Γυάλινα μεσοβυζαντινά βραχιόλια. Συμβολή σε θέματα διάδοσης, παραγωγής, τυπολογίας και χρήσης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Γυάλινα μεσοβυζαντινά βραχιόλια. Συμβολή σε θέματα διάδοσης, παραγωγής, τυπολογίας και χρήσης"

Transcript

1 Γυάλινα μεσοβυζαντινά βραχιόλια. Συμβολή σε θέματα διάδοσης, παραγωγής, τυπολογίας και χρήσης Αναστάσιος ΑΝΤΩΝΑΡΑΣ Τόμος ΚΖ (2006) Σελ ΑΘΗΝΑ 2006

2 Αναστάσιος Αντωνάρας ΓΥΑΛΙΝΑ ΜΕΣΟΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΒΡΑΧΙΟΛΙΑ ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΔΙΑΔΟΣΗΣ, ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ, ΤΥΠΟΛΟΠΑΣ ΚΑΙ ΧΡΗΣΗΣ JTL μελέτη της ιστορίας του γυαλιού αποτελεί κλάδο που άργησε να βρεθεί στο κέντρο του ενδιαφέροντος των αρχαιολόγων, των ιστορικών της τέχνης και της τεχνολογίας. Το βυζαντινό γυαλί ιδίως συνεχίζει να αποτελεί, εν πολλοίς, ανερεύνητο θέμα. Στο παρόν άρθρο αξιοποιώντας παρατηρήσεις που έγιναν στο υλικό των συλλογών του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού και του ελλαδικού κυρίως χώρου, θα δοθεί η πορεία της ιστορικής εξέλιξης των γυάλινων βραχιολιών και η βασική τυπολογία, θα αναλυθούν οι τεχνικές κατασκευής και διακόσμησης τους κατά τη μεσοβυζαντινή περίοδο (9ος-12ος αι.) και, τέλος, θα ενταχθεί το φαινόμενο της επανεμφάνισης και ευρείας διάδοσης τους στα γενικότερα ιστορικά συμφραζόμενα της εποχής τους. ΔΙΑΔΟΣΗ Η χρήση γυαλιού για τη δημιουργία βραχιολιών εμφανίζεται στην Αίγυπτο ήδη στη 2η χιλιετία π.χ. 1. Η παρουσία τους όμως παρέμεινε πολύ σπάνια μέχρι τα τέλη της 1ης προχριστιανικής χιλιετίας, οπότε και γνώρισαν μεγάλη διάδοση στην κεντρική Ευρώπη, στο πλαίσιο της La Tene culture 2, και στη Βρετανία, κατά τον 1ο-2ο αι. μ.χ. 3. Στην περιοχή της Μεσογείου τα γυάλινα βραχιόλια διαδίδονται γύρω στον 3ο αι. μ.χ. 4 και αποτελούν οικονομική λύση για κόσμηση των λιγότερο εύπορων γυναικών. Θεωρείται πιθανό ότι ξεκίνησαν αποκλειστικά ως παιδικά κοσμήματα, καθώς τα πρώιμα δείγματα έχουν μικρή διάμετρο, και ότι στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκαν και από ενήλικες 5. Είναι σκουρόχρωμα, σχεδόν μελανά, και πιστεύεται ότι κατασκευάστηκαν ως μιμήσεις των ακριβών και δυσεύρετων κοσμημάτων από γαγάτη 6, που την εποχή αυτή ήταν πολύ αγαπητά στους Ρωμαίους (Εικ. 1). Πρόκειται κυρίως για απλούς ακόσμητους κρίκους, συνήθως κυκλικής διατομής, λείους ή στρεπτούς 7. Αρκετά διαδεδομένα είναι τα επιπεδόκυρτα παραδείγματα που στην εξωτερική τους επιφάνεια κοσμούνται με πλαστικό διάκοσμο, συνήθως κατακόρυφες ή πλάγιες ραβδώσεις και σειρές μικρών ημισφαιρικών εξογκωμάτων. Σπανιότερα κοσμούνται με μικρά θραύσματα ετερόχρωμου γυαλιού επικολλημένα εν θερμώ στην επιφάνεια τους ή με ενσφράγιστα μοτίβα 8. Φαίνεται ότι κατά τους ύστερους ρωμαϊκούς χρόνους κατασκευάζονται και χρησιμοποιούνται σε ολόκληρη τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία 9. Στη συροπαλαιστινιακή περιοχή παραμένουν σε χρήση κατά τον 7ο και τον 8ο αιώνα, αποκτώντας σταδιακά πολύχρωμο διάκοσμο 10, ενώ αντίθετα εντός των ορίων της βυζαντινής αυτοκρατορίας φαίνεται ότι η παράδοση τους χάνεται κάπου στον 6ο αιώνα και απουσιάζουν εντελώς κατά τους «σκοτεινούς» (7ο και 8ο) αιώνες. Στην ισλαμική Ανατολή από τον 9ο μέχρι τις αρχές του Μ. Spear, «The Pre-Islamic Glass Bracelets of Palestine», JGS 30 (1988), 51-62, ειδικ. 56, σημ. 2. T. E. Haevernich, Die Glasarmringe und Ringperlen der Mittel- und Spätlateinezeit auf dem europäischen Festland, Φραγκφούρτη 1960, σποράδην. 3 Spear, ό.π., 56, σημ Στο ίδιο, Στο ίδιο, 60. Όπως υποδηλώνει το μικρό μέγεθος των πρωιμότερων δειγμάτων. 6 S. Loeschke, «Frühchristliche Werkstätte für Glasschmuck in Trier», Trierer Heimatbuch, 1925, , ειδικ. 357 και 359, σύμφωνα με την Spear, ό.π., 52, σημ Ε. Maneva, «Docnoanticki belegzii od Herakleia», MAA 11 (1990), Ε. Κυπραίου (επιμ.), Το ελληνικό κόσμημα χρόνια παράδοση, κατάλογος έκθεσης, Αθήνα, 1997,150. Δ. Μακροπούλου, «Κοσμήματα από τον 3ο έως τον 6ο αι. μ.χ. από ανασκαφές της Θεσσαλονίκης. Συμβολή στη μελέτη της παλαιοχριστιανικής αργυροχρυσοχοΐας», Θεσσαλονικέων Πόλις 3 (1997), 56-69, ειδικ. 65,πίν Spear, ό.π., Στο ίδιο, σποράδην, όπου και αναλυτική σχετική βιβλιογραφία. Μ. Spear, Ancient Glass in the Israel Museum. Beads and Other Small Objects, Ιερουσαλήμ 2001,

3 ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΑΝΤΩΝΑΡΑΣ Εικ. 1. Γυάλινο βραχιόλι από τη Θεσσαλονίκη. Ρωμαϊκοί χρόνοι. 13ου αιώνα είναι ελάχιστα τα γνωστά δείγματα γυάλινων βραχιολιών. Το γεγονός αυτό πιθανώς δεν είναι συμπτωματικό, καθώς ο αριθμός των γυάλινων ψήφων την εποχή αυτή φαίνεται ότι αυξάνει σημαντικά και είναι γνωστό ότι η σχέση διάδοσης των δύο αυτών ειδών γυάλινων κοσμημάτων είναι συνήθως αντιστρόφως ανάλογη 11. Με τη συμβολή της νέας ισλαμικής αισθητι- κής τα βραχιόλια αλλάζουν δραστικά. Διαμορφώνονται νέοι ογκωδέστεροι και συνθετότεροι τύποι ως προς τη διατομή, ενώ βασικό χαρακτηριστικό τους καθίσταται η πολυχρωμία που επιτυγχάνεται με επικόλληση σε επάλληλα στρώματα θραυσμάτων και ινών χρωματιστού γυαλιού. Η παραγωγή αυτή παραμένει σε χρήση μέχρι τον 20ό αιώνα με σχετικά μικρές διαφοροποιήσεις 12. Η ισλαμική αυτή παραγωγή φαίνεται ότι δεν διαμορφώνεται πλήρως παρά μόνον μετά τον 11ο-12ο αιώνα 13 ή, κατά την επικρατέστερη άποψη, κατά το 13ο αιώνα και γνωρίζει τη μεγαλύτερη της άνθηση στη μαμελουκική περίοδο (13ος-15ος αι.) και μέχρι το 16ο αιώνα 14. Επίσης, πιθανολογείται ότι το Βυζάντιο αποτέλεσε πηγή έμπνευσης και στιλιστικής επιρροής των τεχνιτών των χαλιφάτων, καθώς έχουν βρεθεί βυζαντινά βραχιόλια σε ανασκαφές εμπορικών κέντρων της Ανατολής 15. Στη βυζαντινή αυτοκρατορία, αντίθετα με ό,τι συνέβαινε στα αραβικά χαλιφάτα, την περίοδο από τον 9ο μέχρι το 13ο αιώνα τα γυάλινα βραχιόλια γίνονται του συρμού και γνωρίζουν μεγάλη διάδοση τόσο εντός των ορίων της αυτοκρατορίας, όσο και στις σλαβικές περιοχές που βρίσκονταν στη βυζαντινή σφαίρα επιρροής. Παραδείγματα είναι γνωστά από τα νότια και τα ανατολικά Βαλκάνια -Ελλάδα 16, Σερβία και Μαυροβού- 11 Στο ίδιο, Μ. Spear, «Islamic Glass Bracelets of Palestine: Preliminary Findings»,/G5 34 (1992), 44-63, ειδικ ,56. C. Mayer, Glass from Quseir al-quadim and the Indian Ocean Trade, Chicago 1992, 90. S. Carboni, «Glass Bracelets from the Mamluk Period in the Metropolitan Museum of Art», JGS 36 (1994), , ειδικ Y. Shindo, «The Classification and Chronology of the Islamic Glass Bracelets from al-tur, Sinai» στο Nichio Tetsuo (επιμ.), Cultural Change in the Arab World, Osaka 2001,73-100, ειδικ R. Ettinghausen, «The Kufesque in Byzantine Greece, the Latin West and the Muslim World», στο M. Rosen-Ayalon (επιμ.), Islamic Art and Archaeology: Collected Papers, Βερολίνο 1984, 28-47, ειδικ. εικ. 23, σύμφωνα με τη Spear, ό.π. (υποσημ. 12), Spear, ό.π., 56. Υ. Shindo, «Islamic Glass Bracelets in the Red See Region», Annales du 13e Congrès de VAssociation Internationale pour l'histoire du verre, Lochern 1996, , ειδικ Spear, Ancient Glass (υποσημ. 10), 196. Spear, «Islamic Glass Bracelets» ό.π. (υποσημ. 12), 56 σημ Άγιος Αχίλλειος, Μικρή Πρέσπα: Μ. Παϊσίδου, «Άγιος Αχίλλειος : Συμπεράσματα και προβληματισμοί», ΑΕΜΘ 12 (1998), , ειδικ Ώρες Βυζαντίου. Έργα και ημέρες στο Βυζάντιο. Καθημερινή ζωή στο Βυζάντιο (επιμ. Δ. Παπανικόλα- Μπακιρτζή), κατάλογος έκθεσης, Αθήνα 2002,404. Ακρινή Κοζάνης: Γ. Καραμήτρου-Μεντεσίδου, ΑΔ 42 (1987), Χρονικά, 418. Θεσσαλονίκη, Ροτόντα: Παπανικόλα-Μπακιρτζή (επιμ.), ό.π., 420. Ρεντίνα Θεσσαλονίκης: Κυπραίου (επιμ.), ό.π. (υποσημ. 7), , 174. Τα κοσμήματα και τα γυάλινα βραχιόλια πρέπει να επαναχρονολογηθούν στους μεσοβυζαντινούς χρόνους, όπως αποδεικνύεται από τη συγκριτική μελέτη των κινητών ευρημάτων των τάφων. Πύδνα Πιερίας: Ε. Μαρκή, ΑΔ 47 (1992), Χρονικά, 443. Ε. Αγγέλκου - Μ. Χειμωνίδου, «Κοσμήματα και εξαρτήματα ένδυσης από το μεσοβυζαντινό Κίτρος» στον παρόντα τόμο, σ Άγιος Δημήτριος Πιερίας: Αι. Ρωμιοπούλου, ΑΔ 29 ( ), Χρονικά, 697, πίν Τούμπα Σερρών: Ν. Ζήκος, ΑΔ 38 (1983),Χρονικά, 333. Φίλιπποι, Βασιλική Μουσείου: Κυπραίου (επιμ.), ό.π. (υποσημ. 7), Παλιόχωρα Μαρώνειας: Σ. Δουκατά-Δεμερτζή, «Παλιόχωρα Μαρώνειας 1999», ΑΕΜΘ 13 (1999), 15-28, ειδικ. 23. S. Doucata-Demerzi, «The Place of Medieval and Post-Medieval Maroneia in Western Thrace», 8th Annual Meeting of European Association of Archaeologists, 24-29/9/2002 Thessaloniki, Hellas, Abstracts Book, 185. Παπανικόλα- Μπακιρτζή (επιμ.), ό.π., 419. Άγιος Χαράλαμπος Μαρώνειας: Θ. Αλιπράντης, «Πορίσματα ερευνών στον Άγιο Χαράλαμπο Μαρώνειας», ΑΕΜΘ 10 (1996), , ειδικ Πάτερμα Ροδόπης: Χ. Μπακιρτζής - Ν. Ζήκος, «Ανασκαφή στα Πάτερμα Ροδόπης», ΘρακΕπ 1 (1981), 23-42, ειδικ. 28,34. Θράκη, Σαρακηνή, Γιουκαρκί Τσάι: Δ. Τριαντάφυλλος, ΑΔ 29 ( ), Χρονικά, , πίν. 585 α, β. Φέρρες: Παπανικόλα-Μπακιρτζή (επιμ.), ό.π.,

4 ΓΥΑΛΙΝΑ ΜΕΣΟΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΒΡΑΧΙΟΛΙΑ νιο 17, Π.Γ.Δ.Μ. 18, Βουλγαρία 19, Ρουμανία 20, Μικρά Ασία και ακτές της Μαύρης Θάλασσας 21 -, Ουκρανία και Ρωσία 22. Αντίθετα, απουσιάζουν εντελώς στο δυτικό τμήμα των Βαλκανίων και στις δαλματικές α κτές, περιοχές που βρίσκονταν υπό δυτική πολιτισμική επιρροή. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Πρώτη ύλη Η πρώτη ύλη για την κατασκευή των κοσμημάτων αυτών, συμπεραίνοντας από ό,τι συνέβαινε κατά τη ρωμαϊκή και την πρωτοβυζαντινή περίοδο, θα πρέπει να παρασκευαζόταν σε μεγάλα εξειδικευμένα εργαστήρια που, προς το παρόν, έχουν εντοπισθεί μόνο στη συροπαλαιστινιακή περιοχή 23. Κατατμημένο σε μεγάλα θραύσματα, το γυαλί μεταφερόταν με πλοία και καραβάνια σε όλη την αυτοκρατορία, όπου μεταπωλούνταν στις τοπικές αγορές σε υαλουργούς 24. Αυτοί το αναθέρμαιναν και το αναμείγνυαν με θραύσματα σπασμένων αγγείων της περιοχής, τα οποία ανακύκλωναν με ενδελέχεια. Εργαστήρια Τα ίδια τα εργαστήρια ήταν πολύ απλές εργαστηριακές εγκαταστάσεις. Το μόνο που απαιτούνταν ήταν ένας μικρός κλίβανος, διαμέτρου 0,90-1,20 και ύψους 1,50-2 μ. Αυτό που στην πραγματικότητα αποτελούσε το πλέον αναγκαίο στοιχείο για τη λειτουργία υαλουργείου ήταν η ύπαρξη σε αφθονία και σε σχετική εγγύτητα της καύσιμης ύλης 25. Η ανακάλυψη παραμορφωμένων θραυσμάτων βραχιολιών σε μικρά επαρχιακά κέντρα ή και Διδυμότειχο: Κ. Τσουρής, «Έρευνα στην οδό Αθηνάς στο Διδυμότειχο», AAA XX (1987), 44-64, ειδικ Ναύπακτος, οικ. Σατλάνη: Δ. Κωνστάντιος, ΑΔ 36 (1981), Χρονικά, 293, εικ. 193α. Τα βραχιόλια πρέπει να αναχρονολογηθούν στους μεσοβυζαντινούς χρόνους, σύμφωνα με τα πολυάριθμα ανάλογα τους από τη Βουλγαρία. Κόρινθος: G. R. Davidson, The Minor Objects. Corinth. Results of Excavations Conducted by the American School of Classical Studies at Athens, τ. XII, Princeton, N.J. 1952, , αριθ D. Minic, «Pojava i rasprostranjenost narukvica od staklene paste na srednjovekovnim nalazistima u Jugoslaviji», στο V. Han (επιμ.), Srednjovekovno staklo na Balkanu (V-XVvek), Zbornik radova sa medjunarodnog savetovanja odrzanog od 22. do 24. Aprila u Beogradu, Βελιγράδι 1975,71-78, ειδικ , όπου και αναλυτική προγενέστερη βιβλιογραφία. Ζ. Zeravica, «Glasgegenstände der Lokalität Popovica (Ostserbien) aus dem XI.-XII. Jahrhundert» στο ίδιο, E. Taleska, «Prilog kon proucuvanje na srednovekovni belezici od staklovina na teritoriata na SR Srbija, SR Makedonija i NR Bulgarija», Zbomik na Trudovi, Prilep, III (1986), , ειδικ. 215, σημ. 1. M. Popovic, Tvrdjava Ras, Βελιγράδι 1999, Taleska, ό.π., E. Maneva, Srednovekoven nakit od Makedonija, Σκόπια 1992, 75-78, όπου και αναλυτική προγενέστερη βιβλιογραφία. G. Dzingov, «Za proizvodstvo na st'klo ν srednovekovna B'lgariia», Arheologiia 2-4 (1960), 1-8, ειδικ I. Changova, «Za st'klenite grivni ν srednovekovna B'lgariia», στο Κ. Mijatev, V. Mikov (επιμ.), Izsledvaniia ν pamet na Karel Shkorpil, Σόφια 1961, , σποράδην, σύμφωνα με τη Minie, ό.π. (υποσημ. 17), 71, σημ. 2. P. Gatev, «Nakiti ot pogrebuvaniiata ot XI-XII v.», Arheologiia 19A (1977), 36-46, ειδικ G. Djingov, «Bracelets en verre à décor peint de la Bulgarie médiévale», Annales du 7e Congrès International d'étude historique du verre, Berlin-Leipzig, août 1977, Λιέγη 1978, , σποράδην. I. Changova, Pernik Bh Krepostta Pernik VIII-XIVv., Σόφια 1992, 145, εικ , 6-7. Β. Borisov, Djadovo Bulgarian, Dutch, Japanese Expedition, 1: Mediaeval Settlement and Necropolis (llth-12th Century), Tokio 1989, P. Diaconu, «Parures du Xle siècle découvertes à Pacuiul lui Soare», Dacia, n.s. IX (1965), σποράδην. E. Comsa, «Podoabele de sticla», στο Gh. Stefan, I. Barnea, M. Comsa, E. Comsa, Dinogetia, Ι, Βουκουρέστι 1967, , σύμφωνα με τη Minie, ό.π. (υποσημ. 17), 71, σημ. 2. Α. von Saldern, Ancient and Byzantine Glass from Sardis, Cambridge, Mass., Λονδίνο 1980, Τα ευρήματα, που θεωρούνται προϊόντα τοπικού εργαστηρίου, έχει υποστηριχθεί ότι ανήκουν στην ισλαμική περίοδο, βλ. Spear, Ancient Glass (υποσημ. 10), 197. C. Lightfoot - M. Aislan, Ancient Glass of Asia Minor. The Yiiksel Eritman Collection, Άγκυρα 1992, αριθ Β. Gürler, Tire Müzesi Cam Eserleri, Άγκυρα 2000, αριθ , Χωρίς ακριβέστερα στοιχεία για τον τόπο εύρεσης τους. Α. L'vova, «St'kliannye braslety I busy iz Sarkela-Beloi Bezhi», MaterialyilssledovanijapoArkheologii SSSR, 75 (1959), M. D. Poluboianova, «Steklianye braslety drevnovo Novgoroda», Materiafy i IssledovanijapoArkheologii SSSR 111 (1963), 168 κ.ε., σύμφωνα με τη Minie, ό.π. (υποσημ. 17), 71, σημ Shchapova, «Steklannie izdelija srednevekovoj Tmutarakani», στο Keramika i steklo Drevnei Tmutarakani, Μόσχα 1963, , σύμφωνα με τον Djingov «Bracelets en verre», ό.π. (υποσημ. 19), 156, σημ. 23. Gatev, ό.π. (υποσημ. 19), 45, σημ Υ. Gorin-Rosen, «The Ancient Glass Industry in Israel: Summary of the Finds and New Discoveries», στο M. D. Nenna (επιμ.), La route du verre. Ateliers primaires et secondaires du second millénaire av. J.-C. au moyen âge, Lyon 2000, M. D. Nenna - D. Foy, Tout feu tout sable. Mille ans de verre antique dans le Midi de la France, Aix-en-Provence 2001, Nenna - Foy, ό.π., Gorin-Rosen, ό.π., 64, όπου και προγενέστερη σχετική βιβλιογραφία. 425

5 ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΑΝΤΩΝΑΡΑΣ σε απομακρυσμένες περιοχές, σε συνάρτηση με την έντονη ποιοτική διαφοροποίηση που παρουσιάζουν ομάδες βραχιολιών μεταξύ τους, είναι απόδειξη λειτουργίας τοπικών εργαστηρίων στη Βουλγαρία και τη Σερβία 26. Χωρίς να μπορεί να αποκλειστεί η πιθανότητα αυτή, είναι ίσως εξίσου πιθανό, τουλάχιστον για κάποιες από αυτές τις περιπτώσεις, να πρόκειται για προσωρινές εγκαταστάσεις μετακινούμενων τεχνιτών που κατασκεύαζαν επιτόπου ημιτελή βραχιόλια υπό μορφή ράβδων με ήδη διαμορφωμένη διατομή και διάκοσμο. Μέθοδοι μορφοποίησης Σχετικά με τις μεθόδους που χρησιμοποιούνταν για την κατασκευή των βραχιολιών δεν είναι γνωστό τίποτε αρχαιολογικά και ιστορικά. Για την οργάνωση της εργασίας και την πιθανή εξειδίκευση στην παραγωγή μπορεί να αξιοποιηθεί η εθνολογία και η γνώση σχετικά με την παραγωγή βραχιολιών στην Ανατολή, ιδίως στην Ινδία, όπου συνεχίζεται η μαζική παραγωγή τους ως τις ημέρες μας 27. Γενικά υπάρχουν δύο βασικές μέθοδοι κατασκευής ενός γυάλινου βραχιολιού: Στην πρώτη, με τη βοήθεια μεταλλικής ράβδου διατρυπούσαν μάζα γυαλιού περιστρέφοντας την. Η οπή με την περιστροφή διευρυνόταν και αποκτούσε την επιθυμητή διάμετρο. Στην περίπτωση αυτή δημιουργούνταν ένα βραχιόλι επιπεδόκυρτης διατομής, συνεχές στην περιφέρεια του, που συχνά η περίμετρος του είχε παραμορφώσεις και ήταν ανισοπαχής. Η μέθοδος αυτή περιγράφεται με κάθε λεπτομέρεια και από το μοναχό Θεόφιλο ( ) στο σημείο του έργου του που αναφέρεται στην κατασκευή γυάλινων δακτυλίων 28. Με τη δεύτερη μέθοδο κατασκευής βραχιολιών, που ήταν και η πλέον διαδεδομένη, αρχικά γινόταν λήψη μάζας ημίρρευστου γυαλιού από τον κλίβανο και δη- μιουργία, με την εξέλασή της, μιας ράβδου πολλών μέτρων στην επιθυμητή διάμετρο. Στη συνέχεια, με εν ψυχρώ κατάτμηση της αρχικής μακριάς ράβδου, δημιουργούσαν ευθύγραμμα τμήματα επιθυμητού μήκους. Η επόμενη φάση της παραγωγής δεν συνδεόταν απαραίτητα ούτε χρονικά ούτε γεωγραφικά με την προηγούμενη. Τα ημιτελή τμήματα μπορούσαν να πωλούνται στη μορφή αυτή από τα μεγάλα εργαστηριακά κέντρα, μάλιστα με ολοκληρωμένο το γραπτό τους διάκοσμο, σε μικρότερα εργαστήρια ή μετακινούμενους τεχνίτες, που ολοκλήρωναν τη διαμόρφωση τους όπου και όταν τους δινόταν η σχετική παραγγελία. Το καθένα από τα μικρά αυτά ευθύγραμμα τμήματα, αφού αναθερμαινόταν, συλλαμβανόταν στο μέσον του με το άκρο μικρής μεταλλικής ράβδου, που ήταν καλυμμένο με λειωμένο γυαλί, καμπτόταν και διαμορφωνόταν σε κλειστό δακτύλιο με συμπίεση των άκρων του με τη βοήθεια μεταλλικών λαβίδων. Με τη μέθοδο αυτή δημιουργούνταν χαρακτηριστική μικρή κυκλική ουλή στην περιφέρεια, στο σημείο επαφής με τη μεταλλική υαλουργική ράβδο, απέναντι από το σημείο ένωσης των άκρων του βραχιολιού. 26 Dzingov, «Za proizvodstvo», ό.π. (υποσημ. 19), 3, 4. G. Dzingov, «Srednovekovna staklarska rabotilnica ν Patleina», IzvArhlnst 26 (1963), Zeravica, «Glasgegenstände», ό.π. (υποσημ. 17), 61, πίν. IV.4-6. Ζ. Vzarova, «Zur Problem der Glasproduktion im mittelalterlichen Bulgarien ( Jh.)», στο Srednjovekovno staklo na Baikanu (υποσημ. 17), V. Valov, «Production du verre dans la capitale médiévale bulgare Veliko Tirnovo de la fin du Xllème à la fin du XlVème siècle», στο ίδιο, , ειδικ V. Han, «The Origin and Style of Medieval Glass Found in the Central Balkans», JGS 17 (1975), , ειδικ Djingov, «Bracelets en verre», ό.π. (υποσημ. 19), 157. D. Jankov, «Ostatki ot srednovekovna st'klarska Για ορισμένα τουλάχιστον παραδείγματα φαίνεται ότι χρησιμοποιούνταν απλούστερη μέθοδος: Το κάθε βραχιόλι κατασκευαζόταν με εξέλαση μικρού τμήματος γυαλιού, ώστε να δημιουργηθεί ράβδος του επιθυμητού μήκους (όπως προκύπτει από το γεγονός ότι το ένα άκρο τους είναι λεπτότερο), κάμψη της και ένωση των δύο άκρων με πίεση μεταξύ τους ενόσω ακόμη ήταν αρκετά θερμή. Καθώς η περιφέρεια των βραχιολιών δημιουργεί σχεδόν πάντοτε τέλειο κύκλο, θα πρέπει να θεωρηθεί πολύ πιθανό ότι στις δύο αυτές μεθόδους οι τεχνίτες χρησιμοποιούσαν κυλίνδρους ή κώνους, γύρω από τους οποίους κάμπτονταν οι ράβδοι προκειμένου να αποκτήσουν την επιθυμητή διάμετρο. Αντίστοιχος κώνος χρηrabotilnica ν Stara Zagora», Izvestija na Muzeite ot Jugoistochna B'lgarija 6 (1983), R. Brill, «The Glassmakers of Firozabad and the Glassmakers of Kapadwanj: Two Pilot Video Projects», Annales du 15e Congrès de l'association Internationale pour l'histoire du verre, Νέα Υόρκη - Corning 2001, Theophilus, On Divers Arts: The Foremost Medieval Treatise on Painting, Glassmaking and Metalwork (translated from the Latin with introduction and notes by J. G. Hawthorne and C. S. Smith), Νέα Υόρκη 1979,73, βιβλ. 2ο, κεφ

6 ΓΥΑΛΙΝΑ ΜΕΣΟΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΒΡΑΧΙΟΛΙΑ έχει ως αποτέλεσμα το τμήμα αυτό να είναι συχνά παραμορφωμένο, με ορατά τα σημάδια των λαβίδων που χρησιμοποιήθηκαν για τη διαμόρφωση του (Εικ. 2 και 3). Μορφή και διάκοσμος Εικ. 2. Γυάλινο βραχιόλι από τη Ρεντίνα Θεσσαλονίκης. 10ος-12ος αι. σιμοποιείται για τη διεύρυνση βραχιολιών κατασκευασμένων με περιδίνηση μέχρι σήμερα στην Ινδία 29. Δεν θα πρέπει να αποκλειστεί η πιθανότητα να χρησιμοποιούσαν και μια σύνθετη και αρκετά «αυτοματοποιημένη» μέθοδο, όπως είναι σε χρήση μέχρι σήμερα σε εργαστήρια της Ινδίας 30. Θα πρέπει να αναφερθεί όμως ότι η παραγωγή γυάλινων βραχιολιών στην Ινδία συνδέεται με την εξάπλωση του Ισλάμ και πιστεύεται ότι ξεκινά μόλις στο δεύτερο μισό του 13ου ή στις αρχές του Μου αιώνα 31. Η παραγωγή ξεκινά με τη λήψη σε μεταλλική ράβδο μεγάλης μάζας ημίρρευστου γυαλιού από τον κλίβανο και στη συνέχεια την εξέλασή της για πολλά μέτρα. Η ίνα που προκύπτει τυλίγεται σε ένα μεταλλικό κύλινδρο δημιουργώντας μακριά σπείρα από ισομεγέθεις δακτυλίους. Κατόπιν, με μια κίνηση ή με την απότομη μείωση της θερμοκρασίας σε ένα σημείο της περιφέρειας, οι δακτύλιοι διαχωρίζονται με θραύση και προκύπτει μια ομάδα βραχιολιών με ανοικτά ακόμη άκρα. Στη συνέχεια, τα ημιτελή αυτά προϊόντα πωλούνται σε άλλα μικρότερα εργαστήρια, τοποθετούνται σε λείους μεταλλικούς δίσκους, το καθένα σε επαφή με τα διπλανά του και αναθερμαίνονται στον κλίβανο οπότε τα άκρα τους, πιεζόμενα με λαβίδες, συγκολλούνται δημιουργώντας χαρακτηριστική ραφή. Η συγκόλληση των άκρων του βραχιολιού με πίεση, κοινό χαρακτηριστικό των τριών τελευταίων μεθόδων, Συνολικά, μεταξύ των μεσοβυζαντινών παραδειγμάτων εμφανίζονται βραχιόλια με τις παρακάτω διατομές: ταινιωτή, τετράγωνη, κυκλική, τριγωνική, ημικυκλική και επιπεδόκυρτη σχήματος «D», που σε κάποιες περιπτώσεις ορίζεται κατά την έννοια του μήκους από δύο αυλακώσεις που μετατρέπουν την εξωτερική επιφάνεια σε καρινωτή (Εικ. 7). Το χρώμα των βραχιολιών δίνει συνήθως την εντύπωση ότι είναι «μαύρο», που στην πραγματικότητα πρόκειται για βαθύ πράσινο, μπλε ή ιώδες. Συχνά απαντούν παραδείγματα από γυαλί ημιδιαφανές μπλε, πράσινο, κιτρινωπό, ρόδινο και ιώδες, αδιαφανές πράσινο, κόκκινο και λευκό, ενώ είναι γνωστά και λίγα πλήρως αποχρωματισμένα διαφανή παραδείγματα. Η σχετικά συχνή χρήση του μπλε σχετίζεται, ενδεχομένως, με τη δοξασία για αποτροπαϊκή φύση του χρώματος, που προτιμούνταν γενικά για την παραγωγή κοσμημάτων και νελίων. Το χαρακτήρα τους αυτό υποδεικνύουν επίσης και οι γραπτές φυλακτήριες επιγραφές που ορισμένες φορές συμπληρώνουν το διάκοσμο τους. Τα βραχιόλια με την απλούστερη διακόσμηση ήταν αυτά με τη στρεπτή διακόσμηση που γινόταν με τη συστροφή και εξέλαση μονόχρωμης, κυκλικής διατομής Εικ. 3. Γυάλινα βραχιόλια από τη Ρεντίνα Θεσσαλονίκης. 10ος-12ος αι. 30 M. D. Nenna, «Les ateliers traditionnels d'aujourd'hui des modèles Brill, ό.π. (υποσημ. 27), pour l'archéologie?» στο D. Foy (επιμ.), Cœur de verre: production et Mayer, Glass from Quseir al-quadium (υποσημ. 12), 91, όπου και η diffusion du verre antique, κατάλογος έκθεσης, Pôle Archéologie du βασική βιβλιογραφία. Département du Rhône, Gollion 2003,52-59, ειδικ

7 ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΑΝΤΩΝΑΡΑΣ ράβδου γυαλιού, την οποία στη συνέχεια κατατμούσαν σε επιθυμητού μήκους τμήματα με τα οποία δημιουργούσαν τα βραχιόλια (Εικ. 4). Άλλον συνηθισμένο τρόπο διακόσμησης αποτελούσε η δημιουργία ποικιλόχρωμων ινών, με τις οποίες κατασκεύαζαν τα βραχιόλια. Έτσι, για παράδειγμα, σε μάζα ημίρρευστου γυαλιού επικολλούνταν μία ή περισσότερες λεπτότερες ίνες, διαφορετικού χρώματος, που άλλοτε ήταν ανάγλυφες και άλλοτε πάλι ενσωματώνονταν με κυλινδισμό στο πάχος της αρχικής μάζας. Η νέα σύνθετη αυτή ίνα επιμηκυνόταν κατά πολλά μέτρα, αποκτούσε το επιθυμητό πάχος και ταυτόχρονα συστρεφόταν. Άλλη συνηθισμένη μέθοδος διακόσμου εφαρμοζόταν σε επίπεδη ταινιωτή ράβδο στην οποία επικολλούνταν μία ή και περισσότερες λεπτές ίνες διαφορετικού χρώματος και η σύνθετη αυτή ράβδος επιμηκυνόταν (Εικ. 5). Σπανιότερη παραλλαγή αποτελεί η χρήση χρωματιστής ίνας στο κέντρο μάζας διαφανούς γυαλιού, που επιμηκυνόταν και συστρεφόταν. Στη συνέχεια, ακολουθώντας τις συνηθισμένες μεθόδους παρήγαν μεγάλους αριθμούς διακοσμημένων βραχιολιών. Το πλέον ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των βυζαντινών βραχιολιών συνιστά ο γραπτός τους διάκοσμος, που δεν είναι γνωστός από καμιά άλλη περίοδο και γεωγραφική περιοχή. Είναι ανοικτόχρωμος -λευκό, κίτρινο, χρυσό, κόκκινο και ανοικτό πράσινο χρώμα- και χρησιμοποιούνταν σε σκουρόχρωμα βραχιόλια. Αντίθετα από ό,τι συμβαίνει με το σμάλτο, δεν δημιουργείται κάποιο ανάγλυφο στην κοσμούμενη επιφάνεια, αλλά το χρώμα ενσωματώνεται στην επιφάνεια του σώματος. Η εφαρμογή του γραπτού διακόσμου με μικρά πινέλα γινόταν πριν από την κάμψη των ράβδων, ενόσω ακόμη ήταν ευθείες και γι' αυτό καταλληλότερες για το σκοπό αυτό 32, ενδεχομένως μάλιστα σε διαφορετικό τόπο και χρόνο. Η ράβδος αναθερμαινόταν για λίγο στον κλίβανο, οπότε και ο διάκοσμος ενσωματωνόταν στην επιφάνεια. Η μέθοδος που χρησιμοποιούνταν για την εφαρμογή του γραπτού διακόσμου, καθώς και το ίδιο του το υλικό, αποτελεί ανοικτό σημείο στην έρευνα της τεχνολογίας. Μετά από πρόσφατες έρευνες αποδείχθηκε ότι κατά πάσα πιθανότητα διελάμβανε την τεχνική silver stain 33, αντίστοιχη με αυτή που ήταν σε χρήση στα υαλοστάσια της δυτικής Ευρώπης. Η τεχνική αυτή εφευ- Εικ. 4. Γυάλινο στρεπτό βραχιόλι από τη Θεσσαλονίκη. Μεσοβνζαντινοί χρόνοι. Εικ. 5. Γυάλινα βραχιόλια από τις Φέρρες τον Έβρον με έγχρωμο πλαστικό διάκοσμο. 10ος-12ος αι. ρέθηκε στην Εγγύς Ανατολή γύρω στον 8ο αιώνα και χρησιμοποιήθηκε στο διάκοσμο πήλινων αγγείων. Μετά το 13ο-14ο αιώνα γνώρισε μεγάλη διάδοση στη δυτική Ευρώπη σε υαλογραφήματα. Η εξάπλωση της τεχνικής σε αγγεία και κοσμήματα, χαρακτηριστικά του βυ- 32 Μ. Α. V. Gill (with contributions by CS. Lightfoot, E.A. Ivison, and M. " D. Whitehouse - L. Pilosi - Μ. Wypyski, «Byzantine Silver Stain», T. Wypyski,) Amorium Reports, Finds, I: The Glass ( ), BAR JGS I. S. 42 (2000), 85-96, ειδικ , Οξφόρδη 2002,208, εικ. 2/33:669,2/34:690,2/35:704,708,

8 ΓΥΑΛΙΝΑ ΜΕΣΟΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΒΡΑΧΙΟΛΙΑ Εικ. 6. Βραχιόλια και σχέοια βραχιολιών με γραπτό 5 διάκοσμο από τη Βουλγαρία. 9ος-11οςαι. ζαντινού πολιτισμού, αποτελεί, όπως φαίνεται, ένα ακόμη δείγμα της όσμωσης σε θέματα πολιτισμού και τεχνολογίας μεταξύ των αραβικών χαλιφάτων και του Βυζαντίου. Ωστόσο, ο ισλαμικός διάκοσμος περιέχει, όπως άλλωστε είναι γνωστό και από γραπτές αραβικές πηγές της εποχής, εκτός από άργυρο και χαλκό. Αντίθετα, τα βυζαντινά δείγματα, όπως και τα οψιμότερα δυτικοευρωπαϊκά, περιέχουν μόνον άργυρο. Η τεχνική αυτή λεπτομέρεια αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν συνδυαστεί με τα ιστορικά γεγονότα της εποχής, δηλαδή τις σταυροφορίες και τη συνακόλουθη μαζική μεταφορά αντικειμένων και τεχνικών από το Βυζάντιο στη δυτική Ευρώπη. Θα μπορούσε ίσως να αποτελεί μια ακόμη ένδειξη ότι το Βυζάντιο συνέβαλε ουσιαστικά στην εξέλιξη και διάδοση, ορισμένων τουλάχιστον, τεχνικών υαλογραφημάτων στη Δύση. Το θεματολόγιο των μοτίβων του γραπτού διακόσμου, γνωστό την εποχή αυτή και από άλλες ύλες και τεχνικές (εγχάραξη σε κοσμήματα, απόδοση χρυσοΰφαντων ενδυμάτων σε τοιχογραφίες 34 και χειρόγραφα 35 ) ήταν αρκετά ποικίλο. Συνηθέστερα είναι τα γεωμετρικά σχέδια, απλούστερα (π.χ. σπείρες που ορίζονται από συστάδες παράλληλων μεταξύ τους κατακόρυφων γραμμών, τεθλασμένες και κυματοειδείς γραμμές, μονές ή και περισσότερες παράλληλες μεταξύ τους, που αναπτύσσονται περιμετρικά), αλλά και πιο σύνθετα (π.χ. ρομβόσχημα διάχωρα εφαπτόμενα σε κυκλικά μετάλλια) (Εικ. 6-8). Σχετικά συχνά είναι και τα σχηματοποιημένα Εικ. 7. Γυάλινο βραχιόλι με γεωμετρικό γραπτό διάκοσμο από τους Φιλίππους. 10ος-12ος αι. 34 Ε. Τσιγαρίδας, ΟΊ τοιχογραφίες της μονής Λατόμου Θεσσαλονίκης και ή βυζαντινή ζωγραφική τοϋ 12ου αι., Θεσσαλονίκη 1986, 79-80, όπου και σχετική βιβλιογραφία. Μ. Αχειμάστου- Ποταμιάνου, Ελληνική τέχνη. Βυζαντινές τοιχογραφίες, Αθήνα 1995,74,86, Γ. Γαλάβαρης, Ελληνική τέχνη. Ζωγραφική των βυζαντινών χειρογράφων, Αθήνα 1995,56,78-79,101. Εικ. 8. Γυάλινα βραχιόλια με γεωμετρικό γραπτό διάκοσμο από τη Ρεντίνα Θεσσαλονίκης. 10ος-12ος αι. 429

9 ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΑΝΤΩΝΑΡΑΣ Εικ. 9. Σχέδια και τομές γυάλινων βραχιολιών με φυτικά μοτίβα από τη Βουλγαρία. 9ος-11ος au Εικ. 10. Σχέοια και τομές γυάλινων βραχιολιών με πτηνόμορφο διάκοσμο από τη Βουλγαρία. 9ος-11ος αι. φυτικά (π.χ. βλαστόσπειρες, σπειρομαίανδροι) που μπορεί να συνδυάζονται και με γεωμετρικά θέματα (Εικ. 9). Αγαπητό διακοσμητικό θέμα συνιστούν και τα πτηνόμορφα μοτίβα, εγγεγραμμένα σε μετάλλια ή ελεύθερα 36 (Εικ. 10 και 11). Σπανιότερα είναι τα παραδείγματα όπου η γραφή επέχει θέση διακόσμου. Φυλακτήριες επιγραφές 37, που επικαλούνται τη βοήθεια του Κυρίου, αναπτύσσονται στην επιφάνεια των βραχιολιών, συνοδευόμενες από σταυρούς, συχνά εγγεγραμμένους σε μετάλλια 38 (Εικ. 12). Τα γυάλινα βραχιόλια πολύ συχνά χρησιμοποιούνταν παράλληλα με χάλκινα, με τα οποία παρουσιάζουν πολλά κοινά στοιχεία. Έτσι, τα στρεπτά κυκλικής διατομής εμφανώς σχετίζονται με τα χάλκινα βραχιόλια που έχουν γίνει από ομάδες συνεστραμμένων συρμάτων Εικ. 11. Γυάλινο βραχιόλι με πτηνόμορφο γραπτό διάκοσμο από τη Μακεδονία. 10ος-12ος αι. Κυπραίου (επιμ.), ό.π. (υποσημ. 7), 215. Παπανικόλα-Μπακιρτζή (επιμ.), ό.π. (υποσημ. 16), αριθ. 827, Davidson, ό.π. (υποσημ. 16), 264, αριθ Παπανικόλα-Μπακιρτζή (επιμ.), ό.π. (υποσημ. 16), αριθ. 828,

10 ΓΥΑΛΙΝΑ ΜΕΣΟΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΒΡΑΧΙΟΛΙΑ χρυσίζων ή ασημίζων γραπτός τους διάκοσμος και οι αδιαφανείς χρωματιστές ίνες που περιτρέχουν την επιφάνεια τους συστρεφόμενες ή ευθύγραμμες, ποτέ όμως το αισθητικό αποτέλεσμα δεν πλησιάζει την πολυχρωμία και την πλαστικότητα που δημιουργούν τα διάφορα έγχρωμα επίθετα στοιχεία των ισλαμικών βραχιολιών. Εικ. 12. Σχέδιο βραχιολιον με γραπτή φνλακτήρια επιγραφή. Κόρινθος, ΙΟος-Πος αι. που αυτή την εποχή γνωρίζουν μεγάλη διάδοση 39. Αντίστοιχα, στα γυάλινα ταινιωτά μπορούμε να διακρίνουμε σχέσεις με τα πολύ συνηθισμένα ταινιωτά 40 μεταλλικά βραχιόλια, κυρίως με αυτά που αποτελούνται από δύο ημικυκλικά ταινιωτά ελάσματα και κλείνουν με τη βοήθεια στροφέα 41. Κοινό πρότυπο του γραπτού διακόσμου των γυάλινων και του εγχάρακτου των χάλκινων φαίνεται ότι αποτελούσαν τα πολύτιμα χρυσά και αργυρά αντίστοιχα τους, που κοσμούνταν με ανάγλυφες, επισμαλτωμένες ή από νιέλο παραστάσεις. Το θεματολόγιο του διακόσμου είναι κοινό και συνίσταται σε επαναλαμβανόμενα γεωμετρικά και φυτικά μοτίβα ή σε σειρές ζώων και πτηνών, πραγματικών και φανταστικών. Σε αρκετά μάλιστα από τα γεωμετρικά μοτίβα του γραπτού διακόσμου, όπως οι σπείρες που ορίζονται από κάθετες γραμμές, μπορεί να διακρίνει κανείς τη σχηματική απόδοση τρισδιάστατων συνθέσεων πολύτιμων βραχιολιών με κινητά μεταλλικά στοιχεία, κοσμημένων με ημιπολύτιμους λίθους ή σμάλτο. Αντίστοιχα, στα διακοσμημένα με παραστάσεις πτηνών διακρίνουμε την προσπάθεια μίμησης πολύτιμων βραχιολιών από πλακίδια με περίκλειστο σμάλτο, που συνδέονται μεταξύ τους με αλυσίδες. Παρατηρώντας συνολικά τα σωζόμενα δείγματα βυζαντινών βραχιολιών διαπιστώνεται ότι η πολυχρωμία δεν αποτελεί το βασικό τους χαρακτηριστικό. Μπορεί να αναδεικνύεται έντονα πάνω στο βαθύχρωμο σώμα ο ΘΕΜΑΤΑ ΧΡΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΔΟΣΗΣ Τα γυάλινα μεσοβυζαντινά βραχιόλια εμφανίζονται σε δύο βασικά μεγέθη, διαμ. 4-5 εκ. και 7-8 μέχρι 10 εκ. Φέρονταν μεμονωμένα, αλλά συχνά και σε ομάδες των τεσσάρων έως έξι στο κάθε χέρι 42. Η διαφοροποίηση στο μέγεθος συνδέεται με τη συνήθεια να τα φορούν οι γυναίκες γύρω από τον καρπό, αλλά και ψηλότερα, γύρω από το βραχίονα τους. Πολύ αναλυτικές μελέτες σχετικά με τις διαστάσεις, αλλά και με το σημείο εύρεσης τους, δείχνουν ότι μικρό μόνο ποσοστό βραχιολιών προοριζόταν για τους βραχίονες των γυναικών, ενώ η πλειονότητα κοσμούσε τον καρπό 43. Η χρήση περιβραχιονίων στα Βαλκάνια είναι γνωστή ήδη από τα προϊστορικά και μέχρι τα ρωμαϊκά χρόνια. Η επανεμφάνιση και η πλατιά διάδοση τους στα μεσοβυζαντινά χρόνια έχει υποτεθεί ότι αποτελεί έκφανση οριενταλισμού στην τέχνη της εποχής 44. Η επανεμφάνιση αυτού του κοσμήματος έχει συνδεθεί από μελετητές και με αλλαγές στις ενδυματολογικές συνήθειες των γυναικών 45. Είναι γνωστό ότι οι άνδρες της αριστοκρατικής τάξης, όταν κυνηγούσαν, αναδίπλωναν τα μακριά μανίκια των ενδυμάτων τους που κανονικά άγγιζαν τη γη 46. Όπως φαίνεται από τις εικονογραφικές μαρτυρίες (Εικ. 13), και τα μέλη χαμηλότερων κοινωνικών στρωμάτων, όπως οι υπηρέτριες και οι μαίες, προκειμένου να εκτελέσουν τα καθήκοντα τους, άφηναν τα χέρια τους ακάλυπτα τυλίγοντας τα φαρδιά μανίκια των ενδυμάτων τους και δένοντας τα πίσω από το λαιμό τους 47. Με αυτό τον τρόπο έμεναν ακάλυπτα 39 Κυπραίου (επιμ.), ό.π. (υποσημ. 7), αριθ. 243,210, όπου και αναλυτική βιβλιογραφία. 40 Στο ίδιο, αριθ. 257,216, όπου και αναλυτική βιβλιογραφία. 41 Παπανικόλα-Μπακιρτζή (επιμ.), ό.π. (υποσημ. 16), αριθ , Κ. Traikovski, «Grobot 105 od Morodvis», MAA 12 ( ), Παπανικόλα-Μπακιρτζή (επιμ.), ό.π. (υποσημ. 16), Ε. Maneva, «Les bracelets médiévaux portés sur le haut du bras découvertes en Macedonie», στο M. Lazic (επιμ.), Vestigatio Vetustatis Aleksandrini Cermanovic-Kuzmanovicodprijatelja, saradnika i ucenika, Βελιγράδι 2001, , ειδικ Β. Radojkovic, Nakit kod Srba, Βελιγράδι 1969,44,146. M. G. Parani, Reconstructing the Reality of Images: Byzantine Material Culture and Religious Iconography, 11th-15th Centuries, Leiden - Βοστόνη 2002, A. P. Kazhdan - A. Wharton Epstein, Change in Byzantine Culture in the Eleventh and Twelfth Centuries, Berkeley, Los Angeles - Λονδίνο 1985, Τσιγαρίδας, ό.π. (υποσημ. 34),

11 ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΑΝΤΩΝΑΡΑΣ Εικ. 13. Λεπτομέρεια (1164). από τη Γέννηση της Παναγίας. Nerezi τα χέρια μέχρι τους ώμους, γεγονός που επέτεινε τη διά θεση τους για κόσμηση των χεριών μέχρι ψηλά στους βραχίονες 48. Σε ορισμένες παραστάσεις όμως απεικονί ζονται στα μανίκια γυναικείων ενδυμάτων ταινίες σκου ρόχρωμες που, αν δεν πρόκειται για ενυφασμένο διά κοσμο, θα μπορούσαν να αποτελούν απεικονίσεις αλη θινών βραχιολιών, τα οποία θα λειτουργούσαν ως περικάρπια, σταθεροποιώντας τα φαρδιά μανίκια στους καρπούς 4 9. Η παρουσία γυναικών-χειρωνακτών, που απεικονίζο νται να φορούν γυάλινα βραχιόλια, δεν αποτελούσε οι κουμενικό στοιχείο της μεσοβυζαντινής ζωγραφικής 50. Αποτελεί πραγματολογικό στοιχείο των εργαστηρίων που εκφράζουν την τέχνη της Κωνσταντινούπολης51, πα- 48 Γαλάβαρης, ό.π. (υποσημ. 35), 120, αριθ Αχείμαστου-Ποταμιάνου, ό.π. (υποσημ. 34), 62 εικ. 34. V. Djuric, Vïzantijskefreskeu Jugoslaviji, Βελιγράδι 1974, έγχρ. πίν. VII. 49 Djuric, ό.π., έγχρ. πίν. IX. Στα ενδύματα της Μαρίας και της Ελι σάβετ στη σκηνή του Ασπασμού στον Άγιο Γεώργιο στο Kourbinovo. 50 Π. Βοκοτόπουλος, Ελληνική τέχνη. Βυζαντινές εικόνες, Αθήνα 1995, αριθ. 18 και Τσιγαρίδας, ό.π. (υποσημ. 34), 52-55, όπου και αναλυτική βι βλιογραφία. 52 Στο ίδιο, Kazhdan - Wharton Epstein, ό.π. (υποσημ. 46), Minie, ό.π. (υποσημ. 17), 77, όπου αναλυτική βιβλιογραφία. 432 ραδείγματα της οποίας σώθηκαν στη Βαλκανική και στην Κύπρο, και πιθανώς αντανακλά την πραγματικότη τα του χώρου αυτού. Ωστόσο, αξίζει να σημειωθεί ότι η ενδυματολογική αυτή αλλαγή συνέβη στα μέσα του 11ου αιώνα και απεικονίζεται σε μνημεία του 11ου-12ου αιώ 52 να, ενώ τα βραχιόλια εμφανίζονται ήδη από τον 9ο ή τον πρώιμο 10ο αιώνα. Ακόμη, στις ισλαμικές περιοχές, όπου τα χέρια των γυναικών ποτέ δεν αφήνονταν ακάλυ πτα, τα βραχιόλια γνώρισαν εξίσου μεγάλη διάδοση και μάλιστα διαχρονικά από το 13ο έως τον 20ό αιώνα. Κατά τη μεσοβυζαντινή περίοδο θεωρείται ότι υπήρ χαν διαμορφωμένες εθνικές-τοπικές ενδυμασίες πολύ 53 διαφορετικές μεταξύ τους. Τα γυάλινα βραχιόλια φαί νεται όμως ότι καθίστανται καθολικό στοιχείο κόσμη σης και ξεπερνούν τα όρια των διαφόρων επαρχιών της αυτοκρατορίας με τρόπο που μόνο ένα προϊόν με την αύρα της Πρωτεύουσας θα μπορούσε να πετύχει. Πι θανολογείται λοιπόν ότι κέντρο διάδοσης τους ήταν η Κωνσταντινούπολη, από όπου μεταλαμπαδεύτηκε η χρήση τους πολύ γρήγορα στα μεγάλα αστικά κέντρα, όπως η Θεσσαλονίκη, και στη συνέχεια εξακτινώθηκε η διάδοση τους μέσω των πανηγύρεων και των περιφερό μενων εμπόρων και τεχνιτών σε μικρά αστικά κέντρα και χωριά. Αν και έχουν γίνει προσπάθειες προκειμέ νου να εντοπισθεί η χρήση τους μεταξύ του αστικού πληθυσμού, φαίνεται ότι η διάδοση τους σχετίζεται πε ρισσότερο με την οικονομική επιφάνεια του ιδιοκτήτη τους 5 4 και ενδεχομένως με τα ταξίδια που έκανε και τη δυνατότητα που είχε να προμηθεύεται προϊόντα κατα σκευασμένα σε μεγάλα αστικά κέντρα. Επίσης, όπως προκύπτει από την πληθώρα των θραυσμάτων που αποκαλύπτονται σε ανασκαφές περιοχών εγκατοίκησης 55, δεν υπάρχει καμιά ένδειξη ότι τα γυάλινα βρα χιόλια προορίζονταν για ταφική και μόνο χρήση και ότι δεν αποτελούσαν εξάρτημα της καθημερινής ένδυσης. 55 Δειγματοληπτικά αναφέρονται: το κάστρο της Ρεντίνας στο Νο μό Θεσσαλονίκης (αδημοσίευτο υλικό, προσωπικές παρατηρή σεις), το Αμόριο στην Τουρκία (Gill, ό.π. (υποσημ. 32), 79-99,183221) και η Popovica στη Σερβία (Zeravica, «Glassgegenstände», ό.π. (υποσημ. 17), 53-62), όπου μεγάλος αριθμός θραυσμάτων γυάλι νων βραχιολιών έχει αποκαλυφθεί στην ανασκαφή στο χώρο των κατοικιών. Το γεγονός ότι η πλειονότητα των δημοσιευόμενων πα ραδειγμάτων προέρχεται από ταφές, φαινόμενο που εξίσου αφο ρά και στα μετάλλινα κοσμήματα, βασίζεται μόνο στο γεγονός ότι τα ταφικά ευρήματα βρίσκονται σε πολύ καλύτερη κατάσταση διατήρησης από τα αντίστοιχα τους που ανευρίσκονται σε περιο χές κατοίκησης, με αποτέλεσμα την ευκολότερη ταύτιση τους και τη συχνότερη αναφορά τους στις σχετικές δημοσιεύσεις.

12 ΓΥΑΛΙΝΑ ΜΕΣΟΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΒΡΑΧΙΟΛΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Η εξαφάνιση των ρωμαϊκών-παλαιοχριστιανικών βραχιολιών, που εμφανίζονται τον 3ο αιώνα μ.χ., είναι πολύ πιθανό να συνδέεται με τη μείωση του αριθμού και του μεγέθους των πόλεων ή και με την καταστροφή των αστικών κέντρων του 7ου-8ου αιώνα, στα οποία παράγονταν. Θα πρέπει να συναρτάται επίσης και με τη μείωση των επικοινωνιών και τις συνθήκες λειτουργίας των χερσαίων εμπορικών οδών, μέσω των οποίων μεταπωλούνταν στις διάφορες περιφέρειες και επαρχίες του κράτους 56. Τα γυάλινα βραχιόλια στο Βυζάντιο, σύμφωνα με τα έως σήμερα δημοσιευμένα στοιχεία, φαίνεται ότι, μετά τη μεγάλη διάδοση που γνωρίζουν κατά τη μεσοβυζαντινή περίοδο, από τα τέλη του 9ου ή το 10ο αιώνα, περιορίζονται και πολύ σύντομα, στα τέλη του 13ου ή στο 14ο αιώνα, εξαφανίζονται 57. Η χρήση τους, σε αντίθεση με τις αραβικές περιοχές, δεν αναβιώνει κατά την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας ούτε καν κατά το 19ο αιώνα, εποχή κατά την οποία στον υπόλοιπο μουσουλμανικό κόσμο γνωρίζουν μεγάλη διάδοση. Το φαινόμενο της επανεμφάνισης των γυάλινων βραχιολιών στην περίοδο αυτή μπορεί να συνδεθεί με τη γενικότερη πολιτική και οικονομική κατάσταση του βυζαντινού κράτους. Από τον 9ο αιώνα μέχρι και τα μέσα του 13ου οι πόλεις αποκτούν εκ νέου μεγάλη σημασία στην οικονομική, πολιτική και εκκλησιαστική ζωή. Αγρότες και μικροέμποροι έρχονταν στις πόλεις, όπου πωλούσαν την περίσσεια της παραγωγής τους και προμηθεύονταν βιοτεχνικα προϊόντα, επεισακτα και ντόπια 30. Η σύγχρονη επανεμφάνιση των γυάλινων βραχιολιών, τα οποία μάλιστα έχουν αποκαλυφθεί τόσο στην ίδια την αυτοκρα- τορία, όσο και σε όλες τις περιοχές που βρίσκονταν στη βυζαντινή σφαίρα πολιτιστικής και εμπορικής επιρροής, θα πρέπει να συνδεθεί με την αναβίωση των πόλεων και τη γενικότερη πολιτική και οικονομική ανασυγκρότηση της αυτοκρατορίας στα τέλη του 9ου αιώνα. Η ευρεία διάδοση τους, αντίστοιχα, βασίζεται στις νέες αυτές κοινωνικές συνθήκες που επέτρεψαν την ανασύσταση εργαστηρίων με προϊόντα που εξακτινώνονταν σε όλη την επικράτεια, στο πλαίσιο των πολιτιστικών και εμπορικών συναλλαγών, χάρη στο δίκτυο των ανοικτών εμπορικών δρόμων. Η εξάπλωση του συρμού τους θα πρέπει να συνδεθεί με τους εμπόρους-πραματευτές των μόνιμων αγορών 59 και των πανηγύρεων στα μεγάλα αστικά κέντρα της Μικράς Ασίας 60 και των Βαλκανίων 61, αλλά και με τη δραστηριότητα περιφερόμενων τεχνιτών και την επιτόπια παραγωγή τους σε διάφορα μικρότερα κέντρα της περιφέρειας, δεδομένου ότι η ανάπτυξη των αστικών κέντρων την εποχή αυτή βασίστηκε στη σημαντική αύξηση της αγροτικής παραγωγής 62. Η ευρύτερη χρήση κοσμημάτων, όπως αποκαλύπτεται στους τάφους των μεσοβυζαντινών χρόνων, συμβαδίζει με τη μαρτυρία των γραπτών πηγών ότι η ενδυμασία και η κόσμηση των Βυζαντινών γνώρισε μεγάλη βελτίωση από τον 9ο αιώνα και κορυφώθηκε τον 11ο και το 12ο με την ευρεία χρήση καλοραμμένων ενδυμάτων από ποικιλμένα υφάσματα 63. Ένα ακόμη γεγονός, με το οποίο ενδεχομένως σχετίζονται τα γυάλινα βραχιόλια, είναι ότι το Βυζάντιο, παρ' όλους τους σκληρούς πολέμους με τα αραβικά χαλιφάτα, κατά τον 9ο-10ο αιώνα και αργότερα, διατηρούσε ανοικτές εμπορικές επαφές και ήταν πολλά τα προϊόντα 56 Μ. Γερολυμάτου, «Εμπορική δραστηριότητα κατά τους σκοτεινούς αιώνες», στο Ε. Κούντουρα-Γαλάκη (επιμ.), Οι σκοτεινοί αιώνες τον Βυζαντίου (7ος-9ος αι.), Αθήνα 2001, , ειδικ Στο υλικό από ανασκαφές της Θεσσαλονίκης και των κοντινών νομών ελάχιστα μόνο δείγματα έχουν χρονολογηθεί στο 14ο αιώνα (Προσωπικές παρατηρήσεις σε δημοσιευμένο και αδημοσίευτο υλικό). Το χρονολογικό αυτό όριο έχει παρατηρηθεί και στη νότια Ελλάδα, βλ. Davidson, ό.π. (υποσημ. 16), , στη Σερβία και το Μαυροβούνιο, Minie, ό.π. (υποσημ. 17), 71-78, ειδικ. 74, Μ. Cunjak, Smederevska Tvrdjava Novija istrazivanja, Smederevo 1998, , στη Βουλγαρία, Djingov, «Bracelets en verre», ό.π. (υποσημ. 19), 157, Gatev, «Nakiti», ό.π. (υποσημ. 19), 41 και στην Π.Γ.Δ.Μ., Maneva, Srednovekoven nakit (υποσημ. 18), S. Jr. Vryonis, «Byzantine Society and Civilization» στο H. C. Evans - W. D. Wixon (επιμ.), The Glory of Byzantium. Art and Culture of the Middle Byzantine Era A.D , κατάλογος έκθεσης, Νέα Υόρκη 1997, Ειδικότερα για τη Θεσσαλονίκη βλ. Ι. Καμενιάτης, Στην άλωση της Θεσσαλονίκης (904μ.Χ.) (εισαγωγή - μετάφραση - σχόλια Γ.Τσάρας), Θεσσαλονίκη 1987,11, Α. Laiou, «Exchange and Trade, Seventh-Twelfth Centuries», στο A. Laiou (επιμ.), The Economic History of Byzantium from the Seventh Through the Fifteenth Century, τ. I-III, Washington, D.C. 2002, , ειδικ G. Dagron, «The Urban Economy, Seventh-Twelfth Centuries», στο ίδιο, , ειδικ Για το παράδειγμα των Δημητρίων στη Θεσσαλονίκη, βλ. Τιμαρίων η περί των κατ' αυτόν παθημάτων (εισαγωγή - μετάφραση - σχόλια Π. Βλαχάκος), Θεσσαλονίκη 2001,52-58, , κεφ Α. Harvey, Οικονομική ανάπτυξη στο Βυζάντιο, , Αθήνα 1997, Kazhdan - Wharton Epstein, ό.π. (υποσημ. 46),

13 ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΑΝΤΩΝΑΡΑΣ που μεταφέρονταν και πωλούνταν μεταξύ των δύο αυτοκρατοριών. Αυτό συνέβαινε τόσο σε επίπεδο αυλών, όπου πολύτιμα προϊόντα, όπως χρυσοΰφαντα υφάσματα και είδη αργυροχρυσοχοΐας, ανταλλάσσονταν ως δώρα, αλλά και σε περιοχές με μικτό θρησκευτικά πληθυσμό, όπου μάλιστα εμφανίζονται έργα τέχνης που συνδυάζουν στοιχεία και της ισλαμικής και της βυζαντινής παράδοσης. Το φαινόμενο ήταν ιδιαίτερα έντονο στις περιοχές της βόρειας Συρίας και της Ανατολίας, όπου οι πολιτιστικές και καλλιτεχνικές ανταλλαγές στοιχείων ήταν συνεχείς 64. Αυτές όμως ακριβώς οι περιοχές ήταν οι ιστορικές κοιτίδες της υαλουργίας, όπου η παραγωγή και χρήση γυάλινων βραχιολιών συνεχίστηκε μέχρι τον 7ο-8ο αιώνα και ενδεχομένως η σχετική τεχνική και πολιτιστική παράδοση να παρέμενε ζωντανή μέχρι την εποχή της βυζαντινής ανακατάληψης τους. Αν θεωρηθεί λοιπόν ότι στη συροπαλαιστινιακή περιοχή τα γυάλινα βραχιόλια δεν σταμάτησαν να παράγονται από τον 3ο αιώνα και εξής, ίσως να αποτελούν ένα αντιδάνειο από την πρώην ρωμαϊκή επαρχία στη «ρωμαϊκή» αυτοκρατορία των μεσοβυζαντινών χρόνων. Κατά τους υστεροβυζαντινούς χρόνους το φαινόμενο της μείωσης ή και πλήρους εξαφάνισης των γυάλινων βραχιολιών, καθώς και των κοσμημάτων εν γένει, τουλάχιστον στις ταφές περιφερειακών κέντρων και αγροτικών οικισμών, ερμηνεύεται με οικονομικούς όρους από τα ιστορικά στοιχεία, που δείχνουν τον αγροτικό πληθυσμό να μειώνεται, μεγάλες ομάδες να μετακινούνται λόγω των επιδρομών και των δυναστικών έριδων, την παραγωγή να καταστρέφεται και την αγοραστική ικανότητα των πολιτών τελικά να ελαχιστοποιείται 65. Ακόμη, την ίδια περίοδο, ταυτόχρονα με τη μείωση του αριθμού των γυάλινων βραχιολιών, εξαφανίζεται ή περιορίζεται σε ορισμένα επίσημα ενδύματα της υψηλής κοινωνίας και η μόδα των φαρδιών μανικιών, που ίσως αποτέλεσε έναν ακόμη παράγοντα διάδοσης των βραχιολιών. Ενώ, τέλος, και στις εικονογραφικές παραστάσεις 66 οι γυναίκες που απεικονίζονταν με γυμνά τα χέρια, λόγω της χειρωνακτικής φύσης του έργου που επιτελούν, εμφανίζονται πλέον χωρίς κοσμήματα, αλλαγή που, όπως φαίνεται, εκφράζει την νέα πραγματικότητα των παλαιολόγειων χρόνων. Anastasios Antonaras MIDDLE ΒΥΖΑΝΤΙΝΕ GLASS BRACELETS. CONTRIBUTION TO ISSUES OF DISTRIBUTION, PRODUCTION, TYPOLOGY AND USE -Dracelets made of glass are known from Egypt since the second millennium BC, but remained rare in the Mediterranean until at least the third century AD, during which period they enjoyed a significant distribution. In regions of the development of Islam they continued in use during Early Byzantine times, whereas in Byzantium they disappeared, to reappear in the Middle Byzantine period, in large numbers (Figs 2-12) both in the Asian and the European territories, as well as in regions under its political domination. After the wide diffusion from the late ninth or the tenth century, bracelets gradually decreased and by the thirteenth or fourteenth century had disappeared. The phenomenon of the reappearance of glass bracelets in this period can be linked with the general political and economic circumstances prevailing in the Byzantine State, with the revival of cities and the reconstitution of the empire. Correspondingly, the gradual disappearance of glass bracelets in Late Byzantine times is linked with the economic circumstances of the period, with the drastic reduction in citizens' purchasing ability. In contrast to Arab regions, the use of glass bracelets was not revived in Ottoman times, nor even in the nineteenth century, when they were particularly popular throughout the rest of the Muslim world. 04 P. Soucek, «Byzantium and Islamic East», στο The Glory of Byzantium (υποσημ. 58), , ειδικ Α. Λαΐου-Θωμαδάκη, Η αγροτική κοινωνία στην ύστερη βνζα- ντινή εποχή (μτφρ. Α. Κάσδαγλη), Αθήνα 1987, Αχειμάστου-Ποταμιάνου, ό.π. (υποσημ. 34), 145,168,172. Γαλάβαρης, ό.π. (υποσημ. 35),

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους.

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. 1ο ΓΕΛ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ-ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΜΗΜΑ PR1 ΟΜΑΔΑ 3 Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. Αρχαϊκή, Κλασσική, Ελληνιστική, Ρωμαϊκή Περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Βογιατζόπουλος Σταμάτης Ιστορικό - Αρχαιολογικό Ιωαννίνων Ζ' Εξάμηνο Υπ.Καθ : Αν. Βλαχόπουλος, Μάθημα: Κρητομυκηναϊκή Θρησκεία Δεκέμβριος 2013 Εικόνα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ 1 ΦΩΣ Στο μικρόκοσμο θεωρούμε ότι το φως έχει δυο μορφές. Άλλοτε το αντιμετωπίζουμε με τη μορφή σωματιδίων που ονομάζουμε φωτόνια. Τα φωτόνια δεν έχουν μάζα αλλά μόνον ενέργεια. Άλλοτε πάλι αντιμετωπίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο

Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο Παναγιώτης Καπλάνης Διδάσκων: Ανδρέας Βλαχόπουλος Σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Βυζαντινά Χρόνια Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Τι έτρωγαν Στη διατροφή των Βυζαντινών βασικό ρόλο είχαν το ψωμί, τα λαχανικά, τα όσπρια και τα δημητριακά που τα μαγείρευαν με διάφορους

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ. Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη

ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ. Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ: Μινωικός Πολιτισμός(3.000-1420) Μυκηναϊκός Πολιτισμός(1.600-1.100) Αρχαϊκή Εποχή(800-500)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ

ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ Όνομα: Χολέβα Βασιλική Εξάμηνο: Η Μάθημα: Το Αιγαίο κατά την 3η χιλιετία π.χ Διδάσκων: Βλαχόπουλος Ανδρέας ΠΑΛΑΜΑΡΙ I ΠΧ II ΠΑΛΑΜΑΡΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Η κεραμική, μια πανάρχαια τέχνη, χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη το αργιλόχωμα. Όταν αναμείξουμε το αργιλόχωμα με νερό θα προκύψει μία πλαστική μάζα

Διαβάστε περισσότερα

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Επιμέλεια έκθεσης Αγαθονίκη Τσιλιπάκου, Νίκος Μπονόβας Mε την περιοδική έκθεση «Η τιμή του αγίου Μάμαντος στη Μεσόγειο: Ένας ακρίτας

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Ευγενία Δρακοπούλου Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Τηλ. +302107273570 Fax: +302107246212 E-mail: egidrak@eie.gr Website: http://eie.academia.edu/eugeniadrakopoulou http://www.eie.gr/nhrf/institutes/inr/cvs/cv-drakopoulou-gr.html

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πρώιμοι και Γεωμετρικοί χρόνοι (1100-700 π.χ.) Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Εισαγωγή - Η πιο παραμελημένη περίοδος της ιστορίας της Ελληνικής είναι η μεσαιωνική. Για λόγους καθαρά ιδεολογικούς και πολιτικούς, το

Διαβάστε περισσότερα

ΥΑΛΟΣ ΗΜΕΡΙ Α ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ AMΘ 2009

ΥΑΛΟΣ ΗΜΕΡΙ Α ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ AMΘ 2009 ΥΑΛΟΣ ΗΜΕΡΙ Α ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ AMΘ 2009 Η τεχνολογία της υαλουργίας κατά τη ρωμαϊκή και την παλαιοχριστιανική εποχή Aναστάσιος Αντωνάρας παραγωγή γυαλιού από τις πρώτες ύλες, υαλοποιία, και η κατασκευή αντικειμένων

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του κοσμήματος

Η ιστορία του κοσμήματος ΚΟΣΜΗΜΑ Η ιστορία του κοσμήματος Πρώτα κοσμήματα Τα πρώτα κοσμήματα 40.000 χρόνια πριν. Λόγοι σύλληψης της ιδέας του κοσμήματος: Καλλωπισμός Προσέλκυση του άλλου φύλου Φυλαχτά Τα πρώτα υλικά: δόντια ζώων,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Ρωμαϊκή Ιστορία (55 ΒΥ1) Διδάσκων: Andrew Farrington (eduserv@otenet.gr)

Εισαγωγή στη Ρωμαϊκή Ιστορία (55 ΒΥ1) Διδάσκων: Andrew Farrington (eduserv@otenet.gr) Εισαγωγή στη Ρωμαϊκή Ιστορία (55 ΒΥ1) Διδάσκων: Andrew Farrington (eduserv@otenet.gr) Ενότητα 2: H ρωμαϊκή αυτοκρατορία: Εξάπλωση της κυριαρχίας της Ρώμης μέχρι το τέλος της Δημοκρατίας 1.). Η γεωγραφία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ. 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6. 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ. 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6. 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160 ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160 3. Μετάλλια Ευδοκίμου Υπηρεσίας τεμάχια 160 4. Μετάλλια Αξίας και Τιμής

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Σλαβικών Λαών

Ιστορία Σλαβικών Λαών ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 12 η :Μαυροβούνιο Αγγελική Δεληκάρη Λέκτορας Μεσαιωνικής Ιστορίας των Σλαβικών Λαών Τμήμα Ιστορίας Αρχαιολογίας ΑΠΘ Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας

Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Τομ. 47, 2008 Της Μελωδίας το αίνιγμα. Ο μελωδός και η πάρεδρός του στον κώδικα Parisinus graecus 139 (φ. 1β) ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ Ηλίας 10.12681/dchae.603 Copyright

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Επισκόπηση της Ελληνικής Ιστορίας, Β. Θ. Θεοδωρακόπουλος, Ph.D. Διόρθωση - Επιμέλεια: Λίλυ Πανούση Εκδόσεις Γιαλός Αθήνα, Δεκέμβριος 2015 ISBN: 978 960 82275 0 7 Εκδόσεις

Διαβάστε περισσότερα

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού.

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. 1 Περιεχόμενα: Εισαγωγή σελ.3 Ιστορική αναδρομή σελ.4 Περιγραφή του χώρου σελ.5-7 Βιβλιογραφία σελ.8 Παράρτημα σελ.9-10 2 Εισαγωγή. Στο κέντρο της Λεμεσού υπάρχει το Κάστρο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΙΑΝΝΙΤΣΩΝ. ΣΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Πολυτίδης Δημήτρης. 1 ο ΕΤΟΣ

ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΙΑΝΝΙΤΣΩΝ. ΣΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Πολυτίδης Δημήτρης. 1 ο ΕΤΟΣ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΙΑΝΝΙΤΣΩΝ ΣΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Πολυτίδης Δημήτρης 1 ο ΕΤΟΣ 1 η φάση: Ερώτημα συζήτησης: Που χρησιμοποιείται τη γεωμετρία στην εργασία σας και στην καθημερινή σας ζωή. (Μια διδακτική ώρα).

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του πυριτίου στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε τη χρήση του πυριτίου σε υλικά όπως

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΟΜΕΤΡΙΑ. Εισαγωγή

ΑΞΟΝΟΜΕΤΡΙΑ. Εισαγωγή ΑΞΟΝΟΜΕΤΡΙΑ Εισαγωγή Η προβολή τρισδιάστατου αντικειμένου πάνω σε δισδιάστατη επιφάνεια αποτέλεσε μια από τις βασικές αναζητήσεις μεθόδων απεικόνισης και απασχόλησε από πολύ παλιά τους ανθρώπους. Με την

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ"*-*

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ*-* Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤΚΑΤοΡ1Α Η 3υζαντινή εποχή Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ ΚΑΤοΡ1Α Κωνσταντινούπολη, Μ' ένα λεωφορείο τριγυρνάμε όλοι μέσα στην πόλη, σελ. 59-63. Βυζαντινή αυτοκρατορία, Εμπορικοί δρόμοι, σελ 34 Μύθοι και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΠΙ ΔΗΛΩΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΞ 3667 / 13.07.2015

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΠΙ ΔΗΛΩΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΞ 3667 / 13.07.2015 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΠΙ ΔΗΛΩΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΞ 3667 / 13.07.2015 Σύμφωνα με: α) τις διατάξεις των άρθρων 123, 124, 135 και 136 του Ν. 4072/2012

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΣΚΟΙ ΚΟΠΗΣ MADE IN GERMANY

ΔΙΣΚΟΙ ΚΟΠΗΣ MADE IN GERMANY MADE IN GERMANY ΔΙΣΚΟΙ ΚΟΠΗΣ H πολυετής εμπειρία και τεχνογνωσία σε συνδυασμό με το πάθος για καινοτομία έχουν καταστήσει την εταιρία Sonneflex ως ένα από τα μεγαλύτερα ονόματα σε παγκόσμιο επίπεδο στον

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Ενδυμασία και Μόδα από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεώτερους χρόνους

Ενδυμασία και Μόδα από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεώτερους χρόνους 1ο ΓΕΛ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ-ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΜΗΜΑ PR1 ΟΜΑΔΑ 2 Ενδυμασία και Μόδα από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεώτερους χρόνους Ομάδα 2 Οι Θεές των Όφεων Η ενδυμασία στους

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ενότητα 3: Ιστορική Ανασκόπηση των Ισλαμικών Αυτοκρατοριών Δημήτριος Σταματόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 1 Βυζαντινή Ιστορία: Ορολογία Περιοδολογήσεις - Iδεολογικοποίηση. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 1 Βυζαντινή Ιστορία: Ορολογία Περιοδολογήσεις - Iδεολογικοποίηση. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 1 Βυζαντινή Ιστορία: Ορολογία Περιοδολογήσεις - Iδεολογικοποίηση Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Με την εισαγωγική διάλεξη επιδιώκεται η εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ ΓΙΑ ΤΟ 2008

ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ ΓΙΑ ΤΟ 2008 ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ ΓΙΑ ΤΟ 2008 ΝΟΜΟΣ ΕΒΡΟΥ ΣΥΝΟΛΟ 20.000 ΝΟΜΟΣ ΡΟΔΟΠΗΣ ΙΘ' Εφορεία Πρ. Κομοτηνής Έργου 4916 ΙΘ' Εφορεία Πρ. Κομοτηνής Π.Τσατσοπούλου Τηλ:2531022411 FAX:2531021517

Διαβάστε περισσότερα

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Εργασία στο μάθημα: Το Νησιωτικό Αιγαίο κατά την 3 η Χιλιετία π.χ. Παναγιώτης Καπλάνης Επιβλέπων Καθηγητής: Βλαχόπουλος Ανδρέας Εαρινό Εξάμηνο 2015 Η Θέση Η Ίος βρίσκεται στο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ ΑΝΔΡΕΟΥ ΣΤΕΦΑΝΙΑ Λεμεσός 2012 i ii ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου

ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου 2 Πανοραμική άποψη, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ,

Διαβάστε περισσότερα

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1 το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 2 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 3 ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΠΥΡΡΟΣ αντίγραφο από πρωτότυπο του 3ου π.χ. αι. της

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός της σταθεράς ενός ελατηρίου.

Προσδιορισμός της σταθεράς ενός ελατηρίου. Μ3 Προσδιορισμός της σταθεράς ενός ελατηρίου. 1 Σκοπός Στην άσκηση αυτή θα προσδιοριστεί η σταθερά ενός ελατηρίου χρησιμοποιώντας στην ακολουθούμενη διαδικασία τον νόμο του Hooke και τη σχέση της περιόδου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 3 3.0 ΜΕΣΑ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΕΝΟΤΗΤΑ 3 3.0 ΜΕΣΑ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 3 3.0 ΜΕΣΑ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όπως είναι ήδη γνωστό, ένα σύστημα επικοινωνίας περιλαμβάνει τον πομπό, το δέκτη και το κανάλι επικοινωνίας. Στην ενότητα αυτή, θα εξετάσουμε τη δομή και τα χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

[ΚΑΜΨΗ ΣΩΛΗΝΩΝ ΕΧΕΤΕ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ;]

[ΚΑΜΨΗ ΣΩΛΗΝΩΝ ΕΧΕΤΕ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ;] ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Α.Ε ΜΑΙΟΣ 2013 [ΚΑΜΨΗ ΣΩΛΗΝΩΝ ΕΧΕΤΕ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ;] [] Του Μηχ. Μηχανικού Αγγέλου Αλέξανδρου Η σωστή ακτίνα καμπυλότητας ανά υλικό παίζει καίριο ρόλο στην βέλτιστη ποιότητα μίας καμπύλης ή κούρμπας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΕΙΣ ΕΞΑΡΤΗΜΑΤΩΝ

ΣΥΝΔΕΣΕΙΣ ΕΞΑΡΤΗΜΑΤΩΝ 8 Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο ΣΥΝΔΕΣΕΙΣ ΕΞΑΡΤΗΜΑΤΩΝ 8. Συνδέσεις Γενικά ονομάζουμε συνδέσεις τις άμεσες ενώσεις δύο εξαρτημάτων ή μηχανικών οργάνων. Οι ενώσεις αυτές μπορεί να είναι: Κινητές, όπου τα συνδεδεμένα κομμάτια

Διαβάστε περισσότερα

Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που. Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα

Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που. Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΑΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που ονομάζεται ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα Ποια σύγχρονα κράτη αποτελούν την περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Στα βαμβακοχώραφα της Κωπαΐδας (12 χλμ ΒΑ της Λιβαδειάς), υπάρχει ένας τόπος κατοικημένος από τα προϊστορικά χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΧΑΙΡΕΤΙΣίνίΟΣ ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΣ ΝΕΓΡΕΠΟΝΤΗ-ΔΕΛΙΒΑΝΗ 13 ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΤΗΣ ΕΛΕΟΝΟΡΑΣ ΣΚΟΥΤΕΡΗΔΙΔΑΣΚΑΛΟΥ 15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 19 1. ΙΣΤΟΡΪΑ ΤΟΥ ΣΜΑΛΤΟΥ 21

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΧΑΙΡΕΤΙΣίνίΟΣ ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΣ ΝΕΓΡΕΠΟΝΤΗ-ΔΕΛΙΒΑΝΗ 13 ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΤΗΣ ΕΛΕΟΝΟΡΑΣ ΣΚΟΥΤΕΡΗΔΙΔΑΣΚΑΛΟΥ 15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 19 1. ΙΣΤΟΡΪΑ ΤΟΥ ΣΜΑΛΤΟΥ 21 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΧΑΙΡΕΤΙΣίνίΟΣ ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΣ ΝΕΓΡΕΠΟΝΤΗ-ΔΕΛΙΒΑΝΗ 13 ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΤΗΣ ΕΛΕΟΝΟΡΑΣ ΣΚΟΥΤΕΡΗΔΙΔΑΣΚΑΛΟΥ 15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 19 1. ΙΣΤΟΡΪΑ ΤΟΥ ΣΜΑΛΤΟΥ 21 2. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΣΜΑΛΤΟΥ (ΓΥΑΛΙΟΥ)

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΙΚΗ ΕΚΛΕΙΨΗ ΗΛΙΟΥ - 20 ΜΑΡΤΙΟΥ 2015

ΟΛΙΚΗ ΕΚΛΕΙΨΗ ΗΛΙΟΥ - 20 ΜΑΡΤΙΟΥ 2015 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΗΣ, ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΟΛΙΚΗ ΕΚΛΕΙΨΗ ΗΛΙΟΥ - 20 ΜΑΡΤΙΟΥ 2015 Το φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Γεωμετρική Εποχή Πώς περνούμε τη μέρα μας;

Γεωμετρική Εποχή Πώς περνούμε τη μέρα μας; Γεωμετρική Εποχή Πώς περνούμε τη μέρα μας; ΕΙΚΟΝΕΣ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ 0 Γνωρίζουμε από τα αγγεία σε τάφους ότι κατά την Γεωμετρική Εποχή, οι άνθρωποι στην Κύπρο έπιναν κρασί, χρησιμοποιούσαν ελαιόλαδο, έτρωγαν

Διαβάστε περισσότερα

διάστημα κατασκευής αυτών των αγγείων περιορίζεται σε δύο έως τρεις γενιές. Ως προς τη χρονολόγησή της βασιζόμαστε στα κεραμικά συνευρήματα που

διάστημα κατασκευής αυτών των αγγείων περιορίζεται σε δύο έως τρεις γενιές. Ως προς τη χρονολόγησή της βασιζόμαστε στα κεραμικά συνευρήματα που ΠΕΡΙΛΗΨΗ H διδακτορική διατριβή με θέμα: «Σύγκλιση Απόκλιση. Έρευνα & Συνεισφορά στην τοπική κεραμική της Περιφέρειας Αρμένων-Ρεθύμνου και στην Κεραμική Παραγωγή της Κρήτης κατά τον 14 ο και 13 ο π. Χ.

Διαβάστε περισσότερα

ΖΗΚΟΣ ΝΙΚΟΣ ΠΑΛΟΥΜΠΙΩΤΗΣ ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΤΡΙΓΚΑΣ ΝΙΚΟΣ

ΖΗΚΟΣ ΝΙΚΟΣ ΠΑΛΟΥΜΠΙΩΤΗΣ ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΤΡΙΓΚΑΣ ΝΙΚΟΣ ΖΗΚΟΣ ΝΙΚΟΣ ΠΑΛΟΥΜΠΙΩΤΗΣ ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΤΡΙΓΚΑΣ ΝΙΚΟΣ Φυσικά φαινόμενα και τεχνολογία Το λευκό φως Το ουράνιο τόξο Το πολικό σέλας Το χρώμα του ουρανού Το ηλιοβασίλεμα Οι επιγραφές ΝΕΟΝ Το χρώμα στους υπολογιστές

Διαβάστε περισσότερα

Δύο μαρμάρινες διακοσμητικές πλάκες στον Μυστρά

Δύο μαρμάρινες διακοσμητικές πλάκες στον Μυστρά Δύο μαρμάρινες διακοσμητικές πλάκες στον Μυστρά Αγγελική ΜΕΞΙΑ Τόμος ΚΖ (2006) Σελ. 115-124 ΑΘΗΝΑ 2006 Αγγελική Μέξια ΔΥΟ ΜΑΡΜΆΡΙΝΕΣ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΈΣ ΠΑΑΚΕΣ ΣΤΟΝ ΜΥΣΤΡΑ* ^τη συλλογή γλυπτών του Μουσείου Μυστρά

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ»

«ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ» I ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ «ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΠΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ / ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΠΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ / ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΜΑΚΑΡΙΟΣ Γ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013 2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΠΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ / ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 Κατεύθυνση: ΠΡΑΚΤΙΚΗ Κλάδος: ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ Μάθημα: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ Τάξη: A Τμήμα:

Διαβάστε περισσότερα

7o Ταξίδι στην Θράκη. Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα.

7o Ταξίδι στην Θράκη. Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα. 7o Ταξίδι στην Θράκη Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα. 7o Ταξίδι στην Θράκη Δευτέρα, 17 Αύγουστος 2015 Παραλία Μακρύαμμου Παραδεισένια και πλήρως εξοπλισμένη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΕΛΠ 11: Ελληνική Ιστορία Ακ. Έτος: 2008-9 ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΜΑ: Η βυζαντινή αριστοκρατία κατά τους 9 ο έως 12 ο αιώνα: δομή και χαρακτηριστικά, ανάπτυξη και σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ

Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ 1 Στη ΝΑ πλευρά του Διδυμοτείχου, ανάμεσα στη συμβολή των ποταμών Έβρου και Ερυθροποτάμου και το Σιδηροδρομικό σταθμό, υψώνεται ένας βραχώδης οχυρός λόφος γνωστός με

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα Εργασία Ιστορίας U«Μυκηναϊκός Πολιτισµός» UΜε βάση τις πηγές και τα παραθέµατα Ελένη Ζέρβα Α1 Μελετώντας τον παραπάνω χάρτη παρατηρούµε ότι τα κέντρα του µυκηναϊκού κόσµου ήταν διασκορπισµένα στον ελλαδικό

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικές ιδιότητες οδοντικών υλικών

Φυσικές ιδιότητες οδοντικών υλικών Φυσικές ιδιότητες οδοντικών υλικών Η γνώση των µηχανικών ιδιοτήτων των υλικών είναι ουσιώδης για την επιλογή ενδεδειγµένης χρήσης και την µακρόχρονη λειτουργικότητά τους. Στη στοµατική κοιλότητα διαµορφώνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΔΙΟΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΟΝΟΜΑΣΤΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Το αρχαίο Δίον του Ολύμπου βρίσκεται 15 χλμ. νότια της Κατερίνης, στους πρόποδες του Ολύμπου δίπλα στο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η σημαία της Βουλγαρίας αποτελείται από τρεις ισομεγέθεις οριζόντιες λωρίδες χρώματος λευκού(στην κορυφή), πράσινου και κόκκινου. Το λευκό αντιπροσωπεύει την ειρήνη,

Διαβάστε περισσότερα

Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012

Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012 Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012 Ινστιτούτο Εξαγωγικών Ερευνών και Σπουδών Σύνδεσµος Εξαγωγέων Βορείου Ελλάδος Θεσσαλονίκη, 23/05/13 Σκοπός της µελέτης:

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πειραιώς Τμήμα Πληροφορικής Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Πληροφορική»

Πανεπιστήμιο Πειραιώς Τμήμα Πληροφορικής Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Πληροφορική» Πανεπιστήμιο Πειραιώς Τμήμα Πληροφορικής Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Πληροφορική» Μεταπτυχιακή Διατριβή Τίτλος Διατριβής Επίκαιρα Θέματα Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Ονοματεπώνυμο Φοιτητή Σταμάτιος

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Λογοτεχνία. Επιλογή Βιβλιογραφίας Μαρίνα Λουκάκη Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Φιλολογίας Τομέας Βυζαντινής Φιλολογίας και Λαογραφίας

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Λογοτεχνία. Επιλογή Βιβλιογραφίας Μαρίνα Λουκάκη Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Φιλολογίας Τομέας Βυζαντινής Φιλολογίας και Λαογραφίας Εισαγωγή στη Βυζαντινή Λογοτεχνία Επιλογή Βιβλιογραφίας Μαρίνα Λουκάκη Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Φιλολογίας Τομέας Βυζαντινής Φιλολογίας και Λαογραφίας Ο κόσμος του Βυζαντίου G. Ostrogorsky, Ιστορία του Βυζαντινού

Διαβάστε περισσότερα

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης ΠΡΟΤΥΠΟΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΙΩΝΙ ΕΙΟΥ ΙΩΝΙ ΕΙΟΥΣΧΟΛΗΣ ΟΜΙΛΟΣ: Πάµε Μουσείο ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: : 2013-14 14 ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Παραράς Ι. ΗΜΙΟΥΡΓΟΙ: Καπιζιώνη Σπυριδούλα Χατζηφούντα Μαριάννα Χιώτη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΛΑΣΗ. Το εργαλείο διέλασης περιλαμβάνει : το μεταλλικό θάλαμο, τη μήτρα, το έμβολο και το συμπληρωματικό εξοπλισμό (δακτυλίους συγκράτησης κλπ.).

ΔΙΕΛΑΣΗ. Το εργαλείο διέλασης περιλαμβάνει : το μεταλλικό θάλαμο, τη μήτρα, το έμβολο και το συμπληρωματικό εξοπλισμό (δακτυλίους συγκράτησης κλπ.). ΔΙΕΛΑΣΗ Κατά τη διέλαση (extrusion) το τεμάχιο συμπιέζεται μέσω ενός εμβόλου μέσα σε μεταλλικό θάλαμο, στο άλλο άκρο του οποίου ευρίσκεται κατάλληλα διαμορφωμένη μήτρα, και αναγκάζεται να εξέλθει από το

Διαβάστε περισσότερα

and the Archaeology of Everyday Life in the Byzantine Empire, Oxford 2004, 37-52 και ιδιαίτερα για τα σπίτια σε αγροτικές περιοχές 45-47.

and the Archaeology of Everyday Life in the Byzantine Empire, Oxford 2004, 37-52 και ιδιαίτερα για τα σπίτια σε αγροτικές περιοχές 45-47. Διονύσης Μουρελάτος Κυκλοφορία νομισμάτων στην Κω κατά την παλαιοχριστιανική περίοδο. Η συμβολή των νομισμάτων της επιφανειακής έρευνας στο δήμο Αλασαρνιτών. Η μελέτη της κυκλοφορίας των νομισμάτων μας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΣΠΕΙΡΩΜΑΤΑ - ΚΟΧΛΙΕΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΣΠΕΙΡΩΜΑΤΑ - ΚΟΧΛΙΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΣΠΕΙΡΩΜΑΤΑ - ΚΟΧΛΙΕΣ Διαμόρφωση Σπειρώματος Το σπείρωμα δημιουργείται από την κίνηση ενός παράγοντος σχήματος (τρίγωνο, ορθογώνιο κλπ) πάνω σε έλικα που

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία Υφασματογραφίας

Δημιουργία Υφασματογραφίας Δημιουργία Υφασματογραφίας Δημιουργία υφασματογραφίας Με την τεχνική αυτή μπορούμε να δημιουργήσουμε μια σύνθεση με το ράψιμο διάφορων υφασμάτων και άλλων υλικών μεταξύ τους, πάνω σε μια βάση από ανθεκτικό

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακή εργασία : Μελέτη της εξέλιξης του προσφυγικού οικισμού της Νέας Φιλαδέλφειας με χρήση μεθόδων Γεωπληροφορικής.

Μεταπτυχιακή εργασία : Μελέτη της εξέλιξης του προσφυγικού οικισμού της Νέας Φιλαδέλφειας με χρήση μεθόδων Γεωπληροφορικής. ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ Σχολή Αγρονόμων & Τοπογράφων Μηχανικών ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΕΩΠΛΗΡΡΟΦΟΡΡΙΙΚΗ Μεταπτυχιακή εργασία : Μελέτη της εξέλιξης του προσφυγικού οικισμού της Νέας Φιλαδέλφειας με

Διαβάστε περισσότερα

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή)

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) 108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) Το Τμήμα ιδρύθηκε το 1990 και άρχισε να λειτουργεί το ακαδημαϊκό έτος 1991-1992. Δέχεται κατ' έτος 200 περίπου φοιτητές. Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ Η ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: Ο.Α.Ε.Ε. ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΚΑΣΚΑΦΕΤΟΥ ΣΩΤΗΡΙΑ

ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ Η ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: Ο.Α.Ε.Ε. ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΚΑΣΚΑΦΕΤΟΥ ΣΩΤΗΡΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ Η ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: Ο.Α.Ε.Ε. ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 26η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΜΕΣΣΗΝΙΑ Χριστιανούπολη, Ι.Ν. Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Σημαντικό οικοδομικό συγκρότημα του 11ου- 12ου αιώνα, που αποτελείται από τον οκταγωνικού τύπου ναό και το επισκοπικό

Διαβάστε περισσότερα

Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: ΣΟΦΙΑ ΑΡΑΒΟΥ ΠΑΠΑΔΑΤΟΥ

Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: ΣΟΦΙΑ ΑΡΑΒΟΥ ΠΑΠΑΔΑΤΟΥ EΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Ταχ. Δ/νση : Λεωφ. Αντ.Τρίτση, Αργοστόλι Κεφαλληνίας Τ.Κ. 28 100 τηλ. : 26710-27311 fax : 26710-27312

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Ἱστορίης Ἐπίσκεψις Μάθημα: Βυζαντινή Ιστορία ιδάσκουσα: Ειρήνη Χρήστου Ειρήνη Χρήστου Βυζαντινή Ιστορία Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία. Παραδοσιακά Προϊόντα Διατροφική Αξία και η Πιστοποίηση τους

Πτυχιακή Εργασία. Παραδοσιακά Προϊόντα Διατροφική Αξία και η Πιστοποίηση τους ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Παραδοσιακά Προϊόντα Διατροφική Αξία και η Πιστοποίηση τους Εκπόνηση:

Διαβάστε περισσότερα

LIMASSOL MUNICIPALITY

LIMASSOL MUNICIPALITY LIMASSOL MUNICIPALITY October 30 th, 2013. I N V I T A T I O N Painting and sculpture exhibition from Brasov, Romania In the framework of the development of the relations between Limassol and Brasov, Romania,

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα. Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ

Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα. Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ Πουλιάσης Αντώνης Φυσικός M.Sc. 2 Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα Γεωμετρική

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΡΕΥΝΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΣΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ

Η ΕΡΕΥΝΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΣΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ Η ΕΡΕΥΝΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΣΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΠΗΓΩΝ Θεόδωρος Μαρκόπουλος University of Uppsala thodorismark@yahoo.gr Abstract This paper discusses methodological

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΑΡΓΥΡΟΧΟΪΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

της ΓΕΩΛΟΓΙΚΗΣ ΠΥΞΙΔΑΣ

της ΓΕΩΛΟΓΙΚΗΣ ΠΥΞΙΔΑΣ Οδηγίες Χρήσης της ΓΕΩΛΟΓΙΚΗΣ ΠΥΞΙΔΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ και ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΕΩΝ Αθήνα 2010-1- Με τη γεωλογική πυξίδα μπορούμε να μετρήσουμε τα στοιχεία των επιπέδων των γεωλογικών επιφανειών

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ : ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2 περιόδους

ΘΕΜΑ : ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2 περιόδους ΘΕΜΑ : ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2 περιόδους 11/10/2011 08:28 καθ. Τεχνολογίας Τι είναι Ηλεκτρισμός Ηλεκτρισμός είναι η κατευθυνόμενη κίνηση των ηλεκτρονίων μέσα σ ένα σώμα το οποίο χαρακτηρίζεται σαν αγωγός

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ενότητα: Γεωγραφία (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Β1, Β2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα:

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά Σύμμεικτα. Τομ. 14, 2001

Βυζαντινά Σύμμεικτα. Τομ. 14, 2001 Βυζαντινά Σύμμεικτα Τομ. 14, 2001 Αναζητώντας την εικόνα του Ελκομένου της Μονεμβασίας. Το χαμένο παλλάδιο της πόλης και η επίδρασή του στα υστεροβυζαντινά μνημεία του νότιου ελλαδικού χώρου ΦΩΣΚΟΛΟΥ Βασιλική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 19η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΤΡΙΚΑΛΑ Πλάτανος Θέση «Ομβριάσα» Η 19η ΕΒΑ διενεργεί ανασκαφική έρευνα στον αγρό ιδιοκτησίας Σ. και Α. Υφαντή, η οποία είναι συνέχεια αυτής που διενεργούσε η 7η ΕΒΑ,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΚΑΤΩ ΠΑΦΟΥ

ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΚΑΤΩ ΠΑΦΟΥ 86882 ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΚΑΤΩ ΠΑΦΟΥ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΚΑΤΩ ΠΑΦΟΥ 2 διαγραμμα 1 1. Εισαγωγή Ο αρχαιολογικός χώρος στην περιοχή του λόφου της Φάμπρικας και η σπηλιές που έχουν διαμορφωθεί

Διαβάστε περισσότερα

Γρίφος 1 ος Ένας έχει μια νταμιτζάνα με 20 λίτρα κρασί και θέλει να δώσει σε φίλο του 1 λίτρο. Πώς μπορεί να το μετρήσει, χωρίς καθόλου απ' το κρασί να πάει χαμένο, αν διαθέτει μόνο ένα δοχείο των 5 λίτρων

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα