Θεραπευτική αντιμετώπιση νευροενδοκρινών όγκων

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Θεραπευτική αντιμετώπιση νευροενδοκρινών όγκων"

Transcript

1 25 Θεραπευτική αντιμετώπιση νευροενδοκρινών όγκων Γεώργιος Κανάκης, Γρηγόριος Καλτσάς Μέρος VΙΙ: ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΟΙ ΟΓΚΟΙ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι νευροενδοκρινείς όγκοι (neuroendocrine tumors, ΝΕΤs) αποτελούν μία ετερογενή ομάδα νεοπλασμάτων που εξορμώνται από τα νευροενδοκρινή κύτταρα, τα οποία είναι ευρέως κατανεμημένα στον ανθρώπινο οργανισμό. Στους NETs συμπεριλαμβάνονται οι όγκοι που εξορμώνται από τα νευροενδοκρινή κύτταρα του τοιχώματος του γαστρεντερικού σωλήνα (ΓΕΣ) 1, οι οποίοι έχει επικρατήσει να αναφέρονται ως καρκινοειδή και οι όγκοι των νησιδίων του παγκρέατος (μη λειτουργικοί όγκοι, Ινσουλινώματα, ΡΡ-ώματα, Γαστρινώματα, VIP-ώματα, Γλυκαγονώματα και Σωματοστατινώματα). Μαζί με τους ανωτέρω όγκους, που γενικά αναφέρονται ως νευροενδοκρινείς όγκοι γαστρεντερικού (gastroentero-pancreatic neuroendocrine tumors, GEP-NETs) περιγράφονται και οι NETs της αναπνευστικής οδού λόγω κοινής εμβρυολογικής προέλευσης. Επίσης, στους NETs συμπεριλαμβάνονται και οι όγκοι από χρωμαφινικά κύτταρα (φαιοχρωμοκυττώματα, παραγαγγλιώματα), καθώς και το μυελοειδές καρκίνωμα του θυρεοειδούς, οι οποίοι αποτελούν αντικείμενο ξεχωριστής ανάλυσης και δε θα αναφερθούν στην παρούσα ανασκόπηση. Κοινό χαρακτηριστικό των NETs είναι η ικανότητά τους να συνθέτουν, να αποθηκεύουν και να εκκρίνουν πεπτίδια ή αμίνες. Σε ορισμένες περιπτώσεις οι ουσίες που εκκρίνονται από τους όγκους αυτούς είναι βιολογικά δραστικές, οπότε προκαλούν χαρακτηριστικά κλινικά σύνδρομα (λειτουργικοί ή εκκριτικοί όγκοι). Όταν δεν συνοδεύονται από κλινικά σύνδρομα χαρακτηρίζονται ως μη-λειτουργικοί όγκοι και προκαλούν συμπτώματα μέσω πιεστικών φαινομένων σε παρακείμενους ιστούς. Επίσης, τα νεοπλασματικά κύτταρα εκφράζουν σε μεγάλο βαθμό υποδοχείς σωματοστατίνης, ιδιότητα η οποία έχει εφαρμογή τόσο στη διάγνωση όσο και στη θεραπεία των NETs 2. Παραδοσιακά οι GEP-NETs κατατάσσονταν βάσει της εμβρυϊκής τους προέλευσης. Έτσι, διακρίνονταν σε όγκους του προσθίου αρχέγονου εντέρου (foregut: βρόγχοι, στόμαχος, δωδεκαδάκτυλο έως το σύνδεσμο του Treitz και πάγκρεας), του μέσου εντέρου (midgut: ΓΕΣ από τη νήστιδα έως τη μεσότητα του εγκαρσίου κόλου, της σκωληκοειδούς απόφυσης συμπεριλαμβανόμενης) και του οπισθίου εντέρου (hindgut: μεσότητα του εγκαρσίου κόλου έως το ορθό) 3. Ωστόσο πλήθος από αναδρομικές

2 Θεραπευτική αντιμετώπιση νευροενδοκρινών όγκων 383 κυρίως μελέτες κατέδειξε ότι η πρόγνωση των όγκων αυτών εξαρτάται επιπλέον από το βαθμό διαφοροποίησής τους και την επέκτασή τους σε άλλα όργανα. Βάσει αυτών, η ευρωπαϊκή εταιρεία νευροενδοκρινών όγκων (European Neuroendocrine Tumor Society - ENETS) εισήγαγε την ταξινόμηση των GEP-NETs σύμφωνα με το βαθμό διαφοροποίησής τους (Grading) σε 3 κατηγορίες, όπως αυτός προκύπτει από την ανοσοϊστοχημική έκφραση του δείκτη κυτταρικού πολλαπλασιασμού Ki-67 ή τον αριθμό των παρατηρούμενων μιτώσεων (Πίνακας 1). Όσον αφορά τη σταδιοποίηση της νόσου, προτάθηκε το σύστημα ΤΝΜ, όπως αυτό χρησιμοποιείται και σε άλλες νεοπλασίες από την American Joint Committee on Cancer (AJCC), με ξεχωριστή ταξινόμηση ανάλογα με το όργανο προέλευσης του όγκου 4,5. Εκτενέστερη αναφορά στην ταξινόμηση και διάγνωση των GEP-NETs γίνεται από άλλους εισηγητές. 2. ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Βασικός παράγοντας, ο οποίος καθορίζει την επιλογή της θεραπευτικής μεθόδου σε ασθενείς με GEP-NETs είναι η επέκταση της νόσου κατά τη στιγμή της διάγνωσης. Η χειρουργική εκτομή αποτελεί το μόνο ριζικό τρόπο θεραπείας και αφορά ασθενείς με πρώιμο στάδιο νόσου, η οποία εντοπίζεται στο όργανο προέλευσης 6. Ωστόσο, παρά την αυξημένη ευαισθητοποίηση των ιατρών και τις σύγχρονες διαγνωστικές μεθόδους, το 60-70% των ασθενών κατά τη στιγμή της διάγνωσης έχουν ήδη μεταστατική νόσο σε παρακείμενα (λεμφαδένες) ή απομακρυσμένα (κυρίως ήπαρ) όργανα 7. Σε αυτό συμβάλλει το γεγονός ότι οι GEP-NETs παρουσιάζουν σχετικά αργή εξέλιξη και δίδουν άτυπη συμπτωματολογία (Εικόνα 1). Σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτείται συμπληρωματικά συστηματική θεραπεία και κυτταρομειωτικές παρεμβάσεις. Επιπρόσθετα, σημαντικό ρόλο στην θεραπευτική προσέγγιση των GEP-NETs διαδραματίζει και ο βαθμός διαφοροποίησής τους. Χαμηλής διαφοροποίησης νεοπλασίες με υψηλό ρυθμό κυτταρικού πολλαπλασιασμού έχουν επιθετική βιολογική συμπεριφορά, που προσομοιάζει αυτής του μικροκυτταρικού καρκίνου του πνεύμονα και αντιμετωπίζονται ως τέτοιες. Αντιθέτως, στους καλής διαφοροποίησης GEP-NETs, που είναι και η πλειοψηφία, η κλασσική χημειοθεραπεία έχει θέση σε επιλεγμένες μόνο περιπτώσεις, ενώ τελευταία κερδίζουν έδαφος οι βιολογικές θεραπείες και οι νεότερες στοχευμένες μοριακές θεραπείες 8. Συνοπτικά οι θεραπευτικές επιλογές περιγράφονται στον αλγόριθμο της εικόνας 2. Πίνακας 1. Tαξινόμηση των GEP-NETs σύμφωνα με το βαθμό διαφοροποίησής τους (Grading) κατά ENETS. *HPF: πεδίο υψηλής ισχύος= 2mm 2, απαιτούνται τουλάχιστον 40 πεδία (σε μεγέθυνση 40x) που αξιολογήθηκαν σε περιοχές μέγιστης μιτωτικής πυκνότητας. **Δείκτης Ki-67: % στα κύτταρα όγκου σε περιοχές μέγιστης πυρηνικής σήμανσης. Grading Αριθμός μιτώσεων (10 HPF)* Δείκτης Ki-67 (%)** G1 <2 2 G G3 >20 >20

3 384 Γ. Κανάκης και Γ. Καλτσάς Εικόνα 1. Φυσική ιστορία των νευροενδοκρινών όγκων. Της διάγνωσης προηγείται μεγάλο χρονικό διάστημα με άτυπα ενοχλήματα, κατά το οποίο ο πρωτοπαθής όγκος αναπτύσσεται και μεθίσταται. Όταν πλέον εκδηλωθούν ειδικά συμπτώματα (flushing, διάρροιες) έχει ήδη αναπτυχθεί μεταστατική νόσος. Εικόνα 2. Αλγόριθμος αντιμετώπισης νευροενδοκρινών όγκων. SMS: αναλογα σωματοστατίνης, INF: ιντερφερόνη, ΧΜΘ: χημειοθεραπεία.

4 Θεραπευτική αντιμετώπιση νευροενδοκρινών όγκων Χειρουργική θεραπεία και κυτταρομειωτικές τεχνικές Χειρουργική εκτομή Σκοπός της χειρουργικής παρέμβασης είναι η εκτομή του πρωτοπαθούς όγκου και των διηθημένων λεμφαδένων ή/και δευτεροπαθών ηπατικών βλαβών εφόσον αυτό κρίνεται εφικτό. Για να θεωρηθεί μία χειρουργική επέμβαση επιτυχής όσον αφορά την εκρίζωση της νόσου πρέπει να μπορεί να αφαιρεθεί χειρουργικά ποσοστό >90% της ακτινολογικά εμφανούς νόσου 6. Στην περίπτωση ασθενών που εμφανίζουν κατά την χρονική στιγμή της διάγνωσης μεταστάσεις (συνήθως σε λεμφαδένες, ήπαρ και σπανιότερα στα οστά) η χειρουργική επέμβαση δεν αποτελεί ριζική λύση και πρέπει να συνδυάζεται με την κατάλληλη συστηματική αγωγή. Παρόλα αυτά, η χειρουργική εκτομή έχει θέση και ως μέσο μείωσης του φορτίου όγκου, καθώς φαίνεται ότι στην περίπτωση των GEP-ΝΕΤs βελτιώνει την πρόγνωση ορισμένων ασθενών. Ανάλογη τακτική δε φαίνεται να έχει όφελος για ασθενείς με όγκους πτωχής διαφοροποίησης, ωστόσο, ο χειρουργός μπορεί να παρέμβει παρηγορητικά εφόσον τα πιεστικά φαινόμενα από τη νεοπλασματική νόσο, όπως απόφραξη εντέρου, αιμορραγία ΓΕΣ, διάτρηση οργάνου, αυξάνουν τη νοσηρότητα του ασθενούς 9. Ιδιαίτερη αναφορά πρέπει να γίνει στην αντιμετώπιση των ηπατικών μεταστατικών βλαβών, οι οποίες αποτελούν και τη συχνότερη εστία απομακρυσμένης επέκτασης του πρωτοπαθούς όγκου και έχουν σαφώς δυσμενή προγνωστική σημασία. Το 2008 η ENETS πρότεινε κατευθυντήριες οδηγίες για τη χειρουργική εκτομή τους, που βασίζεται στη διάκριση τριών τύπων ηπατικής προσβολής: (α) ο «απλός» τύπος, όπου η βλάβη εντοπίζεται σε ένα λοβό ή δύο γειτονικά τμήματα (20-25% των περιπτώσεων), (β) ο «σύνθετος» τύπος, όπου υπάρχει μία κυρίαρχη εστία σε ένα λοβό και μικρότερες στον άλλο (10-15%), και (γ) ο «διάχυτος» τύπος, που περιλαμβάνει εκτεταμένη προσβολή και των δύο λοβών (60-70%) 10. Σε ασθενείς με απλό τύπο ηπατικής προσβολής αρκεί η ανατομική εκτομή του όγκου σε υγιή όρια, ενώ στο σύνθετο τύπο μπορεί να χρειαστούν περισσότερες της μίας διαδοχικές επεμβάσεις. Όσον αφορά τους ασθενείς με διάχυτο τύπο προσβολής, οι περισσότεροι δεν είναι κατάλληλοι να υποβληθούν σε χειρουργική επέμβαση, αντιθέτως είναι υποψήφιοι για την εφαρμογή κυτταρομειωτικών τεχνικών. Κυτταρομειωτικές θεραπείες στοχευμένες στο ήπαρ Επειδή το ήπαρ αποτελεί την κύρια μεταστατική εστία των GEP-NETs, έχουν αναπτυχθεί διάφορες θεραπευτικές μέθοδοι που στοχεύουν στην ελάττωση του φορτίου νόσου ακόμα και σε ασθενείς με εκτεταμένες βλάβες. Στις επιλογές θεραπευτικής προσέγγισης περιλαμβάνονται: ο καυτηριασμός με ρεύμα υψηλής συχνότητας (RF ablation), ο εμβολισμός ή χημειοεμβολισμός μέσω της ηπατικής αρτηρίας ο εμβολισμός με μικροσφαιρίδια Ύττριου 90 (Y-90) Ο καυτηριασμός έχει αποτελεσματικότητα σε όγκους <5 cm, ενώ μειονέκτημά του είναι το μεγάλο ποσοστό υποτροπών 11. Σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες ο εμβολισμός με ραδιενεργό Υ-90 είναι εξίσου αποτελεσματικός και ενδεχομένως λιγότερο τοξικός από το χημειοεμβολισμό 12, ενώ ο χημειοεμβολισμός φαίνεται ότι

5 386 Γ. Κανάκης και Γ. Καλτσάς έχει καλύτερα αποτελέσματα σε παγκρεατικούς παρά σε καρκινοειδείς όγκους Φαρμακευτική θεραπεία Βιολογικές θεραπείες Το γεγονός ότι περίπου 80% των ΝΕΤs εκφράζει υποδοχείς σωματοστατίνης (sstrs), αποτελεί τη βάση της χρησιμοποίησης των αναλόγων σωματοστατίνης στην αντιμετώπιση αυτών των νεοπλασιών 14. Έχουν προσδιοριστεί πέντε τύποι sstrs, ωστόσο οι sstr2 και sstr5 σχετίζονται ισχυρότερα με την αντιεκκριτική δράση και τις κυτταροστατικές ιδιότητες της σωματοστατίνης 15. Τα υπάρχοντα ανάλογα σωματοστατίνης: οκτρεοτίδη και λανρεοτίδη έχουν παρατεταμένο χρόνο δράσης σε σχέση με την ενδογενή σωματοστατίνη και υψηλή συγγένεια που περιορίζεται στους sstrs 2 και 5. Στη σύγχρονη κλινική πράξη χρησιμοποιούνται τα ανάλογα μακράς δράσης, τα οποία χορηγούνται ενδομυϊκά, συνήθως ανά 28 ημέρες. Η αντιεκκριτική δράση των αναλόγων σωματοστατίνης αποτελεί παγιωμένη γνώση και έχει τύχη ευρείας εφαρμογής στην αντιμετώπιση των κλινικών συνδρόμων που σχετίζονται με λειτουργικούς νευροενδοκρινείς όγκους. Αντίθετα, η αντινεοπλασματική τους δράση δεν ήταν μέχρι προσφάτως τεκμηριωμένη. Τα αποτελέσματα της μελέτης PROMID 16 έδειξαν ότι η χορήγηση οκτρεοτίδης σε ασθενείς με λειτουργικά ενεργούς όσο και ανενεργούς μεταστατικούς NETs που προέρχονταν από το μέσο έντερο, επιμήκυνε σημαντικά το χρόνο που απαιτείται για να διαπιστωθεί πρόοδος νόσου σε σύγκριση με εικονικό φάρμακο (Εικόνα 3). Πρόκειται για θεραπεία καλώς Εικόνα 3. Αποτελέσματα μελέτης PROMID: σημαντική επιμήκυνση του χρόνου που απαιτείται για να διαπιστωθεί πρόοδος νόσου σε σύγκριση με εικονικό φάρμακο.

6 Θεραπευτική αντιμετώπιση νευροενδοκρινών όγκων 387 ανεκτή, με ήπιες παρενέργειες (κυρίως ανάπτυξη χολολιθίασης) και η κύρια δράση της δεν είναι τόσο στη σμίκρυνση του όγκου όσο στη σταθεροποίησή του. Ωστόσο, φαίνεται ότι τα αποτελέσματά της είναι πιο εμφανή σε ασθενείς με μικρό φορτίο όγκου και εφόσον έχει εξαιρεθεί το πρωτεύον νεόπλασμα. Επιπλέον, στα μειονεκτήματά της συγκαταλέγεται το γεγονός ότι μετά από παρατεταμένη χρήση των αναλόγων σωματοστατίνης παρατηρείται ανάπτυξη αντοχής τόσο στην αντιεκκριτική όσο και στην αντινεοπλασματική δράση τους 17. Πρόσφατα έχει χρησιμοποιηθεί το πολυδύναμο ανάλογο αναλόγων σωματοστατίνης SOM 230 ή pasireotide που αναστέλλει όλους τους sstrs, εκτός από τον sstr4 18. Τα πρώτα αποτελέσματα ήταν ιδιαίτερα ενθαρρυντικά, καθώς η χορήγησή του πέτυχε τον έλεγχο των συμπτωμάτων στο 25% ασθενών με καρκινοειδές σύνδρομο, οι οποίοι είχαν αναπτύξει αντοχή στην οκτρεοτίδη 19. Παράλληλα, μελετώνται νεότερα χιμαιρικά μόρια, τα οποία έχουν τη δυνατότητα να συνδέονται τόσο με τους sstrs όσο και με τον υποδοχέα 2 της ντοπαμίνης (BIM-23A760 ή dopastatin) και προκαλούν ενισχυμένα βιολογικά αποτελέσματα μέσω ετεροδιμερισμού των υποδοχέων αυτών 20,21. Σε παλαιότερες σειρές ασθενών, ιδίως σε λειτουργικά midgut καρκινοειδή έγινε χρήση από ορισμένα κέντρα της ιντερφερόνης-α ( mcg εβδομαδιαίως) με παρατηρούμενη ακτινομορφολογική απάντηση ως και 11% και σταθεροποίηση νόσου ως 35%. Με εξαίρεση τους ανωτέρω όγκους δε φαίνεται να προσφέρει πρόσθετο όφελος σε σχέση με τα ανάλογα σωματοστατίνης, Αντιθέτως, έχει σημαντικά περισσότερες και αυξημένης βαρύτητας παρενέργειες 22. Θεραπευτικά ραδιενεργά πεπτίδια Η θεραπεία με ραδιενεργά πεπτίδια (Peptide Receptor Radionuclide Therapy - PRRT) σε GEP-NETs βασίζεται στη χρήση πηγών β-σωματιδίων υψηλής ενέργειας, τα οποία δύνανται να προκαλέσουν βλάβες στο DNA των νεοπλασματικών κυττάρων. Η επιλογή και πρόσδεση των φαρμάκων αυτών στα νεοπλασματικά κύτταρα γίνεται στοχεύοντας τους υποδοχείς σωματοστατίνης 23. Για το σκοπό αυτό ως προσδέτης επιλέγεται ανάλογο σωματοστατίνης, ενώ τα χρησιμοποιούμενα ραδιοϊσότοπα είναι το Ίνδιο 111, το Ύττριο 90 και το Λουτήσιο 177 (Lu-177) (Eικόνα 4). Η χρήση του πρώτου τείνει να εγκαταλειφθεί λόγω μειωμένης αποτελεσματικότητας, ενώ έδαφος κερδίζει η συστηματική χορήγηση Lu-177, το οποίο εκπέμπει συνδυασμό β και γ ακτινοβολίας. Η χρήση του Υ-90 προαναφέρθηκε στις κυτταρομειωτικές παρεμβάσεις ηπατικών μεταστάσεων. Τα αποτελέσματα αυτών των θεραπειών είναι ενθαρρυντικά, ωστόσο δεν υπάρχουν κοινώς αποδεκτά πρωτόκολλα και οι σειρές των ασθενών είναι ανομοιογενείς ως προς τα χαρακτηριστικά της νόσου. Έχουν ανακοινωθεί ανταποκρίσεις στο Lu-177 με σμίκρυνση του όγκου σε ποσοστό ως και 30% των ασθενών και με σχετικά λίγες παρενέργειες: κυρίως ανάπτυξη μυελοδυσπλαστικού συνδρόμου και προσωρινή ηπατική δυσπραγία 24. Χημειοθεραπεία Οι GEP-NETs είναι όγκοι αργά εξελισσόμενοι και γενικά δεν είναι ευαίσθητοι στα κλασσικά χημειοθεραπευτικά σχήματα. Σημαντικό κριτήριο για την επιλογή του είδους της χημειοθεραπείας αποτελεί ο βαθμός διαφοροποίησής τους, όπως αυτός

7 388 Γ. Κανάκης και Γ. Καλτσάς Εικόνα 4. Ραδιενεργά πεπτίδια χρησιμοποιούμενα στη θεραπεία των νευροενδοκρινών όγκων. Τα χρησιμοποιούμενα ραδιοϊσότοπα είναι: 111 Indium, 90 Υttrium και 177 Lutetium, η χηλική ένωση είναι το DTPA (diethylene-triamine pentaacetic acid) ή το DOTA (dodecane-tetraacetic acid) και ως προσδέτης χρησιμοποιείται ανάλογο σωματοστατίνης. εκφράζεται με το Grading της ENETS 25. Σε καλώς διαφοροποιημένους όγκους (G1 και πάντως με Ki-67<5%), θεραπεία πρώτης εκλογής αποτελεί η στρεπτοζοτοκίνη (STZ), η οποία έχει ένδειξη για χρήση σε παγκρεατικούς ενδοκρινείς όγκους (p-nets), συνήθως σε συνδυασμό με δοξορουβικίνη ή/και 5- φθόριο-ουρακίλη (5-FU) 26. Τα ποσοστά ακτινομορφολογικής απάντησης σε αυτές τις περιπτώσεις κυμαίνονται σε ποσοστό 30-40% και περιλαμβάνουν τόσο σταθεροποίηση όσο και υποχώρηση της νόσου. Αντιθέτως, σε καρκινοειδείς όγκους, τα αντίστοιχα ποσοστά δεν ξεπερνούν το 15% 8. Σε ενδιάμεσης διαφοροποίησης όγκους (G2 ή κατά άλλους Ki-67: 5 15 %) έχει προσφάτως προταθεί η χορήγηση της τεμοζολομίδης (temozolomide), από του στόματος αναλόγου της δακαρβαζίνης, που δρα ως αλκυλιωτικός παράγοντας 17. Έχει χρησιμοποιηθεί είτε ως μονοθεραπεία με ποσοστό απάντησης ως και 33% είτε σε συνδυασμό με θαλιδομίδη σε p-nets με απάντηση ως και 45%, αλλά με υψηλή τοξικότητα 27. Σε μια αναδρομική μελέτη σε ασθενείς με p-nets, το ποσοστό απόκρισης στη θεραπεία με τεμοζολομίδη συσχετίστηκε με την απουσία έκφρασης του ενζύμου O 6 -methylguanine-dna-methyltransferase (MGMT), το οποίο φαίνεται να παρεμποδίζει τη μεθυλίωση του DNA 28. Βάσει in vitro δεδομένων χορηγήθηκε και ο συνδυασμός της τεμοζολομίδης με καπεσιταμπίνη (capecitabine), από του στόματος

8 Θεραπευτική αντιμετώπιση νευροενδοκρινών όγκων 389 αναλόγου της 5-FU, με πολύ ενθαρρυντικά αποτελέσματα (απόκριση ως και 74%) 29. Μένει να αξιολογηθεί ο ανωτέρω συνδυασμός σε τυχαιοποιημένες κλινικές μελέτες. Σε όγκους χαμηλής διαφοροποίησης (G3, Ki-67>20%) φαίνεται ότι ο συνδυασμός πλατίνης με ετοποσίδη (cis-platinum & etoposide) έχει τα καλύτερα αποτελέσματα με υψηλά ποσοστά άμεσης απόκρισης (~70%), τα οποία όμως είναι διάρκειας ολίγων μηνών και συνοδεύονται από υψηλή τοξικότητα 30,31. Στοχευμένες μοριακές θεραπείες Βασικό χαρακτηριστικό των GEP-NETs, ιδίως των καλώς διαφοροποιημένων, είναι η αγγειοβρίθειά τους 32, στην οποία συμβάλλει η ενεργοποίηση του συστήματος του Vascular Endothelial Growth Factor (VEGF) με τους υποδοχείς του (VEGFR 1-3), και του Platelet Derived Growth Factor (PDGF) με τον υποδοχέα του (PDGFR) 33. Αμφότεροι οι υποδοχείς ανήκουν στην οικογένεια των υποδοχέων τυροσινικής κινάσης (RTKI), οι οποίοι αποτελούν στόχο γα μία νεότερη γενιά φαρμάκων που δρουν ως αναστολείς τους. Το sunitinib είναι ένας RTKI, ο οποίος δεσμεύει τόσο τους VEGFR όσο και τον PDGFR και παρουσιάζει συνδυασμό αντιαγγειογενετικής με άμεση αντινεοπλασματική δράση 34. Πρόσφατα, έλαβε ένδειξη η χορήγηση sunitinib (37,5 mg/ημέρα ) σε ασθενείς με p-nets 35. Ανάλογη δράση έχει και η ουσία bevacizumab, ένα μονοκλωνικό αντίσωμα εναντίον του VEGF. Ο συνδυασμός bevacizumab και τεμοζολομίδης είχε ανταπόκριση της τάξης του 24% σε p-nets 36, ενώ εξίσου καλά αποτελέσματα προέκυψαν από το συνδυασμό bevacizumab με everolimus 37. Ανάλογης σημασίας στη ανάπτυξη των νεότερων μοριακών θεραπειών είναι και η αναστολή των οδών μεταβίβασης ενδοκυττάριων σημάτων. Στις οδούς αυτές, κεντρικός είναι ο ρόλος της πρωτεΐνης m-tor (mammalian Target οf Rapamycin), η οποία δρα ως κεντρικός ρυθμιστής της κυτταρικής διαίρεσης και της αγγειογένεσης και υπερεκφράζεται στο 75% των ΝΕΤs 38. Το everolimus (RAD 001) αναστέλλει την πρωτεΐνη m-tor και έχει χρησιμοποιηθεί σε δύο μεγάλες τυχαιοποιημένες μελέτες σε καρκινοειδείς, καθώς και σε p-nets (RADIANT 2 & 3 αντίστοιχα) σε συνδυασμό με ανάλογα σωματοστατίνης. Τα αποτελέσματα ήταν ενθαρρυντικά, ιδίως στους p-nets, ενώ οι παρενέργειες ήταν στην πλειοψηφία τους ήπιες: κυρίως εξάνθημα, διάρροια και λοιμώξεις του ανωτέρου αναπνευστικού συστήματος και σπανιότερα αναιμία και υπεργλυκαιμία κατηγορίας ,40. Μελλοντικές θεραπευτικές προσεγγίσεις Τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα των προαναφερθέντων μοριακών θεραπειών και το γεγονός ότι γίνονται καλά ανεκτές από τους ασθενείς έχει προσανατολίσει την έρευνα στην κλινική δοκιμή διαφόρων αναστολέων των ενδοκυττάριων οδών. Μέχρι τώρα έχουν δοκιμαστεί με ποικίλα αποτελέσματα οι RTKIs sorafenib, erlotinib, imatinib, vandetanib, gefitinib κ.ά. (www.clinicaltrials.gov). Νεότερες μελέτες έχουν επικεντρωθεί στο ρόλο των οποίων διαδραματίζουν οι μικροακολουθίες RNA (micro- RNA) στην ογκογένεση διαφόρων μορφών καρκίνου. Πρόκειται για μη κωδικοποιητικές αλληλουχίες RNA, οι οποίες λειτουργούν ως ρυθμιστές μετα-μεταγραφικών διεργασιών, όπως η αποδόμηση του mrna ή καταστολή της μετάφρασής του 41. Προσφάτως, η απάλειψη συγκεκριμένου micro-rna (micro-rna 182) φάνηκε να έχει

9 390 Γ. Κανάκης και Γ. Καλτσάς θεραπευτική δράση σε μεταστατικό μελάνωμα, στρατηγική η οποία θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και σε περιπτώσεις GEP-NETs ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΜΕΝΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Στις ακόλουθες παραγράφους θα αναφερθούν οι εξειδικευμένοι θεραπευτικοί χειρισμοί που αφορούν συγκεκριμένους τύπους GEP-NETs συμπεριλαμβανομένων και όγκων που προκαλούν λειτουργικά σύνδρομα Γαστρικά καρκινοειδή Αυτά διακρίνονται σε τύπου 1 και 2, εφόσον αναπτύσσονται σε έδαφος ατροφικής γαστρίτιδος ή σ. Zollinger-Ellison αντίστοιχα και σε τύπου 3, εφόσον αναπτύσσονται σποραδικά 43. Τα καρκινοειδή τύπου 1 και 2, είναι όγκοι καλής διαφοροποίησης και εντοπίζονται κυρίως στο σώμα και το θόλο του στομάχου. Μπορεί να είναι πολλαπλοί, ενώ η πορεία τους είναι γενικά καλοήθης. Εφόσον η διάμετρος είναι <1 cm, γίνεται ενδοσκοπική χαρτογράφηση και τίθενται υπό παρακολούθηση. Εάν υπερβούν αυτό το μέγεθος και το πλήθος τους είναι μικρότερο των 6, θεραπεία εκλογής αποτελεί η ενδοσκοπική πολυπεκτομή και παρακολούθηση με βιοχημικό και ενδοσκοπικό έλεγχο κάθε 6 μήνες - 1 έτος. Σε περίπτωση όγκων οι οποίοι εμφανίζουν διήθηση της υποβλεννογόνιας μυϊκής στιβάδας (τεκμηριωμένη με ενδοσκοπικό υπερηχο-γράφημα), ή σε περίπτωση πολλαπλών (n >6) ή υποτροπιαζόντων όγκων συνιστάται χειρουργική εκτομή τους και ταυτόχρονη αντρεκτομή. Με αυτόν τον τρόπο, απομακρύνεται η εστία παραγωγής της αυξημένης γαστρίνης από τα G κύτταρα του άντρου του στομάχου. Η χορήγηση αναλόγων σωματοστατίνης σε εντοπισμένη μη λειτουργική νόσο δε φαίνεται να προσφέρει επιπλέον όφελος. Η πρόγνωσή τους είναι άριστη με 5ετή επιβίωση που υπερβαίνει το 90% 44. Όσον αφορά τα καρκινοειδή τύπου 3, πρόκειται για επιθετικούς όγκους, μεγέθους συνήθως >2 cm, που αναπτύσσονται ανεξάρτητα από την ύπαρξη αυξημένων τιμών γαστρίνης και οι οποίοι δίνουν μεταστάσεις σε ποσοστό >50%. Σε αυτήν την περίπτωση και επί απουσίας απομακρυσμένων μεταστάσεων συνιστάται η υφολική ή ολική γαστρεκτομή με περιοχικό λεμφαδενικό καθαρισμό. Σε περιπτώσεις μεταστατικής νόσου εφαρμόζονται τα προαναφερθέντα πρωτόκολλα χημειοθεραπείας με πτωχά ωστόσο αποτελέσματα και 5ετή επιβίωση 5-64% Βρογχικά καρκινοειδή (BK) Σε όγκους καλής διαφοροποίησης (τυπικά καρκινοειδή) και ανάλογα με το μέγεθος του όγκου, συνήθως επιλέγεται η τμηματεκτομή (segmental resection) ή η εκτομή του προσβεβλημένου λοβού. Συντηρητικότερες μέθοδοι όπως βρογχοπλαστική ή εξαίρεση δίκην μανικίου (sleeve resection), είναι επισφαλείς λόγω μη αντιμετώπισης της πιθανής λεμφικής διασποράς 45. Αντιθέτως, πιο εκτεταμένες επεμβάσεις (περισσότεροι λοβοί, πνευμονεκτομή) θα πρέπει να φυλάσσονται για πιο επιθετικούς όγκους (άτυπα καρκινοειδή, μεγαλοκυτταρικό καρκίνωμα large cell carcinoma) λόγω της

10 Θεραπευτική αντιμετώπιση νευροενδοκρινών όγκων 391 επίδρασής τους στην αναπνευστική λειτουργία. Η χημειοθεραπεία έχει θέση σε περιπτώσεις μεταστατικής νόσου, ιδίως σε άτυπα καρκινοειδή και σε όγκους χαμηλής διαφοροποίησης (small and large cell carcinomas). Έχουν δοκιμαστεί διάφοροι συνδυασμοί και σχήματα των χημειοθεραπευτικών φαρμάκων που αναφέρονται στο γενικό μέρος, χωρίς ωστόσο ενθαρρυντικά αποτελέσματα, καθώς η καλύτερη ανταπόκριση είναι της τάξης του 35% με μικρή διάρκεια και υψηλή τοξικότητα 46. Ανάλογη αντιμετώπιση απαιτείται για την αντιμετώπιση των καρκινοειδών του θύμου αδένα, τα οποία ιστολογικά κατατάσσονται όπως και τα BK, ωστόσο η συμπεριφορά τους είναι πιο επιθετική. Τόσο τα ΒΚ όσο και τα καρκινοειδή του θύμου αποτελούν μία από τις συχνότερες εστίες έκτοπης παραγωγής ACTH και εκδήλωσης συνδρόμου Cushing 47. Σε αυτές τις περιπτώσεις, πρωταρχικής σημασίας για την αντιμετώπιση του συνδρόμου είναι η εξαίρεση όσο το δυνατόν μεγαλύτερου μέρους του όγκου και σε περίπτωση υπολειμματικής νόσου ή απομακρυσμένων μεταστάσεων κυτταρομειωτικές παρεμβάσεις ή εξωτερική ακτινοβόληση. Για την άμεση αντιμετώπιση της υπερκορτιζολαιμίας χορηγούνται αδρενοστατικά φάρμακα όπως ετομιδάτη, μετυραπόνη και κετοκοναζόλη, ενώ για μακροχρόνια θεραπεία έχουν δοκιμαστεί και αδρενολυτικά όπως η μιτοτάνη. Η χορήγηση αναλόγων σωματοστατίνης φαίνεται να συμβάλλει στον έλεγχο του συνδρόμου δρώντας αιτιολογικά και μειώνοντας την έκκριση της ACTH, ενώ επικουρική δράση έχουν οι αγωνιστές ντοπαμίνης 48. Σε περιπτώσεις υπερκορτιζολαιμίας ανθεκτικής στα ανωτέρω θεραπευτικά μέτρα συνιστάται ως έσχατη λύση η αμφοτερόπλευρη επινεφριδεκτομή Καρκινοειδή λεπτού και παχέως εντέρου (midgut & hindgut) Η χειρουργική θεραπεία ποικίλει ανάλογα με το σημείο εντόπισης του πρωτοπαθούς όγκου και περιλαμβάνει την εκτομή του πάσχοντος τμήματος του εντέρου σε υγιή όρια, περιοχικό λεμφαδενικό καθαρισμό και πιθανώς τη λύση συμφύσεων και συγκάμψεων του μεσεντερίου λόγω της ισχυρής δεσμοπλαστικής δράσης των καρκινοειδών όγκων. Η χορήγηση αναλόγων σωματοστατίνης αποτελεί θεραπεία πρώτης εκλογής σε λειτουργικούς αλλά και σε μη λειτουργικούς όγκους με μετρήσιμη υπολειπόμενη νόσο. Η ανταπόκριση των όγκων αυτών στα χημειοθεραπευτικά φάρμακα είναι γενικά περιορισμένη και σαφώς κατώτερη της αντίστοιχης των p-nets. Καλύτερα αποτελέσματα φαίνεται ότι επιτυγχάνονται με τη χορήγηση μοριακών θεραπειών και ραδιοπεπτιδίων 40. Όσον αφορά τα midgut καρκινοειδή, η ριζικότητα της εκτομής δεν εξαρτάται από το μέγεθος της πρωτοπαθούς εστίας, καθώς ακόμη και όγκοι ελαχίστου μεγέθους έχουν μεταστατικό δυναμικό. Επιπλέον, δεδομένης της αυξημένης ικανότητάς τους να προκαλούν εκκριτικά σύνδρομα, ιδίως παρουσία ηπατικών μεταστάσεων, η επέμβαση στοχεύει στην όσο το δυνατόν μεγαλύτερη μείωση του φορτίου όγκου για τον έλεγχο των ορμονικών συμπτωμάτων 49. Ιδιαίτερη κατηγορία GEP-NETs αποτελούν τα καρκινοειδή της σκωληκοειδούς απόφυσης, τα οποία συχνά διαγιγνώσκονται τυχαία κατά τη διενέργεια σκωληκοειδεκτομής. Γενικά πρόκειται για όγκους καλής πρόγνωσης που θεραπεύονται με τη σκωληκοειδεκτομή. Στοιχεία που επιβαρύνουν την πρόγνωση είναι μέγεθος όγκου

11 392 Γ. Κανάκης και Γ. Καλτσάς >2 cm, εκτεταμένη διήθηση του μεσεντεριδίου (>3 mm), διήθηση των εγχειρητικών ορίων, επιθετική ιστολογική εικόνα (gobblet cell), οπότε και θεωρείται δικαιολογημένη η συμπλήρωση της επέμβασης με διενέργεια δεξιάς ημικολεκτομής 50. Τα καρκινοειδή του παχέως εντέρου διαχωρίζονται στα κολικά και στα αντίστοιχα του ορθού, καθώς παρουσιάζουν διαφορετική βιολογική συμπεριφορά. Τα κολικά καρκινοειδή είναι πιο επιθετικά και συνήθως παρουσιάζουν μεταστάσεις κατά τη διάγνωσή τους, ενδεχομένως και λόγω καθυστερημένης διάγνωσης. Η χειρουργική αντιμετώπισή τους είναι επιθετική και παρόμοια με αυτήν του αδενοκαρκινώματος του παχέως εντέρου. Αντιθέτως, τα καρκινοειδή του ορθού, ιδίως όσα είναι διαμέτρου μικρότερης του 1 cm, εμφανίζουν πολύ μικρότερη πιθανότητα μετάστασης (<5%). Αυτοί οι όγκοι θεραπεύονται επιτυχώς με τοπική εκτομή. Όγκοι μεγαλύτερης διαμέτρου και ιδίως >2 cm αντιμετωπίζονται με πιο εκτεταμένη χειρουργική επέμβαση, ιδίως αν συνυπάρχουν προγνωστικοί δείκτες ενδεικτικοί επιθετικής συμπεριφοράς όπως μυϊκή διήθηση ή/και εξέλκωση 51. Καρκινοειδές σύνδρομο Οι GEP-NETs του εντερικού σωλήνα έχουν συχνά την ιδιότητα να υπερεκκρίνουν σεροτονίνη, με επακόλουθο την εκδήλωση μις πλειάδας συμπτωμάτων που συνιστούν το «καρκινοειδές σύνδρομο». Τα κυριότερα από αυτά είναι οι επίμονες υδαρείς διάρροιες εκκριτικού τύπου (80% των περιπτώσεων), το ερύθημα προσώπου και ανώτερου μέρους κορμού (Flushing) (75%), το οποίο συχνά εκλύεται με το stress ή τη λήψη συγκεκριμένων τροφών (τυρί, κρασί) και σπανιότερα ο βρογχόσπασμος (στο 15% των περιπτώσεων) 2. Προεγχειρητικά, καθώς και σε ασθενείς που παρουσιάζουν υπολειπόμενη νόσο μετεγχειρητικά, η εκκριτική δραστηριότητα του όγκου αντιμετωπίζεται με τη χορήγηση αναλόγων σωματοστατίνης, ενώ σε ανθεκτικές περιπτώσεις έχει θέση η χορήγηση ιντερφερόνης-α. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίδεται στην προεγχειρητική προετοιμασία των ασθενών αυτών με ενδοφλέβια χορήγηση σωματοστατίνης για την αποφυγή καρκινοειδούς κρίσης από την ανεξέλεγκτη έκχυση σεροτονίνης κατά τους χειρισμούς 52. Η παρακολούθηση της θεραπείας γίνεται εκτός από τον έλεγχο των συμπτωμάτων και από τα επίπεδα του 5-υδρόξυ-ινδολοξεικού οξέως (5-ΗΙΑΑ), μεταβολίτη της σεροτονίνης στα ούρα. Για την αντιμετώπιση περιπτώσεων ανθεκτικής διάρροιας εφαρμόζεται σε συνδυασμό με τα ανάλογα σωματοστατίνης η χορήγηση λοπεραμίδης, χολεστυραμίνης και οπιοειδών. Αντιμετώπιση καρδιακής νόσου Σε ασθενείς με καρκινοειδές σύνδρομο η καρδιά προσβάλλεται όταν υπερβολική ποσότητα σεροτονίνης εισρέει στις δεξιές κοιλότητες, δίχως προηγουμένως να αδρανοποιηθεί στο ήπαρ. Οι αριστερές κοιλότητες συνήθως δεν προσβάλλονται, καθώς προστατεύονται από την αδρανοποίηση της σεροτονίνης στους πνεύμονες. Η κλινική εικόνα των ασθενών με καρκινοειδές νεόπλασμα και καρδιακή προσβολή χαρακτηρίζεται από ίνωση των βαλβίδων, ιδίως της τριγλώχινος και συμπτώματα δεξιάς καρδιακής ανεπάρκειας. Το εγκεφαλικό νατριουρητικό πεπτίδιο (BNP) αποτελεί χρήσιμο δείκτη για την ύπαρξη καρδιακής προσβολής με υψηλή αρνητική προγνωστική αξία 53. Η θεραπεία στις περιπτώσεις αυτές συνίσταται σε βαλβιδοπλαστική και

12 Θεραπευτική αντιμετώπιση νευροενδοκρινών όγκων 393 στη συντηρητική αντιμετώπιση της δεξιάς καρδιακής ανεπάρκειας Παγκρεατικοί νευροενδοκρινείς όγκοι (p-νετ) Αποτελούν το 1-2% του συνόλου των παγκρεατικών όγκων και εξορμώνται από τα κύτταρα των νησιδίων (νησιδιώματα) 7. Με βάσει τη παρουσία ή μη εκκριτικών συμπτωμάτων, οι p-νετs κατατάσσονται σε: Μη λειτουργικούς (30-50%) Λειτουργικούς (50-70%), οι οποίοι με τη σειρά τους διακρίνονται σε: Ινσουλινώματα (17%) Γαστρινώματα (15%) VIPώματα (2 %) Γλυκαγονώματα (1%) Σε ποσοστό <10%: Σωματοστατίνωμα, γρελίνωμα (ghrelin) και άλλα έκτοπα σύνδρομα Η χειρουργική εξαίρεση του όγκου σε υγιή όρια αποτελεί τη μοναδική ριζική θεραπευτική παρέμβαση. Όγκοι οι οποίοι εντοπίζονται στην ουρά του παγκρέατος εξαιρούνται με περιφερική παγκρεατεκτομή και συνοδό σπληνεκτομή, ενώ για όγκους της κεφαλής προτιμάται επέμβαση τύπου Whipple. Εφόσον πρόκειται για καλώς διαφοροποιημένους όγκους <2 cm, ιδίως ινσουλινώματα, δύναται να γίνει εκπυρήνιση του όγκου 54. Όσον αφορά τα χημειοθεραπευτικά σχήματα και τις βιολογικές θεραπείες, ισχύουν όσα έχουν αναφερθεί στο γενικό μέρος, με επιμέρους τροποποιήσεις για κάθε ιστολογικό τύπο νησιδιώματος και το αντίστοιχο εκκριτικό σύνδρομο. Ινσουλίνωμα Πρόκειται για το συχνότερο νησιδίωμα με άριστη πρόγνωση εφόσον είναι ενδοπαγκρεατικό. Βασικό κλινικό χαρακτηριστικό είναι η υπογλυκαιμία κατά τη διάρκεια νηστείας από την απρόσφορη έκκριση ινσουλίνης. Η χειρουργική εξαίρεση προσφέρει οριστική θεραπεία. Ωστόσο, λόγω του μικρού συνήθως μεγέθους των όγκων αυτών, βασική προϋπόθεση για την επιτυχή εξαίρεση είναι ο σωστός εντοπισμός τους 55. Ιδιαίτερα χρήσιμο σε τέτοιες περιπτώσεις είναι το ενδοσκοπικό υπερηχογράφημα, ενώ αν ο όγκος παραμένει δυσδιάκριτος εφαρμόζεται δοκιμασία έκλυσης ινσουλίνης με χορήγηση ενδοφλέβιου ασβεστίου και εκλεκτικού καθετηριασμού της αγγείωσης του παγκρέατος για περιοχική εντόπιση της εστίας έκκρισης (κεφαλή, σώμα, ουρά) 56. Στη σπάνια περίπτωση κακοήθους ινσουλινώματος, προτεραιότητα αποτελεί η αντιμετώπιση της απειλητικής για τον ασθενή υπογλυκαιμίας με κυτταρομειωτικές παρεμβάσεις, με χορήγηση διαζοξίδης ή αναλόγων σωματοστατίνης. Προηγουμένως θα πρέπει να έχει τεκμηριωθεί η ανταπόκριση στη χορήγηση αναλόγων σωματοστατίνης για την αποφυγή επιδείνωσης της υπογλυκαιμίας. Προσφάτως έχει δειχθεί ότι το everolimus, εκτός από αντινεοπλασματική δράση, μπορεί να συμβάλλει στον έλεγχο της υπογλυκαιμίας παρεμβαίνοντας άμεσα στο μηχανισμό έκκρισης της ινσουλίνης στα β κύτταρα 57.

13 394 Γ. Κανάκης και Γ. Καλτσάς Γαστρίνωμα Τα γαστρινώματα εξορμώνται από το πάγκρεας, αλλά κυρίως από το δωδεκαδάκτυλο. Η ανατομική θέση που απαρτίζεται από την κεφαλή του παγκρέατος, το κατιόν τμήμα του δωδεκαδακτύλου και τους τοπικούς λεμφαδένες καλείται το «τρίγωνο του γαστρινώματος» (gastrinoma triangle), καθότι φιλοξενούν την πλειοψηφία των γαστρινωμάτων. Σε ποσοστό 20% εμφανίζονται στα πλαίσια του συνδρόμου ΜΕΝ1, οπότε και είναι συχνά πολλαπλά. Τη στιγμή της διάγνωσης, το 50-60% των γαστρινωμάτων είναι μεταστατικά. Τα παγκρεατικά γαστρινώματα είναι μεγαλύτερα σε μέγεθος και εμφανίζουν σε μεγαλύτερο ποσοστό ηπατικές μεταστάσεις (22-35%) 2. Η κλινική συμπτωματολογία προκύπτει από την υπερέκκριση γαστρικού οξέος (σ. Zollinger-Ellison) και συνίσταται σε κοιλιακό άλγος λόγω εμφάνισης πεπτικών ελκών, διαρροϊκές κενώσεις και δυσαπορρόφηση λόγω απενεργοποίησης των παγκρεατικών ενζύμων. Θεραπευτικά, κύριος στόχος είναι η καταστολή της υπερχλωρυδρίας με αναστολείς της αντλίας πρωτονίων και αντιμετώπιση της επέκτασης του όγκου. Γενικά η εξέλιξη των γαστρινωμάτων (κυρίως αυτών του δωδεκαδακτύλου) είναι σχετικά αργή και η 10ετής επιβίωση υπολογίζεται σε ποσοστό % σε ασθενείς με ριζική εκτομή, 46% με λεμφαδενικές μεταστάσεις και 40% σε ασθενείς με ηπατικές μεταστάσεις. VIPωμα Oι σπάνιοι αυτοί παγκρεατικοί όγκοι εκκρίνουν αγγειοδραστικό εντερικό πολυπεπτίδιο (VIP) και προκαλούν το σύνδρομο διάρροιας/υποκαλαιμίας/ αχλωρυδρίας (Watery Diarhea Hypokalemia Achlorydria WDHA) ή σ. Verner-Morrison. Σε ποσοστό περίπου % οι όγκοι αυτοί είναι κακοήθεις. Το ποσοστό 5-ετούς επιβίωσης υπολογίζεται σε 94,4% για ασθενείς χωρίς μεταστατική νόσο και 59,6% για ασθενείς με μεταστάσεις 58. Για την αντιμετώπιση του εκκριτικού συνδρόμου χορηγούνται ανάλογα σωματοστατίνης και αντιδιαρροϊκά, ενώ συχνά απαιτείται η ενυδάτωση και αποκατάσταση των ηλεκτρολυτικών διαταραχών. Ειδικά το διαρροϊκό σύνδρομο παρουσιάζει αξιοσημείωτη ανταπόκριση στην αγωγή με γλυκοκορτικοειδή. Γλυκαγόνωμα Οι παγκρεατικοί αυτοί όγκοι παράγουν γλυκαγόνο με συνηθέστερο σημείο εμφάνισης την ουρά του παγκρέατος. Σε ποσοστό 5-17% συνδέονται με το σύνδρομο ΜΕΝ-1, ενώ σε ποσοστό 80% είναι ήδη μεταστατικοί κατά την διάγνωση 59. Τα κλινικά συμπτώματα σχετίζονται με την καταβολική δράση της περίσσειας γλυκαγόνου και ιδίως με την εμφάνιση σακχαρώδους διαβήτη (80%). Επίσης χαρακτηριστικό κλινικό εύρημα είναι το νεκρολυτικό μεταναστευτικό ερύθημα (65-80%), ενώ οι ασθενείς αυτοί εμφανίζουν προδιάθεση για θρομβοεμβολικά επεισόδια. Στην αντιμετώπιση, ισχύουν τα γενικά θεραπευτικά πρωτόκολλα των GEP-NETs με επιπλέον προσοχή στην αντιμετώπιση του σακχαρώδους διαβήτη και των πηκτικών διαταραχών του αίματος.

14 Θεραπευτική αντιμετώπιση νευροενδοκρινών όγκων ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ Προκειμένου να αξιολογηθεί η ανταπόκριση των ΝΕΤs στις διάφορες θεραπευτικές παρεμβάσεις έχουν χρησιμοποιηθεί ακτινομορφολογικά κριτήρια, καθώς και οι διακυμάνσεις βιοχημικών δεικτών γενικής νευροενδοκρινικής διαφοροποίησης όπως η χρωμογρανίνη Α και ειδική νευρωνική ενολάση (NSE) ή εφόσον πρόκειται για λειτουργικό όγκο οι συγκεντρώσεις της κατά περίπτωση υπερπαραγόμενης ουσίας. Για την ακτινομορφολογική παρακολούθηση με τρόπο ακριβή και αναπαραγώγιμο θεσπίστηκαν τα «κριτήρια αξιολόγησης για την απάντηση σε συμπαγείς όγκους» (Response Evaluation Criteria in Solid Tumors - RECIST) 60, στα οποία αξιολογείται η μέγιστη διάμετρος των μετρήσιμων βλαβών πριν και μετά τη θεραπευτική παρέμβαση. Πρόσφατα, προτάθηκε και η αξιοποίηση της ποζιτρονιακής τομογραφίας (18F-FDG-PET) όσον αφορά την ικανότητά της να εντοπίζει νέες βλάβες, ιδίως σε όγκους χαμηλότερης διαφοροποίησης 61. Ωστόσο, η απάντηση στις νεότερες στοχευμένες θεραπείες συνίσταται ως επί το πλείστον σε μείωση του μεταβολισμού των νεοπλασματικών κυττάρων ή κεντρική νέκρωση, οι οποίες δε συνοδεύονται πάντα από σημαντική μείωση στο μέγεθος του όγκου, οπότε και δεν ανιχνεύονται με τα κριτήρια που χρησιμοποιούνται στο σύστημα RECIST. Σε αυτές τις περιπτώσεις έχουν θέση οι λειτουργικές απεικονιστικές τεχνικές, οι οποίες παρέχουν πληροφορίες σχετικά με τη φυσιολογία του όγκου και έχουν μεγαλύτερη ευαισθησία στην ανίχνευση απόκρισης όταν δεν αναμένεται συρρίκνωση του μεγέθους του. Τέτοιες τεχνικές είναι η μαγνητική τομογραφία με δυναμική μελέτη της πρόσληψης σκιαγραφικού (Dynamic Contrast Enchanced MRI-DCE) κατά την οποία αξιολογείται η ταχύτητα πρόσληψης και έκπλυσης της παραμαγνητικής ουσίας από τον όγκο 62, καθώς και η MRI με στάθμιση διάχυσης - (Diffusion Weighted - DW-MRI), κατά την οποία αξιολογείται η διαφορά διάχυσης του ύδατος μεταξύ ζώντων και νεκρωμένων κυττάρων του όγκου 63. Ανάλογες προσπάθειες γίνονται για την αξιολόγηση της μεταβολής της πυκνότητας σε απεικόνιση με Αξονική Τομογραφία και της μεταβολής της πρόσληψης του ραδιοφαρμάκου (SUV) σε μελέτη με PET ή SPECT 64. Να σημειωθεί ότι υψηλή πρόσληψη σε 18F-FDG-PET συσχετίζεται με επιθετικότερους όγκους και μειωμένη συνολική επιβίωση 65. Όσον αφορά την αξιολόγηση των βιοχημικών δεικτών, η χρωμογρανίνη Α εκλύεται από το σύνολο σχεδόν των ΝΕΤs και τα επίπεδά της σχετίζονται με το φoρτίο του όγκου 66. Ωστόσο, θα πρέπει να λαμβάνονται υπ όψιν στην αξιολόγηση των τιμών καταστάσεις που προκαλούν ψευδή αύξηση των επιπέδων της, όπως η έκπτωση της νεφρικής λειτουργίας, η αγωγή με αναστολείς της αντλίας πρωτονίων ή συνύπαρξη ατροφικής γαστρίτιδας. Επίσης, αναφέρονται περιπτώσεις αποδιαφοροποίησης του όγκου, που συνεπάγεται μειωμένη ικανότητα σύνθεσης χρωμογρανίνης και δύναται να συνοδεύεται από αύξηση δεικτών χαμηλής διαφοροποίησης όπως η NSE και το καρκινοεμβρυϊκό αντιγόνο (CEA). 5. ΣΥΝΟΨΗ Οι Νευροενδοκρινείς όγκοι (ΝΕΤs), είναι σχετικά σπάνιες και ετερογενείς κακοήθειες. Εξελίσσονται συνήθως βραδέως και εφόσον είναι μη λειτουργικοί χωρίς θορυβώδη

15 396 Γ. Κανάκης και Γ. Καλτσάς συμπτώματα, με συνέπεια 60-70% των ασθενών να εμφανίζουν μεταστατική νόσο κατά τη στιγμή της διάγνωσης. Η χειρουργική εκτομή αποτελεί το μόνο ριζικό τρόπο θεραπείας και αφορά ασθενείς με πρώιμο στάδιο νόσου και ως μέσο μείωσης του φορτίου όγκου, καθώς φαίνεται ότι στην περίπτωση μερικών ΝΕΤs βελτιώνει την πρόγνωσή τους. Οι υποδοχείς σωματοστατίνης είναι οι κύριοι θεραπευτικοί στόχοι των βιολογικών θεραπειών με ανάλογα σωματοστατίνης, καθώς και ραδιοπεπτίδια, που προσδένονται στους ανωτέρω υποδοχείς και παράγουν συμπτωματική, βιοχημική και σε μικρότερο βαθμό αντινεοπλασματική απάντηση. Λόγω της σχετικά περιορισμένης ανταπόκρισης στη χημειοθεραπεία, ιδιαίτερα σε καρκινοειδείς όγκους, έχουν αναπτυχθεί νέες μοριακές θεραπείες, όπως ο αναστολέας τυροσινικής κινάσης sunitinib και ο mtor αναστολέας everolimus, ενώ ο συνδυασμός τους με τον αναστολέα της αγγειογένεσης bevacizumab ερευνάται. Επιπλέον, δύο από του στόματος χημειοθεραπευτικοί παράγοντες: η τεμοζολομίδη και η καπεσιταμπίνη, έχουν δώσει ελπιδοφόρα αποτελέσματα και προορίζονται να αντικαταστήσουν τη στρεπτοζοτοκίνη. Για κάθε τύπο ΝΕΤ και αναλόγως της εντόπισής του έχουν προταθεί εξειδικευμένοι θεραπευτικοί αλγόριθμοι, ενώ εξίσου σημαντική είναι η αντιμετώπιση των εκκριτικών συνδρόμων και της νοσηρότητας που αυτά προκαλούν. Η παρακολούθηση των ΝΕΤ γίνεται με κλινικά, ακτινομορφολογικά και βιοχημικά κριτήρια και η πλειοψηφία τους που είναι καλώς διαφοροποιημένοι παρουσιάζει μακρά επιβίωση. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Modlin IM, Kidd M, Pfragner R, Eick GN, Champaneria MC. The functional characterization of normal and neoplastic human enterochromaffin cells. J Clin Endocrinol Metab. 2006;91: Kaltsas GA, Besser GM, Grossman AB. The diagnosis and medical management of advanced neuroendocrine tumors. Endocr Rev. 2004;25: Oberg K. Neuroendocrine gastrointestinal tumors--a condensed overview of diagnosis and treatment. Ann Oncol. 1999;10(Suppl 2):S Rindi G, Kloppel G, Alhman H, Caplin M, Couvelard A, de Herder WW, et al. TNM staging of foregut (neuro)endocrine tumors: a consensus proposal including a grading system. Virchows Arch. 2006;449: Rindi G, Kloppel G, Couvelard A, Komminoth P, Korner M, Lopes JM, et al. TNM staging of midgut and hindgut (neuro) endocrine tumors: a consensus proposal including a grading system. Virchows Arch. 2007;451: Modlin IM, Latich I, Kidd M, Zikusoka M, Eick G. Therapeutic options for gastrointestinal carcinoids. Clin Gastroenterol Hepatol. 2006;4: Vinik Α, Woltering Ε, O Dorisio Τ, Liang W. Neuroendocrine Tumors: A Comprehensive Guide To Diagnosis and Management. Institute IS Eriksson B, Annibale B, Bajetta E, Mitry E, Pavel M, Platania M, et al. ENETS Consensus Guidelines for the Standards of Care in Neuroendocrine Tumors: chemotherapy in patients with neuroendocrine tumors. Neuroendocrinology. 2009;90: Boudreaux JP. Surgery for gastroenteropancreatic neuroendocrine tumors (GEPNETS). Endocrinol Metab Clin North Am. 2011;40:163-71, ix. 10. Steinmuller T, Kianmanesh R, Falconi M, Scarpa A, Taal B, Kwekkeboom DJ, et al. Consensus guidelines for the management of patients with liver metastases from digestive (neuro) endocrine tumors: foregut, midgut, hindgut, and unknown primary. Neuroendocrinology. 2008;87:47-62.

16 Θεραπευτική αντιμετώπιση νευροενδοκρινών όγκων Gillams A, Cassoni A, Conway G, Lees W. Radiofrequency ablation of neuroendocrine liver metastases: the Middlesex experience. Abdom Imaging. 2005;30: Kalinowski M, Dressler M, Konig A, El-Sheik M, Rinke A, Hoffken H, et al. Selective internal radiotherapy with Yttrium-90 microspheres for hepatic metastatic neuroendocrine tumors: a prospective single center study. Digestion. 2009;79: Gupta S, Johnson MM, Murthy R, Ahrar K, Wallace MJ, Madoff DC, et al. Hepatic arterial embolization and chemoembolization for the treatment of patients with metastatic neuroendocrine tumors: variables affecting response rates and survival. Cancer. 2005;104: Oberg KE, Reubi JC, Kwekkeboom DJ, Krenning EP. Role of somatostatins in gastroenteropancreatic neuroendocrine tumor development and therapy. Gastroenterology. 2010;139:742-53, 53 e Patel YC, Greenwood MT, Panetta R, Demchyshyn L, Niznik H, Srikant CB. The somatostatin receptor family. Life Sci. 1995;57: Rinke A, Muller HH, Schade-Brittinger C, Klose KJ, Barth P, Wied M, et al. Placebo-controlled, double-blind, prospective, randomized study on the effect of octreotide LAR in the control of tumor growth in patients with metastatic neuroendocrine midgut tumors: a report from the PROMID Study Group. J Clin Oncol. 2009;27: Eriksson B. New drugs in neuroendocrine tumors: rising of new therapeutic philosophies? Curr Opin Oncol. 2010;22: Schmid HA. Pasireotide (SOM230): development, mechanism of action and potential applications. Mol Cell Endocrinol. 2008;286: Schmid HA, Schoeffter P. Functional activity of the multiligand analog SOM230 at human recombinant somatostatin receptor subtypes supports its usefulness in neuroendocrine tumors. Neuroendocrinology. 2004;80(Suppl 1): Rocheville M, Lange DC, Kumar U, Patel SC, Patel RC, Patel YC. Receptors for dopamine and somatostatin: formation of hetero-oligomers with enhanced functional activity. Science. 2000;288(5463): Kidd M, Drozdov I, Joseph R, Pfragner R, Culler M, Modlin I. Differential cytotoxicity of novel somatostatin and dopamine chimeric compounds on bronchopulmonary and small intestinal neuroendocrine tumor cell lines. Cancer. 2008;113: Janson ET, Ronnblom L, Ahlstrom H, Grander D, Alm G, Einhorn S, et al. Treatment with alphainterferon versus alpha-interferon in combination with streptozocin and doxorubicin in patients with malignant carcinoid tumors: a randomized trial. Ann Oncol. 1992;3: Kaltsas G, Rockall A, Papadogias D, Reznek R, Grossman AB. Recent advances in radiological and radionuclide imaging and therapy of neuroendocrine tumours. Eur J Endocrinol. 2004;151: Kwekkeboom DJ, de Herder WW, Kam BL, van Eijck CH, van Essen M, Kooij PP, et al. Treatment with the radiolabeled somatostatin analog [177 Lu-DOTA 0,Tyr3]octreotate: toxicity, efficacy, and survival. J Clin Oncol. 2008;26: Vilar E, Salazar R, Perez-Garcia J, Cortes J, Oberg K, Tabernero J. Chemotherapy and role of the proliferation marker Ki-67 in digestive neuroendocrine tumors. Endocr Relat Cancer. 2007;14: Moertel CG, Lefkopoulo M, Lipsitz S, Hahn RG, Klaassen D. Streptozocin-doxorubicin, streptozocin-fluorouracil or chlorozotocin in the treatment of advanced islet-cell carcinoma. N Engl J Med. 1992;326: Kulke MH, Stuart K, Enzinger PC, Ryan DP, Clark JW, Muzikansky A, et al. Phase II study of temozolomide and thalidomide in patients with metastatic neuroendocrine tumors. J Clin Oncol. 2006;24:401-6.

17 398 Γ. Κανάκης και Γ. Καλτσάς 28. Ekeblad S, Sundin A, Janson ET, Welin S, Granberg D, Kindmark H, et al. Temozolomide as monotherapy is effective in treatment of advanced malignant neuroendocrine tumors. Clin Cancer Res. 2007;13: Strosberg JR, Fine RL, Choi J, Nasir A, Coppola D, Chen DT, et al. First-line chemotherapy with capecitabine and temozolomide in patients with metastatic pancreatic endocrine carcinomas. Cancer. 2010;117: Strosberg JR, Coppola D, Klimstra DS, Phan AT, Kulke MH, Wiseman GA, et al. The NANETS consensus guidelines for the diagnosis and management of poorly differentiated (high-grade) extrapulmonary neuroendocrine carcinomas. Pancreas. 2010;39: Moertel CG, Kvols LK, O Connell MJ, Rubin J. Treatment of neuroendocrine carcinomas with combined etoposide and cisplatin. Evidence of major therapeutic activity in the anaplastic variants of these neoplasms. Cancer. 1991;68: Casanovas O, Hicklin DJ, Bergers G, Hanahan D. Drug resistance by evasion of antiangiogenic targeting of VEGF signaling in late-stage pancreatic islet tumors. Cancer Cell. 2005;8: Inoue M, Hager JH, Ferrara N, Gerber HP, Hanahan D. VEGF-A has a critical, nonredundant role in angiogenic switching and pancreatic beta cell carcinogenesis. Cancer Cell. 2002;1: Faivre S, Demetri G, Sargent W, Raymond E. Molecular basis for sunitinib efficacy and future clinical development. Nat Rev Drug Discov. 2007;6: Raymond E, Dahan L, Raoul JL, Bang YJ, Borbath I, Lombard-Bohas C, et al. Sunitinib malate for the treatment of pancreatic neuroendocrine tumors. N Engl J Med Feb 10;364(6): Kulke MH, Siu LL, Tepper JE, Fisher G, Jaffe D, Haller DG, et al. Future directions in the treatment of neuroendocrine tumors: consensus report of the National Cancer Institute Neuroendocrine Tumor clinical trials planning meeting. J Clin Oncol. 2011;29: Yao JC PA, Fogleman D, Ng CS, Jacobs CB, Dagohoy CD, et al. Randomized run-in study of bevacizumab and everolimus in low- to intermediate-grade neuroendocrine tumors using perfusion CT as functional biomarker. J Clin Oncol. 2010;28(15 Suppl): Yao JC. Neuroendocrine tumors. Molecular targeted therapy for carcinoid and islet-cell carcinoma. Best Pract Res Clin Endocrinol Metab. 2007;21: Yao JC, Shah MH, Ito T, Bohas CL, Wolin EM, Van Cutsem E, et al. Everolimus for advanced pancreatic neuroendocrine tumors. N Engl J Med. 2011;364: Pavel ME, Hainsworth JD, Baudin E, Peeters M, Horsch D, Winkler RE, et al. Everolimus plus octreotide long-acting repeatable for the treatment of advanced neuroendocrine tumours associated with carcinoid syndrome (RADIANT-2): a randomised, placebo-controlled, phase 3 study. Lancet. 2011;378(9808): McDermott AM, Heneghan HM, Miller N, Kerin MJ. The Therapeutic Potential of MicroRNAs: Disease Modulators and Drug Targets. Pharm Res. 2011;28: Segura MF, Hanniford D, Menendez S, Reavie L, Zou X, Alvarez-Diaz S, et al. Aberrant mir-182 expression promotes melanoma metastasis by repressing FOXO3 and microphthalmia-associated transcription factor. Proc Natl Acad Sci U S A. 2009;106: Berna MJ, Annibale B, Marignani M, Luong TV, Corleto V, Pace A, et al. A prospective study of gastric carcinoids and enterochromaffin-like cell changes in multiple endocrine neoplasia type 1 and Zollinger-Ellison syndrome: identification of risk factors. J Clin Endocrinol Metab. 2008;93: Ruszniewski P, Delle Fave G, Cadiot G, Komminoth P, Chung D, Kos-Kudla B, et al. Well-differentiated gastric tumors/carcinomas. Neuroendocrinology. 2006;84: Filosso PL, Rena O, Donati G, Casadio C, Ruffini E, Papalia E, et al. Bronchial carcinoid tumors: surgical management and long-term outcome. J Thorac Cardiovasc Surg. 2002;123: Bajetta E, Ferrari L, Procopio G, Catena L, Ferrario E, Martinetti A, et al. Efficacy of a chemo-

18 Θεραπευτική αντιμετώπιση νευροενδοκρινών όγκων 399 therapy combination for the treatment of metastatic neuroendocrine tumours. Ann Oncol. 2002;13: Kaltsas G, Androulakis, II, de Herder WW, Grossman AB. Paraneoplastic syndromes secondary to neuroendocrine tumours. Endocr Relat Cancer. 2010;17:R Pivonello R, Ferone D, Lamberts SW, Colao A. Cabergoline plus lanreotide for ectopic Cushing s syndrome. N Engl J Med. 2005;352: Eriksson B, Kloppel G, Krenning E, Ahlman H, Plockinger U, Wiedenmann B, et al. Consensus guidelines for the management of patients with digestive neuroendocrine tumors--welldifferentiated jejunal-ileal tumor/carcinoma. Neuroendocrinology. 2008;87: Plockinger U, Couvelard A, Falconi M, Sundin A, Salazar R, Christ E, et al. Consensus guidelines for the management of patients with digestive neuroendocrine tumours: well-differentiated tumour/carcinoma of the appendix and goblet cell carcinoma. Neuroendocrinology. 2008;87: Ramage JK, Goretzki PE, Manfredi R, Komminoth P, Ferone D, Hyrdel R, et al. Consensus guidelines for the management of patients with digestive neuroendocrine tumours: well-differentiated colon and rectum tumour/carcinoma. Neuroendocrinology. 2008;87: Papadogias D, Makras P, Kossivakis K, Kontogeorgos G, Piaditis G, Kaltsas G. Carcinoid syndrome and carcinoid crisis secondary to a metastatic carcinoid tumour of the lung: a therapeutic challenge. Eur J Gastroenterol Hepatol. 2007;19: Bhattacharyya S, Toumpanakis C, Caplin ME, Davar J. Usefulness of N-terminal pro-brain natriuretic peptide as a biomarker of the presence of carcinoid heart disease. Am J Cardiol. 2008;102: Falconi M, Plockinger U, Kwekkeboom DJ, Manfredi R, Korner M, Kvols L, et al. Well-differentiated pancreatic nonfunctioning tumors/carcinoma. Neuroendocrinology. 2006;84: de Herder WW, Niederle B, Scoazec JY, Pauwels S, Kloppel G, Falconi M, et al. Well-differentiated pancreatic tumor/carcinoma: insulinoma. Neuroendocrinology. 2006;84: Doppman JL, Chang R, Fraker DL, Norton JA, Alexander HR, Miller DL, et al. Localization of insulinomas to regions of the pancreas by intra-arterial stimulation with calcium. Ann Intern Med Aug 15;123(4): Kulke MH, Bergsland EK, Yao JC. Glycemic control in patients with insulinoma treated with everolimus. N Engl J Med Jan 8;360: O Toole D, Salazar R, Falconi M, Kaltsas G, Couvelard A, de Herder WW, et al. Rare functioning pancreatic endocrine tumors. Neuroendocrinology. 2006;84: Kindmark H, Sundin A, Granberg D, Dunder K, Skogseid B, Janson ET, et al. Endocrine pancreatic tumors with glucagon hypersecretion: a retrospective study of 23 cases during 20 years. Med Oncol. 2007;24: Padhani AR, Ollivier L. The RECIST (Response Evaluation Criteria in Solid Tumors) criteria: implications for diagnostic radiologists. Br J Radiol. 2001;74(887): Eisenhauer EA, Therasse P, Bogaerts J, Schwartz LH, Sargent D, Ford R, et al. New response evaluation criteria in solid tumours: revised RECIST guideline (version 1.1). Eur J Cancer. 2009;45: Liapi E, Geschwind JF, Vossen JA, Buijs M, Georgiades CS, Bluemke DA, et al. Functional MRI evaluation of tumor response in patients with neuroendocrine hepatic metastasis treated with transcatheter arterial chemoembolization. AJR Am J Roentgenol. 2008;190: Chenevert TL, Meyer CR, Moffat BA, Rehemtulla A, Mukherji SK, Gebarski SS, et al. Diffusion MRI: a new strategy for assessment of cancer therapeutic efficacy. Mol Imaging. 2002;1: Choi H, Charnsangavej C, Faria SC, Macapinlac HA, Burgess MA, Patel SR, et al. Correlation of computed tomography and positron emission tomography in patients with metastatic gas-

19 400 Γ. Κανάκης και Γ. Καλτσάς trointestinal stromal tumor treated at a single institution with imatinib mesylate: proposal of new computed tomography response criteria. J Clin Oncol. 200;25: Binderup T, Knigge U, Loft A, Federspiel B, Kjaer A. 18F-fluorodeoxyglucose positron emission tomography predicts survival of patients with neuroendocrine tumors. Clin Cancer Res. 2010;16: Welin S, Stridsberg M, Cunningham J, Granberg D, Skogseid B, Oberg K, et al. Elevated plasma chromogranin A is the first indication of recurrence in radically operated midgut carcinoid tumors. Neuroendocrinology. 2009;89:302-7.

NETS ΤΟΠΙΚΟ-ΠΕΡΙΟΧΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΣΤΑΥΡΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΟΣ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΟΣ ΒΙΟΚΛΙΝΙΚΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

NETS ΤΟΠΙΚΟ-ΠΕΡΙΟΧΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΣΤΑΥΡΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΟΣ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΟΣ ΒΙΟΚΛΙΝΙΚΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ NETS ΤΟΠΙΚΟ-ΠΕΡΙΟΧΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΣΤΑΥΡΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΟΣ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΟΣ ΒΙΟΚΛΙΝΙΚΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Επιθηλιακά νεοπλάσματα με επικρατούσα νευροενδοκρινική διαφοροποίηση Συχνότητα εμφάνισης NET 1,9-5,76/100,000/

Διαβάστε περισσότερα

Νευροενδοκρινείς όγκοι (NETs) Χειρουργική αντιμετώπιση

Νευροενδοκρινείς όγκοι (NETs) Χειρουργική αντιμετώπιση 1 ο Εκπαιδευτικό Σεμινάριο ΕΜ-ΚΑΠΕΣ Νευροενδοκρινείς όγκοι (NETs) Χειρουργική αντιμετώπιση Γρηγόριος Π. Χατζημαυρουδής Λέκτορας Χειρουργικής Β Χειρουργική Κλινική ΑΠΘ Θεσσαλονίκη, 24 Νοεμβρίου 2013 Σύγκρουση

Διαβάστε περισσότερα

Βιοψία εκτομής (εκπυρήνιση) Μερική παγκρεατεκτομή, σώμα-ουρά παγκρέατος. Μερική παγκρεατεκτομή, ουρά παγκρέατος. Δεν καθορίζεται.

Βιοψία εκτομής (εκπυρήνιση) Μερική παγκρεατεκτομή, σώμα-ουρά παγκρέατος. Μερική παγκρεατεκτομή, ουρά παγκρέατος. Δεν καθορίζεται. Section A: Είδος επέμβασης A1. Βιοψία εκτομής (εκπυρήνιση) Παγκρεατο12δακτυλεκτομή(επέμβαση Whipple ), μερική παγκρεατεκτομή Παγκρεατο12δακτυλεκτομή(επέμβαση Whipple), ολική παγκρεατεκτομή Μερική παγκρεατεκτομή,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΤΩΝ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΟΓΚΩΝ ΠΑΝΟΣ ΠΡΑΣΟΠΟΥΛΟΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΤΩΝ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΟΓΚΩΝ ΠΑΝΟΣ ΠΡΑΣΟΠΟΥΛΟΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΤΩΝ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΟΓΚΩΝ ΠΑΝΟΣ ΠΡΑΣΟΠΟΥΛΟΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΤΩΝ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΟΓΚΩΝ (ΝΕΤς) ΓΑΣΤΡΟΠΑΓΚΡΕΑΤΙΚΟΙ ΝΕΤς Νέες περιπτώσεις : 5/100.000/έτος Συχνότητα :

Διαβάστε περισσότερα

Βιοδείκτες στους νευροενδοκρινείς όγκους

Βιοδείκτες στους νευροενδοκρινείς όγκους Βιοδείκτες στους νευροενδοκρινείς όγκους Δρ Καλλιόπη Παζαΐτου Παναγιώτου Ενδοκρινολόγος Συντονίστρια Διευθύντρια Τμήμα Ενδοκρινολογίας ΑΝΘ «Θεαγένειο» Δεν έχω κάτι να δηλώσω Δομή ομιλίας 1. Εισαγωγικές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΟ ΟΓΚΟ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΟ ΟΓΚΟ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ 1 ΚΛΙΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΟ ΟΓΚΟ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ Οι ενδοκρινικοί όγκοι του πεπτικού συστήματος και του παγκρέατος αποτελούν μία σπάνια κατηγορία

Διαβάστε περισσότερα

Νευροενδοκρινείς όγκοι παγκρέατος: από την κλινική υπόνοια στη διαγνωστική προσέγγιση και θεραπευτική αντιμετώπιση.

Νευροενδοκρινείς όγκοι παγκρέατος: από την κλινική υπόνοια στη διαγνωστική προσέγγιση και θεραπευτική αντιμετώπιση. ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Νευροενδοκρινείς όγκοι παγκρέατος: από την κλινική υπόνοια στη διαγνωστική προσέγγιση και θεραπευτική αντιμετώπιση. Ιωάννης Πιλπιλίδης Γαστρεντερολόγος,

Διαβάστε περισσότερα

TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015. Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία. Δ Ροντογιάννη

TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015. Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία. Δ Ροντογιάννη TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015 Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία Δ Ροντογιάννη Νευροενδοκρινή νεοπλάσματα Ταξινόμηση Βιολογικοί δείκτες Μοριακή Παθολογία Νευροενδοκρινή νεοπλάσματα Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα. Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής

Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα. Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής Κλινικής Γ.Ν.Ν.Γ.Παπανικολάου Καρκίνος Πνεύμονα Πρώτη αιτία θανάτου από καρκίνο στις ΗΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ. Η κακοήθης νεοπλασία του νεφρού αποτελεί το 3 % των νεοπλασμάτων του ενήλικα. Ασυνήθης είναι η εμφάνιση του σε ηλικίες κάτω των

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ. Η κακοήθης νεοπλασία του νεφρού αποτελεί το 3 % των νεοπλασμάτων του ενήλικα. Ασυνήθης είναι η εμφάνιση του σε ηλικίες κάτω των ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ. Η κακοήθης νεοπλασία του νεφρού αποτελεί το 3 % των νεοπλασμάτων του ενήλικα. Ασυνήθης είναι η εμφάνιση του σε ηλικίες κάτω των 40 ετών και τυπικά εμφανίζεται στην πέμπτη και έκτη

Διαβάστε περισσότερα

Νεότερα δεδομένα για την Χημειοθεραπεία των Νευροενδοκρινικών όγκων του Γαστρενερικού Συστήματος

Νεότερα δεδομένα για την Χημειοθεραπεία των Νευροενδοκρινικών όγκων του Γαστρενερικού Συστήματος Νεότερα δεδομένα για την Χημειοθεραπεία των Νευροενδοκρινικών όγκων του Γαστρενερικού Συστήματος 75 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣH Νεότερα δεδομένα για την Χημειοθεραπεία των Νευροενδοκρινικών όγκων του Γαστρενερικού Συστήματος

Διαβάστε περισσότερα

Section A: Είδος επέμβασης

Section A: Είδος επέμβασης Section A: Είδος επέμβασης A1. Είδος Επέμβασης Παγκρεατο12δακτυλεκτομή(επέμβαση Whipple ), μερική παγκρεατεκτομή Παγκρεατο12δακτυλεκτομή(επέμβαση Whipple), ολική παγκρεατεκτομή PPPD, μερική παγκρεατεκτομή

Διαβάστε περισσότερα

¹ Ά Προπαιδευτική Χειρουργική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Γ.Ν.Α. Ιπποκράτειο ²Μονάδα Μικροχειρουργικής, Νοσοκομείο Κ.Α.Τ Αθηνών

¹ Ά Προπαιδευτική Χειρουργική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Γ.Ν.Α. Ιπποκράτειο ²Μονάδα Μικροχειρουργικής, Νοσοκομείο Κ.Α.Τ Αθηνών ΔΙΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΑΝΕΓΧΕΙΡΗΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ. ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΥΡΙΑ ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΑΥΤΟ ΙΑΤΕΙΝΟΜΕΝΗΣ ΜΕΤΑΛΛΙΚΗΣ ΕΝΔΟΠΡΟΘΕΣΗΣ Βρακοπούλου Γαβριέλλα- Ζωή ¹, Δουλάμη Γεωργία¹,Λαρεντζάκης

Διαβάστε περισσότερα

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ 3 ης ΗΛΙΚΙΑΣ

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ 3 ης ΗΛΙΚΙΑΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ 3 ης ΗΛΙΚΙΑΣ Dr. med. Καλλιόπη Αθανασιάδη Χειρουργός Θώρακος Επιµελήτρια Α ΕΣΥ, Π.Γ.Ν.Α. «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ» /ντρια του Θωρακοχειρουργικού Τµήµατος της

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΙ (NETs) ΚΛΙΝΙΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ. Ι. Πιλπιλίδης Γαστρεντερολόγος ΑΝΘ «Θεαγένειο»

ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΙ (NETs) ΚΛΙΝΙΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ. Ι. Πιλπιλίδης Γαστρεντερολόγος ΑΝΘ «Θεαγένειο» ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΙ (NETs) ΚΛΙΝΙΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ Ι. Πιλπιλίδης Γαστρεντερολόγος ΑΝΘ «Θεαγένειο» ΔΗΛΩΣΗ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ Δηλώνω ότι δεν είχα εγώ (προσωπικά ή ως μέλος εργασιακής/ερευνητικής ομάδας) ή μέλος της

Διαβάστε περισσότερα

Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη. Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη

Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη. Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη Σχεδιασμός Ακτινοθεραπείας Προστάτη Σχεδιασμός Ακτινοθεραπείας Προστάτη (Treatment Planning): σύγκριση απεικόνισης μεταξύ Αξονικής και

Διαβάστε περισσότερα

18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ

18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ 18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ Ο καρκίνος του ενδομητρίου είναι η συχνότερη μορφή γυναικολογικού καρκίνου στις ΗΠΑ ( 6% όλων των νεοδιαγνωσθέντων καρκίνων στις γυναίκες). Η πρόγνωση είναι σχετικά καλή καθώς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΜΕΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΣΤΟ ΚΑΚΟΗΘΕΣ ΜΕΛΑΝΩΜΑ

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΜΕΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΣΤΟ ΚΑΚΟΗΘΕΣ ΜΕΛΑΝΩΜΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΜΕΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΣΤΟ ΚΑΚΟΗΘΕΣ ΜΕΛΑΝΩΜΑ Ι. Μούντζιος 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ-ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Το κακόηθες μελάνωμα είναι ο τρίτος σε συχνότητα συμπαγής

Διαβάστε περισσότερα

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΠΛΟΗΓΗΣΗΣ

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΠΛΟΗΓΗΣΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΠΛΟΗΓΗΣΗΣ Μέχρι πρόσφατα, παρ όλες τις δυνατότητες που έχουμε στο οπλοστάσιο μας για να απεικονίζουμε όγκους στο ήπαρ και στο πάγκρεας, λόγω της έλλειψης λεπτομερούς απεικονίσεως αλλά και ουσιαστικής

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΣΤΗΝ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΣΤΗΝ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΣΤΗΝ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ ΜΕ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΟ ΙΩΔΙΟ ΡΑΔΙΟΠΕΠΤΙΔΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΟΓΚΩΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΟ 131Ι ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ Το ραδιενεργό

Διαβάστε περισσότερα

Ιστοπαθολογική ταξινόμηση

Ιστοπαθολογική ταξινόμηση 23 Ιστοπαθολογική ταξινόμηση Μέρος VΙΙ: ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΟΙ ΟΓΚΟΙ Δέσποινα Βιολιδάκη, Έλιν Ρόννε, Δήμητρα Ροντογιάννη 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ NEYΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΗ ΝΕΟΠΛΑΣΜΑΤΑ Τα κύτταρα του «Διάχυτου Νευροενδοκρινούς

Διαβάστε περισσότερα

Χειρουργική αντιμετώπιση του καρκίνου του πνεύμονα. Θεμιστοκλής χαμογεωργάκης Λέκτορας θωρακοχειρουργικής ΠΓΝ Αττικόν

Χειρουργική αντιμετώπιση του καρκίνου του πνεύμονα. Θεμιστοκλής χαμογεωργάκης Λέκτορας θωρακοχειρουργικής ΠΓΝ Αττικόν Χειρουργική αντιμετώπιση του καρκίνου του πνεύμονα Θεμιστοκλής χαμογεωργάκης Λέκτορας θωρακοχειρουργικής ΠΓΝ Αττικόν ΔεύτερηπιοσυχνήαιτίαθανάτουUSA Πιο συχνή αιτία θανάτου στους άνδρες 33% θανάτων από

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΑ ΕΚ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΑ ΕΚ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΑ ΕΚ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ M. Rouprêt, R. Zigeuner, J. Palou, A. öhle, E. Kaasinen, M. abjuk, R. Sylvester, W. Oosterlinck Eur Urol 2011 Apr;59(4):584-94

Διαβάστε περισσότερα

1ο Εκπαιδευτικό Σεμινάριο ΕΜ-ΚΑΠΕΣ Θεσσαλονίκη, 22-24/11/2013. Χ. Τριαντοπούλου Δ/ντρια Ακτινολογικού τμήματος «Κωνσταντοπούλειο» Νοσοκομείο

1ο Εκπαιδευτικό Σεμινάριο ΕΜ-ΚΑΠΕΣ Θεσσαλονίκη, 22-24/11/2013. Χ. Τριαντοπούλου Δ/ντρια Ακτινολογικού τμήματος «Κωνσταντοπούλειο» Νοσοκομείο 1ο Εκπαιδευτικό Σεμινάριο ΕΜ-ΚΑΠΕΣ Θεσσαλονίκη, 22-24/11/2013 Χ. Τριαντοπούλου Δ/ντρια Ακτινολογικού τμήματος «Κωνσταντοπούλειο» Νοσοκομείο Μερικά δεδομένα 50-60% των ασθενών αναπτύσσουν ηπατικές μεταστάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΛΑΣΤΙΚΟ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ (ΑΚΘ)

ΑΝΑΠΛΑΣΤΙΚΟ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ (ΑΚΘ) 1 Α' Χειρουργική Κλινική, Γ.Ν. Νίκαιας, 2 ΩΡΛ Κλινική, Γ. Ν. Νίκαιας Εισαγωγή Το ΑΚΘ αποτελεί το 1% επί του συνόλου των κακοηθειών του θυρεοειδούς.εμφανίζεται σαν μία ταχέως αναπτυσσόμενη μάζα, διηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Χρ.Τσοµπανίδου Παθολογοανατόµος Συντονίστρια Διευθύντρια Νοσοκοµείο Θεσ/νίκης «Άγιος Δηµήτριος» προέρχονται από το φυσιολογικό επιθήλιο µε την

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Prognostic groups in 1676 patients with T3 rectal cancer treated without preoperative

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟ ΙΑ. ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Γ. Ν.N. ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ

ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟ ΙΑ. ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Γ. Ν.N. ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕ ΟΚΤΡΕΟΤΙ ΙΟ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΣΥΧΝΑ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟ ΙΑ. Γ. Χασάν, Α. Ρησγγίτς, Ε. Αγγελονίδου, Λ. Μπόργκι, Τ.Εξιάρα, Μ.Πασαλίδου, Ε.Πασχαλινού, Σ. Σαρίδου. ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Γ. Ν.N. ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μυελοειδές καρκίνωµα θυρεοειδούς Φαρµακευτική αντιµετώπιση

Μυελοειδές καρκίνωµα θυρεοειδούς Φαρµακευτική αντιµετώπιση Μυελοειδές καρκίνωµα θυρεοειδούς Φαρµακευτική αντιµετώπιση 27η συνάντηση ΕΕΕ Βόλος 30/11/13 Δρ Καλλιόπη Παζαΐτου Παναγιώτου Ενδοκρινολόγος Συντονίστρια Διευθύντρια Τµήµα Ενδοκρινολογίας ΑΝΘ «Θεαγένειο»

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Μωυσίδης Κυριάκος Λέκτορας Ουρoλογίας Β ουρολογική κλινική του Α.Π.Θ. Διευθυντής Καθηγητής Ε. Ιωαννίδης Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Καρκίνος του προστάτη Yπάρχει κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Κουτρούµπα Ι, Χαϊδόπουλος Δ, Θωµάκος Ν, Σωτηροπούλου Μ, Καθοπούλης Ν, Βλάχος

Διαβάστε περισσότερα

Section A: ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Section A: ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΟΡΘΟΥ ΠΡΟΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ Section A: ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ A1. Εθνικότητα Ελληνική Άλλη Εθνικότητα Άλλη Εθνικότητα A2. Τωρινό Επάγγελμα A3. Έτη στο τωρινό

Διαβάστε περισσότερα

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΕΝ ΟΜΗΤΡΙΟΥ

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΕΝ ΟΜΗΤΡΙΟΥ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΕΝ ΟΜΗΤΡΙΟΥ Κ. ΣΥΚΙΩΤΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Γ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ - ΟΓΚΟΛΟΓΟΣ Η ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ του καρκίνου του

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή της Χειρουργικής στην θεραπευτική των Nευροενδοκρινικών όγκων

Η συμβολή της Χειρουργικής στην θεραπευτική των Nευροενδοκρινικών όγκων 56 βημα Kλινικησ Oγκολογιασ Τόμος 7, Τεύχος 1, Ιανουάριος - Μάρτιος 2008 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣH Η συμβολή της Χειρουργικής στην θεραπευτική των Nευροενδοκρινικών όγκων Γ.Κ. Παπαγεωργίου ΠΕΡΙΛΗΨΗ Οι νευροενδοκρινείς

Διαβάστε περισσότερα

Τοπική Υποτροπή του Καρκίνου του Ορθού: Απεικονιστικός έλεγχος Νίκος Κουρκουτσάκης

Τοπική Υποτροπή του Καρκίνου του Ορθού: Απεικονιστικός έλεγχος Νίκος Κουρκουτσάκης Τοπική Υποτροπή του Καρκίνου του Ορθού: Απεικονιστικός έλεγχος Νίκος Κουρκουτσάκης Επίκουρος Καθηγητής Εργαστήριο Ακτινολογίας -Ιατρικής Απεικόνισης Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Τοπική υποτροπή του

Διαβάστε περισσότερα

Iστοπαθολογία νευροενδοκρινικών όγκων πνεύμονος. Δ Ροντογιάννη

Iστοπαθολογία νευροενδοκρινικών όγκων πνεύμονος. Δ Ροντογιάννη Iστοπαθολογία νευροενδοκρινικών όγκων πνεύμονος Δ Ροντογιάννη Νευρώνες ΚΝΣ C Κύτταρα Θυρεοειδούς Κύτταρα παραθυρεοειδών αδένων Μεμονωμένα κύτταρα βρογχικού βλεννογόνου και βλεννογόνουγεσ ΔΙΑΧΥΤΟ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΕΚΤΑΣΗΣ ΝΟΣΟΥ

ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΕΚΤΑΣΗΣ ΝΟΣΟΥ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚAΡKINOY ΠΝΕΥΜΟΝΑ 15 Μαρτίου 2014 Ιωάννης Χ. Γκιόζος Πνευµονολόγος MD,FCCP Επ.Συνεργάτης Πανεπιστηµίου Αθηνών Ογκολογική Μονάδα Γ ΠΠ ΓΝΝΘΑ Η Σωτηρία ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Νευροενδοκρινικοί Ογκοι: Επιδημιολογικά Στοιχεία - Κλινική Εικόνα - Διάγνωση

Νευροενδοκρινικοί Ογκοι: Επιδημιολογικά Στοιχεία - Κλινική Εικόνα - Διάγνωση 36 βημα Kλινικησ Oγκολογιασ Τόμος 7, Τεύχος 1, Ιανουάριος - Μάρτιος 2008 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣH Νευροενδοκρινικοί Ογκοι: Επιδημιολογικά Στοιχεία - Κλινική Εικόνα - Διάγνωση Χ. Τόλης ΠΕΡΙΛΗΨΗ Οι νευροενδοκρινικοί όγκοι

Διαβάστε περισσότερα

Γκιζάς Β. Χρήστος, Σβάρνα Ευγενία, Μούκα Βασιλική, Αργυροπούλου Ι. Μαρία

Γκιζάς Β. Χρήστος, Σβάρνα Ευγενία, Μούκα Βασιλική, Αργυροπούλου Ι. Μαρία ΜΕΣΟΘΗΛΙΩΜΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΤΟΝΑΙΟΥ: CT ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ Γκιζάς Β. Χρήστος, Σβάρνα Ευγενία, Μούκα Βασιλική, Αργυροπούλου Ι. Μαρία Τμήμα Κλινικής Ακτινολογίας και Απεικόνισης Πανεπιστημιακό

Διαβάστε περισσότερα

Ι) ΗΠΑΤΕΚΤΟΜΗ ΓΙΑ ΕΝ ΟΗΠΑΤΙΚΟ ΧΟΛΑΓΓΕΙΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑ: ΜΑΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ:

Ι) ΗΠΑΤΕΚΤΟΜΗ ΓΙΑ ΕΝ ΟΗΠΑΤΙΚΟ ΧΟΛΑΓΓΕΙΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑ: ΜΑΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ: ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΑ ΕΚΤΟΜΗΣ ΧΟΛΑΓΓΕΙΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΟΣ Β. Τζιούφα, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Εργαστηρίου Παθολογικής Ανατοµικής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Ι) ΗΠΑΤΕΚΤΟΜΗ ΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Dept. Urology, Athens Medical School, J. Varkarakis ΙΩΑΝΝΗΣ ΒΑΡΑΚΑΡΑΚΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΘΗΝΩΝ ΣΙΣΜΑΝΟΓΛΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

Dept. Urology, Athens Medical School, J. Varkarakis ΙΩΑΝΝΗΣ ΒΑΡΑΚΑΡΑΚΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΘΗΝΩΝ ΣΙΣΜΑΝΟΓΛΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΙΩΑΝΝΗΣ ΒΑΡΑΚΑΡΑΚΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΘΗΝΩΝ ΣΙΣΜΑΝΟΓΛΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΟΓΚΟΙ T1G3 Συχνότητα 20% Υποτροπή 80% Πρόοδος σε διηθητική νόσο 53% Θνησιμότητα 34% Rhijn et al Eur Urol 2009 Canookson

Διαβάστε περισσότερα

συχνος μεταστατικος στοχος πυλαια οδος Μαλλον επιχωρια μεταστασις,οσον αφορα το πεπτικο,παρα γενικευμενη νοσος

συχνος μεταστατικος στοχος πυλαια οδος Μαλλον επιχωρια μεταστασις,οσον αφορα το πεπτικο,παρα γενικευμενη νοσος ΗΠΑΡ συχνος μεταστατικος στοχος πυλαια οδος Μαλλον επιχωρια μεταστασις,οσον αφορα το πεπτικο,παρα γενικευμενη νοσος Χειρουργικη εκτομη ηπατικων μεταστασεων(πλην παχεος-ορθου) Αμφισβητουμενη Μονον στα πλαισια

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα του καρκίνου του νεφρού :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα του καρκίνου του νεφρού : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα του καρκίνου του νεφρού : Πολλά ονόματα..για να περιγράψουν τον ίδιο καρκίνο : 1. Υπερνέφρωμα Ονομάζονταν έτσι στο παρελθόν, διότι πιστεύονταν πως

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΜΕΓΕΘΕΣ ΛΑΧΝΩΤΟ ΑΔΕΝΩΜΑ ΔΩΔΕΚΑΔΑΚΤΥΛΟΥ

ΕΥΜΕΓΕΘΕΣ ΛΑΧΝΩΤΟ ΑΔΕΝΩΜΑ ΔΩΔΕΚΑΔΑΚΤΥΛΟΥ ΕΥΜΕΓΕΘΕΣ ΛΑΧΝΩΤΟ ΑΔΕΝΩΜΑ ΔΩΔΕΚΑΔΑΚΤΥΛΟΥ Ευσταθίου Μ., Μήκα Α., Ντούνης Χ., Σαρδέλη Ι., Γρηγοράκη Δ., Τσακαλάκη Α., Σκούντζος Γ., Κέντον Θ., Καββαδίας Σ. ΤΜΗΜΑ ΑΞΟΝΙΚΗΣ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑΣ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

94 95 96 97 98 Ο ρόλος της αγγειογένεσης στη μετάσταση Η νεοαγγείωση αποτελεί ένα απαραίτητο τμήμα της ογκογόνου διεργασίας που διασφαλίζει τη γρηγορότερη και ανεμπόδιστη ανάπτυξη του όγκου. Η λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι Ο πιο απλός ορισμός είναι ότι ο καρκίνος είναι μια ομάδα ασθενειών που χαρακτηρίζεται από ανεξέλεγκτη ανάπτυξη και διασπορά ανώμαλων κυττάρων. Αν η εξάπλωση δεν ελεγχθεί θα οδηγήσει στο θάνατο. Ποσοστό

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Πυελική μάζα Επιδημιολογία Η πυελική μάζα είναι ένα σχετικά συχνό κλινικό εύρημα. Σε αρκετές περιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

14. ΤΡΟΦΟΒΛΑΣΤΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ

14. ΤΡΟΦΟΒΛΑΣΤΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ 14. ΤΡΟΦΟΒΛΑΣΤΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ Υδατιδώδης μύλη κύηση ολική μερική Διεισδυτική μύλη κύηση Χοριοκαρκίνωμα PSTT (placental site trophoblastic tumors) Η ολική και μερική υδατιδώδης

Διαβάστε περισσότερα

Ανατομία - Φυσιολογία

Ανατομία - Φυσιολογία ΦΥΣΙΟ ΠΝΕΥΜΩΝ Ανατομία - Φυσιολογία Φυσιολογική α/α Ακτινοανατομία Ακτινοανατομία Αγγειογραφία πνευμονικών αρτηριών Β ρ ο γ χ ο γ ρ α φ ί α Πύκνωση Αντικατάσταση του αέρα των κυψελίδων από υλικό, συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΒΑΝΤΖΑΣ Επίκουρος Καθηγητής

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΒΑΝΤΖΑΣ Επίκουρος Καθηγητής ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΒΑΝΤΖΑΣ Επίκουρος Καθηγητής ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ Επιφυσιοβλάστωµα Επιφυσιοκύττωµα Ογκος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΗΡΜΕΝΟ ΔΕΡΜΑΤΟΪΝΟΣΑΡΚΩΜΑ AΓΓΕΛΙΚΗ ΜΠΕΦΟΝ ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΣΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΝΔΡΕΑΣ ΣΥΓΓΡΟΣ

ΕΠΗΡΜΕΝΟ ΔΕΡΜΑΤΟΪΝΟΣΑΡΚΩΜΑ AΓΓΕΛΙΚΗ ΜΠΕΦΟΝ ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΣΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΝΔΡΕΑΣ ΣΥΓΓΡΟΣ ΕΠΗΡΜΕΝΟ ΔΕΡΜΑΤΟΪΝΟΣΑΡΚΩΜΑ AΓΓΕΛΙΚΗ ΜΠΕΦΟΝ ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΣΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΝΔΡΕΑΣ ΣΥΓΓΡΟΣ ΕΠΗΡΜΕΝΟ ΔΕΡΜΑΤΟΪΝΟΣΑΡΚΩΜΑ DERMATOFIBROSARCOMA PROTUBERANS DFSP 1924: «προοδευτικό και υποτροπιάζον

Διαβάστε περισσότερα

(10%) Υαιοχρωμοκύττωμα Όγκος του μυελού των επινεφριδίων. Μπορεί να εμφανισθεί ως: ποραδικό Οικογενές

(10%) Υαιοχρωμοκύττωμα Όγκος του μυελού των επινεφριδίων. Μπορεί να εμφανισθεί ως: ποραδικό Οικογενές Υαιοχρωμοκύττωμα Όγκος του μυελού των επινεφριδίων Μπορεί να εμφανισθεί ως: ποραδικό Οικογενές ΜΕΝ-2Α και ΜΕΝ-2Β Νόσος von Hippel-Lindau Νευρο-ινωμάτωση Oικογενές χωρίς άλλη συνοδό νόσο (10%) Υαιοχρωμοκύττωμα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗ ΜΕΤΑΣΤΑΤΙΚΟΣ-ΕΥΝΟΥΧΟΑΝΤΟΧΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ

ΜΗ ΜΕΤΑΣΤΑΤΙΚΟΣ-ΕΥΝΟΥΧΟΑΝΤΟΧΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΜΗ ΜΕΤΑΣΤΑΤΙΚΟΣ-ΕΥΝΟΥΧΟΑΝΤΟΧΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ Χρήστος Αθ. Καλαϊτζής Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης 1 Non-metastatic castration-resistant prostate cancer (CPRCM0),

Διαβάστε περισσότερα

www.cirse.org Επεμβατική Ογκολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική

www.cirse.org Επεμβατική Ογκολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Επεμβατική Ογκολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική www.cirse.org Cardiovascular and Interventional Radiological Society of Europe Cardiovascular and Interventional

Διαβάστε περισσότερα

Γαστροστομία. Αθηνά Καπράλου,MD. Γενικός Χειρουργός. Δεκέμβριος, 2013

Γαστροστομία. Αθηνά Καπράλου,MD. Γενικός Χειρουργός. Δεκέμβριος, 2013 Γαστροστομία Αθηνά Καπράλου,MD Γενικός Χειρουργός Δεκέμβριος, 2013 ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΓΙΑ ΓΑΣΤΡΟΣΤΟΜΙΑ Νευρολογικές παθήσεις Ογκολογικές παθήσεις Άλλες κλινικές καταστάσεις Α.Ε.Ε. Όγκοι ώτων Ανορεξία/ Άρνηση

Διαβάστε περισσότερα

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική.

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική. Από τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Φυσιολογικά Ανθρώπινα Χαρακτηριστικά Ανταπόκριση στο Περιβάλλον Δέσποινα Σανούδου,, PhD FACMG Επίκουρη Καθηγήτρια Molecular Biology Biomedical

Διαβάστε περισσότερα

Nευροενδοκρινικά νεοπλάσματα: Παθολογοανατομικά και βιολογικά χαρακτηριστικά

Nευροενδοκρινικά νεοπλάσματα: Παθολογοανατομικά και βιολογικά χαρακτηριστικά 22 βημα Kλινικησ Oγκολογιασ Τόμος 7, Τεύχος 1, Ιανουάριος - Μάρτιος 2008 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣH Nευροενδοκρινικά νεοπλάσματα: Παθολογοανατομικά και βιολογικά χαρακτηριστικά Πηνελόπη Αργυρίου 1, Δήμητρα Ροντογιάννη

Διαβάστε περισσότερα

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

Σπάνια περίπτωση πολυκυστικής νόσου παγκρέατος.

Σπάνια περίπτωση πολυκυστικής νόσου παγκρέατος. Σπάνια περίπτωση πολυκυστικής νόσου παγκρέατος. ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΟΥ Κ.,ΦΡΑΓΚΟΠΟΥΛΟΥ Λ.,ΣΤΑΪΚΙΔΟΥ Ι.,ΓΙΑΝΝΙΚΟΥΡΗΣ Γ.,ΠΙΚΟΥΛΑΣ Κ.,ΛΙΒΙΕΡΑΤΟΣ Λ.,ΜΑΝΤΖΙΚΟΠΟΥΛΟΣ Γ., ΚΟΚΚΙΝΗΣ Κ ΤΜΗΜΑ ΑΞΟΝΙΚΟΥ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟΥ ΤΟΜΟΓΡΑΦΟΥ,

Διαβάστε περισσότερα

Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού

Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού Ductal Carcinoma in Situ Πορογενές καρκίνωμα in Situ In Situ = επί τόπου Τοπικό πορογενές καρκίνωμα; Ductal

Διαβάστε περισσότερα

Ραδιοεπισηµασµένα Πεπτίδια στην Ογκολογία

Ραδιοεπισηµασµένα Πεπτίδια στην Ογκολογία Ραδιοεπισηµασµένα Πεπτίδια στην Ογκολογία Θεοδοσία Μάϊνα Berthold ock Εργαστήριο Ραδιοφαρµάκων Ινστιτούτο Ραδιοϊσοτόπων - Ραδιοδιαγνωστικών Προϊόντων, ΕΚΕΦΕ «ηµόκριτος», Αθήνα Στόχευση µε ραδιοπεπτίδια

Διαβάστε περισσότερα

Οι Νευροενδοκρινείς Όγκοι

Οι Νευροενδοκρινείς Όγκοι 40 Στοχευμένη θεραπεία με ραδιοεπισημασμένα ανάλογα σωματοστατίνης σε ασθενείς με νευροενδοκρινείς όγκους ΤΗΣ πιπιτσασ βαλσαμακη Οι Νευροενδοκρινείς Όγκοι (Neuroendocrine Tumors, NET) (Πίνακας 1) αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

Γρηγόριος Τιμόλογος M.Med.Sc. Γενικός Διευθυντής Κέντρο Μοριακής Βιολογίας και Γενετικής ΚΑΡΥΟ

Γρηγόριος Τιμόλογος M.Med.Sc. Γενικός Διευθυντής Κέντρο Μοριακής Βιολογίας και Γενετικής ΚΑΡΥΟ Γρηγόριος Τιμόλογος M.Med.Sc. Γενικός Διευθυντής Κέντρο Μοριακής Βιολογίας και Γενετικής ΚΑΡΥΟ Φαρμακογενωμική Κλϊδοσ τησ γενετικόσ Προβλϋπει την ανταπόκριςη του αςθενό ςε φαρμακευτικϋσ αγωγϋσ μελετώντασ

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Λουκά 3 ο Έτος Τμήμα Νοσηλευτικής Σχολή Επιστημών Υγείας Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου

Σοφία Λουκά 3 ο Έτος Τμήμα Νοσηλευτικής Σχολή Επιστημών Υγείας Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου Νευροβλάστωμα Σοφία Λουκά 3 ο Έτος Τμήμα Νοσηλευτικής Σχολή Επιστημών Υγείας Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου Ορισμός: Κακοήθες νεόπλασμα το οποίο προέρχεται από αρχέγονα εξωδερμικά κύτταρα (νευροβλάστες)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Γενικά Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν τους στόχους της

Διαβάστε περισσότερα

ιάγνωση και Θεραπεία Άρης Πολύζος Παθολόγος Ογκολόγος Καθηγητής Πανεπιστηµίου Αθηνών Λαϊκό Νοσοκοµείο Αθήνα Επιδηµιολογία -Αιτιοπαθογένεια Α) Κάπνισµα:Ένοχο για το 85-90% των καρκίνων πνεύµονος x 30vs

Διαβάστε περισσότερα

Neuroendocrine Tumors: Systemic treatment. Leonidas Κ. Chelis Medical Oncologist University Hospital of Alexandroupolis

Neuroendocrine Tumors: Systemic treatment. Leonidas Κ. Chelis Medical Oncologist University Hospital of Alexandroupolis Neuroendocrine Tumors: Systemic treatment Leonidas Κ. Chelis Medical Oncologist University Hospital of Alexandroupolis no conflict of interest (προς το παρών ) Δομή παρουσίασης Α. Εισαγωγικά στοιχεία Β.

Διαβάστε περισσότερα

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012»

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» «Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 Ηλίας Ν. Μυγδάλης Συντονιστής Διευθυντής Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκοµείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα 9o Πανελλήνιο Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ

ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ ΠΟΝΟΥ Ο όρος πόνος προέρχεται από τη λατινική λέξη POENA που σημαίνει PUNISHMENT(τιμωρία)

Διαβάστε περισσότερα

Η παγκόσμια οργάνωση υγείας συνιστά την κατάταξη σε 4 βασικούς ιστολογικούς τύπους: καρκίνωμα μεταβατικού επιθηλίου, καρκίνωμα πλακώδους

Η παγκόσμια οργάνωση υγείας συνιστά την κατάταξη σε 4 βασικούς ιστολογικούς τύπους: καρκίνωμα μεταβατικού επιθηλίου, καρκίνωμα πλακώδους ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΕΩΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΕΩΣ. Είναι ο τέταρτος πιο συχνός καρκίνος της στον Δυτικό κόσμο. Η μέση ηλικία κατά την διάγνωση είναι τα 60 με 65 έτη.είναι πιο συχνός στους

Διαβάστε περισσότερα

Γ. Καραγιαννοπούλου, Αναπληρώτρια ιευθύντρια Παθολογοανατοµικού Εργαστηρίου, Νοσοκοµείο Θεσσαλονίκης ΑΧΕΠΑ

Γ. Καραγιαννοπούλου, Αναπληρώτρια ιευθύντρια Παθολογοανατοµικού Εργαστηρίου, Νοσοκοµείο Θεσσαλονίκης ΑΧΕΠΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΧΡΗΣΙΜΩΝ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΟΣ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ Γ. Καραγιαννοπούλου, Αναπληρώτρια ιευθύντρια Παθολογοανατοµικού Εργαστηρίου, Νοσοκοµείο Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π.

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π. ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π. ΓΛΟΙΩΜΑΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΓΛΟΙΩΜΑΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΠΙΛΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟ ΑΣΤΡΟΚΥΤΩΜΑ (WHO I) ΑΣΤΡΟΚΥΤΩΜΑ (WHO II) ΑΝΑΠΛΑΣΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

1/21/2013. 1, Εγκάρσιο κόλον 2, ήπαρ 3, δε. Νεφρός. 5, αορτή 6, κάτω πόλος αριστερού νεφρού 7, κατιόν κόλον 8, ορθός κοιλιακός μυς

1/21/2013. 1, Εγκάρσιο κόλον 2, ήπαρ 3, δε. Νεφρός. 5, αορτή 6, κάτω πόλος αριστερού νεφρού 7, κατιόν κόλον 8, ορθός κοιλιακός μυς 1, Δεξιός πνεύμων 2, αορτή. 3, αριστερός πνεύμων. 4, αριστερό επιεφρίδιο 5, σπλην 6, σπληνική. 7, Παχύ έντερο. 8, πυλαία φλέβα. 9, ηπατική φλέβα 10, ήπαρ. Κάτω κοίλη φλέβα 2, δεξιός νεφρός 3, κοιλιακή

Διαβάστε περισσότερα

Προεγχειρητική εκτίμηση της λειτουργικής ικανότητας των πνευμόνων. Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ

Προεγχειρητική εκτίμηση της λειτουργικής ικανότητας των πνευμόνων. Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Προεγχειρητική εκτίμηση της λειτουργικής ικανότητας των πνευμόνων Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Ιδιαιτερότητες του καρκίνου του πνεύμονος Είναι υπεύθυνος για το

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Πυελική μάζα. Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου

Πυελική μάζα. Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Πυελική μάζα Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Ιατρική Σχολή Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Σκοποί ενότητας Παρουσίαση Πυελικής Μάζας Πρόπτωση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΣΤΑΣΗΣ ΠΛΑΚΩΔΟΥΣ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΟΣ ΣΤΗΝ ΚΕΦΑΛΗ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ

ΜΕΤΑΣΤΑΣΗΣ ΠΛΑΚΩΔΟΥΣ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΟΣ ΣΤΗΝ ΚΕΦΑΛΗ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΟΣ Διαμαντόπουλος Παντελής, Κυριαζή Μαρία, Κατσούρη Μαρία Ζαφείρης Χρήστος, Τριχιά Ελένη, Σοφούδης Χρυσόστομος, Νομικός Ιάκωβος Β Χειρουργική κλινική, Ε.Α.Ν.Π «Μεταξά», Πειραιάς, Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Βλέννα, υδαρές υγρό. ή τοιχωματικό ή οξυπαραγωγικό = HCl + ενδογενή παράγοντα. βλέννα. ή ζυμογόνο ή πεπτικό = πεψινογόνο

Βλέννα, υδαρές υγρό. ή τοιχωματικό ή οξυπαραγωγικό = HCl + ενδογενή παράγοντα. βλέννα. ή ζυμογόνο ή πεπτικό = πεψινογόνο Στόμαχος Δομή βλεννογόνου στομάχου - Γαστρικοί αδένες Βλέννα, υδαρές υγρό ή τοιχωματικό ή οξυπαραγωγικό = HCl + ενδογενή παράγοντα βλέννα ή ζυμογόνο ή πεπτικό = πεψινογόνο Κύτταρα G = γαστρίνη Διάσπαρτα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ Τι είναι ο καρκίνος του παχέος εντέρου; Καρκίνος του παχέος εντέρου ονομάζεται η ανάπτυξη όγκου πρωταρχικά στο τμήμα εκείνο του γαστρεντερικου σωληνα που ενώνει το λεπτό έντερο

Διαβάστε περισσότερα

Νεότερα δεδομένα του καρκίνου - Νέα φάρμακα

Νεότερα δεδομένα του καρκίνου - Νέα φάρμακα Νεότερα δεδομένα του καρκίνου - Νέα φάρμακα Δημοσθένης Σκάρλος Παθολόγος-ογκολόγος, αμ. Εηικ. Καθηγητής Παν/μίου Αθηνών, Διευθυντής β' ογκολογικής κλινικής Νοσοκομείου Ερρίκος Ντυνάν θεραπεία του καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης. Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο

ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης. Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο ΠΙΕΣΗ ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 12700 ασθενείς/έτος ΗΠΑ 5-10% όλων των

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 «Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;» Ηλίας Ν. Μυγδάλης Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα Ειδικό φροντιστήριο

Διαβάστε περισσότερα

NET MASTERCLASS. Γαστρεντερικοί Νευροενδοκρινικοί Όγκοι (GI-NETs): Πρόσφατες εξελίξεις και χαρακτηριστικά κλινικά περιστατικά

NET MASTERCLASS. Γαστρεντερικοί Νευροενδοκρινικοί Όγκοι (GI-NETs): Πρόσφατες εξελίξεις και χαρακτηριστικά κλινικά περιστατικά NET MASTERCLASS Γαστρεντερικοί Νευροενδοκρινικοί Όγκοι (GI-NETs): Πρόσφατες εξελίξεις και χαρακτηριστικά κλινικά περιστατικά Ίδρυμα Ευγενίδου, Αθήνα Σάββατο 5 Ιουλίου 2014 Διοργάνωση Πανεπιστήμιο Αθηνών,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΙΑΤΡΕΙΟ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΜΑΣΤΟΥ: ΟΙ 1000 ΠΡΩΤΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΚΟΥ Γ MD, ΚΑΠΙΡΗΣ Σ MD, ΚΟΛΟΒΕΛΩΝΗΣ Γ MD, ΜΑΛΛΙΔΗΣ Ε MD,

ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΙΑΤΡΕΙΟ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΜΑΣΤΟΥ: ΟΙ 1000 ΠΡΩΤΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΚΟΥ Γ MD, ΚΑΠΙΡΗΣ Σ MD, ΚΟΛΟΒΕΛΩΝΗΣ Γ MD, ΜΑΛΛΙΔΗΣ Ε MD, Γ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΟΥ ΓΝΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ Εισαγωγή Ο καρκίνος του μαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος των γυναικών στον Δυτικό κόσμο. Από την έναρξη λειτουργίας του Ιατρείου Παθήσεων Μαστού (του Γ Χειρουργικού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ 2. ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ Οι όγκοι χαρακτηρίζονται από πολλαπλές αλλαγές του μεταβολισμού. Η χαρακτηριστική μεταβολική λειτουργία μπορεί να μετρηθεί in vivo με τη βοήθεια ενός ραδιοσημασμένου

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκεκριμένο θέμα παρουσιάστηκε ως ανακοίνωση στο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ, ΗILTON CYPRUS.

Το συγκεκριμένο θέμα παρουσιάστηκε ως ανακοίνωση στο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ, ΗILTON CYPRUS. edtime - Σταδιοποίηση Καρκίνου Παχέος Εντέρου Written by Παπασταματίου Μιλτιάδης, Νικολόπουλος Δημήτριος Παρασκευή, 15 Ιανουάριος 2010 There are no translations available Παπασταματίου Μιλτιάδης, MD, PhD,

Διαβάστε περισσότερα

Ραδιοϊσοτοπική Απεικόνιση Νεοπλασμάτων - Φλεγμονών

Ραδιοϊσοτοπική Απεικόνιση Νεοπλασμάτων - Φλεγμονών Εργαστήριο Πυρηνικής Ιατρικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Θεσσαλίας ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ ΠΥΡΗΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 2014-2015 Ραδιοϊσοτοπική Απεικόνιση Νεοπλασμάτων - Φλεγμονών Παναγιώτης Αν. Γεωργούλιας Αν. Καθηγητής Πυρηνικής

Διαβάστε περισσότερα

Μελάνωμα: Πληθυσμιακός έλεγχος και δευτερογενής πρόληψη

Μελάνωμα: Πληθυσμιακός έλεγχος και δευτερογενής πρόληψη Α' ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΦΡΟΔΙΣΙΩΝ ΚΑΙ ΔΕΡΜΑΤΙΚΩΝ ΝΟΣΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ "Ανδρέας Συγγρός" Μελάνωμα: Πληθυσμιακός έλεγχος και δευτερογενής πρόληψη ΜΑΡΙΑ ΚΩΣΤΑΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μονάδα Σπίλων και Μελανώματος

Διαβάστε περισσότερα

Πέμπτη 17 Δεκεμβρίου 2015

Πέμπτη 17 Δεκεμβρίου 2015 Πρόεδροι Οργανωτικής Επιτροπής Ιωάννης Μπουκοβίνας Επιστημονικός Υπεύθυνος Ογκολογικής Μονάδας Βιοκλινικής Θεσσαλονίκης Παναγιώτης Πρασόπουλος Καθηγητής Ακτινολογίας Δ.Π.Θ Πρόεδροι Επιστημονικής Επιτροπής

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ιωάννης µορφή κακοήθειας που αναπτύσεται από

Διαβάστε περισσότερα

Ιδιαίτερες νοσολογικές οντότητες στα λεμφώματα υψηλού βαθμού κακοηθείας

Ιδιαίτερες νοσολογικές οντότητες στα λεμφώματα υψηλού βαθμού κακοηθείας Ιδιαίτερες νοσολογικές οντότητες στα λεμφώματα υψηλού βαθμού κακοηθείας Απαρτιωμένη διδασκαλία στην Αιματολογία 2015 Αργύρης Σ. Συμεωνίδης Οντότητες μη Hodgkin λεμφωμάτων που θα αναφερθούν Πρωτοπαθές Β-λέμφωμα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ Πως να προλάβετε τον ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ με ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ Χορηγία Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία με ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ «Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ; ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Πρόκειται για το συχνότερο καρκίνο και τη δεύτερη αιτία θανάτου από καρκίνο στους άνδρες. Η συχνότητά του αυξάνει με την αύξηση της ηλικίας και το

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΠΥΡΗΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΠΥΡΗΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΠΥΡΗΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Β.Πρασόπουλος /ντής Πυρηνικής Ιατρικής PET/CT.Θ.Κ.Α. Υγεία ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΘΥΡΕΟΕΙ ΟΥΣ -Ραδιοφάρµακο εκλογής I 131 -Εφαρµογή σε καλοήθεις και κακοήθεις

Διαβάστε περισσότερα

Κλέωντας Αθανάσιος Ειδικευόμενος Ιατρός Θωρακοχειρουργικής Κλινικής (Επιστημονικός Συνεργάτης Πνευμονολογικής Ογκολογικής Κλινικής)

Κλέωντας Αθανάσιος Ειδικευόμενος Ιατρός Θωρακοχειρουργικής Κλινικής (Επιστημονικός Συνεργάτης Πνευμονολογικής Ογκολογικής Κλινικής) Κλέωντας Αθανάσιος Ειδικευόμενος Ιατρός Θωρακοχειρουργικής Κλινικής (Επιστημονικός Συνεργάτης Πνευμονολογικής Ογκολογικής Κλινικής) ΘΕΑΓΕΝΕΙΟ Αντικαρκινικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκη Copyright Ατομικό Ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα