειτουργία του τύπου και στην άσκηση του δημοσιογραφικού επαγγέλματος. Η μόνη κατά το συγγραφέα φωτεινή αναλαμπή της περιόδου αυτής είναι η νομοθετική καθιέρωση της 60 Βλ. ibid, σ , «Αν και επικυρώθηκε με συντακτική πράξη η Συμφωνία της Βάρκιζας δεν εφαρμόσθηκε ποτέ Με την ανοχή των κυβερνώντων, διάφορες δεξιές ένοπλες συμμορίες κατατρομοκρατούσαν τους οπαδούς της αριστεράς σε πολλές περιοχές της ελληνικής υπαίθρου (λευκή τρομοκρατία), προκαλώντας μια νέα αυθόρμητη στην αρχή φυγή προς τα βουνά. Το βέβαιο είναι ότι, αποφασίζοντας μια δεύτερη ένοπλη εξέγερση κατά του κράτους των Αθηνών, τον χειμώνα του το ΚΚΕ συνέβαλε καθοριστικά στην απαλλαγή από κάθε ευθύνη των υπαιτίων για την παραβίαση της Συμφωνίας της Βάρκιζας...». 61 Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ. 366.

15 219 ψήφου των γυναικών 64. Επρόκειτο για μια περίοδο υπαναχώρησης από τις φιλελεύθερες παρακαταθήκες του επαναστατικού ελληνικού συνταγματισμού και επικράτησης των αντιδραστικών εκείνων δυνάμεων, οι οποίες αρνούνταν τον εκσυγχρονισμό και την εξέλιξη των θεσμών. Το Σύνταγμα του 1952 επαναλάμβανε μοναρχικές ρυθμίσεις περί ανεύθυνου του βασιλιά, επιτρέποντας στον ίδιο να ερμηνεύει τις αρμοδιότητές του ακόμη και σε αντίθεση με τις υποδείξεις της υπεύθυνης κυβέρνησης 65 και να εφαρμόζει καθαρά αντισυνταγματικές πρακτικές, όπως η σύγκληση του Συμβουλίου του Στέμματος (στο οποίο συμμετείχαν και εκπρόσωποι των ενόπλων δυνάμεων) 66. Επρόκειτο για μια προφανή οπισθοδρόμηση έναντι των προγενέστερων κοινοβουλευτικών κατακτήσεων της ελληνικής συνταγματικής παράδοσης, ιδίως της αρχής της δεδηλωμένης (1875). Παράλληλα, ήταν μια περίοδος ιδιαίτερα δύσκολη και για την ανάπτυξη της ελληνικής συνταγματικής θεωρίας, κυρίως εξ αιτίας της επικράτησης, μέσω της εφαρμογής «παρασυνταγματικών» νομοθετημάτων, της θεωρίας του Carl Schmitt περί εσωτερικού εχθρού. Μέσα από την κατασκευή της περίφημης «κομμουνιστικής απειλής» κατά την περίοδο αυτή, νομιμοποιήθηκαν μια σειρά από συνταγματικές εκτροπές, επιβολή ποινικών και διοικητικών μέτρων περιστολής των δικαιωμάτων και των ελευθεριών. Στο κλίμα αυτό γράφουν και αντιστέκονται, με τη θεωρία και την ακαδημαϊκή στάση τους, τρεις μεγάλοι έλληνες δημοσιολόγοι. Ο Αλέξανδρος Σβώλος, θεωρητικός του κοινωνιολογικού θετικισμού, σοσιαλιστής, Πρωθυπουργός της κυβέρνησης του Βουνού το 1944, ο οποίος άφησε πίσω του δυστυχώς ημιτελή την κατ άρθρο ερμηνεία του Συντάγματος του 1952, την οποία εξέδωσε με το Γεώργιο Βλάχο το 1954/ , ο Αριστόβουλος Μάνεσης, με το κορυφαίο έργο του «Αι Εγγυήσεις Τηρήσεως του Συντάγματος» 68 και ο διοικητολόγος Φαίδων Βεγλερής, ο οποίος εισήγαγε στην ελληνική θεωρία 64 Βλ. ibid, σ. 370 την αναφορά στο N. 2159/1952, της δεύτερης κυβέρνησης Πλαστήρα. 65 Βλ. ibid, σ. 381 όπου ο συγγραφέας παρατηρεί ότι, «Ο διορισμός και η παύση του πρωθυπουργού ήταν μια κρίσιμη αρμοδιότητα που ο βασιλιάς ασκούσε κατά παράβαση του Συντάγματος. Τρία ήταν τα μείζονα περιστατικά που το αποδεικνύουν: o διορισμός του Κων. Καραμανλή ως πρωθυπουργού το 1955, ο εξαναγκασμός του ίδιου σε παραίτηση το 1963 και η αποπομπή του Γ. Παπανδρέου δύο χρόνια αργότερα». 66 Βλ. ibid, σ Βλ. Α. ΣΒΩΛΟΣ, Γ. Κ. ΒΛΑΧΟΣ, Το Σύνταγμα της Ελλάδος, Αθήνα, χ.ε Βλ. Α. ΜΑΝΕΣΗΣ, Αι εγγυήσεις τηρήσεως του Συντάγματος, Θεσσαλονίκη-Αθήνα, Σάκκουλας 1965.

16 220 τη διδασκαλία της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου 69. Έχοντας διανύσει το ρήγμα το οποίο εκκινεί από τον Εθνικό Διχασμό, ο συγγραφέας φτάνει στη δικτατορία της βίας των Συνταγματαρχών, μια περίοδο την ωμότητα της οποίας έναντι των δικαιωμάτων και των ελευθεριών περιγράφει καυστικά. Είναι χαρακτηριστική η εναρκτήρια φράση του, «Ως καθεστώς βίας, η δικτατορία των συνταγματαρχών θα παρουσίαζε περιορισμένο ενδιαφέρον για μιαν ιστορία των Συνταγμάτων και των θεσμών, αν η ίδια δεν είχε επιχειρήσει, από την πρώτη στιγμή, να αυτοδεσμευθεί με τους κανόνες μιας κατ επίφασιν νομιμότητας» 70. Με δυο Συντάγματα στο ενεργητικό της (1968 και 1973) και με κυρίαρχη συντακτική εξουσία το στρατό, η χούντα των συνταγματαρχών επιδίδεται σε μια πρωτοφανή για τα ελληνικά δεδομένα βίαιη καταστολή των δικαιωμάτων και ελευθερίων, επιβάλλοντας το νόμο περί κατάστασης πολιορκίας στη χώρα, προβαίνοντας σε χιλιάδες παράνομες ιδεολογικές συλλήψεις και δίκες α- ντιστασιακών, καταπνίγοντας την ελευθερία της έκφρασης 71. Μέσα στο συνταγματικό της έργο και η ίδρυση Συνταγματικού Δικαστηρίου με δικαστές διορισμένους από το καθεστώς, προορισμένους να αστυνομεύουν όχι την απόλαυση, αλλά την κατάχρηση των ελευθεριών 72. Το δεύτερο μέρος-ποταμός του βιβλίου κλείνει με έναν ακόμη συγκριτικό περίπλου. Ο συγγραφέας, με μια κριτική ματιά, σταματά σε τρεις συνταγματικούς σταθμούς οι οποίοι επικαθόρισαν τον αιώνα των δυο παγκοσμίων πολέμων, τον 20 ο αιώνα των άκρων. Πρώτα, στο Σύνταγμα της Βαϊμάρης του 1919 και στην πολιτική και κοινωνική διεργασία που το μετέβαλλε από δημοκρατικό Σύνταγμα-πρότυπο σε Σύνταγμα του φασισμού 73. Στη συνέχεια στο New Deal, το σημαντικότερο αμερικανικό constitutional moment του 20 ου αιώνα, το οποίο υπογραμμίζει ως βασικό πολιτειακό μοτίβο του 20 ου αιώνα την εξασφάλιση του προβαδίσματος της εκτελεστικής εξουσίας εν ώρα κρίσεως. Τέλος, στα περίφημα Συντάγματα της ΕΣΣΔ, 69 Βλ. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ, Το Σύνταγμα και οι Εχθροί του, ό.π., σ Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ. 461, όπου, συγκρίνοντας με την άνοδο του ιταλικού φασισμού, ο συγγραφέας υπογραμμίζει ότι, «Ακόμη πιο νομότυπη ήταν η άνοδος στην κυβέρνηση των ναζιστών στη Γερμανία, μέσω μιας αντικοινοβουλευτικής ανάγνωσης και εφαρμογής του Συντάγματος της Βαϊμάρης».

17 221 επικεντρώνοντας στην ταύτιση κόμματος και κράτους και στη λειτουργική δέσμευση των δικαιωμάτων που αναγνώριζαν, όχι υπέρ του ατόμου και του κοινωνικού συνόλου, αλλά υπέρ των εκάστοτε πολιτικών σκοπών του κομμουνιστικού καθεστώτος 74. V. To τρίτο μέρος του βιβλίου επικεντρώνεται στην Εποχή της όψιμης εξομάλυνσης 75, δηλαδή στο διάστημα από τη μεταπολίτευση του 1974 έως και την πρόσφατη οικονομική κρίση. Πρόκειται για ένα διάστημα στο ο- ποίο ο συγγραφέας καταγράφει ως οριστική την επούλωση του ρήγματος του Εθνικού Διχασμού και του Εμφυλίου. Κατά την άποψη που διατυπώνει, το πέρασμα από τη δικτατορία στη δημοκρατία, αν και φαινομενικά δεν διαθέτει τα στοιχεία της ρήξης, εντούτοις συνιστά τομή όσον αφορά την εμπέδωση της σύγχρονης συνταγματικής νομιμότητας και κοινοβουλευτικής ομαλότητας 76. Με κινητήριο μοχλό το δημοψήφισμα που επέλεξε την προεδρευόμενη έναντι της βασιλευόμενης δημοκρατίας, η χώρα εισάγεται με το Σύνταγμα του 1975 σε μια νέα εποχή, με χαρακτηριστικά τη στροφή (κυρίως μέσω του άρθρου 28 Σ- εμπνεύσεως του Δ. Ευρυγένη) προς την Ευρώπη, την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Συμβούλιο της Ευρώπης 77. Αχίλλειος πτέρνα του Συντάγματος του 1975 συνιστά το ζήτημα των «υπερεξουσιών» του Προέδρου της Δημοκρατίας, οι οποίες γεννούσαν αμφιβολίες τόσο για μια επανάληψη του προ της μεταπολίτευσης ιστορικού προτύπου ενός αρχηγού του κράτους που παρεμβαίνει στη λειτουργία του πολιτεύματος, όσο και για τις προσωπικές φιλοδοξίες του ίδιου του Κ. Καραμανλή. Κατά την άποψη του Ν. Κ. Αλιβιζάτου, επρόκειτο για ανησυχίες, που αποδείχτηκαν αβάσιμες από τον ίδιο τον πολιτικό ρεαλισμό των πρωταγωνιστών της ιστορίας, μέσα από μια συγκατοίκηση Α. Παπανδρέου και 74 Βλ. ibid, σ. 476, όπου ο συγγραφέας επισημαίνει ότι, «Μέσο λοιπόν για την επίτευξη ενός στόχου, παρά αυτοσκοπός, τα ατομικά δικαιώματα στα Συντάγματα των σοσιαλιστικών χωρών κατοχυρώνονταν υπό αίρεση». 75 To τρίτο και τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου δομείται από τρία κεφάλαια τα ο- ποία πραγματεύονται τη μεταπολίτευση του 1974 και το Σύνταγμα του 1975, τις αναθεωρήσεις του Συντάγματος 1975 (1986, 2001, 2008) και τη θέση της δικαστικής εξουσίας στις σύγχρονες αντιπροσωπευτικές δημοκρατίες. Βλ., για το τελευταίο αυτό σημείο, την ανάλυση του Γ. ΔΡΟΣΟΥ, «Για το βιβλίο του Ν. Αλιβιζάτου, «Το Σύνταγμα και οι Εχθροί του στη Νεοελληνική Ιστορία», ΕφημΔΔ 2/2011, σ (183). 76 Βλ. ibid, σ. 495, όπου ο Ν. Κ. Αλιβιζάτος επισημαίνει ότι, «η ελληνική μετάβαση μπορεί μεν σε πολιτικό επίπεδο να μη σημαδεύτηκε από ρήξη, νομικά εντούτοις αποτέλεσε τομή, με όλη τη σημασία της λέξης». 77 Βλ. ibid, σ

18 222 Κ. Καραμανλή η οποία ανέδειξε από τη μια τον υπερκομματικό και από την άλλη τον αποφασιστικό ρόλο Προέδρου και Πρωθυπουργού στο πολίτευμά μας 78. Στο επίκεντρο της λειτουργίας του πολιτεύματος από τη μεταπολίτευση έως σήμερα τίθενται, κατά το συγγραφέα, οι συνταγματικές αναθεωρήσεις του 1986, 2001 και 2008, στο βαθμό που σε μια περίοδο συνταγματικής ο- μαλότητας αποτυπώνουν το διεθνές πλαίσιο, τις σύγχρονες προκλήσεις και κυρίως την αναδιάταξη των πολιτικών δυνάμεων στην Ελλάδα. Έτσι, ο συγγραφέας αναγνωρίζει μεταξύ της μονοθεματικής αναθεώρησης του 1986 και της συναινετικής του 2001 τη διάκριση μεταξύ πλειοψηφικού και συναινεσιακού κοινοβουλευτισμού 79. Πράγματι, αν η αναθεώρηση του 1986 εγγράφει στον ελληνικό κοινοβουλευτισμό την επικράτηση του πρωθυπουργοκεντρισμού, η αναθεώρηση του 2001 επιβεβαιώνει την ανάγκη της συναίνεσης για μια «φυγή» του πολιτεύματος προς τον αναγκαίο μεταμεταπολιτευτικό εκσυγχρονισμό 80. Μια συναίνεση, η οποία συναντά το ά- δοξο όριό της στην αναθεώρηση του 2008, στις παρυφές της μετωπικής σύγκρουσης της χώρας με την παρούσα οικονομική κρίση. Μια κρίση, η οποία όπως χαρακτηριστικά επισημαίνει ο συγγραφέας, εκτυλίσσεται στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης, αναγκάζοντάς μας να ανανοηματοδοτήσουμε το ίδιο το συνταγματικό φαινόμενο. Το μεγάλο αυτό βιβλίο κλείνει με ένα κεντρικό επιχείρημα του συγγραφέα για την ενίσχυση των δικαστών στην Ελλάδα και διεθνώς, καθώς και την ανάδυσή τους ως «θεσμικών αντιβάρων» έναντι της εκτελεστικής εξουσίας. Πρόκειται για ένα φαινόμενο δικαστικοποίησης της πολιτικής που ο συγγραφέας διακρίνει από την θεωρία «περί κράτους των δικαστών» και στην Ελλάδα εντοπίζεται κατεξοχήν στο ρόλο και τη δράση που αναπτύσσει στη μεταπολίτευση το Συμβούλιο της Επικρατείας με τη νομολογία 78 Βλ. ibid, σ. 518, όπου ο συγγραφέας αναφέρεται σε μια σχετική δήλωση του Α. Παπανδρέου το Νοέμβριο του 1982, «Θέλω να επιβεβαιώσω κάτι που είναι φανερό. Ο πρόεδρος ασκεί τα καθήκοντά του άψογα και με υπερκομματικά κριτήρια». 79 Βλ. ibid, σ Στην οποία βέβαια ο συγγραφέας δεν αποφεύγει την τοποθέτηση ενός ερωτηματικού. Έτσι, όπως εύστοχα παρατηρεί, ibid, σ. 552, «Με κάθε επιφύλαξη για το αν οι ρυθμίσεις αυτές μπορούν καθ εαυτές να επιφέρουν τις φιλόδοξες αλλαγές που εξαγγέλλουν, διερωτάται κανείς αν ήταν αναγκαίες. Διότι, όπως είχε δείξει και η εμπειρία της περιόδου που είχε προηγηθεί, με σοβαρή μελέτη και διάθεση των αναγκαίων πόρων, για τα περισσότερα από τα ανωτέρω ζητήματα αρκούσε πιθανότατα η ψήφιση κοινών νόμων».

19 223 του 81. Το επιχείρημα αυτό, ο συγγραφέας το αναπτύσσει, εξετάζοντας την αντίστοιχη δράση των ανώτατων και συνταγματικών δικαστηρίων στις δυο πλευρές του Ατλαντικού, συγκρίνοντας τις αντίστοιχες εξελίξεις σε αυτά υπό ένα πρίσμα που θα μπορούσαμε να το συμπυκνώσουμε σε ένα λογοπαίγνιο: «The American judicial revolution versus the European judicial evolution» 82. Έτσι, από το φακό της ανάλυσης του συγγραφέα διυλίζεται η νομολογία του αμερικανικού Supreme Court στις υποθέσεις Plessy versus Ferguson (1896), Brown versus Board of Education (1954), Griswold versus Connecticut (1965) αλλά και Brandenburg versus Ohio (1969) 83. Αντίστοιχα, ο συγγραφέας εξετάζει το ρόλο των ευρωπαϊκών Συνταγματικών Δικαστηρίων σε ένα σύστημα το οποίο προσδιορίζεται σήμερα από δυο ευρωπαϊκά ανώτατα δικαστήρια, το Δικαστήριο του Στρασβούργου και του Λουξεμβούργου. Στο πλαίσιο αυτό ο «πολιτικός» ρόλος και ο αυτοπεριορισμός των δικαστών εξετάζεται μέσα από τα ειδικότερα παραδείγματα του Conseil Constitutionnel, του Bundesverfassungsgericht και του Corte Costituzionale 84. VI. Η αφήγηση του Ν. Κ. Αλιβιζάτου είναι ένα πραγματικό ταξίδι στο παρελθόν. Μέσα από την παράθεση των κειμένων απευθείας από τις πηγές δίνεται στον αναγνώστη η δυνατότητα να βιώσει το ταξίδι αυτό από πιο κοντά, σχηματίζοντας δική του άποψη και πέρα ακόμη από το γλαφυρό σχολιασμό του συγγραφέα. Το βιβλίο με την έννοια αυτή διδάσκει χωρίς να παρέχει έτοιμη τροφή, καλώντας σε προβληματισμό. Το «ζωντανό» Σύνταγμα του Ν. Κ. Αλιβιζάτου δεν εξελίσσεται ως έμβιος οργανισμός. Δεν κινείται γραμμικά προς την ωριμότητά του. Κάθε εξελικτική του φάση είναι μια διαπάλη ανοιχτής έκβασης. Με θεωρητική βάση το υπόδειγμα του Madison, ο συγγραφέας εντοπίζει τους εχθρούς του Συντάγματος, δηλαδή τις ιστορικές δυνάμεις που επιχείρησαν να χρησιμοποιήσουν τους συνταγματικούς θεσμούς ως εργαλεία συγκέντρωσης της πολιτικής εξουσίας, καταφέρνοντας να ακυρώσουν τις εγγυητικές για την ελευθερία και τη δημοκρατία επενέργειές τους. Ωστόσο, ο ελληνικός συνταγματισμός δεν περιγράφεται ως προδομένη υπόθεση. Χωρίς εξιδανικεύσεις, ο συγγραφέας αναδεικνύει τις τομές που ώθησαν σε εκσυγχρονισμό, διεύρυναν τις ελευθερίες και θέσπισαν μηχανισμούς ελέγχου. Όλα αυτά δεν πα- 81 Βλ. ibid, σ , Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ. 596 επ. 84 Βλ. ibid, σ. 612 επ.

20 224 ραπέμπουν σε καμιά περίπτωση σε κάποια απλοϊκή αφήγηση σύγκρουσης μεταξύ «καλών» και «κακών» ηγετών. Ο N. K. Αλιβιζάτος εισέρχεται στο πολιτικό βάθος των εξελίξεων, διαφωτίζοντας την πολιτική και κοινωνική πάλη που διαμόρφωσε τις συγκυρίες και οδήγησε σε συγκεκριμένες πολιτικές αποφάσεις. Στο σημερινό πολιτικό πλαίσιο, το βιβλίο αποπνέει έναν σαφή τόνο αισιοδοξίας, αλλά λειτουργεί ταυτοχρόνως ως προειδοποίηση. Υποστηρίζει ξεκάθαρα ότι ο ελληνικός συνταγματισμός, μέσα από τις αντιφάσεις και τις ασυνέχειές του, είναι πράγματι μια κληρονομιά ελευθερίας. Μας υπενθυμίζει, όμως, ότι όλες αυτές οι κατακτήσεις δεν υπήρξαν ποτέ δεδομένες. Σε διάφορες ιστορικές στιγμές, όπως και η σημερινή, αποδείχθηκαν εξαιρετικά εύθραυστες. Σε κάθε περίπτωση, μια βασική θέση που φαίνεται να αναδύεται από τις αναλύσεις του Αλιβιζάτου είναι ότι το Σύνταγμα συνιστά μια «αυτοτελή» πηγή οριοθέτησης της εξουσίας, διότι υπερβαίνει πάντοτε το πλαίσιο των συσχετισμών που το δημιούργησαν. Παρά τις ατέλειές του, που φέρουν πάντοτε τη σφραγίδα ποικίλων ιδιαίτερων συμφερόντων στη συντακτική του φάση, το Σύνταγμα διανοίγει ένα χώρο ερμηνείας και δράσης, ο οποίος δεν μπορεί να κατακυριαρχηθεί ή να ελεγχθεί συνολικά. Ένα ξεκάθαρο δίδαγμα από τις αναλύσεις του συγγραφέα είναι ότι στην ελληνική ιστορία οι εχθροί του Συντάγματος και της δημοκρατίας ταυτίζονται. Όλες οι αυταρχικές πολιτικές δυνάμεις υποχρεώθηκαν τελικά να παραγκωνίσουν το Σύνταγμα, ή να το παραβιάσουν εξόφθαλμα. Αυτή ακριβώς η δυνατότητα της συνταγματικής πολιτικής να στρέφει το ενδιαφέρον μας στις δομές των θεσμών, φαίνεται να αποτελεί τη θεωρητική βάση της πεποίθησης του Αλιβιζάτου, ότι το Σύνταγμα μπορεί πράγματι να αποτελέσει σημαντικό επίκεντρο για την υπέρβαση της βασικής αιτίας της σημερινής συνολικής κρίσης των θεσμών. Αιτία την οποία φαίνεται να ε- ντοπίζει στην επικράτηση των επιμέρους εξουσιαστικών επιδιώξεων και της μικροκομματικής πολιτικής. Μόνο μια ευρύτερη συνεννόηση μπορεί, κατά τον συγγραφέα, να προωθήσει τις απαραίτητες αλλαγές σε όλα τα επίπεδα του ελληνικού πολιτικού και κοινωνικού συστήματος. Ωστόσο, ο συγγραφέας δείχνει σε αρκετά σημεία να υπερτιμά τις δυνατότητες των εργαλείων που χρησιμοποιεί. Ο συνταγματισμός κατά το πρότυπο του Madison έχει οικοδομηθεί πάνω σε μια αρκετά απαισιόδοξη αντίληψη για

21 225 τη δυνατότητα των σύγχρονων κοινωνιών να αυτοκυβερνώνται 85. Ως εκ τούτου μετέφερε το πρόβλημα της προώθησης του κοινού καλό στο επίπεδο των θεσμών και το εμπιστεύτηκε στη «σοφία» των αντιπροσώπων του λαού. Ασφαλώς το σύστημα αυτό υπέστη μετασχηματισμούς στη φάση της μαζικοποίησης των σύγχρονων δημοκρατιών. Σήμερα, ακόμη και οι πιο σκληροί επικριτές του είναι υποχρεωμένοι να παραδέχονται τις αρετές του στο επίπεδο του ελέγχου των ασκούμενων αρμοδιοτήτων και της προστασίας των ελευθεριών. Δεν πρέπει, όμως, να υποθέσουμε ότι το αρχικό φιλοσοφικό και πολιτικό του έρμα, δηλαδή η δυσπιστία στη δυνατότητα των κοινωνικών ομάδων να υπερβούν τα κοντόφθαλμα συμφέροντά τους και ο προσανατολισμός στο θεσμικό περιορισμό της λαϊκής εξουσίας ενόψει φαινομένων τυραννίας της πλειοψηφίας, έχει αποβληθεί συνολικά. Οι δυνατότητές του, συνεπώς, να συμβάλλει στον περαιτέρω εκδημοκρατισμό των θεσμών είναι μάλλον περιορισμένες. Δεν χρειάζεται, ούτε είναι φυσικά δυνατό, να αναφερθούμε στο αμερικανικό παράδειγμα. Ήδη από την μεταπολιτευτική ελληνική εμπειρία μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι η εκσυγχρονιστική επένδυση στη δικαστικοποίηση και τα αντίβαρα δεν απέδωσε τα αναμενόμενα και αυτό δεν οφείλεται μόνο σε αστοχίες στο επίπεδο του σχεδιασμού των θεσμών. Πρέπει, ίσως, να αποδοθεί στα εγγενή όρια αυτού του προτάγματος μετασχηματισμού. Το συναινεσιακό παράδειγμα της δημοκρατίας δεν στηρίζεται σε διαφορετικές βάσεις. Για να ανασύρουμε μια θέση από το πρώιμο έργο ενός μεγάλου θεωρητικού της, «αν και απέχει πολύ από ένα ιδεώδες, η συναινεσιακή δημοκρατία, είναι η καλύτερη που μπορούμε ρεαλιστικά να αναμένουμε, υπό τις μη ευνοϊκές συνθήκες του κατακερματισμού» 86. Στο πλαίσιο αυτό η συναίνεση είναι απλώς μια λύση ανάγκης, ενόψει της ρεαλιστικής έλλειψης δυνατοτήτων για την επίτευξη μιας πραγματικής ουσιαστικής δημοκρατικής διαβούλευσης. Επιπλέον, το κάλεσμα για περισσότερο συναινεσιακούς θεσμούς και πολιτικές δεν μπορεί να θεωρείται πολιτικά ουδέτερο. Ο μετασχηματισμός των ιδεολογιών στην παγκοσμιοποίηση, η πορεία εξευρωπαϊσμού του θεσμικού συστήματος και η κυριαρχία συγκεκριμένων κέντρων διαμόρφωσης της γνώμης στον ελληνικό δημόσιο χώρο μετά τη 85 Βλ. PUBLIUS [J. HAMILTON, J. MADISON, M. JAY], The federalist papers, C. ROSSITER (επιμ.), Signet Classics, New York 2003, σ 71-79, 10 η θέση (Madison). 86 Βλ. A. LIJPHART, Democracy in plural societies: A comparative explanation, New Haven, Yale University Press, σ. 48.

Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α.

Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α. Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α. Χρονολόγιο 1844: Συνταγματική μοναρχία (σύνταγμα) 1862: Έξωση του Όθωνα

Διαβάστε περισσότερα

Το εξώφυλλο της πρώτης έκδοσης του Συντάγματος του Άστρους (Νόμος της Επιδαύρου ήτοι Προσωρινόν Πολίτευμα της Ελλάδος)

Το εξώφυλλο της πρώτης έκδοσης του Συντάγματος του Άστρους (Νόμος της Επιδαύρου ήτοι Προσωρινόν Πολίτευμα της Ελλάδος) Το δεύτερο Σύνταγμα της Επανάστασης ονομάστηκε Νόμος της Επιδαύρου διότι στην ουσία επικύρωνε, σε αρτιότερη νομοτεχνικά μορφή, το προηγούμενο Προσωρινόν Πολίτευμα της Επιδαύρου. Ψηφίστηκε στις 13 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/2008 Διάγραμμα του

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 3. Η παραγωγή του Συντάγματος και των συνταγματικών κανόνων

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 3. Η παραγωγή του Συντάγματος και των συνταγματικών κανόνων Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 7/12/2015

Διαβάστε περισσότερα

Σελίδα 1 από 5. Τ

Σελίδα 1 από 5. Τ Σελίδα 1 από 5 ΔΕΟ 10 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ- ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΙ Α & Α1 & Β ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ 1. Τι είναι κράτος; Κράτος: είναι η διαρκής σε νομικό πρόσωπο οργάνωση λαού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΕΩΣ ΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΥΟΜΕΝΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ( ) 1.ΤΑ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ (Η ΠΡΩΤΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ)

ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΕΩΣ ΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΥΟΜΕΝΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ( ) 1.ΤΑ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ (Η ΠΡΩΤΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ) Συνταγματική Ιστορία ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΕΩΣ ΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΥΟΜΕΝΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ (1821-1864) 1.ΤΑ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ (Η ΠΡΩΤΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ) Το πρώτο Σύνταγμα της αγωνιζόμενης Ελλάδας

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 Περιεχόμενα Πρόλογος... 15 Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 1 Πολίτευμα...19 Θεωρία... 19 1. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ... 19 Το κράτος... 20 Το πολίτευμα... 21 Το συνταγματικό δίκαιο... 21 2. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ:ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση)

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική και Δίκαιο Γραπτή Δοκιμασία Α Τετραμήνου

Πολιτική και Δίκαιο Γραπτή Δοκιμασία Α Τετραμήνου Πολιτική και Δίκαιο Γραπτή Δοκιμασία Α Τετραμήνου ΘΕΜΑΤΑ ΣΩΣΤΟΥ ΛΑΘΟΥΣ 1. Απόλυτη διάκριση λειτουργιών υπάρχει όταν τα όργανα της μιας κρατικής λειτουργίας δεν επιτρέπεται να παρεμβαίνουν και να ασκούν,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794)

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Το πλαίσιο 18 ος αιώνας, Γαλλία: Παλαιό Καθεστώς, δηλ. 3 θεσμοθετημένες τάξεις: Κλήρος (0,5%) Ευγενείς (1,5%) Υπόλοιποι, δηλ. αστοί, αγρότες εργάτες (98%) Κριτήρια ένταξης:

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδικές εξετάσεις 2016

Πανελλαδικές εξετάσεις 2016 Πανελλαδικές εξετάσεις 2016 Ενδεικτικές απαντήσεις στο μάθημα «ΙΣΤΟΡΙΑ» ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α1 α. Κόμμα του Γ. Θεοτόκη: Σχολικό βιβλίο, σελ. 92, «Από τα αντιβενιχελικά κόμματα πιο διαλλακτικό.» και σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ ΜΑΥΡΟΒΟΥΝΙΟΥ

ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ ΜΑΥΡΟΒΟΥΝΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ ΜΑΥΡΟΒΟΥΝΙΟΥ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ Στο Τρίτο Μέρος του συνταγματικού κειμένου της 12 ης συντακτικός νομοθέτης αναφέρεται στα όργανα του Κράτους. Οκτωβρίου 1992, ο Α) Η Βουλή Το άρθρο 77 κατοχυρώνει

Διαβάστε περισσότερα

{ Μοναρχία. Κωνσταντίνος-Ιωάννης Δημητρόπουλος

{ Μοναρχία. Κωνσταντίνος-Ιωάννης Δημητρόπουλος { Μοναρχία Κωνσταντίνος-Ιωάννης Δημητρόπουλος ΟΡΙΣΜΟΣ: Η Μοναρχία ή Βασιλεία είναι ο θεσμός διακυβέρνησης, όπου ο αρχηγός του κράτους είναι ο Βασιλιάς. Αυτό που τη χαρακτηρίζει είναι ότι ο τελευταίος κρατά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΚΑΖΛΑΡΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ Θέμα εργασίας: ΤΟ ΙΣΠΑΝΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα.

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα. Τι πρέπει να γνωρίζω για τη Βουλή Τι είναι η Βουλή; Είναι συλλογικό πολιτικό όργανο που αντιπροσωπεύει τον λαό. Αναδεικνύεται µε την ψήφο του εκλογικού σώµατος, δηλαδή όλων των ελλήνων πολιτών που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Συνταγματικό Δίκαιο. Ενότητα 8: Συντακτική Εξουσία και Αναθεωρητική Λειτουργία

Συνταγματικό Δίκαιο. Ενότητα 8: Συντακτική Εξουσία και Αναθεωρητική Λειτουργία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 8: Συντακτική Εξουσία και Αναθεωρητική Λειτουργία Λίνα Παπαδοπούλου, Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Σχολής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 1.ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ,ΓΕΝΙΚΑ Ο σύγχρονος πολιτισμός αναπτύσσεται με κέντρο και σημείο αναφοράς τον Άνθρωπο. Η έννομη τάξη, διεθνής και εγχώρια, υπάρχουν για να υπηρετούν

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου Πολιτική Παιδεία Β Τάξη Γενικού Λυκείου 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ 3.3 ΤΟ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 2 Άρθρο 1 του Συντάγματος Tο πολίτευμα της Eλλάδας είναι Προεδρευόμενη Kοινοβουλευτική Δημοκρατία.

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Θέμα 2 ον : Η δικαστική λειτουργία αποτελεί μία από τις τρεις θεμελιώδεις λειτουργίες του κράτους.

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 19 - Από την 3η Σεπτεμβρίου 1843 έως την έξωση του Όθωνα (1862) Ιστορία Γ Γυμνασίου

Ενότητα 19 - Από την 3η Σεπτεμβρίου 1843 έως την έξωση του Όθωνα (1862) Ιστορία Γ Γυμνασίου Ενότητα 19 - Από την 3η Σεπτεμβρίου 1843 έως την έξωση του Όθωνα (1862) Ιστορία Γ Γυμνασίου Ο Όθων συνδιαλέγεται με τον έφιππο συνταγματάρχη Δημήτριο Καλλέργη που του ζητά την παραχώρηση συντάγματος Καθιέρωση

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολόγηση: Το κίνημα στο Γουδί εκδηλώθηκε στις 15 Αυγούστου του 1909.

Αιτιολόγηση: Το κίνημα στο Γουδί εκδηλώθηκε στις 15 Αυγούστου του 1909. ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 2 Ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (09/11/2014) ΖΗΤΗΜΑ 1 Ο Αντιστοίχιση: 1-γ 2-δ 3-α 4-ε 5-β ΖΗΤΗΜΑ 2 Ο Eρωτήσεις σωστού-λάθους: 1: λάθος Αιτιολόγηση: Κατά τη διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 11 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 11 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 11 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

9. Έννοια του κράτους... 11 10. Στοιχεία του κράτους... 12 11. Μορφές κρατών... 15 12. Αρχές του σύγχρονου κράτους... 17

9. Έννοια του κράτους... 11 10. Στοιχεία του κράτους... 12 11. Μορφές κρατών... 15 12. Αρχές του σύγχρονου κράτους... 17 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Α. ΔΙΚΑΙΟ ΕΝΝΟΙΑ, ΚΛΑΔΟΙ, ΠΗΓΕΣ 1. Τι είναι δίκαιο... 1 2. Θετικό και φυσικό δίκαιο... 2 3. Δίκαιο και ηθική... 3 4. Δίκαιο - εθιμοτυπία - συναλλακτικά ήθη... 3 5. Δίκαιο

Διαβάστε περισσότερα

Η Εκτελεστική Εξουσία. Δρ. Κωνσταντίνος Αδαμίδης

Η Εκτελεστική Εξουσία. Δρ. Κωνσταντίνος Αδαμίδης Η Εκτελεστική Εξουσία Δρ. Κωνσταντίνος Αδαμίδης Εκτελεστική εξουσία -Πρόκειται για την πιο απαραίτητη συνιστώσα της διακυβέρνησης. -Η εκτελεστική εξουσία διαχωρίζεται ανάμεσα στο πολιτικό σκέλος, που χαράσσει

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΟΡΓΑΝΩΣΗ-ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ. Μορφές πολιτευμάτων

ΜΑΘΗΜΑ: ΟΡΓΑΝΩΣΗ-ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ. Μορφές πολιτευμάτων Ο διαγωνισμός της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης προϋποθέτει, ως γνωστόν, συνδυασμό συνδυαστικής γνώσης της εξεταστέας ύλης και θεμάτων πολιτικής και οικονομικής επικαιρότητας. Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ α. Κόμμα του Γ. Θεοτόκη: «Το κόμμα του Γ. Θεοτόκη πυρήνα των Αντιβενιζελικών.», σελ. 92-93 β. Προσωρινή Κυβέρνησις της Κρήτης (1905)

Διαβάστε περισσότερα

Η Αγγλία και οι αποικίες της στην Αμερική.

Η Αγγλία και οι αποικίες της στην Αμερική. Η Αγγλία και οι αποικίες της στην Αμερική. Κατά το 18 ο αιώνα η Αγγλία κατείχε δεκατρείς αποικίες στην Αμερική. Οι αποικίες αυτές παρουσίαζαν σημαντικές διαφορές που οφείλονταν: - Στη διαφορετική προέλευση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΣΧΟΛ. ΕΤΟΣ ΤΑΞΗ Γ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΣΧΟΛ. ΕΤΟΣ ΤΑΞΗ Γ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΣΧΟΛ. ΕΤΟΣ 2016 2017 ΤΑΞΗ Γ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ Ενότητες: 1 Α, Β1, Ε 2 ολόκληρη εκτός του Δ 3 ολόκληρη εκτός του Δ 4 Β1, Β2, Δ 5 ολόκληρη, 6 Β1, Β2 7 Β1, Β2 ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2016

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2016 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2016 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α1 Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων όρων: α. Κόμμα του Γ. Θεοτόκη Σχ. Βιβλίο σελ. 93 «Το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΙΠΛΩΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ, 2003-2004

Διαβάστε περισσότερα

η πορεία προς την πτώση της πρώτης δηµοκρατίας και η δικτατορία της 4 ης Αυγούστου

η πορεία προς την πτώση της πρώτης δηµοκρατίας και η δικτατορία της 4 ης Αυγούστου ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΕ Η ΠΕΡΙΟ ΟΣ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α: η πορεία προς την πτώση της πρώτης δηµοκρατίας και η δικτατορία της 4 ης Αυγούστου 122 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα)

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΗ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ 2015-2016

ΥΛΗ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ 2015-2016 ΥΛΗ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ 2015-2016 Γενικές Αρχές Αστικού Δικαίου Ι. Έννοια και λειτουργία του δικαίου πηγές κανόνες δικαίου. ΙΙ. Δικαίωμα : Έννοια διακρίσεις γένεση κτήση αλλοίωση απώλεια άσκηση.

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση Διοικητικό Δίκαιο Ι Διοικητικό Δίκαιο: Κομμάτι δικαίου που μας συνοδεύει από τη γέννηση μέχρι το θάνατο μας. Είναι αδύνατον να μην βρεθούμε μέσα σε έννομες σχέσεις διοικητικού δικαίου. Μαθητική σχέση έννομη

Διαβάστε περισσότερα

Αναθεώρηση του Συντάγματος και εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας.

Αναθεώρηση του Συντάγματος και εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας. Δημητρίου Ζιγκολη Αντεισαγγελέα Πρωτοδικών Ροδόπης Κομοτηνή, 16-12-2014 Αναθεώρηση του Συντάγματος και εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας. Το τελευταίο χρονικό διάστημα, η επικείμενη εκλογή νέου Προέδρου

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου Πολιτική Παιδεία Β Τάξη Γενικού Λυκείου 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ 4.2 Η ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ 2 Άρθρο 26 του Συντάγματος Η εκτελεστική λειτουργία ασκείται από τον ΠτΔ και την Κυβέρνηση.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Συγκριτικό Δίκαιο

Εισαγωγή στο Συγκριτικό Δίκαιο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εισαγωγή στο Συγκριτικό Δίκαιο Μάθημα 9 ο :Αμερικανικό Δίκαιο ΙI- Οι θεσμοί Ι Αν. Καθηγήτρια: Χριστίνα Δεληγιάννη-Δημητράκου Νομική Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ

Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ Καθορίζοντας το γενικό περιεχόµενο ενός δικαιώµατος, µε διατάξεις δικαίου στο πλαίσιο γενικής σχέσης, προσδιορίζονται τα ανώτατα όρια άσκησης

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ (ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ) ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΠΑΛΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2016

ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ (ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ) ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΠΑΛΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2016 ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ (ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ) ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΠΑΛΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2016 ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ α) Απάντηση σελ. 93 σχολ. βιβλίου : «Το κόμμα των Αντιβενιζελικών.» β) Απάντηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... IX ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ. 1 1. Η καταγωγή της δημοκρατίας 3 2. Η γένεση της δημοκρατίας.. 7 i) Το πρώιμο στάδιο της δημοκρατίας 7 ii) Η εξέλιξη της δημοκρατίας... 11 iii) Η

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΜΑΪΟΥ 2016 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ (ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ) ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΠΑΛΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ)

Διαβάστε περισσότερα

Φορείς των νέων ιδεών ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΙ ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ

Φορείς των νέων ιδεών ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΙ ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ Δ. ΑΝΑΝΕΩΣΗ- ΔΙΧΑΣΜΟΣ (1909-1922) 1. Το κόμμα των φιλελευθέρων 1. Πριν τις εκλογές της 8ης Αυγούστου 1910 κανένα ΜΕΓΑΛΟ κόμμα δεν υποστήριζε τις μεταρρυθμίσεις που προτάθηκαν το 1909/1910 Φορείς των νέων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική

ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική Κυρίες και κύριοι, Καταρχήν να συγχαρώ την Ένωση Περιφερειών για την πρωτοβουλία της οργάνωσης της σημερινής εκδήλωσης ενόψει

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΑΚΡΟΔΕΞΙΑΣ

12 Ο ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΑΚΡΟΔΕΞΙΑΣ Η ελληνική κοινωνία βρίσκεται σε γενικευμένη κρίση. Οικονομική κρίση, που την κάνει να ισορροπεί επικίνδυνα στο χείλος της οικονομικής καταστροφής. Πολιτική κρίση, με την άρση εμπιστοσύνης στα πολιτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 15 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΚΥΡΙΩΝ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ...21 ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΛΕΙΔΙΑ...23 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Φιλελευθερισμός και δημοκρατία στα ΜΜΕ...25 Εκφώνηση καταλόγου ελέγχου 1...31 Ενδεικτική απάντηση καταλόγου ελέγχου 1...32 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό. ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα

Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό. ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα Θέμα: Θρησκευτική Ελευθερία Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα αναφορικά με το περιεχόμενο του δικαιώματος της θρησκευτικής ελευθερίας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΟΣ

ΟΙ ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΟΣ ΟΙ ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΟΣ ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΘΕΜΕΛΙΩΔΩΝ ΑΡΧΩΝ Α. Η έννοια των θεμελιωδών αρχών (ή οργανωτικών βάσεων) του πολιτεύματος Συνήθως τα ίδια τα Συντάγματα περιέχουν γενικούς χαρακτηρισμούς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ

ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ Αναλυτικός Πίνακας Περιεχομένων Διάγραμμα ύλης 11 Αναλυτικός Πίνακας Περιεχομένων 13 Βασικές συντομογραφίες 25 Πρόλογος Αριστόβουλου Μάνεση 27 Προλεγόμενα 37 Εισαγωγικό Κεφάλαιο Ιστορικές και πολιτειολογικές

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία

Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία Ενότητα 10η: Το Κίνημα στο Γουδή Ελευθερία Μαντά, Λέκτορας Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας Τ.Ε.Ι. Πειραιά Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στην Λογιστική και Χρηματοοικονομική Ειδικά θέματα Δικαίου Δρ. Μυλωνόπουλος Δ. Αν. Καθηγητής δίκαιο άδικο ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το

Διαβάστε περισσότερα

Η αντιπολίτευση στη µετεµφυλιακή Ελλάδα,

Η αντιπολίτευση στη µετεµφυλιακή Ελλάδα, Βασιλική Π. Μεσθανέως Η αντιπολίτευση στη µετεµφυλιακή Ελλάδα, 1949-1963 Πρόλογος Nικηφόρος ιαµαντούρος ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 15 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 21 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 31 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι 49 ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΛΑΙΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Παυλόπουλος, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου Παν/μίου Αθηνών Η αρχή της Διάκρισης των Λειτουργιών

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ Κεφάλαιο 2: Ατομικά & Κοινωνικά Δικαιώματα Περιεχόμενα 1. Δικαιώματα & υποχρεώσεις 2. Άσκηση & κατάχρηση δικαιώματος 3. Τα ατομικά δικαιώματα 4. Τα πολιτικά δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 004 Επιτροπή Αναφορών 009 9.0.007 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ Θέμα: Αναφορά 077/007, του Dominique Voillemot, γαλλικής ιθαγένειας, επικεφαλής της αντιπροσωπείας των γαλλικών δικηγορικών

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 2/11/2015

Διαβάστε περισσότερα

Συμμετοχικές Διαδικασίες και Τοπική διακυβέρνηση

Συμμετοχικές Διαδικασίες και Τοπική διακυβέρνηση Συμμετοχικές Διαδικασίες και Τοπική διακυβέρνηση Θεσμοί, Όργανα και Δομή της Δημόσιας Διοίκησης Χαρίτα Βλάχου Γεωπόνος Αγροτικής Οικονομίας Στέλεχος Αποκεντρωμένης Διοίκησης Μ-Θ Σήμερα Ποιό είναι το πολίτευμα

Διαβάστε περισσότερα

B Η ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΕΝΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ

B Η ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΕΝΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ B Η ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΕΝΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ 1. Ιστορική εξέλιξη της Χωροταξίας Η Χωροταξία στην Ελλάδα αρχίζει να εμφανίζεται ως ιδιαίτερος κλάδος (discipline) μεταπολεμικά, στις αρχές του δεύτερου μισού

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΟΜΑΔΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΟΜΑΔΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 23 Μαΐου 2016 ΙΣΤΟΡΙΑ ΟΜΑΔΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλαδικών Εξετάσεων Εσπερινών Γενικών Λυκείων (Νέο & Παλιό Σύστημα) ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α.1 α. Κόμμα του Γ. Θεοτόκη: ήταν

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ: Ανδρέου Δημητρίου 81 & Ακριτών 26 ΚΑΛΟΓΡΕΖΑ [1]

Τηλ: Ανδρέου Δημητρίου 81 & Ακριτών 26 ΚΑΛΟΓΡΕΖΑ [1] ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΑΘΗΤΗ ΤΑΞΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΝΟΜ/ΜΟ: ΗΜΕΡ/ΝΙΑ ΚΥΡΙΑΚΗ 20 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2016 ΚΑΘ/ΤΗΣ ΒΑΚΑΛΗ Κ. ΒΑΘΜΟΣ: /100, /20 ΟΜΑΔΑ Α Α.1.1. Ν αποδώσετε το περιεχόμενο των παρακάτω όρων:

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 10 η : Κοινοβουλευτική αρχή

Ενότητα 10 η : Κοινοβουλευτική αρχή ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 10 η : Κοινοβουλευτική αρχή Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας. Η ερµηνεία του άρθρου 8 παρ. 1 του Συντάγµατος

Θέµα εργασίας. Η ερµηνεία του άρθρου 8 παρ. 1 του Συντάγµατος Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 5 η : Δημοκρατία Αρχή της λαϊκής κυριαρχίας

Ενότητα 5 η : Δημοκρατία Αρχή της λαϊκής κυριαρχίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 5 η : Δημοκρατία Αρχή της λαϊκής κυριαρχίας Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Η εποχή του Διαφωτισμού

Η εποχή του Διαφωτισμού Ομαδική εργασία μαθητών Γ1 (12-01-2015) ΕΝΟΤΗΤΑ 1 Η εποχή του Διαφωτισμού ΟΜΑΔΑ 1 Κωνσταντίνος Σταύρος Χρήστος - Γιάννης Εξελίξεις στην Ευρώπη κατά τον 17 ο και 18 ο αιώνα Οικονομικές μεταβολές Αγροτική

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 11 η : Αρχή δεδηλωμένης Διορισμός πρωθυπουργού

Ενότητα 11 η : Αρχή δεδηλωμένης Διορισμός πρωθυπουργού ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 11 η : Αρχή δεδηλωμένης Διορισμός πρωθυπουργού Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Νομικής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΗΜΕΡΙ Α ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ

ΕΦΗΜΕΡΙ Α ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E ΕΦΗΜΕΡΙ Α ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ 8467 11 Νοεμβρίου 2016 ΤΕΥΧΟΣ ΤΡΙΤΟ Αρ. Φύλλου 1142 OΡΓΑΝΙΣΜΟΙ - ΛΟΙΠΟΙ ΦΟΡΕΙΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Αριθμ. 790 Κτηνιατρικής του Αριστοτελείου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΟΜΑ Α Α

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΟΜΑ Α Α ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΘΕΜΑ Α1 ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 26 ΜΑΪΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ:

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ: ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ: 2009-2010 ΘΕΜΑ: «Ο ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ» ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΦΥΤΡΟΥ ΛΥΔΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Πρόλογος 2. Ο Κανονισμός της βουλής 3. Η αρχή της αυτονομίας 4. Περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Η Αρχή της φορολογικής ισότητας

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ȀǼǿȂǼȃȅ ī ȅǻǿīǿǽȉ (ȖȚĮ IJȠȣȢ İȟİIJĮȗȠȝȑȞȠȣȢ) 1. ȈIJȠ İȟȫijȣȜȜȠ ȈIJȠ İıȫijȣȜȜȠ ʌȑȟȧ- ʌȑȟȧ ȈIJȘȞ ĮȡȤȒ IJȦȞ ĮʌĮȞIJȒıİȫȞ ıįȣ ȃį ȝșȟ ĮȞIJȚȖȡȐȥİIJİ ȞĮ ȝș ȖȡȐȥİIJİ 2.

ȀǼǿȂǼȃȅ ī ȅǻǿīǿǽȉ (ȖȚĮ IJȠȣȢ İȟİIJĮȗȠȝȑȞȠȣȢ) 1. ȈIJȠ İȟȫijȣȜȜȠ ȈIJȠ İıȫijȣȜȜȠ ʌȑȟȧ- ʌȑȟȧ ȈIJȘȞ ĮȡȤȒ IJȦȞ ĮʌĮȞIJȒıİȫȞ ıįȣ ȃį ȝșȟ ĮȞIJȚȖȡȐȥİIJİ ȞĮ ȝș ȖȡȐȥİIJİ 2. 1 & 23 2016 : ( )- ( ) : (4) 1 :... (1905).. 15 2,,,,,, :. 19.. 18 1901.. 1913.... 1932. 10 1 ( 7) (1914-1918), ( 6). 13 2 1920; 12 1, : 1 4 2 &.. 1864,, ( 8) ( 10) ( 7). 25, 29 1874,, «;». [ ] [ ],.,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ

ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ Α) Το νοµοθετικό έργο ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ Η παλαιότερη ιστορικά, αλλά και σηµαντικότερη αρµοδιότητα της Βουλής είναι η νοµοθετική, δηλαδή η θέσπιση γενικών και απρόσωπων κανόνων δικαίου. Τη νοµοθετική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, Μ.Δ.Ε., Υπ. Δ.Ν ΘΕΜΑΤΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΔΟΚΙΜΩΝ ΣΗΜΑΙΟΦΟΡΩΝ ΛΙΜΕΝΙΚΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α) Πηγες Διοικητικου Δικαιου Ως πηγή διοικητικού

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΩΣ ΤΟ 1941 100 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις διαζευκτικής απάντησης ή του τύπου

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Δίκαιο και Συνταγματικό Δίκαιο

Εισαγωγή στο Δίκαιο και Συνταγματικό Δίκαιο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΔΕΟ 10 ΑΡΧΕΣ ΔΙΚΑΙΟΥ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ Εισαγωγή στο Δίκαιο και Συνταγματικό Δίκαιο ΛΙΝΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΜΕΛΟΣ ΣΕΠ ΕΑΠ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΡΙΑ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. στην ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ. Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση του κράτους δικαίου

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. στην ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ. Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση του κράτους δικαίου ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Στρασβούργο, 11.3.2014 COM(2014) 158 final ANNEXES 1 to 2 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ στην ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ Σελ. Α. Η γένεση της ιδέας της έρευνας... 19 Β. Η αναγκαιότητας της έρευνας... 21 1. Το κενό στα νομικά κείμενα νομοθετικής δύναμης... 22 2. Το

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2015 A ΦΑΣΗ ÓÔÏ ÏÓ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2015 A ΦΑΣΗ ÓÔÏ ÏÓ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α1 Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 7 Ιανουαρίου 2015 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α A ιχοτόµηση του χαρτονοµίσµατος: Πρωτότυπο εσωτερικό

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή της αναλογικότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Αρχή της αναλογικότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 6 η : Αρχή της αναλογικότητας Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ENA, Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών Ζαλοκώστα 8, 2ος όροφος T enainstitute.org

ENA, Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών Ζαλοκώστα 8, 2ος όροφος T enainstitute.org Ιδρυτική Διακήρυξη 1. 2. 3. Το Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών - ΕΝΑ ενεργοποιείται σε μια κρίσιμη για την Ελλάδα περίοδο. Σε μια περίοδο κατά την οποία οι κοινωνικοί και πολιτικοί θεσμοί λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΦΟΥΝΤΕΔΑΚΗ nina fountedakis, unendlichkeit wirkt 1 ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ [Κ.Μ. 110344] : ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Ι (ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ) ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΦΟΥΝΤΕΔΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

17η ιδακτική Ενότητα ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΑΚΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΟΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΟΙ

17η ιδακτική Ενότητα ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΑΚΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΟΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΟΙ 17η ιδακτική Ενότητα ΑΡΧΗ ΤΗ ΙΑΚΡΙΗ ΤΩΝ ΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΑ ΠΟΙΤΙΚΑ ΚΟΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΟΙ Απόσπασµα από το ύνταγµα που ψήφισε η Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας το Μαΐο του 1827 το αρ. 5 Η κυριαρχία ενυπάρχει στο Έθνος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥΡΚΙΑ. Αξιολογώντας το παρελθόν και το παρόν, προβλέποντας το μέλλον

ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥΡΚΙΑ. Αξιολογώντας το παρελθόν και το παρόν, προβλέποντας το μέλλον ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥΡΚΙΑ Αξιολογώντας το παρελθόν και το παρόν, προβλέποντας το μέλλον ΣΥΣΤΗΜΙΚΟΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟΙ ΛΟΓΟΙ ΑΝΟΙΓΟΥΝ ΕΝΑ «ΠΑΡΑΘΥΡΟ ΕΥΚΑΙΡΙΑΣ» ΓΙΑ ΑΛΛΑΓΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ «Το ευρωπαϊκό big-bang, η απόφαση

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Η παιδαγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Η γενική αρχή του σεβασµού και της προστασίας της ανθρώπινης αξίας

Η γενική αρχή του σεβασµού και της προστασίας της ανθρώπινης αξίας Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΒΟΥΛΟΣ ΜΑΝΕΣΗΣ ( )

ΑΡΙΣΤΟΒΟΥΛΟΣ ΜΑΝΕΣΗΣ ( ) ΝΕΚΡΟΛΟΓΙΕΣ ΑΡΙΣΤΟΒΟΥΛΟΣ ΜΑΝΕΣΗΣ (1922-2000) Tò Διοικητικό Συμβούλιο καί οί συνεργάτες του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών μέ μεγάλη θλίψη πληροφορήθηκαν στις 4 Αύγούστου 2000 τήν άπώλεια του Αριστόβουλου

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΤΥΠΟΣ Ο ΤΥΠΟΣ ΣΤΗΡΙΖΕΙ ΤΟ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΟ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑ

Ο ΤΥΠΟΣ Ο ΤΥΠΟΣ ΣΤΗΡΙΖΕΙ ΤΟ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΟ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑ Ο ΤΥΠΟΣ Ο ΤΥΠΟΣ ΣΤΗΡΙΖΕΙ ΤΟ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΟ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑ Ο τύπος έχει αποδειχθεί ότι στηρίζει το δημοκρατικό πολίτευμα αλλά και εξαρτάται από αυτό προκειμένου να κάνει απρόσκοπτα το έργο του. Tο έργο αυτό το

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ Μάθημα: ΙΣΤΟΡΙΑ Ημερομηνία: 15 Ιουνίου 2015

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ Μάθημα: ΙΣΤΟΡΙΑ Ημερομηνία: 15 Ιουνίου 2015 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 Μάθημα: ΙΣΤΟΡΙΑ Ημερομηνία: 15 Ιουνίου 2015 Τάξη: Γ Γυμνασίου Χρόνος εξέτασης: 2 ώρες Ώρα: 8:00-10:00 π.μ.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο TΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟΥ ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ : To ισχύον Σύνταγμα του Λουξεμβούργου θεσπίστηκε την 17 η Οκτωβρίου 1868 και έκτοτε έχει υποστεί δύο αναθεωρήσεις. Πρόκειται για την αναθεώρηση της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ 110398 2015-2016 ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΜΟΣΧΟΝΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι. ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ - ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Τµήµα Μεταπτυχιακών Σπουδών Τοµέας ηµοσίου ικαίου Συνταγµατικό ίκαιο Αθήνα, ΤΟ ΣΛΟΒΕΝΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ 1991 ΚΑΙ

Τµήµα Μεταπτυχιακών Σπουδών Τοµέας ηµοσίου ικαίου Συνταγµατικό ίκαιο Αθήνα, ΤΟ ΣΛΟΒΕΝΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ 1991 ΚΑΙ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Νοµικό Τµήµα Τµήµα Μεταπτυχιακών Σπουδών Τοµέας ηµοσίου ικαίου Συνταγµατικό ίκαιο Αθήνα, 11 2 2004 Υπό : Ευσταθίας Αγγελοπούλου ΤΟ ΣΛΟΒΕΝΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ 1991 ΚΑΙ Η ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 2014-2019 Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων 26.1.2016 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ σχετικά με τη θέσπιση μηχανισμού της ΕΕ για τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΥΝΗΘΗ ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΑΣΤΟΧΙΕΣ

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΥΝΗΘΗ ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΑΣΤΟΧΙΕΣ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΥΝΗΘΗ ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΑΣΤΟΧΙΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΛΟΓΙΚΗ ΔΟΜΗ Καθαρότητα στη σκέψη Σαφήνεια στην έκφραση Η μία σκέψη να εισάγει την άλλη Η προηγούμενη σκέψη να τεκμηριώνει την επόμενη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΑΔΑ ΕΘΝΙΚΟ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ

ΕΛΛΑΔΑ ΕΘΝΙΚΟ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ Ιδρυτική διακήρυξη Η Ελλάδα βιώνει για άλλη μια φορά μια εθνική τραγωδία που απειλεί την κοινωνία με διάλυση και υπονομεύει την ίδια την υπόσταση του έθνους. Η χώρα παγιδευμένη στη μέγγενη παράνομων διεθνών

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920 ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος 1. Ο κοινοβουλευτισµός είναι η µορφή πολιτικής εκπροσώπησης

Διαβάστε περισσότερα