Βιβλιοκρισίες. Ν. Κ. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ, Το Σύνταγμα και οι Εχθροί του στη Νεοελληνική Ιστορία ( ), Πόλις, Αθήνα 2011, σελ. 723.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Βιβλιοκρισίες. Ν. Κ. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ, Το Σύνταγμα και οι Εχθροί του στη Νεοελληνική Ιστορία (1800-2010), Πόλις, Αθήνα 2011, σελ. 723."

Transcript

1 205 Ν. Κ. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ, Το Σύνταγμα και οι Εχθροί του στη Νεοελληνική Ιστορία ( ), Πόλις, Αθήνα 2011, σελ Το Σύνταγμα ως ζωντανό υποκείμενο της νεοελληνικής ιστορίας Χ. Μ. ΑΚΡΙΒΟΠΟΥΛΟΥ Δ. Ν. Δικηγόρος, Ειδική Επιστήμονας ΔΠΘ, Μεταδιδακτορική Υπότροφος ΙΚΥ Ι. Στην επιστήμη του Συνταγματικού Δικαίου δυο είναι οι βασικές κατηγορίες μέσα από τις οποίες επιχειρείται η υπέρβαση της θετικιστικής ανάγνωσης του συνταγματικού κειμένου: το ουσιαστικό και το πραγματικό Σύνταγμα. Το πρώτο, αν και κατηγορία νομική, υπερβαίνει το στενό ορίζοντα του τύπου και της μορφής του Συντάγματος, διανοίγοντας το ρυθμιστικό του πεδίο στο σύνολο των κανόνων της κοινωνικής συμβίωσης. Το δεύτερο, το πραγματικό Σύνταγμα είναι εκείνο που διαμορφώνεται από τη συνάντηση των συνταγματικών κανόνων με την πράξη, τη νομοθετική, τη διοικητική και την ερμηνευτική πρακτική της θεωρίας, της πολιτικής εξουσίας και του λαού 1. Το βιβλίο του καθηγητή Ν. Κ. Αλιβιζάτου, Το Σύνταγμα και οι Εχθροί του στη Νεοελληνική Ιστορία ( ), γίνεται η αφορμή για την εισαγωγή μιας τρίτης μεθοδολογικής και ερμηνευτικής κατηγορίας προσέγγισης 1 Βλ. Α. ΜΑΝΙΤΑΚΗΣ, Ελληνικό Συνταγματικό Δίκαιο Θεμελιώδεις Έννοιες: Τόμος Ι, Σάκκουλας, Αθήνα/Θεσσαλονίκη 2004, σ. 122 επ. και 55 επ. αντίστοιχα.

2 206 του Συνταγματικού κειμένου. Αυτής του ζωντανού Συντάγματος 2. Ο συγγραφέας, υιοθετώντας μια σύνθετη οπτική, πολιτική, κοινωνική και ιστορική, παράγει μια νέα μέθοδο ερμηνείας του Συνταγματικού κειμένου. Στο πλαίσιο αυτό, αντιλαμβάνεται το Σύνταγμα, το σημερινό ή και τα προγενέστερα όχι μονάχα ως αυτοτελή κείμενα, όπως συνηθίζεται στην πράξη, αλλά ως ένα κανονιστικό συνεχές 3, όπου η αναζήτηση στο παρελθόν είναι δυνατό να δώσει χρήσιμες απαντήσεις για το σήμερα. Τι κάνει ένα ζωντανό Σύνταγμα να διαφέρει από το ουσιαστικό και το πραγματικό Σύνταγμα; Καταρχάς, το ότι επιβάλλει την αναζήτηση ερμηνευτικών για το γραπτό συνταγματικό κείμενο επιχειρημάτων, όχι μόνο στις δικαιϊκές, αλλά στο σύνολο των πηγών που μπορούν να συνεισφέρουν στην ερμηνεία του, ό- ποια και αν είναι η προέλευσή τους 4. Κατά δεύτερον, στο ότι επιχειρεί τη γεφύρωση μεταξύ πραγματικού και συνταγματικού ισχύοντος, όχι μόνο μέσα από την αναγωγή στην πρακτική των οργάνων του κράτους, αλλά και μέσα από τη διείσδυση στο υπόβαθρο και τα κίνητρα που την έχουν διαμορφώσει. Τέλος, στο ότι αναλύει το Σύνταγμα ως υποκείμενο και όχι 2 Πρόκειται για μια κατηγορία της αμερικανικής συνταγματικής θεωρίας, η οποία δεν είχε μέχρι τώρα εισαχθεί στην ελληνική θεωρία. Στο πλαίσιο της, η συνταγματική ερμηνεία εστιάζει στο δυναμικό εξελισσόμενο χαρακτήρα του συνταγματικού κειμένου, με βασικό άξονα της ερμηνείας των θεμελιωδών συνταγματικών αρχών, την ιστορική, κοινωνική και πολιτική πρακτική εφαρμογή των θεσμών. Βλ. την πρώτη εμφάνιση του όρου από τον H. L. MCBAIN, The Living Constitution, Workers Education Bureau Press, New York 1927 και τη σύγχρονη εφαρμογή του από τον D. A. STRAUSS, The Living Constitution: Inalienable Rights, Oxford University Press, New York Είναι χαρακτηριστική και γλαφυρή η μεταφορική αναφορά του συγγραφέα στο Μυθιστόρημα των Τεσσάρων (δημοσιεύθηκε σε οχτώ συνέχειες στην εφημερίδα Α- κρόπολις το 1958 από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της γενιάς του 30: Η. Βενέζη, Μ. Καραγάτση, Σ. Μυριβήλη και Α. Τερζάκη). Πραγματικά σε μεγάλο βαθμό α- ποδίδει το διπλό εγχείρημα του. Πρώτον, το Σύνταγμα ως συνεχές, ως διαχρονικό κείμενο το οποίο ερμηνεύεται και παραδίδεται από γενιά σε γενιά. Δεύτερον, το Σύνταγμα ως αφήγηση. 4 Το βιβλίο είναι πέρα από οτιδήποτε άλλο μια εντυπωσιακή κιβωτός στην οποία σώζονται και μεταφέρονται συνολικά 103 τεκμήρια (συμπεριλαμβανομένου και του εξωφύλλου πολιτικής γελοιογραφίας), τα οποία μεταφέρουν τον αναγνώστη στο αυθεντικό πνεύμα της εποχής. Μεταξύ τους περιλαμβάνονται αποσπάσματα από το φύλλο της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως, αποσπάσματα αλλοδαπών Συνταγμάτων, δικαστικές αποφάσεις ελληνικών και αλλοδαπών ανωτάτων δικαστηρίων, διαγγέλματα, επιστολές κ.α. με σχόλια του συγγραφέα.

3 207 μόνον ως αντικείμενο, ως εργαλείο της πολιτικής 5, αλλά και ως υποκείμενο της συνταγματικής ερμηνείας. Όχι με μια έννοια υπερβατική και μεταφυσική 6, αλλά με την ιδιότητα του κειμένου, το οποίο έχει ενσωματώσει σε τέτοιο βαθμό τις κοινές αξίες μιας κοινωνίας, ώστε να έχει τη νομιμοποίηση και τη δυναμική να αυτό-προφυλαχθεί 7, ή ακόμη και να παράγει «έννομες συνέπειες, τις οποίες οι συντάκτες και εμπνευστές του δεν είχαν λογαριάσει» 8. ΙΙ. Η ευρηματικότητα του βιβλίου, ωστόσο, δεν εξαντλείται αποκλειστικά στην προσέγγιση του ζωντανού Συντάγματος. Οφείλεται στο συγχρονισμό της διαχρονικής ανάλυσης του ελληνικού συνταγματισμού τον οποίο επιχειρεί ο συγγραφέας, με την επιρροή που άσκησαν από τις απαρχές ως την ωρίμανσή του τα μεγάλα ρεύματα του αμερικανικού και ευρωπαϊκού συνταγματισμού 9. Οφείλεται, κυρίως, στα ερωτήματα που θέτει ο συγγραφέας ως κεντρικό άξονα του βιβλίου, υπερβαίνοντας το πλαίσιο της προγενέστερης έρευνάς του 10 και ταυτόχρονα αποκαλύπτοντας μια δεύτερη, κατά τη χαρακτηριστική έκφραση του, «κρυμμένη» 11, ιστορία των συνταγματικών θεσμών. Έτσι, είναι ένα ερώτημα γιατί τα περισσότερα (έξι) από τα συνολικά δεκατρία ελληνικά Συντάγματα έμειναν στα χαρτιά 12 ; Πώς εξηγείται η πρώιμη κατοχύρωση της αρχής της καθολικότητας της ψήφου ήδη από το 19 ο αιώνα στην Ελλάδα, την ίδια στιγμή που στις περισσότερες ευ- 5 Βλ. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ, ό.π., σ Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ. 27, «Τα Συντάγματα, οι πολιτικοί θεσμοί και το δίκαιο αντιμετωπίζονται μεν ως αντανάκλαση των οικονομικών και των πολιτικών δομών της νεοελληνικής κοινωνίας αλλά ταυτόχρονα δεν παραβλέπεται ότι αναπτύσσουν τη δική τους δυναμική. Επιδρούν, δηλαδή και αυτά κατά περιόδους μάλιστα με καίριο τρόπο στη διαμόρφωση και εξέλιξη τούτων των δομών». 8 Βλ. ibid, σελ Πρόκειται για το Συγκριτικό Περίπλου Ι, ΙΙ, ΙΙΙ, βλ. ibid, σ. 180, 444 και 595 αντίστοιχα. 10 Βλ. τα κλασικά, Ν. Κ. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ, Εισαγωγή στην Ελληνική Συνταγματική Ιστορία ( ), Τόμος Ι, Αντ. Σάκκουλας, Αθήνα-Κομοτηνή Επίσης, Ν. Κ. ΑΛΙ- ΒΙΖΑΤΟΣ, Οι πολιτικοί θεσμοί σε κρίση ( ). Όψεις της ελληνικής εμπειρίας, (προλ. Α. Μάνεσης/μετ. Β. Σταυροπούλου), Θεμέλιο, Αθήνα Βλ. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ, Το Σύνταγμα και οι Εχθροί του, ό.π., σ Βλ. ibid, σ. 6, όπου και αναφέρει χαρακτηριστικά ο συγγραφέας ότι, «Η χώρα με τα περισσότερα Συντάγματα στη νεότερη ιστορία είναι η Γαλλία (17 συνολικά από το 1789). Ακολουθεί η Ελλάδα με 13. Τον συνταγματικό αυτό πληθωρισμό εξηγεί ίσως το ότι τα περισσότερα από τα Συντάγματα αυτά ίσχυσαν μόνο στα χαρτιά».

4 208 ρωπαϊκές τάξεις ίσχυε η τιμηματική ψήφος; 13 Γιατί αυτό το εντυπωσιακό κεφάλαιο για την προστασία της δημοκρατίας και των δικαιωμάτων δεν εκταμιεύθηκε στη σύγχρονη Ελλάδα, με κατεύθυνση την ενσωμάτωση των μεταναστών; 14 Πώς εξηγείται η αντοχή του εθνικού διχασμού και του εμφυλίου στο χρόνο, η βαθιά κρίση του μεσοπολέμου παρά την απουσία ταξικών κοινωνικών συγκρούσεων και γιατί η Ελλάδα μετά από 35 χρόνια λειτουργίας των κοινοβουλευτικών θεσμών βρέθηκε στη δίνη της κρίσης του μνημονίου; 15 Στα ξεχωριστά αυτά ερωτήματα και σε πολλά άλλα απαντά το Σύνταγμα και οι εχθροί του στη νεοελληνική ιστορία. Ποιοι όμως είναι οι εχθροί του Συντάγματος; Η έννοια των εχθρών στο βιβλίο είναι διπλή. Έτσι, ο συγγραφέας εξετάζει τους εξωτερικούς εχθρούς που κατασκευάζει το πολιτικό σύστημα στις «γκρίζες ζώνες» του, όταν δηλαδή συνυπάρχει με παρασιτικές αντιδημοκρατικές πρακτικές. Οι εχθροί στις περιπτώσεις αυτές είναι εξωτερικοί, στο βαθμό που απειλούν το πολιτικό σύστημα ακριβώς διότι θεωρείται ότι δεν ανήκουν οργανικά και θεσμικά σε αυτό. Πρόκειται για τον «άλλο», τον πολιτικό αντίπαλο, τον «ξένο», τον «ετερόχθονα» και τον θρησκευτικά διαφορετικό 16. Οι κύριοι, όμως, ε- χθροί που το Σύνταγμα αντιμετωπίζει είναι οι εσωτερικοί. Στη λογική του συγγραφέα, οι εχθροί αυτοί είναι τόσο πρόσωπα, όσο κυρίως πρακτικές. Έτσι, ο μονάρχης, οι βασιλείς, οι προεστοί και οι δικτάτορες παρά τις συνήθεις δηλώσεις πίστης στο Σύνταγμα, σε αρκετές περιπτώσεις δεν δίστασαν να το παραβιάσουν στην ελληνική ιστορία. Ο μεγαλύτερος όμως ε- χθρός του Συντάγματος είναι η γενικευμένη πολιτική πρακτική επίκλησης και θυσίας των συνταγματικών αξιών στο βωμό της μικροπολιτικής, που παρατηρείται ιδίως στις μέρες μας από το σύνολο του πολιτικού κόσμου 17. To βιβλίο διαιρείται σε τρία μέρη με κριτήριο τη μορφή που λαμβάνει η πραγματική εφαρμογή του Συντάγματος στη λειτουργία των θεσμών. Το καθένα ολοκληρώνεται με έναν Συγκριτικό Συνταγματικό Περίπλου, μέσω του οποίου ο συγγραφέας εντάσσει και συγκρίνει τον ελληνικό με τον ευ- 13 Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ. 21, όπου ο συγγραφέας αναφέρει, «από τους προεστούς ως τη μεγάλη εκείνη σχολή των πολιτικών μας, που δεν διστάζουν από παλιά να παραβιάσουν το Σύνταγμα για μικροκομματικό όφελος ή να το φορτώσουν με διατάξεις αντικειμενικά ανεφάρμοστες για να ξεγελάσουν τον κόσμο και ενδεχομένως τη συνείδησή τους...».

5 209 ρωπαϊκό και αμερικανικό συνταγματισμό. Η πρώτη περίοδος είναι αυτή που ο συγγραφέας χαρακτηρίζει Εποχή της ανόδου. Η περίοδος αυτή, που έχει τις ουσιαστικές απαρχές της στην επανάσταση του 21, χαρακτηρίζεται παρά τις ατέλειες των Συνταγμάτων της, τις αυταρχικές πρακτικές, την οικονομική ένδεια και τις ξενικές επιρροές, από μια σταδιακή εμπέδωση του κοινοβουλευτισμού και του κράτους δικαίου 18. Η ανοδική αυτή πορεία σημαδεύεται από σταθμούς, όπως η επανάσταση της 3 ης Σεπτεμβρίου 1843, ο εκλογικός νόμος του 1844, το Σύνταγμα του 1864, η καθιέρωση της αρχής της δεδηλωμένης το 1875, η εξέγερση στο Γουδί το 1909 και η αναθεώρηση του Η δεύτερη περίοδος είναι η Εποχή των κρίσεων. Καταλαμβάνει συνολικά έξι δεκαετίες από το ξέσπασμα του Εθνικού Διχασμού το 1915 έως τη μεταπολίτευση, με κύρια χαρακτηριστικά τον εμφύλιο, καθώς και τα ρήγματα που επέφεραν στους θεσμούς οι δικτατορίες του 36 και 67. Η τρίτη, η Εποχή της όψιμης εξομάλυνσης, είναι η περίοδος που διανύουμε σήμερα, η οποία και χαρακτηρίζεται από τον εκδημοκρατισμό των θεσμών και τη χειραφέτηση της πολιτικής σκηνής από το στέμμα και το στρατό, ενώ σήμανε το τέλος των συγκρούσεων που ο Εθνικός Διχασμός και ο Εμφύλιος είχαν δημιουργήσει 20. ΙΙΙ. Η Εποχή της Ανόδου ( ) 21 ταυτίζεται κατά το συγγραφέα με τις απαρχές και τη σταδιακή, ανοδική εξέλιξη του ελληνικού συνταγματισμού. Κατά το συγγραφέα, το θερμοκήπιο της επανάστασης του 21, που υπήρξε και συνταγματική επανάσταση αν κρίνει κανείς από τα πολυάριθμα Συντάγματα τα οποία υιοθετήθηκαν στη διάρκειά της, εντοπίζεται στον 18 Όπου ο συγγραφέας παρατηρεί χαρακτηριστικά ότι, «δεν είναι τυχαίο ότι στην έκδοση του 1914 του Εγχειριδίου του, ο έγκριτος Γάλλος δημοσιολόγος Α. Esmein, α- νέφερε ότι πέραν της Γαλλίας, σε δύο μόνον χώρες, την Ελλάδα και την Ελβετία, η καθολική ψήφος εφαρμόζεται απαρεγκλίτως» [ibid, σ. 25]. 19 Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ. 26, όπου και αναφέρει, «Καταρρέοντας, οι συνταγματάρχες συμπαρέσυραν εκτός από τις ψυχώσεις και την ιδεολογία που τους είχε εκθρέψει, και τα θεσμικά υπολείμματα του Εθνικού Διχασμού και ιδίως του Εμφυλίου». 21 Πρόκειται για το πρώτο μέρος του βιβλίου (σελ ), το οποίο αποτελείται συνολικά από πέντε κεφάλαια, στα οποία ο συγγραφέας εξετάζει τις απαρχές του ελληνικού συνταγματισμού στο νεοελληνικό διαφωτισμό του τέλους του 18 ου και των αρχών του 19 ου αιώνα, την οθωνική περίοδο, το Σύνταγμα του 1964 και τη συνακόλουθη εδραίωση του συνταγματικού κράτους μέχρι και την αναθεώρηση του Την περίοδο αυτή εντάσσει, τέλος, κριτικά στο πλαίσιο του αμερικανικού και ευρωπαϊκού κοινοβουλευτικού συνταγματισμού.

6 210 ελληνικό Διαφωτισμό. Στο πλαίσιο αυτό, τα επιτεύγματα της αμερικανικής και γαλλικής επανάστασης υιοθετούνται ως θεμελιακά του προτάγματα. Ελευθερία, ισότητα, εθνική κυριαρχία είναι οι ιδέες που απηχούνται στο έργο του Κοραή, του Κανταρτζή, στη Χάρτα του Ρήγα (1797), στην ίδρυση της Φιλικής Εταιρίας (1814), σε κάποιες φιλελεύθερες ρυθμίσεις των Επτανησιακών Συνταγμάτων (1800, 1803 και 1817) 22, αλλά και στα πρόδρομα τοπικά Συντάγματα 23. Η σημαντικότερη όμως έκφραση αυτής της προεργασίας είναι ο έντονα επαναστατικός συνταγματισμός που μεταβάλλει την επαναστατημένη Ελλάδα σε εργαστήρι φιλελεύθερων ιδεών και θεσμών 24. Έτσι, το Σύνταγμα της Επιδαύρου (1822) κυοφορεί την προστασία της αρχής της ισότητας, η οποία διαποτίζει τα μετέπειτα Συντάγματα στο σύνολό τους. Το Σύνταγμα του Άστρους (1823), προϊόν της σύγκρουσης προεστών και στρατιωτικών, «αυτοχθόνων» και «ετεροχθόνων» πληρεξουσίων, καθιερώνει τον αυστηρό χαρακτήρα του Συντάγματος και μειώνει το όριο της εκλόγιμης ηλικίας στα 25 έτη 25. Τέλος, το Σύνταγμα της Τροιζήνας (1827), ανεφάρμοστο λόγω του συνταγματικού πραξικοπήματος 26 του Καποδίστρια, εισάγει ένα οιονεί προεδρικό σύστημα, με θεσμικά αντίβαρα στην εκτελεστική εξουσία (checks and balances). Η παρακαταθήκη αυτού του επαναστατικού συνταγματισμού κατά το συγγραφέα υπήρξε πολλαπλή, παρά το γεγονός ότι τα Συντάγματά αυτά εξ αιτίας του σκληρού πολέμου παρέμειναν ανεφάρμοστα. Η δημοκρατία, ο φιλελευθερισμός και ένας έντονα πολυαρχικός 22 Βλ. ibid, σ. 34, 37, Βλ. τον Οργανισμό Γερουσίας Δυτικής Χέρσου Ελλάδος (1821), τη Νομική Διάταξη της Ανατολικής Χέρσου Ελλάδος (1821) και τον Οργανισμό Πελοποννησιακής Γερουσίας (1821), τα οποία αποτέλεσαν έργο των συνελεύσεων των προκρίτων και καταργήθηκαν από τη Συνέλευση του Άστρους του Βλ. ibid, σ. 40, Όπως χαρακτηριστικά επισημαίνει ο συγγραφέας, ibid, σ Βλ. ibid, σ. 49, «Επρόκειτο βεβαίως για πραξικόπημα, αφού ούτε η Βουλή ούτε πολύ λιγότεροο κυβερνήτης είχαν, σύμφωνα με το Σύνταγμα του 1827, το δικαίωμα να αναστείλουν την ισχύ του τελευταίου». Βλ. ibid, σ. 56. Επίσης, βλ. ibid, σ. 57 το σχόλιο του συγγραφέα, «Για την αποτίμηση του έργου του Καποδίστρια οι ιστορικοί εξακολουθούν να διχάζονται: Ενώ οι πάντες συνομολογούν ότι η συμβολή του στην οργάνωση της χώρας και την αναγνώριση των συνόρων της ήταν κεφαλαιώδης, αρκετοί αμφισβητούν τα μέσα που χρησιμοποίησε».

7 211 χαρακτήρας οργάνωσης του πολιτικού συστήματος υπήρξαν τα κεντρικά γνωρίσματά τους 27. Προχωρώντας στην οθωνική περίοδο ( απόλυτη και περιορισμένη μοναρχία), ο συγγραφέας συγκρούεται με την άποψη του Σβώλου ότι η μοναρχία ήταν θεσμός ασυμφιλίωτος με τα ιδεολογικά προτάγματα του Όπως χαρακτηριστικά επισημαίνει, «όσο βέβαιο είναι ότι, χωρίς την υποστήριξη των ξένων, η βασιλεία δεν θα μπορούσε να επιβληθεί άλλο τόσο σίγουρο είναι ότι και τα δημοκρατικά Συντάγματα του αγώνα είχαν χρεοκοπήσει. Με αποτέλεσμα να εμπεδωθεί σε πλατύτερα στρώματα ότι ήταν προτιμότερο ο αρχηγός του κράτους να είναι κληρονομικός και να αναζητηθεί εκτός Ελλάδος» 29. Ωστόσο, στη διάρκεια της απόλυτης και αυταρχικής οθωνικής μοναρχίας επισημαίνεται μια σταδιακή επέκταση του δικαιώματος ψήφου στις εκλογές των δήμων, στις οποίες επιτρέπεται η συμμετοχή των «μάλλον φορολογούμενων» δημοτών 30. Πρόκειται για κεκτημένο, που επεκτείνεται μετά την παραχώρηση του Συντάγματος του 1844, του οποίου φορέας της συντακτικής εξουσίας υπήρξε ο ίδιος ο μονάρχης, οπότε και με τον εκλογικό νόμο κατοχυρώνεται η καθολική, σεξιστική ψήφος 31. Στη βάση αυτής της παρακαταθήκης διενεργείται και το πρώτο «ανεφάρμοστο» δημοψήφισμα μετά την κατάλυση της δυναστείας του Όθωνα (1862), στο οποίο συμμετείχαν εκλογείς που είχαν συμπληρώσει τα 20 χρόνια και υπέδειξε τελικά τον πρίγκιπα Αλφρέδο για τον ελληνικό θρόνο 32. Με το Σύνταγμα του 1864 και την παράλληλη είσοδο του δανού Βασιλιά Γεώργιου Α στην πολιτική σκηνή, το νεοσύστατο ελληνικό κράτος φαίνεται να περνά σε μια ανοδική, αν και όχι ανέφελη για τους πολιτικούς θε- 27 Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ Πρόκειται για κεκτημένο εντυπωσιακό, κατά τον συγγραφέα, σε σύγκριση με τα υπόλοιπα ευρωπαϊκά κράτη, όπου εφαρμόζονταν, το διάστημα αυτό, η τιμηματική ψήφος. Βάση για την πρωτοπόρα αυτή εγγύηση αποτέλεσε, όπως επισημαίνεται, η α- πουσία εργατικής τάξης και ταξικών διαφορών στην αγροτική ελληνική κοινωνία. Έ- τσι, για την άσκηση δικαιώματος ψήφου απαιτούνταν μόνο η συμπλήρωση του 25 ου έτους και η κατοχή είτε ιδιοκτησίας, είτε περιουσίας. Σε αυτό το κεκτημένο ο συγγραφέας αποδίδει και το βραχύ τελικά βίο της συνταγματικής μοναρχίας στην Ελλάδα. Βλ. ibid, σ. 92, Βλ. ibid, σ. 111.

8 212 σμούς, περίοδο. Στο επίκεντρο της τίθεται το Σύνταγμα του 1864 το οποίο υπήρξε προϊόν μιας φιλελεύθερης και δημοκρατικής εθνοσυνέλευσης, επιβεβαιώνοντας το πέρασμα από τη μοναρχική στη δημοκρατική αρχή, τη λαϊκή κυριαρχία 33. Το διάστημα από την έλευση του Γεωργίου Α και μέχρι το 1875, οπότε και κατοχυρώνεται η αρχή της δεδηλωμένης, χαρακτηρίζεται από συνεχείς παρεμβάσεις του στέμματος στην κοινοβουλευτική ζωή. Η μεταβολή των κυβερνήσεων είναι συχνότατη (συνολικά 18 έως το 1875), καθώς και οι εκλογικές διαδικασίες. Οι εκλογές προσλαμβάνουν το χαρακτήρα ασφαλιστικής δικλείδας για το πολίτευμα, απορροφώντας τις πολιτικές εντάσεις και διασφαλίζοντας την αποτροπή διχασμών και εμφυλίων 34. Η κατακραυγή απέναντι στους χειρισμούς του στέμματος κορυφώνεται με το άρθρο του Τρικούπη, Τίς πταίει; στην εφημερίδα Καιροί. Με μια εύστροφη υποχώρηση 35, ο Γεώργιος ο Α αναγνωρίζει με το Λόγο του Θρόνου, γραμμένο από τον Πρωθυπουργό Τρικούπη, την αρχή της δεδηλωμένης στο πολίτευμά μας. Αυτή η καθοριστική συνταγματική στιγμή συνιστά για το συγγραφέα το ξεκάθαρο σημείο της ανόδου του πολιτεύματος προς την εξυγίανση και των εκσυγχρονισμό των θεσμών 36 και την εμπέδωση των δικαιωμάτων, ιδίως της ελευθεροτυπίας 37. Στο πνεύμα αυτό αναπτύσσεται και η επιστήμη του συνταγματικού δικαίου με κορυφαίους εκπροσώπους τους Ν. Ι. Σαρίπολο, Ν. Ν. Σαρίπολο, Θ. Φλογαΐτη, Δ. Κυριακού, Ι. Αραβαντινό και Ν. Παππαδούκα, 38 ενώ καθιερώνεται ο έλεγχος της συνταγματικότητας των νόμων στην Ελλάδα με την απόφαση 18/1871 του Αρείου Πάγου 39. Στον αντίποδα αυτού του ανοδικού πνεύματος τελούν οι διώξεις δυο πρωτοπόρων της εποχής αυτής, του Ρόκκου Χοϊδά ( ) και του Μαρίνου Αντύπα ( ) Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ Την πολιτική δεξιοτεχνία του Γεωργίου Α ο συγγραφέας επισημαίνει χαρακτηριστικά. Βλ. ibid, σ Στην εφαρμογή της αποδίδει ο συγγραφέας και τις απαρχές του δικομματισμού στην Ελλάδα. Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ. 135, όπου ο συγγραφέας επισημαίνει τη συμβολή του τύπου στην α- νάπτυξη του μεγαλοϊδεατισμού. 38 Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ. 136.

9 213 Ο σύντομος ελληνικός 20 ος αιώνας, παρά τον απαισιόδοξο επίλογό του (Μικρασιατική καταστροφή, Εθνικός Διχασμός) συνιστά κατά το συγγραφέα την ακμαιότερη περίοδο της νεότερης ιστορίας. Το κίνημα στο Γουδί (1909), η άνοδος του Βενιζέλου στην κεντρική πολιτική σκηνή, ο ρόλος του στρατού ως ιθύνουσας τάξης, η οποία κατορθώνει να συμβιβάσει τον α- στικό εκσυγχρονισμό με το μεγαλοϊδεατισμό και κυρίως ο γεωγραφικός διπλασιασμός της Ελλάδας με τους Βαλκανικούς πολέμους αποτελούν μερικά από τα επιτεύγματα της εποχής 41. Σύμβολο της υποχώρησης των παλαιών δυνάμεων και του παλαιοκομματισμού που συναντά το τέλος του στις εκλογές του 1910 αλλά και του συμβιβασμού στρατού και στέμματος, συνιστά το Σύνταγμα του Η καθιέρωση της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων, ειδικού δικαστηρίου για τον έλεγχο των εκλογών, η καθιέρωση της δωρεάν στοιχειώδους εκπαίδευσης, αλλά και η επέκταση των ελευθεριών είναι η συνταγματική παρακαταθήκη της αναθεώρησης του Μελανό της σημείο, η καθιέρωση της θεσμοποιημένης αναστολής των συνταγματικών ελευθεριών, του θεσμού «κατάστασης πολιορκίας», που υφίσταται μέχρι και σήμερα στο άρθρο 48 του Συντάγματος Την Εποχή της Ανόδου σφραγίζει ο συγγραφέας με έναν συγκριτικό περίπλου των συνταγματικών εξελίξεων της περιόδου αυτής στην Ελλάδα. Κεντρικό του συμπέρασμα ότι η αναγνώριση του κοινοβουλευτισμού ήταν κοπιώδης όχι μόνο στην ελληνική, αλλά στο σύνολο των ευρωπαϊκών κρατών, όπως και αντίστοιχα η καθιέρωση της καθολικής ψηφοφορίας ανά τον κόσμο. Σταθμοί του, όσον αφορά το Ηνωμένο Βασίλειο, είναι ο άγραφος συνταγματισμός, η διαμόρφωση των συνθηκών του πολιτεύματος, η εμπιστοσύνη στο δικαστικό σύστημα, η ιδιαίτερη υφή του κοινοδικαίου και η διαμόρφωση του κοινοβουλευτισμού και των θεσμών του (Cabinet, impeachment). Στις Η.Π.Α., υπόδειγμα που αναμφίβολα τον γοητεύει 44, επικεντρώνεται στα συστατικά του πιο πρωτότυπου και αρχαιότερου Συντάγματος στον κόσμο, όπως το χαρακτηρίζει. Παράλληλα, επισημαίνει τη μοναδική σημασία του συστήματος των θεσμικών αντιβάρων 41 Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ Στην αναθεώρηση αυτή, που συνολικά τροποποίησε ή συμπλήρωσε 54 από τα 110 άρθρα του Συντάγματος, ο συγγραφέας παρατηρεί την επιβεβαίωση πολλών πολιτικών θέσεων του Τρικούπη, επισημαίνοντας την πολιτική συνέχεια του στο έργο του Βενιζέλου. 44 Πράγματι, ο συγγραφέας απογοητευμένος αναφέρει ότι το αμερικανικό πολίτευμα δεν βρήκε μιμητές στην Ευρώπη. Βλ. ibid, σ. 192.

10 214 (checks and balances) που εμπνέει διαχρονικά τη λειτουργία του αμερικανικού πολιτεύματος 45, ενώ αναλύει διεξοδικά την καθιέρωση και σημασία του αμερικανικού συστήματος ελέγχου συνταγματικότητας των νόμων, όπως καθιερώνεται με την περίφημη Marbury versus Madison (1803). Ο περίπλους κλείνει με την ανάλυση της διαμόρφωσης του ορλεανισμού, του γαλλικού συστήματος διπλής εξάρτησης της κυβέρνησης. IV. Η εποχή των κρίσεων ( ) 46 κατά το συγγραφέα χαρακτηρίζεται από την τομή του Εθνικού Διχασμού 47, που μετασχηματίζεται διαδοχικά στο εγκάρσιο ρήγμα του εμφυλίου και στο τραυματικό διάστημα της απριλιανής δικτατορίας ( ). Πρόκειται για μια τομή (cleavage) την οποία ο συγγραφέας παρακολουθεί ως βασική υπόθεση εργασίας σε όλο το δεύτερο μέρος του βιβλίου. Αν η αφορμή για το ξέσπασμα του Εθνικού Διχασμού, κατά την άποψή του, ήταν η επιλογή μεταξύ της ουδετερότητας (η θέση του βασιλιά Κωνσταντίνου) στη διάρκεια του Α Παγκοσμίου Πολέμου και συστράτευσης με τις δυνάμεις της Entente (η θέση του Βενιζέλου), η αιτία θα πρέπει να αναζητηθεί αλλού. Το κίνημα στο Γουδί, καθώς και η είσοδος των νέων χωρών στην ελληνική επικράτεια οδήγησαν στη σταδιακή επικράτηση της ανερχόμενης προοδευτικότερης αστικής τάξης, έναντι της παραδοσιακής ολιγαρχίας των γαιο-ιδιοκτητών 48. Στο πλαίσιο της κοινωνικής αυτής ανακατάταξης, ο εθνικός διχασμός επανατοποθέτησε με ιδιαίτερη έμφαση το συνταγματικό ερώτημα του ποιος κυβερνά. Ο μονάρχης ή ο λαός μέσω του κοινοβουλίου, της κυβέρνησης και του πρωθυπουργού; Το ερώτημα αυτό υφείρπε σε όλα τα γεγονότα τα οποία οδή- 45 Βλ. ibid, σ. 190, όπου ως θεσμικά αντίβαρα ορίζει, «τις διαδικαστικές εκείνες εγγυήσεις που, με απειλή αυστηρών κυρώσεων, επιβάλλουν όχι απλώς την ανοιχτή διαβούλευση και τη δημοσιότητα κατά τη λήψη των αποφάσεων, αλλά και το να λαμβάνεται σοβαρά υπ όψη η γνώμη της μειοψηφίας». Βλ. A. HAMILTON/J. MADISON/J. JAY, The Federalist Papers (1787). 46 Πρόκειται για το δεύτερο και μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου, το οποίο αποτελείται συνολικά από επτά κεφάλαια στα οποία ο συγγραφέας εξετάζει τον Εθνικό Διχασμό, το Σύνταγμα του 1927, την παλινόρθωση και τη δικτατορία του 1935, τον Εμφύλιο, το Σύνταγμα του 1952, τη δικτατορία του 1967 και τέλος, στο συγκριτικό του περίπλου, τη συρρίκνωση του Συντάγματος στο δύσκολο αιώνα της ενίσχυσης και επικράτησης της αυθαιρεσίας της εκτελεστικής εξουσίας. 47 Τον οποίο ο συγγραφέας εξετάζει από το ξέσπασμα, την κορύφωση και ύφεση του, σε τέσσερεις πράξεις που καλύπτουν όλο το διάστημα από το Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ. 225.

11 215 γησαν στο ξέσπασμα του Εθνικού Διχασμού, από τη δημιουργία του κινήματος της Εθνικής Άμυνας στη Θεσσαλονίκη έως το διαχωρισμό μεταξύ «κράτους των Αθηνών» και προσωρινής Κυβέρνησης της Θεσσαλονίκης 49. Οι πρώτες οδυνηρές συνέπειες του Εθνικού Διχασμού εντοπίζονται στις εκκαθαρίσεις αντιβενιζελικών δικαστικών και δημοσίων υπαλλήλων, καθώς και στη νομοθετική νομιμοποίηση του θεσμού της εκτόπισης 50. Των οδυνηρών μέτρων έπονται βέβαια οι τραγικές συνέπειες της υποχώρησης του Μικρασιατικού Μετώπου και του ξεριζώματος των πληθυσμών από τα παράλια της Μικράς Ασίας ( ), γεγονότα που συγχρονίζονται με την επικράτηση του κεμαλικού εθνικισμού στην Τουρκία και των αντιβενιζελικών δυνάμεων στην Ελλάδα 51. Το τραγικό αυτό κεφάλαιο της ελληνικής ιστορίας κλείνει με το αντιβασιλικό κίνημα του Νικόλαου Πλαστήρα, την αμφιλεγόμενη Δίκη των Έξι και την ανταλλαγή ελλήνων προσφύγων. Η μικρασιατική καταστροφή από πολλές απόψεις καθορίζει τη φυσιογνωμία του ελληνικού μεσοπολέμου. Η προσπάθεια κοινωνικής απορρόφησης των εξαθλιωμένων μικρασιατικών πληθυσμών, το ιδεολογικό κενό που αφήνει η εγκατάλειψη της Μεγάλης Ιδέας, οι πρώτες προσπάθειες ε- κβιομηχάνισης και μετασχηματισμού της οικονομίας, η διατήρηση των παθών του Εθνικού Διχασμού συνιστούν το εθνικό πλαίσιο μιας περιόδου που χαρακτηρίζεται από το σταδιακό εκφασισμό της Ευρώπης (Ιταλία, Γερμανία, Ουγγαρία, Πολωνία, Ισπανία, Πορτογαλία). Εν τω μεταξύ, ο Νικόλαος Πλαστήρας παραδίδει την εξουσία της αντιβασιλικής Επαναστάσεως και το 1924 η Δ Εν Αθήναις Συνέλευση εγκρίνει Ψήφισμα διεξαγωγής δημοψηφίσματος, με το οποίο το 69, 95 % του λαού τάχθηκε υπέρ της αβασίλευτης Δημοκρατίας. Στο πλαίσιο αυτό, έχουμε την εισαγωγή του θνησιγενούς Συντάγματος 1925/26, με το οποίο προβλέφθηκε το αξίωμα του Προέδρου της Δημοκρατίας και σύστημα δικαμεραλισμού (διπλό νομοθετικό σώμα, 49 Βλ. ibid, σ Βλ. τους Ν. 755/1917, 1013/1917, 1227/1918, ibid, σ Βλ. τη χαρακτηριστική επισήμανση του συγγραφέα, ο οποίος επισημαίνει ότι «Το ερώτημα πώς, μετά το θρίαμβο του Ελ. Βενιζέλου, τη Συνθήκη των Σεβρών και την πραγματοποίηση της Ελλάδος των πέντε θαλασσών και των δυο ηπείρων, ο ελληνικός λαός μπόρεσε να αποδοκιμάσει τόσο καθαρά τους φιλελεύθερους, εξακολουθεί να διχάζει Ανεξάρτητα πάντως από τους λόγους που τον ώθησαν να ψηφίσει όπως ψήφισε, ο ελληνικός λαός διέψευσε με την ετυμηγορία του όλες τις σχετικές προβλέψεις, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για την τρίτη και δραματικότερη πράξη του Εθνικού Διχασμού». Βλ. ibid, σ

12 216 Βουλή και Γερουσία). Η περίοδος αυτή σημαδεύεται από τις εσωτερικές διενέξεις των βενιζελικών και από την εγκατάσταση με τις ευλογίες της Ε- θνοσυνέλευσης, της σύντομης αυταρχικής δικτατορίας του στρατηγού Παγκάλου 52. Η ανατροπή του δικτάτορα οδηγεί στην υιοθέτηση του Συντάγματος του 1927, το οποίο διατηρεί τη δομή του Συντάγματος 1925/26, ενώ περιλαμβάνει ρητή καθιέρωση του κοινοβουλευτικού πολιτεύματος και καθιέρωση του προαιρετικού συνταγματικού δημοψηφίσματος. Οι μεγάλες θετικές καινοτομίες του, κατά το Ν. Κ. Αλιβιζάτο, έγκεινται στην εισαγωγή κοινωνικών δικαιωμάτων για πρώτη φορά στο συνταγματικό κείμενο και στο μετασχηματισμό του Συμβουλίου της Επικρατείας από σώμα επεξεργασίας των νόμων σε ανώτατο διοικητικό δικαστήριο κατά τα γαλλικά πρότυπα του Conseil d Etat. Το μελανότερο του σημείο έγκειται στη νόθευση των ατομικών ελευθεριών, μέσα από τη διατήρηση σε μόνιμη βάση νομοθετημάτων για την «εκτόπιση» και το «ιδιώνυμο», καθιερώνοντας στην ελληνική έννομη τάξη τις πολιτικές-ιδεολογικές διώξεις, οι οποίες στη συνέχεια θα κορυφωθούν έναντι της «κομμουνιστικής απειλής» 53. Κατά την άποψη του συγγραφέα, η παλινόρθωση της μοναρχίας με το στρατιωτικό πραξικόπημα του Κονδύλη το 1935 και η επιβολή της δικτατορίας από το βασιλιά και τον Ιωάννη Μεταξά με τις ευλογίες της Εθνοσυνέλευσης, σχεδόν ένα χρόνο μετά, αποτελούν τις αντανακλάσεις των συνεπειών του Εθνικού Διχασμού στη δεκαετία του Το πλαίσιο της σκοτεινής αυτής περιόδου χαρακτηρίζεται από τη μονοκομματική διαμόρφωση της δημόσιας διοίκησης μέσα από την οριστική απομάκρυνση των βενιζελικών, το μετασχηματισμό των ενόπλων δυνάμεων που άρχισαν να αποκτούν μια αυτόνομη παρουσία στις πολιτικές εξελίξεις, τη σταδιακή γέννηση του παρασυντάγματος, μέσα από την υιοθέτηση ενός corpus πράξεων που διέθεταν ίση με το Σύνταγμα τυπική ισχύ, καθώς και τη δυνατότητα αναστολής της απόλαυσης των ατομικών ελευθεριών από την εκτελεστική εξουσία Βλ. ibid, σ Βλ. τη χαρακτηριστική διαπίστωση του συγγραφέα ότι, «Το ενδιαφέρον με το ιδιώνυμο είναι ότι υιοθετήθηκε με πρωτοβουλία της κυβέρνησης Βενιζέλου, σε μια εποχή όπου, κατά τα λεγόμενα του ίδιου του αρχηγού του Κόμματος των Φιλελευθέρων, δεν υπήρχε στην Ελλάδα κομμουνιστική «απειλή». Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ

13 217 Κεντρικά γνωρίσματα της μεταξικής δικτατορίας την περίοδο αυτή είναι η αποδοχή του πρωταρχικού ρόλου του στέμματος, η έμφαση στην προσωπικότητα του δικτάτορα και η ανάδειξη μιας νέας έννοιας του έθνους ως πηγής των εξουσιών (με έμφαση στο ποιόν της εθνικής θέλησης), η προσπάθεια μεταφύτευσης στην Ελλάδα της θεωρίας του ολοκληρωτικού κράτους και η πλήρης κατάλυση των ελευθεριών (εκτοπισμοί, δηλώσεις μετανοίας, πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων) 56. Όπως όμως χαρακτηριστικά παρατηρεί ο συγγραφέας, ο δικτάτορας Ιωάννης Μεταξάς 57 δεν πέτυχε τον εκφασισμό της ελληνικής κοινωνίας, το καθεστώς του δεν απέκτησε τη μαζική αποδοχή (παρά τη ίδρυση της ΕΟΝ) των αντίστοιχων γερμανικών και ιταλικών καθεστώτων γεγονός που σημαίνει ότι, «με αυστηρά επιστημονικά/κοινωνιολογικά κριτήρια, θα ήταν λάθος η 4 η Αυγούστου να χαρακτηρισθεί ως φασιστικό καθεστώς» 58. Η απελευθέρωση από την τριπλή κατοχή (γερμανική, ιταλική και βουλγαρική) βρίσκει την Ελλάδα αντιμέτωπη με νέες προκλήσεις. Την περίοδο αυτή σηματοδοτούν από τη μια, όπως επισημαίνει ο συγγραφέας, η ανάταση που δημιουργεί η δημιουργία ενός ρωμαλέου λαϊκού κινήματος Εθνικής Αντίστασης και από την άλλη το πλαίσιο μιας αντικομουνιστικήςψυχροπολεμικής ισορροπίας μεταξύ των ΗΠΑ και της Σοβιετικής Ένωσης. Οι διεκδικητές της εξουσίας για τη συνέχεια του ελληνικού κράτους από την κατάκτηση του Άξονα (1941) και μετά υπήρξαν τρεις: οι κυβερνήσεις των δωσιλόγων στην κατεχόμενη Ελλάδα, οι εξόριστες βασιλικές κυβερνήσεις και οι δυνάμεις της Εθνικής Αντίστασης στις μη κατεχόμενες περιοχές της χώρας 59. Με το τέλος του πολέμου, το μεγάλο πρόβλημα εντοπίζονταν στον τρόπο που οι εμπλεκόμενες δυνάμεις θα επιτύγχαναν μια συμφωνία αποκατάστασης και επιστροφής στη συνταγματική νομιμότητα. Αγκάθια αποτελούσαν το ζήτημα της επιλογής του πολιτεύματος, της επιστροφής του βασιλιά, ενώ τα Δεκεμβριανά και η μη εφαρμογή της συμφωνίας της 56 Βλ. ibid, σ Για τον οποίο χαρακτηριστικά παρατηρεί ο συγγραφέας ότι, «το όχι της 28 ης Οκτωβρίου 1940 εξασφάλισε στον Ιω. Μεταξά μια σχετική υστεροφημία». 58 Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ. 326, όπου ο συγγραφέας αναφέρεται στο ΕΑΜ, τον ΕΛΑΣ και στις προσπάθειές τους να οργανώσουν πολιτικά, πολιτιστικά και διοικητικά τις απελευθερωμένες περιοχές. Είναι χαρακτηριστική η αναφορά του στον Αλέξανδρο Σβώλο, «Με επικεφαλής το σοσιαλιστή Αλ. Σβώλο, καθηγητή του Συνταγματικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, η ΠΕΕΑ εξέδιδε πράξεις και αποφάσεις στην ελεύθερη Ελλάδα».

14 218 Βάρκιζας υπονόμευσαν τελικά κάθε προσπάθεια εθνικής συμφιλίωσης, ο- δηγώντας σε έναν καταστροφικό εμφύλιο, ο οποίος ουσιαστικά παρατείνει τον πόλεμο έως το Με τις εξελίξεις αυτές, η χώρα εισέρχεται σε μια νέα σκοτεινή περίοδο η οποία χαρακτηρίζεται από τον αυταρχισμό της ε- κτελεστικής εξουσίας, τη βαθμιαία αυτονόμηση του στρατού, την επαναφορά της εκτόπισης, την οδυνηρή λειτουργία της Μακρόνησου, τον έλεγχο των φρονημάτων, τις στερήσεις ιθαγένειας και τις δημεύσεις στους ιδεολογικά αντιφρονούντες, με αποκορύφωμα την ποινική καταστολή και απαγόρευση του ΚΚΕ 61. Το Σύνταγμα του 1952 σηματοδοτεί για το συγγραφέα την είσοδο της Ελλάδας σε μια μετεμφυλιακή δισυπόστατη και καχεκτική δημοκρατία. Η άνοδος του κράτους πρόνοιας στη δυτική Ευρώπη και η οικονομική ανάπτυξη που η ίδρυση της ΕΟΚ το 1957 σηματοδοτεί, συγχρονίζονται με μια Ελλάδα, η οποία ανοικοδομείται μέσα σε ένα κλίμα δυσπιστίας και μίσους. Εντυπωσιακή είναι για το συγγραφέα η άνοδος του κέντρου στο διάστημα αυτό ( ), αλλά και η αισθητή παρουσία του ΚΚΕ παρά την απαγόρευσή του μέσω των κομμάτων της Δημοκρατικής Παράταξης και της Ενιαίας Δημοκρατικής Αριστεράς (1950 και 1951 αντίστοιχα) 62. Σε αυτό το πλαίσιο, το νέο Σύνταγμα του 1952 είναι, κατά τη χαρακτηριστική έκφραση του Ν. Κ. Αλιβιζάτου, «ένα «δεξιό» Σύνταγμα με κεντρώες ψήφους» 63. Πρόκειται για ένα Σύνταγμα που λειτουργεί «παράλληλα» με όλα τα «παρασυνταγματικά» έκτακτα μέτρα της προηγούμενης περιόδου, υποβαθμίζει το νομοθετικό έργο της Βουλής, θεσμοθετεί την αναστολή των δικαιωμάτων και των ελευθεριών κατά την ενεργοποίηση της κατάστασης πολιορκίας, προβλέπει περιορισμούς στην ελεύθερη λειτουργία του τύπου και στην άσκηση του δημοσιογραφικού επαγγέλματος. Η μόνη κατά το συγγραφέα φωτεινή αναλαμπή της περιόδου αυτής είναι η νομοθετική καθιέρωση της 60 Βλ. ibid, σ , «Αν και επικυρώθηκε με συντακτική πράξη η Συμφωνία της Βάρκιζας δεν εφαρμόσθηκε ποτέ Με την ανοχή των κυβερνώντων, διάφορες δεξιές ένοπλες συμμορίες κατατρομοκρατούσαν τους οπαδούς της αριστεράς σε πολλές περιοχές της ελληνικής υπαίθρου (λευκή τρομοκρατία), προκαλώντας μια νέα αυθόρμητη στην αρχή φυγή προς τα βουνά. Το βέβαιο είναι ότι, αποφασίζοντας μια δεύτερη ένοπλη εξέγερση κατά του κράτους των Αθηνών, τον χειμώνα του το ΚΚΕ συνέβαλε καθοριστικά στην απαλλαγή από κάθε ευθύνη των υπαιτίων για την παραβίαση της Συμφωνίας της Βάρκιζας...». 61 Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ. 366.

15 219 ψήφου των γυναικών 64. Επρόκειτο για μια περίοδο υπαναχώρησης από τις φιλελεύθερες παρακαταθήκες του επαναστατικού ελληνικού συνταγματισμού και επικράτησης των αντιδραστικών εκείνων δυνάμεων, οι οποίες αρνούνταν τον εκσυγχρονισμό και την εξέλιξη των θεσμών. Το Σύνταγμα του 1952 επαναλάμβανε μοναρχικές ρυθμίσεις περί ανεύθυνου του βασιλιά, επιτρέποντας στον ίδιο να ερμηνεύει τις αρμοδιότητές του ακόμη και σε αντίθεση με τις υποδείξεις της υπεύθυνης κυβέρνησης 65 και να εφαρμόζει καθαρά αντισυνταγματικές πρακτικές, όπως η σύγκληση του Συμβουλίου του Στέμματος (στο οποίο συμμετείχαν και εκπρόσωποι των ενόπλων δυνάμεων) 66. Επρόκειτο για μια προφανή οπισθοδρόμηση έναντι των προγενέστερων κοινοβουλευτικών κατακτήσεων της ελληνικής συνταγματικής παράδοσης, ιδίως της αρχής της δεδηλωμένης (1875). Παράλληλα, ήταν μια περίοδος ιδιαίτερα δύσκολη και για την ανάπτυξη της ελληνικής συνταγματικής θεωρίας, κυρίως εξ αιτίας της επικράτησης, μέσω της εφαρμογής «παρασυνταγματικών» νομοθετημάτων, της θεωρίας του Carl Schmitt περί εσωτερικού εχθρού. Μέσα από την κατασκευή της περίφημης «κομμουνιστικής απειλής» κατά την περίοδο αυτή, νομιμοποιήθηκαν μια σειρά από συνταγματικές εκτροπές, επιβολή ποινικών και διοικητικών μέτρων περιστολής των δικαιωμάτων και των ελευθεριών. Στο κλίμα αυτό γράφουν και αντιστέκονται, με τη θεωρία και την ακαδημαϊκή στάση τους, τρεις μεγάλοι έλληνες δημοσιολόγοι. Ο Αλέξανδρος Σβώλος, θεωρητικός του κοινωνιολογικού θετικισμού, σοσιαλιστής, Πρωθυπουργός της κυβέρνησης του Βουνού το 1944, ο οποίος άφησε πίσω του δυστυχώς ημιτελή την κατ άρθρο ερμηνεία του Συντάγματος του 1952, την οποία εξέδωσε με το Γεώργιο Βλάχο το 1954/ , ο Αριστόβουλος Μάνεσης, με το κορυφαίο έργο του «Αι Εγγυήσεις Τηρήσεως του Συντάγματος» 68 και ο διοικητολόγος Φαίδων Βεγλερής, ο οποίος εισήγαγε στην ελληνική θεωρία 64 Βλ. ibid, σ. 370 την αναφορά στο N. 2159/1952, της δεύτερης κυβέρνησης Πλαστήρα. 65 Βλ. ibid, σ. 381 όπου ο συγγραφέας παρατηρεί ότι, «Ο διορισμός και η παύση του πρωθυπουργού ήταν μια κρίσιμη αρμοδιότητα που ο βασιλιάς ασκούσε κατά παράβαση του Συντάγματος. Τρία ήταν τα μείζονα περιστατικά που το αποδεικνύουν: o διορισμός του Κων. Καραμανλή ως πρωθυπουργού το 1955, ο εξαναγκασμός του ίδιου σε παραίτηση το 1963 και η αποπομπή του Γ. Παπανδρέου δύο χρόνια αργότερα». 66 Βλ. ibid, σ Βλ. Α. ΣΒΩΛΟΣ, Γ. Κ. ΒΛΑΧΟΣ, Το Σύνταγμα της Ελλάδος, Αθήνα, χ.ε Βλ. Α. ΜΑΝΕΣΗΣ, Αι εγγυήσεις τηρήσεως του Συντάγματος, Θεσσαλονίκη-Αθήνα, Σάκκουλας 1965.

16 220 τη διδασκαλία της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου 69. Έχοντας διανύσει το ρήγμα το οποίο εκκινεί από τον Εθνικό Διχασμό, ο συγγραφέας φτάνει στη δικτατορία της βίας των Συνταγματαρχών, μια περίοδο την ωμότητα της οποίας έναντι των δικαιωμάτων και των ελευθεριών περιγράφει καυστικά. Είναι χαρακτηριστική η εναρκτήρια φράση του, «Ως καθεστώς βίας, η δικτατορία των συνταγματαρχών θα παρουσίαζε περιορισμένο ενδιαφέρον για μιαν ιστορία των Συνταγμάτων και των θεσμών, αν η ίδια δεν είχε επιχειρήσει, από την πρώτη στιγμή, να αυτοδεσμευθεί με τους κανόνες μιας κατ επίφασιν νομιμότητας» 70. Με δυο Συντάγματα στο ενεργητικό της (1968 και 1973) και με κυρίαρχη συντακτική εξουσία το στρατό, η χούντα των συνταγματαρχών επιδίδεται σε μια πρωτοφανή για τα ελληνικά δεδομένα βίαιη καταστολή των δικαιωμάτων και ελευθερίων, επιβάλλοντας το νόμο περί κατάστασης πολιορκίας στη χώρα, προβαίνοντας σε χιλιάδες παράνομες ιδεολογικές συλλήψεις και δίκες α- ντιστασιακών, καταπνίγοντας την ελευθερία της έκφρασης 71. Μέσα στο συνταγματικό της έργο και η ίδρυση Συνταγματικού Δικαστηρίου με δικαστές διορισμένους από το καθεστώς, προορισμένους να αστυνομεύουν όχι την απόλαυση, αλλά την κατάχρηση των ελευθεριών 72. Το δεύτερο μέρος-ποταμός του βιβλίου κλείνει με έναν ακόμη συγκριτικό περίπλου. Ο συγγραφέας, με μια κριτική ματιά, σταματά σε τρεις συνταγματικούς σταθμούς οι οποίοι επικαθόρισαν τον αιώνα των δυο παγκοσμίων πολέμων, τον 20 ο αιώνα των άκρων. Πρώτα, στο Σύνταγμα της Βαϊμάρης του 1919 και στην πολιτική και κοινωνική διεργασία που το μετέβαλλε από δημοκρατικό Σύνταγμα-πρότυπο σε Σύνταγμα του φασισμού 73. Στη συνέχεια στο New Deal, το σημαντικότερο αμερικανικό constitutional moment του 20 ου αιώνα, το οποίο υπογραμμίζει ως βασικό πολιτειακό μοτίβο του 20 ου αιώνα την εξασφάλιση του προβαδίσματος της εκτελεστικής εξουσίας εν ώρα κρίσεως. Τέλος, στα περίφημα Συντάγματα της ΕΣΣΔ, 69 Βλ. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ, Το Σύνταγμα και οι Εχθροί του, ό.π., σ Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ. 461, όπου, συγκρίνοντας με την άνοδο του ιταλικού φασισμού, ο συγγραφέας υπογραμμίζει ότι, «Ακόμη πιο νομότυπη ήταν η άνοδος στην κυβέρνηση των ναζιστών στη Γερμανία, μέσω μιας αντικοινοβουλευτικής ανάγνωσης και εφαρμογής του Συντάγματος της Βαϊμάρης».

17 221 επικεντρώνοντας στην ταύτιση κόμματος και κράτους και στη λειτουργική δέσμευση των δικαιωμάτων που αναγνώριζαν, όχι υπέρ του ατόμου και του κοινωνικού συνόλου, αλλά υπέρ των εκάστοτε πολιτικών σκοπών του κομμουνιστικού καθεστώτος 74. V. To τρίτο μέρος του βιβλίου επικεντρώνεται στην Εποχή της όψιμης εξομάλυνσης 75, δηλαδή στο διάστημα από τη μεταπολίτευση του 1974 έως και την πρόσφατη οικονομική κρίση. Πρόκειται για ένα διάστημα στο ο- ποίο ο συγγραφέας καταγράφει ως οριστική την επούλωση του ρήγματος του Εθνικού Διχασμού και του Εμφυλίου. Κατά την άποψη που διατυπώνει, το πέρασμα από τη δικτατορία στη δημοκρατία, αν και φαινομενικά δεν διαθέτει τα στοιχεία της ρήξης, εντούτοις συνιστά τομή όσον αφορά την εμπέδωση της σύγχρονης συνταγματικής νομιμότητας και κοινοβουλευτικής ομαλότητας 76. Με κινητήριο μοχλό το δημοψήφισμα που επέλεξε την προεδρευόμενη έναντι της βασιλευόμενης δημοκρατίας, η χώρα εισάγεται με το Σύνταγμα του 1975 σε μια νέα εποχή, με χαρακτηριστικά τη στροφή (κυρίως μέσω του άρθρου 28 Σ- εμπνεύσεως του Δ. Ευρυγένη) προς την Ευρώπη, την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Συμβούλιο της Ευρώπης 77. Αχίλλειος πτέρνα του Συντάγματος του 1975 συνιστά το ζήτημα των «υπερεξουσιών» του Προέδρου της Δημοκρατίας, οι οποίες γεννούσαν αμφιβολίες τόσο για μια επανάληψη του προ της μεταπολίτευσης ιστορικού προτύπου ενός αρχηγού του κράτους που παρεμβαίνει στη λειτουργία του πολιτεύματος, όσο και για τις προσωπικές φιλοδοξίες του ίδιου του Κ. Καραμανλή. Κατά την άποψη του Ν. Κ. Αλιβιζάτου, επρόκειτο για ανησυχίες, που αποδείχτηκαν αβάσιμες από τον ίδιο τον πολιτικό ρεαλισμό των πρωταγωνιστών της ιστορίας, μέσα από μια συγκατοίκηση Α. Παπανδρέου και 74 Βλ. ibid, σ. 476, όπου ο συγγραφέας επισημαίνει ότι, «Μέσο λοιπόν για την επίτευξη ενός στόχου, παρά αυτοσκοπός, τα ατομικά δικαιώματα στα Συντάγματα των σοσιαλιστικών χωρών κατοχυρώνονταν υπό αίρεση». 75 To τρίτο και τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου δομείται από τρία κεφάλαια τα ο- ποία πραγματεύονται τη μεταπολίτευση του 1974 και το Σύνταγμα του 1975, τις αναθεωρήσεις του Συντάγματος 1975 (1986, 2001, 2008) και τη θέση της δικαστικής εξουσίας στις σύγχρονες αντιπροσωπευτικές δημοκρατίες. Βλ., για το τελευταίο αυτό σημείο, την ανάλυση του Γ. ΔΡΟΣΟΥ, «Για το βιβλίο του Ν. Αλιβιζάτου, «Το Σύνταγμα και οι Εχθροί του στη Νεοελληνική Ιστορία», ΕφημΔΔ 2/2011, σ (183). 76 Βλ. ibid, σ. 495, όπου ο Ν. Κ. Αλιβιζάτος επισημαίνει ότι, «η ελληνική μετάβαση μπορεί μεν σε πολιτικό επίπεδο να μη σημαδεύτηκε από ρήξη, νομικά εντούτοις αποτέλεσε τομή, με όλη τη σημασία της λέξης». 77 Βλ. ibid, σ

18 222 Κ. Καραμανλή η οποία ανέδειξε από τη μια τον υπερκομματικό και από την άλλη τον αποφασιστικό ρόλο Προέδρου και Πρωθυπουργού στο πολίτευμά μας 78. Στο επίκεντρο της λειτουργίας του πολιτεύματος από τη μεταπολίτευση έως σήμερα τίθενται, κατά το συγγραφέα, οι συνταγματικές αναθεωρήσεις του 1986, 2001 και 2008, στο βαθμό που σε μια περίοδο συνταγματικής ο- μαλότητας αποτυπώνουν το διεθνές πλαίσιο, τις σύγχρονες προκλήσεις και κυρίως την αναδιάταξη των πολιτικών δυνάμεων στην Ελλάδα. Έτσι, ο συγγραφέας αναγνωρίζει μεταξύ της μονοθεματικής αναθεώρησης του 1986 και της συναινετικής του 2001 τη διάκριση μεταξύ πλειοψηφικού και συναινεσιακού κοινοβουλευτισμού 79. Πράγματι, αν η αναθεώρηση του 1986 εγγράφει στον ελληνικό κοινοβουλευτισμό την επικράτηση του πρωθυπουργοκεντρισμού, η αναθεώρηση του 2001 επιβεβαιώνει την ανάγκη της συναίνεσης για μια «φυγή» του πολιτεύματος προς τον αναγκαίο μεταμεταπολιτευτικό εκσυγχρονισμό 80. Μια συναίνεση, η οποία συναντά το ά- δοξο όριό της στην αναθεώρηση του 2008, στις παρυφές της μετωπικής σύγκρουσης της χώρας με την παρούσα οικονομική κρίση. Μια κρίση, η οποία όπως χαρακτηριστικά επισημαίνει ο συγγραφέας, εκτυλίσσεται στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης, αναγκάζοντάς μας να ανανοηματοδοτήσουμε το ίδιο το συνταγματικό φαινόμενο. Το μεγάλο αυτό βιβλίο κλείνει με ένα κεντρικό επιχείρημα του συγγραφέα για την ενίσχυση των δικαστών στην Ελλάδα και διεθνώς, καθώς και την ανάδυσή τους ως «θεσμικών αντιβάρων» έναντι της εκτελεστικής εξουσίας. Πρόκειται για ένα φαινόμενο δικαστικοποίησης της πολιτικής που ο συγγραφέας διακρίνει από την θεωρία «περί κράτους των δικαστών» και στην Ελλάδα εντοπίζεται κατεξοχήν στο ρόλο και τη δράση που αναπτύσσει στη μεταπολίτευση το Συμβούλιο της Επικρατείας με τη νομολογία 78 Βλ. ibid, σ. 518, όπου ο συγγραφέας αναφέρεται σε μια σχετική δήλωση του Α. Παπανδρέου το Νοέμβριο του 1982, «Θέλω να επιβεβαιώσω κάτι που είναι φανερό. Ο πρόεδρος ασκεί τα καθήκοντά του άψογα και με υπερκομματικά κριτήρια». 79 Βλ. ibid, σ Στην οποία βέβαια ο συγγραφέας δεν αποφεύγει την τοποθέτηση ενός ερωτηματικού. Έτσι, όπως εύστοχα παρατηρεί, ibid, σ. 552, «Με κάθε επιφύλαξη για το αν οι ρυθμίσεις αυτές μπορούν καθ εαυτές να επιφέρουν τις φιλόδοξες αλλαγές που εξαγγέλλουν, διερωτάται κανείς αν ήταν αναγκαίες. Διότι, όπως είχε δείξει και η εμπειρία της περιόδου που είχε προηγηθεί, με σοβαρή μελέτη και διάθεση των αναγκαίων πόρων, για τα περισσότερα από τα ανωτέρω ζητήματα αρκούσε πιθανότατα η ψήφιση κοινών νόμων».

19 223 του 81. Το επιχείρημα αυτό, ο συγγραφέας το αναπτύσσει, εξετάζοντας την αντίστοιχη δράση των ανώτατων και συνταγματικών δικαστηρίων στις δυο πλευρές του Ατλαντικού, συγκρίνοντας τις αντίστοιχες εξελίξεις σε αυτά υπό ένα πρίσμα που θα μπορούσαμε να το συμπυκνώσουμε σε ένα λογοπαίγνιο: «The American judicial revolution versus the European judicial evolution» 82. Έτσι, από το φακό της ανάλυσης του συγγραφέα διυλίζεται η νομολογία του αμερικανικού Supreme Court στις υποθέσεις Plessy versus Ferguson (1896), Brown versus Board of Education (1954), Griswold versus Connecticut (1965) αλλά και Brandenburg versus Ohio (1969) 83. Αντίστοιχα, ο συγγραφέας εξετάζει το ρόλο των ευρωπαϊκών Συνταγματικών Δικαστηρίων σε ένα σύστημα το οποίο προσδιορίζεται σήμερα από δυο ευρωπαϊκά ανώτατα δικαστήρια, το Δικαστήριο του Στρασβούργου και του Λουξεμβούργου. Στο πλαίσιο αυτό ο «πολιτικός» ρόλος και ο αυτοπεριορισμός των δικαστών εξετάζεται μέσα από τα ειδικότερα παραδείγματα του Conseil Constitutionnel, του Bundesverfassungsgericht και του Corte Costituzionale 84. VI. Η αφήγηση του Ν. Κ. Αλιβιζάτου είναι ένα πραγματικό ταξίδι στο παρελθόν. Μέσα από την παράθεση των κειμένων απευθείας από τις πηγές δίνεται στον αναγνώστη η δυνατότητα να βιώσει το ταξίδι αυτό από πιο κοντά, σχηματίζοντας δική του άποψη και πέρα ακόμη από το γλαφυρό σχολιασμό του συγγραφέα. Το βιβλίο με την έννοια αυτή διδάσκει χωρίς να παρέχει έτοιμη τροφή, καλώντας σε προβληματισμό. Το «ζωντανό» Σύνταγμα του Ν. Κ. Αλιβιζάτου δεν εξελίσσεται ως έμβιος οργανισμός. Δεν κινείται γραμμικά προς την ωριμότητά του. Κάθε εξελικτική του φάση είναι μια διαπάλη ανοιχτής έκβασης. Με θεωρητική βάση το υπόδειγμα του Madison, ο συγγραφέας εντοπίζει τους εχθρούς του Συντάγματος, δηλαδή τις ιστορικές δυνάμεις που επιχείρησαν να χρησιμοποιήσουν τους συνταγματικούς θεσμούς ως εργαλεία συγκέντρωσης της πολιτικής εξουσίας, καταφέρνοντας να ακυρώσουν τις εγγυητικές για την ελευθερία και τη δημοκρατία επενέργειές τους. Ωστόσο, ο ελληνικός συνταγματισμός δεν περιγράφεται ως προδομένη υπόθεση. Χωρίς εξιδανικεύσεις, ο συγγραφέας αναδεικνύει τις τομές που ώθησαν σε εκσυγχρονισμό, διεύρυναν τις ελευθερίες και θέσπισαν μηχανισμούς ελέγχου. Όλα αυτά δεν πα- 81 Βλ. ibid, σ , Βλ. ibid, σ Βλ. ibid, σ. 596 επ. 84 Βλ. ibid, σ. 612 επ.

20 224 ραπέμπουν σε καμιά περίπτωση σε κάποια απλοϊκή αφήγηση σύγκρουσης μεταξύ «καλών» και «κακών» ηγετών. Ο N. K. Αλιβιζάτος εισέρχεται στο πολιτικό βάθος των εξελίξεων, διαφωτίζοντας την πολιτική και κοινωνική πάλη που διαμόρφωσε τις συγκυρίες και οδήγησε σε συγκεκριμένες πολιτικές αποφάσεις. Στο σημερινό πολιτικό πλαίσιο, το βιβλίο αποπνέει έναν σαφή τόνο αισιοδοξίας, αλλά λειτουργεί ταυτοχρόνως ως προειδοποίηση. Υποστηρίζει ξεκάθαρα ότι ο ελληνικός συνταγματισμός, μέσα από τις αντιφάσεις και τις ασυνέχειές του, είναι πράγματι μια κληρονομιά ελευθερίας. Μας υπενθυμίζει, όμως, ότι όλες αυτές οι κατακτήσεις δεν υπήρξαν ποτέ δεδομένες. Σε διάφορες ιστορικές στιγμές, όπως και η σημερινή, αποδείχθηκαν εξαιρετικά εύθραυστες. Σε κάθε περίπτωση, μια βασική θέση που φαίνεται να αναδύεται από τις αναλύσεις του Αλιβιζάτου είναι ότι το Σύνταγμα συνιστά μια «αυτοτελή» πηγή οριοθέτησης της εξουσίας, διότι υπερβαίνει πάντοτε το πλαίσιο των συσχετισμών που το δημιούργησαν. Παρά τις ατέλειές του, που φέρουν πάντοτε τη σφραγίδα ποικίλων ιδιαίτερων συμφερόντων στη συντακτική του φάση, το Σύνταγμα διανοίγει ένα χώρο ερμηνείας και δράσης, ο οποίος δεν μπορεί να κατακυριαρχηθεί ή να ελεγχθεί συνολικά. Ένα ξεκάθαρο δίδαγμα από τις αναλύσεις του συγγραφέα είναι ότι στην ελληνική ιστορία οι εχθροί του Συντάγματος και της δημοκρατίας ταυτίζονται. Όλες οι αυταρχικές πολιτικές δυνάμεις υποχρεώθηκαν τελικά να παραγκωνίσουν το Σύνταγμα, ή να το παραβιάσουν εξόφθαλμα. Αυτή ακριβώς η δυνατότητα της συνταγματικής πολιτικής να στρέφει το ενδιαφέρον μας στις δομές των θεσμών, φαίνεται να αποτελεί τη θεωρητική βάση της πεποίθησης του Αλιβιζάτου, ότι το Σύνταγμα μπορεί πράγματι να αποτελέσει σημαντικό επίκεντρο για την υπέρβαση της βασικής αιτίας της σημερινής συνολικής κρίσης των θεσμών. Αιτία την οποία φαίνεται να ε- ντοπίζει στην επικράτηση των επιμέρους εξουσιαστικών επιδιώξεων και της μικροκομματικής πολιτικής. Μόνο μια ευρύτερη συνεννόηση μπορεί, κατά τον συγγραφέα, να προωθήσει τις απαραίτητες αλλαγές σε όλα τα επίπεδα του ελληνικού πολιτικού και κοινωνικού συστήματος. Ωστόσο, ο συγγραφέας δείχνει σε αρκετά σημεία να υπερτιμά τις δυνατότητες των εργαλείων που χρησιμοποιεί. Ο συνταγματισμός κατά το πρότυπο του Madison έχει οικοδομηθεί πάνω σε μια αρκετά απαισιόδοξη αντίληψη για

21 225 τη δυνατότητα των σύγχρονων κοινωνιών να αυτοκυβερνώνται 85. Ως εκ τούτου μετέφερε το πρόβλημα της προώθησης του κοινού καλό στο επίπεδο των θεσμών και το εμπιστεύτηκε στη «σοφία» των αντιπροσώπων του λαού. Ασφαλώς το σύστημα αυτό υπέστη μετασχηματισμούς στη φάση της μαζικοποίησης των σύγχρονων δημοκρατιών. Σήμερα, ακόμη και οι πιο σκληροί επικριτές του είναι υποχρεωμένοι να παραδέχονται τις αρετές του στο επίπεδο του ελέγχου των ασκούμενων αρμοδιοτήτων και της προστασίας των ελευθεριών. Δεν πρέπει, όμως, να υποθέσουμε ότι το αρχικό φιλοσοφικό και πολιτικό του έρμα, δηλαδή η δυσπιστία στη δυνατότητα των κοινωνικών ομάδων να υπερβούν τα κοντόφθαλμα συμφέροντά τους και ο προσανατολισμός στο θεσμικό περιορισμό της λαϊκής εξουσίας ενόψει φαινομένων τυραννίας της πλειοψηφίας, έχει αποβληθεί συνολικά. Οι δυνατότητές του, συνεπώς, να συμβάλλει στον περαιτέρω εκδημοκρατισμό των θεσμών είναι μάλλον περιορισμένες. Δεν χρειάζεται, ούτε είναι φυσικά δυνατό, να αναφερθούμε στο αμερικανικό παράδειγμα. Ήδη από την μεταπολιτευτική ελληνική εμπειρία μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι η εκσυγχρονιστική επένδυση στη δικαστικοποίηση και τα αντίβαρα δεν απέδωσε τα αναμενόμενα και αυτό δεν οφείλεται μόνο σε αστοχίες στο επίπεδο του σχεδιασμού των θεσμών. Πρέπει, ίσως, να αποδοθεί στα εγγενή όρια αυτού του προτάγματος μετασχηματισμού. Το συναινεσιακό παράδειγμα της δημοκρατίας δεν στηρίζεται σε διαφορετικές βάσεις. Για να ανασύρουμε μια θέση από το πρώιμο έργο ενός μεγάλου θεωρητικού της, «αν και απέχει πολύ από ένα ιδεώδες, η συναινεσιακή δημοκρατία, είναι η καλύτερη που μπορούμε ρεαλιστικά να αναμένουμε, υπό τις μη ευνοϊκές συνθήκες του κατακερματισμού» 86. Στο πλαίσιο αυτό η συναίνεση είναι απλώς μια λύση ανάγκης, ενόψει της ρεαλιστικής έλλειψης δυνατοτήτων για την επίτευξη μιας πραγματικής ουσιαστικής δημοκρατικής διαβούλευσης. Επιπλέον, το κάλεσμα για περισσότερο συναινεσιακούς θεσμούς και πολιτικές δεν μπορεί να θεωρείται πολιτικά ουδέτερο. Ο μετασχηματισμός των ιδεολογιών στην παγκοσμιοποίηση, η πορεία εξευρωπαϊσμού του θεσμικού συστήματος και η κυριαρχία συγκεκριμένων κέντρων διαμόρφωσης της γνώμης στον ελληνικό δημόσιο χώρο μετά τη 85 Βλ. PUBLIUS [J. HAMILTON, J. MADISON, M. JAY], The federalist papers, C. ROSSITER (επιμ.), Signet Classics, New York 2003, σ 71-79, 10 η θέση (Madison). 86 Βλ. A. LIJPHART, Democracy in plural societies: A comparative explanation, New Haven, Yale University Press, σ. 48.

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 Περιεχόμενα Πρόλογος... 15 Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 1 Πολίτευμα...19 Θεωρία... 19 1. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ... 19 Το κράτος... 20 Το πολίτευμα... 21 Το συνταγματικό δίκαιο... 21 2. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα.

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα. Τι πρέπει να γνωρίζω για τη Βουλή Τι είναι η Βουλή; Είναι συλλογικό πολιτικό όργανο που αντιπροσωπεύει τον λαό. Αναδεικνύεται µε την ψήφο του εκλογικού σώµατος, δηλαδή όλων των ελλήνων πολιτών που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΚΑΖΛΑΡΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ Θέμα εργασίας: ΤΟ ΙΣΠΑΝΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Παυλόπουλος, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου Παν/μίου Αθηνών Η αρχή της Διάκρισης των Λειτουργιών

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΗ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ 2015-2016

ΥΛΗ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ 2015-2016 ΥΛΗ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ 2015-2016 Γενικές Αρχές Αστικού Δικαίου Ι. Έννοια και λειτουργία του δικαίου πηγές κανόνες δικαίου. ΙΙ. Δικαίωμα : Έννοια διακρίσεις γένεση κτήση αλλοίωση απώλεια άσκηση.

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ

ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ Α) Το νοµοθετικό έργο ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ Η παλαιότερη ιστορικά, αλλά και σηµαντικότερη αρµοδιότητα της Βουλής είναι η νοµοθετική, δηλαδή η θέσπιση γενικών και απρόσωπων κανόνων δικαίου. Τη νοµοθετική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΟΜΑ Α Α

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΟΜΑ Α Α ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΘΕΜΑ Α1 ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 26 ΜΑΪΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

Διαβάστε περισσότερα

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας Τ.Ε.Ι. Πειραιά Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στην Λογιστική και Χρηματοοικονομική Ειδικά θέματα Δικαίου Δρ. Μυλωνόπουλος Δ. Αν. Καθηγητής δίκαιο άδικο ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης»

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης» Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου ----------------------------------------------------- Μεταπτυχιακό ίπλωµα

Διαβάστε περισσότερα

Το Δημοψήφισμα με Πρωτοβουλία των Πολιτών Ως κορυφαία πρόταση αναθεώρησης του Συντάγματος

Το Δημοψήφισμα με Πρωτοβουλία των Πολιτών Ως κορυφαία πρόταση αναθεώρησης του Συντάγματος 1 η Πρόταση Αναθεώρησης του Συντάγματος Το Δημοψήφισμα με Πρωτοβουλία των Πολιτών Ως κορυφαία πρόταση αναθεώρησης του Συντάγματος Ανδρέας Γ. Δημητρόπουλος Καθηγητής Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΤΕΤΑΡΤΗ 18 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2012 ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ Α

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΤΕΤΑΡΤΗ 18 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2012 ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΤΕΤΑΡΤΗ 18 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2012 ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ Α Α.1.1 Σχολ. Βιβλίο σελ. 211-212 «Οι επαναστάτες αιφνιδίασαν της επανάστασης» Α.1.2

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Βιβλιογραφία... 23 Εισαγωγή... 27 ΤΜΗΜΑ ΠΡΩΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΑ ΕΝΝΟΙΑ - ΠΗΓΕΣ 1. Έννοια κ.λ.π... 29 Α. Εισαγωγικά... 29 Β. Εξωτερική συμπεριφορά... 30 Γ. Διατάξεις... 31

Διαβάστε περισσότερα

Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15

Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15 Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: α. Ανόρθωση (1910) β. Κλήριγκ γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15 Α2. Γιατί δεν προέκυψαν ταξικά κόμματα στην Ελλάδα το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα; Μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ;

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Απάντηση: Η μορφή της αγοράς καθορίζεται από μια σειρά παραγόντων. Οι σπουδαιότεροι από τους παράγοντες αυτούς είναι οι εξής: Πρώτον, ο αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

μεταναστευτικό ζήτημα θετικό βήμα το εγχείρημα της συγκέντρωσης της σχετικής νομοθεσίας σε ενιαίο κείμενο νόμου.

μεταναστευτικό ζήτημα θετικό βήμα το εγχείρημα της συγκέντρωσης της σχετικής νομοθεσίας σε ενιαίο κείμενο νόμου. Ομιλία της Συνηγόρου του Πολίτη Καλλιόπης Σπανού στη Διεθνή Συνδιάσκεψη της ΟΚΕ στο πλαίσιο της Ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης με θέμα: «Μια ολοκληρωμένη και κοινή μεταναστευτική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας Ν.1850 / 1989 Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας ΑΡΘΡΟ 1 (Πρώτο) Κυρώνεται και έχει την ισχύ που ορίζει το άρθρο 28 παράγραφος 1 του Συντάγµατος ο Ευρωπαϊκός Χάρτης της Τοπικής Αυτονοµίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Α.Τ.Ε.Ι. ΣΕΡΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ Μάθημα: Εργατικό-Ασφαλιστικό Δίκαιο Διδάσκων: Νίκος Κ. Παπαδόπουλος

Α.Τ.Ε.Ι. ΣΕΡΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ Μάθημα: Εργατικό-Ασφαλιστικό Δίκαιο Διδάσκων: Νίκος Κ. Παπαδόπουλος ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο ΠΗΓΕΣ ΤΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ 1.Εισαγωγή Λέγοντας πηγές του Εργατικού Δικαίου εννοούμε το που βρίσκουμε τους κανόνες του. Για να γνωρίσουμε τις πηγές του Εργατικού Δικαίου,θα πρέπει να έχουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 Μάθημα: ΙΣΤΟΡΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Δευτέρα, 8 Ιουνίου 2015 08:00 11:00

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΟΣ ΓΙΟΥΛΑ ΟΡΑΜΑ ΚΑΙ ΑΞΙΕΣ ΟΜΙΛΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΜΙΛΟΥ (ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ)

ΟΜΙΛΟΣ ΓΙΟΥΛΑ ΟΡΑΜΑ ΚΑΙ ΑΞΙΕΣ ΟΜΙΛΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΜΙΛΟΥ (ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ) ΟΜΙΛΟΣ ΓΙΟΥΛΑ ΟΡΑΜΑ ΚΑΙ ΑΞΙΕΣ ΟΜΙΛΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΜΙΛΟΥ (ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ) 1 ΟΜΙΛΟΣ ΓΙΟΥΛΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2. ΟΡΑΜΑ ΚΑΙ ΑΞΙΕΣ ΟΜΙΛΟΥ 3. ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΜΙΛΟΥ (ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ) 2 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Κάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα Σειρά: Εκπαιδευση Σχολικά βοηθήματα (για το Λύκειο) Πλάτωνος Πρωταγόρας Γ Λυκείου Θεωρητική Κατεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Γ Γυμνασίου. Διαγώνισμα στο 1 ο Κεφάλαιο

Ιστορία Γ Γυμνασίου. Διαγώνισμα στο 1 ο Κεφάλαιο Ιστορία Γ Γυμνασίου Διαγώνισμα στο 1 ο Κεφάλαιο Ενότητα 1 1. Να δώσετε σύντομους ορισμούς για τις παρακάτω έννοιες: αγροτική επανάσταση, βιομηχανική επανάσταση, κίνημα του Διαφωτισμού. Αγροτική Επανάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Κυρίως μέρος

Πρόλογος. Κυρίως μέρος ΘΕΜΑ : Έχετε μελετήσει ως τώρα τα πρώτα τέσσερα κεφάλαια του Εγχειριδίου Μελέτης και του Συνοδευτικού Βιβλίου του Henig. Στη δεύτερη γραπτή Εργασία απαντήστε στα εξής ερωτήματα: Εκτιμώντας τις ιδιαιτερότητες

Διαβάστε περισσότερα

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1 ΚΕΙΜΕΝΟ Η Δημοκρατία στην εποχή της παγκόσμιας ανομίας Θα αρχίσω από μιαν αναδρομή. Οι έννοιες του «Λαού» και της «Κοινωνίας» δεν είναι ούτε διϊστορικές ούτε αυτονόητες. Αποκρυσταλλώθηκαν από τη νεωτερική

Διαβάστε περισσότερα

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ»

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» «ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» Σίμος Δανιηλίδης Δήμαρχος Συκεών, Μέλος Δ.Σ. ΚΕΔΚΕ Με ιδιαίτερη χαρά συμμετέχω στη 4 η Γενική Συνέλευση αποδήμων Αιρετών της Αυτοδιοίκησης. Γνωρίζετε

Διαβάστε περισσότερα

Τί ισχύει στις άλλες χώρες της Ε.Ε. σχετικά µε την κτήση ιθαγένειας από τέκνα αλλοδαπών που γεννιούνται και/ή ανατρέφονται στην επικράτειά τους;

Τί ισχύει στις άλλες χώρες της Ε.Ε. σχετικά µε την κτήση ιθαγένειας από τέκνα αλλοδαπών που γεννιούνται και/ή ανατρέφονται στην επικράτειά τους; Τί ισχύει στις άλλες χώρες της Ε.Ε. σχετικά µε την κτήση ιθαγένειας από τέκνα αλλοδαπών που γεννιούνται και/ή ανατρέφονται στην επικράτειά τους; Με το ν.3838/2010 εισήχθησαν στην ελληνική έννοµη τάξη ρυθµίσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΤΩΝ ΔΗΜΩΝ Επί ξυρού ακμής

ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΤΩΝ ΔΗΜΩΝ Επί ξυρού ακμής ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΤΩΝ ΔΗΜΩΝ Επί ξυρού ακμής 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Δεν είναι καθόλου σχήμα λόγου, ότι τα οικονομικά των 325 Δήμων της χώρας βρίσκονται επί ξυρού ακμής (σε κρίσιμο σημείο). Η οικονομική κατάσταση και δυσπραγία

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Ιστορία ΣΤ' Δημοτικού Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Βιβλίο μαθητή ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ιωάννης Κολιόπουλος Ομότιμος Καθηγητής Ιάκωβος Μιχαηλίδης Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ Αθανάσιος Καλλιανιώτης Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω διεθνών συµφωνιών: α. Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (1878) β. Σύµφωνο Μολότοφ Ρίµπεντροπ (1939) γ. Συνθήκη

Διαβάστε περισσότερα

Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης,

Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης, Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης, Εκδήλωση απονομής του Βραβείου για το 2014 στην Αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και στο Γραφείο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Κύπρο Ομιλία:

Διαβάστε περισσότερα

14o Πρωτόκολλο της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών το οποίο τροποποιεί το σύστημα ελέγχου της Σύμβασης

14o Πρωτόκολλο της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών το οποίο τροποποιεί το σύστημα ελέγχου της Σύμβασης 14o Πρωτόκολλο της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών το οποίο τροποποιεί το σύστημα ελέγχου της Σύμβασης Υιοθετήθηκε από το Συμβούλιο της Ευρώπης στο Στρασβούργο

Διαβάστε περισσότερα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Ενότητα 5: Δημήτριος Σταματόπουλος Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Καρράς Γιώργος Κοινωνιολόγος - Οικονομολόγος

Περιεχόμενα. Καρράς Γιώργος Κοινωνιολόγος - Οικονομολόγος Περιεχόμενα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Το Δίκαιο... 2 1.1 Έννοια, προέλευση και εξέλιξη του Δικαίου... 2 1.2 Κανόνες ηθικής και κανόνες δικαίου: η διαφορά... 3 1.3 Υποκείμενα δικαίου... 3 1.4 Διακρίσεις Δικαίου... 4

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε Θεοδόσης Ν. Πελεγρίνης ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε τόσο άσχημη κατάσταση, όσο τον καιρό αυτόν. Ο λόγος;

Διαβάστε περισσότερα

Νεότερη. Σύγχρονη Ιστορία

Νεότερη. Σύγχρονη Ιστορία Νεότερη & Σύγχρονη Ιστορία Γ Γυμνασίου Από το Διαφωτισμό μέχρι τον 20ο αιώνα σχέδια μαθήματος προτάσεις διδασκαλίας Φάνη Πίττα sxediomathimatos.gr online publishing Νεότερη και Σύγχρονη Ιστορία Γ Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Χριστίνα Παπασολομώντος Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Μέλος Ομάδας Συντονισμού για Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΖΩΗ

ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΖΩΗ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΖΩΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΔΡΟΣ ΕΡΑΤΩΣ ΚΟΖΑΚΟΥ-ΜΑΡΚΟΥΛΛΗ ΣΤΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΔΕΥΤΕΡΑ 15 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015, 11:00 πμ ΣΠΙΤΙ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δια βίου Εκπαίδευση και διάγνωση επιμορφωτικών αναγκών: Μια σχεδιασμένη παρέμβαση για την ενίσχυση των δυνάμεων της εργασίας H ΔΒΜ προϋποθέτειτοστρατηγικόσχεδιασμό,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 18 Ιουλίου 2006 Αρ. Πρωτ.: Υ190

Αθήνα, 18 Ιουλίου 2006 Αρ. Πρωτ.: Υ190 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ο ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ Αθήνα, 18 Ιουλίου 2006 Αρ. Πρωτ.: Υ190 ΠΡΟΣ: 1. Όλους τους Υπουργούς και Υφυπουργούς 2. Τον Γενικό Γραμματέα της Κυβέρνησης 3. Όλους τους Γενικούς Γραμματείς Υπουργείων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΑ TΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΑ TΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΑ TΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΙΣ / / / ΕΜΕΙΣ ΟΙ ΠΟΛΙΤΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΚΑΤΑΘΕΤΟΥΜΕ ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΕΓΓΡΑΦΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΙΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ, ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ECB-PUBLIC ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ. της 12ης Μαρτίου 2013. σχετικά με την ανακεφαλαιοποίηση των πιστωτικών ιδρυμάτων (CON/2013/17)

ECB-PUBLIC ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ. της 12ης Μαρτίου 2013. σχετικά με την ανακεφαλαιοποίηση των πιστωτικών ιδρυμάτων (CON/2013/17) EL ECB-PUBLIC ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ της 12ης Μαρτίου 2013 σχετικά με την ανακεφαλαιοποίηση των πιστωτικών ιδρυμάτων (CON/2013/17) Εισαγωγή και νομική βάση Στις 4 Μαρτίου 2013 η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟΙ (σελ. 1-14)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟΙ (σελ. 1-14) ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟΙ (σελ. 1-14) 1. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΔΙΚΑΙΟ (ΩΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΝΝΟΙΑ) 2.ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΚΑΝΟΝΑΣ ΔΙΚΑΙΟΥ 3.ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ 4.ΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα

ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ ΜΕΤΑΒΟΛΗ (ΑΛΛΑΓΗ) ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ ΤΟΥ ΕΡΓΟΔΟΤΗ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ... 2 1. Η έννοια της μεταβολής του προσώπου του εργοδότη... 2 Πηγές... 7 Συντακτική ομάδα... 7 1 ΜΕΤΑΒΟΛΗ (ΑΛΛΑΓΗ) ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ & ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗΣ ΚΑΙ Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ

Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ & ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗΣ ΚΑΙ Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Διεύθυνση Μέσων Ενημέρωσης Τμήμα Οπτικοακουστικών Μέσων και Αρχείων Δ/ΝΣΗ: Φραγκούδη 11 & Αλ. ΠάντουΚαλλιθέα Τ.Κ.:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ. Χανιά, Απρίλιος 2014

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ. Χανιά, Απρίλιος 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Χανιά, Απρίλιος 2014 Τον Αύγουστο του 2010, ενεργοί πολίτες των Χανίων προχωρήσαμε στη δημιουργία της ανεξάρτητης δημοτικής μας κίνησης με επικεφαλής τον Τάσο Βάμβουκα. Με διαφορετικές αφετηρίες,

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ CENTER FOR SECURITY STUDIES. EXPOSEC- DEFENSE WORLD 2015, Τετάρτη 6 Μαΐου 2015, Athens Lydra Hotel

ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ CENTER FOR SECURITY STUDIES. EXPOSEC- DEFENSE WORLD 2015, Τετάρτη 6 Μαΐου 2015, Athens Lydra Hotel ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ CENTER FOR SECURITY STUDIES EXPOSEC- DEFENSE WORLD 2015, Τετάρτη 6 Μαΐου 2015, Athens Lydra Hotel «εκεί που αρχίζει η ασφάλεια τελειώνουν οι ελευθερίες και τα ανθρώπινα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης Παράλληλα Κείµενα Θεσμοί, όργανα και της ευρωπαϊκής πολιτικής Hεκπαιδευτικήπολιτικήκαιτασυστήματαδιαβίου εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ευρώπη σε

Διαβάστε περισσότερα

Αρ. Φακ.: Α.Κ.Ι. 101/2007, Α.Κ.Ι. 2/2008 και Α.Κ.Ι. 20/2008

Αρ. Φακ.: Α.Κ.Ι. 101/2007, Α.Κ.Ι. 2/2008 και Α.Κ.Ι. 20/2008 Αρ. Φακ.: Α.Κ.Ι. 101/2007, Α.Κ.Ι. 2/2008 και Α.Κ.Ι. 20/2008 Έκθεση της Αρχής Ισότητας αναφορικά με καταγγελία για διάκριση λόγω ηλικίας στις διατάξεις που ρυθμίζουν το όριο υποχρεωτικής αφυπηρέτησης των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγµατος ΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγµατος ΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

Ολο το σχέδιο για το νέο λύκειο και τις πανελλαδικές Το καινοτόµο «σχέδιο Αρβανιτόπουλου» θα έχουν την ευκαιρία να το γνωρίσουν πρώτοι οι φετινοί

Ολο το σχέδιο για το νέο λύκειο και τις πανελλαδικές Το καινοτόµο «σχέδιο Αρβανιτόπουλου» θα έχουν την ευκαιρία να το γνωρίσουν πρώτοι οι φετινοί Ολο το σχέδιο για το νέο λύκειο και τις πανελλαδικές Αλλάζουν όλα στο λύκειο από τον Σεπτέµβριο του 2013, καθώς το υπουργείο Παιδείας καταθέτει στη Βουλή σχέδιο νόµου, που παρουσιάζει σήµερα αποκλειστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ,

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ, ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ (ανά κατεύθυνση) Για τους εισαχθέντες 1987-99 και για τους εισαχθέντες 1999-02 απαιτούνται τουλάχιστον 6 ΥΕΣ, εκ των οποίων, 1 τουλάχιστον από κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 1. Εισαγωγή 220 Γενικός σκοπός του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής είναι να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές και στις μαθήτριες να εμπλακούν σε μια δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου

Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου 1 Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστηµα δεν υπάρχουν µόνο οι µεγάλες δυνάµεις αλλά επίσης υπάρχουν µεσαίες, µικρές ή και πολύ µικρές δυνάµεις. Βέβαια η διαµόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΔΡΥΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΠΟΥ ΚΑΤΑΡΤΙΣΤΗΚΑΝ ΣΕ ΣΥΝΔΥΑΣΜΟ ΜΕ ΤΟ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΔΡΥΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΠΟΥ ΚΑΤΑΡΤΙΣΤΗΚΑΝ ΣΕ ΣΥΝΔΥΑΣΜΟ ΜΕ ΤΟ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΔΡΥΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΠΟΥ ΚΑΤΑΡΤΙΣΤΗΚΑΝ ΣΕ ΣΥΝΔΥΑΣΜΟ ΜΕ ΤΟ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ I. Γενικά II. Πρωτόκολλο της 13 ης Απριλίου 1962 για την ίδρυση

Διαβάστε περισσότερα

Η αλήθεια για το γάλα

Η αλήθεια για το γάλα Η αλήθεια για το γάλα Υφιστάµενο πλαίσιο Σύµφωνα µε το υφιστάµενο πλαίσιο στην Ελλάδα υπάρχει γάλα χαµηλής παστερίωσης διάρκειας µέχρι 5 ηµερών, που µπορεί να ονοµάζεται και «φρέσκο» και γάλα υψηλής παστερίωσης-

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι. Άρθρο 1. Άρθρο 2. Άρθρο 3. Άρθρο 4

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι. Άρθρο 1. Άρθρο 2. Άρθρο 3. Άρθρο 4 16.12.2004 EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 310/261 7. ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΠΡΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΣΥΛΙΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΤΑ ΥΨΗΛΑ ΣΥΜΒΑΛΛΟΜΕΝΑ ΜΕΡΗ, ΕΚΤΙΜΩΝΤΑΣ ότι, σύμφωνα με το άρθρο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟ ΕΓΚΛΗΜΑ Θεωρητική Προσέγγιση, κατ άρθρον ερμηνεία και νομολογιακή αντιμετώπιση

ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟ ΕΓΚΛΗΜΑ Θεωρητική Προσέγγιση, κατ άρθρον ερμηνεία και νομολογιακή αντιμετώπιση 1 ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟ ΕΓΚΛΗΜΑ Θεωρητική Προσέγγιση, κατ άρθρον ερμηνεία και νομολογιακή αντιμετώπιση Φωτεινή Ριζάβα (Συγγραφέας) Copyright: Νομική Βιβλιοθήκη (2012) ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το οργανωμένο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΝΕΟΣ ΕΤΑΙΡΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ - ΣΗΜΑΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΜΕΣΙΤΕΣ ΑΚΙΝΗΤΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ» ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ «ΠΡΟΣΒΑΣΗ» ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014-15

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ «ΠΡΟΣΒΑΣΗ» ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014-15 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ «ΠΡΟΣΒΑΣΗ» Τζωρτζ 26, Πλ. Κάνιγγος, Αθήνα ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014-15 ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (ΠΤΔΕ) ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ (νέα ελληνική ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Ο διαγωνισμός της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης προϋποθέτει, ως γνωστόν, συνδυασμό συνδυαστικής γνώσης της εξεταστέας ύλης και θεμάτων πολιτικής και οικονομικής επικαιρότητας. Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια

Διαβάστε περισσότερα

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου.

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου. ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΠΟΡΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΚΕΔΕ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΣΕ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΙΣ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ (Βρυξέλλες 4/12/2013) Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών Γ Οµάδα Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας 11ο Μάθηµα Διερεύνηση Προϋποθέσεων Διδασκαλίας - Α : Η θεωρία του Jean Piaget για τη νοητική ανάπτυξη του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΟΖ.GR Political Map. Lesvosnews.net

ΝΟΟΖ.GR Political Map. Lesvosnews.net ΝΟΟΖ.GR Political Map Lesvosnews.net Οι εκλογές της 6ης Μαΐου έχουν χαρακτηριστεί ως οι πιο σημαντικές Εθνικές εκλογές στη Μεταπολίτευση. Έχοντας αυτό ως βάση, το Nooz.gr φιλοδοξεί να βοηθήσει τους αναγνώστες

Διαβάστε περισσότερα

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ Διακήρυξη των Δικαιωμάτων και Ευθυνών των Εθελοντών Συμμετέχω Διαμορφώνω Συμμετέχω Έχω ρόλο

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ

ΝΕΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ Δελτίο Τύπου ΝΕΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ Παγκόσμια Έρευνα του Boston Consulting Group για λογαριασμό της Ciett αποκαλύπτει πώς οι παλαιωμένες

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ : Γνωμοδότηση της Νομικού Συμβούλου της Δ.Ο.Ε. για την απεργία αποχή από τις διαδικασίες της αξιολόγησης

ΘΕΜΑ : Γνωμοδότηση της Νομικού Συμβούλου της Δ.Ο.Ε. για την απεργία αποχή από τις διαδικασίες της αξιολόγησης Αρ. Πρωτ. 1290 Αθήνα 26/11/2014 Προς Συλλόγους Εκπαιδευτικών Π.Ε. ΘΕΜΑ : Γνωμοδότηση της Νομικού Συμβούλου της Δ.Ο.Ε. για την απεργία αποχή από τις διαδικασίες της αξιολόγησης Το Δ.Σ. της Δ.Ο.Ε. έχει τονίσει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΣΥΝΟΨΗ ΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ Θέµα: υνατότητα διαφήµισης διδασκαλίας κατ οίκον Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Καλλιόπη Σπανού Ειδικός Επιστήµονας: Ευάγγελος Θωµόπουλος Αθήνα, Μάρτιος

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Σημίτης Ομιλία στην εκδήλωση για την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στο Ευρώ

Κώστας Σημίτης Ομιλία στην εκδήλωση για την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στο Ευρώ Κώστας Σημίτης Ομιλία στην εκδήλωση για την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στο Ευρώ Ζάππειο Μέγαρο, Αθήνα, 9 Μαρτίου 2000 Σήμερα είναι μια ιστορική στιγμή για την χώρα. Η αίτηση ένταξης στην ΟΝΕ σηματοδοτεί

Διαβάστε περισσότερα

Οδικές μεταφορές: διεθνείς μεταφορές και ενδομεταφορές

Οδικές μεταφορές: διεθνείς μεταφορές και ενδομεταφορές Οδικές μεταφορές: διεθνείς μεταφορές και ενδομεταφορές Μετά από την έγκριση διαφόρων ευρωπαϊκών νομοθετικών πράξεων, τόσο οι διεθνείς οδικές μεταφορές όσο και οι εμπορευματικές και επιβατικές ενδομεταφορές

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ

Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΓΕΝ. Δ/ΝΣΗ ΟΙΚΟΝ. ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Κ.Υ. ΓΕΝ. Δ/ΝΣΗ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒ/ΣΗΣ & ΕΚΛΟΓΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΚΛΟΓΩΝ ΚΑΤΕΠΕΙΓΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, LL.M., Υπ. Δ.Ν. ΕΝΟΤΗΤΑ : «ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ-ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ» - 1 - Οι δημόσιοι υπάλληλοι περαιτέρω οφείλουν να

Διαβάστε περισσότερα

7. ΑΝΑΠΛΗΡΩΣΗ ΤΟΥ ΑΡΧΗΓΟΥ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΚΑΙ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΟΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΧΩΡΟ.. 13

7. ΑΝΑΠΛΗΡΩΣΗ ΤΟΥ ΑΡΧΗΓΟΥ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΚΑΙ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΟΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΧΩΡΟ.. 13 Προπτυχιακή Εργασία Νέστωρα Ειρήνη Η Αναπλήρωση του Προέδρου της Δημοκρατίας ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΕΛΙΔΑ 1. ΠΡΟΛΟΓΟΣ..3 2. Η ΑΝΑΠΛΗΡΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟY TΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ. ΛΟΓΟΙ ΑΝΑΠΛΗΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΕΣ.. 4 3. ΔΙΑΡΚΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΟΜΩΝ Α, Α1 & ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ 2013-2014 ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ

ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΟΜΩΝ Α, Α1 & ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ 2013-2014 ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΟΜΩΝ Α, Α1 & ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ 2013-2014 Απαντήσεις Και Ανάλυση Βασικών Εννοιών- Σημαντικών Θεμάτων- Επιλογή Από Εργασίες Και Θέματα Εξετάσεων ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ Σελίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis)

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23 ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχοντας παρουσιάσει τις βασικές έννοιες των ελέγχων υποθέσεων, θα ήταν, ίσως, χρήσιμο να αναφερθούμε σε μια άλλη περιοχή στατιστικής συμπερασματολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις της αστικής ανάπτυξης στην Ελλάδα Διαχρονικές αναγνώσεις

Κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις της αστικής ανάπτυξης στην Ελλάδα Διαχρονικές αναγνώσεις Ε.Μ.Π. ΣΧΟΛΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Κατεύθυνση: Πολεοδομία και Χωροταξία Κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις της αστικής ανάπτυξης στην Ελλάδα Διαχρονικές αναγνώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Έκδοση στην Ελληνική γλώσσα του ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 22000 Αθήνα, 2006-02-20

Έκδοση στην Ελληνική γλώσσα του ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 22000 Αθήνα, 2006-02-20 Έκδοση στην Ελληνική γλώσσα του ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 22000 Αθήνα, 2006-02-20 1. Νέο διεθνές πρότυπο για τα συστήματα διαχείρισης της ασφάλειας τροφίμων Το νέο πρότυπο ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 22000 «Συστήματα διαχείρισης της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ 1958

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ 1958 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής : Ανδρέας Γ. ηµητρόπουλος ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΘΕΜΕΛΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Βιβλιογραφία... 29 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΘΕΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1. Έννοια κ.λ.π... 37 2. Σχέση με επιείκεια... 40 3. Σχέση με ηθική... 42 ΠΗΓΕΣ - ΙΣΧΥΣ - ΑΣΦΑΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Αναφορών 28.11.2014 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ Θέμα: Αναφορά 0824/2008, του Kroum Kroumov, βουλγαρικής ιθαγένειας, η οποία συνοδεύεται από 16 υπογραφές, σχετικά με

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ)

Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ) Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ) Σύμφωνα με το άρθρο 19 του ελληνικού Συντάγματος: "1. Το απόρρητο των

Διαβάστε περισσότερα

Το κράτος εμφανίζεται σαν διαμεσολαβητής των στρατηγικών των επιχειρήσεων και της κοινωνικής συνοχής στο εσωτερικό του. Πολιτικές

Το κράτος εμφανίζεται σαν διαμεσολαβητής των στρατηγικών των επιχειρήσεων και της κοινωνικής συνοχής στο εσωτερικό του. Πολιτικές Οικονομική διπλωματία και οικονομική κρίση Στόχοι, στρατηγική, συγκρότηση & οργάνωση της ελληνικής οικονομικής διπλωματίας Επιπτώσεις οικονομικής κρίσης στις εξαγωγές Βασικά προβλήματα Χρήστος Φαρμάκης

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ 2015

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ 2015 ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 α. σχολικό βιβλίο σελίδα 77 «Οι ορεινοί των πλοιοκτητών» β. σχολικό βιβλίο σελίδα 157 «Για τη στέγαση των προσφύγων τηρήθηκε (αυτεπιστασία)»

Διαβάστε περισσότερα