Κεφάλαιο Τρίτο. Η «δημιουργία» (των κτηνοτροφικών φυτών) 3.1. Γενικά

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Κεφάλαιο Τρίτο. Η «δημιουργία» (των κτηνοτροφικών φυτών) 3.1. Γενικά"

Transcript

1 Κεφάλαιο Τρίτο Η «δημιουργία» (των κτηνοτροφικών φυτών) 3.1. Γενικά Ο σπόρος αποτελεί την αρχή, αλλά και το τέλος του βιολογικού κύκλου των περισσοτέρων φυτών. Ένας βιολογικός κύκλος που σε αδρές γραμμές περιλαμβάνει την δημιουργία του φυταρίου, την επιβίωση και την ανάπτυξη του φυτού, την άνθηση και στη συνέχεια τον σχηματισμό των σπόρων, μέχρις ότου αυτοί να επανέλθουν στο έδαφος. Άλλωστε, αυτή είναι και η γενική πορεία των φυτών στα «φυσικά» λιβάδια. Στους σπαρμένους όμως λειμώνες, οι βιολογικές διαδικασίες που συνδυάζονται με τη δημιουργία, παρατηρούμε να επισυμβαίνουν μέσα από ένα περισσότερο ευρύ σύστημα, συνδυασμένο με την εγκατάσταση του λιβαδιού (Εικόνα 3.1), σύστημα το οποίο ενσωματώνει και την παραγωγή του προς εμπορία σπόρου (σπόρος προοριζόμενος για το εμπόριο). Υπάρχουν ασφαλώς και είναι γνωστές άλλωστε, οι δομικές και οι μορφολογικές διαφορές μεταξύ των σπόρων (Εικόνα 3.2), των φυταρίων (Εικόνα 4.2) και των ώριμων φυτών. Στο κεφάλαιο αυτό θα συζητήσουμε κυρίως, για τους σπόρους των φυτών, και μάλιστα εκείνων των φυτών που ανήκουν στις οικογένειες των αγρωστωδών (μονοκοτυλήδονα, Poaceae) και των ψυχανθών (δικοτυλήδονα Fabaceae), οι οποίες θεωρούνται και είναι οι πιο κοινές στα λιβάδια. Συναντώνται άλλωστε, σε όλα τα «φυσικά» λιβάδια και έχουν επιλεγεί και συλλεχθεί για να σπαρθούν στους λειμώνες. Το μέγεθος του σπόρου, εκτός ίσως από την περίπτωση των ειδών τα οποία ανήκουν στις παραπάνω οικογένειες και έχουν επιλεγεί για να καλύπτουν τις διατροφικές ανάγκες του ανθρώπου, δεν αποτέλεσε ποτέ το μείζον κριτήριο για την επιλογή των κτηνοτροφικών φυτών και συνεπώς, η πλειονότητα των κτηνοτροφικών φυτικών ειδών, οι οποίοι βρίσκονται σήμερα σε χρήση, έχουν μικρούς σπόρους, οι οποίοι ζυγίζουν λιγότερο από 2 mg. Μερικά σανοδοτικά ή/και διπλού σκοπού είδη αποτελούν τις εξαιρέσεις.

2 Εικόνα 3.1. Εννοιολογικό πρότυπο των σειριακών φάσεων για βοσκές και εγκαταστάσεις παραγωγής κτηνοτροφικών φυτών και των βασικών βιολογικών περιβαλλοντικών και διαχειριστικών μεταβλητών που επηρεάζουν τις αποδόσεις των εγκαταστάσεων. Πηγή: Προσαρμογή από τους Gramshaw και συνεργάτες (1993). Στο κεφάλαιο αυτό αρχικά θα εξετάσουμε τις πηγές προέλευσης του σπόρου και τα μέσα με τα οποία αυτός εισδύει στο έδαφος, ενώ στη συνέχεια θα περιγράψουμε το πεπρωμένο του, έχοντας ως παράδειγμα το εννοιολογικό μοντέλο της Εικόνας 3.3, στο οποίο ο σπόρος μπορεί να χαθεί μέσα από ποικίλα μονοπάτια ή διηθητικά φίλτρα, καθώς αυτός προοδεύει μέσα από τη διαδικασία της δημιουργίας. Στη συνέχεια, θα εξετάσουμε την βλαστητική δημιουργία, η οποία είναι κοινή στα περισσότερα λιβάδια

3 και σε τελική ανάλυση, η μοναδική μέθοδος εγκατάστασης ή διατήρησης σε μερικές ποικιλίες (π.χ. στείρες). Τέλος, θα ολοκληρώσουμε το κεφάλαιο αυτό με μια συζήτηση η οποία αφορά την κατασκευή των μοντέλων των συστημάτων. Εικόνα 3.2. Τα κυριότερα ανατομικά και μορφολογικά χαρακτηριστικά (α) ενός τυπικού σπόρου (καρύοψη) αγρωστωδών, (β) του εμβρύου του και (γ) ενός σπέρματος ψυχανθών Η προέλευση των σπόρων Κάθε ζωτικός σπόρος, ο οποίος βρίσκεται είτε στην επιφάνεια του εδάφους, είτε κάτω απ αυτήν, έχει ως τελικό σημείο αποθήκευσης τη σποροκλίνη. Τρεις (3) είναι οι βασικές πηγές προέλευσης, τις οποίες ο σπόρος μπορεί να έχει ως αφετηρία, ώστε αυτός να καταλήξει στον τελικό αποδέκτη (σποροκλίνη) (Εικόνα 3.3). Οι πηγές αυτές είναι:

4 Εικόνα 3.3. Γενικό μοντέλο περιγραφής της δυναμικής για τη δημιουργία των λιβαδιών από τους σπόρους και τη βλαστητική αναπαραγωγή.

5 1. τα μητρικά φυτά τα οποία βρίσκονται επί τόπου (in situ) και τα οποία αποτελούν την απολύτως άμεση πηγή προέλευσης, 2. τα μητρικά φυτά τα οποία μετακινήθηκαν μέσα στο χρόνο ή το χώρο, ώστε ο σπόρος να φτάσει στην σποροκλίνη δια μέσου των ποικίλου εύρους μηχανισμών διασποράς, και 3. η διενεργούμενη από τον άνθρωπο σπορά με τελικό στόχο να ικανοποιηθούν οι συγκεκριμένοι καλλιεργητικοί σκοποί, ακόμη και όταν οι φυσικές πηγές προέλευσης συνεχίζουν να συνεισφέρουν στις βοσκές, οι οποίες έχουν ήδη εγκατασταθεί με τη βοήθεια της σποράς, και για τις μετά την εγκατάστασή τους χρονικές περιόδους. Η παραγωγή των σπόρων από τα ποώδη φυτά εξαρτάται, μεταξύ των άλλων παραγόντων, από την πυκνότητα των σταθμών για την άνθηση και τον στη συνέχεια σχηματισμό των σπόρων. Επειδή η παραγωγή των σπόρων δεν είναι απλά και μόνο ένα προϊόν της πυκνότητας των μητρικών φυτών, η πυκνότητα του σταθμού καθορίζεται από την υφιστάμενη σχέση μεταξύ του αριθμού των φυτών ανά μονάδα επιφανείας και του μεγέθους του φυτού. Ο αριθμός των σπόρων ανά γόνιμο βλαστό ποικίλει και εξαρτάται από την παραγωγή του ανά μονάδα επιφάνειας. Έχει βρεθεί μάλιστα ότι αυτός κυμαίνεται από 150 σπόρους ανά τετραγωνικό μέτρο, σε φυσικά λιβάδια ψυχανθών της Ρωσίας (Krylova, 1979), μέχρι τους σπόρους ανά τετραγωνικό μέτρο, στα λιβάδια της Βόρειας Αμερικής (Rabinowitz και Rapp, 1980). Ο σπόρος, μετά την παραγωγή του και τον αποχωρισμό του από το μητρικό φυτό, πρέπει να επιβιώσει, να εισέλθει στη σποροκλίνη και να καταστεί ένα άτομο με αναπαραγωγικές ικανότητες. Τα ποώδη φυτά, αλλά και τα ζιζάνια με τα οποία αυτά ανταγωνίζονται, έχουν αναπτύξει πολλές και ποικίλες στρατηγικές, έτσι ώστε, αυτή η διαδικασία να καταστεί δυνατό να προχωρήσει. Η ποικιλότητα των στρατηγικών, αλλά και η ποικιλία των περιβαλλοντικών συνθηκών, καθιστούν προβληματική κάθε προσπάθεια γενίκευσης του ρόλου, τον οποίο διαδραματίζει το μητρικό φυτό για την επιβίωση και το επιτυχές φύτρωμα του σπόρου. Οι ποσότητες των σπόρων που παράγονται από τα μητρικά φυτά δεν αποτελούν από μόνες τους ένα μέτρο για την καταλληλότητα, με την Δαρβινική έννοια του όρου, μιας (φυλετικής) γραμμής. Έτσι, για να παρουσιάσουμε ένα συγκεκριμένο παράδειγμα, οι περιπτώσεις στις οποίες ο ρυθμός επιβίωσης των ποωδών φυτών με γόνιμους σπόρους, σε σύγκριση με τα αντίστοιχα είδη τα οποία παρουσιάζουν σπόρους χαμηλής απόδοσης, μπορεί να είναι: 1. χαμηλότερος ρυθμός επιβίωσης, όταν υπάρχει ένας σοβαρός ανταγωνισμός μεταξύ των ειδών, 2. χαμηλότερος ρυθμός επιβίωσης, όταν υφίσταται πυκνοεξαρτημένη 1 θήρευση σπόρων, και 1 Το μέγεθος του πληθυσμού ελέγχεται από μια πλειάδα παραγόντων, οι οποίοι μπορούν να καταταγούν σε δυο μεγάλες κατηγορίες. Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν οι παράγοντες στους οποίους η επίδραση είναι ανεξάρτητη από την πυκνότητα του πληθυσμού και οι οποίοι ονομάζονται πυκνοανεξάρτητοι. Στη

6 3. υψηλότερος ρυθμός επιβίωσης, όταν είναι ανάγκη οι διάφοροι θηρευτές, όπως π.χ. τα μυρμήγκια, να κορέσουν τις διατροφικές τους ανάγκες για την επιτυχή τους εγκατάσταση. Η κίνηση των σπόρων από το μητρικό φυτό - σπορέα προς τη σποροκλίνη εξαρτάται από: 1. τον τρόπο με τον οποίο ο σπόρος απελευθερώνεται από το μητρικό φυτό, και 2. από τους μηχανισμούς διασποράς. Εικόνα 3.4. Χρονική πορεία απελευθέρωσης των σπόρων τεσσάρων αγρωστωδών (α) της φεστούκας (Festuca rubra) ( ) και του ολκού ( ) (Holcus lanatus) και (β) της πόας ( ) (Poa trivialis) και της αγρόστιδας ( ) (Agrostis stolonifera). Τα αγρωστώδη και τα ψυχανθή έχουν ταξινομηθεί με βάση τις περιόδους απελευθέρωσης των σπόρων από τους Dudar και MacHado (1981). Οι εποχιακοί ρυθμοί απελευθέρωσης, σε διάκριση με αυτούς της παραγωγής, παρουσιάζονται στην Eικόνα 3.4. Η απελευθέρωση μπορεί να είναι άμεση, όπως στην περίπτωση της πόας (Poa trivialis) ή αργοπορημένη, η περίπτωση του ολκού (Holcus lanatus). Οι σπόροι, μόλις απελευθερωθούν από τα λέπυρα, διασπείρονται με τέτοιο τρόπο, ώστε να ελαχιστοποιηθεί η πιθανότητα ανταγωνισμού, τόσο με το μητρικό φυτό, όσο και τα υπόλοιπα φυτάρια, τα οποία δεν έχουν διασπαρεί και έχουν αναφυεί επί τόπου, όπως επίσης και να αυξηθεί η πιθανότητα να μεταφερθούν σε περιοχές, όπου υπάρχουν λιγότεροι εξειδικευμένοι θηρευτές (Harper 1977, Crawley 1983). Στην βιβλιογραφία έχουν καταγραφεί κυρίως, τρεις (3) μηχανισμοί διασποράς. Αυτοί είναι: (1) ο μηχανισμός της διασποράς των σπόρων με τη βοήθεια των φυσικών στοιχείων ή με την συγκόλληση ή την επαφή με το τρίχωμα των ζώων, δεύτερη κατηγορία ανήκουν οι παράγοντες στους οποίους η επίδραση είναι συνάρτηση της πυκνότητας και αυτοί ονομάζονται πυκνοεξαρτημένοι. Οι πρώτοι θεωρούνται έμμεσοι, οι δε τελευταίοι άμεσοι. Με βάση την κατάταξη αυτή οι βιοτοπικοί παράγοντες είναι πυκνοανεξάρτητοι, ενώ οι βιοκοινοτικοί είναι πυκνοεξαρτημένοι.

7 (2) ο μηχανισμός της κατάποσης των σπόρων από τα βόσκοντα ζώα και της συνεπακόλουθης διέλευσης τους μέσω της διατροφικής διαδρομής και τέλος, της απομάκρυνσής τους με τα κόπρανα σε νέες θέσεις,και (3) ο μηχανισμός της διασποράς των σπόρων μέσω μη φυτοφάγων θηρευτών, π.χ. τα μυρμήγκια. Η σπουδαιότητα των φυσικών στοιχείων στη διασπορά των σπόρων εξαρτάται από: τα είδη, το κλίμα, και ιδιαίτερα, τις καιρικές συνθήκες που επικρατούν κατά την χρονική στιγμή της απελευθέρωσης των σπόρων από το μητρικό φυτό, και το ανάγλυφο της θέσης. Επίσης, τη διασπορά των σπόρων επηρεάζουν οι μορφολογικές διαφορές μεταξύ των ειδών. Για παράδειγμα, ολόκληρη η ταξιανθία τη χλωρίδας (Chloris truncata) διαρρηγνύεται και μεταφέρεται τάχιστα με τον άνεμο, ενώ στα είδη του λόλιου (Lolium spp.) η ταξιανθία παραμένει σταθερά προσδεμένη στο μητρικό φυτό και η διασπορά της με την επενέργεια ή/και τη βοήθεια του ανέμου είναι σχετικά ανύπαρκτη. Ωσαύτως, αμελητέα είναι και η διασπορά των σπόρων των ψυχανθών με τη δράση του ανέμου, καθώς οι σπόροι τους είναι συμπαγείς και συνήθως χωρίς τα προσήκοντα για το σκοπό αυτό προσαρτήματα, όπως λέπυρα και βράκτια. Με το να έλθουν οι σπόροι σε επαφή με το έδαφος ασφαλώς και δεν σταματάει εδώ η διασπορά τους. Αυτή συνεχίζεται με την απορροή του νερού, την διήθησή του νερού και την κίνησή του νερού μέσα στο έδαφος. Σ όλες τις βοσκόμενες λιβαδικές εκτάσεις υπάρχει μια ποικιλομορφία στο ανάγλυφο και αυτό με τη σειρά του δημιουργεί ποικιλία στους ανέμους και την κατανομή του νερού, ταυτόχρονα όμως, διαμορφώνει διαφορετικές μικροθέσεις για την εναπόθεση των σπόρων. Η σπουδαιότητα των παραγόντων αυτών έχει αξιολογηθεί σε μια μελέτη που διεξήγαγε ο Τorsell (1973), και αφορούσε ένα βοσκόμενο ετήσιο ψυχανθές (Stylosanthes humilis) και ένα πολυετές αγρωστώδες. Οι βροχοπτώσεις υψηλής έντασης είχαν ως κατάληξη τη συγκέντρωση φυταρίων σε κοιλότητες, σε ένα μέσο όρο των φυτών ψυχανθών ανά τετραγωνικό μέτρο, παρ ό,τι το μίγμα αγρωστώδους - ψυχανθούς είχε αρχικά εγκατασταθεί με μια αναλογία Η συγκέντρωση αυτή αποδόθηκε στο ξέπλυμα του σπόρου από τις περιβάλλουσες γυμνές πλαγιές, όπου και τελικά εγκαταστάθηκαν μόνο δύο αγρωστώδη φυτά ανά τετραγωνικό μέτρο. Η δυνατότητα των αγροτικών ζώων να διασκορπίζουν τους σπόρους σε ευρείες εκτάσεις έχει μελετηθεί από τους Suckling και Charlton (1978). Οι κολλιτσίδες των ψυχανθών (τριφύλλια και μηδικές) προσκολλώνται στο τρίχωμα των προβάτων και αυτό αποτελεί το σπουδαιότερο μέσο διασποράς των ειδών αυτών. Στο δημογραφικό μοντέλο (Εικόνα 3.3) προσαρμοσμένο για τη Stylosanthes hamata, τα μεγάλα ζώα, σε μία περίοδο με μέγιστη ημερήσια πρόσληψη 500 gr περίπου ανά κεφαλή, κατανάλωναν περισσότερα από 450 kg λοβών ανά Ha, και απέβαλαν το 21% περίπου των καταναλωνόμενων σπόρων. Σ ένα άλλο ανάλογο πείραμα, αποβάλλονταν ένα παρόμοιο ποσοστό των σπόρων του είδους «κικούγου» (Pennisetum clandestinum). Τα αποτελέσματα αυτά έχει συγκεντρώσει ο Humphreys (1981). Το ποσοστό της ανεύρεσης σπόρων στα κόπρανα των βόσκοντων φυτοφάγων ζώων ποικίλει, σε συνάρτηση τόσο με τα είδη των ποωδών φυτών, όσο και με τον τύπο του ζώου (κτηνοτροφικό κεφάλαιο). Οι Neto και Jones (1983), δοκιμάζοντας μια ευρεία γκάμα ειδών από αγρωστώδη και ψυχανθή των τροπικών και των υποτροπικών περιοχών, βρήκε ότι τα ποσοστά των σπόρων στα κόπρανα των μεγάλων ζώων, των αιγών και των προβάτων ήταν 51%, 20% και 11%, αντίστοιχα. Ένα μέγιστο ποσοστό του ύψους 36% αναβρέθηκε από τους καταναλωθέντες σπόρους τριφυλλιού (Trifolium

8 semipilosum). Οι σπόροι που βρέθηκαν στα κόπρανα των βοοειδών ήταν γενικά χαμηλής ζωτικότητας, αλλά η κοπριά των βοοειδών, κατά μεγάλη πιθανότητα, μπορεί να δημιουργήσει πολύ μεγαλύτερο χώρο για την φύτρωση των αρτίβλαστων. Η ποικιλότητα την οποία εμφανίζουν οι αποβαλλόμενοι σπόροι των ποωδών λιβαδικών φυτών από τους διάφορους τύπους βoσκόντων ζώων (βοοειδή, αντιλόπες, λαγοί) αντανακλούν τις πραγματικές διαφορές μεταξύ των μη καταναλωθέντων σπόρων, όπως αυτές σχετίζονται τόσο με τους δύο τύπους βοσκών και ζώου καθώς επίσης και με διαφορές που οφείλονται στην επιλογική διατροφή των βοσκόντων φυτοφάγων. Τέλος, τα συγκομίζοντα σπόρους μυρμήγκια, αποτελούν ένα παράδειγμα μη φυτοφάγων θηρευτών που προκαλούν μια μορφή διασποράς των σπερμάτων. Εικόνα 3.5. Γενετική οικογένεια καμπυλών πιθανότητας για την εγκατάσταση του φυτού. Οι καμπύλες από αριστερά στα δεξιά αναπαριστούν μια βαθμίδωση μείωσης των περιβαλλοντικών αντιξοοτήτων, αύξησης των εισροών διαχείρισης, αύξησης της συνέπειας και μείωσης των ενδιαμέσων χρόνων για τα ευεργετήματα της παραγωγής. Πηγή: Προσαρμογή από τους Gramshaw και συνεργάτες. (1993).

9 3.3. Η σπορά Η εγκατάσταση που αρχίζει με τη σπορά θεωρείται ως η πλέον τυχαία φάση στη διαχείριση ενός λιβαδιού. (Εικόνα 3.5). Η ποσοστιαία πιθανότητα μιας ιδιαίτερης εγκατάστασης (ως ποσοστό των σπόρων που έχουν σπαρθεί και θα επιβιώσουν) ποικίλει ανάλογα με τον τύπο του λιβαδικού συστήματος. Η επιτυχία της σποράς σχετίζεται άμεσα με την έκταση της μείωσης του ανταγωνισμού μεταξύ της υπάρχουσας βλάστησης και της μελλοντικής τοιαύτης (από τους σπόρους που υπάρχουν ήδη στη σποροκλίνη), έτσι ώστε, να δημιουργηθεί ένας βιολογικός χώρος τον οποίο μπορεί να εκμεταλλευθεί ο σπόρος με τη γνωστή ποιότητα που σπάρθηκε. Παραδοσιακά, η προσπάθεια των περισσότερων λιβαδοπόνων προσανατολιζόταν στο να μπορέσουν να προσαρμόσουν το περιβάλλον σποράς, έτσι ώστε να δημιουργήσουν μια μάλλον επιτυχημένη εγκατάσταση, παρά να επιλέξουν ποικιλίες που θα ήταν εύκολες στην εγκατάσταση. Οι περισσότεροι σπόροι φυτεύονται σε ένα ρυθμό από 100 έως 150 σπόρους ανά τετραγωνικό μέτρο, μολονότι οι ποσότητες των σπόρων που βρίσκονται ήδη στο έδαφος, κυμαίνονται από έως σπόροι ανά τετραγωνικό μέτρο. Οι σπαρμένοι σπόροι λοιπόν, για να επικρατήσουν στις διάφορες μικροθέσεις, οι ιδιότητες των οποίων είναι δυνατόν να ποικίλουν, πρέπει να ανταγωνισθούν τόσο με τις ανάγκες των σπόρων διαφόρων ειδών, όσο και πολύ συχνά, με τις ανάγκες των σπόρων της ίδιας προέλευσης και ποικιλίας. Οι θέσεις αυτές πρέπει να παρέχουν όλα εκείνα τα στοιχεία, τα οποία είναι απαραίτητα για το φύτρωμα (σωστή θερμοκρασία, νερό, φως και οξυγόνο), την επέκταση του φύλλου (θερμοκρασία, φως, έλλειψη ατομικής πίεσης και έκθεση) και την εισδοχή του ριζικού συστήματος (σωστό μέγεθος εδαφικών μορίων, κατανομή των πόρων, αερισμός, ph, διαθεσιμότητα ανόργανων στοιχείων και περιεχόμενη υγρασία εδάφους), στοιχεία, τα οποία θα εξετάσουμε στο επόμενο κεφάλαιο. Πολύ σημαντικό επίσης είναι, ο σπόρος να είναι καλής ποιότητας γιατί έτσι, θα εκμεταλλευθούμε πλήρως την επένδυση στην οποία προβαίνουμε για να βελτιώσουμε τα λιβάδια, σπέρνοντάς τα με σπόρους υψηλής φαινοτυπικής προέλευσης. Σπόροι πιστοποιημένοι κάτω από διεθνή standards διασφαλίζουν τόσο την καθαρότητα της ποικιλίας, όσο και τα ελάχιστα επίπεδα της ποιότητας. Είναι γνωστό άλλωστε, ότι η ποιότητα αλλά και η ζωτικότητα των σπόρων ποικίλουν ανάλογα με τον τόπο παραγωγής. Οι παράμετροι οι οποίοι καθορίζουν την ποιότητα αναφέρονται στην καθαρότητα, το ποσοστό της φυτρωτικότητας, το λήθαργο και τα χαρακτηριστικά της σκληρότητας του περικάρπιου και το ποσοστό των τέλειων αρτίφυτρων που θα προκύψουν. Η μέτρηση των παραμέτρων αυτών καθιστά ευχερή τον υπολογισμό της ποσοστιαίας αναλογίας των καθαρών ζωτικών σπόρων και επιτρέπει τον προσδιορισμό του ρυθμού σποράς, ο οποίος προκύπτει από την Σχέση (3.1), Ρ = Φ Χ 1/Σ Χ 1/Κ Χ 1/Π (3.1) Όπου: Ρ είναι ο ρυθμός σποράς (kg/ηa σπόρων, συμπεριλαμβανομένων και των άχρηστων), Φ είναι ο επιθυμητός πληθυσμός (σε χιλιάδες εγκατεστημένων φυτών ανά Ηa),

10 Σ είναι ο αριθμός των σπόρων (σε χιλιάδες ανά Ηa), Κ είναι η αναλογία των καθαρών σπόρων (ποσοστό της καθαρότητας), και Π είναι η ποιότητα του σπόρου (η αναλογία των σπόρων που έχουν φυτρώσει και δημιούργησαν τέλεια και βιώσιμα αρτίφυτρα. Το Φ είναι δυνατό να ποικίλει ανάλογα με τα είδη του λειμώνα και τη θέση του. Για τις αρδευόμενες καλλιέργειες τριφυλλιών μια πυκνότητα 50 φυτών ανά τετραγωνικό μέτρο αποτελεί τον επιθυμητό αριθμό για μια παραγωγική καλλιέργεια, ενώ μια πυκνότητα από 4 έως 600 φυτά ανά τετραγωνικό μέτρο και αρτίφυτρα ανά τετραγωνικό μέτρο απαιτούνται για ένα παραγωγικό τελικό πληθυσμό φυτών υπόγειου τριφυλλιού και μια μέγιστη πρώιμη παραγωγή των ετήσιων μηδικαιώνων, αντίστοιχα (Abd el Moneim και Cooks 1986). Τέλος, η βασική αρχή της σποράς μετουσιώνεται με το να προσδώσουμε στα είδη που σπείραμε τα μέγιστα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα απέναντι στα τυχόν προϋπάρχοντα και έχοντα ωσαύτως, την πιθανότητα να φυτρώσουν από την εδαφική σποροκλίνη είδη. Εάν όμως, δεν υπάρχουν ανταγωνιστικά φυτά ή σπόροι, τότε ο χρόνος και η μέθοδος σποράς απλώς αριστοποιούν τον χρόνο, το ρυθμό και το βάθος της σποράς, την διευθέτηση των φυτών και τη δομή του εδάφους, δια μέσου της καλλιέργειας και της διατροφής των φυταρίων, συμπεριλαμβανομένου και του χειρισμού των σπόρων Χρόνος, ρυθμός και βάθος σποράς Οι διαχειριστικοί αυτοί χειρισμοί λαμβάνουν υπόψη τους την προσαρμοστικότητα στις συνθήκες ανάπτυξης των επιλεγμένων ποικιλιών, και πιο συγκεκριμένα, την άριστη θερμοκρασία για το φύτρωμά τους, την ανάδυσή (φύτρωμα) τους και την πρώτη τους ανάπτυξη. Όλοι μαζί οι παράγοντες αυτοί καθορίζουν την διαθεσιμότητα του εδαφικού ύδατος για τον σπόρο και την θερμοκρασία του περιβάλλοντος. Το βαθύ έδαφος (π.χ. 2 έως 5 εκατοστόμετρα) συνήθως, έχει το πλεονέκτημα να έχει περισσότερο διαθέσιμο νερό από ό,τι το επιφανειακό έδαφος και να εμφανίζει μια μικρότερη ανοχή στις ημερήσιες διακυμάνσεις της θερμοκρασίας. Η αντίδραση μεταξύ των παραγόντων αυτών μπορεί να είναι σημαντική σε ξηρά ηπειρωτικά ή τροπικά κλίματα, όπου στο καταμεσήμερο οι θερμοκρασίες στην επιφάνεια του εδάφους ξεπερνούν πολλές φορές τους 50 o C, γεγονός που συνεπάγεται το θάνατο του σπόρου, εξ αιτίας των υψηλών θερμοκρασιών ή/και της έλλειψης του νερού. Στην πράξη, το ελάχιστο βάθος σποράς αντιπαλεύει τις αποθησαυριστικές ουσίες του ενδοσπερμίου, οι οποίες διαφέρουν χαρακτηριστικά ανάμεσα στα είδη. Οι αποθησαυριστικές ουσίες πρέπει να είναι επαρκείς για να υποστηρίξουν την επιμήκυνση του υποκοτυλίου ή του επικοτυλίου μέχρι τη στιγμή, κατά την οποία το αρτίφυτρο θα εξέλθει στην επιφάνεια του εδάφους και θα αρχίσει να φωτοσυνθέτει. Ο ρυθμός της επιμήκυνσης εξαρτάται από το γονότυπο, τη θερμοκρασία και την ποσότητα του εδαφικού νερού. Άλλωστε, μια από τις πλέον κοινές αιτίες αποτυχίας στην εγκατάσταση των ειδών με μικρούς σπόρους, είναι η βαθιά σπορά Οι μέθοδοι καλλιέργειας του εδάφους και της σποράς Η καλλιέργεια του εδάφους επηρεάζει το μέγεθος της κατανομής και της σύνθεσης των μορίων του εδάφους. Τα στοιχεία αυτά είναι εκείνα τα οποία καθορίζουν την αντίσταση με την οποία αντιμετωπίζεται η επιμήκυνση του ριζιδίου και του

11 υποκοτυλίου ή του επικοτυλίου, καθώς επίσης και ο ρυθμός της κίνησης του νερού προς τον σπόρο. Ο Perry (1976) θεωρεί το συσσωματωμένο έδαφος με μέσο μέγεθος μορίων το 0,1 έως 0,2 της διαμέτρου του σπόρου, ως το ιδανικό μέσο ανάπτυξης του σπόρου. Πίνακας 3.1. Η διαχειριστική σημασία των τριών βασικών μεθόδων σποράς. Χαρακτηριστικά Σπορά στην επιφάνεια Άμεση διάνοιξη οπών Σπορά σε σποροκλίνη του εδάφους (ένα πέρασμα με προετοιμασμένη (Καμία εδαφική ελάχιστη εδαφική (ποικίλος αριθμός διαταραχή) διαταραχή) μεθόδων καλλιέργειας) Κίνδυνος διάβρωσης Χαμηλός Ελάχιστος Υψηλός Χρήση καυσίμων Χαμηλή Χαμηλή Υψηλή Εργασιακά κόστη Χαμηλά Μέτρια Υψηλά Χρήση εργαλείων Λίγα π.χ. με το χέρι ή Ελκυστήρας και σπορές Ποικίλος αριθμός τον διασπορέα ή με μηχανημάτων: άρωσης, εξειδικευμένο μέσο π.χ. σποράς καλλιέργειας, αεροσκάφος Δεν απομακρύνεται: ελαχιστοποιείται με τη βόσκηση, την καύση και ίσως με τα ζιζανιοκτόνα Απομακρύνεται με τη βόσκηση και τα ζιζανιοκτόνα Ανταγωνισμός ριζών Υψηλός, ελαττώνεται με τη χρήση ζιζανιοκτόνων Υψηλός, ελαττώνεται με τη χρήση ζιζανιοκτόνων Ανταγωνισμός στο Ποικίλος, εξαρτώμενος Ποικίλος, εξαρτώμενος φως από τη διαχείριση από τη διαχείριση Επαφή εδάφουςσπόρου Φτωχή, μπορεί ο σπόρος Ποικίλη, εξαρτώμενη να χειρισθεί από τη διαχείριση Έλεγχος Φτωχή, μπορεί ο σπόρος Πτωχή, μπορεί να εντόμων/ζιζανίων να χειρισθεί χρειαστούν εντομοκτόνα Βάθος σποράς Κανένας έλεγχος Έλεγχος που εξαρτάται από τα μηχανήματα, την εδαφική υγρασία και τα υπολείμματα στο έδαφος Χρόνος για βόσκηση Μετά τα 2 έτη Βόσκηση στο έτος σποράς Προβλήματα δομής Καμία επίδραση Ελάχιστα, βελτιώνει του εδάφους μακροπρόθεσμα τη δομή Υγρασία εδάφους Κρίσιμη Κρίσιμη, διατηρείται κάτω από νεκρή φυτική ύλη Θερμοκρασία εδάφους Τοποθέτηση λιπασμάτων Ο σπόρος εκτίθεται σε ακραίες Στην επιφάνεια, φτωχός έλεγχος Μπορεί να ελαττωθεί. Η όψιμη σπορά μπορεί να είναι πρόβλημα Μπορεί να τοποθετηθεί κάτω ή δίπλα από το σπόρο, δυνατόν να είναι καλός ο έλεγχος Τυχαίο κόστος Ποικίλει Χαμηλό, μπορεί να βοσκηθεί μέχρι τη σπορά σβάρνες, Ενσωματώνεται Χαμηλός Χαμηλός με καλό έλεγχο των ζιζανίων Καλή Πάρα πολύ καλή Καλός έλεγχος Βόσκηση στο έτος σποράς Δυνατόν να δημιουργηθούν, γίνεται χρήση μηχανημάτων για την διάσπαση της συνοχής του υπεδάφους Όχι τόσο κρίσιμη Εξαρτάται από το είδος του εδάφους και το βάθος σποράς Μπορεί να τοποθετηθεί κάτω ή δίπλα από το σπόρο, δυνατόν να είναι καλός ο έλεγχος Υψηλό

12 Ο σκοπός της καλλιέργειας του εδάφους, εκτός βεβαίως από την προσπάθειά μας να δημιουργήσουμε ικανοποιητικές συνθήκες οργώματος κοντά (εγγύς) στο σπόρο, είναι επίσης και η αριστοποίηση της κατάστασης του επιφανειακού εδάφους, έτσι ώστε: να ελαχιστοποιηθεί η προς επάνω αντίσταση, όπως δηλαδή αυτή συναντάται από το αρτίφυτρο, ακριβώς λίγο πριν αυτό εμφανιστεί στην επιφάνεια, να ελαχιστοποιηθεί η προς τα κάτω αντίσταση, (για την διήθηση του νερού και την ελάττωση της απορροής), και να διατηρηθεί η διάχυση των αερίων μέσω των εδαφικών πόρων, ώστε να αποφευχθεί η βραχυπρόθεσμη αναερόβια κατάσταση που δημιουργείται από τη δημιουργία της επιφανειακής κρούστας και της κατάστασης κορεσμού. Οι καλλιεργητικές μέθοδοι (με την παρουσία τους ή την απουσία τους) και η εξ αυτών προκύπτουσα στρατηγική σποράς, μπορούν να ταξινομηθούν σε τρεις (3) ομάδες, τις εξής: (1) την επιφανειακή σπορά, δηλαδή τη σπορά χωρίς καμία διαταραχή του εδάφους, (2) την άμεση διάνοιξη οπών, κατά την οποία ο σπόρος σπέρνεται μ ένα πέρασμα της μηχανής σποράς και έχει ως προφανές αποτέλεσμα την ελάχιστη διαταραχή του εδάφους, και (3) την σπορά σε προετοιμασμένη σποροκλίνη, δηλαδή τη σπορά η οποία συνεπάγεται ένα ποικίλο αριθμό καλλιεργητικών επεμβάσεων. Για το φύτρωμα του σπόρου, οι συνθήκες της υγρασίας και της θερμοκρασίας είναι περισσότερο απαιτητικές στην επιφάνεια του εδάφους, απ ό,τι κάτω από αυτή, μέσα στο έδαφος. Η εξάτμιση από το περικάρπιο μπορεί να ξεπεράσει το ρυθμό με τον οποίο ο σπόρος απορροφά υγρασία και το επίπεδο της υγρασίας του σπόρου μπορεί να μην επιτύχει αυτό το ρυθμό, το οποίο όμως θεωρείται κρίσιμο για το φύτρωμα. Ο σπόρος στην επιφάνεια του εδάφους μπορεί να απορροφήσει το νερό μόνο από την περιοχή με την οποία ο σπόρος εφάπτεται με την εδαφική επιφάνεια. Το γεγονός αυτό τοποθετεί τα είδη που έχουν σπόρους μεγάλου μεγέθους σε μειονεκτική θέση, σε σύγκριση με τα είδη που έχουν μικρούς σε μέγεθος σπόρους. Η πρακτική της άμεσης διάνοιξης οπών και η στη συνέχεια τοποθέτηση των σπόρων σε μη διαταραχθέντα εκ των προτέρων εδάφη, προκαλεί στο έδαφος διαταραχές μικρής κλίμακας. Αυτή έπεται συνήθως μετά από τη βόσκηση, την κοπή ή την καταστροφή της υφιστάμενης βλάστησης και ολοκληρώνεται με την ορθολογική διαχείριση, η οποία αποσκοπεί στην μεγιστοποίηση του φυτρωτικού αποτελέσματος και της τελικής εγκατάστασης. Ο μηχανικός εξοπλισμός ο οποίος χρησιμοποιείται για την υλοποίηση της μεθόδου αυτής πρέπει να είναι κατάλληλος, έτσι ώστε, να επιτελείται ένας αριθμός λειτουργικών διαδικασιών, όπως εμφαντικά θεωρούνται: η καλλιέργεια μιας στενής λωρίδας εδάφους κατά μήκος της γραμμής της αυλακιάς, η διάνοιξη της αυλακιάς, η ακριβής τοποθέτηση του σπόρου, έτσι ώστε να ελέγχεται η πυκνότητα σποράς, η τοποθέτηση του σπόρου σε επαφή με το έδαφος, η κάλυψη του σπόρου με χώμα, και η σταθεροποίηση όλων των καλλιεργημένων λωρίδων. Στην πράξη, τα μηχανήματα και η τεχνική, και συνεπώς η επιτυχία της μεθόδου, ποικίλουν σε μεγάλο βαθμό. Μια χαρακτηριστική λίστα οδηγιών για την επιτυχή σπορά με τη μέθοδο της διάνοιξης οπών, δίνεται από τους Naylor και συνεργάτες (1983), οι οποίοι συνιστούν:

13 τη διαχειριστική επέμβαση στο παλαιό λιβάδι, με σκοπό την ελάττωση του ύψους της ποώδους βλάστησης και την ελαχιστοποίηση της ιστάμενης βιομάζας, την εκλογή της κατάλληλης εποχής του έτους, την καταστροφή της υπάρχουσας βλάστησης με ένα κατάλληλο ζιζανιοκτόνο, την αναμονή μέχρις ότου η δράση του εντομοκτόνου δεν θα μπορεί να επηρεάσει τους νέους σπόρους, την ελάττωση των τυχόν υπαρχόντων φυτικών υπολειμμάτων στο επίπεδο που θα είναι αρκετό, ώστε αυτά να διατηρούν την υγρασία και να αποτρέπουν την διάβρωση, τη δυνατότητα επιλογής απόλυτα υγιών σπόρων, τη σπορά με τη βοήθεια ενός μηχανήματος που θα μπορεί να ξεπερνά πιθανά προβλήματα στο χώρο σποράς, τη διασφάλιση της κάλυψης του σπόρου και της σταθεροποίησης του ανοίγματος της οπής, την ενσωμάτωση των αναγκαίων χημικών ουσιών για την προστασία της παραγωγής, και τη διαχείριση του νέου λιβαδιού, ώστε να διασφαλιστεί η εγκατάσταση των φυτών. Οι προετοιμασμένες σποροκλίνες είναι το αποτέλεσμα μιας ή περισσοτέρων καλλιεργητικών επεμβάσεων πριν από τη σπορά. Ο βασικός αντικειμενικός σκοπός της προετοιμασίας είναι η ελαχιστοποίηση του ανταγωνισμού που προέρχεται, είτε από τα υπάρχοντα φυτικά είδη, είτε από τα φυτά που πιθανόν θα προκύψουν μετά τη σπορά. Αυτό επιτυγχάνεται με την κοπή των ριζών και την ενσωμάτωση των φυτών στο έδαφος, αλλά και την ελάττωση των αποθεμάτων των υπαρχόντων σπόρων στο έδαφος με την επιτάχυνση της φύτρωσής τους και την στη συνέχεια απομάκρυνση τους, με περαιτέρω καλλιεργητική επέμβαση. Ένα μείζον πλεονέκτημα της προετοιμασίας της σποροκλίνης, μολονότι αυτό δεν λαμβάνεται πολύ συχνά σοβαρά υπόψη, είναι η παρατηρούμενη ελάττωση στον ανταγωνισμό των ριζών. Για τον καθορισμό της επιτυχίας εγκατάστασης των αρτίφυτρων, αυτός είναι πολλές φορές μεγαλύτερος και από τον ανταγωνισμό σε φως. Περισσή φροντίδα πρέπει να καταβάλλεται ώστε να μην δεσμεύεται το άζωτο από ενσωματωμένες μεγάλες ποσότητες οργανικής ύλης και η καλλιέργεια δεν πρέπει να είναι υπερβολική, ώστε να αποφεύγονται πιθανά προβλήματα με την δομή του εδάφους. Τα βασικά κριτήρια τα οποία καθορίζουν την επιλογή μιας από τις παραπάνω μεθόδους σποράς είναι: το κόστος, το χρονοδιάγραμμα σποράς, η διαθεσιμότητα των εργατικών χεριών και των μηχανημάτων, η ποσότητα του ανταγωνισμού και ο σκοπός της σποράς και τέλος, ο χρόνος κατά τον οποίο σπέρνονται τα φυτά που προορίζονται για βοσκήσιμη ύλη Η λίπανση και η επεξεργασία των σπόρων Η λίπανση και/ή η επεξεργασία των σπόρων είναι επεμβάσεις επιθυμητές, οι οποίες αποσκοπούν στο να ευνοηθούν τα φυτά που σπάρθηκαν και να διορθωθούν οι τροφοπενίες. Η πλέον κατάλληλη θέση για να τοποθετηθεί το λίπασμα είναι αυτή που βρίσκεται κάτω ή δίπλα από τον σπόρο που σπάρθηκε. Επενδύοντας τον σπόρο με

14 ανόργανα χημικά στοιχεία (π.χ. φώσφορο, θείο και μολυβδαίνιο), αυτό είναι δυνατό να προκαλέσει μια επιτάχυνση στην εγκατάσταση και μια ελάττωση στο κόστος για τη δαπάνη αγοράς λιπασμάτων. Με τη σπορά των ψυχανθών, οι σπόροι, όπου αυτό είναι απαραίτητο, πρέπει να εμβολιάζονται με τα αζωτοβακτήρια του γένους Rizobium, ιδιαίτερα μάλιστα, όταν έχουμε διαγνώσει ότι δεν ενδημούν τα κατάλληλα αζωτοβακτήρια, ή αυτά δεν έχουν απαραίτητα εισαχθεί προηγουμένως. Επίσης, στις περιπτώσεις κατά τις οποίες στο λιβάδι απαντάται ένας μεγάλος αριθμός από μυρμήγκια και άλλα έντομα, τα οποία θα μπορούσαν να προκαλέσουν ελάττωση των ποσοτήτων των σπόρων, η προσθήκη μυκητοκτόνων και εντομοκτόνων κρίνεται απαραίτητη. Η βιολογικής προέλευσης επένδυση των σπόρων με ριζοβακτήρια που προωθούν την αύξηση των φυτών είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθεί στο μέλλον ευρέως. Αυτά θα μπορούν και εποικούν ενεργά τις ρίζες και θα συμβάλλουν στην ανάπτυξη των φυτών, μέσω της καταπίεσης των ευρισκομένων στη ριζόσφαιρα εδαφικής προέλευσης παθογενών μικροβίων ή λόγω των άμεσων επιδράσεων στο φυτό. Οι παραπάνω απόψεις για τη σπορά εξετάζονται με την επιφύλαξη της πλήρους απουσίας οποιουδήποτε άλλου είδους. Στην πράξη όμως, οι επιλεγείσες στρατηγικές σποράς είναι ένας συμβιβασμός μεταξύ των καταστάσεων, οι οποίες θεωρούνται ότι είναι άριστες για τους σπόρους που πρόκειται να σπαρθούν, δηλαδή με απλά λόγια: ποιο θα μπορούσε να είναι περισσότερο πιθανό να συμβεί, έτσι ώστε, να πετύχουμε τον επιθυμητό πληθυσμό, όπως αυτός προκύπτει από την Εξίσωση 3.1, και τις συνθήκες, οι οποίες θεωρούνται επιθυμητές για την ελαχιστοποίηση του ανταγωνισμού από τα άλλα είδη. Έτσι λοιπόν, ως η καλύτερη χρονική στιγμή της σποράς προκρίνεται εκείνη η στιγμή κατά την οποία η θερμοκρασία και το ποσό της υγρασίας μπορεί να μην είναι άριστα για τα είδη που έχουν σπαρθεί, αλλά είναι σε αύξουσα ικανοποιητική κατάσταση, τόσο για τα είδη που έχουν σπαρθεί, όσο και για τα είδη που είναι ήδη εγκατεστημένα. Για παράδειγμα, σε ένα υποτροπικό περιβάλλον, η άριστη χρονική στιγμή σποράς για τα θερμόβια C 4 - είδη (δηλαδή τα φυτά που ακολουθούν την φωτοσυνθετική διαδρομή των Hatch-Slack και χρειάζονται μια άριστη θερμοκρασία σποράς γύρω στους 30 ο C) σε εδάφη στα οποία είναι ήδη εγκαταστημένα ψυχρόβια C 3 - είδη (δηλαδή τα φυτά που ακολουθούν την φωτοσυνθετική διαδρομή του Kalvin και χρειάζονται μια άριστη θερμοκρασία σποράς γύρω στους 20 έως 25 ο C), θα μπορούσε να θεωρηθεί εκείνη της άνοιξης ή των αρχών του καλοκαιριού, όταν οι συνθήκες θερμοκρασίας και υγρασίας συνδυάζονται επ ωφελεία των C 4 - ειδών και σε βάρος των C 3 - ειδών. Τέλος, για να επιτευχθούν οι κατάλληλοι συμβιβασμοί μεταξύ των ειδών που σπέρνονται και αυτών που ήδη υπάρχουν, χρησιμοποιούνται ακόμη τρεις (3) μέθοδοι. Αυτές είναι η βόσκηση, τα φυτοκτόνα και η φωτιά, τις οποίες και θα αναλύσουμε στη συνέχεια Η βόσκηση Η χρησιμοποίηση των βόσκοντων αγροτικών ζώων με σκοπό να ελαττωθεί η ιστάμενη βλάστηση των λιβαδιών, αποτελεί τον φτηνότερο τρόπο για να επιτύχουμε την ελαχιστοποίηση της υφιστάμενης ανταγωνιστικής σχέσης πριν από την σπορά. Πλην όμως, αυτή μαζί με την φωτιά αποτελούν τους λιγότερο αποτελεσματικούς τρόπους. Η μείωση του ανταγωνισμού εξαρτάται από την βοσκοφόρτωση, το είδος των αγροτικών ζώων (π.χ. υψηλή βοσκοφόρτωση με μη γαλακτοπαραγωγικά ζώα είναι επιθυμητή), τη διαχείριση της βόσκησης πριν από τη σπορά (το κτηνοτροφικό κεφάλαιο πρέπει να εισαχθεί στο λιβάδι 6 τουλάχιστο μήνες πριν από την μελλοντική σπορά) και

15 το κλίμα. Άλλωστε, η βόσκηση αποτελεί ένα από τα μέσα μεταβολής του ισοζυγίου στη σύνθεση των ειδών. Πίνακας 3.2. Αποτελέσματα από τη διαχείριση της βόσκησης και των χειρισμών με ζιζανιοκτόνο, στην επιτυχία (%) εγκατάστασης, με επιφανειακή σπορά τεσσάρων λιβαδικών ειδών. Εφαρμογή ζιζανιοκτόνου Βαριά Ελαφριά Χωρίς βόσκηση Μη εφαρμογή ζιζανιοκτόνου Βαριά Ελαφριά Χωρίς βόσκηση Υπόγειο τριφύλλι Μηδική Φαλαρίδα Λόλιο 6,1 3,5 0,5 8,0 12,0 5,6 1,0 12,5 34,9 21,5 2,7 23,2 7,2 6,9 0,2 7,3 16,4 14,6 1,3 4,5 29,8 21,1 7,1 14,4 Στις περιοχές με αξιόπιστη βροχόπτωση, η βόσκηση πριν από την επιφανειακή σπορά βελτιώνει την εγκατάσταση των νέων ειδών, ενώ τουναντίον, στις περιοχές όπου η βροχόπτωση δεν είναι αξιόπιστη, η διατήρηση του φυτικού υλικού που δεν βοσκήθηκε βελτιώνει την εγκατάσταση του τριφυλλιού, της μηδικής και του λόλιου που σπέρνονται επιφανειακά (Πίνακας 3.2), τόσο εξ αιτίας της μεγαλύτερης κατακράτησης της υγρασίας αλλά κυρίως, λόγω της ύπαρξης μεγαλύτερης ατμοσφαιρικής υγρασίας κοντά στους ευρισκόμενους στην επιφάνεια σπόρους. Η βόσκηση μπορεί επίσης, να χρησιμοποιηθεί εκεί όπου υπάρχει ανάγκη να απομακρυνθούν φυτά, τα οποία εμποδίζουν την σπορά ή τα καλλιεργητικά μηχανήματα ή εκείνα τα οποία περιέχουν ανασταλτικές και/ή αλληλοπαθητικές ουσίες. Στις περιπτώσεις της επιφανειακής σποράς ή του βλαστητικού πολλαπλασιασμού, η συμπίεση του εδάφους από την κίνηση των ζώων μπορεί να βελτιώσει την εγκατάσταση της φυτείας. Σε προηγούμενο εδάφιο ασχοληθήκαμε επίσης, και με την μεταφορά των σπόρων μέσω της κοπριάς των ζώων Τα ζιζανιοκτόνα Τα ζιζανιοκτόνα συνήθως είναι χρήσιμα για την καταπολέμηση ή την καταπίεση των ανταγωνιστικών προς την φυτεία μας φυτών, ιδιαίτερα μάλιστα, όταν εφαρμόζεται η σπορά με την διάνοιξη οπών. Η επιλογή και η αποτελεσματικότητα ενός ζιζανιοκτόνου ή ενός μίγματος ζιζανιοκτόνων, θα εξαρτηθεί από τα είδη που επιθυμούμε να ελέγξουμε, που επιθυμούμε να διατηρήσουμε, το στάδιο της αύξησής τους, τον απαιτούμενο χρόνο που πρέπει να διαρρεύσει ανάμεσα από την εφαρμογή του ζιζανιοκτόνου και την σπορά και τέλος, το σχετικό κόστος των υλικών. Υπάρχουν δύο ομάδες ζιζανιοκτόνων που συνήθως χρησιμοποιούνται πριν από τη σπορά και είναι αμφότερα ανενεργά κατά την επαφή τους με το έδαφος. Αυτά είναι (α) τα ζιζανιοκτόνα επαφής και (β) τα διασυστηματικά ζιζανιοκτόνα. Τα ζιζανιοκτόνα επαφής, μεταξύ των οποίων τα πιο κοινά είναι τα διπυριδικά ζιζανιοκτόνα (π.χ. το paraquat), είναι και τα πλέον αποτελεσματικά για την καταπολέμηση των νεαρών ετήσιων ζιζανίων ή για την βραχυχρόνια καταπίεση των πολυετών ποωδών φυτών. Η ποώδης βλάστηση, η οποία έχει υποστεί χειρισμό με

16 paraquat, ξηραίνεται ταχύτατα και η νέα σπορά μπορεί να διενεργηθεί μετά από 2 έως 3 μέρες μετά τον ψεκασμό. Τα διασυστηματικά ζιζανιοκτόνα χαρακτηρίζονται από την παρουσία του glyphosate. Είναι πολύ αποτελεσματικά απέναντι στα προχωρημένα ζιζάνια και για την καταπολέμηση, ή την καταπίεση των πολυετών φυτών, με χαμηλές ποσότητες εφαρμογής, απαιτούν όμως, μεταξύ του ψεκασμού και της ημέρας που θα διενεργηθεί η σπορά, να διαρρεύσει ένα μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Σε μια μελέτη που έγινε στην Ουαλία (Davies και Davies, 1981), η οποία αφορούσε την χρήση των paraquat και glyphosate αμέσως μετά τη σπορά, η οποία διενεργήθηκε με τη μέθοδο της διάνοιξης οπών, εμπόδισε το φύτρωμα των σπόρων και την εγκατάσταση της νέας φυτείας, όταν το διάστημα μεταξύ του ψεκασμού και της καλλιεργητικής επέμβασης ήταν μικρότερο από 21 ημέρες, ενώ η καύση ή η απομάκρυνση της προηγούμενης λιβαδικής βλάστησης βελτίωσε την εγκατάσταση. Τέλος, έχει παρατηρηθεί, ότι τα φυσικά προϊόντα των μικροβιακών διασπάσεων των υπολειμμάτων από προγενέστερες καλλιέργειες στα λιβάδια, είναι δυνατόν να επηρεάσουν το φύτρωμα των σπόρων. Μεταξύ των προϊόντων αυτών περιλαμβάνονται, το οξικό οξύ, οι τανίνες και τα φαινολικά σύμπλοκα, ουσίες δηλαδή που συνήθως προκαλούν μια φυτοτοξικότητα Η καύση Η χρήση της φωτιάς είναι δυνατόν να βελτιώσει τις συνθήκες εγκατάστασης, μειώνοντας συνήθως τον ανταγωνισμό σε φως, καθυστερώντας το ρυθμό αύξησης και απομακρύνοντας το φύλλωμα των ανταγωνιστικών ειδών. Η έκταση της θανάσιμης επίδρασης της φωτιάς εξαρτάται από την θερμοκρασία της φωτιάς και την ευαισθησία αυτών των ιδίων των φυτών απέναντι στη φωτιά. Άλλωστε, είναι γνωστό ότι υπάρχουν είδη, τα οποία είναι πολύ ευαίσθητα στη φωτιά και είδη, τα οποία είναι αρκετά ανθεκτικά στη φωτιά. Μια λεπτομερής ανάλυση και γνώση των προσαρμογών των λιβαδικών φυτών στη φωτιά θα βοηθήσει στην καλύτερη χρήση της φωτιάς, ως ένα εργαλείο διαχείρισης κατά την εγκατάσταση μιας νέας λιβαδικής φυτείας. Οι προσαρμογές αυτές περιλαμβάνουν την ικανότητα των ειδών να αναβλαστάνουν από τυχαίους οφθαλμούς, την απελευθέρωση των σπερμάτων από τους καρπούς με την επενέργεια της θερμότητας, την φύτρωση των σκληρών σπερμάτων με τη βοήθεια της θερμότητας, τις μακρόβιες εδαφικές σποροκλίνες και τους σχετιζόμενους με τη φωτιά αναπαραγωγικούς κύκλους (Hodgkinson και συνεργάτες 1984). Ο Gill (1981), με γνώμονα την αντίδρασή των λιβαδικών φυτών στην επίδραση της φωτιάς, αναγνωρίζει δύο ομάδες ειδών. Αυτά είναι: (α) τα παραβλαστάνοντα είδη, τα οποία μπορούν να επιζήσουν, ακόμη και όταν όλα τα φύλλα του φυτού έχουν καταστραφεί, και (β) τα μη παραβλαστάνοντα είδη, τα οποία νεκρώνονται, όταν τα φύλλα τους έχουν καταστραφεί και η αναγέννησή τους πρέπει να προέλθει από τους σπόρους Η δυναμική της σποροκλίνης Το μέγεθος της σποροκλίνης αντανακλά τις εισροές της παρούσας και της προηγούμενης γενιάς των μητρικών φυτών, οι σπόροι των οποίων φτάνουν μέσω της

17 διασποράς από άλλες κοινότητες μητρικών φυτών και από σπαρμένους σπόρους και μετά την αφαίρεση των απωλειών από τη θήρευση, τη νέκρωση ή μέσω του φυτρώματος (Εικόνα 3.3). Έτσι, εξετάζοντας τη δυναμική του πληθυσμού οποιουδήποτε λιβαδοπονικού είδους, είναι απαραίτητο να μετρήσουμε την ποσότητα, τη ζωτικότητα και την διάρκεια της παραμονής του σπόρου του είδους αυτού στη σποροκλίνη (Jansen και Ison 1995 και 1996 α,β). Γενικά, η σύνθεση της σποροκλίνης ουδέποτε αντανακλά την τρέχουσα σύνθεση του λιβαδιού και οι σποροκλίνες είναι δυνατόν να περιέχουν σπόρους από πρόσκοπα είδη που εξαφανίσθηκαν ενωρίς κατά τη διάρκεια της διαδοχής. Για παράδειγμα, το έρπον τριφύλλι είναι ένα λειμώνιο φυτό που έχει αναλογικά περισσότερους σπόρους στη σποροκλίνη από τα φυτά που θα εγκατασταθούν τελικά στον λειμώνα. Οι πυκνότητες των σπόρων ανέρχονται συνήθως στους 200 έως 300 σπόρους ανά τετραγωνικό μέτρο, αλλά μπορεί να φτάσουν και τους σπόρους ανά τετραγωνικό μέτρο (Burton 1983). Ο ρυθμός της φθοράς του σπόρου, ως ποσοστό των συνολικών αποθεμάτων των εδαφικών σπόρων, είναι μεγαλύτερος για τα αγρωστώδη απ ό,τι αυτός είναι για τα δικοτυλήδονα είδη, όταν οι εισροές σπόρων παύσουν (Williams 1984). Επιπλέον, στα πυκνά ακατανέμητα λιβάδια, οι αλλαγές των περισσοτέρων ειδών που ενσωματώνονται σε μια μόνιμη σποροκλίνη είναι χαμηλές. Η κατάσταση λήθαργου και το μέγεθος του σπόρου επηρεάζουν την πιθανότητα ταφής του σπόρου. Για παράδειγμα, οι σπόροι του γένους Poa, οι οποίοι χαρακτηρίζονται ως μικροί, με μεγάλο λήθαργο, επικυριαρχούν στις σποροκλίνες κάτω από Αγγλικά ley (Howe και Chancellor 1983). Οι μέθοδοι για τη μέτρηση ή την εκτίμηση των παραμέτρων αυτών περιγράφονται από τον Roberts (1981) Η εποχικότητα των σποροκλινών Τα ποολίβαδα της Αγγλίας, με βάση την εποχιακή απελευθέρωση του σπόρου από τα μητρικά φυτά και τις διακυμάνσεις των σπόρων στις σποροκλίνες, έχουν ομαδοποιηθεί σε τέσσερις (4) τύπους. Οι τύποι αυτοί αποτελούνται από ποώδη λιβαδικά φυτά, τα οποία κατατάσσονται σε: (1) Είδη με μεταβατικές σποροκλίνες κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, στα οποία περιλαμβάνονται η δακτυλίδα η συσπειρωμένη (Dactylis glomerata), το πολυετές λόλιο (Lolium perenne) και το πολυανθές λόλιο (Lolium multiflorum). Τα είδη της ομάδας αυτής απελευθερώνουν τους σπόρους τους στα τέλη της άνοιξης προς το καλοκαίρι και οι σπόροι φυτρώνουν το φθινόπωρο. Ο σπόρος των ειδών αυτών χαρακτηρίζεται από το μεγάλο μέγεθος και/ή την επιμήκη δομή, η οποία περιλαμβάνει προεκβολές όπως είναι οι αθέρες, έλλειψη καθοριστικών μηχανισμών μετά την ωρίμανση ή τον λήθαργο, ικανότητα να φυτρώνουν σε ένα μεγάλο εύρος θερμοκρασιών και ικανότητα να φυτρώνουν τόσο στο φως, όσο και σε συνεχές σκότος. Τα χαρακτηριστικά αυτά διευκολύνουν το γρήγορο φύτρωμα αμέσως μετά την πτώση του σπόρου και καταλήγουν σε μια πτωχή παραμονή των αφύτρωτων σπόρων στην σποροκλίνη. Αυτό το τελευταίο, έχει πολύ σημαντική εφαρμογή εκεί όπου, οι σπόροι που σπέρνονται αντικαθίστανται από τα ενδημικά αγρωστώδη με τις μόνιμες σποροκλίνες. (2) Είδη με μεταβατικές σποροκλίνες, παρόντα κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού.

18 Σε περιβάλλοντα με πολύ κρύους χειμώνες, ο τύπος αυτός θεωρείται ως μια στρατηγική προσαρμογής, κατά την οποία το φύτρωμα καθυστερεί μέχρι την έναρξη της ανοιξιάτικης περιόδου αύξησης. Οι εμποτισμένοι σπόροι των ειδών της κατηγορίας αυτής απαιτείται συχνά να εκτίθενται σε θερμοκρασίες από 2 έως 10 ο C (στρωμάτωση) πριν αυτοί φυτρώσουν. Τα πολυετή αγρωστώδη της κατηγορίας αυτής είναι δυνατό να φυτρώσουν βλαστητικά την άνοιξη, από ριζώματα και στόλονες που βρίσκονται σε αδράνεια, όπως για παράδειγμα η λειμώνια πόα (Poa pratensis) και το λευκό τριφύλλι (Trifolium repens). (3) Είδη με μόνιμες σποροκλίνες, στις οποίες κάποια από τα είδη αυτά είναι τουλάχιστο ενός έτους. Στην περίπτωση αυτή η πλειονότητα των σπόρων δρουν όπως αυτοί της προηγούμενης κατηγορίας, με τον παραμένοντες σπόρους να διατηρούνται ενσωματωμένοι στη μόνιμη σποροκλίνη. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το αναπτυσσόμενο τον χειμώνα ετήσιο λόλιο (Lolium rigidum), ένα χρήσιμο λιβαδικό είδος που ταυτόχρονα αποτελεί και ζιζάνιο για τις γεωργικές καλλιέργειες, καθώς ένα ποσοστό σπόρων, το οποίο κυμαίνεται από το 20 έως 60% των σπόρων από αυτούς που δεν φύτρωσαν, μπορεί να παραμείνει μετά τις βροχές του φθινοπώρου. (4) Μόνιμες σποροκλίνες στις οποίες μόνο μερικά είδη φυτρώνουν το φθινόπωρο. Τα είδη με πολύ μικρούς σπόρους κατατάσσονται κυρίως στην τρίτη και την τέταρτη κατηγορία. Επίσης, στις κατηγορίες αυτές ανήκουν και οι στρατηγικές προσαρμογής των ετήσιων μεσογειακών ψυχανθών Trifolium subterraneum, Vicia villosa ssp. dasycarpa, Ornithopus compressus και Medicago spp. Τα είδη αυτά παράγουν σπόρους την άνοιξη. Εντούτοις, καθώς ένα μεγάλο ποσοστό από τους σπόρους αυτούς δεν απορροφούν νερό λόγω του μη διαπερατού καλύμματος ή του λήθαργου, μόνο ένα ποσοστό των σπόρων αυτών φυτρώνει το επόμενο φθινόπωρο. Η στρατηγική αυτή επιτρέπει στα παραπάνω είδη να διαφεύγουν της κακουχίας (stress) της υγρασίας και της θερμοκρασίας κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού και να επιβιώνουν των ψευδών ή μη επαρκών βροχών του φθινοπώρου, εξακολουθώντας να έχουν ζωτικούς σπόρους στη σποροκλίνη. Τα ετήσια θερμόβια ψυχανθή μπορεί να θεωρηθούν ως παραλλαγή των ειδών της δεύτερης κατηγορίας, για το γεγονός ότι αυτά πρέπει να διαφύγουν την ξηρασία του χειμώνα ή της ξηρής περιόδου, αλλά και τις ψευδείς διακοπές της υγρής περιόδου. Όμως, και σε αντίθεση με τα είδη της δεύτερης κατηγορίας, πολλά από τα θερμόβια ψυχανθή σχηματίζουν μόνιμες σποροκλίνες. Τέλος, πολύ λίγα είναι γνωστά για τη δυναμική των σπόρων των θερμόβιων αγρωστωδών. Κάποια είδη του σόργου (Sorgum spp.), η πόα του καγκουρό (Themenda trianta) και το Heteropogon contortus στην τροπική βόρεια Αυστραλία έχουν σπόρους με υδροσκοπικούς αθέρες, οι οποίοι τα καθιστούν ικανά, μετά την πτώση τους, να θάβονται κάτω από την επιφάνεια του εδάφους. Όταν ο σπόρος απορρίπτεται παραμένει σε λήθαργο, ενώ, κατά την διακοπή της επερχόμενης υγρής περιόδου, όλοι σχεδόν οι σπόροι της σποροκλίνης είναι δραστικοί και παρατηρείται ένα ταχύ φύτρωμα, κυρίως μετά την πρώτη καταρρακτώδη βροχόπτωση, ύψους 20 χιλιοστομέτρων ή και περισσότερο. Η βροχόπτωση αυτή αφήνει λίγους σπόρους ή δεν αφήνει καθόλου σπόρους στην σποροκλίνη. Συνεπώς, σε ό,τι αφορά τη στρατηγική, τα θερμόβια αγρωστώδη είναι διαφορετικά από τα είδη της πρώτης κατηγορίας.

19 Αδρανείς (σε λήθαργο) και δραστικοί σπόροι Οι σπόροι οι οποίοι παραμένουν ζωντανοί, καθώς αυτοί αποχωρίζονται από το μητρικό φυτό, μπορούν να ταξινομηθούν σε μια από τις παρακάτω φυσιολογικές καταστάσεις: σπόροι μη αδρανείς και συνεπώς, ικανοί να φυτρώσουν άμεσα, σπόροι έμφυτα αδρανείς, λόγω της παρουσίας αναστολέων (παρεμποδιστών), οι οποίοι μπορεί να ξεπεράσουν την έμφυτη αδράνεια με μια εποχιακή διέγερση, όπως για παράδειγμα από την φωτοπερίοδο ή τη θερμοπερίοδο, σπόροι φορείς λήθαργου, ο οποίος διαρκεί μέχρις ότου η παραγόμενη διέγερση να σταματήσει τη δράση της, και σπόροι με επιβληθέντα λήθαργο, σπόροι στους οποίους ο λήθαργος επιβάλλεται από κάποιο παράγοντα, όπως π.χ. το κρύο ή το σκοτάδι, και διαρκεί μόνο, όσο ο παράγοντας αυτός δρα πάνω στο σπόρο. Οι μηχανισμοί οι οποίοι ελέγχουν το λήθαργο είναι περίπλοκοι. Ανάμεσα στις αιτίες που προκαλούν το λήθαργο συμπεριλαμβάνονται: (α) η αδιαπερατότητα του κελύφους του σπόρου από το νερό και τα αέρια, (β) η ανωριμότητα του εμβρύου, (γ) οι ειδικές απαιτήσεις για τη θερμοκρασία και το φως, (δ) η παρουσία αναστολέων (παρεμποδιστών), και (ε) ο μηχανικός περιορισμός της αύξησης και της ανάπτυξης του εμβρύου, ή της υποκοτύλιας επέκτασης, κατά τη διάρκεια του φυτρώματος. Αρκετοί από τους παραπάνω παράγοντες είναι δυνατό να λειτουργούν ταυτόχρονα. Ο σπόρος, καθώς αυτός εισέρχεται στην εδαφική σποροκλίνη και μόλις βρεθεί στην τράπεζα σπόρων, είναι δυνατό να αλλάξει την φυσιολογική του κατάσταση και στην περίπτωση του έμφυτου, του ενυπάρχοντος ή του επιβαλλόμενου λήθαργου, μια αλλαγή στην κατάσταση είναι το προαπαιτούμενο για μα μετακινηθεί αυτός στη δραστική τράπεζα σπόρων (Εικόνα 3.3). Στην περίπτωση κατά την οποία οι θαμμένες ανενεργές τράπεζες σπόρων παραμένουν για πολύ μεγάλη χρονική περίοδο με μικρή κίνηση προς την ενεργό τράπεζα σπόρων, μπορούμε να διακρίνουμε τρεις (3) καταστάσεις (Roberts 1981): (1) σε έδαφος το οποίο έχει περιοδικά διαταραχθεί, ο σπόρος παραμένει στην κατηγορία του επιβληθέντος λήθαργου για ένα μόνο μέρος της χρονικής περιόδου, και για την παραμονή του σπόρου σε κατάσταση λήθαργου στην σποροκλίνη, υπεύθυνοι είναι οι μηχανισμοί του έμφυτου και του εγγενούς λήθαργου, (2) σε αδιατάραχτο έδαφος, με τους σπόρους να κατανέμονται αρκετά κοντά στην επιφάνεια (σε βάθος 20 εκατοστομέτρων περίπου), υπεύθυνος είναι ο επιβληθείς λήθαργος, και (3) σε αδιατάραχτο έδαφος, με τους σπόρους να είναι θαμμένοι σε βάθος με ομοιόμορφες συνθήκες, υπεύθυνη για τον συνεχή λήθαργο είναι η εγγενής ικανότητα επιβίωσης του σπόρου σε κατάσταση εμποτισμού. Τα χαρακτηριστικά του λήθαργου των λιβαδικών ειδών παρουσιάζουν αξιόλογη προσαρμοστική σημασία. Στα μεσογειακά κλίματα ή στα τα κλίματα των τροπικών μουσσώνων, εκμεταλλευόμαστε τα σκληροκέλυφα ψυχανθή, έτσι ώστε στα μεν πρώτα, να αποφεύγονται οι κακουχίες των υψηλών θερμοκρασιών και της υγρασίας που παρατηρούνται το καλοκαίρι και στα δεύτερα, αυτά να μπορούν να επιβιώσουν στις κακουχίες της υγρασίας και της χαμηλής, πολλές φορές, θερμοκρασίας των ξηρών περιόδων (χειμώνας). Οι σκληροί σπόροι είναι ανίκανοι να απορροφήσουν το νερό και συνεπώς αποτυγχάνουν να φυτρώσουν, ασφαλώς μέχρις ότου η σκληρότητα του

20 κελύφους να διαρραγεί. Η σκληρότητα του σπόρου είναι συνεπώς μια ειδική περίπτωση λήθαργου (φυσικός εξωγενής λήθαργος), ο οποίος οφείλεται στην αδιαπερατότητα του νερού από την testa ή το κέλυφος του σπόρου (Εικόνα 3.2), και αυτή είναι δυνατό να συνδυάζεται ή όχι, με άλλες μορφές λήθαργου. Την ειδική αυτή κατηγορία του λήθαργου μελέτησε ο Rolston (1978). Οι σκληροί σπόροι έχουν ένα στρώμα μακροσκληριδικών κυττάρων, τα οποία σχηματίζουν ένα στρώμα επιμήκων κυττάρων κάτω από την επιδερμίδα, στην testa. Τόσο οι γενετικές, όσο και οι περιβαλλοντικές συνθήκες επηρεάζουν την αναλογία των παραγόμενων μη διαπερατών σπόρων. Για παράδειγμα, στο φυτό Stylosanthes hamata παράγονται περισσότεροι σκληροκέλυφοι σπόροι, όταν η παραγωγή των σπόρων συμβαίνει κάτω από θερμές συνθήκες παρά, όταν η παραγωγή συμβαίνει κάτω από ψυχρές καιρικές συνθήκες, μολονότι τη γενικευμένη αυτή σχέση μπορεί να τροποποιήσουν οι αντιδράσεις με την περιεχόμενη υγρασία του σπόρου (Argel και Humphreys 1983). Άλλα παραδείγματα, τα οποία αφορούν το μέγεθος της δεξαμενής των σπόρων που βρίσκονται σε λήθαργο και τη δυναμική της κίνησης από την δεξαμενή των σπόρων που ευρίσκονται σε ενεργή κατάσταση, είναι και αυτά που ακολουθούν. Εικόνα 3.6. Η δυναμική της τράπεζας σπόρων τεσσάρων εισόδων του λιβαδικού θερμόβιου αγρωστώδους Digitaria milanjiana. Τα δείγματα ελήφθησαν στις 4 Ιουνίου σε δύο τοποθεσίες της Αυστραλίας, το Landsdown (υγρός τροπικός, αριστερά) και το Katherine (υγρός και ξηρός τροπικός, δεξιά). Τα ποσοστά σε σπόρους που είναι φυτρώσιμοι (πράσινο), βρίσκονται σε λήθαργο (καφέ), νεκροί (μπλέ) και προφανώς φυτρώνοντες στο λιβάδι (λευκό), σε ποικίλες χρονικές στιγμές μετά την τοποθέτησή τους στην επιφάνεια του εδάφους. Πηγή: Προσαρμογή από τους Hacker και συνεργάτες (1984). Ο Rolston (1978), παρατήρησε ότι ο λήθαργος των σπόρων των αγρωστωδών έχει συνήθως αντιμετωπιστεί ως μια ενοχλητική κατάσταση. Η άποψη αυτή έχει επανεκτιμηθεί με την επιλογή ή τη διασταύρωση ειδών που είναι προσαρμοσμένα σε κλιματικές συνθήκες, οι οποίες εμφανίζουν ευδιάκριτες υγρές και ξηρές περιοχές, όπως είναι για παράδειγμα οι περιοχές με μεσογειακού τύπου κλίμα και οι τροπικές σαβάνες. Τα είδη που είναι ικανά να επιβιώνουν σε εκτεταμένης διάρκειας ξηρασία, όπως η Digitaria milanjiana, απαιτούν επαρκή παραγωγή σπόρων, σπόρων οι οποίοι βρίσκονται σε λήθαργο και μεγάλη επιβίωση σπόρων. Το μέγεθος και η διάρκεια της ευρισκόμενης σε λήθαργο τράπεζας σπόρων της Digitaria milanjiana ποικίλει ανάλογα με τον οικότυπο, τη θέση συλλογής των οικοτύπων και των θέσεων της σποράς (Εικόνα 3.6).

21 Όταν αυτή σπάρθηκε σε δύο περιοχές της βόρειας Αυστραλίας, μόνο οι οικότυποι, οι οποίοι συλλέχθηκαν στους χαμηλού υψομέτρου βροχερούς τροπικούς της Αφρικής, διατήρησαν τον λήθαργο διαμέσου της ξηρής περιόδου και φύτρωσαν πλήρως στην αρχή της υγρής περιόδου στο Lansdown, μια περιοχή η οποία ήταν ψυχρότερη και παρουσίαζε περισσότερες βροχοπτώσεις στην ξηρή περίοδο (χειμώνας). Αντιθέτως, όλες οι καταγραφές ήταν ζωτικές και χωρίς λήθαργο στην αρχή της υγρής περιόδου στην Katherine, λόγω της συνολικής έλλειψης βροχοπτώσεων και των υψηλών θερμοκρασιών στη διάρκεια της ξηρής περιόδου (Hacker και συνεργάτες 1984). Οι ευρισκόμενοι σε λήθαργο σπόροι εισέρχονται με φυσικό τρόπο στη δραστική τους φάση, μόλις ο λήθαργος παύσει ή μόλις οι σπόροι απελευθερωθούν απ αυτόν. Εναλλακτικά, οι σπόροι μπορούν να καταστούν ενεργοί πριν από την είσοδό τους στη σποροκλίνη, λόγω πρόσθετων ανθρώπινων χειρισμών. Κάτω από φυσικές συνθήκες, έχει διασαφηνισθεί μια ποικιλία διαδρομών απελευθέρωσης από τον λήθαργο. Αυτές είναι: η έκθεση των υγρών σπόρων σε χαμηλές θερμοκρασίες, ή άλλως σε στρωμάτωση. Η ενέργεια αυτή μειώνει το λήθαργο σε πολλά ψυχρόβια αγρωστώδη, η φυσική απόξεση, η απομάκρυνση του κελύφους του σπόρου από τους θηρευτές και η απόπλυση ελαττώνουν το λήθαργο. Άλλωστε, ο λήθαργος, σε κάποια είδη διατηρείται με την παρουσία του κελύφους του σπόρου, το οποίο μπορεί να είναι η testa ή το περικάρπιο ή, τα βράκτια ή τα λέπυρα, στην περίπτωση των αγρωστωδών. Επίσης, ο λήθαργος μπορεί να υπάρχει, είτε λόγω ενός φυσικού εμποδίου, είτε επειδή τα όργανα αυτά είναι δυνατό να περιέχουν χημικούς αναστολείς, με τη δράση της φωτιάς, με την απόξεση λόγω του ανέμου και με την κίνηση του νερού πάνω στο έδαφος, με την επιδρομή των μικροβίων στο έδαφος, από τις υψηλές και τις κυμαινόμενες θερμοκρασίες ή με τη διέλευση τους μέσα από την πεπτική οδό των πτηνών και των ζώων, οι αδιαπέρατοι σκληροί σπόροι ψυχανθών καθίστανται με φυσικό τρόπο υδατοπερατοί, η διακοπή του λήθαργου με το πλύσιμο ή την απόπλυση των αναστολέων, όπως συμβαίνει σε μερικά ψυχρόβια αγρωστώδη και στα λιβαδικά είδη της Atriplex, της οικογένειας Chenopodiaceae. Στην περίπτωση της Atriplex, ο «σπόρος» είναι ένας κυστοειδής μονόσπορος καρπός και τα βράκτια που περικλείουν τον σπόρο περιέχουν υψηλές συγκεντρώσεις χλωριδικών ιόντων, τα οποία απαιτούν μια μακριά περίοδο απόπλυσης, έτσι ώστε, να απομακρυνθούν κάτω από φυσικές συνθήκες. Για να καταστεί δυνατόν ο σπόρος να απελευθερωθεί από την σκληρότητα του κελύφους, υπάρχουν κάποιες τεχνητές μέθοδοι χειρισμού. Έτσι, και σύμφωνα με τους Tran και Cavangh (1984), τις τεχνητές μεθόδους χειρισμού των σπόρων, οι οποίες λαμβάνουν χώρα πριν από την σπορά, μπορούμε να τις διακρίνουμε σε: (α) «ξηρούς χειρισμούς», και (β) «υγρούς χειρισμούς». Οι υγροί χειρισμοί περιλαμβάνουν κάποιες χημικές ουσίες (όπως π.χ. το θειικό οξύ, η αλκοόλη, η ακετόνη, οι οξειδοποιητικούς παράγοντες) και οι ακραίες θερμοκρασίες (π.χ. το ζεστό ή το βραστό νερό, τα υγροποιημένα αέρια). Οι ξηροί χειρισμοί περιλαμβάνουν τη μηχανική δράση (π.χ. το χάραγμα με το χέρι ή με μηχάνημα, το σφήνωμα, η υψηλή πίεση) και τη χρήση της θερμοκρασίας (π.χ. η ξηρή θέρμανση, η χρήση της ακτινοβολίας ή των ηλεκτρομαγνητικών κυμάτων, οι διακυμάνσεις της θερμοκρασίας πεδίου).

Σπέρματα και Καρποί. Το σπέρμα είναι μία πολυκύτταρη δομή με την οποία διασπείρονται τα ανθόφυτα

Σπέρματα και Καρποί. Το σπέρμα είναι μία πολυκύτταρη δομή με την οποία διασπείρονται τα ανθόφυτα Ο καρπός φέρει και προστατεύει τα σπέρματα: μια βοηθητική δομή του κύκλου ζωής των ανθοφύτων Το σπέρμα είναι μία πολυκύτταρη δομή με την οποία διασπείρονται τα ανθόφυτα Σπέρματα και Καρποί Γονιμοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense

Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense Δρ Βάγια Α. Κατή Τµήµα Ζιζανιολογίας Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Α Κύκλος Εκπαίδευσης Νίκαια Λάρισας, 8 Φεβ. 2011 Ζηµιές από τα ζιζάνια

Διαβάστε περισσότερα

Εξάτμιση και Διαπνοή

Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση, Διαπνοή Πραγματική και δυνητική εξατμισοδιαπνοή Μέθοδοι εκτίμησης της εξάτμισης από υδάτινες επιφάνειες Μέθοδοι εκτίμησης της δυνητικής και πραγματικής εξατμισοδιαπνοής (ΕΤ)

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Η Κ+Ν ΕΥΘΥΜΙΑΔΗ αβεε σας ενημερώνει. Έντομα εδάφους καλαμποκιού

Η Κ+Ν ΕΥΘΥΜΙΑΔΗ αβεε σας ενημερώνει. Έντομα εδάφους καλαμποκιού Η Κ+Ν ΕΥΘΥΜΙΑΔΗ αβεε σας ενημερώνει Έντομα εδάφους καλαμποκιού t ΓΝΩΡΙΖΩ t t t Αγρότιδες η Καραφατμέ η Κοφτοσκούληκα (Agotis spp) Τα τέλεια έντομα είναι νυκτόβια λεπιδόπτερα που ανήκουν σε διάφορα είδη

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογικά προϊόντα κήπου. του γκαζόν

Βιολογικά προϊόντα κήπου. του γκαζόν Δωρεάν Δωρεάν συμβουλές συμβουλές Βιολογικά προϊόντα κήπου Το σύστημα περιποίησης του γκαζόν Ο χλοοτάπητας το "πράσινο σαλόνι"! Το μυστικό......κρύβεται σε ένα σύστημα περιποίησης γκαζόν που καλύπτει τις

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

προϊόντων ένα τρίπτυχο: Ποιότητα Ασφάλεια καταναλωτή Περιβαλλοντική μέριμνα.

προϊόντων ένα τρίπτυχο: Ποιότητα Ασφάλεια καταναλωτή Περιβαλλοντική μέριμνα. η καλλιεργεια της μηδικης στo ΝΟΜΟ ΛΑΡΙΣΑΣ Σήμερα όσο ποτέ άλλοτε το ζητούμενο στην Ελληνική γεωργία είναι η ποιότητα και η ανταγωνιστικότητα των προϊόντων της, η γεωργική παραγωγή είναι απαραίτητο να

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΜΠΑΤΣΟΥΚΑΠΑΡΑΣΚΕΥΗ- ΜΑΡΙΑ ΞΑΝΘΗ 2010 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το νερό είναι ζωτικής σημασίας για το μέλλον της ανθρωπότητας.

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΦΕΙΑ : ΕΥΑΛΚΙΔΟΥ 22 10444 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ. : 210-5148863 210-5148857 E-mail : sales@sporoigatou.gr www.sporoigatou.gr

ΓΡΑΦΕΙΑ : ΕΥΑΛΚΙΔΟΥ 22 10444 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ. : 210-5148863 210-5148857 E-mail : sales@sporoigatou.gr www.sporoigatou.gr ΓΡΑΦΕΙΑ : ΕΥΑΛΚΙΔΟΥ 22 10444 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ. : 210-5148863 210-5148857 E-mail : sales@sporoigatou.gr www.sporoigatou.gr ΣΠΟΡΟΙ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΜΗΔΙΚΗ GEA Είναι μια ποικιλία μεσογειακού τύπου με πολύ καλή

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την E-GEOPONOI.GR Πέμπτη, 07 Αύγουστος 2008 11:30 - Τελευταία Ενημέρωση Σάββατο, 14 Νοέμβριος 2009 14:34

Συντάχθηκε απο τον/την E-GEOPONOI.GR Πέμπτη, 07 Αύγουστος 2008 11:30 - Τελευταία Ενημέρωση Σάββατο, 14 Νοέμβριος 2009 14:34 Φυσικά λιπάσματα Τα κύρια θρεπτικά συστατικά των φυτών Τρεις είναι οι θρεπτικές ουσίες που απαιτούνται από τα φυτά σε πολύ μεγαλύτερες ποσότητες από τα άλλα στοιχεία. Είναι το άζωτο(n), ο φώσφορος(p) και

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά

Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΟΣΠΡΙΑ-ΠΟΛΥΕΤΕΙΣ ΘΑΜΝΩΔΕΙΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ-ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ ΦΥΤΆ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑ Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά Κατερίνα Μ. Κουκ ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, ΕΘΙΑΓΕ 1 Σκοπός της ομιλίας να περιγράψω

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ

ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ Sorghum bicolor (L.) Moench ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΟΥ BIOSIS Πρόγραμμα ΚοινοτικήςΠρωτοβουλίας INTERREG IIIA ΕΛΛΑΔΑ ΙΤΑΛΙΑ ΑΘΗΝΑ ΘΕΟΔΩΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Δ. ΛΕΧΑΙΝΩΝ 19 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Φυσιολογίας και Μορφολογίας Φυτών. Επιβλέπουσα: Στυλιανή Χωριανοπούλου Λέκτορας ΓΠΑ. Ομάδα: Αικατερίνη Ντούτσουλη Πέτρος Σιγάλας

Εργαστήριο Φυσιολογίας και Μορφολογίας Φυτών. Επιβλέπουσα: Στυλιανή Χωριανοπούλου Λέκτορας ΓΠΑ. Ομάδα: Αικατερίνη Ντούτσουλη Πέτρος Σιγάλας Πρακτική άσκηση Καταγραφή της βιοποικιλότητας και της θρεπτικής κατάστασης των φυτών στους χλοοτάπητες του αιθρίου του κτιρίου Χασιώτη (Ιούλιος-Αύγουστος 2013) Εργαστήριο Φυσιολογίας και Μορφολογίας Φυτών

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική µηδική. Τζουραµάνη Ε., Σιντόρη Αλ., Λιοντάκης Αγ., Ναβρούζογλου Π., Παπαευθυµίου Μ. Καρανικόλας Π. και Αλεξόπουλος Γ.

Βιολογική µηδική. Τζουραµάνη Ε., Σιντόρη Αλ., Λιοντάκης Αγ., Ναβρούζογλου Π., Παπαευθυµίου Μ. Καρανικόλας Π. και Αλεξόπουλος Γ. Ινστιτούτο Γεωργοοικονοµικών και Κοινωνιολογικών Ερευνών Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας Λ. ηµοκρατίας 61, 135 61 Αγ. Ανάργυροι, Αττική Τηλ. 210 27 56 596, Fax 210 27 51 937 Email tzouramani.inagrop@nagref.gr

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο Τέταρτο. Η αύξηση και η ανάπτυξη της λιβαδικής βλάστησης. 4.1. Γενικά

Κεφάλαιο Τέταρτο. Η αύξηση και η ανάπτυξη της λιβαδικής βλάστησης. 4.1. Γενικά Κεφάλαιο Τέταρτο Η αύξηση και η ανάπτυξη της λιβαδικής βλάστησης 4.1. Γενικά Ως αύξηση (growth) της βλάστησης θεωρείται κάθε αλλαγή, συνήθως κάθε επαύξηση, της φυτικής βιομάζας. Άλλωστε, πολύ συχνά μιλάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΣΤΗ ΘΗΒΑ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΣΤΗ ΘΗΒΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΣΤΗ ΘΗΒΑ Βιολογική γεωργία είναι ένα σύστηµα διαχείρισης και παραγωγής αγροτικών προϊόντων που στηρίζεται σε φυσικές διεργασίες δηλαδή στη µη χρησιµοποίηση µη χηµικών µεθόδων

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Ανθοκομία - Κηποτεχνία Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

Ε Θ Ν Ι Κ Ο Ι Ρ Υ Μ Α Α Γ Ρ Ο Τ Ι Κ Η Σ Ε Ρ Ε Υ Ν Α Σ

Ε Θ Ν Ι Κ Ο Ι Ρ Υ Μ Α Α Γ Ρ Ο Τ Ι Κ Η Σ Ε Ρ Ε Υ Ν Α Σ Ε Θ Ν Ι Κ Ο Ι Ρ Υ Μ Α Α Γ Ρ Ο Τ Ι Κ Η Σ Ε Ρ Ε Υ Ν Α Σ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ KTHΝΟΤΡΟΦΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΚΑΙ ΒΟΣΚΩΝ ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΥ 1, 41335 ΛΑΡΙΣΑ Τηλ: (2410) 533811, 660592 FAX.: (2410) 533809 E-mail: ikflaris@otenet.gr ΕΚΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΔΑΦΟΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ. Άργιλος Οργανική ουσία Ενεργοί μικροοργανισμοί. Προκαλούν δομή (μικρά μεγάλα συνενωμένα συσσωματώματα)

ΕΔΑΦΟΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ. Άργιλος Οργανική ουσία Ενεργοί μικροοργανισμοί. Προκαλούν δομή (μικρά μεγάλα συνενωμένα συσσωματώματα) ΕΔΑΦΟΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ Άργιλος Οργανική ουσία Ενεργοί μικροοργανισμοί. Προκαλούν δομή (μικρά μεγάλα συνενωμένα συσσωματώματα) Α. Η άργιλος (ηλεκτρικό φορτίο) συγκρατεί κατιόντα (+) και τα ανταλλάσει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΕΡΑ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΥΣ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 3. ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΕΡΑ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

Αναπαραγωγή Ευκαλύπτων Γιαννάκης Βαρνάβα Μελισσοκόμος

Αναπαραγωγή Ευκαλύπτων Γιαννάκης Βαρνάβα Μελισσοκόμος Αναπαραγωγή Ευκαλύπτων Γιαννάκης Βαρνάβα Μελισσοκόμος Το παρόν άρθρο το θεωρώ συνέχεια των προηγούμενων άρθρων σχετικά με τους ευκαλύπτους και μετά από πολλές ερωτήσεις φίλων μελισσοκόμων σχετικά με την

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (IΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Ανθοκομία - Κηποτεχνία ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ:

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΕΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑ ΜΕ ΑΓΝΩΣΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ, ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΣ ΠΡΙΜΗΚΥΡΙΟΣ, ΓΕΩΠΟΝΟΣ, Δρ. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

All from a Single Source

All from a Single Source All from a Single Source Το PeKacid TM είναι μια νέα, καινοτόμος λύση για τον φώσφορο σε ασβεστούχα εδάφη και νερά με μεγάλη σκληρότητα. Στερεό φωσφορικό οξύ σε σάκους Μονοκρυσταλλικό, με χαμηλό ph (2.2)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ Βλάστηση των σπερμάτων. Μελέτη των εξωγενών περιβαλλοντικών παραγόντων επηρεάζουν τη βλάστηση των σπερμάτων ΔΗΜΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ Δρ. Γεωπόνος Βλάστηση των

Διαβάστε περισσότερα

2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα.

2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα. ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΑΣ-ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ 1. Διευκρινίστε τις έννοιες «καιρός» και «κλίμα» 2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα. 3. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

Ανθοκομία (Εργαστήριο)

Ανθοκομία (Εργαστήριο) Ανθοκομία (Εργαστήριο) Α. Λιόπα-Τσακαλίδη ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ 1 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 4 Πολλαπλασιασμός ανθοκομικών φυτών 2 Στα θερμοκήπια

Διαβάστε περισσότερα

Η εφαρμογή του BROADWAY 85WG προσφέρει στον παραγωγό: Ευρύ φάσμα δράσης σε αγρωστώδη και πλατύφυλλα ζιζάνια. Εξαιρετική αποτελεσματικότητα

Η εφαρμογή του BROADWAY 85WG προσφέρει στον παραγωγό: Ευρύ φάσμα δράσης σε αγρωστώδη και πλατύφυλλα ζιζάνια. Εξαιρετική αποτελεσματικότητα Το BROADWAY 85WG είναι ένα εκλεκτικό ζιζανιοκτόνο για μεταφυτρωτική εφαρμογή σε μαλακό και σκληρό σιτάρι. Λόγω της αποτελεσματικής του δράσης ταυτόχρονα σε μια σειρά σημαντικών αγρωστωδών και πλατύφυλλων

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικές Ορθής Διαχείρισης Στερεών Γεωργικών Υπολειμμάτων

Πρακτικές Ορθής Διαχείρισης Στερεών Γεωργικών Υπολειμμάτων Πρακτικές Ορθής Διαχείρισης Στερεών Γεωργικών Υπολειμμάτων ΚΑΤΣΑΜΠΑΣ ΗΛΙΑΣ Δρ. Χημικός Μηχανικός Προϊστάμενος Τμήματος Περιβάλλοντος & Υδροοικονομίας Περιφερειακής Ενότητας Μεσσηνίας Περιφέρειας Πελοποννήσου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ. ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: Εισαγωγή στη αγροοικολογία

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ. ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: Εισαγωγή στη αγροοικολογία 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: Εισαγωγή στη αγροοικολογία Κεφάλαιο Πρώτο: Η έννοια του οικοσυστήματος 1.1. Γενικά 1.2. Η δομή των φυσικών οικοσυστημάτων 1.2.1. Τα επίπεδα της οργάνωσης

Διαβάστε περισσότερα

2. Επέλεξε τα μέσα (ποτιστικό, σύγχρονα εργαλεία)

2. Επέλεξε τα μέσα (ποτιστικό, σύγχρονα εργαλεία) Πριν ξεκινήσεις 1. Επέλεξε το χώρο (νερό, καλό έδαφος) 2. Επέλεξε τα μέσα (ποτιστικό, σύγχρονα εργαλεία) 3. Ξέχασε κατ αρχήν ευαίσθητα και σπάνια φυτά. Πρώτα περπάτα σε γνωστά μονοπάτια και σ αυτό που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΩΡΙΑΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΩΡΙΑΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗ / ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΣΕ ΩΡΕΣ ΘΕΩΡΙΑ ΠΡΑΚ. ΣΥΝΟΛΟ 1 2 3 4 5 6 7 8 01/07/2014 15:00-21:00 Γενική Γεωργία Τα επιμέρους θεματικά αντικείμενα κατάρτισης της

Διαβάστε περισσότερα

Ασθένειες της Κερασιάς

Ασθένειες της Κερασιάς Ασθένειες της Κερασιάς ΚΟΡΥΝΕΟ Stigmina carpophila ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΚΟΡΥΝΕΟΥ Συνθήκες αναπτύξεως: Ο υγρός και βροχερός καιρός αποτελεί καθοριστικό παράγοντα στην ανάπτυξη της ασθένειας. Οι μολύνσεις

Διαβάστε περισσότερα

Καινοτομία DeKalb... 1. Αύξηση αποδόσεων στο καλαμπόκι; 4. Με τα προϊόντα... 5. Με την Τεχνολογία - Τεχνογνωσία... 6-7. Μειωμένη κατεργασία εδάφους 8

Καινοτομία DeKalb... 1. Αύξηση αποδόσεων στο καλαμπόκι; 4. Με τα προϊόντα... 5. Με την Τεχνολογία - Τεχνογνωσία... 6-7. Μειωμένη κατεργασία εδάφους 8 ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ 2014 Περιεχόμενα Καινοτομία DeKalb... 1 Αύξηση αποδόσεων στο καλαμπόκι; 4 Με τα προϊόντα... 5 Με την Τεχνολογία - Τεχνογνωσία... 6-7 Μειωμένη κατεργασία εδάφους 8 Εγγύηση DeKalb 10-11 Μπες στο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ. ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ. Στην αρχή της ομιλίας του ο Γεωπόνος κ. Παύλος Καπόγλου, συγγραφέας του βιβλίο «ΣΤΕΒΙΑ:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ:Β 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Είναι γνωστό πως οποιοσδήποτε οργανισμός, για να λειτουργήσει χρειάζεται ενέργεια. Η ενέργεια αυτή βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΕ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ Web: http://www.ismc.gr/ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΘΕΡΜΟΜΟΝΩΤΙΚΗΣ ΣΤΡΩΣΗΣ ΣΤΑ ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΩΝ ΚΤΙΡΙΩΝ

Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΘΕΡΜΟΜΟΝΩΤΙΚΗΣ ΣΤΡΩΣΗΣ ΣΤΑ ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΩΝ ΚΤΙΡΙΩΝ ΤΕΧΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 31 ΜΑΪΟΥ 2014 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΣΤΑ ΚΤΙΡΙΑ Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΘΕΡΜΟΜΟΝΩΤΙΚΗΣ ΣΤΡΩΣΗΣ ΣΤΑ ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΩΝ ΚΤΙΡΙΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ: ASHRAE ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ Δημήτρης Αραβαντινός αναπληρωτής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΜΕΙΨΙΣΠΟΡΕΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ ΣΙΤΗΡΑ ΚΑΙ ΨΥΧΑΝΘΗ

ΑΜΕΙΨΙΣΠΟΡΕΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ ΣΙΤΗΡΑ ΚΑΙ ΨΥΧΑΝΘΗ ΑΜΕΙΨΙΣΠΟΡΕΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ ΣΙΤΗΡΑ ΚΑΙ ΨΥΧΑΝΘΗ ΚΥΠΡΙΩΤΗΣ ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ M.Sc., Ph.D. ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε. Σταθμός Γεωργικής Έρευνας Κομοτηνής Σαν αμειψισπορά θεωρείται η εγκατάσταση σε

Διαβάστε περισσότερα

Θρυμματισμός Κομποστοποίηση προϊόντων κλαδέματος

Θρυμματισμός Κομποστοποίηση προϊόντων κλαδέματος Θρυμματισμός Κομποστοποίηση προϊόντων κλαδέματος Εισηγητής: Γιάννης Λιοντήρης, Γεωπόνος - MSc Περιβάλλοντος, Διευθυντής Γεωτεχνικών Υπηρεσιών Δήμου Καλαμάτας Στόχοι της συνάντησης Δεν θα εξετάσουμε όλους

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή του Καλίου στην ανάπτυξη των φυτών

Η συμβολή του Καλίου στην ανάπτυξη των φυτών Η συμβολή του Καλίου στην ανάπτυξη των φυτών 1. Τα φυτά δεσμεύουν την ηλιακή ενέργεια E H 2 O CO 2 χλωροφύλλη σάκχαρα Ηηλιακήενέργεια μετατρέπεται σε χημική ενέργεια μέσω της φωτοσύνθεσης. Αν και όλα τα

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Γενικές εξετάσεις 2015 Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μπουρδούνη Κ. ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογικό Κτηνοτροφικό Ρεβίθι

Βιολογικό Κτηνοτροφικό Ρεβίθι Ινστιτούτο Γεωργοοικονοµικών και Κοινωνιολογικών Ερευνών Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας Λ. ηµοκρατίας 61, 135 61 Αγ. Ανάργυροι, Αττική Τηλ. 210 27 56 596, Fax 210 27 51 937 Email tzouramani.inagrop@nagref.gr

Διαβάστε περισσότερα

) η οποία απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και ένα ποσοστό σε αμμωνιακά ιόντα (NH + ). Αυτή η διαδικασία

) η οποία απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και ένα ποσοστό σε αμμωνιακά ιόντα (NH + ). Αυτή η διαδικασία Ιδιότητες και αποτελέσματα UTEC 46 = Ο ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΟΣ ΤΥΠΟΣ ΓΙΑ ΥΨΗΛΕΣ ΑΠΟΔΟΣΕΙΣ Η Ουρία είναι ένα από τα πιο ευρέως διαδεδομένα αζωτούχα λιπάσματα, συνδυάζοντας τις υψηλές λιπαντικές μονάδες και την ευκολία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΚΑΘΑΡΩΝ ΟΥΣΙΩΝ.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΚΑΘΑΡΩΝ ΟΥΣΙΩΝ. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΚΑΘΑΡΩΝ ΟΥΣΙΩΝ. 2.1 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΑΡΗΣ ΟΥΣΙΑΣ. Μια ουσία της οποίας η χημική σύσταση παραμένει σταθερή σε όλη της την έκταση ονομάζεται καθαρή ουσία. Δεν είναι υποχρεωτικό να

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΑΕΡΙΣΜΟΥ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

ΘΕΜΑΤΑ ΑΕΡΙΣΜΟΥ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΕΡΙΣΜΟΥ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ Στόχος(οι): Η διαπαιδαγώγηση των μαθητών γύρω από το ζήτημα της ενεργειακής αποδοτικότητας στα σχολεία με έμφαση στην χρήση των παραθύρων (εφόσον επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό

Διαβάστε περισσότερα

Συμπίεση Αστικών Εδαφών Αιτίες-Επιπτώσεις-Έλεγχος

Συμπίεση Αστικών Εδαφών Αιτίες-Επιπτώσεις-Έλεγχος Συμπίεση Αστικών Εδαφών Αιτίες-Επιπτώσεις-Έλεγχος ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΜΑΤΖΙΡΗΣ Δρ. Δασολόγος Περιβαλλοντολόγος Προϊστάμενος Τμήματος Συντήρησης Κήπων Δήμου Θεσσαλονίκης Το έδαφος είναι το δημιούργημα της ζωής και

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Ταξινόμηση της ύλης

1.5 Ταξινόμηση της ύλης 1.5 Ταξινόμηση της ύλης Θεωρία 5.1. Πως ταξινομείται η ύλη; Η ύλη ταξινομείται σε καθαρές ή καθορισμένες ουσίες και μίγματα. Τα μίγματα ταξινομούνται σε ομογενή και ετερογενή. Οι καθορισμένες ουσίες ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός διαχείρισης άλλων δασικών πόρων

Σχεδιασμός διαχείρισης άλλων δασικών πόρων Σχεδιασμός διαχείρισης άλλων δασικών πόρων Δρ. Βασιλική Καζάνα Αναπλ. Καθηγήτρια ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας & Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Δράμας Εργαστήριο Δασικής Διαχειριστικής Τηλ. & Φαξ: 25210

Διαβάστε περισσότερα

Ε λ Νίνιο (El Niño) ονοµάζεται το θερµό βόρειο θαλάσσιο ρεύµα που εµφανίζεται στις ακτές του Περού και του Ισηµερινού, αντικαθιστώντας το ψυχρό νότιο ρεύµα Humboldt. Με κλιµατικούς όρους αποτελει µέρος

Διαβάστε περισσότερα

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. RNA. 9. 10. 21

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. RNA. 9. 10. 21 36,6-5 16/02/2012 6 E. coli 17 18 19 o 16 . 29) 16/02/2012 17 20 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. RNA. 9. 10. 21 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 22 16/02/2012 23 19 20 21 - 16/02/2012 22 44 - - 45 - - + 1 +

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας

Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Ορισμός «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) είναι οι μη ορυκτές ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, δηλαδή η αιολική, η ηλιακή και η γεωθερμική ενέργεια, η ενέργεια κυμάτων, η παλιρροϊκή ενέργεια, η υδραυλική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΑ - ΝΡ. Humus Vita Stallatico Super

ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΑ - ΝΡ. Humus Vita Stallatico Super ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΑ - ΝΡ Humus Vita Stallatico Super ΟΡΓΑΝΙΚΟ ΛΙΠΑΣΜΑ ΝΡ O χούμος προέρχεται αποκλειστικά από την ανάμειξη εκλεκτής κοπριάς (βοοειδών και πουλερικών) αφού υποστεί μία διαδικασία ζύμωσης

Διαβάστε περισσότερα

Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες:

Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες: Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες: Θερμοκρασία αερισμό, δραστηριότητα των μικροοργανισμών, πρόσληψη των θρεπτικών στοιχείων συγκέντρωση των τοξικών ουσιών. Η έλλειψη υγρασίας

Διαβάστε περισσότερα

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη του καλίου, γενικά Προάγει την φωτοσύνθεση Επιταχύνει την μεταφορά των προϊόντων μεταβολισμού Ενισχύει την

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

Φυτεµένα δώµατα & ενεργειακή συµπεριφορά κτιρίων

Φυτεµένα δώµατα & ενεργειακή συµπεριφορά κτιρίων Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Τµήµα Πολιτικών Μηχανικών Εργαστήριο Οικοδοµικής και Φυσικής των Κτιρίων lbcp.civil.auth.gr Φυτεµένα δώµατα & ενεργειακή συµπεριφορά κτιρίων Θ.Γ.Θεοδοσίου, επ.καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Θέρμανση θερμοκηπίων με τη χρήση αβαθούς γεωθερμίας γεωθερμικές αντλίες θερμότητας

Θέρμανση θερμοκηπίων με τη χρήση αβαθούς γεωθερμίας γεωθερμικές αντλίες θερμότητας Θέρμανση θερμοκηπίων με τη χρήση αβαθούς γεωθερμίας γεωθερμικές αντλίες θερμότητας Η θερμοκρασία του εδάφους είναι ψηλότερη από την ατμοσφαιρική κατά τη χειμερινή περίοδο, χαμηλότερη κατά την καλοκαιρινή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-15 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Γ. Ζερβουδάκης ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Συστηματική βοτανική των Λαχανικών Ταξινόμηση με βάση την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ Διάχυση Η διάχυση είναι το κύριο φαινόμενο με το οποίο γίνεται η παθητική μεταφορά διαμέσου ενός διαχωριστικού φράγματος Γενικά στη διάχυση ένα αέριο ή

Διαβάστε περισσότερα

Το Contans WG εξολοθρεύει την πηγή της σκληρωτινίασης

Το Contans WG εξολοθρεύει την πηγή της σκληρωτινίασης Contans WG Ο νεότερος, ασφαλέστερος και πιο ευπροσάρμοστος τρόπος ελέγχου της Σκληρωτινίασης, που υπάρχει! Τα αποτελέσματα από την χρήση του Contans WG δείχνουν σημαντική μείωση στον αριθμό των σκληρώτιων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΤΗΡΙΩΝ. Εύη Τζανακάκη Αρχιτέκτων Μηχ. MSc

ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΤΗΡΙΩΝ. Εύη Τζανακάκη Αρχιτέκτων Μηχ. MSc ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΤΗΡΙΩΝ Εύη Τζανακάκη Αρχιτέκτων Μηχ. MSc Αρχές ενεργειακού σχεδιασμού κτηρίων Αξιοποίηση των τοπικών περιβαλλοντικών πηγών και τους νόμους ανταλλαγής ενέργειας κατά τον αρχιτεκτονικό

Διαβάστε περισσότερα

Τοπικές Ποικιλίες. Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία. Πηνελόπη Μπεμπέλη

Τοπικές Ποικιλίες. Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία. Πηνελόπη Μπεμπέλη Τοπικές Ποικιλίες Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία Πηνελόπη Μπεμπέλη Τοπικές Ποικιλίες (Εγχώριοι Πληθυσμοί) Είναι ετερογενείς πληθυσμοί Είναι τοπικά προσαρμοσμένοι Έχουν δημιουργηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά της Αλυκής και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

Β ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ HYDROSENSE ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

Β ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ HYDROSENSE ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 ΑΡΔΕΥΣΗ ΤΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΒΑΜΒΑΚΟΣ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ HYDROSENSE Β ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ HYDROSENSE ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΓΕΩΡΓΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΗΤΡΑ» ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

- Είναι φυτό δροσερών κλιμάτων. Οι μέτριες θερμοκρασίες είναι οι πιο κατάλληλες για την ανάπτυξή του.

- Είναι φυτό δροσερών κλιμάτων. Οι μέτριες θερμοκρασίες είναι οι πιο κατάλληλες για την ανάπτυξή του. ΒΒ ΙΙ ΚΚ ΟΟ ΣΣ - Είναι φυτό δροσερών κλιμάτων. Οι μέτριες θερμοκρασίες είναι οι πιο κατάλληλες για την ανάπτυξή του. - Η αντοχή στις χαμηλές θερμοκρασίες ποικίλλει. Τα αναπτυγμένα φυτά μπορεί να αντέξουν

Διαβάστε περισσότερα

Η ευαισθητοποίηση της ΕΕ για την προστασία του περιβάλλοντος και της υγείας του ανθρώπου,

Η ευαισθητοποίηση της ΕΕ για την προστασία του περιβάλλοντος και της υγείας του ανθρώπου, Ζιζανιολογία, Ν. 4036/12 & Ν. 4036/12 / & Εθνικό Σχέδιο Δράσης Δρ. Σ. Βυζαντινόπουλος, Πρόεδρος Ελληνικής Ζιζανιολογικής Εταιρείας Κοινοτική Οδηγία 2009/128/ΕΚ Ορθολογική χρήση γεωργικών φαρμάκων Η ευαισθητοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Pyroxsulam: Μια δραστική ουσία παγκόσμιας εμβέλειας

Pyroxsulam: Μια δραστική ουσία παγκόσμιας εμβέλειας Τοκλειδί για την καταπολέμηση τωνζιζανίων Το SENIOR 75WG είναι ένα νέο ζιζανιοκτόνο με στόχο την καταπολέμηση σημαντικών αγρωστωδών και ορισμένων πλατύφυλλων ζιζανίων στην καλλιέργεια σιταριού. Το SENIOR

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα εκπαίδευσης V-3DAS

Πρόγραμμα εκπαίδευσης V-3DAS Πρόγραμμα εκπαίδευσης V-3DAS 3. Συστήματα Πιστοποίησης της Ποιότητας Ιχνηλασιμότητας των Αγροτικών Προϊόντων 3.4. Συστήματα Παραγωγής και Πιστοποίησης Βιολογικών Προϊόντων 3.4.1. Νομοθετικό πλαίσιο, Κανονισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ. Εργαστήριο 2 ο. Υλικό Καλλιέργειας. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ. Εργαστήριο 2 ο. Υλικό Καλλιέργειας. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO Εργαστήριο 2 ο Υλικό Καλλιέργειας Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 ΥΛΙΚΟ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ o Ο ζυγώτης εμφανίζει ολοδυναμικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Α ) & ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 15/04/2015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΓΙΕΙΝΗ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ Α. ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΑΙΘΡΟ Η επιτυχία μιας ανθοκομικής καλλιέργειας στην ύπαιθρο εξασφαλίζεται όταν οι συνθήκες είναι οι κατάλληλες για ένα συγκεκριμένο είδος.

Διαβάστε περισσότερα

Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης. 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3

Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης. 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3 Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3 Πώς προσαρμόζονται οι οργανισμοί στις αλλαγές του περιβάλλοντος (τροφή, κλίμα κ. ά.); Κληρονομώντας ευνοϊκά

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της συγκαλλιέργειας βίκου-κριθής. κριθής και µπιζελιού- και ποιοτικά χαρακτηριστικά της παραγόµενης χλωροµάζας

Μελέτη της συγκαλλιέργειας βίκου-κριθής. κριθής και µπιζελιού- και ποιοτικά χαρακτηριστικά της παραγόµενης χλωροµάζας Μελέτη της συγκαλλιέργειας βίκου-κριθής κριθής και µπιζελιού- βρώµης ως προς τα ποσοτικά και ποιοτικά χαρακτηριστικά της παραγόµενης χλωροµάζας Χατζηγεωργίου Ι. 1, Φορτάτος Ε. 1, Τσιµπούκας Κ. 2, Ζέρβας

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωή µας χωρίς φυτοφάρµακα: Στο δρόµο προς µία Βιώσιµη Γεωργία

Η ζωή µας χωρίς φυτοφάρµακα: Στο δρόµο προς µία Βιώσιµη Γεωργία Η ζωή µας χωρίς φυτοφάρµακα: Στο δρόµο προς µία Βιώσιµη Γεωργία ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Μάιος 2014 Η δραματική μείωση των πληθυσμών των άγριων και εκτρεφόμενων μελισσών που αναφέρεται τα τελευταία χρόνια στην

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΜΙΚΡΟ-ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ

Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΜΙΚΡΟ-ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΜΙΚΡΟ-ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ Με απλά λόγια... Μικροοργανισμοί υπάρχουν παντού. Στον αέρα που αναπνέουμε, στο χώμα, στο νερό, στην τροφή, μέσα στους ζωντανούς οργανισμούς, στην επιδερμίδα μας, στα φυτά,

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήµατα & Προοπτικές της καλλιέργειας των ΟΣΠΡΙΩΝ ρ. ηµήτριος Βλαχοστέργιος Ινστιτούτο Κτηνοτροφικών Φυτών & Βοσκών Λάρισας ΚΥΡΙΟΤΕΡΑ ΟΣΠΡΙΑ Ξηρικά Όσπρια Ρεβίθι (Cicer arietinum L.) Φακή (Lens culinaris

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτήτρια: Τέλλου Βασιλική, Α.Μ. 331/03 Επιβλέπων: κ. Παλάτος Γεώργιος Καθηγητής Εφαρµογών

Φοιτήτρια: Τέλλου Βασιλική, Α.Μ. 331/03 Επιβλέπων: κ. Παλάτος Γεώργιος Καθηγητής Εφαρµογών ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» Φοιτήτρια: Τέλλου Βασιλική, Α.Μ. 331/03 Επιβλέπων: κ. Παλάτος Γεώργιος Καθηγητής Εφαρµογών ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΟΥ ΧΑΡΤΗ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΟΥ ΧΑΡΤΗ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΟΥ ΧΑΡΤΗ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΥ 1, 41335 ΛΑΡΙΣΑ Website: http:/www.ismc.gr ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΟΜΙΛΙΑΣ ΤΙ ΕΝΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

αναπτύσσεται και αποδίδει σε συγκεκριµένο έδαφος, κλίµα, υψόµετρο υγρασία και έκθεση. Εποχή φύτευσης

αναπτύσσεται και αποδίδει σε συγκεκριµένο έδαφος, κλίµα, υψόµετρο υγρασία και έκθεση. Εποχή φύτευσης Οδηγός φυτεύσεων Επιλογή θέσης φύτευσης Η θέση φύτευσης επιλέγεται, µε βάση τις τοπικές συνθήκες, το µέγεθος της επέµβασης και το σκοπό που θα εξυπηρετήσει. Η επιβίωση του φυτού κρίνεται από το βάθος του

Διαβάστε περισσότερα

Εγγραφο ήµου/φορέα: ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΧΛΟΟΤΑΠΗΤΩΝ ΗΜΟΥ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ Κωδ. Προϋπ/σµού: 35.7336.0005, 35.7336.0006, 35.7336.0007

Εγγραφο ήµου/φορέα: ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΧΛΟΟΤΑΠΗΤΩΝ ΗΜΟΥ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ Κωδ. Προϋπ/σµού: 35.7336.0005, 35.7336.0006, 35.7336.0007 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΗΜΟΣ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ /ΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΗΜΟΣ: Χερσονήσου ΕΡΓΟ: ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΧΛΟΟΤΑΠΗΤΩΝ ΗΜΟΥ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ Προϋπολογισµός: 52.644,00 ΕΥΡΩ Χρηµατοδότηση: Εσοδα Τ Ε Χ Ν Ι Κ Η

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις ομάδας εργασίας για τη διαχείριση νερού της λεκάνης του Ανθεμούντα στον αγροτικό τομέα

Προτάσεις ομάδας εργασίας για τη διαχείριση νερού της λεκάνης του Ανθεμούντα στον αγροτικό τομέα Προτάσεις ομάδας εργασίας για τη διαχείριση νερού της λεκάνης του Ανθεμούντα στον αγροτικό τομέα Στο πλαίσιο των τεσσάρων συναντήσεων της ομάδας εργασίας για τη διαχείριση νερού της λεκάνης του Ανθεμούντα

Διαβάστε περισσότερα

aquabio.gr ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΣΤΕΓΑΝΗΣ ΔΕΞΑΜΕΝΗΣ (ΔΕΞ. ΒΟΘΡΟΥ) ΣΕ ΜΟΝΑΔΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΔΙΑΚΟΠΤΟΜΕΝΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ (SBR)

aquabio.gr ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΣΤΕΓΑΝΗΣ ΔΕΞΑΜΕΝΗΣ (ΔΕΞ. ΒΟΘΡΟΥ) ΣΕ ΜΟΝΑΔΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΔΙΑΚΟΠΤΟΜΕΝΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ (SBR) aquabio.gr Αντώνης Χουρδάκης & ΣΙΑ Ε.Ε. a.chourdakis@aquabio.gr Διδώς Σωτηρίου 15, Ηράκλειο, 71305 τηλ.: (+30) 2810 372 899 κιν.: (+30) 697 22 22 981 fax: (+30) 2810 372 901 aquabio SBR ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΣΤΕΓΑΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ο ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΕΔΑΦΟΥΣ 1. Κυριότερες ιδιότητες της αργίλου 2. Ποια είναι τα ποιο κοινά ορυκτά της αργίλου. Ποιο θεωρείτε σημαντικότερο. 3. Κατατάξτε τα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο Έκτο. Η ανόργανη θρέψη στα λιβαδοπονικά συστήματα. 6.1. Γενικά

Κεφάλαιο Έκτο. Η ανόργανη θρέψη στα λιβαδοπονικά συστήματα. 6.1. Γενικά Κεφάλαιο Έκτο Η ανόργανη θρέψη στα λιβαδοπονικά συστήματα 6.1. Γενικά Το επίπεδο της οργάνωσης -- και η προοπτική της ανθρώπινης συμμετοχής στο λιβαδοπονικό σύστημα -- είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την

Διαβάστε περισσότερα

Απόψεις για τη διαχείριση των δασικών πυρκαγιών στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής

Απόψεις για τη διαχείριση των δασικών πυρκαγιών στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής Απόψεις για τη διαχείριση των δασικών πυρκαγιών στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής Ιωάννης Ραυτογιάννης, Susanna Nocentini and Enrico Marchi, Rafael Calama Sainz and Carlos Garcia Guemes, Ivan Pilas and

Διαβάστε περισσότερα

Course: Renewable Energy Sources

Course: Renewable Energy Sources Course: Renewable Energy Sources Interdisciplinary programme of postgraduate studies Environment & Development, National Technical University of Athens C.J. Koroneos (koroneos@aix.meng.auth.gr) G. Xydis

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές και φιλοσοφία της βιολογικής γεωργίας. Δούμα Κατερίνα Γεωπόνος

Αρχές και φιλοσοφία της βιολογικής γεωργίας. Δούμα Κατερίνα Γεωπόνος Αρχές και φιλοσοφία της βιολογικής γεωργίας Δούμα Κατερίνα Γεωπόνος Στάδια εξέλιξης της βιολογικής γεωργίας 1 ο στάδιο: 1920 Ξεκινούν οι πρώτοι προβληματισμοί από τον Αυστριακό Steiner που αγωνίζεται για

Διαβάστε περισσότερα

ΥΨΗΛΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΑΠΟ ΤΗ REHAU

ΥΨΗΛΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΑΠΟ ΤΗ REHAU ΥΨΗΛΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΑΠΟ ΤΗ REHAU ΠΑΡΑΘΥΡΑ ΜΕ ΜΕΓΑΛΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ Τα παράθυρα με προφίλ REHAU χαρακτηρίζονται από την ποιότητα, τα σύγχρονα τεχνολογικά πρότυπα, τον πρακτικό χειρισμό και τη μεγάλη ευκολία στη

Διαβάστε περισσότερα

Φελλοφόρος δρυς, ένα πολύτιμο δασοπονικό είδος με πολλαπλές χρήσεις

Φελλοφόρος δρυς, ένα πολύτιμο δασοπονικό είδος με πολλαπλές χρήσεις Φελλοφόρος δρυς, ένα πολύτιμο δασοπονικό είδος με πολλαπλές χρήσεις Δρ Ιωάννης Σπανός, Τακτικός Ερευνητής Δρ Παναγιώτης Πλατής, Τακτικός Ερευνητής Γεώργιος Γιακζίδης, Δασολόγος Δρ Θωμάς Παπαχρήστου, Τακτικός

Διαβάστε περισσότερα

Όσπρια στην Ελλάδα Ποικιλίες, Σποροπαραγωγή.

Όσπρια στην Ελλάδα Ποικιλίες, Σποροπαραγωγή. Όσπρια στην Ελλάδα Ποικιλίες, Σποροπαραγωγή. Η καλλιέργεια των οσπρίων στη χώρα μας είναι εξαιρετικά περιορισμένη σε περίπου 140.000 στρέμματα. Η παραγόμενη ποσότητα οσπρίων δεν επαρκεί για την κάλυψη

Διαβάστε περισσότερα