«ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΔΙΚΗΣ»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "«ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΔΙΚΗΣ»"

Transcript

1 «ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΔΙΚΗΣ» Επιμέλεια : Κώστας Αντωνίου, ικηγόρος, μέλος της συντακτικής ομάδας του indubio.gr Η πνευματική ιδιοκτησία αποκτάται χωρίς καμία διατύπωση και χωρίς την ανάγκη ρήτρας απαγορευτικής των προσβολών της. Επισημαίνεται πάντως ότι κατά τον Ν. 2121/1993 και κατά τη ιεθνή Σύμβαση της Βέρνης (που έχει κυρωθεί με τον Ν. 100/1975), απαγορεύεται η αναδημοσίευση και γενικά η αναπαραγωγή του παρόντος έργου, με οποιονδήποτε τρόπο, τμηματικά ή περιληπτικά, στο πρωτότυπο ή σε μετάφραση ή άλλη διασκευή, χωρίς γραπτή άδεια του εκδότη. 1

2 Δικονομικά ζητήματα ιατρικής δίκης Πίνακας Περιεχομένων 1. Περιεχόμενα...σελ.Ι-ΙΙ 2. I..Πρόλογος...σελ ΙΙ. Αστική Ιατρική Ευθύνη...σελ.2 4. ΙΙ. 1.Ιστορική αναδρομή...σελ.2 5. ΙΙ. 2. Προστατευόμενο Δικαίωμα......σελ.2 6. ΙΙ. 3. Υποκείμενα προστασίας...σελ.3 7. ΙΙ. 4. Ιατρική Ευθύνη...σελ.3 8. ΙΙ. 5.Αστική Ευθύνη...σελ.4 9. ΙΙ. 5.i. Ενδοσυμβατική Ευθύνη...σελ ΙΙ. 5.ii. Αδικοπρακτική Ευθύνη...σελ ΙΙ.5.iii.Σημασία διαχωρισμού ενδοσυμβατικής και αδικοπρακτικής ευθύνης...σελ ΙΙ.5.iv.Συνέπειες παραβίασης ενδοσυμβατικής ή αδικοπρακτικής ευθύνης...σελ ΙΙ.5.v. Αμέλεια στο αστικό δίκαιο...σελ II.5.vi.Ιατρική Ευθύνη σύμφωνα με το ν.2251/ σελ ΙΙ.5.vii.Υποχρεώσεις ιατρού...σελ ΙΙ.5.viii.Απαλλακτικές ρήτρες...σελ ΙΙ.5.ix.Συγκριτικό Δίκαιο...σελ ΙΙ.5.x.De lege ferenda Προτάσεις...σελ ΙΙΙ. Δικονομικά ζητήματα- Εισαγωγή...σελ ΙΙΙ.Α.Δικαιοδοσία...σελ ΙΙΙ.Β.Αρμοδιότητα καθ ύλην και κατά τόπον...σελ ΙΙΙ.Γ.Νομιμοποίηση...σελ ΙΙΙ.Δ.Απόδειξη- Εισαγωγικά...σελ ΙΙΙ.Δ.i.Βάρος απόδειξης-κατανομή...σελ ΙΙΙ.Δ.i.α.Έννοια απόδειξης-υποκειμενικό βάρος απόδειξης...σελ.24 2

3 26. ΙΙΙ.Δ.i.β.Βασικός κανόνας...σελ ΙΙΙ.Δ.i.γ.Κατανομή βάρους απόδειξης στην ιατρική ευθύνη...σελ ΙΙΙ.Δ.ii.Αποδεικτικές διευκολύνσεις...σελ ΙΙΙ.Δ.ii.α.Θεωρία της prima facie evidenci...σελ ΙΙΙ.Δ.ii.β.Θεωρία της περιοχής κινδύνου...σελ ΙΙΙ.Δ.ii.γ.Θεωρία της res ipsa loquitur...σελ ΙΙΙ.Δ.ii.δ.Αντιστροφή του βάρους απόδειξης εξαιτίας βαριάς αμέλειας...σελ ΙΙΙ.Δ.ii.ε.Έλλειψη ενημέρωσης-αυτόγνωμη επέμβαση γιατρού...σελ ΙΙΙ.Δ.iiι.De lege ferenda...σελ ΙΙΙ.Δ.iv.Αποδεικτικά μέσα...σελ ΙΙΙ.Δ.iv.α.Πραγματογνωμοσύνη...σελ ΙΙΙ.Δ.iv.β.Έγγραφα...σελ ΙΙΙ.Δ.iv.γ.Ομολογία-Μάρτυρες...σελ ΙΙΙ.Δ.iv.δ.Δικαστικά τεκμήρια...σελ ΙV. Επίλογος...σελ.40 Βιβλιογραφία-Αρθρογραφία-Μελέτες...σελ.Α-Β 3

4 I. Πρόλογος Εισαγωγικά «Από τις τέχνες, που αρμόζει να τις ασκούν ελεύθεροι άνθρωποι, η ιατρική δεν είναι καθόλου κατώτερη ως προς την ομορφιά, τη σπουδαιότητα και την ευχαρίστηση που παρέχει, για δε τους φιλομαθείς έχει μεγάλη θεωρητική αξία, αφού αντικείμενό της έχει τη σωτηρία και την υγεία» 1. Από τη ρήση αυτή του Πλουτάρχου, μπορεί εύκολα να γίνει αντιληπτή η διαχρονική αξία της ιατρικής τέχνης όπως την ονόμαζαν οι αρχαίοι Έλληνες με τη σημερινή της σημασία να αποκτά ολοένα μεγαλύτερο εύρος ανάμεσα σε θεωρητικούς και εφαρμοστές του δικαίου. Η ιατρική και δίκαιο διακρίνονται για τη σχέση θέσης-αντίθεσης που εμφιλοχωρεί ανάμεσά τους, καθώς η ιατρική αποφασίζει ex ante ενώ το δίκαιο ex post 2, με την αιτία της αντίθεσης αυτής να επικεντρώνεται στη διαφορετική αντίληψη της ανθρώπινης υπόστασης εκ μέρους των δύο αυτών επιστημών 3. Και αυτή η αντιθετική σχέση τους αποτελεί και την πηγή από την οποία απορρέουν και οι σύγχρονες εκφάνσεις της ιατρικής δίκης. Η ιατρική δίκη παρουσιάζει κάποιες ιδιομορφίες καθώς δεν είναι μονοδιάστατη. Παράλληλα με την αστική της διάσταση, είναι δυνατόν ορισμένες φορές να ενυπάρχει και η ποινική, αλλά και η πειθαρχική της πλευρά, με τη νομολογία στη χώρα μας να έχει ασχοληθεί κυρίως με το ποινικό κομμάτι της. Όσον αφορά το αστικό τμήμα της ιατρικής δίκης, εκτός από τα ουσιαστικού δικαίου ζητήματα όπως η ιατρική ευθύνη, οι αξιώσεις του ενάγοντος, κ.α. ανακύπτουν και σημαντικά προβλήματα δικονομικής υφής, τα οποία έχουν ως κύρια κατεύθυνσή τους τη δικαιοδοσία, τη νομιμοποίηση ενεργητική και παθητική το βάρος αποδείξεως των πραγματικών περιστατικών καθώς και τα αποδεικτικά μέσα, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιήσουν οι διάδικοι και το δικαστήριο για την απόδειξη των ισχυρισμών τους. 1 Πλουτάρχου Υγιεινά παραγγέλματα, (Ηθ.122c). Το αρχαίο κείμενο έχει ως εξής:" Των δ'ελευθερίων τεχνών ιατρική το μέν γλαφυρόν καί περιττόν καί επιτερπές ουδεμιάς ενδεέστερον έχει, θεωρητικόν δε μέγα τοις φιλομαθούσι, την σωτηρίαν καί την υγείαν." 2 Ανδρουλιδάκη-Δημητριάδη Ισμήνη, Η υποχρέωση ενημέρωσης του ασθενούς, Συμβολή στη διακρίβωση της αστικής ιατρικής ευθύνης, σελ.13 3 Ανδρουλιδάκη-Δημητριάδη, ο.π., σελ.14, όπου αναφέρεται ότι η ιατρική αντιμετωπίζει τον άνθρωπο ως αδύναμο και άρρωστο ον που έχει ανάγκη από βοήθεια, ενώ το Δίκαιο έχει ως πρότυπο την αυτονομία της βούλησης του ανθρώπου. 4

5 Πάνω στη βάση των δικονομικών ζητημάτων της ιατρικής δίκης θα κινηθεί και η εργασία αυτή με την ανάλυση ζητημάτων ουσιαστικού δικαίου να κρίνεται επιβεβλημένη. II. Αστική Ιατρική Ευθύνη 1. Ιστορική αναδρομή: Επειδή το ιατρικό επάγγελμα ή η εξάσκηση της ιατρικής επιστήμης δεν είναι πρόσφατα δημιουργήματα των σύγχρονων κοινωνιών και της ανθρώπινης διανόησης αλλά χρονολογείται από τα αρχαία χρόνια, είναι λογικό να υπάρχουν αναφορές σε αρχαία νομοθετήματα, όπως ο κώδικας του Χαμουραμπί 4 (1.700 π.χ.), ενώ στην αρχαία Ελλάδα, ήταν μεγάλη η ανάπτυξη της ιατρικής επιστήμης με τον όρκο του Ιπποκράτη να αποτελεί σταθερό σημείο αναφοράς και στις μέρες μας. Στο πέρασμα των χρόνων, με την εξέλιξη των φυσικών επιστημών αλλά και των κοινωνιών, η ιατρική συμβάδισε με τη γενικότερη αυτή πρόοδο χωρίς όμως να χάσει τη διαλεκτική σχέση της με το δίκαιο, η οποία στη σύγχρονη εποχή διεκδικεί ένα σημαντικό τμήμα της προβληματικής του δικαίου. 2. Προστατευόμενο Δικαίωμα: Στην περίπτωση της ιατρικής δίκης και επειδή ακριβώς αναφερόμαστε σε δίκη, το οποίο σημαίνει ότι έχει θιγεί ένα έννομο δικαίωμα του ενάγοντος υπάρχει μια πολλαπλότητα των προστατευτέων δικαιωμάτων από την έννομη τάξη. Προστατευόμενα δικαιώματα σε μια ιατρική δίκη αποτελούν το δικαίωμα της ζωής, της σωματικής ακεραιότη τας και της υγείας εκείνου που είτε κάνει χρήση είτε έχει δικαίωμα να κάνει χρήση ιατρικών υπηρεσιών 5. Επομένως, γίνεται αντιληπτό ότι εν τέλει το δικαίωμα που προσβάλλεται και συνεπώς προστατεύεται είναι σε κάθε περίπτωση το δικαίωμα στην προσωπικότητα του α.57 ΑΚ, εκδηλώσεις αυτού του ενιαίου και αυτοτελούς δικαιώματος είναι η ζωή, η σωματική ακεραιότητα και η υγεία 6. Εκτός όμως από τα σωματικά αγαθά τα οποία εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της διάταξης του α.57 ΑΚ, είναι δυνατό και η προσαρμογή άλλων εκφάνσεων του όπως 4 Ανδρουλιδάκη-Δημητριάδη, ο.π., σελ.14 5 Δωρής, Θεμελιώδη ζητήματα της αστικής ευθύνης των γιατρών στο ελληνικό δίκαιο, πρακτικά Συνεδρίου Ευρωπαϊκής Ένωσης νέων νομικών, σελ.35 6 Καράκωστας Ι.,Αστικός Κώδικας, Ερμηνεία-Σχόλια-Νομολογία,τόμος Ι,σελ.317 5

6 η τιμή 7, με την λ.χ. ανακοίνωση απορρήτων που είχε εμπιστευθεί ο ασθενής στο γιατρό του 8 και η ψυχική υγεία, με τη μετάδοση κάποιας ασθένειας εξαιτίας ελλιπούς καθαρισμού των ιατρικών εργαλείων ή με την πρόκληση κάποιας δυσμορφίας εξαιτίας μη επιτυχημένης πλαστικής εγχείρησης. Τέλος, το δικαίωμα στην προσωπικότητα καλύπτει και την ελευθερία του προσώπου ασθενούς να αποφασίζει σχετικά με το σώμα και την υγεία του (αυτοκαθορισμός) 9. Το δικαίωμα του ασθενούς να αποφασίζει σχετικά με το σώμα και την υγεία του, συνδέεται άρρηκτα με την υποχρέωση ενημέρωσης του εκ μέρους των ιατρών, αφού μόνο μέσα από την ενημέρωση δίνεται στον ασθενή η δυνατότητα με σωστά κριτήρια και με γνώση όλων των παραμέτρων να εκφράσει τη βούλησή του και να αποφασίζει για την τύχη του εαυτού του. 3. Υποκείμενα προστασίας: Ιατρική δίκη είναι η δίκη, ένα από τα υποκείμενα της οποίας έχει την ιατρική ιδιότητα 10 (στην περίπτωση του ιδιώτη γιατρού) ή προσφέρει ιατρικές υπηρεσίες (στην περίπτωση νομικού προσώπου). Υποκείμενο προστασίας είναι το φυσικό πρόσωπο που δέχεται τις ιατρικές υπηρεσίες είτε για την αντιμετώπιση υφισταμένης ασθένειας είτε για προληπτικούς λόγους είτε για λόγους αισθητικούς 11, ή το οποίο πλήττεται από την παράλειψη παροχής επιβεβλημένων ιατρικών υπηρεσιών. Επομένως, τα πρόσωπα τα οποία συμπλέκονται σε μια ιατρική δίκη είναι αφενός ο ασθενής και αφετέρου ο παρέχων τις ιατρικές υπηρεσίες φορέας είτε αυτός λέγεται ιδιώτης γιατρός 12 είτε ασφαλιστικό ταμείο είτε ιδιωτικό ή δημόσιο νοσοκομείο 13. Στο σημείο αυτό, όμως, πρέπει να γίνει ο διαχωρισμός ανάμεσα στο υποκείμενο το οποίο ο νόμος προστατεύει και στο πρόσωπο το οποίο νομιμοποιείται ενεργητικά να προβάλει τις αξιώσεις του ενώπιον των δικαστικών αρχών. Έτσι, αν το αγαθό το οποίο υπέστη βλάβη από την πράξη ή παράλειψη του παρέχοντος ιατρικές υπηρεσίες 7 Η προστασία της τιμής συνεπάγεται τη νομική εξασφάλιση της αξιώσεως κάθε ανθρώπου για σεβασμό της εσωτερικής τιμής του, η οποία είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένη με την αξία του ανθρώπου, όπως επίσης και του δικαιώματος για την αναγνώριση της κοινωνικής καταξίωσης, δηλαδή της εξωτερικής τιμής, Καράκωστας, ο.π., σελ Δωρής,ο.π.,σελ.36 9 Φουντεδάκη, Αστική Ιατρική Ευθύνη,σελ.27, για το δικαιωμα αυτοδιάθεσης βλ. και Ανδρουλιδάκη- Δημητριάδη,ο.π.,σελ.93 επ. 10 Σακκά Δέσποινα, Η αντιστροφή του βάρους αποδείξεως στην ιατρική δίκη, Νομική Επιθεώρηση, τ.31,2003,σελ Δωρής, ο.π.,σελ Ο ιδιώτης γιατρός μπορεί να εμφανίζεται είτε ως ελεύθερος επαγγελματίας είτε ως συμβεβλημένος με ασφαλιστικό ταμείο ή νοσοκομείο 13 Ανδουλιδάκη-Δημητριάδη, ο.π.,σελ.28 6

7 είναι η ζωή του ασθενούς, τότε νομιμοποιούνται ενεργητικά οι στενοί συγγενείς του θανόντος, σύμφωνα με τα άρθρα 928 και 932 ΑΚ. 4. Ιατρική ευθύνη: Θεμελιώδες και ακανθώδες ζήτημα της ιατρικής δίκης αποτελεί η διακρίβωση και απόδειξη της ευθύνης του φορέα παροχής ιατρικών υπηρεσιών. Πριν όμως αναφερθούμε στο πρόβλημα της αποδεικτικής διαδικασίας, είναι επιβεβλημένο να γίνει μια σύντομη αναφορά στην αστική ευθύνη του ιατρού. Η ευθύνη του γιατρού για κάποια πράξη ή παράλειψη είναι τρισδιάστατη και διαχωρίζεται σε αστική και η οποία θα αναλυθεί εκτενώς αμέσως παρακάτω ποινική 14 αλλά και πειθαρχική, στην οποία εντάσσονται όλες οι δημοσίου δικαίου (πλην των αναγόμενων στο ποινικό δίκαιο) δυσμενείς συνέπειες για το γιατρό, οι οποίες συνδέονται με τα προβλεπόμενα στο νόμο πειθαρχικά παραπτώματα και επιβάλλονται στο γιατρό από πειθαρχικά όργανα είτε του επαγγελματικού συλλόγου στον οποίο ανήκει είτε του Δημοσίου ή ΝΠΔΔ προς τα οποία παρέχει τις υπηρεσίες του Αστική ευθύνη: Η ανάγκη εξειδίκευσης της αστικής ευθύνης του γιατρού κρίνεται επιβεβλημένη καθώς ο διαχωρισμός ο οποίος προκύπτει, διαμορφώνει και άλλα ζητήματα ιδιαίτερα σημαντικά στην εξέλιξη της ιατρικής δίκης, όπως π.χ. την κατανομή του βάρους αποδείξεως, τις αξιώσεις του ενάγοντα κ.α. Κατ αρχάς, αστική ευθύνη δεν υπέχουν μόνο τα φυσικά πρόσωπα αλλά και τα νομικά πρόσωπα (π.χ. νοσοκομείο) για πράξεις ή παραλείψεις του ιατρικού προσωπικού (σε αντίθεση με το ποινικό δίκαιο, όπου ζήτημα ευθύνης τίθεται μόνο για τα φυσικά πρόσωπα αφού τα νομικά πρόσωπα δεν πράττουν). Η αστική ευθύνη του γιατρού υφίσταται μια τριχοτόμηση ανάλογα με την πηγή από την οποία προκύπτει. Έτσι, διακρίνεται σε: α) ενδοσυμβατική, εφ όσον πηγή της έννομης σχέσης που διαμορφώνεται μεταξύ γιατρού και ασθενή αποτελεί η σύμβαση ιατρικής αγωγής, λαμβανομένης μάλιστα υπ όψιν της μόρφωσης και 14 Ε φόσον υπάρχει έγκλημα που περιγράφεται ρητά στο νόμο, δηλαδή πράξη άδικη και καταλογιστή στο δράστη την οποία ο νόμος ειδικά προβλέπει και τιμωρεί με ορισμένη ποινή, Για το διαχωρισμό και τις διαφορές αστικού και ποινικού αδικήματος βλ. Σταθόπουλο, Γενικό Ενοχικό Δίκαιο, σελ Φουντεδάκη, ο.π.,σελ.8 7

8 των ειδικών γνώσεων και ικανοτήτων του, όπω ς αυτό ορίζεται στο άρθρο 652 ΑΚ 16 β) αδικοπρακτική, εφ όσον πηγή της ευθύνης του γιατρού αποτελεί μια άδικη πράξη του, οσάκις δεν ακολουθεί τις θεμελιώδεις αρχές της ιατρικής επιστήμης και της κτηθείσας πείρας και δεν τηρεί όλες τις ισχύουσες διατάξεις για τη διαφύλαξη των ασθενών και προστασίας των υγιών 17 γ) εκτός από την ενδοσυμβατική και την αδικοπρακτική ευθύνη, ο γιατρός υπέχει ευθύνη και σύμφωνα με το α.8 Ν. 2251/ για την προστασία του καταναλωτή από τον παρέχοντα υπηρεσίες i) Ενδοσυμβατική ευθύνη: Μεταξύ γιατρού και ασθενούς συνάπτεται μια σύμβαση, η σύμβαση ιατρικής αγωγής. Εφόσον δεν εμπλέκεται κάποιος δημόσιος φορέας οπότε στην περίπτωση αυτή δεν υπάρχει συμβατική σχέση με τον γιατρό αλλά πλέον, υφίσταται μόνο αστική ευθύνη του Δημοσίου κατά τα άρθρα ΕισΝΑΚ και η διαφορά υπάγεται στη δικαιοδοσία των διοικητικών δικαστηρίων 19 και περιοριζόμαστε στο σχήμα γιατρός ασθενής, ως σύμβαση ιατρικής αγωγής μπορεί να οριστεί η ενοχική σύμβαση με την οποία ο γιατρός υπόσχεται τη διενέργεια ιατρικών πράξεων οποιασδήποτε μορφής σε ορισμένο πρόσωπο ή σε σχέση μ αυτό και το τελευταίο υπόσχεται να καταβάλει στο γιατρό τη συμφωνημένη αμοιβή 20. Ως προς τη νομική φύση της, στη θεωρία έχουν υποστηριχθεί διάφορες απόψεις με κύριες κατευθύνσεις το χαρακτηρισμό της ως σύμβασης παροχής ανεξάρτητων υπηρεσιών, σύμβασης έργου ή σύμβασης εργασίας Ζέπος, Η ευθύνη του ιατρού, ΝοΒ Ζέπος, ο.π., ΝοΒ Η Ελλάδα αποτέλεσε το μοναδικό κράτος της Ε.Ε το οποίο ενσωμάτωσε στο εσωτερικό του δίκαιο τις περισσότερες διατάξεις της πρότασης Οδηγίας της Ε.Ε για την ευθύνη του παρέχοντος υπηρεσίες (Σχετικά με την πρόταση Οδηγίας βλ. αναλυτικά Φουντεδάκη, ο.π.,σελ.83-89). Έτσι, με το άρθρο 8 ν.2251/1994 προσπάθησε η χώρα μας να εισάγει ορισμένες από τις διατάξεις της πρότασης Οδηγίας στο εθνικό δίκαιο για την προστασία του καταναλωτή 19 Φουντεδάκη, ο.π., σελ.259, Ανδρουλιδάκη-Δημητριάδη, ο.π., σελ Φουντεδάκη, ο.π.,σελ Κατά την Ανδρουλιδάκη-Δημητριάδη, η σύμβαση ιατρικής αγωγής δεν μπορεί να ενταχθεί εξ ολοκλήρου ούτε στη σύμβαση εργασίας ούτε στη σύμβαση έργου αλλά αποτελεί μια σύμβαση sui generis καθώς στηρίζεται στον συγκερασμό δύο αντιτιθεμένων εγωισμών, δηλαδή της ιατρικής αυθεντίας και της π ροσωπικότητας του ασθενούς, που συνδέοντ αι με μια συμφωνία διαρκούς ή πρόσκαιρης παροχής ιατρικής αρωγής η οποία περιέχει στοιχεία και της σύμβασης εργασίας, μίσθωσης έργου και εντολής, Ανδρουλιδάκη-Δημητριάδη, ο.π.,σελ Αντίθετη η Φουντεδάκη, ο.π.,σελ.304, η οποία καταλήγει στη λύση της σύμβασης παροχής ανεξάρτητων υπηρεσιών απορρίπτοντας τον χαρακτηρισμό της ως σύμβασης έργου με την σκέψη ότι η σύμβαση ιατρικής αγωγής με αντικείμενο ιατρική πράξη, της οποίας η διενέργεια και το αναμενόμενο άμεσο υλικό αποτέλεσμα συνιστούν επενέργεια στον ανθρώπινο οργανισμό, δεν είναι δυνατόν να 8

9 Κατά την άποψή μου, εξαιτίας αυτής της αμφισβήτησης που επικρατεί όσον αφορά την προβληματική της νομικής φύσης της σύμβασης ιατρικής αγωγής, θα ήταν σκόπιμη η παρέμβαση του νομοθέτη, με την οποία να καθοριζόταν με σαφή και ευδιάκριτα όρια η νομική της φύση, έτσι ώστε να εξαλειφθούν, τυχόν, παρερμηνείες και να δοθεί μια κατευθυντήρια γραμμή στον ερμηνευτή και εφαρμοστή του δικαίου της ιατρικής ευθύνης.αν δεχτούμε την κρατούσα άποψη, η οποία προκρίνει ως πιο ορθή λύση τη σύμβαση παροχής ιατρικών υπηρεσιών, τότε αντισυμβαλλόμενοι του ασθενούς μπορεί να είναι είτε ο γιατρός, οπότε τίθεται ζήτημα ενδοσυμβατικής του ευθύνης, είτε το νοσοκομείο, οπότε τίθεται ζήτημα ευθύνης του για το πταίσμα των γιατρών που χρησιμοποιούσε ως βοηθούς εκπλήρωσης (ΑΚ 334) ή προστιθέντες (ΑΚ 922) 22. Για την ευθύνη της κλινικής ως προστήσασας αρκεί η παροχή προς τον γιατρό γενικών μόνο οδηγιών ως προς τους όρους της εργασίας του μέσα στην κλινική, σύμφωνα με τη νομολογία των δικαστηρίων μας 23. Αν όμως, έχει συναφθεί σύμβαση ιατρικής αγωγής και με το νοσοκομείο και με τον γιατρό, τότε οδηγούμαστε στη λύση της παθητικής ενοχής εις ολόκληρον και επομένως υφίσταται δεσμός απλής ομοδικίας ανάμεσα στο γιατρό και στο νοσοκομείο. Τέλος, σε περίπτωση που ελλείπει η σύμβαση 24, είναι δυνατόν η ευθύνη του γιατρού να καθορίζεται από τις διατάξεις του άρθρου 730 περί διοίκησης αλλοτρίων, αφού κατά κανόνα θα διεξάγεται από το γιατρό για το συμφέρον του ασθενούς 2. Από τη σύμβαση παροχής ιατρικών υπηρεσιών απορρέουν κύριες και παρεπόμενες υποχρεώσεις εκ μέρους του γιατρού και οι οποίες αποτελούν αντίστοιχα και την πηγή της ευθύνης του από σύμβαση. Οι κυριότερες υποχρεώσεις του είναι η διάγνωση και η θεραπεία 26, η υποχρέωση περίθαλψης 27, η οποία μπορεί να δημιουργεί κατά περίπτωση υποχρέωση παρουσίας σε ορισμένο τόπο ή χώρο και υποχρέωση ετοιμότητας, η ενημέρωση του ασθενούς ως προς την αντιμετώπιση της πάθησης και τους ενδεχόμενους κινδύνους που μπορεί να προκύψουν από τη θεραπεία 28, η παροχή 5 θεωρηθεί ως σύμβαση έργου. Σύμφωνος με τη Φουντεδάκη και ο Δωρής, ο.π., σελ.37 και ο Baumgärtel, Η ιατρική ευθύνη, Αρμ Δωρής, ο.π., σελ ΕφΑθ 197/1988 ΕΕργΔ , ΑΠ 1270/1989 ΕλλΔνη Εδώ καλύπτεται και η περίπτωση της έλλειψης σύμβασης εξαιτίας της ανικανότητας του ασθενούς λόγω της ασθενείας του να συμβληθεί αυτοπροσώπως και δεν υπήρχαν συγγενείς του για να μεριμνήσουν, Δωρής, ο.π.,σελ Φουντεδάκη, ο.π.,σε λ Καράκωστας, Η αστική ευθύνη του ιατρού στο κοινοτικό δίκαιο, Αρμ Δωρής, ο.π.,σελ Σχετικά με το ζήτημα της υποχρέωσης ενημέρωσης του ασθενούς βλ. αναλυτικά Ανδουλιδάκη- Δημητριάδη, Η υποχρέωση ενημέρωσης του ασθενούς, Συμβολή στη διακρίβωση της αστικής ιατρικής ευθύνης,1993, Κανελλοπούλου-Μπότη Μαρία, Ιατρική ευθύνη για μη ενημέρωση ή πλημμελή ενημέρωση του ασθενούς κατά το ελληνικό και αγγλοσαξωνικό δίκαιο, 9

10 αγωγής lege artis 29, η εξασφάλιση της συναινέσεως του ασθενούς, όπου αυτό είναι δυνατόν, η τήρηση στοιχείων και η υποχρέωση τηρήσεως του ιατρικού απορρήτου 30 και τ έλος, οι παρεπόμενες υποχρεώσει ς, οι οποίες απορρέουν από την εφαρμογή της διάταξης του α.288 ΑΚ για την καλή πίστη. Για την κατάρτιση της ανωτέρω σύμβασης ισχύει η αρχή της ιδιωτικής αυτονομίας. Επομένως, ο ασθενής μπορεί να επιλέξει ελεύθερα τον ιατρό ενώ ο γιατρός, με εξαίρεση την παροχή βοήθειας σε επείγουσες περιπτώσεις, μπορεί να αρνηθεί να αναλάβει τη θεραπεία, όταν πιστεύει ότι δεν υφίσταται μεταξύ αυτού και του ασθενούς η απαραίτητη σχέση εμπιστοσύνης 31. ii) Αδικοπρακτική ευθύνη: Οι διατάξεις της συμβατικής ευθύνης βρίσκουν εφαρμογή επειδή μεταξύ γιατρού και ασθενούς συνάπτεται ρητά, σιωπηρά ή de factο, σύμβαση αστικής φύσης, η σύμβαση ιατρικής αγωγής. Οι κανόνες της εξωσυμβατικής ευθύνης βρίσκουν εφαρμογή, διότι ανεξάρτητα από την ύπαρξη συμβατικού δεσμού, η ιατρική πράξη θίγει έννομα αγαθά του ασθενούς, τα οποία γενικότερα προστατεύονται από την έννομη τάξη. Η ευθύνη του ιατρού για αδικοπραξία προϋποθέτει ένα σφάλμα του κατά την αντιμετώπιση της κατάστασης στην οποία καλείται να επέμβει. Πρόκειται για το ιατρικό σφάλμα 32, το οποίο προκαλεί αιτιωδώς ζημία σε ένα πρόσωπο, επειδή προσβάλλεται η ζωή ή η υγεία του 33. Ιατρικό σφάλμα ορίζεται ως η κακή ή αντιεπιστημονική διενέργεια ιατρικών πράξεων 34, με το στοιχείο της παράνομης συμπεριφοράς να αποτελεί συστατικό της στοιχείο, συμπεριφορά δηλαδή η οποία παραβιάζει τις υποχρεώσεις επιμέλειας του γιατρού. Ιατρική πράξη είναι αυτή που συντελεί στη διάγνωση ή στη θεραπεία αρρώστων, καθώς και εκείνη, που χωρίς να έχει θεραπευτικό σκοπό, συνιστά επίδραση στον ανθρώπινο οργανισμό ή συμβάλλει στη διάγνωση ασθενείας, μέσω χειρουργικών μέσων ή μηχανημάτων Δωρής, ο.π.,σελ Καράκωστας, ο.π., σελ B aumgärtel, ο.π.,σελ.7 32 Το ιατρικό σφάλμα αποτελεί νόμιμο λόγο και για την ενδοσυμβατική ευθύνη του γιατρού και κατά κανόνα θα συνιστά πλημμελή εκπλήρωση ή ακόμα και ολική μη εκπλήρωση, Φουντεδάκη, ο.π.,σελ Φουντεδάκη, ο.π.,σελ Ανδρουλιδάκη-Δημητριάδη, ο.π.,σελ.6 35 Φουντεδάκη, ο.π.,σελ

11 Επομένως, ως ιατρικό σφάλμα μπορούμε να εννοήσουμε την αποτυχημένη ιατρική πράξη, η οποία από μόνη της δεν συνιστά παρανομία, αλλά απαιτεί ένα πρόσθετο στοιχείο, αυτό της παράβασης των υποχρεώσεων επιμέλειας του γιατρού 36. iii) Σημασία διαχωρισμού ενδοσυμβατικής και αδικοπρακτικής ευθύνης: Ο διαχωρισμός και η εξακρίβωση του είδους της ευθύνης που υπέχει ο γιατρός έναντι του ασθενούς είναι ιδιαίτερα σημαντικός παράγοντας για την εξέλιξη μιας ιατρικής δίκης. Από τη μια πλευρά, η παραγραφή στην ενδοσυμβατική από την αδικοπρακτική ευθύνη διαφέρει. Έτσι, στην ευθύνη από τη σύμβαση ιατρικής αγωγής, η παραγραφή είναι 20ετής (ΑΚ 249), ενώ αντίστοιχα στην αδικοπραξία η παραγραφή είναι 5ετής, από τότε που ο παθών έλαβε γνώση της ζημίας (ΑΚ 937). Επιπλέον, σημαντικές είναι οι επιπτώσεις του παραπάνω διαχωρισμού και όσον αφορά το βάρος απόδειξης, το οποίο θα μας απασχολήσει εκτενέστερα παρακάτω. Έτσι, στην ενδοσυμβατική ευθύνη η υπαιτιότητα του ζημιώσαντος τεκμαίρεται μαχητή, δηλαδή αυτός θα πρέπει να αποδείξει ότι δεν είχε υπαιτιότητα αν θέλει να απαλλαγεί, ενώ στην αδικοπρακτική ευθύνη το βάρος απόδειξης όλων των πραγματικών περιστατικών που στοιχειοθετούν τις προϋποθέσεις της αξίωσης, επομένως και την υπαιτιότητα, φέρει ο ζημιωθείς 37. Τέλος, εξίσου μεγάλης σημασίας αποτελεί το γεγονός ότι εφόσον ο ενάγων επικαλεσθεί συμβατική ευθύνη του γιατρού εναγομένου θα πρέπει να αρκεστεί στην αποκατάσταση της περιουσιακής του μόνο ζημίας και δεν θα μπορέσει να αξιώσει και αποζημίωση για ηθική βλάβη, ενώ εφόσον τελικά επιλέξει τη λύση της αδικοπραξίας τότε θα μπορέσει να ικανοποιήσει και την αξίωση για ηθική βλάβη 38. iv) Συνέπειες παραβίασης ενδοσυμβατικής ή αδικοπρακτικής ευθύνης: Στην περίπτωση κατά την οποία ο γιατρός έχει παραβεί τις υποχρεώσεις που απορρέουν είτε από τη σύμβαση ιατρικής αγωγής είτε από την άδικη και παράνομη πράξη του, δίνεται η ευχέρεια και η δυνατότητα στον ενάγοντα ασθενή να αξιώσει την αποκατάσταση της ζημίας του. 36 Όπως χαρακτηριστικά τονίζει ο Ζέπος, υπάρχει αδικοπραξία του γιατρού "οσάκις δεν ακολουθεί τας θεμελιώδεις αρχάς της ιατρικής επιστήμης και της κτηθείσης πείρας και δεν τηρεί όλας τας ισχυούσας διατάξεις περί διαφυλάξεως των ασθενών και προστασίας των υγειών", ΝοΒ Σταθόπουλος, Γενικό Ενοχικό Δίκαιο, Τρίτη έκδοση, σελ.290, Για το πρόβλημα της συρροής δικαιοπρακτικής και αδικοπρακτικής ευθύνης βλ. και Καράση ΕλλΔνη Ενώ σε περίπτωση θανάτωσης του ασθενούς, οι ενάγοντες-συγγενείς του θα μπορέσουν να αξιώσουν αποζημίωση και για ψυχική οδύνη 11

12 Και στις δύο περιπτώσεις είτε δηλαδή με βάση τις διατάξεις για την ενδοσυμβατική ευθύνη του γιατρού είτε με βάση τις διατάξεις για τις αδικοπραξίες (914, 57 ΑΚ, 928, 929) η έννοια της ζημίας περιλαμβάνει την αποκατάσταση των εξόδων καθώς και την αποκατάσταση των μέσων διαβίωσης που στερήθηκε 39. Πιο εξειδικευμένα η παραπάνω αποζημίωση μπορεί να περιλαμβάνει: Απώλεια μισθών ή κερδών λόγω απουσίας ή ανικανότητας για εργασία, περαιτέρω έξοδα για πληρωμή άλλων γιατρών, νοσοκομείων, φαρμάκων, ειδικών τροφών, ελάττωση του αναμενόμενου πιθανού χρόνου ζωής, ειδικά στις γυναίκες, σε περιπτώσεις που μία δυσμορφία περιορίζει τις πιθανότητες γάμου ή μια φυσική ανικανότητα, αντίστοιχα, περιορίζει τη δυνατότητα για τεκνοποίηση 40. Στην περίπτωση όμως που ο ενάγων θελήσει να θεμελιώσει το αγωγικό του αίτημα στην ενδοσυμβατική ευθύνη του ιατρού, τότε δεν θα μπορέσει να ζητήσει και αποκατάσταση της ηθικής βλάβης (ΑΚ 932) 41 που υπέστη, αίτημα το οποίο θα μπορεί να ικανοποιηθεί στην περίπτωση της αδικοπραξίας. Επαφίεται τελικά, στη διακριτική ευχέρεια του ενάγοντος να επικαλεστεί είτε την ενδοσυμβατική είτε την αδικοπρακτική ευθύνη του εναγομένου γιατρού με τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα που συνεπάγεται η κάθε επιλογή. v) Αμέλεια στο αστικό δίκαιο: Θεμελιώδη έννοια για τη θεμελίωση της ευθύνης του γιατρού αποτελεί η αμέλεια. Σύμφωνα με το άρθρο 330 εδ. 2 ΑΚ αμέλεια υπάρχει όταν δεν καταβάλλεται η επιμέλεια που απαιτείται στις συναλλαγές. Στο ισχύον δίκαιο, επικρατεί αυτή η αντικειμενικότερη αντίληψη της αμέλειας, καθώς κρίσιμες θα θεωρηθούν οι δυνατότητες ενός μέσου συνετού ευσυνείδητου ανθρώπου, δηλαδή σημασία για τον καθορισμό της επιμέλειας ενός ανθρώπου θα έχει ο τυπικός εκπρόσωπος του κύκλου του Baumgärtel. ο.π.,σελ.8 40 Σακκά, ο.π.,σελ Κατά πάγια νομολογία, σε περίπτωση αδικοπραξίας, ανεξάρτητα από την αποζημίωση για την περιουσιακή ζημία, το δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει εύλογη κατά την κρίση του αποζημίωση λόγω ηθικής βλάβης. Αυτό ισχύει ιδίως για εκείνον που έπαθε προσβολή της υγείας, της τιμής ή της αγνοίας του ή στερήθηκε την ελευθερία του. Από τη διάταξη του α.932 ΑΚ προκύπτει ότι μ'αυτήν παρέχεται δυνητική ευχέρεια στο δικαστήριο όπως κατ'εκτίμηση των υπόψη του τιθεμένων πραγματικών περιστατικών με βάση τους κανόνες της κοινής πείρας και της λογικής, επιδικάσει ή όχι χρηματική ικανοποίηση, αν κρίνει ότι επήλθε στον αδικηθέντα ηθική βλάβη, καθορίσει δε συνάμα και το ποσό αυτής το οποίο θεωρεί εύλογο, ΑΠ 534/1998, Τράπεζα Νομικών Πληροφοριών ΔΣΑ 42 Σταθόπουλος, ο.π.,σελ , όπου επιπροσθέτως αναφέρει ότι η αντικειμενικοποίηση της αμέλειας είναι ουσιαστικά δικαιολογημένη γιατί η αστική ευθύνη έχει κύριο σκοπό την αποκατάσταση της ζημίας και η ανάγκη δίκαιης κατανομής των ζημιών επιβάλλει να αναλάβει ο ζημιώσας και κάποιον κίνδυνο αν δεν έδειξε την προσοχή του μέσου συνετού ανθρώπου 12

13 Η αντικειμενική αυτή διάσταση της αμέλειας εκδηλώνεται με την παραβίαση των κανόνων συμπεριφοράς που επιβάλλονται σ ένα συγκεκριμένο κύκλο προσώπων, η οποία στο μέτρο που συνιστά απόκλιση από την επιβαλλόμενη στις συναλλαγές επιμέλεια είναι και πράξη υπαίτια 43, ικανοποιώντας το κριτήριο της υποκειμενικής πταισματικής ευθύνης 44 που απαιτεί ο Αστικός Κώδικας. Μεταφέροντας τη γενική αυτή τοποθέτηση στο χώρο του ιατρικού δικαίου, αμελής διενέργεια ιατρικής πράξης υπάρχει οσάκις ο γιατρός προβαίνει από αμέλεια σε λανθασμένη διάγνωση ή πρόγνωση τη ς ασθένειας του αρρώστου, όταν διενεργεί μια εγχείρηση ή επέμβαση χωρίς να ακολουθήσει τους γενικά αποδεκτούς κανόνες της ιατρικής επιστήμης, όταν δεν αντιμετωπίζει με την απαιτούμενη από το νόμο επιμέλεια ένα επείγον περιστατικό. Η νομολογία έχει πλέον, πάγια θέση πάνω στο ζήτημα της αμέλειας. Σύμφωνα με την ΑΠ 1270/ , ο ιατρός ευθύνεται σε αποζημίωση για τη ζημιά που έπαθε ο ασθενής πελάτης του από κάθε αμέλειά του, ακόμη και ελαφρά, εάν κατά την εκτέλεση των ιατρικών του καθηκόντων, παρέβη την υποχρέωση επιμέλειάς του να ενεργήσει lege artis, ήτοι σύμφωνα με τις θεμελιώδεις αρχές της ιατρικής επιστήμης, ενώ για παράβαση γενικώς παραδεδεγμένων και αναγνωρισμένων κανόνων της ιατρικής επιστήμης κάνουν λόγο οι αποφάσεις του Εφετείου Αθηνών 4495/2002 και 7092/2001. Τέλος, εξίσου σημαντική ως προς την έκταση και το εύρος της επιμέλειας, την οποία υποχρεούται να δεικνύει ο ιατρός, είναι και πάλι η απόφαση ΑΠ 1270/1989, η οποία αναφέρει ότι ο ιατρός υποχρεούται να καταβάλλει κάθε επιμέλεια αναμενόμενη από την επαγγελματική του δραστηριότητα και κατά συνέπεια ευθύνεται «δια παν πταίσμα», δηλαδή, ακόμη και για ελαφριά αμέλεια. Αυτή η συμπεριφορά, η οποία τελικά συνεπάγεται και την ευθύνη του γιατρού είναι εκείνη η οποία διαφοροποιείται από το επίπεδο του μέσου ιατρού ως τυπικού εκπροσώπου της ιατρικής ειδικότητας που έχει αυτός. vi) Ιατρική ευθύνη σύμφωνα με τον ν. 2251/1994: Το ζήτημα της ιατρικής ευθύνης το συναντούμε και στο νόμο 2251/1994 για την προστασία του καταναλωτή και πιο συγκεκριμένα στο άρθρο 8 περί ευθύνης του παρέχοντος υπηρεσίες Δ ωρής, ο.π.,σελ Ο Αστικός Κώδικας απαιτεί είτε δόλο είτε αμέλεια 45 ΑΠ 1270/1989, ΕλλΔνη Για την εκτενή ανάλυση του ζητήματος της ευθύνης του παρέχοντος υπηρεσίες, βλ. Καράκωστα Ιωάννη, Δίκαιο προστασίας Καταναλωτή, Σχόλια, Νομολογία, Πρακτική Εφαρμογή, 2004, σελ.269επ. Με τη διάταξη του α.8 ν.2251/1994 η Ελλάδα εναρμονίστηκε με την πρόταση Οδηγίας 13

14 Ως προϋποθέσεις για τη θεμελίωση της ευθύνης του ιατρού σύμφωνα με τη διάταξη του α.8 ν. 2251/1994, ο νομοθέτης έθεσε: 1) Την παροχή ανεξάρτητων υπηρεσιών, δηλαδή παροχή υπηρεσιών οι οποίες δεν εξαρτώνται από υποδείξεις, εντολές ή κατευθύνσεις του αποδέκτη των υπηρεσιών ως προς το είδος, την ποιότητα, τη μορφή ούτε ως προς τον τρόπο διεξαγωγής τους 47, ανεξάρτητα από υφιστάμενο ή όχι ενοχικό δεσμό μεταξύ του φορέα και του δέκτη των υπηρεσιών 48. Επομένως, στο χώρο της ιατρικής επιστήμης, η παροχή ανεξαρτήτων υπηρεσιών θα μπορούσε να λάβει τη μορφή μιας διάγνωσης, μιας θεραπευτικής αγωγής ή χειρουργικής επέμβασης με τη διαδικασία, τη μέθοδο, τα μέσα επιστήμης και τεχνικής που επιλέγει ο ιατρός 49. 2) Την υπαιτιότητα και το παράνομο της συμπεριφοράς. Η υπαιτιότητα θα ανευρεθεί είτε διότι οι υπηρεσίες του φορέα δεν ανταποκρίνονται στην ευλόγως προσδοκώμενη ασφάλεια είτε διότι παραβιάζονται οι συναλλακτικές υποχρεώσεις πρόνοιας και ασφάλειας γενικότερα 50, ενώ το παράνομο θεμελιώνεται στην παραβίαση κανόνα δικαίου που επιβάλλει ή απαγορεύει ορισμένη συμπεριφορά 51. 3) Ζημία, δηλαδή στην περίπτωσή μας ζημία του ασθενούς 4) Αιτιώδης συνάφεια μεταξύ παροχής υπηρεσίας και ζημίας 52 και όχι μεταξύ της υπαίτιας και παράνομης πράξης και της ζημίας, όπως ισχύει γενικά στην κατά τον ΑΚ ευθύνη. Η σημασία της θεμελίωσης της ιατρικής ευθύνης στο νόμο για την προστασία του καταναλωτή έγκειται κυρίως στο βάρος απόδειξης του ζημιωθέντος καθώς απομακρυνόμαστε από την υποκειμενική ευθύνη του α. 914 ΑΚ και πλέον η ευθύνη του παρέχοντος υπηρεσίες καθίσταται νόθος αντικειμενική 53. Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι ο ζημιωθείς ασθενής θα πρέπει να επικαλεστεί και να αποδείξει την παροχή υπηρεσιών και πρόκληση ζημίας, την αιτιώδη συνάφεια μεταξύ της ζημίας και της παροχής υπηρεσιών, ενώ ο παρέχων τις υπηρεσίες ιατρός της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Σχετικά με την πρόταση Οδηγίας βλ. Καράκωστα, Η αστική ευθύνη του ιατρού στο κοινοτικό δίκαιο, Αρμ Καράκωστα, Δίκαιο προστασίας καταναλωτή, σελ.271, Φουντεδάκη, Αστική ιατρική ευθύνη, σελ Κανελλοπούλου-Μπότη Μαρία, ο.π.,σελ Είναι αυτονόητο ότι η ευθύνη του παρέχοντος υπηρεσίες σύμφωνα με το α.8 ν.2251/1994 θεμελιώνεται όταν η παροχή υπηρεσιών συντελείται κατά την άσκηση της επαγγελματικής δραστηριότητας του παρέχοντος υπηρεσίες. 50 Καράκωστας, ο.π.,σελ Καράκωστας, ο.π.,σελ Αντίθετα η Φουντεδάκη, ο.π.,σελ.99, δέχεται ότι ο κανόνας της παραγράφου 3 του α.8 ν.2251/1994 αφορά την κατανομή του βάρους απόδειξης και όχι την ίδια την προϋπόθεση της αιτιώδους συνάφειας, η οποία εξακολουθεί να λειτουργεί σύμφωνα με τα γενικώς ισχύοντα, και επομένως απαιτείται αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της παράνομης και υπαίτιας πράξης του παρέχοντος την υπηρεσία και της ζημίας 53 Κανελλοπούλου-Μπότη, ο.π.,σελ.13, Καράκωστας, ο.π.,σελ

15 οφείλει να αποδείξει την έλλειψη υπαιτιότητάς του, να αποδείξει δηλαδή, ότι η παρασχεθείσα ιατρική υπηρεσία είναι απολύτως σύμφωνη με τους κανόνες της ιατρικής επιστήμης, ότι τήρησε όλους τους κανόνες πρόνοιας και ασφάλειας 54. Σαφής, επομένως, καθίσταται η διαφοροποίηση της ευθύνης του ιατρού, σύμφωνα με τις διατάξεις του ΑΚ και του ν. 2251/1994, καθώς στην πρώτη περίπτωση ο ασθενής οφείλει να αποδείξει όλες τις προϋποθέσεις της ευθύνης του ιατρού, ενώ στη δεύτερη δεν υποχρεούται να αποδείξει και την υπαιτιότητα του ιατρού 55. vii) Υποχρεώσεις ιατρού: Κύριες υποχρεώσεις του ιατρού, από τις οποίες απορρέουν κατά κανόνα και οι δυνατότητες θεμελίωσης της ευθύνης του σε περίπτωση παραβίασής τους είναι οι ακόλουθες: 1. Υποχρέωση διαγνώσεως, θεραπείας και επεμβάσεως, όπου αυτό είναι απαραίτητο ή αλλιώς η υποχρέωση παροχής ιατρικής φροντίδας Υποχρέωση ενημέρωσης 57 και εξασφαλίσεως συναινέσεως, πλην εξαιρέσεων, του ασθενούς 58. Η ενημέρωση αυτή, σε μια από τις μορφές της («θεραπευτική» ενημέρωση) αποτελεί ειδικότερη εκδήλωση των υποχρεώσεων επιμέλειας του γιατρού και επομένως, περιεχόμενο της (συμβατικής) υποχρέωσης παροχής ιατρικής φροντίδας Υποχρέωση τηρήσεως στοιχείων. 4. Υποχρέωση απορρήτου Η υποχρέωση του γιατρού για αυτοπρόσωπη εκτέλεση της σύμβασης 61, η οποία απορρέει και δικαιολογείται από τη σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ ασθενούς και ιατρού που αναπτύσσεται μεταξύ τους, χωρίς βέβαια αυτή να αποκλείει και τη συνδρομή βοηθητικών προσώπων για την εκτέλεση δευτερεύουσας σημασίας ιατρικών πράξεων. 54 Καράκωστας, ο.π.,σελ Σχετικά με το ζήτημα αν η ευθύνη από τον ν.2251/1994 είναι επικουρική έναντι της ευθύνης από τον ΑΚ ή αποτελεί νόμιμο λόγο ex lege βλ. Φουντεδάκη, ο.π.,σελ.93 επ. 56 Φουντεδάκη, ο.π.,σελ.287, βλ. και άρθρο 24 ΑΝ 1565/1939:"Ο ιατρός οφείλει να παρέχει μετά ζήλον, ευσυνειδησίας και αφοσιώσεως την ιατρικήν αυτού συνδρομήν, συμφώνως προς τας θεμελιώδεις αρχάς της ιατρικής επιστήμης και της κρηθείσης πείρας, τηρών τας ισχυούσας διατάξεις περί διαφυλάξεως των ασθενών και προστασίας των υγιών" 57 Σχετικά με το ζήτημα της υποχρέωσης ενημέρωσης του ασθενούς βλ. αναλυτικά Ανδουλιδάκη- Δημητριάδη, Η υποχρέωση ενημέρωσης του ασθενούς, Συμβολή στη διακρίβωση της αστικής ιατρικής ευθύνης,1993, Κανελλοπούλου-Μπότη Μαρία, Ιατρική ευθύνη για μη ενημέρωση ή πλημμελή ενημέρωση του ασθενούς κατά το ελληνικό και αγγλοσαξωνικό δίκαιο, 58 Καράκωστας, Η αστική ευθύνη του ιατρού στο κοινοτικό δίκαιο, Αρμ Φουντεδάκη, ο.π.,σελ Καράκωστας, ο.π.,αρμ Φουντεδάκη, ο.π.,σελ

16 viii) Απαλλακτικές ρήτρες: Η θεωρία και η νομολογία έχουν σαφή θέση απέναντι στη χρήση και στο επιτρεπτό απαλλακτικών ρητρών στο χώρο της ιατρικής ευθύνης. Η συνομολόγηση απαλλακτικών ρητρών υπέρ του γιατρού ή του νοσοκομείου ή των βοηθών εκπλήρωσης και προστηθέντων, οι οποίες προβλέπουν τον περιορισμό της ευθύνης του γιατρού στο δόλο και στη βαριά αμέλεια ή την απαλλαγή του, είναι αντίθετη στην πάγια νομολογία, η οποία θεωρεί τις συμφωνίες αυτές άκυρες, αφού οι κανόνες για την προστασία των αγαθών της ζωής, της σωματικής ακεραιότητας και της υγείας είναι δημοσίας τάξεως και δεν επιτρέπουν ως εκ τούτου απόκλιση με την ιδιωτική βούληση 62. Πλέον, και ο Έλληνας νομοθέτης υιοθέτησε την άποψη της θεωρίας και της νομολογίας και με το α.2 1 ν. 3043/2002,το οποίο αντικατέστησε το άρθρο 332 ΑΚ και με την εδ. β ΑΚ ορίζεται ότι «άκυρη είναι επίσης η εκ των προτέρων συμφωνία ότι δεν θα ευθύνεται ο οφειλέτης και για ελαφριά ακόμη αμέλεια αν με τη ρήτρα απαλλάσσεται ο οφειλέτης (στην περίπτωσή μας ο γιατρός) από την ευθύνη για προσβολή αγαθών που απορρέουν από την προσωπικότητα και ιδίως της ζωής, της υγείας, της ελευθερίας ή της τιμής». Και ήταν φυσιολογικό και ορθό ο νομοθέτης να προβεί σ αυτή την τροποποίηση του άρθρου 332 ΑΚ καθώς η θέση της θεωρίας ήταν παγία και αδιάσπαστη, με το να θεωρεί είτε τη σύναψη απαλλακτικών ρητρών αντίθετη στα άρθρα 178, 179, 281 και 288 ΑΚ 63 είτε τις διατάξεις των άρθρων 24 και 25 ΑΝ 1565/1939 «περί κώδικος ασκήσεως του ιατρικού επαγγέλματος», οι οποίες επιβάλλουν στο γιατρό υποχρέωση ενσυνείδητης και σύμφωνης προς τις αρχές της ιατρικής επιστήμης παροχή ιατρικής βοήθειας, ως δημοσίας τάξης και ειδικές σε σχέση με τις προς της τροποποίησης διατάξεις των άρθρων ΑΚ 64. Τέλος, και ο ν. 2251/1994 αποκλείει ρητά τη συνομολόγηση απαλλακτικών ρητρών στο άρθρο 6 2, όπου ορίζεται ότι «Κάθε συμφωνία περιορισμού ή απαλλαγής του παραγωγού από την ευθύνη του είναι άκυρη. Από τη διάταξη αυτή απορρέει ότι κάθε ρήτρα που έχει ως περιεχόμενο την απαλλαγή ή τον περιορισμό της ευθύνης είτε ως 62 Δωρής, ο.π.,σελ.39, ενώ η Ανδρουλιδάκη-Δημητριάδη θεωρεί τις συμβάσεις αυτές contra bonos mores, ο.π.,σελ Ανδρουλιδάκη-Δημητριάδη,ο.π.,σελ Ο Σταθόπουλος τονίζει ότι η ιδιαίτεργ ηθική αξία των μη περιουσιακών αγαθών δεν δικαιολογεί οποιαδήποτε αμέλεια για την προστασία του, έστω και με την θέληση του θύματος, Γενικό Ενοχικό, σελ

17 προς το ύψος της αποζημίωσης είτε ως προς την έκταση της αποκαταστέας ζημίας είναι άκυρη 65. ix) Συγκριτικό Δίκαιο : Στο σημείο αυτό, και προτού αναφερθούμε σε ορισμένες de lege ferenda προτάσεις για την προσφορότερη ρύθμιση της ιατρικής ευθύνης, θα γίνει μια σύντομη παρουσίαση των ρυθμίσεων της ιατρικής αστικής ευθύνης στα ξένα δίκαια, κυρίως της Γαλλίας, Γερμανίας από τη μια και της Αγγλίας, Η.Π.Α. από την άλλη. α) Συμβατική ευθύνη: Στο γαλλικό και γερμανικό δίκαιο, η ιατρική σύμβαση χαρακτηρίζεται ως σύμβαση εργασίας 66, ενώ στο αμερικάνικο δίκαιο η νομική σχέση γιατρού και ασθενούς άλλοτε ερμηνεύεται ως σύμβαση, όταν πρόκειται για ρητές δηλώσεις βουλήσεως των μερών (express contract) και άλλοτε ως σύμβαση εκ των πραγμάτων, όταν δηλαδή οι δικαιοπρακτικές βουλήσεις προκύπτουν από τις περιστάσεις (implied contract) 67. Στο γαλλικό δίκαιο, η ιατρική υποχρέωση ορίζεται ως υποχρέωση μέσων και όχι αποτελέσματος (obligation de moyens και όχι obligation de resultat) 68, ενώ και στο αμερικάνικο δίκαιο ο γενικός κανόνας που έχει διαμορφωθεί από τη νομολογία έγκειται στο ότι, αν δε υπάρχει αντίθετη ρητή συμφωνία 69, ο γιατρός δεν οφείλει την επέλευση συγκεκριμένου θεραπευτικού αποτελέσματος, ακόμα και όταν πρόκειται για πράξεις χειρουργικής ιατρικής 70. β) Αδικοπρακτική ευθύνη: Η αδικοπρακτική ευθύνη στο αμερικάνικο δίκαιο δεν βασίζεται πάνω σε κάποιον κανόνα δικαίου αλλά έχει διαμορφωθεί από τη νομολογία είτε ως malpractice 71, δηλαδή ως αντιεπιστημονική μεταχείριση του ασθενούς είτε ως 65 Καράκωστας, Δίκαιο Προστασίας Καταναλωτή, σελ Ομπέση Φιλομήλα, Η νομική φύση της ιατρικής ευθύνης στο αστικό δίκαιο, επισημάνσεις συγκριτικού δικαίου, Αρμ Ανδρουλιδάκη-Δημητριάδη, ο.π.,σελ Tourneau, la responsabilité civile, Nos 1385 επ., τόμος Ι, 3η έκδοση, Βλ. υπόθεση Safian κατά Aetna Life Insurance του New York Supreme Court Appelate Division, 24 NYS 2d 92(New York Reports of the Court of Appeals, Second Series, 1938) όπου ο γιατρός ευθύνεται ακόμη κι αν χρησιμοποίησε και άσκησε τις υψηλότερες επαγγελματικές σταθερές, όταν εγγυήθηκε την επιτυχία της επέμβασης ή θεραπείας και τέτοια εγγύηση θεωρείται ότι υπάρχει μόνο σε περίπτωση ρητής και σαφούς διαβεβαίωσης. 70 Ανδρουλιδάκη-Δημητριάδη, ο.π.,σελ Αντί πολλών, βλ. King J-H., The law of Medical Malpractice, st paul, Minn, 1986, 2 nd edition 17

18 act of informed consent, δηλαδή μη ενημέρωση και έλλειψη σύμφωνης γνώμης του ασθενούς 72. Στα λατινογενή νομικά συστήματα (Γαλλία, Γερμανία), αδικοπρακτική ευθύνη του φορέα ο οποίος παρέχει ιατρικές υπηρεσίες μπορεί να θεμελιωθεί είτε στο δόλο είτε στην αμέλειά του, με την αμέλεια να αποτελεί τη συνηθέστερη περίπτωση 73, ενώ η αγγλοσαξονική νομική πρακτική πρώτα εξετάζει την περίπτωση της βιαιοπραγίας (battery) και στη συνέχεια προσφεύγει στην έννοια της αμέλειας ως πιο ενδεδειγμένες νομικής βάσης προς στήριξη περιπτώσεων μη βιαιοπραγίας 74. γ) Συρροή αδικοπρακτικής και ενδοσυμβατικής ευθύνης: Όπως είδαμε και σε προηγούμενο εδάφιο της παρούσας εργασίας, το ελληνικό δίκαιο επιτρέπει τη συρροή αδικοπρακτικής και ενδοσυμβατικής ευθύνης του ιατρού, με το μόνο περιορισμό ότι έτσι αποστερείται ο ενάγων τη δυνατότητα αποζημιώσεως εξαιτίας ηθικής βλάβης (ΑΚ 932). Τα ξένα νομικά συστήματα παρουσιάζουν μια διαφοροποίηση ως προς την καταφατική αντιμετώπιση της δυνατότητας συρροής των παραπάνω νομίμων βάσεων. Στο δίπολο αυτό, το ένα άκρο καταλαμβάνουν η Αγγλία, η Σκωτία, οι Η.Π.Α. και η Γερμανία ενώ στο άλλο άκρο βρίσκουμε τη Γαλλία, της οποίας το νομικό σύστημα απορρίπτει τη δυνατότητα συρροής, καθώς αδικοπρακτική ευθύνη υφίσταται μόνο σε περίπτωση έλλειψης συμβατικού δεσμού 75. x) De lege ferenda Προτάσεις: Η διαφορετική αντιμετώπιση την οποία επιφυλάσσει ο Έλληνας νομοθέτης στην οριοθέτηση και απόδειξη της ιατρικής αστικής ευθύνης είτε στα πλαίσια των διατάξεων του Αστικού Κώδικα διακρίνοντάς την σε ενδοσυμβατική και αδικοπρακτική είτε στο πλαίσιο της προστασίας που παρέχει στον καταναλωτή μέσα από το ν. 2251/1994 και πιο εξειδικευμένα από τις διατάξεις οι οποίες καθορίζουν την ευθύνη του παρέχοντος υπηρεσίες, επιβάλλει μια διαλεκτική αλληλοσυμπλήρωσή τους προκειμένου ο νόμος ούτε επιεικής να είναι αλλά ούτε και υπέρμετρα αυστηρός. Βασικά, πιστεύω, επιδίωξη του Έλληνα νομοθέτη θα πρέπει να είναι ο συγκερασμός και η εξισορρόπηση των αντίθετων συμφερόντων τα οποία ανακύπτουν στην 72 Ανδρουλιδάκη-Δημητριάδη, ο.π.,σελ Ομπέση, ο.π.,σελ Ομπέση, ο.π.,σελ Ομπέση, ο.π.,σελ

19 περίπτωση αυτή, αφενός, δηλαδή, του ενάγοντος-ασθενούς ή συγγενών του και αφετέρου του εναγομένου ιατρού. Ο νόμος δεν θα πρέπει ούτε να αποτελεί επιεική διέξοδο για τον γιατρό αλλά ούτε και την γκιλοτίνα του σε περίπτωση ακόμα και καταφανούς ευθύνης του. Κατά την άποψή μου, πιο κοντά στην ορθή αντιμετώπιση του ζητήματος βρέθηκε ο Έλληνας νομοθέτης με τον ν. 2251/1994. Και αυτό γιατί στο άρθρο 8, η ευθύνη του παρέχοντος υπηρεσίες καθίσταται αντικειμενική, και πλέον ο ενάγων-ασθενής δεν υποχρεούται να αποδείξει και την υπαιτιότητα του ιατρού, αλλά καλείται ο ίδιος ο γιατρός να αποδείξει την έλλειψη υπαιτιότητάς του. Και στην ιδιόμορφη αυτή δίκη ιατρικής φύσεως, είναι ιδιαίτερα σημαντικό αν απεμπλέκεται ο ενάγων από την υποχρέωση απόδειξης της υπαιτιότητας του ιατρού, καθώς εκ των προτέρων η δίκη αυτή ξεκινάει με μια μεγάλη ανισότητα, την προνομιακή θέση του ιατρού, εξαιτίας της έλλειψης ειδικών γνώσεων εκ μέρους του ασθενούς, της άγνοιας ορισμένων γεγονότων, τα οποία εκτυλίσσονται κατά τη διάρκεια μιας επέμβασης και της συναδελφικής αλληλεγγύης, η οποία πολλές φορές εμποδίζει άλλους γιατρούς στην κατάφαση της ευθύνης του εναγομένου συναδέλφου τους. Από τη σκοπιά αυτή, η νόθος αντικειμενική ευθύνη, η οποία εισάγεται στον ν. 2251/1994 καλύπτει εκ των προτέρων την παραπάνω ανισότητα, αλλά επιπλέον δίνει τη λύση σε ζητήματα τα οποία η ξένη θεωρία και νομολογία έχουν προ πολλού αξιολογήσει και αντιμετωπίσει. Έτσι, η αντικειμενική αυτή ευθύνη του παρέχοντος ιατρικές υπηρεσίες είναι δυνατό να καλύψει και περιπτώσεις στις οποίες υπό το καθεστώς του ΑΚ θα ήταν πολύ δύσκολο στον ασθενή-ενάγοντα να αποδείξει την υπαιτιότητα του γιατρού, όπως η περίπτωση της λοίμωξης του ασθενούς από τη μη τήρηση των όρων υγιεινής στο νοσοκομείο ή στο ιατρείο και η λανθασμένη χρήση ιατρικού μηχανήματος είτε για διάγνωση είτε για θεραπεία. Η δυνατότητα καθιέρωσης μιας ευθύνης από διακινδύνευση στον ιατρικό χώρο δεν νομίζω ότι στο δικό μας δικαστικό σύστημα θα μπορούσε να εφαρμοστεί καθώς η ιατρική δραστηριότητα δεν θα μπορούσε να χαρακτηριστεί επικίνδυνη, ενώ η υποχρέωση του γιατρού κατ αντιστοιχία και με τα ξένα δικαστικά συστήματα δεν φτάνει μέχρι το σημείο να εγγυηθεί το θετικό αποτέλεσμα αλλά σταματάει στην τήρηση κάθε μέτρου επιμέλειας και των παραδεδεγμένων κανόνων της ιατρικής επιστήμης. 19

20 Ο αντίλογος, ο οποίος έχει αναπτυχθεί σχετικά με την εφαρμογή του α.8 ν. 2251/1994 και τους κινδύνους 76 τους οποίους αυτό εγκυμονεί, βασιζόμενος κυρίως σε κριτήρια κοινωνικοπολιτικά και όχι πάνω σε νομικές αξιολογήσεις, επισημαίνει την ανελαστικότητα ενός νόμου ο οποίος επιρρίπτει άμεσα ή έμμεσα το σύνολο του θεραπευτικού κινδύνου στον ιατρό. Παρ όλα αυτά, κρίνω ότι η ρύθμιση του ως άνω νόμου είναι ορθή και επιτυχής, αναμένοντας βέβαια και τις όποιες διορθώσεις και τροποποιήσεις που η νομολογία θα προτείνει και θα ακολουθήσει. III. Δικονομικά ζητήματα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχοντας αναλύσει έστω και συνοπτικά τα πιο ουσιώδη ζητήματα που ανακύπτουν στην οριοθέτηση της ιατρικής ευθύνης από την άποψη του ουσιαστικού δικαίου, έντονο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα δικονομικά ζητήματα που συμπλέκονται και συμπληρώνουν τις ρυθμίσεις του ουσιαστικού δικαίου. Τα κυριότερα προβλήματα τα οποία καλείται να προσέξει και να αντιμετωπίσει είτε ο συνήγορος του ενάγοντος ή του εναγομένου είτε ο δικαστής είναι: i) η δικαιοδοσία, το αν δηλαδή οι διαφορές οι οποίες ανακύπτουν από κάποιο ιατρικό σφάλμα υπάγονται στη δικαιοδοσία των πολιτικών ή διοικητικών δικαστηρίων ii) η κατά τόπον και καθ ύλην των ως άνω δικαστηρίων iii) η νομιμοποίηση, ενεργητική και παθητική iv) η απόδειξη και η κατανομή του βάρους αποδείξεως v) τα αποδεικτικά μέσα Το κυριότερο, βεβαίως, ζήτημα το οποίο έχει προκαλέσει την έντονη ενασχόληση της θεωρίας αποτελεί η κατανομή του βάρους αποδείξεως στους αντιδίκους και η κάμψη του αυστηρού κανόνα του άρθρου 338 ΚΠολΔ με διάφορες θεωρητικές κατασκευές προς παροχή αποδεικτικών διευκολύνσεων στον ενάγοντα-ασθενή. 76 Αντί πολλών βλ. Ζουμπούλη, Η κατανομή του βάρους απόδειξης στις υποθέσεις αστικής ιατρικής ευθύνης, Αρμ , ο οποίος αναφέρει ότι οι κίνδυνοι από την εφαρμογή του α.8 ν.2251/1994 είναι α) η εφαρμογή από τους γιατρούς μιας πρακτικής η οποία είναι γνωστή ως αμυντική ιατρική και συνίσταται στην υποβολή του ασθενούς σε υπερβολικές διαγνωστικές εξετάσεις, βλαπτικές για την υγεία του ασθενούς β)άρνηση ανάληψης περιπτώσεων ελαττωμένων πιθανοτήτων επιτυχίας γ) αύξηση ιατρικής αμοιβής μέσω της ασφάλισης αστικής ιατρικής ευθύνης δ) εγκατάλειψη ορισμένων ειδικοτήτων υψηλού κινδύνου για αγωγές αποζημίωσης αστικής ευθύνης. 20

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΕΥΡΕΣΕΩΝ. Επίκ. Καθηγητής Άγγελος Μπώλος 28.4.2015

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΕΥΡΕΣΕΩΝ. Επίκ. Καθηγητής Άγγελος Μπώλος 28.4.2015 ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΕΥΡΕΣΕΩΝ Επίκ. Καθηγητής Άγγελος Μπώλος 28.4.2015 Ευθύνη Ιατρού: Πειθαρχική ευθύνη: κυρώσεις για παραβιάσεις των καθηκόντων και των υποχρεώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρόλογος... Συντομογραφίες..

Περιεχόμενα. Πρόλογος... Συντομογραφίες.. Πρόλογος...... Συντομογραφίες.. ΙΧ ΧΙΧ 1. Εισαγωγή Ι. Συναίνεση του ασθενούς και ατομικό δικαίωμα προστασίας της υγείας... 1 ΙΙ. Νομοθετικό πλαίσιο της συναίνεσης του ασθενούς. 6 ΙΙΙ. Η σημασία του Κώδικα

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυο Υπηρεσιών Πληροφόρησης & Συμβουλευτικής Εργαζομένων

Δίκτυο Υπηρεσιών Πληροφόρησης & Συμβουλευτικής Εργαζομένων Δίκτυο Υπηρεσιών Πληροφόρησης & Συμβουλευτικής Εργαζομένων Ιούλιος 2017 Η ευθύνη του εργοδότη κατά το Ν. 551/1915 Η ευθύνη του εργοδότη κατά τη νομοθεσία του ΙΚΑ-ΕΤΑΜ ΙΝΕ - ΓΣΕΕ www.inegsee.gr info@inegsee.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016 ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016 Ευθύνη του Δημοσίου Έννοια ευθύνης του Δημοσίου υποχρέωση του Δημοσίου, των ΟΤΑ, των ΝΠΔΔ, να αποζημιώσουν τρίτα πρόσωπα για ζημίες που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΠολΠρωτΑθ 528/2002

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΠολΠρωτΑθ 528/2002 ΠολΠρωτΑθ 528/2002 Προστασία καταναλωτή. Προστασία προσωπικών δεδομένων. Τράπεζες. Συλλογική αγωγή. Ενώσεις καταναλωτών. Νομιμοποίηση. (..) Ι. Από τις συνδυασμένες διατάξεις των αρ. 4 παρ. 2, 6, 12 παρ.

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση)καρδιολογικού)εργαστηρίου:) κίνδυνοι)και)νομικά)προβλήματα)

Οργάνωση)καρδιολογικού)εργαστηρίου:) κίνδυνοι)και)νομικά)προβλήματα) ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΠΡΑΞΗΣ ΤΩΝ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΩΝ Οργάνωση)καρδιολογικού)εργαστηρίου:) κίνδυνοι)και)νομικά)προβλήματα) Κοµπορόζος Χριστόφορος Καρδιολόγος, Πλωτάρχης (ΥΙ) επιµελητής καρδιολογικής κλινικής

Διαβάστε περισσότερα

Σταύρος Ι. Τυριτζής MD, PhD, FEBU, FACS (assoc.)

Σταύρος Ι. Τυριτζής MD, PhD, FEBU, FACS (assoc.) Σταύρος Ι. Τυριτζής MD, PhD, FEBU, FACS (assoc.) Επ. Καθηγητής Ουρογεννητικής Ογκολογίας και Ρομποτικής Πανεπιστημίου Karolinska Σουηδίας Κέντρο Ελάχιστα Επεμβατικής Ουρολογικής Χειρουργικής Ιατρικό Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

Η Δεοντολογία διδάσκει τη σωστή, την άψογη στάση και συμπεριφορά του γιατρού απέναντι στον άρρωστο συνάνθρωπό του, απέναντι στο συνάδελφό του και

Η Δεοντολογία διδάσκει τη σωστή, την άψογη στάση και συμπεριφορά του γιατρού απέναντι στον άρρωστο συνάνθρωπό του, απέναντι στο συνάδελφό του και Η Δεοντολογία διδάσκει τη σωστή, την άψογη στάση και συμπεριφορά του γιατρού απέναντι στον άρρωστο συνάνθρωπό του, απέναντι στο συνάδελφό του και στην κοινωνία μέσα στην οποία ζει και αναπτύσσεται. Οι

Διαβάστε περισσότερα

22/11/2008. Εκδήλωση- ενημέρωση- συζήτηση. με θέματα. «Ηθική και δεοντολογία στο επάγγελμα του οδοντιάτρου & Νομική προσέγγιση ιατρικής ευθύνης»

22/11/2008. Εκδήλωση- ενημέρωση- συζήτηση. με θέματα. «Ηθική και δεοντολογία στο επάγγελμα του οδοντιάτρου & Νομική προσέγγιση ιατρικής ευθύνης» 22/11/2008 Εκδήλωση- ενημέρωση- συζήτηση με θέματα «Ηθική και δεοντολογία στο επάγγελμα του οδοντιάτρου & Νομική προσέγγιση ιατρικής ευθύνης» Συνδιοργάνωση του Ομίλου Νομικού Προβληματισμού ΈΔΡΑ και της

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο. Αστική ευθύνη του δημοσίου 1 ο μέρος. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ.

Διοικητικό Δίκαιο. Αστική ευθύνη του δημοσίου 1 ο μέρος. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Αστική ευθύνη του δημοσίου 1 ο μέρος Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. Διδάκτορoς Παν/μίου Αθηνών

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. Διδάκτορoς Παν/μίου Αθηνών Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. Διδάκτορoς Παν/μίου Αθηνών ΕΝΟΧΗ Α. ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΝΟΧΗΣ Έννοια. Ενοχή είναι η νομική σχέση μεταξύ δύο προσώπων, του οφειλέτη αφ ενός και του δανειστή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ Π Ε - ΤΕ ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΙΚΟΝΟΜΙΑ. Α. Έννοια Β. Πηγές.

ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ Π Ε - ΤΕ ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΙΚΟΝΟΜΙΑ. Α. Έννοια Β. Πηγές. ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ Π Ε - ΤΕ ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΙΚΟΝΟΜΙΑ Α. Έννοια Β. Πηγές. 2. ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΑ Α. Έννοια και διακρίσεις Β. Διακρίσεις και σύνθεση πολιτικών δικαστηρίων Γ. Χρόνος απονομής της δικαιοσύνης

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Ν Α Κ Α Σ Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Ω Ν

Π Ι Ν Α Κ Α Σ Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Ω Ν Π Ι Ν Α Κ Α Σ Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Ω Ν 1. Γενικοί Οροι Ασφάλισης 2. Γενικοί Οροι Ασφαλιστηρίων Συµβολαίων 3. Ασφάλιση Αστικής Ευθύνης έναντι Τρίτων 3.1 Ειδικοί όροι 3.2 Αντικείµενο ασφάλισης 3.3 Ορια αποζηµίωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014

ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014 ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014 Κεφάλαιο πρώτο: ΙΙ. Η διοίκηση, ΙΙΙ. Το διοικητικό δίκαιο (σελ. 16 25) Σκοπός των ως

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΑΠΟ ΑΜΕΛΕΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΑΠΟ ΑΜΕΛΕΙΑ Ε. Συμεωνίδου Καστανίδου Καθηγήτρια Ποινικού Δικαίου στο ΑΠΘ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΑΠΟ ΑΜΕΛΕΙΑ Συχνή η ενασχόληση των δικαστηρίων με την ποινική ευθύνη των γιατρών από αμέλεια, τόσο περισσότερο όσο η

Διαβάστε περισσότερα

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΟλΑΠ 18/1999

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΟλΑΠ 18/1999 ΟλΑΠ 18/1999 Παροχή δικηγορικών υπηρεσιών. Ευθύνη δικηγόρου για ζημία πελάτη. - Η παροχή δικηγορικών υπηρεσιών δεν υπάγεται στο ν. 2251/1994. Η ευθύνη των δικηγόρων για ζημία που προκλήθηκε κατά την παροχή

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΑΤΕΥΣΗ. ΘΕΜΑ: Τρόποι δικαστικής διεκδίκησης αχρεωστήτως καταβληθεισών εισφορών υπέρ ΤΣΜΕ Ε και λοιπών τρίτων.

ΓΝΩΜΑΤΕΥΣΗ. ΘΕΜΑ: Τρόποι δικαστικής διεκδίκησης αχρεωστήτως καταβληθεισών εισφορών υπέρ ΤΣΜΕ Ε και λοιπών τρίτων. Νοµική Υπηρεσία ΣΑΤΕ Σταµάτης Σ. Σταµόπουλος, ικηγόρος, Νοµικός Σύµβουλος ΣΑΤΕ Αθήνα, 25.1.2016 ΓΝΩΜΑΤΕΥΣΗ ΘΕΜΑ: Τρόποι δικαστικής διεκδίκησης αχρεωστήτως καταβληθεισών εισφορών υπέρ ΤΣΜΕ Ε και λοιπών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. Πρόγραμμα Μαθημάτων. Ακαδ. Έτος 2014-2015. Μάθημα: Ιατρική Ευθύνη και Ηθική

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. Πρόγραμμα Μαθημάτων. Ακαδ. Έτος 2014-2015. Μάθημα: Ιατρική Ευθύνη και Ηθική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Πρόγραμμα Μαθημάτων Ακαδ. Έτος 2014-2015 Μάθημα: Ιατρική Ευθύνη και Ηθική Ενότητα Διδάσκων / Διδάσκουσα ΜΑΘΗΜΑ 1ο 30/09/2014 Η έννοια της Βιο-ηθικής

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Δημόσια Διαβούλευση Κώδικα Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας».

Θέμα: «Δημόσια Διαβούλευση Κώδικα Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας». ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 7 Απριλίου 2009 Αριθ. Πρωτ.: 734 Προς: κ Νίκο Βασιλάκο. Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας (ΡΑΕ) Πανεπιστημίου 69 και Αιόλου, 105 64, Αθήνα. Θέμα: «Δημόσια Διαβούλευση Κώδικα Προμήθειας

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΙΑΤΡΩΝ

ΙΑΤΡΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΙΑΤΡΩΝ ΙΑΤΡΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΙΑΤΡΩΝ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ Ι. ΣΑΚΕΛΛΙΑΔΗΣ, MD, MSc, MFSSoc ΥΠΟΨΗΦΙΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ, ΕΚΠΑ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΟΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ & ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑΣ, ΣΧΟΛΗΣ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΩΝ, ΕΛ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1. Σύμβαση εξηρτημένης εργασίας

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1. Σύμβαση εξηρτημένης εργασίας ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Σύμβαση εξηρτημένης εργασίας. 1. Η σύμβαση εξηρτημένης εργασίας. 2. Το στοιχείο της εξαρτήσεως 3. Σύμβαση εταιρείας... 4. Ενδείξεις διαφοροποιήσεως μεταξύ συμβάσεως εξηρτημένης εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. Προλογικό σημείωμα... Εισαγωγικές παρατηρήσεις... 1

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. Προλογικό σημείωμα... Εισαγωγικές παρατηρήσεις... 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Προλογικό σημείωμα...... VII Εισαγωγικές παρατηρήσεις............ 1 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Οι υποχρεώσεις εχεμύθειας και μη ανταγωνισμού κατά τη διάρκεια της σύμβασης εργασίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

'Αρθρο 3 : Προσωρινή δικαστική προστασία 1. Ο ενδιαφερόμενος μπορεί να ζητήσει προσωρινή δικαστική

'Αρθρο 3 : Προσωρινή δικαστική προστασία 1. Ο ενδιαφερόμενος μπορεί να ζητήσει προσωρινή δικαστική Ν. 2522/8-9-97 (ΦΕΚ-178 Α') : Δικαστική προστασία κατά το στάδιο που προηγείται της σύναψης συμβάσεως δημόσιων έργων, κρατικών προμηθειών και υπηρεσιών σύμφωνα με την οδηγία 89/665 ΕΟΚ 'Αρθρο 1 : Πεδίο

Διαβάστε περισσότερα

Αστική Ευθύνη Προϊόντων Ελίνα Παπασπυροπούλου HDI Global SE. Money Show 2016, Θεσσαλονίκη

Αστική Ευθύνη Προϊόντων Ελίνα Παπασπυροπούλου HDI Global SE. Money Show 2016, Θεσσαλονίκη Αστική Ευθύνη Προϊόντων Ελίνα Παπασπυροπούλου HDI Global SE Money Show 2016, Θεσσαλονίκη Το 2012 καταβλήθηκαν από τις ασφαλιστικές εταιρίες στην Ε.Ε. αποζημιώσεις αστικής ευθύνης 14 δισ. EUR (Insurance

Διαβάστε περισσότερα

Tsibanoulis & Partners: Τι σημαίνει αστική ευθύνη οικονομικών διευθυντών για τις Α.Ε.

Tsibanoulis & Partners: Τι σημαίνει αστική ευθύνη οικονομικών διευθυντών για τις Α.Ε. Tsibanoulis & Partners: Τι σημαίνει αστική ευθύνη οικονομικών διευθυντών για τις Α.Ε. Οι διατάξεις περί ευθύνης των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου εφαρμόζονται και σε πρόσωπα που δεν είναι μέλη, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4203, 24/4/2009

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4203, 24/4/2009 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΙΣΗΣ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΝΔΡΩΝ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΣΤΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΝΟΜΟ Προοίμιο. Επίσημη Εφημερίδα Ε.Ε.: L 204 της 26/07/2006, σελ. 23. Για σκοπούς εναρμόνισης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. Πρόγραμμα Μαθημάτων. Ακαδ. Έτος Μάθημα: Ιατρική Ευθύνη και Ηθική

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. Πρόγραμμα Μαθημάτων. Ακαδ. Έτος Μάθημα: Ιατρική Ευθύνη και Ηθική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Πρόγραμμα Μαθημάτων Ακαδ. Έτος 2016-2017 Μάθημα: Ιατρική Ευθύνη και Ηθική Ενότητα Διδάσκων / Διδάσκουσα ΜΑΘΗΜΑ 1ο Τρίτη, 27/09/2016 Η έννοια

Διαβάστε περισσότερα

31987L0344. EUR-Lex L EL. Avis juridique important

31987L0344. EUR-Lex L EL. Avis juridique important Avis juridique important 31987L0344 Οδηγία 87/344/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 22ας Ιουνίου 1987 για το συντονισμό των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων σχετικά με την ασφάλιση νομικής προστασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΛΟΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΦΟΠΛΙΣΤΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΘΑΝΑΣΙΑ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΚΑΜΠΟΥΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ

ΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΛΟΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΦΟΠΛΙΣΤΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΘΑΝΑΣΙΑ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΚΑΜΠΟΥΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΛΟΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΦΟΠΛΙΣΤΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΘΑΝΑΣΙΑ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΚΑΜΠΟΥΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΕΝΝΟΙΑ ΠΛΟΙΟΚΤΗΤΗ- ΚΥΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΛΟΙΟΥ- ΕΦΟΠΛΙΣΤΗ ΠΛΟΙΟΚΤΗΤΗΣ = φυσικό ή νομικό πρόσωπο που εκμεταλλεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Εργασιακά Θέματα. Καταχρηστική καταγγελία σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου εκ μέρους του εργοδότη

Εργασιακά Θέματα. Καταχρηστική καταγγελία σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου εκ μέρους του εργοδότη Εργασιακά Θέματα Καταχρηστική καταγγελία σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου εκ μέρους του εργοδότη Ιούλιος 2015 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Καταχρηστική καταγγελία σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου εκ μέρους του εργοδότη

Διαβάστε περισσότερα

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΕφΠειρ 301/2001

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΕφΠειρ 301/2001 ΕφΠειρ 301/2001 Προστασία καταναλωτών. Ευθύνη παραγωγού για ζημία που οφείλεται σε ελάττωμα του προϊόντος του. Αξίωση ζημιωθέντος καταναλωτή. Δεν απαιτείται η απόδειξη πταίσματος του ζημιώσαντος παραγωγού,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, LL.M., Υπ. Δ.Ν. ΕΝΟΤΗΤΑ : «ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ-ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ» - 1 - Οι δημόσιοι υπάλληλοι περαιτέρω οφείλουν να

Διαβάστε περισσότερα

ικαιώματα των ασθενών όσον αφορά τη διασυνοριακή υγειονομική περίθαλψη: ερωτήσεις και απαντήσεις

ικαιώματα των ασθενών όσον αφορά τη διασυνοριακή υγειονομική περίθαλψη: ερωτήσεις και απαντήσεις ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ (ΜΕΜΟ) Βρυξέλλες, 22 Οκτωβρίου 2013 ικαιώματα των ασθενών όσον αφορά τη διασυνοριακή υγειονομική περίθαλψη: ερωτήσεις και απαντήσεις Ένας ηλικιωμένος Γερμανός που

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΠΕΖΑ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΝΟΜΟΣ (INTRASOFT INTERNATIONAL) Αρθρο :0. Αρθρο :1 Πληροφορίες Νομολογίας & Αρθρογραφίας :12

ΤΡΑΠΕΖΑ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΝΟΜΟΣ (INTRASOFT INTERNATIONAL) Αρθρο :0. Αρθρο :1 Πληροφορίες Νομολογίας & Αρθρογραφίας :12 + Μέγεθος Γραμμάτων - ΤΡΑΠΕΖΑ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΝΟΜΟΣ (INTRASOFT INTERNATIONAL) Ν 2735/1999: Διεθνής Εμπορική Διαιτησία (276274) Αρθρο :0 ΦΕΚ Α` ΝΟΜΟΣ ΥΠ` ΑΡΙΘ. 2735 Διεθνής Εμπορική Διαιτησία. Αρθρο

Διαβάστε περισσότερα

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ)

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) 669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) Δικαίωμα για παροχή έννομης προστασίας κατά το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ. Εννοια και περιεχόμενο. Θέσπιση από τον κοινό νομοθέτη περιορισμών και προϋποθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.3828, 31/3/2004 Ο ΠΕΡΙ ΙΣΗΣ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΑΣΧΕΤΑ ΑΠΟ ΦΥΛΕΤΙΚΗ Ή ΕΘΝΟΤΙΚΗ ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2004

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.3828, 31/3/2004 Ο ΠΕΡΙ ΙΣΗΣ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΑΣΧΕΤΑ ΑΠΟ ΦΥΛΕΤΙΚΗ Ή ΕΘΝΟΤΙΚΗ ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2004 Ο ΠΕΡΙ ΙΣΗΣ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΑΣΧΕΤΑ ΑΠΟ ΦΥΛΕΤΙΚΗ Ή ΕΘΝΟΤΙΚΗ ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2004 Για σκοπούς μερικής εναρμόνισης με την πράξη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με τίτλο: «Οδηγία 2000/43/ΕΚ του Συμβουλίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Εισαγωγικό Μέρος... 1 1. Εισαγωγή στο αντικείμενο της έρευνας... 1 Ι. Μεθοδολογική προσέγγιση και νομικό πλαίσιο της παρούσας μελέτης... 1 ΙΙ. Διάρθρωση της ύλης... 4 2. Ο καταλογισμός

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.»

«ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.» Από τη δευτεροβάθμια συνδικαλιστική οργάνωση με την επωνυμία «ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.» τέθηκαν υπόψη μου το εξής περιστατικά: Οκτώ (8) από τα είκοσι ένα (21) μέλη του Δ.Σ., το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ. Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Δ.Ν. Πατρίνα Παπαρρηγοπούλου Ειδικοί Επιστήμονες: Γιάννης Κωστής, Έλενα Σταμπουλή, Τασούλα Τοπαλίδου

ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ. Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Δ.Ν. Πατρίνα Παπαρρηγοπούλου Ειδικοί Επιστήμονες: Γιάννης Κωστής, Έλενα Σταμπουλή, Τασούλα Τοπαλίδου ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ Αθήνα 21 Ιουνίου 2005 Αριθμ. Πρωτ.: 18811/2004 Η ΕΠΙΔΕΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΒΛΑΒΗΣ Η ΤΗΣ ΠΑΘΗΣΗΣ, ΣΕ ΜΕΤΑΓΕΝΕΣΤΕΡΗ ΤΗΣ ΥΠΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΑΣΦΑΛΙΣΗ ΑΝΑΠΗΡΙΑ, ΜΕ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ Ο ΑΣΦΑΛΙΣΜΕΝΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΚΕ ΓΙΑ ΚΑΠΟΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα.

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Ο κατάλογος των δικαιωμάτων αυτών αποτελεί τη βασική κατοχύρωση

Διαβάστε περισσότερα

Προεδρικό ιάταγµα 456/1984 «Αστικός Κώδικας και Εισαγωγικός του Νόµος» (ΦΕΚ Α' 164/17-24.10.1984) ΕΚΑΤΟ ΟΓ ΟΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Προεδρικό ιάταγµα 456/1984 «Αστικός Κώδικας και Εισαγωγικός του Νόµος» (ΦΕΚ Α' 164/17-24.10.1984) ΕΚΑΤΟ ΟΓ ΟΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Προεδρικό ιάταγµα 456/1984 «Αστικός Κώδικας και Εισαγωγικός του Νόµος» (ΦΕΚ Α' 164/17-24.10.1984) ΕΚΑΤΟ ΟΓ ΟΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Άρθρο 648 Έννοια Με τη σύµβαση εργασίας ο εργαζόµενος έχει υποχρέωση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ρέθυµνο 11/01/2016 ιεύθυνση :Οικονοµικής ιαχείρισης Αριθ. πρωτ.: 172

Ρέθυµνο 11/01/2016 ιεύθυνση :Οικονοµικής ιαχείρισης Αριθ. πρωτ.: 172 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Ρέθυµνο 11/01/2016 ιεύθυνση :Οικονοµικής ιαχείρισης Αριθ. πρωτ.: 172 Τµήµα :Προµηθειών Ταχ. /νση :Παν/πολη Ρεθύµνου Πληροφορίες :Κ. Καρνιαβούρα Τηλέφωνο :2831077929,

Διαβάστε περισσότερα

Πάνος Κορνηλάκης Καθηγητής του Αστικού Δικαίου στο Τμήμα Νομικής του ΑΠΘ

Πάνος Κορνηλάκης Καθηγητής του Αστικού Δικαίου στο Τμήμα Νομικής του ΑΠΘ Η ΑΞΙΩΣΗ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΗΣ ΚΑΤΑ ΤΟ ΝΕΟ ΑΡΘΡΟ 543 ΑΚ * Πάνος Κορνηλάκης Καθηγητής του Αστικού Δικαίου στο Τμήμα Νομικής του ΑΠΘ Ι. Προϋποθέσεις Η Οδηγία 1999/44/ΕΚ δεν προέβλεπε δικαίωμα αποζημίωσης σε περίπτωση

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβίβαση λόγω ενεχύρου. Ο ενεχυράσας οφειλέτης που πλήρωσε ακάλυπτη επιταγή, αποκτώντας εκ νέου τον τίτλο, καθίσταται κομιστής της επιταγής.

Μεταβίβαση λόγω ενεχύρου. Ο ενεχυράσας οφειλέτης που πλήρωσε ακάλυπτη επιταγή, αποκτώντας εκ νέου τον τίτλο, καθίσταται κομιστής της επιταγής. ΕφΘεσ 881/2012 ΔΙΚΑΙΟ ΑΞΙΟΓΡΑΦΩΝ Πρόεδρος: Παναγιώτης Κατσιρούμπας. Δικαστές: Α. Πελεκούδα, Μ. Τσιλιγκαρίδου (Εισηγήτρια). Δικηγόροι: Δ. Νίκου, Β. Τρεμόπουλος. (79 1 ν. 5960/1972, 15 3 ν. 3472/2006, 71,

Διαβάστε περισσότερα

Ποινικές όψεις της μετάβασης από το θεραπευτικό στον παρηγορικό στόχο σε ασθενείς ανιάτων χρόνιων θανατηφόρων νόσων

Ποινικές όψεις της μετάβασης από το θεραπευτικό στον παρηγορικό στόχο σε ασθενείς ανιάτων χρόνιων θανατηφόρων νόσων Ποινικές όψεις της μετάβασης από το θεραπευτικό στον παρηγορικό στόχο σε ασθενείς ανιάτων χρόνιων θανατηφόρων νόσων Αναστάσιος K. Καντιάνης Dr. jur. - Δικηγόρος Αλλαγή ιατρικού στόχου επί: Ασθενών προχωρημένου

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΚΗΡΥΞΗ Ν/ 50130/ ΦΥΛΑΞΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ Ε ΡΑΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΡΗΤΗΣ ΤΗΣ Ν ΣΥΜΒΑΣΗ Ν/

ΙΑΚΗΡΥΞΗ Ν/ 50130/ ΦΥΛΑΞΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ Ε ΡΑΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΡΗΤΗΣ ΤΗΣ Ν ΣΥΜΒΑΣΗ Ν/ ιεύθυνση ιαχείρισης Νησιών Υπηρεσίες Κρήτης - Ρόδου Οδός Καστοριάς Κατσαµπάς 713 07 Ηράκλειο Κρήτης Τ.Θ. 1168, 711 10 Ηράκλειο ΙΑΚΗΡΥΞΗ Ν/ 50130/12.05.2015 ΦΥΛΑΞΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ Ε ΡΑΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΡΗΤΗΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... VII ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... XV ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ...1 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... VII ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... XV ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ...1 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... VII ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... XV ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ...1 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΤΟ ΞΕΠΛΥΜΑ ΒΡΟΜΙΚΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΣ ΩΣ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΔΙΕΘΝΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΠΟΙΝΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ 1. Εισαγωγή...5 2. Η επιρροή του αμερικανικού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1 ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΓΕΝΙΚΩΣ σελ. 2 ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ - ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΓΚΥΡΗΣ ΕΠΙΤΑΓΗΣ - ΑΡΘΡΟ 1 Α) Κείμενο άρθρου 1 επιταγής... Β) Έγκυρη επιταγή Αναγκαία στοιχεία Σχέση με συναλλαγματική...

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΑΣΗ ME ΚΕΝΤΡΟ ΑΠΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ «ΗΜΕΡΗΣΙΑΣ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ»

ΣΥΜΒΑΣΗ ME ΚΕΝΤΡΟ ΑΠΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ «ΗΜΕΡΗΣΙΑΣ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ» ΣΥΜΒΑΣΗ ME ΚΕΝΤΡΟ ΑΠΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ «ΗΜΕΡΗΣΙΑΣ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ» Στ.σήμερα την του έτους μεταξύ των συμβαλλομένων αφενός του στ. ( οδός ) εδρεύοντος Ν.Π.Δ.Δ, με την επωνυμία που στη συνέχεια χάριν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΓΕΝ. Δ/ΝΣΗ ΟΙΚ. ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Δ/ΝΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ Τ.Α. ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝ. Δ/ΣΗΣ & Π/Υ. Αθήνα 12 Νοεμβρίου 2013

ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΓΕΝ. Δ/ΝΣΗ ΟΙΚ. ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Δ/ΝΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ Τ.Α. ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝ. Δ/ΣΗΣ & Π/Υ. Αθήνα 12 Νοεμβρίου 2013 ΣΧΕΔΙΟ Αποστολή με fax & e-mail ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΓΕΝ. Δ/ΝΣΗ ΟΙΚ. ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Δ/ΝΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ Τ.Α. ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝ. Δ/ΣΗΣ & Π/Υ Ταχ. Δ/νση: Σταδίου 27 Ταχ. Κώδικας:101 83 ΑΘΗΝΑ Πληροφορίες:

Διαβάστε περισσότερα

2.3. Η σημασία της ασφαλίσεως της αστικής ευθύνης για. τον ζημιούμενο Εκούσια και υποχρεωτική ασφάλιση της αστικής ευθύνης

2.3. Η σημασία της ασφαλίσεως της αστικής ευθύνης για. τον ζημιούμενο Εκούσια και υποχρεωτική ασφάλιση της αστικής ευθύνης ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι. ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ (ΓενΕισ) αρ. 1. Η αστική ευθύνη γενικά... 1-7 1.1. Η δέσμευση του προσώπου από τις πράξεις του... 1 1.2. Δικαιολογία της δεσμεύσεως του προσώπου... 2-3 1.3. Δέσμευση και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ...17 Α. Ελληνικές...17 Β. Ξενόγλωσσες...19

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ...17 Α. Ελληνικές...17 Β. Ξενόγλωσσες...19 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ...17 Α. Ελληνικές...17 Β. Ξενόγλωσσες...19 Α. ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή...25 ΙΙ. Ιστορική επισκόπηση του θεσμού της ασφάλισης και των νομοθετικών μέτρων που τιμωρούν την απάτη

Διαβάστε περισσότερα

Κλεοπάτρα Καλλικάκη Εφέτης Δ.Δ. Απόφαση URGENTA. Μια νέα προοπτική για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής;

Κλεοπάτρα Καλλικάκη Εφέτης Δ.Δ. Απόφαση URGENTA. Μια νέα προοπτική για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής; Κλεοπάτρα Καλλικάκη Εφέτης Δ.Δ. Απόφαση URGENTA Μια νέα προοπτική για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής; Διάγραμμα ύλης ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΜΕΡΟΣ Α Η από 24-6-2016 απόφαση του Περιφερειακού Δικαστηρίου της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ H ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ ΩΣ ΚΡΑΤΙΚΗ ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ H ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ ΩΣ ΚΡΑΤΙΚΗ ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ...xiii ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ H ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ ΩΣ ΚΡΑΤΙΚΗ ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ 1. Το περιεχόμενο και η έκταση της κρατικής υποχρέωσης για την προστασία του καταναλωτή...

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Συντομογραφίες. 1. Εισαγωγή 1 Ι. Η οικονομική σημασία των συμβάσεων καταναλωτικής

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Συντομογραφίες. 1. Εισαγωγή 1 Ι. Η οικονομική σημασία των συμβάσεων καταναλωτικής ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος Συντομογραφίες. ΙΧ ΧΙΧ 1. Εισαγωγή 1 Ι. Η οικονομική σημασία των συμβάσεων καταναλωτικής πίστης 1 ΙΙ. Το πρότυπο πληροφόρησης ( Informationsmodell ) στο σημερινό πεδίο των συμβάσεων

Διαβάστε περισσότερα

Δίκαιο των Ανηλίκων. Ενότητα 7: Ιδιαιτερότητες της ποινικής διαδικασίας ανηλίκων

Δίκαιο των Ανηλίκων. Ενότητα 7: Ιδιαιτερότητες της ποινικής διαδικασίας ανηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 7: Ιδιαιτερότητες της ποινικής διαδικασίας ανηλίκων Αγγελική Γ. Πιτσελά, Αν. Καθηγήτρια Εγκληματολογίας - Σωφρονιστικής Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματική Αστική Ευθύνη Ιατρών

Επαγγελματική Αστική Ευθύνη Ιατρών Επαγγελματική Αστική Ευθύνη Ιατρών 29/05/2014 Βαρσάνη Ισμήνη Βούτσινος Δημήτριος AGENDA Στοιχεία Ε.Ε. ΕΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΓΕΝΙΚΟ ΣΥΝΟΛΟΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΓΕΝΙΚΟ ΣΥΝΟΛΟ Χώρος της Υγείας στην Ελλάδα Τύπος Συμβολαίου Στατιστικά

Διαβάστε περισσότερα

Α Π Ο Φ Α Σ Η 14/2012

Α Π Ο Φ Α Σ Η 14/2012 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αθήνα, 01-02-2012 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/168-1/01-02-2012 Α Π Ο Φ Α Σ Η 14/2012 (Τµήµα) Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε σε σύνθεση Τµήµατος

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 1 ο. Αντικείμενο σύμβασης

Άρθρο 1 ο. Αντικείμενο σύμβασης Διεύθυνση Περιφέρειας Nησιών Περιοχή Ρόδου Αυστραλίας 108, Ρόδος, ΤΚ 85100 ΣΥΜΒΑΣΗ ΔΥΑΕ/.././. / Στον Ρόδο σήμερα την.. τα παρακάτω συμβαλλόμενα μέρη, αφενός ο Διαχειριστής Ελληνικού Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής

Διαβάστε περισσότερα

D.A.S. HELLAS Ασφάλειες Νοµικής Προστασίας Εισαγωγή - Ιστορικά Η ασφάλιση Νοµικής Προστασίας είναι ένας από τους νεώτερους ασφαλιστικούς κλάδους. Στην Ευρώπη εµφανίστηκε στις αρχές του 20ού αιώνα στη Γαλλία,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Ο διαγωνισμός της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης προϋποθέτει, ως γνωστόν, συνδυασμό συνδυαστικής γνώσης της εξεταστέας ύλης και θεμάτων πολιτικής και οικονομικής επικαιρότητας. Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΙΣΕΙΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΣΦΑΛΙΣΕΙΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΙΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1. Γενικοί Όροι Ασφάλισης 2. Γενικοί Όροι Ασφαλιστηρίων Συµβολαίων 3. Ειδικότερο περιεχόµενο Ασφαλιστηρίων Συµβολαίων 3.1 Ασφάλιση Αστικής Ευθύνης του Αναδόχου έναντι Τρίτων

Διαβάστε περισσότερα

Administrative eviction act and right to a prior hearing: observations on Naxos Court 27/2012 judgment. Αθανάσιος Παπαθανασόπουλος

Administrative eviction act and right to a prior hearing: observations on Naxos Court 27/2012 judgment. Αθανάσιος Παπαθανασόπουλος Πρωτόκολλο διοικητικής αποβολής από δασική έκταση και δικαίωμα προηγούμενης ακρόασης του διοικουμένου: παρατηρήσεις επί της απόφασης 27/2012 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Νάξου Administrative eviction act

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΤ. : Το με αριθ / έγγραφο του Γραφείου Νομικού Συμβούλου Ι.Κ.Α. Ε.Τ.Α.Μ.

ΣΧΕΤ. : Το με αριθ / έγγραφο του Γραφείου Νομικού Συμβούλου Ι.Κ.Α. Ε.Τ.Α.Μ. «Άσκηση ενδίκων μέσων» ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΕΣΟΔΩΝ Γενικό Έγγραφο: Ε40/338/27-10-06 ΣΧΕΤ. : Το με αριθ. 15176/19-10-06 έγγραφο του Γραφείου Νομικού Συμβούλου Ι.Κ.Α. Ε.Τ.Α.Μ. Σας διαβιβάζουμε το ανωτέρω

Διαβάστε περισσότερα

Ενημερωτικό σημείωμα για το νέο νόμο 3886/2010 για τη δικαστική προστασία κατά τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων. (ΦΕΚ Α 173)

Ενημερωτικό σημείωμα για το νέο νόμο 3886/2010 για τη δικαστική προστασία κατά τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων. (ΦΕΚ Α 173) Ενημερωτικό σημείωμα για το νέο νόμο 3886/2010 για τη δικαστική προστασία κατά τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων. (ΦΕΚ Α 173) Ψηφίστηκε προ ολίγων ημερών από τη Βουλή ο νέος νόμος 3886/2010 σε σχέση με την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. ΤΜΗΜΑ Β ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΠΗΡΕΑΣΜΟΥ ΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ... 49 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α Λειτουργικοί Παράγοντες...

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. ΤΜΗΜΑ Β ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΠΗΡΕΑΣΜΟΥ ΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ... 49 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α Λειτουργικοί Παράγοντες... ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Σελίδα ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 19 ΤΜΗΜΑ Α ΚΑΝΟΝΕΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ... 21 Βασικά Στοιχεία της Δεοντολογίας... 21 1. Η έννοια και ο ρόλος της Δεοντολογίας... 21 2. Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΠΕΖΑ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΝΟΜΟΣ (INTRASOFT INTERNATIONAL) Αρθρο :15. Πληροφορίες Νομολογίας & Αρθρογραφίας :6. Αρθρο :16

ΤΡΑΠΕΖΑ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΝΟΜΟΣ (INTRASOFT INTERNATIONAL) Αρθρο :15. Πληροφορίες Νομολογίας & Αρθρογραφίας :6. Αρθρο :16 + Μέγεθος Γραμμάτων - ΤΡΑΠΕΖΑ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΝΟΜΟΣ (INTRASOFT INTERNATIONAL) Ν 2735/1999: Διεθνής Εμπορική Διαιτησία (276274) Αρθρο :15 Πληροφορίες Νομολογίας & Αρθρογραφίας :4 Αρθρο 15 Διορισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΥΧΟΣ Ε ΑΣΦΑΛΙΣΕΙΣ. Παροχή Υπηρεσιών: Μελέτη, Επίβλεψη, Αδειοδότηση Δομικών Έργων σε Υ/Σ ΥΤ/ΜΤ αρμοδιότητας ΔΕΔΔΗΕ

ΤΕΥΧΟΣ Ε ΑΣΦΑΛΙΣΕΙΣ. Παροχή Υπηρεσιών: Μελέτη, Επίβλεψη, Αδειοδότηση Δομικών Έργων σε Υ/Σ ΥΤ/ΜΤ αρμοδιότητας ΔΕΔΔΗΕ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΔΙΚΤΥΟΥ Λ. Αθηνών 72, 18547, Ν. Φάληρο ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ με αριθμό ΔΕΕΔ-9 Σύμβαση : Παροχή Υπηρεσιών: Μελέτη, Επίβλεψη, Αδειοδότηση Δομικών Έργων σε Υ/Σ ΥΤ/ΜΤ αρμοδιότητας ΔΕΔΔΗΕ

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση στην Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων στο νομοσχέδιο του Υπουργείου Πολιτισμού

Εισήγηση στην Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων στο νομοσχέδιο του Υπουργείου Πολιτισμού «Εναρμόνιση της ελληνικής νομοθεσίας προς τις Οδηγίες 2001/84/ΕΚ και 2004/48/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 27ης Σεπτεμβρίου 2001 και 29ης Απριλίου 2004 σχετικά με το δικαίωμα παρακολούθησης

Διαβάστε περισσότερα

Συγκροτήθηκε από την Ειρηνοδίκη όρισε η Πρόεδρος του Τριμελούς Συμβουλίου Διοίκησης του Ειρηνοδικείου Αθηνών, με την παρουσία της Γραμματέως

Συγκροτήθηκε από την Ειρηνοδίκη όρισε η Πρόεδρος του Τριμελούς Συμβουλίου Διοίκησης του Ειρηνοδικείου Αθηνών, με την παρουσία της Γραμματέως ΕΙΡΗΝΟΔΙΚΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ' J γ Αριθμός απόφασης V* > 3 3 0 /2014 ^ 1 r ΤΟ ΕΙΡΗΝΟΔΙΚΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Συγκροτήθηκε από την Ειρηνοδίκη, την οποία όρισε η Πρόεδρος του Τριμελούς Συμβουλίου Διοίκησης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΥΧΟΣ ΣΤ ΑΣΦΑΛΙΣΕΙΣ

ΤΕΥΧΟΣ ΣΤ ΑΣΦΑΛΙΣΕΙΣ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΙΚΤΥΟΥ ΙΑΚΗΡΥΞΗ -208 ΠΑΡΟΧΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ: «ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ, ΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ - ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ( ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ) ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΤΗΛΕΜΕΤΡΗΣΗΣ ΜΕΣΗΣ ΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΗΘΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΚΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΗΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΝΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΗΘΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΚΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΗΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Θεσσαλονίκη, 18 Φεβρουαρίου 2017 ΝΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΗΘΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΚΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΗΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Πέτρος Κ. Τσαντίλας Διδάκτωρ Νομικής Δικηγόρος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙV Σύμβαση Εμπιστευτικότητας

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙV Σύμβαση Εμπιστευτικότητας ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙV Σύμβαση Εμπιστευτικότητας Σ σήμερα την.. μεταξύ των εδώ συμβαλλομένων, αφ ενός της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία «Διαχειριστής Ελληνικού Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας Α.Ε.» (ΔΕΔΔΗΕ

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Οικονομικό Δίκαιο

Διοικητικό Οικονομικό Δίκαιο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διοικητικό Οικονομικό Δίκαιο Συμβάσεις/Δημόσιες συμβάσεις: έννοια και προσυμβατικό στάδιο Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Σχολής Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Γενική Εισαγωγή αρ. 1. Η ανάγκη προστασίας του καταναλωτή Η ειδική νομοθεσία Σύντομη κριτική επισκόπηση 20-26

Γενική Εισαγωγή αρ. 1. Η ανάγκη προστασίας του καταναλωτή Η ειδική νομοθεσία Σύντομη κριτική επισκόπηση 20-26 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Γενική Εισαγωγή αρ. 1. Η ανάγκη προστασίας του καταναλωτή 1-8 2. Η ειδική νομοθεσία 9-19 3. Σύντομη κριτική επισκόπηση 20-26 Νόμος 2251/1994 Άρθρο 1. Γενικές διατάξεις 1. Η ρύθμιση 1-7 2. Ο

Διαβάστε περισσότερα

Oργάνωση της δικαιοσύνης - Πορτογαλία

Oργάνωση της δικαιοσύνης - Πορτογαλία Oργάνωση της δικαιοσύνης - Πορτογαλία ΕΝ ΙΚΑ ΜΕΣΑ, ΕΠΙΚΛΗΣΗ ΕΛΑΤΤΩΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΑΙΤΗΣΕΙΣ ΙΕΥΚΡΙΝΙΣΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ Οι δικαστικές αποφάσεις υπόκεινται σε αιτήσεις διόρθωσης ουσιαστικών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΓΙΑΤΡΩΝ ΓΙΑ ΑΝΘΡΩΠΟΚΤΟΝΙΑ Ή ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΒΛΑΒΗ ΑΠΟ ΑΜΕΛΕΙΑ

Η ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΓΙΑΤΡΩΝ ΓΙΑ ΑΝΘΡΩΠΟΚΤΟΝΙΑ Ή ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΒΛΑΒΗ ΑΠΟ ΑΜΕΛΕΙΑ Ε. Συμεωνίδου Καστανίδου Καθηγήτρια Ποινικού Δικαίου στο ΑΠΘ Η ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΓΙΑΤΡΩΝ ΓΙΑ ΑΝΘΡΩΠΟΚΤΟΝΙΑ Ή ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΒΛΑΒΗ ΑΠΟ ΑΜΕΛΕΙΑ Συχνή η ενασχόληση των δικαστηρίων με την ποινική ευθύνη των γιατρών

Διαβάστε περισσότερα

ΕφΑθ 885/2009. Πρόεδρος Σ. Βουγιούκαλος, Πρόεδρος Εφετών. Εισηγητής θ. Κανελλόπουλος, Εφέτης

ΕφΑθ 885/2009. Πρόεδρος Σ. Βουγιούκαλος, Πρόεδρος Εφετών. Εισηγητής θ. Κανελλόπουλος, Εφέτης ΕφΑθ 885/2009 Πρόεδρος Σ. Βουγιούκαλος, Πρόεδρος Εφετών Εισηγητής θ. Κανελλόπουλος, Εφέτης Δικηγόροι Ε. Ποντίκη, Χ. Σαλαβράκου, Γ. Καραζάνος, Α. Κουκουλάς [...] Κατά το άρθρο 1 παρ. 1 του Ν 2121/1993 "οι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΔΠΚΕ/ΠΕΡΙΟΧΗ ΒΟΛΟΥ 8021022Α/26-05-2015

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΔΠΚΕ/ΠΕΡΙΟΧΗ ΒΟΛΟΥ 8021022Α/26-05-2015 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΕΡΙΟΧΗ ΒΟΛΟΥ ΛΑΡΙΣΗΣ-ΤΖΑΒΕΛΑ 38334 ΒΟΛΟΣ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΔΠΚΕ/ΠΕΡΙΟΧΗ ΒΟΛΟΥ 8021022Α/26-05-2015 ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΤΩΝ ΚΤΙΡΙΩΝ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑΣ ΔΠΚΕ/

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1. Εργατικό ατύχημα... 2 1.1 Γενικά... 3 1.2 Προϋποθέσεις... 3 1.3 Υποχρέωση για πρόνοια... 3 Πηγές... 5 Συντακτική ομάδα...

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1. Εργατικό ατύχημα... 2 1.1 Γενικά... 3 1.2 Προϋποθέσεις... 3 1.3 Υποχρέωση για πρόνοια... 3 Πηγές... 5 Συντακτική ομάδα... ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εργατικό ατύχημα... 2 1.1 Γενικά... 3 1.2 Προϋποθέσεις... 3 1.3 Υποχρέωση για πρόνοια... 3 Πηγές... 5 Συντακτική ομάδα... 5 1 1. Εργατικό ατύχημα ΘΕΜΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ Η έννοια του εργατικού

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΑ 93/13/ΕΟΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 5ης Απριλίου 1993 σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές

ΟΔΗΓΙΑ 93/13/ΕΟΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 5ης Απριλίου 1993 σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές 21.4.93 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. L 95/29 ΟΔΗΓΙΑ 93/13/ΕΟΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 5ης Απριλίου 1993 σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. MEΡOΣ A Εγκλήματα κατά της ιδιοκτησίας

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. MEΡOΣ A Εγκλήματα κατά της ιδιοκτησίας ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ MEΡOΣ A Εγκλήματα κατά της ιδιοκτησίας Περ. αριθ. Σελ. Κεφ. Ι. Γενική εισαγωγή 1. Η ιδιοκτησία ως αντικείμενο προσβολής... 1-4 1 2. Xαρακτηριστικά των εγκλημάτων κατά της ιδιοκτησίας... 5-7

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος... VII Συντομογραφίες... IX

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος... VII Συντομογραφίες... IX ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... VII Συντομογραφίες... IX Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Γειτονικό δίκαιο, έννοια και δικαιολογία... 3 1.1. Έννοια γειτονικού δικαίου, παραδείγματα 1.2. Σύγκρουση κυριοτήτων και συμφερόντων. Δικαιολογία

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.3610, 7/6/2002

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.3610, 7/6/2002 Ο περί Γονικής Άδειας και Άδειας για λόγους Ανωτέρας Βίας Νόμος του 2002, εκδίδεται με δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα της Κυπριακής Δημοκρατίας σύμφωνα με το Άρθρο 52 του Συντάγματος. Αριθμός 69(I)

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας. Η ερµηνεία του άρθρου 8 παρ. 1 του Συντάγµατος

Θέµα εργασίας. Η ερµηνεία του άρθρου 8 παρ. 1 του Συντάγµατος Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ι Σ Η Γ Η Σ Η. Θ Ε Μ Α: «Έγκριση πίστωσης για παροχή υπηρεσίας µε Ιατρό Εργασίας».

Ε Ι Σ Η Γ Η Σ Η. Θ Ε Μ Α: «Έγκριση πίστωσης για παροχή υπηρεσίας µε Ιατρό Εργασίας». ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ ΔΙΟΝΥΣΟΥ Αγιος Στέφανος 30/4/2013 Δ/ΝΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Α.Π. 13372 & ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΠΛΗΡ.: ΛΕΚΑΡΑΚΟΥ Γ. Ε Ι Σ Η Γ Η Σ Η ΠΡΟΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι ΕΝΝΟΙΑ, ΚΛΑΔΟΙ ΚΑΙ ΠΗΓΕΣ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ 1. Έννοια δικαίου... 1 2. Κανόνας δικαίου... 3 2.1 Έννοια κανόνα δικαίου... 3 2.2 Εφαρμογή κανόνα δικαίου... 4 2.3 Ερμηνεία κανόνα δικαίου...

Διαβάστε περισσότερα

Γ Ν Ω Μ Ο Δ Ο Τ Η Σ Η

Γ Ν Ω Μ Ο Δ Ο Τ Η Σ Η ΠΑΝΟ ΕΤΓΟΤΡΖ-ΓΗΚΖΓΟΡΟ ΑΘΖΝΩΝ ΝΟΜΗΚΟ ΤΜΒΟΤΛΟ ΚΔΝΣΡΗΚΖ ΔΝΩΖ ΓΖΜΩΝ ΚΑΗ ΚΟΗΝΟΣΖΣΩΝ ΔΛΛΑΓΟ ΜΠΟΤΜΠΟΤΛΗΝΑ 9-11 (2 ος όροφος) ΑΘΖΝΑ ΣΖΛ:210-8259140-1-FAX: 210-8259235 ΚΗΝ:6977506705 E-mail: pzygouris@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 204-209 ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΟΥ ΕΓΚΡΙΘΗΚΑΝ P8_TA(206)0260 Επικύρωση και προσχώρηση στο πρωτόκολλο του 200 της σύμβασης επικινδύνων και επιβλαβών ουσιών με εξαίρεση τις πτυχές δικαστικής συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Σχετ.: Η υπ αριθ. Α23/ (ΑΔΑ: 6ΣΖΗ Φ3Ζ) απόφαση Διοικητή του ΠΓΝ Λάρισας ΓΝ Λάρισας «Κουτλιμπάνειο & Τριανταφύλλειο».

ΠΡΟΣ: Σχετ.: Η υπ αριθ. Α23/ (ΑΔΑ: 6ΣΖΗ Φ3Ζ) απόφαση Διοικητή του ΠΓΝ Λάρισας ΓΝ Λάρισας «Κουτλιμπάνειο & Τριανταφύλλειο». ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ 5η Υγειονομική Περιφέρεια Θεσσαλίας & Στερεάς Ελλάδας ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΛΑΡΙΣΑΣ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΛΑΡΙΣΑΣ «ΚΟΥΤΛΙΜΠΑΝΕΙΟ & ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΕΙΟ» Περιοχή Μεζούρλο,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΗΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΩΝ

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΗΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΩΝ 1 ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΗΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΩΝ ΑΡΘΡΟ 1. ΣΚΟΠΟΣ Ο Κώδικας αυτός Δεοντολογίας έχει συνταχθεί από την Επιτροπή Δεοντολογίας της Ενωσης με την επωνυμία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΕΥΘΥΝΟ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΠΟΥ ΕΠΕΞΕΡΓΑΖΕΤΑΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΥΓΕΙΑΣ

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΕΥΘΥΝΟ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΠΟΥ ΕΠΕΞΕΡΓΑΖΕΤΑΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΥΓΕΙΑΣ 1 ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΕΥΘΥΝΟ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΠΟΥ ΕΠΕΞΕΡΓΑΖΕΤΑΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΥΓΕΙΑΣ Ο παρών κώδικας δεοντολογίας αναφέρεται και αφορά τόσο τον υπεύθυνο της επεξεργασίας (κατά

Διαβάστε περισσότερα

2. Σχετικά με τους ειδικευμένους Ιατρούς του Ε.Σ.Υ., οι οποίοι είναι Δημόσιοι Λειτουργοί, παρά τις θεωρητικές κατασκευές για τις ιδιαιτερότητες

2. Σχετικά με τους ειδικευμένους Ιατρούς του Ε.Σ.Υ., οι οποίοι είναι Δημόσιοι Λειτουργοί, παρά τις θεωρητικές κατασκευές για τις ιδιαιτερότητες Δρ. ΜΙΧΑΗΛ Δ. ΜΙΧΑΗΛ Δικηγόρος παρ' Αρείω Πάγω Αθήνα, 1 Νοεμβρίου 2012 Κύριο Δημήτριο Βαρνάβα Πρόεδρο της Ομοσπονδίας Ενώσεων Νοσοκομειακών Γιατρών Ελλάδας (Ο.Ε.Ν.Γ.Ε.) Οδός Λαμίας, αριθ. 2 Αθήνα Κύριε

Διαβάστε περισσότερα

Ταμείο Ασφάλισης Προσωπικού Ο.Τ.Ε. Αγ. Παύλου 12 ΤΚ Ν. Φιλοθέη Αμαρουσίου Διεύθυνση Οικονομικού-Παροχών Τμήμα Παροχών Περίθαλψης

Ταμείο Ασφάλισης Προσωπικού Ο.Τ.Ε. Αγ. Παύλου 12 ΤΚ Ν. Φιλοθέη Αμαρουσίου Διεύθυνση Οικονομικού-Παροχών Τμήμα Παροχών Περίθαλψης 10 Ιουνίου 2008 Αρ. Πρωτ.:7013/7.5.2008 Ειδική Επιστήμονας: Ειρήνη Κυριακάκη 210-7289802 Ταμείο Ασφάλισης Προσωπικού Ο.Τ.Ε. Αγ. Παύλου 12 ΤΚ 151 23 Ν. Φιλοθέη Αμαρουσίου Διεύθυνση Οικονομικού-Παροχών Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... ΧΙΧ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι Το ζήτημα της εφαρμογής του εργατικού δικαίου στο πλαίσιο της σύγχρονης αθλητικής

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... ΧΙΧ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι Το ζήτημα της εφαρμογής του εργατικού δικαίου στο πλαίσιο της σύγχρονης αθλητικής ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ...... ΧΙΧ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι Το ζήτημα της εφαρμογής του εργατικού δικαίου στο πλαίσιο της σύγχρονης αθλητικής πραγματικότητας 1. Οι θεμελιακοί άξονες του σύγχρονου αθλητισμού......

Διαβάστε περισσότερα

Υ Π Ο Δ Ε Ι Γ Μ Α Σ Υ Μ Β Α Σ ΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗ. για (περιγραφή αντικειμένου σύμβασης) για την κάλυψη αναγκών της Βουλής.

Υ Π Ο Δ Ε Ι Γ Μ Α Σ Υ Μ Β Α Σ ΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗ. για (περιγραφή αντικειμένου σύμβασης) για την κάλυψη αναγκών της Βουλής. Υ Π Ο Δ Ε Ι Γ Μ Α Σ Υ Μ Β Α Σ ΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗ για (περιγραφή αντικειμένου σύμβασης) για την κάλυψη αναγκών της Βουλής. Στην Αθήνα σήμερα,... 2012, ημέρα.., στο Μέγαρο της Βουλής των Ελλήνων, ανάμεσα : 1. αφενός

Διαβάστε περισσότερα

-Προϋποθέσεις συνταξιοδότησης λόγω θανάτου.»

-Προϋποθέσεις συνταξιοδότησης λόγω θανάτου.» ΘΕΜΑ: «Κοινοποίηση διατάξεων αρ. 62 του Ν. 2676/99. -Προϋποθέσεις συνταξιοδότησης λόγω θανάτου.» Σας κοινοποιούμε τις διατάξεις του αρ. 62 του Ν. 2676/99 (ΦΕΚ 1/5.1.99) «Οργανωτική και λειτουργική αναδιάρθρωση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Αναφορών 1.9.2009 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ Αναφορά 0586/2005, του Ιωάννη Βουτινόπουλου, ελληνικής ιθαγένειας, σχετικά με εικαζόμενες παράνομες χρηματιστηριακές συναλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΡΑΚΤΙΚΟ 21 ο /30-7-2012 ΑΠΟΦΑΣΗ 836/2012

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΡΑΚΤΙΚΟ 21 ο /30-7-2012 ΑΠΟΦΑΣΗ 836/2012 ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΡΑΚΤΙΚΟ 21 ο /30-7-2012 ΑΠΟΦΑΣΗ 836/2012 ΘΕΜΑ: 95 ο ΕΚΤΟΣ ΗΜΕΡΗΣΙΑΣ ΔΙΑΤΑΞΗΣ: Παραίτηση από το ένδικο μέσο της αναίρεσης

Διαβάστε περισσότερα