ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΠΙ ΡΑΣΗΣ ΤΗΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΕΥΡΟΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΟ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΠΙ ΡΑΣΗΣ ΤΗΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΕΥΡΟΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΟ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΦΟΥΝΤΖΗΛΑΣ ΠΑΝΕΠ. ΕΤΟΣ ΑΡΙΘΜ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΠΙ ΡΑΣΗΣ ΤΗΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΕΥΡΟΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΟ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΕΡΜΙΤΖΑΚΗ ΝΕΥΡΟΛΟΓΟΥ Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ ΥΠΟΒΛΗΘΗΚΕ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2014

2

3 Η ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΦΟΥΝΤΖΗΛΑΣ, ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ (ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ) ΜΙΧΑΗΛ ΣΙΩΝ, ΟΜΟΤΙΜΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΚΙΜΙΣΚΙ ΗΣ, ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ Η ΕΠΤΑΜΕΛΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΦΟΥΝΤΖΗΛΑΣ, Καθηγητής (Τομέας Παθολογίας) ΜΙΧΑΗΛ ΣΙΩΝ, Ομότιμος Καθηγητής (Τομέας Παθολογίας) ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΚΙΜΙΣΚΙ ΗΣ, Επίκουρος Καθηγητής (Τομέας Νευροεπιστημών) ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΩΡΟΛΟΓΑΣ, Καθηγητής (Τομέας Νευροεπιστημών) ΜΙΧΑΗΛ ΑΝΙΗΛΙ ΗΣ, Καθηγητής (Τομέας Παθολογίας) ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΠΑΣ ΑΝΗΣ, Καθηγητής (Χειρουργικός Τομέας) ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΚΑΡΑΒΑΣΙΛΗΣ, Λέκτορας (Τομέας Παθολογίας) «Η έγκρισις της ιδακτορικής ιατριβής υπό της Ιατρικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, δεν υποδηλοί αποδοχήν των γνωμών του συγγραφέως» (Νόμος 5343/32, άρθρ και ν.1268/82, αρθρ. 50 8)

4

5 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΕ ΡΟΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝ ΡΟΣ- ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΓΑΡΥΦΑΛΛΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΤΟΜΕΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΣΤΕΡΙΟΣ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗΣ

6

7 στους γονείς μου, στη σύζυγο μου Μαρία και στο γιο μου Βασίλη

8

9 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ σελ. Πρόλογος.. 3 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 1.1 Εισαγωγή Περιφερικό νεύρο και νευροπάθεια Νευροπάθειες από χημειοθεραπευτικά φάρμακα (CIPN) Νευροπάθεια από Πακλιταξέλη (Taxol ) Νευροπάθεια από Οξαλιπλατίνα (Eloxatin ) Αυτόνομο Νευρικό Σύστημα (ΑΝΣ) οκιμασίες- διερεύνηση των διαταραχών του ΑΝΣ Έλεγχος της μεταβολής του καρδιακού ρυθμού με την αλλαγή της θέσης του σώματος από οριζόντια σε όρθια στάση λόγος 30/ Έλεγχος της μεταβολής του καρδιακού ρυθμού στη δοκιμασία Valsava Έλεγχος της μεταβολής του καρδιακού ρυθμού κατά τη δοκιμασία βαθειάς εισπνοής- εκπνοής (deep breathing) Έλεγχος της μεταβολής της αρτηριακής πίεσης με την αλλαγή της θέσης του σώματος από οριζόντια σε όρθια στάση Έλεγχος της μεταβολής της αρτηριακής πίεσης κατά την εφαρμογή δύναμης σε δυναμόμετρο χειρός (handgrip) Ποσοτική δοκιμασία αξονικού αντανακλαστικού ιδρωτοποιών αδένων (QSART) Συμπαθητικό δερματικό δυναμικό (Σ...)- Sympathetic skin response (SSR) Κορημετρία ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 2. YΛΙΚΟ- ΜΕΘΟ ΟΙ Συνθήκες πραγματοποίησης των δοκιμασιών του ΑΝΣ Ερωτηματολόγιο του ΑΝΣ Συλλογή στοιχείων και εισαγωγή σε ειδική φόρμα Στατιστική ανάλυση ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Αποτελέσματα συγκριτικών μετρήσεων ομάδας ασθενών με καρκίνο παχέος εντέρου Αποτελέσματα συγκριτικών μετρήσεων ομάδας ασθενών με καρκίνο ωοθηκών 72 1

10 4. ΣΥΖΗΤΗΣΗ Χημειοθεραπεία και καρδιοτοξικότητα Μετρήσεις πριν από την έναρξη της χημειοθεραπείας και σύγκριση με τους υγιείς μάρτυρες Πιθανή παρανεοπλασματική νευροπάθεια Επίδραση της οξαλιπλατίνας στο ΑΝΣ Επίδραση της πακλιταξέλης στο ΑΝΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ SUMMARY. 107 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

11 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η νευροπάθεια είναι μια καλά μελετημένη παρενέργεια που προκαλείται από τα νευροτοξικά χημειοθεραπευτικά φάρμακα, όπως είναι οι πλατίνες και οι ταξάνες. Επηρεάζει την ποιότητα της ζωής των ασθενών και ουκ ολίγες φορές αναγκάζει το θεράποντα ογκολόγο να τροποποιήσει την αγωγή ή ακόμη και να τη διακόψει. Επίσης, δεν υπάρχει μέχρι σήμερα αποτελεσματική προφυλακτική αγωγή για τη νευροπάθεια ή αποτελεσματική αντιμετώπιση της, σε περίπτωση που τα συμπτώματα επιμένουν και μετά το πέρας της χημειοθεραπείας. Στη διεθνή βιβλιογραφία, παρόλο που υπάρχουν αρκετές αναφορές για τη συγκεκριμένη νευροπάθεια, δεν υπάρχει ιδιαίτερη αναφορά αν γνωστά νευροτοξικά χημειοθεραπευτικά φάρμακα επηρεάζουν το Αυτόνομο Νευρικό Σύστημα (ΑΝΣ). Η παρούσα μελέτη φιλοδοξεί να καλύψει ένα κομμάτι του συγκεκριμένου κενού που υπάρχει στη γνώση για την επίδραση της χημειοθεραπείας στο ΑΝΣ. Επελέγησαν δυο γνωστά νευροτοξικά φάρμακα (οξαλιπλατίνα και πακλιταξέλη) και έγιναν μετρήσεις του ΑΝΣ σε ασθενείς που τα λάμβαναν πριν από την έναρξη της θεραπείας, τρεις και έξι μήνες μετά. Οι μετρήσεις έγιναν σε 39 ασθενείς με χειρουργημένο καρκίνο κόλου ή ορθού, σε 31 γυναίκες ασθενείς με καρκίνο ωοθηκών της Κλινικής Παθολογικής- Ογκολογίας του ΑΠΘ και σε 22 υγιείς μάρτυρες. Όλες οι μετρήσεις έγιναν στο Νευροφυσιολογικό Εργαστήριο της Νευρολογικής Κλινικής του ΓΝ «Παπαγεωργίου» Θεσσαλονίκη. Θα ήθελα με μεγάλη ευγνωμοσύνη να ευχαριστήσω όλους όσοι συνέβαλαν στην ολοκλήρωση αυτής της μελέτης και συγκεκριμένα: - τον Καθηγητή Παθολογικής Ογκολογίας του ΑΠΘ κ. Γεώργιο Φούντζηλα για την ανάθεση αυτής της εργασίας, την επίβλεψη, την ενθάρρυνση και τις πολύτιμες ιατρικές συμβουλές που προκύπτουν από την πολυετή ιατρική του εμπειρία. - το Νευρολόγο, ιευθυντή ΕΣΥ της Νευρολογικής Κλινικής του Νοσοκομείου «Ιπποκράτειο» Θεσσαλονίκης κ. Γεώργιο Γεωργιάδη, που είναι για εμένα δάσκαλος της νευρολογίας και της ιατρικής. Οι προτάσεις, οι ιδέες, οι γνώσεις του στη νευροφυσιολογία, η ενθάρρυνση και η τελική επιμέλεια του κειμένου είναι παράγοντες που συνεισέφεραν ουσιαστικά στο σχεδιασμό και στην ολοκλήρωση αυτής της μελέτης. - τον αναπληρωτή Καθηγητή Νευρολογίας του ΑΠΘ κ. Βασίλη Κιμισκίδη, που με μεγάλη υπομονή, με ουσιαστικές υποδείξεις και διορθώσεις, ως μέλος της τριμελούς 3

12 συμβουλευτικής επιτροπής, συνέβαλε στην αρτιότερη ολοκλήρωση της μελέτης και στη συγγραφή της δημοσίευσης. - τον ομότιμο Καθηγητή Παθολογίας κ. Μιχαήλ Σιών ως μέλος της τριμελούς συμβουλευτικής επιτροπής. - το Νευρολόγο, ιευθυντή ΕΣΥ της Νευρολογικής Κλινικής του ΓΝ «Παπαγεωργίου» Θεσσαλονίκης κ. Ιάκωβο Τσίπτσιο, που από την έναρξη της μελέτης με ενθάρρυνε και μου διέθεσε όλον τον εξοπλισμό του Νευροφυσιολογικού εργαστηρίου της Κλινικής και καθοδηγούσε τη διαδικασία των μετρήσεων του ΑΝΣ. - τα μέλη της επταμελούς επιτροπής. - τον κ. Καλογερά Κωνσταντίνο και την κ. Αναστασία Ελευθεράκη από την HeCog για τη μεγάλη βοήθεια στη στατιστική ανάλυση αλλά και στη συγγραφή της δημοσίευσης. - τη φιλόλογο κ. Χρυσάνθη Καλογιαννάκη για την ουσιαστική επιμέλεια του κειμένου. - τους ασθενείς και τους υγιείς που δέχθηκαν να είναι στην ομάδα ελέγχου. - τη σύζυγο και το γιο μου για την απεριόριστη υπομονή και κατανόηση που έδειξαν. 4

13 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 5

14 6

15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μια συχνή και γνωστή ανεπιθύμητη ενέργεια της χημειοθεραπείας που αφορά το περιφερικό νευρικό σύστημα είναι η περιφερική νευροπάθεια (Chemotherapy-induced peripheral neuropathy, CIPN) (Argyriou et al; 2012). Ένας αρκετά μεγάλος αριθμός φαρμάκων που χρησιμοποιούνται σήμερα στη χημειοθεραπεία μπορεί να προκαλέσει CIPN, όπως οι πλατίνες, οι ταξάνες, τα αλκαλοειδή της Vinca. Εντούτοις, λίγα είναι γνωστά για τον παθοφυσιολογικό μηχανισμό που κρύβεται πίσω από αυτήν τη νευροπάθεια αλλά, αναλόγως με τη χρησιμοποιούμενη χημειοθεραπευτική ουσία, είναι γνωστό ότι είτε εμφανίζεται μια αισθητικού τύπου επώδυνη νευροπάθεια (με φαρμακευτικούς παράγοντες όπως η σισπλατίνα, η οξαλιπλατίνα και η καρβοπλατίνα) είτε μια μικτού αισθητικού-κινητικού τύπου νευροπάθεια (βινκριστίνη, πακλιταξέλη). Γενικά, η νευροτοξικότητα του χημειοθεραπευτικού φαρμάκου εξαρτάται από τη συνολική δόση που θα χορηγηθεί στον ασθενή, αλλά σε σπάνιες περιπτώσεις και μια μόνο χορήγηση του φαρμάκου μπορεί να προκαλέσει CIPN (Quasthoff S, Hartung HP; 2002). Ειδικά οι χημειοθεραπευτικοί παράγοντες σταθεροποίησης των μικροσωληνίσκων (Microtubule-stabilizing agents, MTSAs) όπως οι ταξάνες, και η πλατίνη οξαλιπλατίνα, είναι από εκείνα τα χημειοθεραπευτικά φάρμακα που εμφανίζουν συχνά περιφερική νευροπάθεια στους ασθενείς λόγω της νευροτοξικότητας τους. Η νευροπάθεια αυτή επηρεάζει την ποιότητα ζωής (Quality of Life, QoL) των ασθενών, είναι αρκετά επίμονη ενώ δεν υπάρχει ως σήμερα ικανοποιητικός τρόπος να προληφθεί και παρουσιάζει μεγάλη δυσκολία στη θεραπεία. Για την περιφερική (αισθητική) νευροπάθεια που προκαλείται από τη χημειοθεραπεία (CIPN) υπάρχει εκτενής αναφορά στην αντίστοιχη διεθνή βιβλιογραφία. Ωστόσο, υπάρχουν ελάχιστες αναφορές εάν η νευροτοξικότητα που προκαλούν οι χημειοθεραπευτικές ουσίες που προαναφέραμε, αφορά και στο Aυτόνομο Νευρικό Σύστημα (ΑΝΣ). Μια τέτοια επίδραση θα συμβάλει στην περαιτέρω επιδείνωση της ποιότητας ζωής των ασθενών, καθότι το ΑΝΣ είναι υπεύθυνο για πολλές ακούσιες λειτουργίες του οργανισμού, χωρίς τις οποίες δε θα μπορούσε να αντεπεξέλθει στις καθημερινές του δραστηριότητες. Από την άλλη πλευρά, θεωρείται πιθανή μια τέτοια νευροτοξική δράση των φαρμάκων αυτών στο ΑΝΣ, αφού οι προσαγωγές (κεντρομόλες) ίνες του ΑΝΣ συμπορεύονται με αυτές των σωματικών νεύρων και αποτελούν μέρος της γενικής αισθητικής οδού ολοκλήρου του νευρικού συστήματος. Σκοπός της παρούσας ιδακτορικής ιατριβής είναι να διερευνηθεί το ερώτημα εάν οι δυο αυτές συχνά χορηγούμενες αλλά και ταυτόχρονα νευροτοξικές χημειοθεραπευτικές ουσίες (πακλιταξέλη και οξαλιπλατίνα) επηρεάζουν τις μετρήσεις και ως εκ τούτου τη λειτουργία του ΑΝΣ των ασθενών και ποιο συγκεκριμένο μέρος του ΑΝΣ επηρεάζουν (συμπαθητικό ή παρασυμπαθητικό). Στη διεθνή βιβλιογραφία υπάρχει ελάχιστη εώς καθόλου αναφορά σε αυτήν την επίδραση. Οι δυο ουσίες αυτές επιλέχτηκαν γιατί είναι γνωστό ότι εμφανίζουν μεγάλο ποσοστό περιφερικής νευροπάθειας στους ασθενείς και είναι πρώτης επιλογής χημειοθεραπευτική αντιμετώπιση για 7

16 συχνούς καρκίνους όπως του παχέος εντέρου και των ωοθηκών. Μια πιθανή επίδραση θα πρέπει να είναι γνωστή στον κλινικό ογκολόγο και σε ένα νευρολόγο που διερευνά νευροπάθεια σε ασθενείς υπό νευροτοξική χημειοθεραπεία. Στο γενικό μέρος της ιδακτορικής ιατριβής γίνεται μια αναφορά γενικότερα στις νευροπάθειες και ειδικότερα στις περιφερικές νευροπάθειες, που προκαλούνται από δυο πιο νευροτοξικά φάρμακα, καθώς και στη δομή και το ρόλο του ΑΝΣ στον ανθρώπινο οργανισμό και στις δοκιμασίες- τρόπους διερεύνησης των διαταραχών του ΑΝΣ. 1.2 Περιφερικό νεύρο και νευροπάθεια Νευρώνας ονομάζεται το νευρικό κύτταρο με όλες τις αποφυάδες του. Χαρακτηρίζεται από τη διεγερσιμότητά του και από την εξειδικευμένη του ιδιότητα να παραλαμβάνει ή να μεταφέρει ερεθίσματα. Βρίσκεται στον εγκέφαλο, στο νωτιαίο μυελό και στα γάγγλια του νευρικού συστήματος. Οι αποφυάδες του νευρώνα διακρίνονται σε πολλές και βραχείες, τους δενδρίτες, που άγουν τα ερεθίσματα προς το κυτταρικό σώμα και μια μόνο μακρά αποφυάδα, τον νευράξονα, που άγει τα ερεθίσματα μακριά από το κυτταρικό σώμα. Νευρική ίνα ονομάζεται ο νευράξονας μαζί με το περίβλημα του. έσμες νευρικών ινών εντός του εγκεφάλου και του νωτιαίου μυελού αναφέρονται ως νευρικές οδοί (δεμάτια) ενώ εκτός αυτών αποτελούν τις περιφερικές εγκεφαλικές συζυγίες (εκτός από το οπτικό νεύρο που θεωρείται μέρος του κεντρικού νευρικού συστήματος) και τα νωτιαία νεύρα με τις ρίζες τους. Οι περιφερικές νευρικές ίνες που πορεύονται μέσα σε μεγάλες συνενώσεις νευρικών ινών αποτελούν τα περιφερικά νεύρα. Τα περιφερικά νεύρα λοιπόν, αποτελούνται από παραλλήλως φερόμενες δέσμες νευρικών ινών, κεντρομόλων (αισθητικών) ή φυγόκεντρων (κινητικών), περιβαλλόμενων ή μη από έλυτρα συνδετικού ιστού. Επίσης, εκτός κεντρικού νευρικού συστήματος υπάρχουν συγκεντρώσεις νευρώνων ( με νευρικά κύτταρα) περιβαλλόμενοι από συνδετικό ιστό, τα γάγγλια, στα οποία εισέρχονται και εξέρχονται νευρικές ίνες. Οι νευρικές ίνες της κεντρικής και περιφερικής μοίρας του νευρικού συστήματος είναι δυο ειδών: οι εμμύελες (που είναι και οι περισσότερες) και οι αμύελες. Εμμύελη νευρική ίνα είναι εκείνη που περιβάλλεται από μυελώδες έλυτρο που δημιουργείται από γειτονικό στηρικτικό κύτταρο. Στην περιφέρεια το κύτταρο αυτό ονομάζεται κύτταρο του Schwann. Αυτό το μυελώδες έλυτρο της κάθε νευρικής ίνας είναι ένας ασυνεχής τμηματοποιημένος χιτώνας, διακοπτόμενος κατά τακτικά διαστήματα από τις περισφίξεις του Ranvier. Η διέγερση στην επιφάνεια της νευρικής ίνας μεταδίδεται με άλματα από τον έναν κόμβο του Ranvier στον άλλο, που είναι ένας πολύ γρήγορος τρόπος μετάδοσης του ερεθίσματος. Έτσι, τα ερεθίσματα μεταδίδονται πολύ πιο γρήγορα στις εμμύελες νευρικές ίνες από ότι στις αμύελες που στερούνται αυτών των περισφίξεων, δεδομένου ότι δεν έχουν μυελίνη (Snell; 1995). Όσο μεγαλύτερη είναι η διάμετρος του νευράξονα, όσο παχύτερο το έλυτρο της μυελίνης και όσο μεγαλύτερη η απόσταση μεταξύ των περισφίξεων 8

17 του Ranvier σε ένα νεύρο, τόσο μεγαλύτερη είναι και η ταχύτητα με την οποία αυτό άγει ένα ερέθισμα. Από μέχρι και νευρικές ώσεις μπορούν να διαβιβαστούν ανά ώρα από αυτές τις νευρικές ίνες, γεγονός που τις κατατάσσει σε ένα από τα πιο πολύπλοκα συστήματα που υπάρχουν στη φύση. Στον παρακάτω Πίνακα 1 φαίνεται η ταξινόμηση των περιφερικών νευρικών ινών ανάλογα με το πάχος τους, την ταχύτητα αγωγής του ερεθίσματος και την εντόπιση τους (Contanzo; 2004 τροποποιημένο) Τύπος νευρικής ίνας Τύπου Α- άλφα, Εμμύελες Τύπου Α- βήτα, Εμμύελες Τύπου Α- γάμμα, Εμμύελες Τύπου Α- δέλτα, Εμμύελες Εντόπιση και παράδειγμα ιάμετρος Ταχύτητα αγωγής ερεθίσματος Νευρικές ίνες α- κινητικών νευρώνων (απαγωγές σωματοκινητικές), Σωματοαισθητικές ίνες: Ια- κεντρομόλες ίνες των μυϊκών ατράκτων με κατευθείαν σύναψη στους α- κινητικούς Μεγάλη, Μεγάλη, νευρώνες του ΝΜ μέχρι 20 μm μέχρι 120 Ιb - κεντρομόλες ίνες από τα τενόντια m/sec όργανα του Golgi (νευρώνουν τις εξωκαψικές μυϊκές ίνες) στους α- κινητικούς νευρώνες του ΝΜ μέσω ενδιάμεσων νευρώνων II - κεντρομόλες ίνες των μυϊκών ατράκτων με σύναψη στους α- κινητικούς νευρώνες του ΝΜ μέσω ενδιάμεσων νευρώνων Σωματοαισθητικές ίνες για την αφή και την Μέτρια, Μέτρια, αίσθηση της πίεσης 5-15 μm 10 m/sec Ίνες από τους γ-κινητικούς νευρώνες του Νωτιαίου Μυελού, οι οποίες καταλήγουν σε μικρές τελικές Μέτρια, Μέτρια κινητικές πλάκες στα άκρα των ενδοκαψικών 2-10 μm μυϊκών ινών των μυϊκών ατράκτων Σωματοαισθητικές ίνες για την αίσθηση της αφής, Μικρή, Μέτρια, της πίεσης, του πόνου (γρήγορη αγωγή) και της ~ 1 μm ~ 5 m/sec θερμοκρασίας 9

18 Τύπου Β, Απαγωγές προγαγγλιακές ίνες του ΑΝΣ Μικρή, Μέτρια, Εμμύελες 1-3 μm 3-15 m/sec Τύπου C, Απαγωγές μεταγαγγλιακές ίνες του ΑΝΣ, Αμύελες Σπλαγχνοαισθητικές ίνες για την αίσθηση του πολύ μικρή, πολύ μικρή, πόνου (αργή αγωγή) και της θερμοκρασίας 0,5-2 μm 0,5-2 m/sec Πίνακας 1. Τα χαρακτηριστικά των διαφόρων τύπων νευρικών ινών Στο Σχήμα 1 φαίνεται ο αριθμός των νευρικών ινών (κάθετος άξονας) σε σχέση με τη διάμετρο τους στο γαστροκνημιαίο νεύρο ενός υγιούς 15χρονου. Ο αριθμός των ινών μικρής διαμέτρου (< 2 μm) είναι συντριπτικά μεγαλύτερος από αυτόν των μεγάλων ινών. Επίσης, ο αριθμός των αμύελων ινών είναι πολύ μεγαλύτερος σε σχέση με τις μεγάλες εμμύελες ίνες (σχήμα σύμφωνα με Ochoa και Mair, 1969). Σε αυτές τις μικρής διαμέτρου αμύελες ίνες ανήκουν κυρίως οι σπλαγχνοαισθητικές ίνες της αντίληψης του άλγους και της θερμοκρασίας και οι απαγωγές μεταγαγγλιακές ίνες του ΑΝΣ. Σχήμα 1. Περιφερική νευροπάθεια ονομάζουμε οποιαδήποτε πάθηση του περιφερικού νευρικού συστήματος, δηλ. τις παθήσεις των νεύρων (και των κρανιακών, εκτός του οπτικού νεύρου) και των κυττάρων του Schwann που τα περιβάλλουν, των νωτιαίων ριζών και των γαγγλίων, των νευρικών πλεγμάτων (π.χ. βραχιόνιο ή οσφυïκό πλέγμα) και των δομών (νεύρα, γάγγλια, πλέγματα) του ΑΝΣ (Ludin et al; 1984). Οι περιφερικές νευροπάθειες, σε σχέση με τη δομή του νεύρου που βλάπτεται, μπορούν να χωριστούν σε τρεις κατηγορίες: σε αξονικού τύπου νευροπάθειες όπου πρωταρχικά υπάρχει βλάβη στο νευράξονα, σε απομυελινωτικού τύπου νευροπάθειες όπου βλάπτεται το κύτταρο του Schwann και το έλυτρο της μυελίνης που περιβάλλει το νευράξονα και τέλος σε μικτές. Σε σχέση με τη λειτουργία του νεύρου που βλάπτεται, οι νευροπάθειες χωρίζονται σε αισθητικού τύπου όπου βλάπτεται η αισθητικότητα, σε κινητικού τύπου όπου βλάπτεται ο κινητικός- εκτελεστικός μηχανισμός και σε μικτές. Στις αισθητικού τύπου νευροπάθειες τα συμπτώματα διακρίνονται σε θετικά, αρνητικά ή ελλειμματικού τύπου. Στα θετικά συγκαταλέγονται οι παραισθησίες, οι δυσαισθησίες, το καυστικό άλγος (burning feet), η αίσθηση «βελονιάσματος» ή «μυρμηγκιάσματος», η αίσθηση διέλευσης 10

19 ηλεκτρικού ρεύματος και υπεραλγησία σε βαθμό να μη μπορούν οι ασθενείς να ανεχθούν την επαφή με το κλινοσκέπασμα. Στα αρνητικά συμπτώματα περιλαμβάνονται οι υπαισθησίες και η πλήρης έκπτωση της αισθητικότητας (Λογοθέτης, Μυλωνάς; 2004). Στη κλινική εξέταση βρίσκουμε απώλεια ή μείωση των τενόντιων αντανακλαστικών, μείωση της αίσθησης του άλγους, του θερμού και του ψυχρού και της παλλαισθησίας. Θετικά συμπτώματα σε κινητικού τύπου νευροπάθειες είναι οι επώδυνες ακούσιες μυϊκές συσπάσεις και οι δεσμιδώσεις. Στα αρνητικά κινητικά συμπτώματα ανήκει η έκπτωση της μυϊκής ισχύος και οι ατροφίες των μυών. Στη κλινική εξέταση βρίσκουμε ατροφία των μυών και χαλαρή (όχι σπαστική) πάρεση μυϊκών ομάδων. Για τα συμπτώματα από βλάβη του ΑΝΣ, που είναι συχνά στις νευροπάθειες, γίνεται λόγος παρακάτω. Η εντόπιση των νευροπαθειών είναι συνήθως σε περισσότερα νεύρα, άρα μιλάμε για πολυνευροπάθειες και έχει τις περισσότερες φορές τη μορφή της περιφερικής-συμμετρικής πολυνευροπάθειας, ξεκινώντας συνήθως από τα κάτω άκρα. Η κατανομή των αιμωδιών των συμμετρικών πολυνευροπαθειών είναι του τύπου «γαντιών- καλτσών» (glove-socks). Πέρα από την περιφερικού τύπου πολυνευροπάθεια, οι νευροπάθειες μπορούν να λάβουν τη μορφή μονονευροπαθειών ή πολλαπλών μονονευροπαθειών (όπως συμβαίνει στο Σακχαρώδη ιαβήτη με κρανιακές μονονευρίτιδες) ή να επηρεαστεί μόνο μια μορφή αισθητικότητας π.χ. η αντίληψη του άλγους ( small fiber neuropathy ) ή της εν τω βάθει αισθητικότητας ( pseudotabes ) (Berlit; 2006). Τα αίτια των νευροπαθειών μπορεί να είναι ο Σακχαρώδης ιαβήτης (από το οποίο πάσχει μέχρι και το 30% των ασθενών), η κατάχρηση αλκοόλ, κάποια διατροφική έλλειψη ή δυσαπορρόφηση βιταμινών, το σύνδρομο Guillain-Barré ή η χρόνια μορφή του που είναι η χρόνια φλεγμονώδης απομυελινωτική πολυνευροπάθεια (CIDP), αγγειακά (αποφρακτικές αγγειοπάθειες, παναρτηρίτιδες, σύνδρομο Churg-Strauss, σκληροδερμία κλπ), μεταβολικά, λοιμώδη (νευρομπορελίωση, αλλαντίαση, λέπρα κλπ), ιογενή, παρανεοπλασματικά (καρκινώματα, σαρκώματα, πολλαπλούν μυέλωμα), τοξικά (εκεί εντάσσεται και η CIPN), κληρονομικά και σε πολλές περιπτώσεις μη γνωστής αιτιολογίας. Η εργαστηριακή-νευροφυσιολογική διερεύνηση των νευροπαθειών γίνεται με τη μέτρηση των ταχυτήτων αγωγής των νεύρων και του ύψους του δυναμικού των ινών. Η προσβολή του νευράξονα συνεκτιμάται από το εύρος του δυναμικού στις αισθητικές ίνες και από το εύρος του σύνθετου μυϊκού προκλητού δυναμικού (CMAP) στις κινητικές ίνες. Όσο μεγαλύτερη είναι η αξονική βλάβη του νεύρου, τόσο μικρότερο είναι και το εύρος του δυναμικού. Με τη νευροφυσιολογική μελέτη της ταχύτητας αγωγής ενός νεύρου εκτιμάται ο βαθμός προσβολής της μυελίνης. Επίσης, με το ηλεκτρομυογράφημα μπορεί να εκτιμηθεί η ύπαρξη αυτόματης μυϊκής δραστηριότητας στους προσβλεβημένους μυς καθώς και η ικανότητα επιστράτευσης των κινητικών μονάδων σε εκούσια σύσπαση τους. Πολλές φορές για τον εντοπισμό του αιτίου απαιτούνται περαιτέρω εργαστηριακές εξετάσεις, π.χ. του Εγκεφαλονωτιαίου Υγρού, νεύρο-ανοσολογικός έλεγχος, γενετικός έλεγχος και σε περιορισμένες περιπτώσεις βιοψία νεύρου και δέρματος (π.χ. σε αγγειίτιδες, στη λέπρα, στην αμυλοείδωση κλπ.) 11

20 Εν κατακλείδι, η διάγνωση μιας νευροπάθειας τίθεται κλινικά και με την αρωγή του νευροφυσιολογικού ελέγχου αλλά η ανεύρεση του αιτίου της μπορεί να είναι αρκετά πιο περίπλοκη. Σε ένα σημαντικό ποσοστό ασθενών ενδέχεται να μην ανευρεθεί το αίτιο της νευροπάθειας. 1.3 Νευροπάθειες από χημειοθεραπευτικά φάρμακα (CIPN) Οι ασθενείς με καρκίνο υποφέρουν από πλειάδα συμπτωμάτων όπως είναι η καταβολή, η κατάθλιψη, οι διαταραχές του ύπνου και ο πόνος σε διάφορα σημεία του σώματος (Cleeland et al; 2003). Οπότε, ζητούμενο είναι να αποφευχθούν επιπλέον ανεπιθύμητες ενέργειες στην περίπτωση που οι ασθενείς αυτοί υποβληθούν σε χημειοθεραπεία (και άρα να αποτραπεί και η περαιτέρω μείωση της ποιότητας της ζωής τους). Παρ όλα αυτά, ήδη από τα πρώτα έτη εφαρμογής της χημειοθεραπείας, έγινε αντιληπτό από τους θεράποντες ιατρούς ότι τα φάρμακα αυτά προκαλούσαν ανεπιθύμητες ενέργειες στους ασθενείς. Η νευροτοξικότητα είναι μια από αυτές. Έτσι, το 1984 οι Shapiro και Young διαπίστωσαν ότι η μεθοτρεξάτη, χορηγούμενη ενδοφλεβίως, μπορεί να προκαλέσει μέχρι και θανατηφόρα λευκοεγκεφαλοπάθεια ενώ το ένζυμο L- ασπαραγινάση αντιστρεπτή λευκοεγκεφαλοπάθεια, η 5-Φθοριοουρακίλη και η Κιτοσίνη παρεγκεφαλιδική αταξία, η βινκριστίνη (το πιο νευροτοξικό χημειοθεραπευτικό φάρμακο τότε) περιφερική νευροπάθεια και συμπτώματα από το ΑΝΣ και τις κρανιακές συζυγίες (Shapiro, Young; 1984). Σήμερα, είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε ότι το 30-40% των ασθενών που λαμβάνουν χημειοθεραπεία θα εμφανίσουν CIPN (Verstappen et al; 2003, Ocean et al; 2004, Polomano, Bennett; 2001, Flatters et al; 2004, Chaudhary et al; 2003). Τα πιο συνήθη συμπτώματα είναι η σταδιακή συμμετρική προσβολή των άκρων με αισθητικά συμπτώματα κατανομής «γαντιούκάλτσας», δηλαδή παραισθησία, υπεραισθησία, υπαισθησία, δυσαισθησία («τσιμπήματα», καυσαλγία, «μυρμήγκιασμα»). Συνήθως, τα συμπτώματα ξεκινούν από τους δακτύλους των κάτω άκρων και τα πέλματα και σταδιακά επεκτείνονται στα άνω άκρα (Hausheer et al; 2006). Η νευροπάθεια, συνήθως, οφείλεται σε αξονική εκφύλιση των νευρικών κυττάρων (Ocean et al; 2004) και κατατάσσεται ανάλογα με τον τύπο των περιφερικών νευρικών ινών που θα προσβληθούν (κινητικές ή στη πλειοψηφία αισθητικές κινητικές ίνες) και με τη συμμετοχή ή όχι του Αυτόνομου Νευρικού Συστήματος. Ως και σήμερα, ο παθοφυσιολογικός μηχανισμός της νευροπάθειας δεν έχει γίνει απολύτως κατανοητός. Προφανώς εξαρτάται και από το χημειοθεραπευτικό φάρμακο που προκαλεί τη νευροπάθεια. Ωστόσο, η CIPN γενικότερα θεωρείται ότι είναι το αποτέλεσμα μιας αποδιοργάνωσης της αξονοπλασματικής μεταφοράς, αποτέλεσμα περιφερικής αξονικής (βαλλεριανής) εκφύλισης και απευθείας βλάβης στους αισθητικούς νευρώνες που βρίσκονται στα νωτιαία γάγγλια. Είναι δηλαδή και νευρωνοπάθεια (McKeage et al; 2001, Gregg et al; 1992, Screnci et al; 1997, Gill et al; 1998, Quasthoff, Hartung; 2002, Barajon et al; 1996, Cavaletti et al; 2000, Holmes et al; 1998, Masurovsky et al; 1983, Screnci et al; 2000, Fazio 12

21 et al; 1999, Corbo et al; 2001). Σημαντική είναι η διαπίστωση ότι CIPN προκαλούν κυρίως χημειοθεραπευτικά φάρμακα, τα οποία δεν μπορούν να διαβούν τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό, όπως είναι οι ταξάνες, τα παράγωγα της πλατίνας και τα αλκαλοειδή της Vinka. (New et al; 1996, Corbo et al; 2001). Ένας σημαντικός στόχος αυτής της περιφερικής νευροτοξικότητας λοιπόν, είναι τα νωτιαία γάγγλια που βρίσκονται εκατέρωθεν της σπονδυλικής στήλης και που αποτελούνται από συνάθροιση αισθητικών νευρώνων με νευράξονες, εν είδει Τ, με περιφερική και κεντρική αποφυάδα (McKeage et al; 2001). Σύμφωνα με τους Hausheer και συν. η απουσία αιματικού φραγμού στο περιφερικό νευρικό σύστημα ίσως διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη βλάβη των γαγγλίων (που βρίσκονται εκτός ΚΝΣ) και στην ανάπτυξη της νευροπάθειας. Αντιθέτως, τα κινητικά νευρικά κύτταρα βρίσκονται στα πρόσθια κέρατα, στη φαιά ουσία του νωτιαίου μυελού καλά προστατευμένα από τον αιματο-εγκεφαλικό φραγμό και έτσι, μονάχα οι περιφερικές αποφυάδεςνευράξονες τους είναι εκτεθειμένες στις νευροτοξικές ουσίες. Οι εμμύελοι αυτοί κινητικοί νευράξονες φέρουν μεγάλη ποσότητα μυελίνης και έχουν μεγάλη διάμετρο (είναι κυρίως τύπου Άλφα-α εμμύελες ίνες) οπότε έχουν και μεγαλύτερη αντοχή και αντίσταση στη δράση νευροτοξικών παραγόντων σε σχέση με τις πιο λεπτές εμμύελες τύπου Άλφα-β, -γ, δ, τύπου Βήτα και αμύελες τύπου C νευρικές ίνες (Hausheer et al; 2006). Αυτή θα μπορούσε να είναι μια πειστική εξήγηση του λόγου για τον οποίο στη CIPN αναφερόμαστε κυρίως στις περιφερικές αισθητικές και όχι στις κινητικές νευροπάθειες, ανεξαρτήτως του χημειοθεραπευτικού φαρμάκου. Είναι κλινικά σημαντικό ο θεράπων γιατρός να εκτιμήσει τη βαρύτητα της CIPN και το βαθμό που αυτή επηρεάζει τη λειτουργικότητα του ασθενούς και τις καθημερινές του δραστηριότητες. Τα ευρήματα μιας τέτοιας κατάταξης επηρεάζουν τις θεραπευτικές αποφάσεις περί συνέχισης, τροποποίησης, καθυστέρησης αλλά και διακοπής της χορηγούμενης αγωγής. Η κλινική εκτίμηση της βαρύτητας της CIPN γίνεται σύμφωνα με τη κλίμακα του National Cancer Institute Common Toxicity Criteria (NCI- CTC, version 3.0), όπως φαίνεται στον Πίνακα 2. Ανεπιθύμητη ενέργεια Κινητική νευροπάθεια NCI- CTC, version 3.0 διαβάθμιση νευροπάθειας 0 Ι ΙΙ ΙΙΙ IV V Φυσιολογικά Ασυμπτωματική, Συμπτωματική Αδυναμία που Αναπηρία Ευρήματα ευρήματα μόνο λειτουργική διαταράσσει απειλητική Θάνατος στην εξέταση αδυναμία που τις ADL; για τη ζωή δε διαταράσσει στήριξη ή τις ADL βοήθεια στο περπάτημα Αισθητική Φυσιολογικά Ασυμπτωματική Αισθητικά Αισθητικά Νευροπάθεια Ευρήματα κατάργηση των ελλείμματα ή ελλείμματα ή Αναπηρία Θάνατος τενόντιων αντα- παραισθησίες παραισθησίες νακλαστικών ή που δε που παραισθησία διαταράσσουν διαταράσσουν 13

22 (μούδιασμα), που όμως δεν επιδρούν στη λειτουργικότητα τις ADL τις ADL Πίνακας 2. ιαβάθμιση νευροπάθειας της CIPN σύμφωνα με NCI- CTC, version 3.0. ADL= Activities of daily living. Λειτουργίες της καθημερινότητας όπως είναι η θρέψη, το ντύσιμο, η κατάκλιση ή η έγερση από το κρεβάτι ή μια καρέκλα, η αυτοεξυπηρέτηση στις καθημερινές ανάγκες. Είναι επίσης σημαντικό ο γιατρός να κάνει διαφορική διάγνωση από άλλες παθολογικές καταστάσεις που μπορεί να συνυπάρχουν και να προκαλούν και αυτές νευροπάθεια ή αδυναμία. Αυτές μπορεί να σχετίζονται με τον ίδιο τον καρκίνο (cancer related) όπως το σύνδρομο Eaton- Lambert (μια προσυναπτική βλάβη της νευρομυικής σύναξης), το λέμφωμα, η παρανεοπλασματική αισθητική νευροπάθεια και αρκετά σπάνια η παρανεοπλασματική κινητική νευροπάθεια. Επίσης, κατά τη διάρκεια της χημειοθεραπείας μπορεί να εμφανιστούν νευροπάθειες, τα αίτια των οποίων μπορεί να είναι λοιμώδη (όπως ο έρπητας ζωστήρας (επώδυνη αισθητική νευροπάθεια), ο κυτταρομεγαλοιός (κινητική νευροπάθεια), ο HIV, η σαρκοείδωση, η νόσος του Lyme κλπ. ε πρέπει να παραβλεφθεί από τον ιατρό ότι ο ασθενής δύναται να εμφανίζει νευροπάθεια και από άλλα αίτια ή συν-νοσηρότητες όπως ο Σ, ο υποθυρεοειδισμός, η κίρρωση ήπατος, η αμυλοείδωση, και η καχεξία από έλλειψη βιταμινών. Επιπροσθέτως,πρέπει να ληφθούν υπόψιν και τυχόν κληρονομικές νευροπάθειες που προϋπήρχαν, πιθανόν και αδιάγνωστες, όπως η νόσος Charcot- Marie Tooth τύπου Ι και ΙΙ ή άλλες κληρονομικές νευροπάθειες (Hausheer et al; 2006) Προδιαθεσικοί παράγοντες για την ανάπτυξη της νευροπάθειας είναι η μεγάλη ηλικία, η υπερδοσολογία του φαρμάκου (κατά την έγχυση αλλά και αθροιστικά), η μεγάλη διάρκεια της θεραπείας, η συγχορήγηση και άλλων νευροτοξικών παραγόντων και η συνύπαρξη διαβητικής νευροπάθειας ή νευροπάθειας από κατάχρηση αλκοόλ (Wolf et al; 2008, Ocean et al; 2004). Η βλάβη που επέρχεται, αφορά τις δομές του Περιφερικού (περιφερικά νεύρα αλλά και νωτιαία γάγγλια των νεύρων αυτών (Argyriou et al; 2012) αλλά πιθανόν και του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος (Windebank; 1999). Παρόλο που τα συμπτώματα της νευροπάθειας αυτής μπορεί να επιμείνουν για πολλούς μήνες ή και για πάντα μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας, οι γνώσεις μας γύρω από την παθοφυσιολογία της είναι περιορισμένες (Quasthoff, Hartung; 2002). Ο παρακάτω Πίνακας 3 συνοψίζει τα κυριότερα χημειοθεραπευτικά φάρμακα που θεωρείται ότι προκαλούν CIPN: 14

23 Κατηγορία χημειοθεραπευτικού ραστική ουσία Ανάλογα της πλατίνας Αλκαλοειδή της Vinca Ταξάνες Εποθιλώνες Νέα φάρμακα Σισπλατίνα, καρβοπλατίνα, οξαλιπλατίνα Βινκριστίνη, βινβλαστίνη Πακλιταξέλη, δοσιταξέλη Ixabepilone Θαλιδομίδη, λενολιδαμίδη, bortezomib Πίνακας 3. Χημειοθεραπευτικά φάρμακα που ευθύνονται για τοξικές περιφερικές νευροπάθειες Για τη πρόληψη πρώτιστα αλλά και για τη θεραπεία της περιφερικής αισθητικής νευροπάθειας που προκαλείται από τα χημειοθεραπευτικά φάρμακα έχουν γίνει έρευνες με χορήγηση βιταμίνης Ε. Οι μελέτες αυτές αφορούσαν κυρίως ασθενείς που έλαβαν πλατίνα. Έτσι, υπήρξαν ενθαρρυντικά αποτελέσματα με τη χορήγηση βιταμίνης Ε σε ασθενείς που έλαβαν σισπλατίνη όσον αφορά την εμφάνιση CIPN (Pace et al; 2003, Argyriou et al; 2006, Pace et al; 2007) και σε ασθενείς που έλαβαν σισπλατίνη, πακλιταξέλη ή συνδυασμό τους (Argyriou et al; 2005) με θετικά αποτελέσματα όσον αφορά την πρόληψη. Αντικρουόμενα αποτελέσματα είχε μια μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2011 και περιλάμβανε 207 ασθενείς (το 58% των οποίων έλαβε ταξάνες και το υπόλοιπο κάποια πλατίνα), στους οποίους κατά τη διάρκεια της χημειοθεραπείας δόθηκε ημερήσια χορήγηση 600 mg βιταμίνης Ε. Η μελέτη αυτή δεν έδειξε μείωση στην επίπτωση της αισθητικής νευροπάθειας στους ασθενείς που έλαβαν την βιταμίνη (Kottschade et al; 2011). Συνεπώς, μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν σαφή συμπεράσματα εάν η βιταμίνη Ε έχει ευεργετική δράση στη πρόληψη ή στη θεραπεία της CIPN. Για τη πρόληψη της CIPN από σισπλατίνα υπάρχουν διπλές τυφλές μελέτες με χορήγηση γλουταθειόνης έναντι εικονικού φαρμάκου με θετικά αποτελέσματα (Cascinu et al; 1995, 2002, Smyth et al; 1997), παρόλο που μόνο η μελέτη των Smyth και συνεργατών είχε ένα σχετικά μεγάλο αριθμό συμμετεχόντων. Οι Kautio και συνεργάτες ερευνούν την πιθανή προληπτική δράση 100 mg αμιτριπτυλίνης σε 114 ασθενείς με πέντε μορφές κακοηθειών που λαμβάνουν χημειοθεραπεία με πλατίνες, ταξάνες και αλκαλοειδή της Vinca ή συνδυασμό αυτών. ε βρέθηκε να υπάρχει επίδραση της αμιτριπτυλίνης στην εμφάνιση της CIPN, αν και η έρευνα αυτή δεν εστίαζε σε συγκεκριμένη κατηγορία χημειοθεραπευτικού φαρμάκου (Kautio et al; 2009). H γκαμπαπεντίνη, αντιεπιληπτική ουσία αλλά και φάρμακο πρώτης γραμμής για την αντιμετώπιση του νευροπαθητικού άλγους, δοκιμάστηκε προληπτικά σε 81 ασθενείς που λάμβαναν οξαλιπλατίνα, χωρίς όμως πάλι να υπάρχει επίδραση στη βαρύτητα ή στη διάρκεια της CIPN (Mitchell et al; 2006). Σε επίπεδο έρευνας σε πειραματόζωα έχει χορηγηθεί ακετυλο-l-καρνιτίνη για την αντιμετώπιση της υπεραλγησίας από χορήγηση σισπλατίνας, πακλιταξέλης και βινκριστίνης. Στα 15

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Το Νευρικό Σύστημα έχει δύο μοίρες Το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα (Εγκέφαλος και Νωτιαίος Μυελός) Περιφερικό Νευρικό Σύστημα (Σωματικό και Αυτόνομο τμήμα) ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I)

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I) Γιάννης Τσούγκος ΓΕΝΙΚΑ:...πολλούς αιώνες πριν μελετηθεί επιστημονικά ο ηλεκτρισμός οι άνθρωποι γνώριζαν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΑΝΣ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΝΕΥΡΑ (λείοι μύες, καρδιακός μυς, αδένες) (Σπλαχνικά Νεύρα)

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ 1.1. Εισαγωγή Ο ζωντανός οργανισµός έχει την ικανότητα να αντιδρά σε µεταβολές που συµβαίνουν στο περιβάλλον και στο εσωτερικό του. Οι µεταβολές αυτές ονοµάζονται

Διαβάστε περισσότερα

K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ

K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ κατάσταση ετοιμότητος του μυός ενός βαθμού μόνιμης σύσπασης που διατηρούν οι μύες στην ηρεμία αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ Hράκλειο, εκέμβριος 2011 ΤΥΠΟΙ ΙΣΤΩΝ 1. Eπιθηλιακός Πολυεδρικά κύτταρα που είναι πάρα πολύ στενά συνδεδεμένα και φέρουν ελάχιστη μεσοκυττάρια ουσία 2. Συνδετικός Κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

Συστήµατα Αισθήσεων Σωµατικές Αισθήσεις

Συστήµατα Αισθήσεων Σωµατικές Αισθήσεις Συστήµατα Αισθήσεων Σωµατικές Αισθήσεις ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Φλοιός (Ανώτερος Εγκέφαλος) Κατώτερος Εγκέφαλος Ειδικές Αισθήσεις Εν τω Βάθει Αισθητικότητα Επί πολλής Αισθητικότητα Χυµικά Ερεθίσµατα

Διαβάστε περισσότερα

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ Αισθητικότητα ονομάζεται η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε αφενός το εξωτερικό μας περιβάλλον και το ίδιο μας το σώμα,

Διαβάστε περισσότερα

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες 9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστημα μαζί με το σύστημα των ενδοκρινών αδένων συμβάλλουν στη διατήρηση σταθερού εσωτερικού περιβάλλοντος (ομοιόσταση), ελέγχοντας και συντονίζοντας τις λειτουργίες των

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες O εγκέφαλος Ο εγκέφαλος είναι το κέντρο ελέγχου του σώματος μας και ελέγχει όλες τις ακούσιες και εκούσιες δραστηριότητες που γίνονται μέσα σε αυτό. Αποτελεί το

Διαβάστε περισσότερα

NeuroBloc Αλλαντική τοξίνη τύπου Β ενέσιμο διάλυμα 5.000 U/ml

NeuroBloc Αλλαντική τοξίνη τύπου Β ενέσιμο διάλυμα 5.000 U/ml NeuroBloc Αλλαντική τοξίνη τύπου Β ενέσιμο διάλυμα 5.000 U/ml Σημαντικές πληροφορίες ασφάλειας για γιατρούς Σκοπός αυτού του εγχειριδίου είναι να παρέχει σε γιατρούς με δικαίωμα συνταγογράφησης και χορήγησης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

1. Κεντρικό Νευρικό Σύστημα

1. Κεντρικό Νευρικό Σύστημα 1. Κεντρικό Νευρικό Σύστημα 1.1. Νευρικό Σύστημα 1.1.1. Ανατομία του Νευρικού Συστήματος: Το νευρικό σύστημα αποτελείται από ένα κεντρικό και ένα περιφερικό τμήμα (πίνακας 1, σχήμα 1). (α) Το κεντρικό

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

2 ο ΦΘΙΝΟΠΩΡΙΝΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΤΗΣ EΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ

2 ο ΦΘΙΝΟΠΩΡΙΝΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΤΗΣ EΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ 2 ο ΦΘΙΝΟΠΩΡΙΝΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΤΗΣ EΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Οργάνωση: Εργαστήριο Ηλεκτρομυογραφίας και Κλινικής Νευροφυσιολογίας Α Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Αθήνα, 23 26 Σεπτεμβρίου 2012

Διαβάστε περισσότερα

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες:

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες: Δυσκοιλιότητα. Η δυσκοιλιότητα αποτελεί ένα από τα πιο συχνά συμπτώματα του κατώτερου πεπτικού σωλήνα, επηρεάζοντας κάθε χρόνο ένα μεγάλο αριθμό ασθενών, κυρίως των χωρών του δυτικού κόσμου. Εικόνα 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Εισαγωγή Λειτουργική οργάνωση του νευρικού συστήματος Το νευρικό σύστημα χωρίζεται σε δυο μεγάλα μέρη, το κεντρικό και το περιφερικό. Το περιφερικό νευρικό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ

ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ Ανατομική περιφερικών νεύρων και παθοφυσιολογικές διεργασίες της νευρικής κάκωσης Α. Παναγόπουλος ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΩΝ ΝΕΥΡΩΝ Κινητική

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Βιοδυναμικά: Ασθενή ηλεκτρικά ρεύματα τα οποία παράγονται στους ιστούς των ζωντανών οργανισμών κατά τις βιολογικές λειτουργίες.

Βιοδυναμικά: Ασθενή ηλεκτρικά ρεύματα τα οποία παράγονται στους ιστούς των ζωντανών οργανισμών κατά τις βιολογικές λειτουργίες. Bιοηλεκτρισμός To νευρικό σύστημα Το νευρικό κύτταρο Ηλεκτρικά δυναμικά στον άξονα Δυναμικά δράσης Ο άξονας ως ηλεκτρικό καλώδιο Διάδοση των δυναμικών δράσης Δυναμικά δράσεις στους μύες Δυναμικά επιφανείας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Περιοδική υπερκαλιαιμική παράλυση

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Περιοδική υπερκαλιαιμική παράλυση ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Περιοδική υπερκαλιαιμική παράλυση ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ Αγόρι 6 ετών μεταφέρεται στον οικογενειακό ιατρό από τους γονείς του λόγω εμφάνισης δυσκολίας στην κίνηση των άκρων (άνω και

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος

ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστημα θέτει σε επικοινωνία τον οργανισμό μας με τον έξω κόσμο. Μοιάζει με τηλεφωνικό δίκτυο,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟ ΠΟΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟ ΠΟΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟ ΠΟΝΟ Χρήστος Ιατρού Καθηγητής Αναισθησιολογίας Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης I. ΟΡΙΣΜΟΣ Νευροπαθητικός πόνος (ΝΠ-Πόνος) - Παθολογικός πόνος Ο πόνος που προκαλείται από βλάβη

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας.

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος Η κλινική εικόνα της πάθησης περιλαμβάνει την παρουσια γενικων συμπτωματων

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο νευροπαθητικός πόνος; 1,2

Τι είναι ο νευροπαθητικός πόνος; 1,2 Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητικό Σύστηµα Λεωνίδας Στεφανής Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική ΕΚΠΑ Το Αισθητικό Σύστηµα είναι εκείνο το οποίο συσσωρεύει πληροφορίες από το περιβάλλον και τις µεταφέρει κεντροµόλα προς

Διαβάστε περισσότερα

+ - - εκπολώνεται. ΗΛΕΚΤΡΟMYΟΓΡΑΦΗΜΑ

+ - - εκπολώνεται. ΗΛΕΚΤΡΟMYΟΓΡΑΦΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟMYΟΓΡΑΦΗΜΑ Στόχοι Κατανόησης: -Να σας είναι ξεκάθαρες οι έννοιες πόλωση, εκπόλωση, υπερπόλωση, διεγερτικό ερέθισμα, ανασταλτικό ερέθισμα, κατώφλιο δυναμικό, υποκατώφλιες εκπολώσεις, υπερκατώφλιες

Διαβάστε περισσότερα

Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού

Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού λκλλκλκλλκκκκ Εισαγωγή Ανιόντα Δεµάτια του Νωτιαίου Μυελού Ανιόντα Δεµάτια της Πρόσθιας Δέσµης Ανιόντα Δεµάτια της Πλάγιας Δέσµης Ανιόντα Δεµάτια της Οπίσθιας Δέσµης Κατιόντα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟΣ ΠΟΝΟΣ. Σταυρούλα Δικαίου Ρευµατολόγος

ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟΣ ΠΟΝΟΣ. Σταυρούλα Δικαίου Ρευµατολόγος ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟΣ ΠΟΝΟΣ Σταυρούλα Δικαίου Ρευµατολόγος Νευροπαθητικός πόνος Pain arising as a direct consequence of a lesion or disease affecting the somatosensory system (Special Interest Group on Neuropathic

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ Όπως συμβαίνει με τη συναπτική διαβίβαση στη νευρομυϊκή σύναψη, σε πολλές μορφές επικοινωνίας μεταξύ νευρώνων στο κεντρικό νευρικό σύστημα παρεμβαίνουν άμεσα ελεγχόμενοι

Διαβάστε περισσότερα

Το Συµπαθητικό Νευρικό Σύστηµα

Το Συµπαθητικό Νευρικό Σύστηµα Το Συµπαθητικό Νευρικό Σύστηµα Εισαγωγή Συµπαθητική Φυγόκεντρος Οδός Κεντρική Μοίρα (Εγκεφαλικό Σκέλος) Προγαγγλιακές Ίνες Μεταγαγγλιακές Ίνες Συµπαθητική Κεντροµόλος Οδός Το Συµπαθητικό Στέλεχος ή Συµπαθητική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ Ορίζουμε ως διαβιβαστή μια ουσία που απελευθερώνεται από έναν νευρώνα σε μια σύναψη και που επηρεάζει ένα άλλο κύτταρο, είτε έναν νευρώνα είτε ένα κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

Βογιατζόγλου E, Βογιατζόγλου Δ. Γενικό Νοσοκομείο «Αμαλία. Δόνου Α.,

Βογιατζόγλου E, Βογιατζόγλου Δ. Γενικό Νοσοκομείο «Αμαλία. Δόνου Α., ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ. Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΜΑΣ ΣΤΟ ΙΑΤΡΕΙΟ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ, ΣΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ «ΑΜΑΛΙΑ ΦΛΕΜΙΝΓΚ». Μεϊμέτη Ε., Καφαντάρης Ι., Δόνου Α., Βογιατζόγλου E, Βογιατζόγλου Δ.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ Η νευρομυϊκή σύναψη αποτελεί ιδιαίτερη μορφή σύναψης μεταξύ του κινητικού νευρώνα και της σκελετικής μυϊκής ίνας Είναι ορατή με το οπτικό μικροσκόπιο Στην

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο της συνείδησης

Επίπεδο της συνείδησης Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 20-25 Επίπεδο της συνείδησης Η µερική ή ολική απώλεια της συνείδησης του πάσχοντος είναι µια σοβαρή κατάσταση, κατά την οποία διαταράσσεται

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΣΚΗΣΗ: ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΙΙ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΣΚΗΣΗ: ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΙΙ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΣΚΗΣΗ: ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΙΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΤΣΟΥΚΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ, ΑΠΟΣΤΟΛΟΠΟΥΛΟΣ ΞΕΝΟΦΩΝ. (ΜΕΡΟΣ 1ο) ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΚΝΣ): Το ΚΝΣ εξετάζει, αξιολογεί και επεξεργάζεται

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων.

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. 15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. Η ουροδόχος κύστη δεν είναι απλά μία κοιλότητα η οποία γεμίζει απλά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής

Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ ΑΠΟΜΥΕΛΙΝΩΣΗ καταστροφή µυελίνης αποκλείονται παθολογικές καταστάσεις από αποτυχία σχηµατισµού µυελίνης (δυσµυελίνωση) ή

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις θεωρίας. 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό

Ερωτήσεις θεωρίας. 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό Ερωτήσεις θεωρίας 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό 1. Ποια είναι τα βασικά είδη ιστών του ανθρώπινου οργανισμού; Τα βασικά είδη ιστών του ανθρώπινου οργανισμού είναι ο επιθηλιακός, ο μυικός, ο

Διαβάστε περισσότερα

ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ

ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ Ι. Φυσιολογία και παθοφυσιολογία του πόνου... 15 1. Ορισμός και τύποι του πόνου... 15 1.1. Ο ορισμός του πόνου... 15 1.2.

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη ενδιαφέρουσας περίπτωσης. Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης 2015

Μελέτη ενδιαφέρουσας περίπτωσης. Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης 2015 Μελέτη ενδιαφέρουσας περίπτωσης Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης 2015 Μελέτη ενδιαφέρουσας περίπτωσης Άνδρας, 67 ετών Καταγωγή: Γεωργία Γενική εφημερία Αιτία εισόδου:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Εγκέφαλος Μεγάλη αιµάτωση, πολύ σηµαντική για την λειτουργία του Επικοινωνία µε το περιβάλλον Χρησιµοποιεί το 20% του Ο 2 και ως πηγή ενέργειας γλυκόζη Στις χειρουργικές επεµβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ Η ΛΕΥΚΗ ΟΥΣΙΑ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Η λευκή ουσία συντίθεται από εμύελες νευρικές ίνες διαφόρων διαμέτρων και νευρογλοία Οι νευρικές ίνες κατατάσσονται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΗΚΓ- ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΗΚΓ- ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΗΚΓ- ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Άνδρας 57 ετών προσέρχεται στα επείγοντα νοσοκομείου παραπονούμενος για θωρακικό άλγος που επεκτείνεται στην κάτω γνάθο και αντανακλά στο αριστερό

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Καρπιαίου Σωλήνα

Σύνδροµο Καρπιαίου Σωλήνα Σύνδροµο Καρπιαίου Σωλήνα Το σύνδροµο του καρπιαίου σωλήνα είναι µία συνήθης αιτία πόνου και διαταραχής της αισθητικότητας στα χέρια. Οφείλεται σε πίεση του µέσου νεύρου στην περιοχή του καρπού. Στην περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση

Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση 1 Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση Τα θεραπευτικά σχήματα τα οποία περιγράφονται παρακάτω είναι βασισμένα σε κλινικές μελέτες Φάσης ΙΙΙ και στις εγκρίσεις θεραπειών από τους Οργανισμό Φαρμάκων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Νευρικό σύστημα (σύντομη θεωρία ερωτήσεις)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Νευρικό σύστημα (σύντομη θεωρία ερωτήσεις) ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Ιδιωτικό Γενικό Λύκειο Όνομα: Ημερομηνία:./ / ΤΑΞΗ : A Λυκείου ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Νευρικό σύστημα (σύντομη θεωρία ερωτήσεις) ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ - ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Συμβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

Tοξικότητα. Αρτεμις Ντονά Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας. 6/3/2008 Αρτεμις Αγησ. Ντονά

Tοξικότητα. Αρτεμις Ντονά Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας. 6/3/2008 Αρτεμις Αγησ. Ντονά Tοξικότητα Αρτεμις Ντονά Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας Αντικείμενα του μαθήματος Να εξοικειωθεί με την έννοια της τοξικότητας, όργανο στόχος Να μπορεί να ξεχωρίσει την οξεία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΟΣΦΥΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΛΙΝΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟY ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ

ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΟΣΦΥΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΛΙΝΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟY ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΟΣΦΥΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΛΙΝΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟY ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ Μία από της σημαντικότερες παθήσεις που αλλοιώνουν την ποιότητα της ζωής του ανθρώπου, στην ώριμη ηλικία, είναι και η σπονδυλική

Διαβάστε περισσότερα

Κράμπα. Παράγοντες πρόκλησης μυϊκής κράμπας

Κράμπα. Παράγοντες πρόκλησης μυϊκής κράμπας Κράμπα -Η εμφάνιση κράμπας είναι συχνότερη σε άτομα της 3ης ηλικίας, σε μη γυμνασμένους και υπέρβαρους ανθρώπους ακόμα και στους αθλητές,ιδίως ύστερα απο μακρά εξαντλητική προσπάθεια και έντονη εφίδρωση.

Διαβάστε περισσότερα

Levin E.M The Diabetic Foot 3 rd edition 1986. ιαβητολογικό Κέντρο Τζανείου Γ.Ν. Πειραιά

Levin E.M The Diabetic Foot 3 rd edition 1986. ιαβητολογικό Κέντρο Τζανείου Γ.Ν. Πειραιά Ίσως πουθενά αλλού στο ανθρώπινο σώµα δεν µπορούµε να παρατηρήσουµε τόσο καθαρά και σε τέτοια έκταση, τις καταστροφικές συνέπειες των επιπλοκών που επιφέρει ο Σ, όπως τις παρατηρούµε στα πόδια των ατόµων

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας.

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας. CUMMULATINE SUCCESS SCORE % ΙΣΧΙΟ CUMMULATINE SUCCESS RATE % YΛΙΚΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΣ 42 ΑΝΔΡΕΣ 16 ΓΥΝΑΙΚΕΣ 26 ΗΛΙΚΙΑ 63.1 (42-92) ΥΨΟΣ 171 (162-191) Δ.Μ.Σ 36 (22-47) Το ποσοστό των ασθενών που αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Παράρτημα 1 Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Η Επιτροπή Ορφανών Φαρμάκων (COMP), έχοντας εξετάσει την αίτηση, κατέληξε στα ακόλουθα: Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη Πολλαπλή Σκλήρυνση. 1. βασισμένες σε μελέτες Φάσης ΙΙΙ 2. Εγκεκριμένες από ΕΜΕΑ και FDA

Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη Πολλαπλή Σκλήρυνση. 1. βασισμένες σε μελέτες Φάσης ΙΙΙ 2. Εγκεκριμένες από ΕΜΕΑ και FDA Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη Πολλαπλή Σκλήρυνση 1. βασισμένες σε μελέτες Φάσης ΙΙΙ 2. Εγκεκριμένες από ΕΜΕΑ και FDA Αντώνης Ρόμπος Αναπληρωτής Καθηγητής Νευρολογίας Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη πολλαπλή

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 3 Η φυσιολογία των γνωστικών διεργασιών Πέτρος Ρούσσος Η νευροψυχολογική βάση των γνωστικών διεργασιών Γνωστική νευροεπιστήμη: μελετάει τους τρόπους με τους οποίους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΠΑΘΟΛΟΓΙA Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΠΑΘΟΛΟΓΙA Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΠΑΘΟΛΟΓΙA Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ ΚΝΣ: πολυσύνθετο σύστηµα πολλές από τις λειτουργίες του αδιευκρίνιστες Πρώτες ανατοµικές µελέτες Αριστοτέλης και Γαληνός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς,Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 4 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ 1 Στις 2 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων Χρυσούλα Νικολάου Νευροεκφυλιστικά Νοσήματα Νοσολογικές οντότητες, συχνά κληρονομικής αρχής, με προσβολή συγκεκριμένων ανατομικών δομών του Ν.Σ, (επηρεάζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 Ο. Το νευρικό σύστημα ΣΤ. ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Ι Β ΕΠΑ.Λ. ΜΑΡΙΑ ΣΗΦΑΚΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 Ο. Το νευρικό σύστημα ΣΤ. ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Ι Β ΕΠΑ.Λ. ΜΑΡΙΑ ΣΗΦΑΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 Ο Το νευρικό σύστημα ΣΤ. ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Ι Β ΕΠΑ.Λ. ΜΑΡΙΑ ΣΗΦΑΚΗ Το νευρικό σύστημα Ρυθμίζει τις λειτουργίες των άλλων οργάνων και τις συντονίζει ανάλογα με Τα εξωτερικά και Τα εσωτερικά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Αλλεργία και άσθμα; Αν πάσχετε από αυτές τις παθήσεις, θα υποφέρετε για όλη σας τη ζωή ; ΟΙ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΛΕΝΕ ΟΧΙ. Η Ελληνική Εταιρεία Αλλεργιολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΚΑΙ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟΣΕΓΚΕΦΑΛΟΝΩΤΙΑΙΟΥ ΥΓΡΟΥ Το ΚΝΣ για να λειτουργεί φυσιολογικά χρειάζεται πολύ σταθερό περιβάλλον Η σταθερότητα αυτή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΣΤΑ ΚΑΙ ΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Τα οστά είναι μια στερεά μορφή συνδετικού ιστού, σχηματίζουν το μεγαλύτερο μέρος

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι Ο πιο απλός ορισμός είναι ότι ο καρκίνος είναι μια ομάδα ασθενειών που χαρακτηρίζεται από ανεξέλεγκτη ανάπτυξη και διασπορά ανώμαλων κυττάρων. Αν η εξάπλωση δεν ελεγχθεί θα οδηγήσει στο θάνατο. Ποσοστό

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΡΑΧΗ Αποτελεί τον μυοσκελετικό άξονα στήριξης του κορμού με κύριο οστικό στοιχείο τους σπονδύλους και την παράλληλη συμβολή

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΟΔΟΥ ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΣΑΚΧΑΡΩΝ-ΠΡΟΤΕΙΝΕΤΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΑΛΜΥΡΟ ΝΕΡΟ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΟΝ ΣΔ -ΜΕΙΩΣΗ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκωμα. www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ

Γλαύκωμα. www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Γλαύκωμα www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Τι ακριβώς είναι το γλαύκωμα; Ο όρος γλαύκωμα ορίζει μια ομάδα παθήσεων που τις χαρακτηρίζει μια σταδιακή καταστροφή του οπτικού

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Η κεντρική υπνική άπνοια (central sleep apnea - CSA) συναντάται σε ποσοστό 5-10% όλων των ασθενών με διαταραχή της αναπνοής στον ύπνο (sleep-disordered breathing

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

ρ Ελενα Κουλλαπή 2014

ρ Ελενα Κουλλαπή 2014 ρ Ελενα Κουλλαπή 2014 Κυρτέ κερατίνε πλάκε. Καλύπτουν τη ραχιαία επιφάνεια του τελευταίου τµήµατο των δακτύλων. Το χρώµα του είναι υπόλευκο ή ελαφρώ ρόδινο (οφείλεται στι αγκύλε των αγγείων του χορίου,

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικό-Ερευνητικό Ινστιτούτο Τραυματολογίας και Ορθοπεδική RR Vreden του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Ανάπτυξης στην Ρωσία.

Επιστημονικό-Ερευνητικό Ινστιτούτο Τραυματολογίας και Ορθοπεδική RR Vreden του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Ανάπτυξης στην Ρωσία. Επιστημονικό-Ερευνητικό Ινστιτούτο Τραυματολογίας και Ορθοπεδική RR Vreden του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Ανάπτυξης στην Ρωσία. KINETRAC KNX-7000 ρομποτικό σύστημα συνδυασμένης εφαρμογής για ξηρή

Διαβάστε περισσότερα

Α.Τ.Ε.Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΑΝΑΤΟΜΙΑΣ-ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΔΙΑΦΑΝΕΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Α.Τ.Ε.Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΑΝΑΤΟΜΙΑΣ-ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΔΙΑΦΑΝΕΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Α.Τ.Ε.Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΑΝΑΤΟΜΙΑΣ-ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΔΙΑΦΑΝΕΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΣΤΑΥΡΟΣ Κ.ΣΦΗΚΑΣ ΕΙΔΙΚΟΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 1ο ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος. www.rheuma,gr

Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος. www.rheuma,gr Πολλες από τις ρευματικες παθησεις των ενηλικων προσβαλουν και τα παιδια,αν και σε μικροτερη συχνοτητα. Επιπλεον καποιες παθησεις όπως είναι ο συστηματικης έναρξης ή ο ολιγοαρθρικος τυπος εναρξης της Νεανικης

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανικές ιδιότητες των οστών

Μηχανικές ιδιότητες των οστών Τα οστά δρουν σαν κατασκευές υποστήριξης και μεταφέρουν φορτία: h Απλή συμπίεση h Λυγισμός (φόρτιση του ενός φλοιού ελκυσμός του άλλου) h Στρέψη Μηχανικές ιδιότητες των οστών h Ισχυρότερα στη συμπίεση

Διαβάστε περισσότερα

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Χ. Μ. ΜουτσόπουΛος Αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών α ρευματικά νοσήματα είναι ασθένειες που προσβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

Κίνηση των οφθαλμών και Οφθαλμοπληγία ΔΕΡΜΙΤΖΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΟΣ

Κίνηση των οφθαλμών και Οφθαλμοπληγία ΔΕΡΜΙΤΖΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΟΣ Κίνηση των οφθαλμών και Οφθαλμοπληγία ΔΕΡΜΙΤΖΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΟΣ Γιατί μιλάμε για συζυγείς κινήσεις των οφθαλμών? Αν τα μάτια δεν παρουσίαζαν «συζυγή», δηλ. σύγχρονη κίνηση θα κινούνταν άσκοπα προς

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ-ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 Ο -«NΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ»

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ-ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 Ο -«NΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ» ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ-ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 Ο -«NΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ» 1. Ανάμεσα στις λειτουργίες που φέρει σε πέρας ο εγκέφαλος μας περιλαμβάνονται οι ανώτερες πνευματικές λειτουργίες. Να απαντήσετε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεία παθήσεων αυχενικής µοίρας (6o µάθηµα)

Θεραπεία παθήσεων αυχενικής µοίρας (6o µάθηµα) Θεραπεία παθήσεων αυχενικής µοίρας (6o µάθηµα) Ασκήσεις κινητικότητας (ROM) ΑΜΣΣ Σε αυτές τις ασκήσεις κινητικότητας (Εικ. 1), στο εργαστήριο εφαρµόστηκαν & έγινε πρακτική άσκηση στις εξής ασκήσεις: Κάµψη

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 12η Τραυματισμοί Νωτιαίου Μυελού

Διάλεξη 12η Τραυματισμοί Νωτιαίου Μυελού ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 12η Τραυματισμοί Νωτιαίου Μυελού Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Τραυματισμοί του Νωτιαίου Μυελού

Διαβάστε περισσότερα

Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος

Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος ΚΝΣ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΝΩΤΙΑΙΟΣ ΜΥΕΛΟΣ Περιβάλλονται και στηρίζονται με τις εγκεφαλικές και νωτιαίες μήνιγγες μεταξύ των οποίων περικλείεται ο υπαραχνοειδής χώρος γεμάτος

Διαβάστε περισσότερα

Κορίτσι 20 ετών προσήλθε εξαιτίας εκούσιας λήψης 20 tb παρακεταμόλης (10γρ.) και 30 tb βαλεριάνας Aναφέρεται ταυτόχρονη λήψη αλκοόλ Λήψη ουσιών δύο

Κορίτσι 20 ετών προσήλθε εξαιτίας εκούσιας λήψης 20 tb παρακεταμόλης (10γρ.) και 30 tb βαλεριάνας Aναφέρεται ταυτόχρονη λήψη αλκοόλ Λήψη ουσιών δύο ΤΟΥΛΟΥΜΤΖΗ ΜΑΡΙΑ Κορίτσι 20 ετών προσήλθε εξαιτίας εκούσιας λήψης 20 tb παρακεταμόλης (10γρ.) και 30 tb βαλεριάνας Aναφέρεται ταυτόχρονη λήψη αλκοόλ Λήψη ουσιών δύο ώρες πριν την προσέλευση Αίσθημα ζάλης

Διαβάστε περισσότερα

To «πρόσωπο του γιγαντιαίου πάντα» και το. «πρόσωπο του μικροσκοπικού πάντα» στη νόσο του Wilson

To «πρόσωπο του γιγαντιαίου πάντα» και το. «πρόσωπο του μικροσκοπικού πάντα» στη νόσο του Wilson To «πρόσωπο του γιγαντιαίου πάντα» και το «πρόσωπο του μικροσκοπικού πάντα» στη νόσο του Wilson Ζήκου Αναστασία, Μούκα Βασιλική, Μούκα Γεωργία, Κώστα Παρασκευή, Ξύδης Βασίλειος, Αργυροπούλου Ι. Μαρία.

Διαβάστε περισσότερα

11/6/2015 TA KATAΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ. Στοιχεία ανατομίας και φυσιολογίας της σπονδυλικής στήλης και του νωτιαίου μυελού. Εισαγωγικά στοιχεία

11/6/2015 TA KATAΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ. Στοιχεία ανατομίας και φυσιολογίας της σπονδυλικής στήλης και του νωτιαίου μυελού. Εισαγωγικά στοιχεία TA KATAΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Στοιχεία ανατομίας και φυσιολογίας της σπονδυλικής στήλης και του νωτιαίου μυελού Σπονδυλική στήλη: 7 αυχενικοί, 12 θωρακικοί, 5 οσφυϊκοί, 5 ιεροί και 4-5 κοκκυγικοί

Διαβάστε περισσότερα

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο Αλκοόλ και ασθένειες του Συκωτιού (Πηγή: http://www.patient.co.uk/health/alcohol-and-liver-disease) Απόδοση στα ελληνικά: Αθανάσιος Μπάκας (υπεύθυνος του προγράμματος) Η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων αλκοόλ

Διαβάστε περισσότερα