Μπορεί η τεστοστερόνη να έχει θεραπευτικό ρόλο στον καρκίνο του προστάτη;

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Μπορεί η τεστοστερόνη να έχει θεραπευτικό ρόλο στον καρκίνο του προστάτη;"

Transcript

1 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΕΙΣ 71 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ Μπορεί η τεστοστερόνη να έχει θεραπευτικό ρόλο στον καρκίνο του προστάτη; Κ. Σταματίου, Α. Λαμπρακόπουλος. Ουρολογική Κλινική, Γενικό Νοσοκομείο Πειραιά «Τζάνειο» (Επιστημονικά Χρονικά 2012;17(2):71 78) ΠΕΡΙΛΗΨΗ Παραδοσιακά, η τεστοστερόνη θεωρείται παράγοντας προαγωγής για την ανάπτυξη και την πρόοδο του καρκίνου του προστάτη. Ωστόσο, ενώ η αποστέρηση των ανδρογόνων υποστρέφει τον τοπικά προχωρημένο και μεταστατικό καρκίνο του προστάτη η αποκατάσταση της τεστοστερόνης δεν φαίνεται να προάγει την ανάπτυξή του. Πρόσφατες ανακαλύψεις παρέχουν ενδείξεις ότι ο ανδρογονικός υποδοχέας διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο τόσο στην ανάπτυξη όσο και την πρόοδο του προστατικού καρκίνου. Η τελευταία, αποδείχτηκε ότι συνδέεται με αλλαγές στον άξονα του ανδρογονικού υποδοχέα και συγκεκριμένα με την μετατροπή του από μια παρακρινικά εξαρτώμενη σηματοδότηση του πολλαπλασιασμού των προστατικών κυττάρων σε μια ανεξάρτητη αυτοκρινή διαδικασία. Αυτή η κακοήθης μετατροπή οφείλεται σε λειτουργικές αλλαγές κατά τις οποίες οι ανδρογονικοί υποδοχείς ενεργοποιούν όχι μόνο τις φυσιολογικές γενομικές διαβιβάσεις των σημάτων πολλαπλασιασμού αλλά και νέες μη γενομικές διαβιβάσεις οι οποίες δεν είναι παρούσες στα φυσιολογικά προστατικά επιθηλιακά κύτταρα. Έτσι, τόσο η βοηθητική (adjuvant) ορμονοθεραπεία όσο και η βασική ορμονική θεραπεία βασίζονται στη ρύθμιση και το έλεγχο της μεταβολικής οδού των ανδρογόνων, στην οποία ο κυτταροπλασματικός ανδρογονικός υποδοχέας διαδραματίζει έναν ακέραιο ρόλο. Πρόσφατες ανακαλύψεις ωστόσο προσφέρουν ισχυρές ενδείξεις για μια άμεση αποπτωτική δραστηριότητα με την ενεργοποίηση των μεμβρανικών υποδοχέων ανδρογόνων (mar) από το σύμπλεγμα λευκωματίνηςτεστοστερόνης (BSA). Λέξεις ευρετηρίου: Τεστοστερόνη, καρκίνος προστάτη, σύμπλεγμα λευκωματίνης-τεστοστερόνης (Υποβολή: 19/1/12, Αποδοχή: 10/3/12) ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Μορφές κυκλοφορούσας τεστοστερόνης και ανδρογονικών υποδοχέων. Ένα πολύ μικρό μέρος της παραγόμενης τεστοστερόνης κυκλοφορεί στο πλάσμα ελεύθερη. Περίπου το 50% είναι συνδεδεμένο με μια ß-σφαιρίνη, την δεσμευτική σφαιρίνη των ορμονών του φύλου (SHBG). Το σύμπλοκο τεστοστερόνης-shbg εμφανίζει υψηλή συγγένεια για την τεστοστερόνη αλλά της προσδίδει περιορισμένη συνδετική ικανότητα. Η υπόλοιπη ποσότητα είναι συνδεδεμένη με λευκωματίνη (αλμπουμίνη). Το σύμπλοκο τεστοστερόνηςλευκωματίνης εμφανίζει χαμηλή συγγένεια για την τεστοστερόνη αλλά της προσδίδει μια υψηλή συνδετική ικανότητα. Λόγω της υψηλής δεσμευτικής συγγένειας της SHBG, μόνο η ελεύθερη τεστοστερόνη και ένα μικρό ποσοστό της συνδεδεμένης με λευκωματίνη τεστοστερόνης θεωρούνται βιοδραστικές. Πράγματι, σύμφωνα με την ισχύουσα αντίληψη, τα στεροειδή μόρια όπως η τεστοστερόνη, εισέρχονται στο κύτταρο στόχο (πχ. του προστάτη αδένα), διαπερνώντας παθητικά την κυτταρική μεμβράνη (δια της διαχύσεως). Αφού συνδεθούν στο κυτταρόπλασμα με ενδοκυττάριους υποδοχείς ανδρογόνων (iar) υφίστανται τροποποίηση στη δομή τους με την δημιουργία μιας δεσμευτικής περιοχής για το DNA. Το φαινόμενο αυτό πραγματοποιείται με τη μετατροπή της τεστοστερόνης στην δραστική της μορφή την

2 72 διυδροτεστοστερόνη). Το σύμπλεγμα που προκύπτει (διυδροτεστοστερόνη και υποδοχέας) μεταναστεύει στον πυρήνα, όπου πυροδοτεί την μεταγραφή των γονιδίων σε mrna ώστε τελικά να παραχθούν πρωτεϊνικά μόρια, τα οποία ασκούν αυστηρά καθορισμένες βιολογικές λειτουργίες [1,2]. Το χρονικό διάστημα από την εκκίνηση έως την ολοκλήρωση της διαδικασίας που εντέλει η πρωτεϊνική έκφραση του γονιδίου μέσω αυτού του μηχανισμού διαρκεί τουλάχιστον λεπτά, ενώ το χρονικό διάστημα που απαιτείται για να παραχθούν σημαντικά επίπεδα πρωτεΐνης είναι της τάξεως των 3-4 ωρών [3,4]. Έχει αποδειχθεί ωστόσο η παρουσία υποδοχέων σύνδεσης των στεροειδών ορμονών και στο κυτταρικό τοίχωμα του προστατικού κυττάρου, γεγονός άλλωστε που δικαιολογεί την υψηλή συνδετική ικανότητα του συμπλόκου τεστοστερόνης-λευκωματίνης [5]. Αξίζει επιπλέον να αναφερθεί ότι τα προστατικά κύτταρα διαθέτουν υποδοχείς για την SHBG, γεγονός που επιτρέπει την σύνδεση του σύμπλοκου τεστοστερόνης- SHBG με το κυτταρόπλασμα. Όταν η δεσμευμένη τεστοστερόνη, εισέλθει στο κύτταρο στόχο (διαπερνώντας την κυτταρική μεμβράνη με τη βοήθεια μεταφορικών πρωτεϊνών) δρα σε τοπικά κανάλια στο κυτταρόπλασμα οδηγώντας στην ενεργοποίηση του κυκλικού AMP. Η δράση αυτή εκδηλώνεται σε διάστημα ελάχιστων λεπτών. Αποτελεί σημείο διχογνωμίας εάν αυτή η ταχεία κορτικοειδική δράση συνδέεται πράγματι με τους υποδοχείς σύνδεσης των στεροειδών ορμονών του κυτταρικού τοιχώματος ή εάν αντιπροσωπεύει μια πρόσθετη λειτουργία των κλασικών κυτταροπλασματικών υποδοχέων. Πράγματι, η σηματοδοτούμενη από στεροειδείς ορμόνες εκδήλωση ταχέων μη γενομικών φαινομένων μπορεί να διαμεσολαβείται από τους κλασικούς υποδοχείς όπως συμβαίνει στην περίπτωση εστραδιόλης και της προγεστερόνης, ωστόσο, πολυάριθμες στεροειδικές δράσεις που είναι ασυμβίβαστες με την ύπαρξη ενός αποκλειστικού κλασικού υποδοχέα συνηγορούν στην ύπαρξη μη κλασικών υποδοχέων (ενδεχομένως εντοπιζόμενων στην κυτταρική μεμβράνη) για τις στεροειδείς ορμόνες, που επιτελούν μια μη γενομική λειτουργία. Άλλωστε υπάρχουν πολλές κυτταρικές δραστηριότητες για των οποίων την πραγματοποίηση δεν χρειάζεται να προηγηθεί οποιαδήποτε δράση στο γονιδίωμα, όπως για παράδειγμα η μεταγραφή και η μετάφραση οι οποίες πραγματοποιούνται σε σύντομο χρονικό διάστημα και δεν επηρεάζονται από ανασταλτικούς παράγοντες (inhibitors). 2. Υποδοχείς στεροειδών ορμονών συνδεόμενοι με μη γενομικές δράσεις. ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ Πειραματικά συστήματα που υποδηλώνουν την παρουσία μορίων υποδοχέων στεροειδών που δεν είναι πανομοιότυποι με τους κλασικούς κυτταροπλασματικούς υποδοχείς των στεροειδών ορμονών αποτέλεσαν τις πρώτες ενδείξεις για την ύπαρξη τους [6]. Τέτοιοι υποδοχείς σύνδεσης στεροειδών ορμονών οι οποίοι επιπλέον συνδέονται με την έκλυση ταχέων μη γενομικών φαινομένων έχουν ήδη περιγραφεί σε διάφορους ιστούς από εικοσιπενταετίας είναι δε αξιοσημείωτο ότι, οι υποδοχείς αυτοί εντοπίστηκαν και σε κύτταρα που στερούνται των κλασσικών υποδοχέων (μονοκύτταρα, Τ λεμφοκύτταρα) [7-9]. Μόλις προ δεκαετίας ταυτοποιήθηκαν μη κλασσικοί στεροειδικοί υποδοχείς στη κυτταρική μεμβράνη κυττάρων που φέρουν τους κλασσικούς υποδοχείς των ανδρογόνων όπως οι οστεοβλάστες και τα κύτταρα του προστατικού αδενικού επιθηλίου [5,10]. Η ακριβής επίδραση των στεροειδών μέσω των υποδοχέων αυτών δεν έχει διευκρινιστεί πλήρως. Έως τώρα έχει διαπιστωθεί η ρύθμιση των κινασών (kinase regulation), η τροποποίηση των κυκλικών νουκλεοτιδίων (cyclic nucleotide modulation), και η ενδοκυττάρια αναδιάταξη του ασβεστίου (intracellular calcium changes) [11-17]. Οι παραπάνω δράσεις είναι ταχύτατες: η προγεστερόνη προκαλεί μια σημαντική αύξηση στο ενδοκυτταρικό ασβέστιο των σπερματοζωαρίων που πραγματοποιείται εντός ελάχιστων δευτερολέπτων [18], ενώ η αλδοστερόνη πυροδοτεί την ανταλλαγή ιόντων νατρίου-υδρογόνου στα κύτταρα λεπτού εντέρου σε χρονικό διάστημα μικρότερο του ενός λεπτού [19, 20]. Η επίδραση της τεστοστερόνης στους οστεοβλάστες αρσενικών ποντικών, προκάλεσε εντός μόλις πέντε δευτερολέπτων αύξηση του ενδοκυττάριου ασβεστίου [21] και σύνθεση IP3 και DAG εντός μόλις δέκα δευτερολέπτων [22]. Οι δράσεις αυτές είναι δόσο- εξαρτώμενες και δεν επηρεάζονται από εξωγενείς παράγοντες, ο δε χρόνος πραγματοποίησής τους είναι σταθερά ταχύς: Η επίδραση τεστοστερόνης σε φυσιολογικές τιμές (1 10nM) σε ενεργοποιημένα Τ λεμφοκύτταρα και σε υψηλές συγκεντρώσεις (0.3 3M) σε απομονωμένα κύτταρα Sertoli, αποδείχθηκε πως αυξάνει το ενδοκυττάριο ασβέστιο μέσω εισροής σε παρόμοια μικρό χρονικό διάστημα [23, 24]. Αντίστοιχη αύξηση του ενδοκυττάριου ασβεστίου και τριπλασιασμό των επιπέδων IP3 προξένησε η επίδραση nm τεστοστερόνης σε μυϊκά κύτταρα αρσενικών ποντικών και ανδροστενεδιόνης σε ανθρώπινα και χοίρεια ωοθηκικά κύτταρα [25, 26]. Η αύξηση του ενδοκυττάριου ασβεστίου που παρατηρήθηκε στις παραπάνω μελέτες ήταν δόσο-εξαρτώμενη, με τη μέγιστη δραστηριότητα στα 1 nm

3 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΕΙΣ ανδροστενεδιόνης στα χοίρεια και 10 nm στα ανθρώπινα κύτταρα. Ταχεία ανδρογονική δράση έχει περιγραφεί και στον καρδιακό ιστό με άλλοτε άλλο βιολογικό αποτέλεσμα [27, 28] αλλά και στο νευρωνικό [29] και στο ηπατικό κύτταρο [30]. Το γεγονός ότι οι παραπάνω δράσεις διαπιστώνονται σε κύτταρα χωρίς λειτουργικό πυρήνα όπως τα ερυθροκύτταρα, τα αιμοπετάλια, ή τα σπερματοζωάρια αλλά και ότι δεν αναστέλλονται από τους ανταγωνιστές των πυρηνικών ανδρογονικών υποδοχέων (hydroxyflutamide & cyproterone), ενισχύουν την άποψη ότι αυτές πραγματοποιούνται διαμέσου των μη κλασικών στεροειδικών υποδοχέων [20]. Η άποψη αυτή ενισχύεται επιπλέον από την διαπίστωση αντίστοιχων ευρημάτων σε πειράματα με μακροφάγα κύτταρα ποντικιών τα οποία αν και στερούνται τυπικών ανδρογονικών υποδοχέων εμφανίζουν ταχεία ανταπόκριση στον ερεθισμό από ανδρογόνα (IC-21) [31]. ΑΝΔΡΟΓΟΝΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ 1. Ο ρόλος των ανδρογόνων και των κλασικών ανδρογονικών υποδοχέων. Είναι ευρέως γνωστό ότι η τεστοστερόνη είναι ίσως ο σημαντικότερος παράγοντας για την αύξηση και λειτουργία του φυσιολογικού προστατικού αδένα. Τα αδένια και οι πόροι του προστατικού αδένα επενδύονται από ένα επιθηλιακό στρώμα που απαρτίζεται από δυο σειρές κυττάρων. Τα βασικά κύτταρα δεν φέρουν κλασικούς υποδοχείς ανδρογόνων ωστόσο διαφοροποιούνται (διαμέσου μιας μεταβατικής μορφής που επίσης δεν φέρει κλασικούς υποδοχείς ανδρογόνων) σε εκκριτικά και νευροενδοκρινή κύτταρα που έχουν υποδοχείς ανδρογόνων. Το επιθήλιο πλαισιώνεται από ένα ινομυώδες στρώμα τα κύτταρα του οποίου (λεία μυϊκά κύτταρα και ινοβλάστες) φέρουν επίσης υποδοχείς ανδρογόνων. Τα ανδρογόνα διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη και την διατήρηση τόσο του φυσιολογικού όσο και του νεοπλασματικού προστατικού αδένα. Η εξάρτηση του προστατικού καρκίνου από τα ανδρογόνα είναι γνωστή από τα μέσα του προηγούμενου αιώνα από την ανακάλυψη της θεραπείας στέρησης ανδρογόνων του προστατικού καρκίνου από τους Huggins και Hodges. Ο ανδρογονικός αποκλεισμός στην πλήρη μορφή του (εξάλειψη της ορχικής τεστοστερόνης και ανταγωνισμός του κλασικού ανδρογονικού υποδοχέα) παραμένει ο χρυσός κανόνας στην αντιμετώπιση του μεταστατικού προστατικού καρκίνου, ενώ χρησιμοποιείται ως συμπληρωματική θεραπεία (adjuvant και neoadjuvant) στον προχωρημένο καρκίνο [32]. Δυστυχώς, παρά την αρχική ευνοϊκή απάντηση στη θεραπεία στέρησης ανδρογόνων, 73 πολλοί καρκίνοι εξελίσσονται σε ανδρογόνο-ανεξάρτητες ή ορμονο-ανθεκτικές μορφές και υποτροπιάζουν. Εξαιτίας αυτού η θεραπεία στέρησης ανδρογόνων είναι βοηθητική και όχι οριστική ανεξάρτητα από το πόσο πλήρης είναι η αφαίρεση. Υπεύθυνοι για την εξέλιξη είναι οι ίδιοι οι ανδρογονικοί υποδοχείς: αντίθετα με την παλαιότερη άποψη ότι εξαντλούνται σταδιακά ακολουθώντας την εξάλειψη των διαθέσιμων ανδρογόνων, σήμερα πιστεύεται ότι υφίστανται μεταλλάξεις ή γονιδιακή ενίσχυση. Αν και στην κατάσταση ορμονοαντοχής τα επίπεδα των ανιχνεύσιμων υποδοχέων ανδρογόνων του προστάτη περιορίζονται υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις παρουσίας ανδρογονικών υποδοχέων στους ανδρογόνο-ανεξάρτητους, τους ευρισκόμενους υπό στέρηση ανδρογόνων και στους προστατικούς καρκίνους που υποτροπιάζουν στην θεραπεία αποστέρησης των ανδρογόνων [33]. Το γεγονός ότι η πρωτεΐνη του ανδρογονικού υποδοχέα εκφράζεται στους ασθενείς με ανδρογόνο-ανεξάρτητο προστατικό καρκίνο [33-35], υποδηλώνει την διατήρηση ή την επανάκαμψη του ανδρογονικού υποδοχέα [36]. Επιπλέον η διαπίστωση μιας ενδιάμεσης ορμονοανεξάρτητης κατάστασης από την ορμονοευαισθησία στην ορμονοαντοχή (σύνδρομο στέρησης αντιανδρογόνων) ενισχύει περισσότερο την παραπάνω άποψη καθώς θα μπορούσε να ερμηνευτεί ως φαινοτυπική εκδήλωση της φάσης μετάλλαξης του ανδρογονικού υποδοχέα [37]. Σύμφωνα με πειραματικά στοιχεία, τα θετικά σε ανδρογόνο-υποδοχείς κύτταρα παράγουν έναν αυξητικό παράγοντα που ενεργοποιεί με παρακρινικό τρόπο την παραγωγή αρνητικών σε ανδρογόνο-υποδοχείς κυττάρων [38]. Αν και, όπως προαναφέρθηκε, στην κατάσταση ορμονοαντοχής τα επίπεδα των ανιχνεύσιμων υποδοχέων ανδρογόνων του προστάτη περιορίζονται και τα ανδρογόνο-ανθεκτικά κύτταρα πολλαπλασιάζονται ανεξαρτήτως της παρουσίας ανδρογόνων, τα τελευταία έχουν ανάγκη τους υποδοχείς ανδρογόνων για την επιβίωσή τους [39]. Πράγματι, εάν με ενδοκυτταρική έγχυση, περιοριστεί πέρα από ένα σημείο, η έκφραση των ανδρογονικών υποδοχέων καρκινικών κυττάρων σειρών που προέρχονται από ανδρογόνο-ανθεκτικούς καρκίνους (LNCaP, LAPC-4, LAPC-9, MDA-PC-2B, V-Cap, DuCap, LNCaP), διακόπτεται ο πολλαπλασιασμός των ανδρογόνο-ανθεκτικών κυττάρων και τα κύτταρα αυτά πεθαίνουν [40-42]. Η ιδιότητα αυτή αφορά κατά κύριο λόγο τους μη κλασσικούς υποδοχείς ανδρογόνων που εκφράζονται κατά προτίμηση στα ανθρώπινα προστατικά καρκινικά κύτταρα [43]. 2. Ο ρόλος των μη κλασικών ανδρογονικών

4 74 υποδοχέων. Αν και δεν έχουν διερευνηθεί επαρκώς, οι μεμβρανικοί ανδρογονικοί υποδοχείς επιτελούν μια σειρά από μη γενομικές δραστηριότητες που περιλαμβάνουν τη ρύθμιση των κινασών (kinase regulation), την τροποποίηση των κυκλικών νουκλεοτιδίων (cyclic nucleotide modulation), και την ενδοκυττάρια αναδιάταξη του ασβεστίου (intracellular calcium changes) [11-17]. Ειδικότερα, η ενδοκυττάρια αναδιάταξη του ασβεστίου φαίνεται πως συνδέεται με την αποπτωτική διαδικασία και τον προγραμματισμένο κυτταρικό θάνατο και έχει ξεχωριστή σημασία στο καρκινικό κύτταρο. Πράγματι, τα αποτελέσματα σχετικά πρόσφατων ερευνών τόσο σε καλλιεργημένα ανθρώπινα κύτταρα καρκίνου του προστάτη (LNCaP) όσο και σε άμεσο παρασκεύασμα ανθρώπινου καρκίνου του προστάτη προσφέρουν ισχυρές ενδείξεις για μια αντικαρκινική δραστηριότητα μετά απο την ενεργοποίηση των μεμβρανικών υποδοχέων ανδρογόνων (mar) από το σύμπλεγμα λευκωματίνης-τεστοστερόνης (BSA) [43-46]. Συγκεκριμένα παρατηρήθηκαν, αναστολή της ανάπτυξης των LNCaP καρκινικών κυττάρων, επαγωγή της απόπτωσης και της απελευθέρωσης της προ-αποπτωτικής πρωτεΐνης Fas στα κύτταρα LNCaP και, σημαντική μείωση στη μετανάστευση, την προσκόλληση, και την ανάπτυξη των ανδρογονοανθεκτικών ανθρώπινων προστατικών καρκινικών κυττάρων DU145 [43-46]. Το γεγονός ότι οι παραπάνω αντινεοπλασματικές δράσεις παραμένουν ακόμα και επί παρουσίας του αντί-ανδρογόνου φλουταμίδη τόσο στα αρνητικά σε iar, ανθρώπινα καρκινικά κύτταρα (DU145), όσο και σε επεξεργασμένα (με iar antisense oligonucleotide), θετικά σε κυτταροπλασματικούς ανδρογονικούς υποδοχείς, καλλιεργημένα ανθρώπινα καρκινικά κύτταρα (LNCaP), δείχνει ότι η δράση αυτή συμβαίνει ανεξάρτητα από τους κυτταροπλασματικούς ανδρογονικούς υποδοχείς πιθανώς στο επίπεδο των μεμβρανικών ανδρογονικών υποδοχέων [43-46]. Είναι αξιοσημείωτο ότι η θεραπεία με το σύμπλεγμα τεστοστερόνης-bsa σε δόση (4.8 mg/kg βάρους σώματος) σε εμβολιασμένα με LNCaP κύτταρα ποντίκια για ένα μήνα οδήγησε σε 60% μείωση του μεγέθους του όγκου, χωρίς μάλιστα το αποτέλεσμα αυτό να επηρεαστεί από την χορήγηση αντιανδρογόνου όπως προαναφέρθηκε. Αν και δεν έχει διαλευκανθεί πλήρως η δράση του συμπλέγματος λευκωματίνης-τεστοστερόνης στο προστατικό καρκινικό κύτταρο, ούτε έχει διευκρινιστεί η συμμετοχή της λευκωματίνης στην αντικαρκινική δραστηριότητα του συμπλόκου πέραν της δεσμευτικής της δράσης της επί της τεστοστερόνης (αν και είναι γνωστό ότι η λευκωματίνη αναστέλλει τη παραγωγή της ακτίνης ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ και επιδρά έτσι στο σχηματισμό του κυτταροσκελετού), τα παραπάνω αποτελέσματα αποσυνδέουν την τεστοστερόνη από την κλασική θεώρησή της ως επαγωγικό παράγοντα στον καρκίνο του προστάτη. Αξίζει να αναφερθεί ότι αντικαρκινικές δράσεις των ανδρογόνων έχουν διαπιστωθεί και στην περίπτωση της 3B-Adiol, ενός μεταβολίτη της διυδροτεστοστερόνης (5A-androstane-3B,17B-diol) η οποία μέσω της ενεργοποίησης του υποδοχέα οιστρογόνων B (ERB) και της επακόλουθης σηματοδότησης ασκεί ανασταλτική δράση στη μετανάστευση κυττάρων καρκίνου του προστάτη [47, 48]. Ένα άλλο βιοχημικό μονοπάτι που ενδεχομένως εμπλέκεται στην αποπτωτική διαδικασία είναι η ενεργοποίηση του υποδοχέα του νεκρωτικού παράγοντα όγκων TNF RSF6 (FAS) από τα ανδρογόνα, δεδομένου του ότι τα ανθρώπινα κύτταρα καρκίνου του προστάτη, καθώς και οι καρκινικές κυτταρικές σειρές LNCaP και DU145, εκφράζουν το γονίδιο FasL και παράγουν το τελικό προϊόν του [49, 50]. Σύγχρονες μελέτες απέδειξαν ότι το φαινόμενο αυτό αφορά και άλλα όργανα εκτός του προστάτη: η ενεργοποίηση των υποδοχέων των ανδρογόνων της κυτταρικής μεμβράνης σε καρκινικά κύτταρα του κόλον εμποδίζει τόσο in vitro όσο και και in vivo την σηματοδότηση Akt/bad και vinculin/actin και εμποδίζει τη μετανάστευσή τους [51]. 3. Η αποπτωτικη οπισθοδρόμηση του καρκίνου προστάτη μέσω της ενεργοποίησης των μεμβρανικών υποδοχέων ανδρογόνων και της κινητοποίησης του ενδοκυττάριου ασβεστίου, στην ακτίνη του κυτταροσκελετού. Η ακτίνη του κυτταροσκελετού αποτελεί δομικό στοιχείο του κυτταρικού υποστρώματος και επηρεάζει πολλές λειτουργίες του κυττάρου όπως την κινητικότητα, την διαίρεση (πολλαπλασιασμό) και την έκκριση και έχει ζωτική σημασία στην επιβίωση των κυττάρων. Ο μηχανισμός με τον οποίο ασκείται η μη γενομική επίδραση των ανδρογόνων στον κυτταροσκελετό μέσω των μεμβρανικών ανδρογονικών υποδοχέων, δεν είναι πλήρως διακριβωμένος. Σε πειραματικό επίπεδο, έχει παρατηρηθεί ότι η έκθεση προστατικών καρκινικών κυττάρων (LNCaP) στο σύμπλεγμα τεστοστερόνης βοείας λευκωματίνης (testosterone- BSA), προξενεί φωσφορυλίωση μιας πρωτεϊνικής τυροσινικής κινάσης, της FAK (focal adhesion kinase), η ένωση της οποίας με το σηματοδοτικό μόριο phosphatidylinositol-3 (PI-3) kinase, οδηγεί στην ενεργοποίηση του καθώς και στην ενεργοποίηση των Cdc42/Rac1 GTPασών. Η αλληλουχία των παραπάνω γεγονότων επιδρά στην διάταξη της ακτίνης του κυτταροσκελετού [52]. Είναι ήδη γνωστό ότι ποικίλα ερεθίσματα, συμπεριλαμβανομένων των integrins, των

5 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΕΙΣ παραγόντων αύξησης, των κυτοκινών, των νευροπεπτιδίων και των στεροειδών ορμονών όπως τα ανδρογόνα τροποποιούν τη δράση της focal adhesion kinase (FAK) η οποία με τη σειρά της ενεργοποιεί πρωτεϊνικά σήματα αναδιοργάνωσης του κυτταροσκελετού [17, 53]. Ωστόσο, σημείο κλειδί στον έλεγχο της κυτταρικής ανάπτυξης, στην κυτταρική επιβίωση, στην κακοήθη μεταλλαγή και στη διήθηση αποτελεί η PI-3 kinase η οποία φαίνεται πως ενεργοποιείται με διαφορετικές οδούς από την FAK (downstream) και τις Cdc42/Rac1 (upstream), προκαλώντας μεταβολές της διάταξής του κυτταροσκελετού με διαφορετική κατάληξη ανάλογα με την κατεύθυνση [54, 55]. Η ενεργοποίηση της PI-3 από την επίδραση του συμπλέγματος τεστοστερόνηςλευκωματίνης στους μεμβρανικούς ανδρογονικούς υποδοχείς ανθρώπειων καρκινικών LNCaP κυττάρων αύξησε σημαντικά την φωσφορυλίωση της FAK η σύνδεση της οποίας με την υπομονάδα p85 της PI-3 κινάσης προκάλεσε μέσω μιας ταχείας μη γενομικής δράσης την αναδιοργάνωση της ακτίνης του κυτταροσκελετού με τη δημιουργία προβολών της μεμβράνης του κυττάρου (filopodia, lamelipodia) [44]. Τέτοιες αναδιατάξεις του κυτταροσκελετού έχουν συνδεθεί με την κακοήθη μεταλλαγή, την κυτταρική μετανάστευση και την καρκινική διήθηση [56, 57]. Σε επιβεβαίωση των παραπάνω παρατηρήσεων, η FAK βρέθηκε ιδιαίτερα ενεργοποιημένη σε καρκινικό ιστό ασθενών με μεταστατικό καρκίνο του προστάτη [58]. Είναι μάλιστα αξιοσημείωτο ότι η σύνδεση της φωσφορυλιωμένης FAK με την υπομονάδα p85 στη μελέτη αυτή βρέθηκε σημαντικά υψηλότερη όταν ο μεμβρανικός ανδρογονικός υποδοχέας ενεργοποιήθηκε από το σύμπλοκο τεστοστερόνης-λευκωματίνης παρά απ ότι με την διυδροτεστοστερόνη. Στην ίδια μελέτη -όπως προαναφέρθηκε- η επίδραση του συμπλέγματος τεστοστερόνης-λευκωματίνης οδηγεί σε ποσοτική αύξηση των Cdc42/Rac1 GTPασών, πιθανώς μέσω της upstream ενεργοποίησης της κινάσης PI-3. Παρόλο που οι μικρές GTPases θεωρούνται παράγοντες που επηρεάζουν σημαντικά την διηθητικότητα των καρκινικών κυττάρων (η μεν ενεργοποίηση του Cdc42 έχει ως αποτέλεσμα την δημιουργία filopodia, η δε ενεργοποίηση του Rac1 έχει ως αποτέλεσμα την δημιουργία κυματοειδών προεκβολών του κυτταροπλάσματος και lamellipodia), στην πραγματικότητα ο ρόλος τους στην κυτταρική απάντηση διαφέρει ανάλογα με τον τύπο του κυττάρου. Στα επιθηλιακά κύτταρα, όπως του προστάτη, η ενεργοποίηση των Cdc42 και Rac1 οδηγεί σε οπισθοδρόμηση των καρκινικών κυττάρων και εμποδίζει τη μετανάστευση και τη διήθηση [59]. Από τα παραπάνω καθίσταται πιθανό ότι η ευόδωση ή η αναστολή της ανάπτυξης 75 του καρκίνου εξαρτάται μάλλον από την κατεύθυνση της ενεργοποίησης της ΡΙ-3 των καρκινικών κυττάρων. H παράλληλη παρουσία στοιχείων τόσο της downstream όσο και της upstream ενεργοποίησης στο πειραματικό μοντέλο (ανθρώπεια καρκινικά LNCaP κύτταρα) και η διαφορετική κατάληξη ανά περίπτωση φαίνεται να στηρίζουν την παραπάνω υπόθεση [46]. Το φαινόμενο εμφανίζει δόσο-εξάρτηση και χρόνο-εξάρτηση: Η αντινεοπλασματική δραστηριότητα του συμπλέγματος εμμένει για περισσότερο από 48 ώρες, ακόμα και μετά από την απόσυρση του συμπλέγματος τεστοστερόνηςλευκωματίνης και μεμβρανικών ανδρογονικών υποδοχέων από το μέσο καλλιέργειας [46]. Σύμφωνα με πρόσφατες παρατηρήσεις, ο χρόνιος ερεθισμός των μεμβρανικών ανδρογονικών υποδοχέων οδηγεί πράγματι σε αναστολή της κυτταρικής ανάπτυξης και απόπτωση μέσω της ενεργοποίησης του μηχανισμού αποδιοργάνωσης της ακτίνης ενώ αντίθετα, η χρόνια αποστέρηση των ανδρογόνων φαίνεται πως αυξάνει την αντίσταση των καρκινικών κυττάρων στην επαγωγή της απόπτωσης μέσω του ίδιου μηχανισμού [52]. Πέρα από την αδιαμφισβήτητη διαπίστωση ότι οι μεμβρανικοί υποδοχείς αποτελούν τον μεσολαβητή των παραπάνω δραστηριοτήτων, παραμένουν αδιευκρίνιστοι πολλοί άλλοι μηχανισμοί μεταξύ των συμπλεγμάτων της τεστοστερόνης και των ανδρογονικών υποδοχέων καθώς και ο τρόπος αξιοποίησης αυτής της αντινεοπλασματικής δραστηριότητας. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Συμπερασματικά, η διερεύνηση των μοριακών οδών της απόπτωσης μέσω της ενεργοποίησης του μεμβρανικού ανδρογονικού υποδοχέα στο ανδρογόνο-ανεξάρτητο προστατικό καρκινικό κύτταρο είναι σημαντική αφενός γιατί μπορεί να βοηθήσει στην κατανόηση και την ερμηνεία άγνωστων έως τώρα χαρακτηριστικών του καρκίνου του προστάτη και αφετέρου μπορεί να συμβάλλουν στην αξιοποίηση των μη κλασικών ανδρογονικών υποδοχέων. Το τελευταίο θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση μιας νέας προοπτικής στην κλασική θεώρηση της ορμονικής θεραπείας αρκεί να ληφθεί υπ όψιν ότι ο προσδιορισμός μεμβρανικών περιοχών σύνδεσης της τεστοστερόνης αποτελεί ένα σταθερό χαρακτηριστικό τόσο των θετικών σε υποδοχείς ανδρογόνων καρκινικών κυττάρων όσο και των αρνητικών, ανεξάρτητα από την έκφραση των ενδοκυττάριων υποδοχέων. Στα πλαίσια μιας μελλοντική θεραπείες του προστατικού καρκίνου το σύμπλεγμα τεστοστερόνης-λευκωματίνης μπορεί να αποτελέσει μια ξεχωριστή κατηγορία

6 76 αντινεοπλασματικών παραγόντων για τον καρκίνο του προστάτη, είτε να συνδυαστεί με τις ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Beato M, Chavez S, Truss M. Transcriptional regulation by steroid hormones. Steroids. 1996;6: Beato M, Klug J. Steroid hormone receptors: an update. Hum Reprod Update 2000;6: Shang Y, Hu X, DiRenzo J, Lazar MA, Brown M. Cofactor dynamics and sufficiency in estrogen receptor-regulated transcription. Cell. 2000;103: Shang Y, Myers M, Brown M. Formation of the androgen receptor transcription complex. Molecular Cell. 2002;9: Lyng FM, Jones GR, Rommerts FF. Rapid androgen actions on calcium signaling in rat Sertoli cells and two human prostatic cell lines: similar biphasic responses between 1picomolar and 100 nanomolar concentrations. Biol Reprod. 2000;63: Losel R, Falkenstein E, Feuring M, et al. Nongenomic Steroid Action: Controversies, Questions, and Answers. Physiol Rev. 2003;83: Falkenstein E, Tillmann HC, Christ M, Feuring M, Wehling M. Multiple actions of steroid hormones -a focus on rapid nongenomic effects. Pharmacol Rev. 2000;52: Benten WP, Lieberherr M, Giese G, et al. Functional testosterone receptors in plasma membranes of T cells. FASEB J. 1999; 13: Benten WP, Lieberherr M, Sekeris CE, Wunderlich F. Testosterone induces Ca2 influx via non-genomic surface receptors in activated T cells. FEBS Lett. 1997;407: Armen TA, Gay CV. Simultaneous detection and functional response of testosterone and estradiol receptors in osteoblast plasma membranes. J Cell Biochem. 2000;79: Chambliss KL, Shaul P. Estrogen modulation of endothelial nitric oxide synthase. Endocr Rev. 2002;23: Chambliss KL, Shaul P. Rapid activation of endothelial NO synthase by estrogen: evidence for a steroid receptor fast-action complex (SRFC) in caveolae. Steroids. 2002;67: Herve JC. Non-genomic effects of steroid hormones on membrane channels. Mini Rev Med Chem. 2002;2: Levin ER. Cell localization, physiology and nongenomic actions of estrogen receptors. J ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ υπάρχουσες αντιανδρογονικές θεραπείες. Appl Physiol. 2001;91: Cato AC, Nestl A, Mink S. Rapid actions of steroid receptors in cellular signaling pathways. Sci STKE. 2002:RE9 16. Davis PJ, Tillmann HC, Davis FB, Wehling M. Comparison of the mechanisms of nongenomic actions of thyroid hormone and steroid hormones. J Endocrinol Invest. 2002;25: Koukouritaki S, Gravanis A, Stournaras C. Tyrosine-phosphorylation of focal adhesion kinase and paxillin regulates the signalling mechanism of the rapid nongenomic action of dexamethasone on actin cytoskeleton. Mol Med. 1999;5: Blackmore PF, Beefe SJ, Danforth DR, Alexander N. Progesterone and 17 alphahydroxyprogesterone. Novel stimulators of calcium influx in human sperm. J Biol Chem. 1990;265: Winter DC, Schneider MF, O Sullivan GC, Harvey BJ, Geibel JP. Rapid effects of aldosterone on sodium-hydrogen exchange in isolated colonic crypts. J Membr Biol. 1999;170: Wehling M. Specific non-genomic effects of steroid hormones. Annu Rev Physiol. 1997;59: Lieberherr M, Groose B. Androgens increase intracellular calcium concentration and inositol 1,4,5-trisphosphate and diacylglycerol formation via a pertussis toxin-sensitive G-protein. J Biol Chem. 1994;269: Estrada M, Liberona JL, Miranda M, Jaimovich E. Aldosterone and testosterone mediated intracellular calcium response in skeletal muscle cell cultures. Am J Physiol Endocrinol Metab. 2000;279:E132 E Benten WP, Lieberherr M, Giese G, et al. Functional testosterone receptors in plasma membranes of T cells. FASEB J. 1999;13: GorczynskA E, Handelsman DJ. Androgens rapidly increase the cytosolic calcium concentration in Sertoli cells. Endocrinology. 1995;136: Lieberherr M, Grosse B, Machelon V. Phospholipase C-beta and ovarian sex steroids in pig granulosa cells. J Cell Biochem. 1999;74: Machelon V, Nome F, Tesarik J. Nongenomic effects of androstenedione on human granulosa luteinizing cells. J Clin Endocrinol

7 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΕΙΣ Metab. 1998;83: Chou TM, Sudhir K, Hutchison SJ, et al. Testosterone induces dilation of canine coronary conductance and resistance arteries in vivo. Circulation. 1996;94: Ceballos G, Figueroa L, Rubio I, et al. Acute and nongenomic effects of testosterone on isolated and perfused rat heart. J Cardiovasc Pharmacol. 1999;33: Falkenstein E, Tillmann H, Christ M, Feuring M, Wehling M. Multiple actions of steroid hormones- a focus on rapid nongenomic effects. Pharmacol Rev. 2000;52: Diez A, Sancho MJ, Egana M, Trueba M, Marino A, Macarulla JM. An interaction of testosterone with cell membranes. Horm Metab Res. 1984;16: Benten WP, Lieberherr M, Stamm O, Wrehlke C, Guo Z, Wunderlich F. Testosterone signaling through inter-nalizable surface receptors in androgen receptor-free macrophages. Mol Biol Cell. 1999;10: Hellerstedt BA, Pienta KJ. The current state of hormonal therapy for prostate cancer. CA Cancer J Clin. 2002;52: van der Kwast TH, Schalken J, Ruizeveld de Winter JA, et al. Androgen receptors in endocrine-therapy-resistant human prostate cancer. Int J Cancer. 1991;48: Ruizeveld de Winter JA, Janssen PJ, Sleddens HM, et al. Androgen receptor status in localized and locally progressive hormone refractory human prostate cancer. Am J Pathol. 1994;144: Hobisch A, Culig Z, Radmayr C, Bartsch G, Klocker H, Hittmair A. Distant metastases from prostatic carcinoma express androgen receptor protein. Cancer Res 1995;55: Shah RB, Mehra R, Chinnaiyan AM, et al. Androgen independent prostate cancer is a heterogeneous group of diseases: Lessons from a rapid autopsy program. Cancer Res. 2004;64: Kelly WK, Scher HI. Prostate specific antigen decline after antiandrogen withdrawal: the flutamide withdrawal syndrome. J Urol. 1993;149: Nonomura N, Nakamura N, Uchida N, et al. Growth-stimulatory effect of androgen-induced autocrine growth factor(s) secreted from Shionogi carcinoma 115 cells on androgen unresponsive cancer cells in a paracrine mechanism. Cancer Res. 1988;48: Litvinov IV, De Marzo AM, Isaacs JT. Is the Achilles heel for prostate cancer therapy a 77 gain of function in androgen receptor signaling? J Clin Endocrinol Metab. 2003;88(7): Eder IE, Hoffmann J, Rogatsch H, et al. Inhibition of LNCaP prostate tumor growth in vivo by an antisense oligonucleotide directed against the human androgen receptor. Cancer Gene Ther. 2002;9: Zegarra-Moro OL, Schmidt LJ, Huang H & Tindall DJ. Disruption of androgen receptor function inhibits proliferation of androgen-refractory prostate cancer cells. Cancer Res. 2002;62: Solit DB, Zheng FF, Drobnjak M, et al. 17-Allylamino-17 demethoxy geldanamycin induces the degradation of androgen receptor and HER-2/neu and inhibits the growth of prostate cancer xenografts. Clinical Cancer Research. 2002;8: Stathopoulos EN, Dambaki C, Kampa M, et al. Membrane androgen binding sites are preferentially expressed in human prostate carcinoma cells. BMC Clin Pathol. 2003;3:1 44. Papakonstanti Ε, Kampa Μ, Castanas Ε, Stournaras C. A Rapid, Nongenomic, Signaling Pathway Regulates the Actin Reorganization Induced by Activation of Membrane Testosterone Receptors. Mol Endocrinol. 2003;17(5): Hatzoglou Α, Kampa Μ, Kogia C, et al. Membrane androgen receptor activation induces apoptotic regression of human prostate cancer cells in vitro and in vivo. J Clin Endocrinol Metab 2005;90: Kampa M, Papakonstanti EA, Hatzoglou A, Stathopoulos S, Stournaras C, Castanas E. The human prostate cancer cell line LNCaP bears functional membrane testosterone receptors, which increase PSA secretion and modify actin cytoskeleton. FASEB J. 2002;16: Guerini V, Sau D, Scaccianoce E, et al. The androgen derivative 5AAndrostane- 3B,17B-Diol inhibits prostate cancer cell migration through activation of the estrogen receptor B subtype. Cancer Res. 2005;65(12): Miyamoto H, Yeh S, Lardy Η, Messing E, Chang C. Delta 5-Androstenediol is a natural hormone with androgenic activity in human prostate cancer cells PNAS. 1998;95; Costa-Pereira AP, Cotter TG. Camptothecin sensitizes androgen-independent prostate cancer cells to anti-fas-induced apoptosis. Br J Cancer. 1999;80(3-4): Hyer ML, Voelkel-Johnson C, Rubinchik S,

8 78 Dong J, Norris JS. Intracellular Fas ligand expression causes Fas-mediated apoptosis in human prostate cancer cells resistant to monoclonal antibody-induced apoptosis. Mol Ther 2000;2: Gu S, Papadopoulou N, Nasir O, et al. Activation of membrane androgen receptors in colon cancer inhibits the prosurvival signals Akt/bad in vitro and in vivo and blocks migration via vinculin/actin signaling. Mol Med. 2011;17(1-2): Hordijk PL, ten Klooster JP, van der Kammen RA, Michiels F, Oomen LC, Collard JG Inhibition of invasion of epithelial cells by Tiam1-Rac signaling. Science. 1997;278: Burridge K, Chrzanowska-Wodnicka M. Focal adhesions, contractility, and signaling. Annu Rev Cell Dev Biol. 1996;12: Rodriguez-Fernandez JL. Why do so many stimuli induce tyrosine phosphorylation of FAK? Bioessays 1999;21: ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ 55. Hall A 1998 Rho GTPases and the actin cytoskeleton. Science 279: Krasilnikov MA Phosphatidylinositol-3 kinase dependent pathways: the role in control of cell growth, survival, and malignant transformation. Biochemistry (Mosc). 2000;65: Jimenez C, Portela RA, Mellado M. Role of the PI3K regulatory subunit in the control of actin organization and cell migration. J Cell Biol. 2000;151: Adam L, Vadlamudi R, Kondapaka SB, Chernoff J, Mendelsohn J, Kumar R. Heregulin regulates cytoskeletal reorganization and cell migration through the p21- activated kinase-1 via phosphatidylinositol-3 kinase. J Biol Chem. 1998;273: Tremblay L, Hauck W, Aprikian AG, Begin LR, Chapdelaine A, Chevalier S. Focal adhesion kinase (pp125fak) expression, activation and association with paxillin and p50csk in human metastatic prostate carcinoma. Int J Cancer. 1996;68: Is it possible for testosterone to have a therapeutic role in prostate cancer? Review K. Stamatiou, A. Labrakopoulos. Department of Urology, Tzaneio General Hospital of Piraeus, Greece (Scientific Chronicles 2012;17(2):71-78) ABSTRACT Traditionally, testosterone is being considered a promoting factor for the development and progression of prostate cancer. However, while androgen deprivation depresses locally advanced and metastatic prostate cancer, testosterone replacement seems not to promote prostate cancer growth. Current evidence suggests that it is androgen receptor that plays critical roles in both development and progression of prostate cancer. The last has been demonstrated to be associated with changes in the androgen receptor axis and more precisely with its conversion from a paracrine dependent signaling for proliferation and survival of prostatic cells to an independed autocrine process. This malignant conversion is due to function changes in which the androgen receptor activates not only the normal genomic but also novel non-genomic signaling pathways, which are not present in normal prostate epithelial cells. Therefore, treatment for neoadjuvant, adjuvant and recurrent disease, all center on the regulation and manipulation of the androgen pathway. Recent discoveries however offer strong evidence of a direct apoptotic action induced by activation of membrane androgen receptor by testosterone albumin conjugates. Keywords: Testosterone, prostate cancer, testosterone-albumin conjugates (Submitted: 19/1/12, Accepted: 10/3/12)

ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΧΗΜΙΚΟΣ

ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΧΗΜΙΚΟΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΧΗΜΙΚΟΣ Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Κρήτης ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΠΙΘΕΤΟ: ΟΝΟΜΑ: ΠΑΤΡΩΝΥΜΟ: ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΓΕΝΝΗΣΗΣ: 29/01/1977

Διαβάστε περισσότερα

Ρύθµιση κυτταρικής λειτουργίας. Μεταγωγή σήµατος

Ρύθµιση κυτταρικής λειτουργίας. Μεταγωγή σήµατος Ρύθµιση κυτταρικής λειτουργίας Μεταγωγή σήµατος 1 Εισαγωγή Η διαδικασία εξέλιξης των πολυκύτταρων οργανισµών (πρίν 2.5 δις χρόνια) άρχισε πολύ πιο αργά από την ύπαρξη των µονοκύτταρων οργανισµών (πρίν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗ ΜΕΤΑΣΤΑΤΙΚΟΣ-ΕΥΝΟΥΧΟΑΝΤΟΧΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ

ΜΗ ΜΕΤΑΣΤΑΤΙΚΟΣ-ΕΥΝΟΥΧΟΑΝΤΟΧΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΜΗ ΜΕΤΑΣΤΑΤΙΚΟΣ-ΕΥΝΟΥΧΟΑΝΤΟΧΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ Χρήστος Αθ. Καλαϊτζής Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης 1 Non-metastatic castration-resistant prostate cancer (CPRCM0),

Διαβάστε περισσότερα

Ηεξέλιξη της πολυκυτταρικότητας

Ηεξέλιξη της πολυκυτταρικότητας ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τα κύτταρα επικοινωνούν µεταξύ τους και µε το περιβάλλον προκειµένου να συντονίζουν τις λειτουργίες που απαιτούνται για την αύξηση, ανάπτυξη και λειτουργία ενός οργανισµού Η επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της έκφρασης του ογκοκατασταλτικού γονιδίου Cyld στον καρκίνο του μαστού

Μελέτη της έκφρασης του ογκοκατασταλτικού γονιδίου Cyld στον καρκίνο του μαστού Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Βιολογίας Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Κατεύθυνση: Εφαρμοσμένη γενετική και βιοτεχνολογία ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Μελέτη της έκφρασης του ογκοκατασταλτικού γονιδίου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ: ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: ΤΣΕΖΟΥ ΑΣΠΑΣΙΑ ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Βασίλης, PhD Λάρισα, 2012 ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Αποτελεί την πιο κοινή μορφή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Βιολογία ΙI Κυτταρική Επικοινωνία Διδάσκοντες: Σ. Γεωργάτος, Θ. Τζαβάρας, Π. Κούκλης, Χ. Αγγελίδης Υπεύθυνος μαθήματος: Σ. Γεωργάτος Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

Ινσουλίνη και καρδιά. Ηλιάδης Φώτης Λέκτορας Α.Π.Θ.

Ινσουλίνη και καρδιά. Ηλιάδης Φώτης Λέκτορας Α.Π.Θ. Ινσουλίνη και καρδιά Ηλιάδης Φώτης Λέκτορας Α.Π.Θ. Επίδραση ινσουλίνης στο ήπαρ, στους μυς και στον λιπώδη ιστό : Διατήρηση ευγλυκαιμίας Nature 2001;414:799 806 Ινσουλίνη? Λειτουργικότητα Μορφολογία Βιωσιμότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΕΝΔΟΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΓΩΓΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ

ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΕΝΔΟΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΓΩΓΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΕΝΔΟΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΓΩΓΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ Το ένζυμο Αδενυλική κυκλάση, υπεύθυνο για τη βιοσύνθεση του camp. Το camp είναι ένα παράδειγμα μορίου «αγγελιοφόρου» καθοδικά των G πρωτεινών Αύξηση του camp

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα Κύτταρο Το κύτταρο αποτελείται από μέρη τα οποία έχουν συγκεκριμένη δομή και επιτελούν μία συγκεκριμένη λειτουργία στην όλη οργάνωση του κυττάρου. Δομή κυτταροπλασματικής μεμβράνης Συστήματα επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα: Κυτταρική Σηματοδότηση. Σ. Ταραβήρας Αναπληρωτής Καθηγητής ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Ενότητα: Κυτταρική Σηματοδότηση. Σ. Ταραβήρας Αναπληρωτής Καθηγητής ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Ενότητα: Κυτταρική Σηματοδότηση Σ. Ταραβήρας Αναπληρωτής Καθηγητής ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κυτταρική σηματοδότηση Στόχοι Αρχές φυσιολογικής ρύθμισης Μορφές επικοινωνίας και σηματοδότησης Μοριακή βάση κυτταρικής

Διαβάστε περισσότερα

Γρηγόριος Τιμόλογος M.Med.Sc. Γενικός Διευθυντής Κέντρο Μοριακής Βιολογίας και Γενετικής ΚΑΡΥΟ

Γρηγόριος Τιμόλογος M.Med.Sc. Γενικός Διευθυντής Κέντρο Μοριακής Βιολογίας και Γενετικής ΚΑΡΥΟ Γρηγόριος Τιμόλογος M.Med.Sc. Γενικός Διευθυντής Κέντρο Μοριακής Βιολογίας και Γενετικής ΚΑΡΥΟ Φαρμακογενωμική Κλϊδοσ τησ γενετικόσ Προβλϋπει την ανταπόκριςη του αςθενό ςε φαρμακευτικϋσ αγωγϋσ μελετώντασ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

Η χοληστερόλη είναι ο πρόδρομος όλων των κατηγοριών των στεροειδών ορμονών: γλυκοκορτικοειδή (για παράδειγμα κορτιζόλη), αλατοκορτικοειδή (για

Η χοληστερόλη είναι ο πρόδρομος όλων των κατηγοριών των στεροειδών ορμονών: γλυκοκορτικοειδή (για παράδειγμα κορτιζόλη), αλατοκορτικοειδή (για Η χοληστερόλη είναι ο πρόδρομος όλων των κατηγοριών των στεροειδών ορμονών: γλυκοκορτικοειδή (για παράδειγμα κορτιζόλη), αλατοκορτικοειδή (για παράδειγμα αλδοστερόνη), ορμόνες του φύλου (δηλαδή ανδρογόνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ 3 η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ. ΚΥΤΤΑΡΟΚΙΝΕΣ ή ΚΥΤΤΟΚΙΝΕΣ Dr ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΘΕΩΡΙΑ 3 η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ. ΚΥΤΤΑΡΟΚΙΝΕΣ ή ΚΥΤΤΟΚΙΝΕΣ Dr ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΘΕΩΡΙΑ 3 η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΥΤΤΑΡΟΚΙΝΕΣ ή ΚΥΤΤΟΚΙΝΕΣ Dr ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Είδαμε ότι οι ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΝΟΣΙΑΣ είναι 1. Ανατομικοί φραγμοί - Δέρμα - Βλεννώδεις

Διαβάστε περισσότερα

Βιταμίνη D και καρκίνος

Βιταμίνη D και καρκίνος Βιταμίνη D και καρκίνος Αντώνης Πολυμέρης Ενδοκρινολόγος Επιμελητής Α Β Ενδοκρινολογικό Τμήμα ΓΝΑ «Αλεξάνδρα» Ιστορικό Αυξημένη επίπτωση καρκίνου παχέος εντέρου στον Βορρά σε σχέση με τον Νότο στις ΗΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Βιολογία ΙI Κυτταρική Επικοινωνία Διδάσκοντες: Σ. Γεωργάτος, Θ. Τζαβάρας, Π. Κούκλης, Χ. Αγγελίδης Υπεύθυνος μαθήματος: Σ. Γεωργάτος Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΙΣ «ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ»

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΙΣ «ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΙΣ «ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ» ΑΡΝΗΤΙΚΗ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗΣ ΤΟΥ ΣΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος προστάτη: η άνιση μάχη με την τεστοστερόνη. Δημήτρης Χατζηχρήστου

Καρκίνος προστάτη: η άνιση μάχη με την τεστοστερόνη. Δημήτρης Χατζηχρήστου Καρκίνος προστάτη: η άνιση μάχη με την τεστοστερόνη Δημήτρης Χατζηχρήστου Σύγκρουση συμφερόντων Ομιλητής: Bayer, Medispec, Menarini Ad. Board: Lilly, Medispec, Menarini Quiz? Υπήρξε ποτέ Ουρολόγος που

Διαβάστε περισσότερα

13o Μεμβρανικοί υποδοχείς με εσωτερική δραστικότητα κινάσης Ser/Thr 1. Σηματοδότηση μέσω TGFβ

13o Μεμβρανικοί υποδοχείς με εσωτερική δραστικότητα κινάσης Ser/Thr 1. Σηματοδότηση μέσω TGFβ 13 o TGF-β Μεμβρανικοί υποδοχείς με εσωτερική δραστικότητα κινάσης Ser/Thr 1. Σηματοδότηση μέσω TGFβ Ωρίμανση του μορίου TGFβ Ενεργοποίηση των υποδοχέων TGFβ Οι μεταγραφικοί παράγοντες Smads Η ρύθμιση

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τμήμα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τμήμα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Χημική Μεταβίβαση Σήματος Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τμήμα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών 1 Τρία στάδια της Μεταβίβασης σήματος 2 1. Λήψη Τα τρία στάδια 2. Μεταβίβαση

Διαβάστε περισσότερα

Η Α ΕΝΟΫΠΟΦΥΣΗ: OI ΓΟΝΑ ΟΤΡΟΠΙΝΕΣ (FSH, LH) ΚΑΙ Η ΠΡΟΛΑΚΤΙΝΗ (PRL)

Η Α ΕΝΟΫΠΟΦΥΣΗ: OI ΓΟΝΑ ΟΤΡΟΠΙΝΕΣ (FSH, LH) ΚΑΙ Η ΠΡΟΛΑΚΤΙΝΗ (PRL) Η Α ΕΝΟΫΠΟΦΥΣΗ: OI ΓΟΝΑ ΟΤΡΟΠΙΝΕΣ (FSH, LH) ΚΑΙ Η ΠΡΟΛΑΚΤΙΝΗ (PRL) Κωνσταντίνος Καλλαράς Ιατρός Παθολόγος Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας Ιατρικής Σχολής Α.Π.Θ. FSH:ΜΒ 33000,

Διαβάστε περισσότερα

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΥΘΜΙΣΗ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΟΛΟΣ ΕΞΩΚΥΤΤΑΡΙΟΥ Ca ++ Μυϊκή συστολή Συναπτική διαβίβαση Συσσώρευση αιμοπεταλίων Πήξη του αίματος

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών

Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Χηµική Μεταβίβαση Σήµατος Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών 1 Η Επικοινωνία στα Ζωϊκά Κύτταρα 1. Δίκτυα εξωκυτταρικών και ενδοκυτταρικών

Διαβάστε περισσότερα

Κυτταρική Βιολογία. Ενότητα 12 : Απόπτωση ή Προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος. Παναγιωτίδης Χρήστος Τμήμα Φαρμακευτικής ΑΠΘ

Κυτταρική Βιολογία. Ενότητα 12 : Απόπτωση ή Προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος. Παναγιωτίδης Χρήστος Τμήμα Φαρμακευτικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Κυτταρική Βιολογία Ενότητα 12 : Απόπτωση ή Προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος Παναγιωτίδης Χρήστος ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΟ ΥΝΑΜΙΚΗ ΙΙ. Γενικές έννοιες (Θεωρία υποδοχέων - Αγωνιστής ανταγωνιστής) Σηµεία ράσης Μοριακοί Μηχανισµοί ράσης Φαρµάκων

ΦΑΡΜΑΚΟ ΥΝΑΜΙΚΗ ΙΙ. Γενικές έννοιες (Θεωρία υποδοχέων - Αγωνιστής ανταγωνιστής) Σηµεία ράσης Μοριακοί Μηχανισµοί ράσης Φαρµάκων ΦΑΡΜΑΚΟ ΥΝΑΜΙΚΗ ΙΙ Γενικές έννοιες (Θεωρία υποδοχέων - Αγωνιστής ανταγωνιστής) Σηµεία ράσης Μοριακοί Μηχανισµοί ράσης Φαρµάκων Υποδοχείς (φαρµάκων) και ενδοκυττάριες σηµατοδοτικές πορείες - Συστήµατα Μεταγωγής

Διαβάστε περισσότερα

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ.

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. 314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΥΪΚΗΣ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑΣ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΧΡΟΝΙΑ Ή ΜΟΝΙΜΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΜΥΪΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ιωάννης µορφή κακοήθειας που αναπτύσεται από

Διαβάστε περισσότερα

Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος

Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος MOPIAKH BIOΛOΓIA ΦAPMAKEYTIKHΣ ΔIAΛEΞΕΙΣ 10-12 Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος (Πως γίνονται αντιληπτά τα μηνύματα και πως δίδονται οι απαντήσεις) Δρ. Xρήστος Παναγιωτίδης, Tµήµα Φαρµακευτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΟΣ ΔΕΔΕΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΣΙ ΠΕΡΙΛΗΨΗ

ΠΕΤΡΟΣ ΔΕΔΕΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΣΙ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΣΙ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το οστό αποτελεί ένα ιδανικό περιβάλλον για μετάσταση, καθώς η συνεχής και δυναμική ανάπλασή τον παρέχει μια γόνιμη βάση για την παλιννόστηση και τον πολλαπλασιασμό των καρκινικών

Διαβάστε περισσότερα

Μοριακή Βιολογία. Ενότητα # (6): Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος. Παναγιωτίδης Χρήστος Τμήμα Φαρμακευτικής

Μοριακή Βιολογία. Ενότητα # (6): Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος. Παναγιωτίδης Χρήστος Τμήμα Φαρμακευτικής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Μοριακή Βιολογία Ενότητα # (6): Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος Παναγιωτίδης Χρήστος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές αρχές µεταβίβασης του ορµονικού σήµατος ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΜΟΥΤΣΑΤΣΟΥ

Γενικές αρχές µεταβίβασης του ορµονικού σήµατος ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΜΟΥΤΣΑΤΣΟΥ 26 Γενικές αρχές µεταβίβασης του ορµονικού σήµατος ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΜΟΥΤΣΑΤΣΟΥ Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Εργαστήριο Βιολογικής Χημείας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η αλµατώδης ανάπτυξη στην διελεύκανση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΩΝ ΣΤΟ ΓΟΝΙ Ι0 MYD88 ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΦΥΜΑΤΙΩΣΗΣ

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΩΝ ΣΤΟ ΓΟΝΙ Ι0 MYD88 ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΦΥΜΑΤΙΩΣΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΩΝ ΣΤΟ ΓΟΝΙ Ι MYD88 ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΦΥΜΑΤΙΩΣΗΣ Φωτεινή Μάλλη 1, Ειρήνη Γερογιάννη 1 Καλλιόπη Αγγέλου 1, Βίκυ Μολλάκη 2, Φωτεινή Μπαρδάκα 1, Κωνσταντίνος Ι. Γουργουλιάνης

Διαβάστε περισσότερα

Υποψήφιος διδάκτορας: Καββαδάς Παναγιώτης. Έτος ολοκλήρωσης διδακτορικής διατριβής: 2010

Υποψήφιος διδάκτορας: Καββαδάς Παναγιώτης. Έτος ολοκλήρωσης διδακτορικής διατριβής: 2010 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Υποψήφιος διδάκτορας: Καββαδάς Παναγιώτης Έτος ολοκλήρωσης διδακτορικής διατριβής: 2010 Μελέτη τοπ ρόλοπ της ιντεγκρινοσπνδεόμενης κινάσης στην πνεπμονική ίνσση, Διδακτορική Διατριβή, Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes Αλληλεπιδράσεις φυτο-οιστρογόνων της διατροφής με γονίδια που εμπλέκονται στον μεταβολισμό των οστών Ρωξάνη Τέντα Roxane Tenta Assistant Prof. in Human Physiology Interactions between diet-derived phytoestrogens

Διαβάστε περισσότερα

Κυτταρική Επικοινωνία Cell Communication

Κυτταρική Επικοινωνία Cell Communication Κυτταρική Επικοινωνία Cell Communication Κυτταρική Επικοινωνία Είναι η ικανότητα του κυττάρου να αποκρίνεται σε εξωτερικά σήματα (σήματα από το περιβάλλον του ή άλλα κύτταρα) Τα σήματα αυτά μπορεί να είναι

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη του ρόλου ανοσο-τροποποιητικής δράσεως της p38 µιτογονο-ενεργοποιηµένης κινάσης ( p38 MAPK ) Μαυρόπουλος Αθανάσιος, PhD ΕΙΣΑΓΩΓΗ-Ι H p38 MAPK ενεργοποιείται από τις ιντερλευκίνες IL-12 και IL-18

Διαβάστε περισσότερα

Φαρμακολογία Τμήμα Ιατρικής Α.Π.Θ.

Φαρμακολογία Τμήμα Ιατρικής Α.Π.Θ. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Α.Π.Θ. Ενότητα 3: Φαρμακοδυναμική Μαρία Μυρωνίδου-Τζουβελέκη Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Κυτταρα ζυμομύκητα αποκρίνονται σε σήμα ζευγαρώματος

Κυτταρα ζυμομύκητα αποκρίνονται σε σήμα ζευγαρώματος Κυτταρα ζυμομύκητα αποκρίνονται σε σήμα ζευγαρώματος Στους πολυκύτταρους οργανισμούς οι θεμελιώδεις κυτταρικές λειτουργίες εξαρτώνται από σύνθετα σηματοδοτικά μονοπάτια Κυτταρική επικοινωνία Τύποι επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Ιδιωτικό Γενικό Λύκειο Όνομα: Ημερομηνία:./04/2014 ΤΑΞΗ : A Λυκείου ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ 1 ο ΘΕΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11: Ενδοκρινείς αδένες ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός της γλυκόζης στα καρκινικά κύτταρα. Δρ Παζαΐτου-Παναγιώτου Καλλιόπη Σ. Διευθύντρια Ενδοκρινολογικού Τμήματος ΑΝΘ «Θεαγένειο»

Μεταβολισμός της γλυκόζης στα καρκινικά κύτταρα. Δρ Παζαΐτου-Παναγιώτου Καλλιόπη Σ. Διευθύντρια Ενδοκρινολογικού Τμήματος ΑΝΘ «Θεαγένειο» Μεταβολισμός της γλυκόζης στα καρκινικά κύτταρα Δρ Παζαΐτου-Παναγιώτου Καλλιόπη Σ. Διευθύντρια Ενδοκρινολογικού Τμήματος ΑΝΘ «Θεαγένειο» 30ο Επετειακό Πανελλήνιο Συνέδριο ΔΕΒΕ Θεσσαλονίκη, 16-19 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Τα ορμονικά μόρια και η διαχείριση τους μέσα στο φυτό

Τα ορμονικά μόρια και η διαχείριση τους μέσα στο φυτό Φυσιολογία Φυτών Διαχείριση ορμονικών μορίων Τα ορμονικά μόρια και η διαχείριση τους μέσα στο φυτό Φυσιολογία Φυτών 3 ου Εξαμήνου Δ. Μπουράνης, Σ. Χωριανοπούλου 1 Φυσιολογία Φυτών Διαχείριση ορμονικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΖΑΪΤΟΥ-ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ Κ.

ΠΑΖΑΪΤΟΥ-ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ Κ. Δήλωση συμφερόντων Δεν έχω κάτι να δηλώσω Λειτουργία κυττάρου - Ενέργεια Οι περισσότερες λειτουργίες που επιτελεί ένα κύτταρο, όπως η κίνηση, η αύξηση, ο πολ/σμός, η σύνθεση μακρομορίων, απαιτούν ενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΜΟΝΕΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΡΑΣΗΣ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΟΡΜΟΝΩΝ ΜΕ ΒΑΣΕΙ ΤΗ ΘΕΣΗ ΡΑΣΗΣ. Περισσότερες από 50. Μερικές επηρεάζουν µόνο ένα ιστό, άλλες ολόκληρο το σώµα

ΟΡΜΟΝΕΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΡΑΣΗΣ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΟΡΜΟΝΩΝ ΜΕ ΒΑΣΕΙ ΤΗ ΘΕΣΗ ΡΑΣΗΣ. Περισσότερες από 50. Μερικές επηρεάζουν µόνο ένα ιστό, άλλες ολόκληρο το σώµα ΟΡΜΟΝΕΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ? Χηµικά µόρια που παράγονται σε ένα µέρος και δρουν σε άλλο. Παράγονται σε ειδικού ιστούς ή αδένες Εκκρίνονται στο αίµα σε µικρές ποσότητες και επηρεάζουν τη λειτουργία αποµακρυσµένων

Διαβάστε περισσότερα

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια 39 αμινοξέα Μ.Β. 4500 προοπιομελανοκορτίνη(pomc) 1. κορτικοτροπίνη (ACTH), 2. β λιποτροφίνη (β LPH), 3. γ λιποτροφίνη (γ LPH),

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Βιολογία ΙI Κυτταροσκελετός και Κυτταρική Διαίρεση Διδάσκοντες: Σ. Γεωργάτος, Θ. Τζαβάρας, Π. Κούκλης, Χ. Αγγελίδης Υπεύθυνος μαθήματος: Σ. Γεωργάτος

Διαβάστε περισσότερα

19 Ενδοκρινολόγος. Φάρµακα που στοχεύουν το β- κύτταρο ΕΥΡΥΔΙΚΗ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΔΡΑΣΗΣ

19 Ενδοκρινολόγος. Φάρµακα που στοχεύουν το β- κύτταρο ΕΥΡΥΔΙΚΗ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΔΡΑΣΗΣ Φάρµακα που στοχεύουν το β- κύτταρο ΕΥΡΥΔΙΚΗ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ 19 Ενδοκρινολόγος ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι σουλφονυλουρίες είναι η πρώτη κατηγορία υπογλυκαιμικών φαρμάκων που χορηγήθηκαν για την αντιμετώπιση του διαβήτη

Διαβάστε περισσότερα

Νεότερα δεδομένα του καρκίνου - Νέα φάρμακα

Νεότερα δεδομένα του καρκίνου - Νέα φάρμακα Νεότερα δεδομένα του καρκίνου - Νέα φάρμακα Δημοσθένης Σκάρλος Παθολόγος-ογκολόγος, αμ. Εηικ. Καθηγητής Παν/μίου Αθηνών, Διευθυντής β' ογκολογικής κλινικής Νοσοκομείου Ερρίκος Ντυνάν θεραπεία του καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΟΡΜΟΝΕΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΟΡΜΟΝΕΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΟΡΜΟΝΕΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Αδένες Έκκρισης Ορμονών Υπόφυση Θυρεοειδής Αδένας Παραθυροειδείς

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση.

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση. ΙΣΤΟΙ 1. Τα κύτταρα που αποτελούν τον οργανισµό µας, διακρίνονται σε διάφορους τύπους, παρά το γεγονός ότι όλα, τελικώς, προέρχονται από το ζυγωτό, δηλαδή το πρώτο κύτταρο µε το οποίο ξεκίνησε η ζωή µας.

Διαβάστε περισσότερα

Βιοδείκτες οξειδωτικού στρες

Βιοδείκτες οξειδωτικού στρες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΔΠΜΣ Ιατρική Χημεία Βιοδείκτες οξειδωτικού στρες Αλέξανδρος Δ. Τσελέπης, MD, PhD Καθηγητής Βιοχημείας Κλινικής Χημείας Generation of superoxide ( O 2 ) and H 2 O 2 from O 2 in vascular

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΕΣ ΑΝΟΣΟΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ: Ενεργοποίηση των Τ κυττάρων από τους µικροοργανισµούς. Οι φάσεις των Τ κυτταρικών απαντήσεων

ΚΥΤΤΑΡΙΚΕΣ ΑΝΟΣΟΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ: Ενεργοποίηση των Τ κυττάρων από τους µικροοργανισµούς. Οι φάσεις των Τ κυτταρικών απαντήσεων ΚΥΤΤΑΡΙΚΕΣ ΑΝΟΣΟΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ: Ενεργοποίηση των Τ κυττάρων από τους µικροοργανισµούς Οι φάσεις των Τ κυτταρικών απαντήσεων Αναγνώριση του αντιγόνου και συνδιέγερση Αναγνώριση πεπτιδίων συνδεδεµένων µε το

Διαβάστε περισσότερα

2 Ο ΜΑΘΗΜΑ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

2 Ο ΜΑΘΗΜΑ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ 2 Ο ΜΑΘΗΜΑ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΝΟΣΙΑΣ 1. Ανατομικοί φραγμοί - Δέρμα - Βλεννώδεις μεμβράνες 2. Φυσιολογικοί φραγμοί

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Συσχέτιση της σωματικής δραστηριότητας (ΣΔ) με τον κίνδυνο για νεοπλασίες

Διαβάστε περισσότερα

Kυτταρική$Bιολογία$ Πολυκυτταρική+οργάνωση+και+ καρκίνος+ ΔIAΛEΞΕΙΣ*19*&*20! (21!&!28/5/2014)! Δρ.$Xρήστος$Παναγιωτίδης,$Τμήμα$Φαρμακευτικής$Α.Π.Θ.

Kυτταρική$Bιολογία$ Πολυκυτταρική+οργάνωση+και+ καρκίνος+ ΔIAΛEΞΕΙΣ*19*&*20! (21!&!28/5/2014)! Δρ.$Xρήστος$Παναγιωτίδης,$Τμήμα$Φαρμακευτικής$Α.Π.Θ. Kυτταρική$Bιολογία$ ΔIAΛEΞΕΙΣ*19*&*20! (21!&!28/5/2014)! Πολυκυτταρική+οργάνωση+και+ καρκίνος+ Ας+ξαναθυμηθούμε+για+λίγο+ τη+κυτταρική+θεωρία+ Η*κυτταρική*θεωρία*! OΛOI!OI!ZΩNTANOI!OPΓANIΣMOI! AΠOTEΛOYNTAI!AΠO!KYTTAPA!H!AΠO!

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Γραμμωτοί-σκελετικοί μύες Αποτελούν το 40-50% του Σ.Β. Ιστολογική

Διαβάστε περισσότερα

Εύρυθμη λειτουργία ζωτικών οργάνων Κυτταρικούς μηχανισμούς Ενζυμικές αντιδράσεις Πολλοί μηχανισμοί ομοιοστασίας του Ρύθμιση ομοιοστασίας του

Εύρυθμη λειτουργία ζωτικών οργάνων Κυτταρικούς μηχανισμούς Ενζυμικές αντιδράσεις Πολλοί μηχανισμοί ομοιοστασίας του Ρύθμιση ομοιοστασίας του Κυριότερο ενδοκυττάριο ιόν Βασικό συστατικό οργανισμού Εύρυθμη λειτουργία ζωτικών οργάνων Κυτταρικούς μηχανισμούς Ενζυμικές αντιδράσεις Πολλοί μηχανισμοί ομοιοστασίας του Ρύθμιση ομοιοστασίας του Ζωτικής

Διαβάστε περισσότερα

Τι το νεότερο στη φαρμακευτική θεραπεία; Παραμένουν οι στατίνες ως φάρμακα επιλογής;

Τι το νεότερο στη φαρμακευτική θεραπεία; Παραμένουν οι στατίνες ως φάρμακα επιλογής; Τι το νεότερο στη φαρμακευτική θεραπεία; Παραμένουν οι στατίνες ως φάρμακα επιλογής; Άννα Ταυρίδου,, PhD Εργαστήριο Φαρμακολογίας, Τμήμα Ιατρικής, ημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Υπάρχει ανάγκη για καινούργια

Διαβάστε περισσότερα

Kυτταρική$Bιολογία$ Πολυκυτταρική+οργάνωση+και+ καρκίνος+ ΔIAΛEΞΕΙΣ*15*&*16! (18!&!21/5/2012)! Δρ.$Xρήστος$Παναγιωτίδης,$Τμήμα$Φαρμακευτικής$Α.Π.Θ.

Kυτταρική$Bιολογία$ Πολυκυτταρική+οργάνωση+και+ καρκίνος+ ΔIAΛEΞΕΙΣ*15*&*16! (18!&!21/5/2012)! Δρ.$Xρήστος$Παναγιωτίδης,$Τμήμα$Φαρμακευτικής$Α.Π.Θ. Kυτταρική$Bιολογία$ ΔIAΛEΞΕΙΣ*15*&*16! (18!&!21/5/2012)! Πολυκυτταρική+οργάνωση+και+ καρκίνος+ Ας+ξαναθυμηθούμε+για+λίγο+ τη+κυτταρική+θεωρία+ Η*κυτταρική*θεωρία*! OΛOI!OI!ZΩNTANOI!OPΓANIΣMOI! AΠOTEΛOYNTAI!AΠO!KYTTAPA!H!AΠO!

Διαβάστε περισσότερα

UroSwords I (ΚΥΠ) Μονοθεραπεία ή συνδυαστική φαρμακοθεραπεία; Η μονοθεραπεία είναι επαρκής. Χαράλαμπος Κ. Μαμουλάκης Λέκτορας Ουρολογίας

UroSwords I (ΚΥΠ) Μονοθεραπεία ή συνδυαστική φαρμακοθεραπεία; Η μονοθεραπεία είναι επαρκής. Χαράλαμπος Κ. Μαμουλάκης Λέκτορας Ουρολογίας UroSwords I (ΚΥΠ) Μονοθεραπεία ή συνδυαστική φαρμακοθεραπεία; Η μονοθεραπεία είναι επαρκής Χαράλαμπος Κ. Μαμουλάκης Λέκτορας Ουρολογίας Ουρολογική Κλινική Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Ηρακλείου Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των λείων μυϊκών ινών στο άσθμα

Ο ρόλος των λείων μυϊκών ινών στο άσθμα Ο ρόλος των λείων μυϊκών ινών στο άσθμα Πασχάλης Στειρόπουλος Πνευμονολογική Κλινική ΔΠΘ Δομή Φυσιολογία λείων μυϊκών ινών των αεραγωγών Ρόλος τους στην παθοφυσιολογία του άσθματος Αναδιαμόρφωση Φλεγμονή

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ευρωπαϊκό Κοινοτικό Ταμείο. Ελληνική Δημοκρατία, Υπουργείο Ανάπτυξης Υγείας. Αναλυτική Περίληψη Διδακτορικής Διατριβής

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ευρωπαϊκό Κοινοτικό Ταμείο. Ελληνική Δημοκρατία, Υπουργείο Ανάπτυξης Υγείας. Αναλυτική Περίληψη Διδακτορικής Διατριβής Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ευρωπαϊκό Κοινοτικό Ταμείο Ελληνική Δημοκρατία, Υπουργείο Ανάπτυξης Υγείας Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας Ιατρικής Πανεπιστήμιο Κρήτης Σχολή Επιστημών Τμήμα Πρόγραμμα Ενίσχυσης

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματική ανασκόπηση όλων των δημοσιευμένων περιπτώσεων χορήγησης Anakinra σε ασθενείς με ανθεκτική ιδιοπαθή υποτροπιάζουσα περικαρδίτιδα

Συστηματική ανασκόπηση όλων των δημοσιευμένων περιπτώσεων χορήγησης Anakinra σε ασθενείς με ανθεκτική ιδιοπαθή υποτροπιάζουσα περικαρδίτιδα Συστηματική ανασκόπηση όλων των δημοσιευμένων περιπτώσεων χορήγησης Anakinra σε ασθενείς με ανθεκτική ιδιοπαθή υποτροπιάζουσα περικαρδίτιδα Γ. Λάζαρος, Π. Βασιλείου, M. Imazio, Χ. Βλαχόπουλος, Ε. Οικονόμου,

Διαβάστε περισσότερα

ράσεις Οιστρογόνων στον Εγκέφαλο

ράσεις Οιστρογόνων στον Εγκέφαλο ράσεις Οιστρογόνων στον Εγκέφαλο S2 Γενικά για τα Οιστρογόνα ιαφυλικές διαφορές σε γνωστικές λειτουργίες Χωρικές και ποσοτικές δοκιµασίες Λεκτικές ικανότητες, ταχύτητα αντίληψης Μεταβολές ς γνωστικών λειτουργιών

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΟΔΥΝΑΜΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΕΩΝ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΟΥ

ΦΑΡΜΑΚΟΔΥΝΑΜΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΕΩΝ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΟΥ ΦΑΡΜΑΚΟΔΥΝΑΜΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΕΩΝ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΟΥ ΣΗΜΕΙΑ ΔΡΑΣΗΣ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΔΡΑΣΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΚΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ (ΕΝΕΡΓΕΙΑ) ΠΙΘΑΝΕΣ ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ (ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ) Φαρμακολογική ενέργεια: αναγνώριση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ Τα Ανδρικά Ορµονικά Προφίλ Η διαδικασία της γήρανσης είναι φυσιολογική και αναπότρεπτη. Εν τούτοις η αποκατάσταση της χαµένης ζωτικότητας των ανδρών είναι τώρα εφικτή. Οι υπεύθυνες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΝΔΡΕΑΣ ΛΕΩΝΙΔΟΥ Λεμεσός, 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

Mouse Gene 2.0 ST Array Shn3. Runx2 Shn3. Runx2 Shn3 Runx2. adult. (Schnurri, Shn)3/Hivep3. Runx2 Shn/Hivep. ST2 BMP-2 Shn3

Mouse Gene 2.0 ST Array Shn3. Runx2 Shn3. Runx2 Shn3 Runx2. adult. (Schnurri, Shn)3/Hivep3. Runx2 Shn/Hivep. ST2 BMP-2 Shn3 adult (Schnurri, Shn)3/Hivep3 Runx2 Shn/Hivep Shn3 Shn3 Shn3 Shn3 Shn1 Shn2 Shn3 gain-of-function loss-of-function Shn3 in vivo mimic MC3T3-E1 ST-2 ATDC5 C3H10T1/2 ALP RT-PCR alcian blue RT-PCR Affymetrix

Διαβάστε περισσότερα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα φυσική ή μη ειδική ανοσία δεν απαιτεί προηγούμενη έκθεση στο παθογόνο και δεν διαθέτει μνήμη. σε επίκτητη ή ειδική ανοσία χυμική ανοσία με παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Γενική επισκόπηση των κυττάρων και της κυτταρικής βιολογικής έρευνας. Ακαδημαϊκές Εκδόσεις 2011 Το κύτταρο-μια Μοριακή Προσέγγιση 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Γενική επισκόπηση των κυττάρων και της κυτταρικής βιολογικής έρευνας. Ακαδημαϊκές Εκδόσεις 2011 Το κύτταρο-μια Μοριακή Προσέγγιση 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Γενική επισκόπηση των κυττάρων και της κυτταρικής βιολογικής έρευνας Ακαδημαϊκές Εκδόσεις 2011 Το κύτταρο-μια Μοριακή Προσέγγιση 1 ΠΙΝΑΚΑΣ 1.1 Προκαρυωτικά και ευκαρυωτικά κύτταρα Ακαδημαϊκές

Διαβάστε περισσότερα

Η φλεγµονή ως θεραπευτικός στόχος. στο οξύ έµφραγµα του µυοκαρδίου. Ευστάθιος Κ. Ηλιοδροµίτης

Η φλεγµονή ως θεραπευτικός στόχος. στο οξύ έµφραγµα του µυοκαρδίου. Ευστάθιος Κ. Ηλιοδροµίτης Η φλεγµονή ως θεραπευτικός στόχος στο οξύ έµφραγµα του µυοκαρδίου Ευστάθιος Κ. Ηλιοδροµίτης Πανελλήνιο Καρδιολογικό Συνέδριο Aθήνα 21/10/2016 Δηλωση οικονοµικών συµφερόντων Δεν υπάρχει ΚΑΝΕΝΑ οικονοµικό

Διαβάστε περισσότερα

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία Κίττυ Παυλάκη Jeanne Calment Κάπνιζε µέχρι τα 117 Πέθανε στα 122 Η σωστή λειτουργία των οργανισµών απαιτεί τη δυνατότητα προσαρµογής των κυττάρων και κατά συνέπεια και των

Διαβάστε περισσότερα

ΦΛΥΚΤΑΙΝΩΔΗΣ ΨΩΡΙΑΣΗ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕ ADALIMUBAB

ΦΛΥΚΤΑΙΝΩΔΗΣ ΨΩΡΙΑΣΗ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕ ADALIMUBAB ΦΛΥΚΤΑΙΝΩΔΗΣ ΨΩΡΙΑΣΗ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕ ADALIMUBAB Γυναίκα ετών 52 με ΡΑ από 20ετίας Θεραπεία με DMARDS έως το 2004 2005-2006 θεραπεία με ANAKINRA 2007-2008 θεραπεία με ETANERCEPT 2009-2010 θεραπεία με ADALIMUMAB

Διαβάστε περισσότερα

Γεννητικά όργανα. Εγκέφαλος

Γεννητικά όργανα. Εγκέφαλος Φύλο και Εγκέφαλος Φυλετικός διµορφισµός: Ø ύπαρξη διαφορετικών µορφών σε ένα είδος Ø αναφέρεται σε κάθε χαρακτηριστικό που είναι διαφορετικό στο αρσενικό και στο θηλυκό Ø αναπαραγωγικές και µη-αναπαραγωγικές

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της χηµειοπροστατευτικής δράσης φαινολικών ουσιών σε in vitro κυτταρικά συστήµατα.

Μελέτη της χηµειοπροστατευτικής δράσης φαινολικών ουσιών σε in vitro κυτταρικά συστήµατα. Παρουσίαση για το πρόγραµµα ΠΕΝΕΔ: «Οίνος και υγεία». 4/7/03 Μελέτη της χηµειοπροστατευτικής δράσης φαινολικών ουσιών σε in vitro κυτταρικά συστήµατα. Ψαχούλια Φαίη Εργαστήριο Γονιδιακής Ρύθµισης Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Αντιυπερτασικά & σεξ. Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου»

Αντιυπερτασικά & σεξ. Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου» Αντιυπερτασικά & σεξ Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου» Υπέραταση & ED Η Υπέρταση αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για ED Feldman et al. J Urol

Διαβάστε περισσότερα

Μοριακή βιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία πνεύμονα. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής

Μοριακή βιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία πνεύμονα. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Μοριακή βιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία πνεύμονα Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Εισαγωγή Ο καρκίνος του πνεύμονα παρουσιάζει άφθονες

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτα μηνύματα: ορμόνες, νευροδιαβιβαστές, παρακρινείς/αυτοκρινείς παράγοντες που φθάνουν στηνκμαπότονεξωκυττάριοχώροκαιδεσμεύονται με ειδικούς

Πρώτα μηνύματα: ορμόνες, νευροδιαβιβαστές, παρακρινείς/αυτοκρινείς παράγοντες που φθάνουν στηνκμαπότονεξωκυττάριοχώροκαιδεσμεύονται με ειδικούς Πρώτα μηνύματα: ορμόνες, νευροδιαβιβαστές, παρακρινείς/αυτοκρινείς παράγοντες που φθάνουν στηνκμαπότονεξωκυττάριοχώροκαιδεσμεύονται με ειδικούς κυτταρικούς υποδοχείς Δεύτερα μηνύματα: μη-πρωτεϊνικές ουσίες

Διαβάστε περισσότερα

Κυτταρική γήρανση των οστών. Μηχανισμοί και προοπτικές

Κυτταρική γήρανση των οστών. Μηχανισμοί και προοπτικές Κυτταρική γήρανση των οστών. Μηχανισμοί και προοπτικές Μαρία Π. Γιαβροπούλου Ενδοκρινολόγος Τμήμα κλινικής και Μοριακής Ενδοκρινολογίας ΠΓΝΘ ΑΧΕΠΑ O ομιλητής (προσωπικά ή ως μέλος εργασιακής/ερευνητικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ 2. ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ Οι όγκοι χαρακτηρίζονται από πολλαπλές αλλαγές του μεταβολισμού. Η χαρακτηριστική μεταβολική λειτουργία μπορεί να μετρηθεί in vivo με τη βοήθεια ενός ραδιοσημασμένου

Διαβάστε περισσότερα

οµή Ανοσιακού Συστήµατος Ελένη Φωτιάδου-Παππά Τµήµα Ανοσολογίας Γ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά

οµή Ανοσιακού Συστήµατος Ελένη Φωτιάδου-Παππά Τµήµα Ανοσολογίας Γ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά οµή Ανοσιακού Συστήµατος Ελένη Φωτιάδου-Παππά Τµήµα Ανοσολογίας Γ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά Ανοσολογικό σύστηµα Βασικό σύστηµα του οργανισµού Λειτουργικές µονάδες του ανοσολογικού συστήµατος Οργανωµένος λεµφικός

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Το Βιολογικό Ρολόι: Θεµελιώδης Ρυθµιστής της Φυσιολογίας των Οργανισµών

Το Βιολογικό Ρολόι: Θεµελιώδης Ρυθµιστής της Φυσιολογίας των Οργανισµών Ιούλιος 2005 Το Βιολογικό Ρολόι: Θεµελιώδης Ρυθµιστής της Φυσιολογίας των Οργανισµών ρ. Α. Προµπονά Εργαστήριο Ρύθµισης της Μεταγραφής από το Βιολογικό Ρολόι Κιρκαδικό Ρολόι Ρυθµοί µε περίοδο ~ 24 ωρών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Ηλία Α. Μυλωνή Χημικού Διδάκτορα Τμήματος Χημείας Σχολής Θετικών Επιστημών Α.Π.Θ.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Ηλία Α. Μυλωνή Χημικού Διδάκτορα Τμήματος Χημείας Σχολής Θετικών Επιστημών Α.Π.Θ. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ -ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ -ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ηλία Α. Μυλωνή Χημικού Διδάκτορα Τμήματος Χημείας Σχολής Θετικών Επιστημών Α.Π.Θ. Ι. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Σχέση στεφανιαίας νόσου και άγχους - κατάθλιψης

Σχέση στεφανιαίας νόσου και άγχους - κατάθλιψης Τρίμηνη, ηλεκτρονική έκδοση του Τμήματος Νοσηλευτικής Α, Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Αθήνας _ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ_ Πολυκανδριώτη Μαρία 1, Φούκα Γεωργία 2 1. Καθηγήτρια Εφαρμογών Νοσηλευτικής Α, ΤΕΙ Αθήνας 2.

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΙ ΧΗΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ

Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΙ ΧΗΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΙ ΧΗΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ Η ΓΕΝΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΑΛΛΑΡΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κατεχολαμίνες :Νοραδρεναλίνη, Αδρεναλίνη Αποστολάκης Μ. Στοιχεία Φυσιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Ρυθμιστές της Αύξησης των Φυτών. PGR (Plant Growth Regulators)

Ρυθμιστές της Αύξησης των Φυτών. PGR (Plant Growth Regulators) Ρυθμιστές της Αύξησης των Φυτών PGR (Plant Growth Regulators) 1 Παράγοντες ελέγχου της ανάπτυξης των φυτών Χημικοί παράγοντες (ενδογενείς ή εξωγενείς) Περιβαλλοντικοί παράγοντες (φως φωτοπερίοδος, θερμοκρασία)

Διαβάστε περισσότερα

ΣΙΣΛΟ ΜΔΛΔΣΗ ΔΠΙΠΔΓΑ ΑΝΣΙΠΟΝΔΚΣΙΝΗ ΣΟΝ ΟΡΟ ΠΑΙΓΙΩΝ ΚΑΙ ΔΦΗΒΩΝ ΜΔ ΠΑΥΤΑΡΚΙΑ. ΤΥΔΣΙΗ ΜΔ ΣΗ ΤΣΑΗ ΣΟΤ ΩΜΑΣΟ ΚΑΙ ΣΗΝ

ΣΙΣΛΟ ΜΔΛΔΣΗ ΔΠΙΠΔΓΑ ΑΝΣΙΠΟΝΔΚΣΙΝΗ ΣΟΝ ΟΡΟ ΠΑΙΓΙΩΝ ΚΑΙ ΔΦΗΒΩΝ ΜΔ ΠΑΥΤΑΡΚΙΑ. ΤΥΔΣΙΗ ΜΔ ΣΗ ΤΣΑΗ ΣΟΤ ΩΜΑΣΟ ΚΑΙ ΣΗΝ ΣΙΣΛΟ ΜΔΛΔΣΗ ΔΠΙΠΔΓΑ ΑΝΣΙΠΟΝΔΚΣΙΝΗ ΣΟΝ ΟΡΟ ΠΑΙΓΙΩΝ ΚΑΙ ΔΦΗΒΩΝ ΜΔ ΠΑΥΤΑΡΚΙΑ. ΤΥΔΣΙΗ ΜΔ ΣΗ ΤΣΑΗ ΣΟΤ ΩΜΑΣΟ ΚΑΙ ΣΗΝ ΑΝΣΙΣΑΗ ΣΗΝ ΙΝΟΤΛΙΝΗ. Υπνβάιιεηαη πξνο έγθξηζε ζηνλ Τνκέα Υγείαο ηνπ Παηδηνύ ηνπ Ιαηξηθνύ

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Αρχές Ενδοκρινολογίας

Βασικές Αρχές Ενδοκρινολογίας Βασικές Αρχές Ενδοκρινολογίας Εισαγωγικό μάθημα Νικόλαος Κατσιλάμπρος Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών σε συνεργασία με την ιατρό και υποψήφια διδάκτορα Χρυσή Χ. Κολιάκη Η Ενδοκρινολογία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ CROHN

Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ CROHN ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ιατµηµατικό Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών «Κλινική Φαρµακολογία και Θεραπευτική» Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονική Συνεδρίαση με θέμα: «ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ανθεκτικός στον ευνουχισμό μεταστατικός (mcrpc*)

Επιστημονική Συνεδρίαση με θέμα: «ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ανθεκτικός στον ευνουχισμό μεταστατικός (mcrpc*) Επιστημονική Συνεδρίαση με θέμα: «ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ανθεκτικός στον ευνουχισμό μεταστατικός (mcrpc*) Τίτλος Ομιλίας: «Στοχεύουσα Ορμονοθεραπεία 2 ης γραμμής» ΜΟΥΣΤΑΚΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Α.Ν.Θ. ΘΕΑΓΕΝΕΙΟ Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ.

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. 314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. Μέρος Πρώτο Νέες πληροφορίες σχετικά με τον μηχανισμό αύξησης της μυϊκής μάζας και του ρόλου των

Διαβάστε περισσότερα

Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη. Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη

Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη. Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη Σχεδιασμός Ακτινοθεραπείας Προστάτη Σχεδιασμός Ακτινοθεραπείας Προστάτη (Treatment Planning): σύγκριση απεικόνισης μεταξύ Αξονικής και

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ I ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιμος Π. Βανδώρος ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ Οι βασικές δομές που εξετάζουμε στην ανατομία μπορούν ιεραρχικά να ταξινομηθούν ως εξής:

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Μωυσίδης Κυριάκος Λέκτορας Ουρoλογίας Β ουρολογική κλινική του Α.Π.Θ. Διευθυντής Καθηγητής Ε. Ιωαννίδης Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Καρκίνος του προστάτη Yπάρχει κάποια

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΜΥΙΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. κωδ. μαθήματος Ν314. Τίτλος 11ης Διάλεξης. Εισήγηση: Χατζηνικολάου Α.,Επίκουρος Καθηγητής

ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΜΥΙΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. κωδ. μαθήματος Ν314. Τίτλος 11ης Διάλεξης. Εισήγηση: Χατζηνικολάου Α.,Επίκουρος Καθηγητής ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ κωδ. μαθήματος Ν314 Τίτλος 11ης Διάλεξης ΜΥΙΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ Εισήγηση: Χατζηνικολάου Α.,Επίκουρος Καθηγητής Μέρος Πρώτο Νέες πληροφορίες σχετικά με τον μηχανισμό αύξησης της μυϊκής μάζας

Διαβάστε περισσότερα