ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ. Κατάλογος εικόνων Κατάλογος χαρτών Κατάλογος διαγραμμάτων Συντομογραφίες Ευχαριστίες...

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ. Κατάλογος εικόνων... 13. Κατάλογος χαρτών... 14. Κατάλογος διαγραμμάτων... 15. Συντομογραφίες... 16. Ευχαριστίες..."

Transcript

1 ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ Κατάλογος εικόνων Κατάλογος χαρτών Κατάλογος διαγραμμάτων Συντομογραφίες Ευχαριστίες Πρόλογος στην τρίτη έκδοση Πρόλογος στη δεύτερη έκδοση Πρόλογος στην αναθεωρημένη έκδοση Πρόλογος στην πρώτη έκδοση ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: ΟΙ ΣΚΟΤΕΙΝΟΙ ΧΡΟΝΟΙ Εισαγωγή Μέγας Κωνσταντίνος: Η Νέα Ρώμη και ο χριστιανισμός Προτεινόμενη βιβλιογραφία Οι βαρβαρικές εισβολές Παράρτημα: Αντιμετωπίζοντας τους Βαρβάρους Προτεινόμενη βιβλιογραφία Τρεις διαφορετικές στάσεις έναντι των βαρβαρικών εισβολών Αυγουστίνος ( ) Θεοδώριχος ο Οστρογότθος Ανάκτηση της Δύσης: Ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός ( ) 93 Προτεινόμενη βιβλιογραφία

2 10 / ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ 4 Εκκλησία και παπισμός Η εξέλιξη της εκκλησιαστικής οργάνωσης μέχρι τα τέλη του 5ου αιώνα Ο μοναχισμός των Βενεδικτίνων Πάπας Γρηγόριος ο Μέγας ( ) Επίμετρο: Γρηγόριος και Βενέδικτος Προτεινόμενη βιβλιογραφία Ισλάμ Ο προφήτης Μωάμεθ (π ) Οι μουσουλμανικές κατακτήσεις Τα αποτελέσματα των κατακτήσεων Προτεινόμενη βιβλιογραφία Οι Φράγκοι Το Μεροβίγγειο Βασίλειο Η μεταβίβαση της εξουσίας από τους Μεροβίγγειους στους Καρολίγγειους ( ) Καρλομάγνος ( ) Επίμετρο: Η αριστοκρατία του πρώιμου Μεσαίωνα Προτεινόμενη βιβλιογραφία Ο διαμελισμός της Καρολίγγειας Αυτοκρατορίας Οι γιοι και οι εγγονοί του Καρλομάγνου Βίκινγκς, Σαρακηνοί και Ούγγροι Παράρτημα: Η μάχη του Ντυλ (891) Επίμετρο: Οι Βίκινγκς Προτεινόμενη βιβλιογραφία Η Ευρώπη στο τέλος του 9ου αιώνα: Οικονομική επισκόπηση Εμπόριο Αγροτική οικονομία Επίμετρο Προτεινόμενη βιβλιογραφία Επίμετρο στο Πρώτο Μέρος Προτεινόμενη βιβλιογραφία

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ / 11 ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ: ΜΕΣΟΣ ΜΕΣΑΙΩΝΑΣ ( ) Εισαγωγή Η Σαξονική Αυτοκρατορία Παράρτημα: Η επίπληξη ενός επισκόπου Επίμετρο Προτεινόμενη βιβλιογραφία Η παπική μεταρρύθμιση Πριν από τον Γρηγόριο Ζ Ο Γρηγόριος Ζ και η ρήξη με την Αυτοκρατορία Πόλεμος Παράρτημα: Το βλέμμα της σωφροσύνης Προτεινόμενη βιβλιογραφία Ο μοναχισμός κατά τον 11ο και τον 12ο αιώνα Παράρτημα: Ένα από τα θαύματα του Αγίου Βερνάρδου Προτεινόμενη βιβλιογραφία Ανάκτηση και απώλεια των Ιεροσολύμων: Οι τρεις πρώτες σταυροφορίες Επίμετρο Προτεινόμενη βιβλιογραφία Φεουδαρχική μοναρχία και το Γαλλικό Βασίλειο ( ) Παράρτημα: Ένας καταστατικός χάρτης του Φιλίππου Αυγούστου 435 Επίμετρο: Επεξηγηματικό σημείωμα για τη φεουδαρχία Προτεινόμενη βιβλιογραφία Ο αυτοκράτορας Φρειδερίκος Α Βαρβαρόσσα ( ) Γερμανία Ιταλία Εκδίκηση Προτεινόμενη βιβλιογραφία Η Εκκλησία σε κρίση Ιννοκέντιος Γ ( ): Ορθόδοξη μεταρρύθμιση Άγιος Φραγκίσκος ( ): Έμπνευση και αυθεντία Παράρτημα 1: Ο αρχάριος που ήθελε ένα ψαλτήρι Παράρτημα 2: Προσηλυτισμός χωρίς δάκρυα Προτεινόμενη βιβλιογραφία

4 12 / ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ 8 Η νέα εποχή της μοναρχίας Φρειδερίκος Β ( ) Λουδοβίκος Θ ( ) Προτεινόμενη βιβλιογραφία Η Ευρώπη στα μέσα του 13ου αιώνα: Οικονομική επισκόπηση Επίμετρο: Δημογραφία Προτεινόμενη βιβλιογραφία Επίλογος: Οι Μογγόλοι Προτεινόμενη βιβλιογραφία Επίμετρο στο Δεύτερο Μέρος Προτεινόμενη βιβλιογραφία Ευρετήριο

5 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΜΕΓΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ: Η ΝΕΑ ΡΩΜΗ ΚΑΙ Ο ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ Με αφετηρία την ανάρρηση του Κωνσταντίνου στον αυτοκρατορικό θρόνο και τον προσηλυτισμό του στο χριστιανισμό, στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζουμε ένα κεντρικό θέμα του βιβλίου, που αφορά τη σχέση Εκκλησίας και Κράτους. Η ίδρυση της Κωνσταντινούπολης από τον Κωνσταντίνο μιας «Νέας Ρώμης» προσέφερε στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία ένα ισχυρό, στρατηγικό οχυρό στην Ανατολή, από όπου μπορούσε να ελέγχει την ανατολική Μεσόγειο. Παρότι προσφυώς ακολουθούσε δημόσια μια πολιτική που άφηνε ικανοποιημένους τόσο τους παγανιστές όσο και τους χριστιανούς, ο Κωνσταντίνος απέδωσε την πολιτική του επιτυχία στον Χριστό και ασπάστηκε μία κατ ουσίαν μειοψηφική θρησκεία (αν και βαφτίστηκε μόνο όταν βρέθηκε στην επιθανάτια κλίνη του). Ο Κωνσταντίνος έκρινε επιβεβλημένη την προσωπική του παρέμβαση για να εξασφαλίσει την ενότητα στο εσωτερικό της Χριστιανικής Εκκλησίας. Προς τούτο, συγκάλεσε την Α Οικουμενική Σύνοδο στη Νίκαια, με τον ίδιο μάλιστα στην προεδρία. Η παρέμβαση του Κωνσταντίνου στις εκκλησιαστικές υποθέσεις ήγειρε θεμελιώδη ζητήματα όσον αφορά τα όρια ανάμεσα στην αυτοκρατορική και εκκλησιαστική δικαιοδοσία. Σημαντικές χρονολογίες 306 Ο Μέγας Κωνσταντίνος αναγορεύεται Καίσαρας, κύριος της Γαλατίας και της Βρετανίας 312 Μάχη της Μουλβίας Γέφυρας Ο Κωνσταντίνος κύριος της Ρώμης και του δυτικού τμήματος της Αυτοκρατορίας 316 Ο Κωνσταντίνος καταδικάζει τους Δονατιστές ως αιρετικούς

6 36 / ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ 324 Ο Κωνσταντίνος μονοκράτορας σε Ανατολή και Δύση 325 Ίδρυση της Κωνσταντινούπολης Ο Κωνσταντίνος συγκαλεί και προεδρεύει στην Οικουμενική Σύνοδο της Νίκαιας 326 Ο Κωνσταντίνος διατάσσει τη θανάτωση της γυναίκας του και του γιου του 336 Θάνατος του Αρείου 337 Θάνατος του Κωνσταντίνου 1204 Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους σταυροφόρους 1453 Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς Τούρκους Ο Κωνσταντίνος ο Μέγας ανακηρύχθηκε διά βοής Καίσαρας από τα αυτοκρατορικά στρατεύματα στην Υόρκη, μετά το θάνατο του πατέρα του το 306. Το έτος εκείνο η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία κυβερνιόταν από δύο αυτοκράτορες (augusti) και δύο κατώτερους αξιωματούχους (caesares), ενώ η χριστιανική θρησκεία ήταν απαγορευμένη. Η σφαίρα επιρροής του Κωνσταντίνου ήταν η Γαλατία και η Βρετανία, εντέλει όμως έγινε μονοκράτορας, συμμάχησε με τους χριστιανούς και ασπάστηκε μάλιστα τη θρησκεία τους. Το 312 είχε ήδη επικρατήσει επί ενός αντιπάλου του, του Μαξέντιου, στη μάχη της Μουλβίας Γέφυρας, νίκη που τον κατέστησε κύριο της Ρώμης και ολόκληρης της Δύσης ο ίδιος απέδωσε τη νίκη του σε ένα όραμα, που τον προέτρεπε να πολεμήσει ο στρατός του υπό το έμβλημα του σταυρού. Το 324 είχε πια κατισχύσει επί όλων των αντιπάλων του και είχε γίνει μονοκράτορας σε Ανατολή και Δύση διατήρησε το αξίωμα αυτό μέχρι το θάνατό του το 337. Ήταν προληπτικός αλλά και σκληρός άνθρωπος στη Γαλατία είχε προκαλέσει σοκ στην κοινή γνώμη, ρίχνοντας τους βάρβαρους βασιλείς στα θηρία μαζί με χιλιάδες ακολούθους τους, ενώ το 326 διέταξε τη θανάτωση της συζύγου και του γιου του χωρίς κανένα φιλοσοφικό στοιχείο στο χαρακτήρα του. Παρ όλα αυτά, η βασιλεία του θεωρείται καθοριστική για την ιστορία της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Διότι ήταν εκείνος που ίδρυσε την Κωνσταντινούπολη, τη Νέα Ρώμη της Ανατολής και ήταν επίσης εκείνος που θα γινόταν ο πρώτος χριστιανός αυτοκράτορας, αλλά και αυτός που πρώτος θα έθετε το θεμελιώδες πρόβλημα που θα απασχολούσε το σύνολο της μεσαιωνικής ιστορίας και αφορούσε τη σχέση ανάμεσα στην Εκκλησία και στο Κράτος. Η ίδρυση της Κωνσταντινούπολης υπήρξε ένα ορόσημο για την εξέλιξη της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Καθώς η Ρώμη δεν ήταν πια βολική πρωτεύουσα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, χρειαζόταν μια Νέα Ρώμη,

7 ΜΕΓΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ: Η ΝΕΑ ΡΩΜΗ ΚΑΙ Ο ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ / 37 σε πιο στρατηγική θέση, για την επείγουσα υπεράσπιση της Αυτοκρατορίας από τους Βαρβάρους. Τα βόρεια σύνορα κατά μήκος του Ρήνου και του Δούναβη και τα ανατολικά σύνορα με την Περσία τελούσαν υπό τον διαρκή κίνδυνο επιθέσεων, οπότε ήταν απαραίτητο να έχει ο αυτοκράτορας ένα στρατηγείο από το οποίο θα μπορούσε να στείλει αποτελεσματικά και γρήγορα βοήθεια σε κάθε απειλούμενη περιοχή. Η Ρώμη δεν εξυπηρετούσε καθόλου αυτόν το σκοπό η κεντρική θέση της σήμαινε απλώς ότι βρισκόταν εξίσου μακριά από όλες τις παραμεθόριες επαρχίες. Ήταν όμως αδύνατον να βρεθεί οποιοδήποτε στρατηγικό κέντρο κατάλληλο για τη διεύθυνση εκστρατειών και στον Ρήνο και στον Ευφράτη. Προς το τέλος του 3ου αιώνα μ.χ. είχε αναδειχτεί λοιπόν η ανάγκη ύπαρξης δύο αυτοκρατόρων και δύο αυτοκρατορικών στρατηγικών κέντρων, ενός στην Ανατολή και ενός στη Δύση, για να είναι εφικτή η αποτελεσματική υπεράσπιση του συνόλου της επικράτειας της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Στη Δύση, το στρατηγείο του αυτοκράτορα βρισκόταν συνήθως στη βόρεια Ιταλία, στο Μιλάνο ή στη Ραβέννα, χωρίς αυτό να προκαλεί κάποια ιδιαίτερη δυσκολία στο να παραμένει η Ρώμη ως πρόσθετη πρωτεύουσα. Στην Ανατολή τα πράγματα ήταν διαφορετικά. Χρειαζόταν μια Νέα Ρώμη και ο Κωνσταντίνος την ίδρυσε. Ο τόπος που επέλεξε ο Κωνσταντίνος ήταν μια ελληνική πόλη που ονομαζόταν Βυζάντιο και η οποία, έπειτα από πολλές μεταπτώσεις, είχε σε μεγάλο βαθμό καταστραφεί από τον αυτοκράτορα Σεπτίμιο Σεβήρο. Το 325 είχε πια παρακμάσει σε απλό ψαροχώρι. Ο Κωνσταντίνος επέλεξε το συγκεκριμένο σημείο διότι επιθυμούσε να θεμελιώσει τη Νέα Ρώμη εκεί όπου έστεκε άλλοτε η Τροία. Εξαρχής σχεδίασε την πόλη σε τεράστια κλίμακα (325). Σύμφωνα με τη χριστιανική παράδοση, χάραξε ο ίδιος τα σύνορά της με το ακόντιο στο χέρι, ακολουθώντας ένα όραμα στον ουρανό. Σαράντα χιλιάδες γότθοι foederati 1 εργάστηκαν για την ανέγερση των κτιρίων, ενώ η Ελλάδα επιδόθηκε σε εξονυχιστική αναζήτηση έργων τέχνης, όπως η Στήλη των Όφεων στους Δελφούς (είχε ήδη ηλικία οχτακοσίων ετών), που θα κοσμούσαν την πόλη και θα την έκαναν να φαίνεται, όπως η Ρώμη, το κέντρο του αρχαίου κόσμου. Μέσα σε μια πενταετία, η Νέα Ρώμη ήταν πια αρκετά αναπτυγμένη, για να μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως πρωτεύουσα. Είχε οικοδομηθεί ουσιαστικά ως αντίγραφο της αρχαιότερης ομολόγου της. Είχε και αυτή τον δικό της ιππόδρομο με δύο παρατάξεις, τους Πράσινους και τους Βένετους, είχε τους δικούς της επτά λόφους, τη δική της Αγορά και Σύγκλητο, τους δικούς της αξιωματούχους υπεύθυνους για τα οικονομικά και την πραιτοριανή

8 38 / ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ φρουρά της. Ως τεκμήριο ότι η Παλαιά και η Νέα Ρώμη παρέμεναν τμήμα της ίδιας Αυτοκρατορίας, στην καθεμία είχε την έδρα του ο ένας από τους δύο υπάτους που εκλέγονταν κάθε χρόνο. Επιμείναμε στην ομοιότητα Παλαιάς και Νέας Ρώμης διότι δεν ήταν σε καμία περίπτωση πρόθεση του Κωνσταντίνου να γίνει η πόλη του πρωτεύουσα μιας νέας Αυτοκρατορίας. Ήταν μια νέα πρωτεύουσα της παλαιάς Αυτοκρατορίας. Οι ιστορικοί, για λόγους πρακτικούς, ονομάζουν το ανατολικό τμήμα της Αυτοκρατορίας, το οποίο δεν κατέρρευσε με τις βαρβαρικές εισβολές και επιβίωσε μέχρι το 1453, «Βυζάντιο». Η σύμβαση αυτή είναι χρήσιμη, δεν πρέπει όμως να αποκρύψει το γεγονός ότι οι ελληνόφωνοι πολίτες της πρωτεύουσας του Κωνσταντίνου αυτοαποκαλούνταν Ρωμαίοι. Αντίστοιχα, η Αυτοκρατορία τους ήταν «Ρωμαϊκή» και η Εκκλησία τους, την οποία σήμερα ονομάζουμε Ελληνική ή Ελληνορθόδοξη, ονομάζεται μέχρι και σήμερα «Ρωμαϊκή». Υπήρχαν φυσικά και διαφορές ανάμεσα στην Παλαιά και στη Νέα Ρώμη. Η Νέα Ρώμη δεν διέθετε ισχυρές παγανιστικές παραδόσεις και εξαρχής ο στόχος ήταν να μη φιλοξενεί κανέναν παγανιστικό ναό αλλά να είναι αμιγώς χριστιανική. Ούτε διέθετε τις δημοκρατικές παραδόσεις της Παλαιάς Ρώμης το αυτοκρατορικό ανάκτορο αποτελούσε κεντρικό γνώρισμα της Νέας Ρώμης και ήταν σχεδιασμένο για να προκαλεί δέος. Τον 1ο και τον 2ο αιώνα μ.χ. οι αυτοκράτορες υπερηφανεύονταν ότι ήταν απλώς οι πρώτοι πολίτες της Ρώμης, όμως από τον 3ο αιώνα είχαν αρχίσει να καλλιεργούν μια πιο ανατολίτικη μυστικιστική ατμόσφαιρα αυτοκρατορίας. Φορούσαν δημοσίως διάδημα και ντύνονταν με όλο και πιο πλούσια, χρυσοποίκιλτα ενδύματα, φορτωμένα με κοσμήματα. Παραχωρούσαν μεγαλοπρεπείς ακροάσεις όλο επισημότητα, ενώ όσοι είχαν την τιμή να τύχουν ακρόασης παρουσιάζονταν στον αυτοκράτορα γονυπετείς. Στη Ρώμη, τον τόπο όπου ο Βρούτος είχε δολοφονήσει τον Ιούλιο Καίσαρα, μια τέτοια adoratio θα φάνταζε παράταιρη, οπότε αυτοκράτορες όπως ο Διοκλητιανός περνούσαν το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου τους μακριά από την πρωτεύουσα, σε τόπους όπως η Νικομήδεια. Με την ίδρυση της Νέας Ρώμης, τέτοιου είδους συνήθειες της αυλής μπορούσαν να επιστρέψουν στην πρωτεύουσα. Η μεγαλύτερη διαφορά, ωστόσο, ήταν ότι η Νέα Ρώμη είχε ένα λόγο ύπαρξης, τον οποίο η Παλαιά Ρώμη είχε πια απολέσει. Η Νέα Ρώμη, το Βυζάντιο, ήταν ένα στρατηγικό οχυρό στο κέντρο της Ανατολικής Αυτοκρατορίας, στη δυτική ακτή του Βοσπόρου, στην Προποντίδα. Ήλεγχε το πέρασμα από την Ευρώπη στην Ασία και από τη Μαύρη Θάλασσα στη

9 ΜΕΓΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ: Η ΝΕΑ ΡΩΜΗ ΚΑΙ Ο ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ / 39 μo OƒO π πo O ÌÔıÚ ÎË ÿì ÚÔ ÌÓÔ ª Àƒ ˆÓÛÙ ÓÙÈÓÔ appleôïë ª ÚÌ Ú ΔOÀ ª ƒª ƒ ªπ ƒ π μfiûappleôúô ΔÂ Ë ÂÔ ÔÛ Ô ÃÚ ÛfiÓ Ú ΔÂ Ë ˆÓÛÙ ÓÙ ÓÔ Á ÔÊ ÙÔÎÚ ÙÔÚÈÎfi Ï ÙÈ ΔOÀ ª ƒª ƒ Ì ÏÈ ÏÌ. O ΔO ΧΑΡΤΗΣ 2 Κωνσταντινούπολη

10 40 / ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Μεσόγειο και μπορούσε να αποτελέσει βάση για τα στρατεύματα που φύλασσαν τα σύνορα με την Περσία, αλλά και τον Δούναβη. Αποτελούσε επίσης ναυτική βάση, από την οποία μπορούσε να ελέγχεται ολόκληρη η ανατολική Μεσόγειος. Οικοδομήθηκε για να είναι ανθεκτική σε πολιορκίες, τις οποίες πράγματι θα γνώριζε. Με εξαίρεση τον μισό αιώνα που ακολούθησε την Άλωση από τους Βενετούς κατά την τέταρτη σταυροφορία του 1204, το Βυζάντιο έμεινε απόρθητο μέχρι το 1453, όταν ο τελευταίος ρωμαίος αυτοκράτορας έπεσε μαχόμενος στο ρήγμα που είχαν προκαλέσει οι Τούρκοι στα τείχη του. Μέχρι τότε, παρέμενε το ανατολικό ανάχωμα της χριστιανικής Ευρώπης και η αναγκαία προϋπόθεση της επιβίωσής της. Ο λόγος για τον οποίο οι μουσουλμάνοι δεν κατακυρίευσαν τα Βαλκάνια και δεν προήλασαν προς τη Βιέννη πριν από τον 15ο και τον 16ο αιώνα ήταν ότι επί οχτακόσια χρόνια το Βυζάντιο, η πόλη του Μεγάλου Κωνσταντίνου, έφραζε το δρόμο τους. Πιο σημαντικό και από την ίδρυση της πόλης, ωστόσο, ήταν το γεγονός ότι ο Μέγας Κωνσταντίνος ήταν ο πρώτος αυτοκράτορας που ασπάστηκε το χριστιανισμό. Πρόκειται για καθοριστική στροφή της αυτοκρατορικής πολιτικής, η οποία ήταν βέβαιο ότι θα συναντούσε αντίσταση, ιδίως από τις άρχουσες τάξεις. Διότι ο χριστιανισμός δεν ήταν μόνο μια ανατολική θρησκεία, αλλά και μια νέα θρησκεία. Δεν ήταν η θρησκεία ενός συγκεκριμένου λαού, διότι, παρά το γεγονός ότι είχε γεννηθεί μεταξύ των Εβραίων, οι εβραϊκές αρχές τον είχαν αποκηρύξει. Οι αξιώσεις του χριστιανισμού ήταν ακραίες και δεν άφηναν κανένα περιθώριο ανοχής. Οι χριστιανοί πίστευαν ότι έχουν το μονοπώλιο της αλήθειας και ότι ήταν συνεπώς καθήκον τους να προσηλυτίζουν τους μη χριστιανούς. Οι περισσότεροι προσήλυτοι ήταν Έλληνες και η παρουσία τους ήταν ισχυρότερη στις πόλεις, ιδίως στις τάξεις των τεχνιτών και των δούλων κάτι ιδιαίτερα επαχθές για τις οικογένειες συγκλητικών της Ρώμης. Ακόμα πιο ανησυχητικό ήταν το γεγονός ότι η θρησκεία αυτή εξαπλωνόταν ραγδαία και ανέβαινε ταχύτατα την κοινωνική ιεραρχία, με τους δούλους να μεταδίδουν τον ιό της μυστηριώδους αυτής θρησκείας στις αφέντισσές τους. Ειδικά αυτοί οι προσηλυτισμοί προκαλούσαν μεγάλη ενόχληση. Οι χριστιανοί δεν νοιάζονταν με τι λογής ανθρώπους συναναστρέφονταν, αρκεί να ήταν και αυτοί χριστιανοί, ενώ ήταν αδύνατον να μιλήσει κανείς λογικά μαζί τους. Και πώς μπορούσε άλλωστε, από τη στιγμή που επέμεναν ότι ένας άνθρωπος που είχε καταδικαστεί σε θάνατο από έναν ρωμαίο κυβερνήτη στην Παλαιστίνη ήταν θεός; Σε όλους όσοι δεν την κατανοούσαν, η νέα θρησκεία φάνταζε προληπτική, υπερσυναισθηματική και επαναστατική.

11 ΜΕΓΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ: Η ΝΕΑ ΡΩΜΗ ΚΑΙ Ο ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ / 41 Ο Τάκιτος, για παράδειγμα, είχε κατηγορήσει τους χριστιανούς ότι τους διακρίνει «μίσος για το ανθρώπινο γένος» (odium generis humani), καθώς έδειχναν να απολαμβάνουν την απόρριψη καθιερωμένων πεποιθήσεων και συμβάσεων της πολιτισμένης κοινωνίας και να τοποθετούν τα συμφέροντα της θρησκείας τους πιο πάνω ακόμα και από αυτά του κράτους. Μπορεί οι περισσότεροι καλλιεργημένοι και μορφωμένοι άνθρωποι να είχαν τις αμφιβολίες τους σχετικά με το κατά πόσο οι θεοί του παγανισμού ήταν αληθινοί, συμμορφώνονταν όμως με τις καθιερωμένες θρησκευτικές πρακτικές, διότι η στάση αυτή ήταν προς το συμφέρον της κοινωνίας. Οι χριστιανοί όμως ποτέ δεν θα ενδιαφέρονταν για το raison d état. Υπήρχαν όντως χριστιανοί που υπηρετούσαν την Αυτοκρατορία, είτε στο στρατό είτε στις δικαστικές αρχές, όμως ανά πάσα στιγμή ελλόχευε ο κίνδυνος να γίνουν αντιρρησίες συνείδησης. Αρνούνταν να θυμιατίσουν το βωμό του αυτοκράτορα μάλιστα, ένας χριστιανός στρατιώτης είχε φτάσει στο σημείο να αρνηθεί να φορέσει δάφνινο στεφάνι με την ευκαιρία ενός donativum, 2 παρότι η άρνηση αυτή επέφερε τη θανατική ποινή. Αυτό που εξόργιζε ακόμα περισσότερο τις παγανιστικές αρχές ήταν ότι οι χριστιανοί τα έπαιρναν όλα τόσο, μα τόσο σοβαρά. Θεωρούσαν ότι επειδή κάποιος θυμιατίζει το βωμό ενός αυτοκράτορα σημαίνει ότι πιστεύει κιόλας στη θεϊκή υπόσταση του αυτοκράτορα, ενώ στην πραγματικότητα απλώς τηρούσε τις κοινωνικές συμβάσεις. Οι μορφωμένοι παγανιστές ήταν πρόθυμοι να συγκαλύπτουν το σκεπτικισμό τους, για να μη διαταράσσουν τις πεποιθήσεις των μαζών, όμως οι χριστιανοί θεωρούσαν αμάρτημα να αφήνουν τα πλήθη να αυταπατώνται μακαρίως. Κήρυτταν το μήνυμά τους «σε υφαντές, γναφιάδες και υποδηματοποιούς». Δεν απευθύνομαι σε εκείνους που έχουν σπουδάσει στις βιβλιοθήκες [έγραφε ο Τερτυλλιανός] απευθύνομαι σε εσάς τους υπολοίπους, στις απλές, αδαείς ψυχές, που τα μόνα που γνωρίζουν είναι όσα μπορεί να αρπάξει κανείς από τους δρόμους και τα καπηλειά. Οι χριστιανοί αγαπούσαν τόσο τους συνανθρώπους τους, που ήθελαν να «σώσουν» τις μάζες. Αυτό ήταν που εξόργιζε τόσο τον Τάκιτο: η ασφάλεια του κράτους προϋπέθετε να μην ξεσηκώνονται οι μάζες. Οι χριστιανοί όμως ήταν περισσότερο αφοσιωμένοι στη θρησκεία τους παρά στο κράτος. Τούτων δοθέντων, δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι ορισμένοι αυτοκράτορες εξαπέλυσαν διωγμούς κατά των χριστιανών. Υπήρχαν

12 42 / ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ μακρές περίοδοι κατά τις οποίες η Εκκλησία είχε την ησυχία της και άλλες συντομότερες, για παράδειγμα επί Αλέξανδρου Σεβήρου ( ), όπου οι χριστιανοί κατείχαν ακόμα και κορυφαίες θέσεις στην αυλή κάθε φορά όμως που η ασφάλεια της Αυτοκρατορίας απειλούνταν, η υπό όρους στήριξη που προσέφεραν οι χριστιανοί στις επιδιώξεις του «ανθρώπινου γένους» συνοδευόταν από διωγμούς και γενική κατακραυγή. Οι διωγμοί όμως το μόνο που κατάφερναν ήταν να υποδαυλίζουν το φανατισμό. Η Αποκάλυψις του Ιωάννη, που παρουσιάζει τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία ως «το θηρίο», είναι ένα μόνο παράδειγμα του αποκαλυπτικού ζήλου που προκαλούσαν οι διωγμοί. Το magisterium 3 της Εκκλησίας καταδίκαζε τον εθελούσιο και επιδιωκόμενο μαρτυρικό θάνατο, με πενιχρά όμως αποτελέσματα. Ο Ευσέβιος, στην Εκκλησιαστική Ιστορία, καταγράφει την περίπτωση τριών χριστιανών, που ζούσαν στην επαρχία, και κάκιζαν τους εαυτούς τους για την αμέλεια και τη ραθυμία τους, διότι ολιγωρούσαν και δεν έσπευδαν να εξασφαλίσουν το στέφανο του μαρτυρίου, παρότι οι καιροί τον προσέφεραν σε όλους όσοι τον ποθούσαν με ουράνια επιθυμία. Αφού το συζήτησαν μεταξύ τους, όμως, κίνησαν για την Καισαρεία, και εκεί εμφανίστηκαν ενώπιον του δικαστή και έτυχαν του προδεδηλωμένου τέλους τους [του μαρτυρικού θανάτου]. 4 Πρόσθετες αποδείξεις για το ζήλο με τον οποίο ορισμένοι χριστιανοί υποδέχτηκαν αυτή την τελευταία περίοδο διωγμών ( ) συναντάμε στην περίπτωση του Ανδρόνικου. Ο δικαστής διέταξε να βάλουν με τη βία στο στόμα του τα ειδωλόθυτα, για να μη χρειαστεί να υποστεί την ποινή του μαρτυρικού θανάτου. «Είθε να βρεις την τιμωρία σου, αιμοσταγή τύραννε, εσύ και όσοι σου έδωσαν την εξουσία να με μολύνεις με τις ανόσιες θυσίες σου!» ούρλιαξε ο Ανδρόνικος. «Μια μέρα θα μάθεις τι κακό διέπραξες σε βάρος των δούλων του Θεού». «Καταραμένο κάθαρμα», απάντησε ο δικαστής. «Τολμάς να καταριέσαι τους αυτοκράτορες που χάρισαν στον κόσμο τόσο μακρά και ισχυρή ειρήνη;» «Έχω καταραστεί και θα καταριέμαι», ήταν η απάντηση, «αυτές τις μάστιγες, αυτούς τους αιμοσταγείς που έφεραν τα πάνω κάτω στον κόσμο». 5 Παρ όλα αυτά, ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος ασπάστηκε το χριστιανισμό. Οι ιστορικοί που έχουν εστιάσει στο φανατισμό του χριστιανισμού

13 ΜΕΓΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ: Η ΝΕΑ ΡΩΜΗ ΚΑΙ Ο ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ / 43 και θεωρούν ότι ο Ανδρόνικος εκπροσωπούσε τον τυπικό χριστιανό έχουν, όχι παράλογα, αμφισβητήσει την ειλικρίνεια του Κωνσταντίνου να συνταχθεί με τους σκοπούς τους. Όμως, όλα τα στοιχεία δείχνουν ότι ο Κωνσταντίνος ήταν ειλικρινής ως προς τη θρησκεία του, και ο λόγος για τον οποίο δεν τον τρόμαζε ο χριστιανισμός ήταν ότι η σφαίρα επιρροής του ήταν στη Δύση, όπου οι διωγμοί ήταν πολύ λιγότεροι και όπου κατά συνέπεια ο χριστιανισμός είχε λιγότερα στοιχεία μαρτυρικού φανατισμού. Ο Κωνσταντίνος ήταν πεπεισμένος ότι ο Θεός τού είχε χαρίσει την Αυτοκρατορία ο Norman Baynes το απέδειξε με βάση τις επιστολές του και προς το τέλος της ζωής του έφτασε στο σημείο να είναι πεπεισμένος ότι ο μοναδικός λόγος για τον οποίο είχε νικήσει στη μάχη της Μουλβίας Γέφυρας, κατορθώνοντας έτσι να ανατρέψει τον έναν από τους τέσσερις αυτοκρατορικούς αντιπάλους του, ήταν η θεϊκή παρέμβαση. Νόμιζε ότι ο Χριστός τού είχε ζητήσει να φτιάξει ένα λάβαρο όπως το Χριστόγραμμα που είχε δει στον ουρανό και ήταν πεπεισμένος ότι αυτό το λάβαρο (labarum) του είχε χαρίσει τη νίκη. Παρότι η ιστορική ακρίβεια του περιστατικού αμφισβητείται, έχει μια συμβολική σημασία διότι, τον επόμενο χρόνο, όταν έπεισε έναν από τους εναπομείναντες συνδιοικητές του να δείξουν ανοχή στο χριστιανισμό, ο λόγος που επικαλέστηκε ήταν ότι «έτσι η υπέρτατη θεότητα, στη λατρεία της οποίας αφιερώνουμε ελεύθερα τους εαυτούς μας, θα συνεχίσει να προσφέρει την εύνοια και την ευεργεσία της προς εμάς». Φυσικά, θα ήταν αδύνατον να κερδίσει τη λαϊκή υποστήριξη, αν εκδήλωνε ανοιχτά τη χριστιανική πίστη του. Οι χριστιανοί ήταν μια μικρή μειοψηφία, ενώ στην αριστοκρατία της συγκλήτου, στα δημόσια αξιώματα και στο στρατό κυριαρχούσαν οι παγανιστές. Ο Κωνσταντίνος κρατούσε λοιπόν την πίστη του σαν ένα είδος κοινού μυστικού. Αποκάλυπτε ιδιωτικά την πίστη του σε αξιωματούχους που ήταν επίσης χριστιανοί, δημόσια όμως τα λόγια και τα έργα του επέτρεπαν διαφορετικές ερμηνείες. Δεν αναφερόταν στον Χριστό, αλλά στην «ανώτατη θεότητα». Βαφτίστηκε επίσημα μόνο όταν βρέθηκε στην επιθανάτια κλίνη του. Διατήρησε τον αυτοκρατορικό τίτλο του pontifex maximus, 6 αν και ποτέ δεν άσκησε τα ιερατικά καθήκοντα αυτού του παγανιστικού αξιώματος, που διατηρήθηκε μόνο στη Ρώμη και όχι στην Κωνσταντινούπολη. Ένα από τα πλεονεκτήματα της νέας πρωτεύουσας ήταν ότι επέτρεπε στον Κωνσταντίνο να έρθει σε ρήξη με τις θρησκευτικές παραδόσεις της παγανιστικής Ρώμης. Ακόμα και σε αυτό όμως ήταν προσεκτικός και δεν εκδήλωνε με υπερβολή τη χριστιανική του πίστη, για να μην υπονομεύσει τη θέση του. Χαρα-

14 44 / ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ κτηριστική της δημόσιας στάσης του ήταν η στήλη που ανάρτησε προς τιμήν του στη νέα πρωτεύουσα. Στη στήλη έστεκε ένα αρχαιοελληνικό άγαλμα του Απόλλωνα Ήλιου, όμως το κεφάλι είχε αντικατασταθεί από αυτό του Κωνσταντίνου εστεμμένου με ένα ακτινωτό στέμμα. Στο δεξί του χέρι κρατούσε ένα δόρυ και στο αριστερό μια σφαίρα με σταυρό στην κορυφή. Η επιγραφή της στήλης έγραφε: «Στον Κωνσταντίνο, που λάμπει σαν τον ήλιο». Οι χριστιανοί απέδιδαν το κλέος του στο σταυρό. Οι παγανιστές μπορούσαν να πιστεύουν, εάν το ήθελαν, ότι ο αυτοκράτοράς τους συνέδεε τον εαυτό του με τον Απόλλωνα. Παρόμοια αμφισημία συναντάμε και στα νομίσματα που κόπηκαν με αφορμή την κηδεία του. Απεικονίζουν ένα τέθριππο στον ουρανό, από όπου προβάλλει ένα χέρι που χαιρετά. Ο καθένας μπορούσε να νομίζει ότι το χέρι εκπροσωπεί είτε τον προφήτη Ηλία είτε τη θεοποίηση του αυτοκράτορα. Σε ένα σημείο, ωστόσο, ο Κωνσταντίνος δεν άφηνε κανένα περιθώριο παρερμηνείας: Είτε ως δούλος του Χριστού είτε ως pontifex maximus, πίστευε ότι έχει δικαίωμα και ευθύνη να μεριμνά για την εύτακτη και ειρηνική ζωή της Χριστιανικής Εκκλησίας. Στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία οι θρησκευτικές υποθέσεις αποτελούσαν ανέκαθεν αυτοκρατορικό προνόμιο, και ο Κωνσταντίνος πίστευε ότι ο Θεός, εφόσον του είχε εμπιστευτεί τη διακυβέρνηση όλων των κοσμικών υποθέσεων, θα τον τιμωρούσε εάν δεν εφάρμοζε τους θείους νόμους και δεν βοηθούσε για τη διασφάλιση της ενότητας της Εκκλησίας. Το δύσκολο ήταν να το καταφέρει, διότι η Εκκλησία μαστιζόταν από κάθε λογής έριδες. Μία από αυτές, το πρόβλημα του Δονατισμού, την πληροφορήθηκε προτού περάσουν έξι μήνες από τη νίκη του στη Μουλβία Γέφυρα (312). Το πρόβλημα προέκυψε έπειτα από την εκλογή δύο επισκόπων στην Καρχηδόνα, η οποία αναγνωριζόταν ως εκκλησιαστική πρωτεύουσα των αυτοκρατορικών «επισκοπών» της Αφρικής. Οι δύο υποψήφιοι εκπροσωπούσαν διαφορετικά στοιχεία του πληθυσμού. Ο ένας, ο Καικιλιανός, εκπροσωπούσε τον πληθυσμό των καρχηδονιακών ακτών που είχε αφομοιωθεί από τη Ρώμη. Ο άλλος, ο Μαγιορίνος, τον οποίο σύντομα θα διαδεχόταν ο Δονάτος, ο οποίος έδωσε το όνομά του στην παράταξη, εκπροσωπούσε ουσιαστικά τους Νουμίδες της ενδοχώρας, οι οποίοι παραδοσιακά εχθρεύονταν τη Ρώμη. Μια πρόσθετη επιπλοκή ήταν ότι ο Καικιλιανός, όπως και άρμοζε σε έναν εκπρόσωπο της εκρωμαϊσμένης κοινότητας, καταδίκαζε το πάθος, που ήταν ιδιαίτερα έντονο στην Αφρική, του εθελούσιου μαρτυρικού θανάτου. Οι Δονατιστές είχαν την αντίθετη άποψη και έκαναν τα πάντα για να ταυτίσουν τον Και-

15 ΜΕΓΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ: Η ΝΕΑ ΡΩΜΗ ΚΑΙ Ο ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ / 45 κιλιανό με τους lapsi, δηλαδή εκείνους που υπό την απειλή των διωγμών είχαν εγκαταλείψει το χριστιανισμό. Ισχυρίζονταν ότι ο Καικιλιανός είχε χειροτονηθεί από έναν traditor, δηλαδή από έναν επίσκοπο που είχε παραδώσει τα βιβλία του Ευαγγελίου στις αυτοκρατορικές αρχές για να σώσει το τομάρι του. Υποστήριζαν ότι ένας τέτοιος προδότης του Χριστού είχε χάσει κάθε δικαίωμα να είναι επίσκοπος, και κάθε χειροτονία του ήταν νομικά άκυρη. Ο Καικιλιανός αμφισβητούσε την αλήθεια των ισχυρισμών αυτών, το σημαντικό όμως ήταν ότι δεν υπήρχε καμία αναγνωρισμένη αρχή στην οποία να μπορεί να προσφύγει. Κανονικά, μια τέτοια υπόθεση θα έπρεπε να κριθεί από σύνοδο των επισκόπων της Αφρικής, ωστόσο τη σύνοδο μπορούσε να τη συγκαλέσει μόνο ο μητροπολίτης και το όλο θέμα αφορούσε το ποιος είναι ο νόμιμος μητροπολίτης, ο Καικιλιανός ή ο Δονάτος. Η Εκκλησία της Ρώμης είχε κάποιο πρωτείο στον ρωμαϊκό κόσμο, όμως οι εξουσίες της δεν είχαν καθοριστεί και οι Δονατιστές, υποπτευόμενοι ότι θα τασσόταν εναντίον τους, δεν επιθυμούσαν να αναγνωρίσουν τη δικαιοδοσία της. Έτσι, προσέφυγαν στον αυτοκράτορα, σε τρεις διαφορετικές περιστάσεις. Την πρώτη φορά τού ζήτησαν να διορίσει γαλάτες επισκόπους για την ακρόαση της διαμάχης, υποστηρίζοντας ότι η Γαλατία, ως η μόνη επαρχία που είχε αποφύγει τους διωγμούς του Διοκλητιανού, ήταν ο μοναδικός τόπος όπου θα μπορούσαν να βρεθούν αντικειμενικοί δικαστές για μια υπόθεση που αφορούσε traditores. Ο Κωνσταντίνος συμφώνησε με το αίτημά τους και όρισε τους Επισκόπους της Ωτέν, της Κολονίας και της Αρλ, οι οποίοι, μαζί με τον Επίσκοπο της Ρώμης και έναν ακόμα επίσκοπο, θα διευθετούσαν το ζήτημα. Ο Επίσκοπος Ρώμης, ως τεκμήριο της αμεροληψίας του, κάλεσε δεκαπέντε ακόμα ιταλούς επισκόπους στην ακρόαση της υπόθεσης. Με αυτή τη σύνθεση, το συμβούλιο αποφάσισε υπέρ του Καικιλιανού. Το ζήτημα θα έπρεπε να θεωρηθεί πλέον λήξαν, όμως οι Δονατιστές αρνήθηκαν να δεχτούν την απόφαση και συνέχισαν να προσφεύγουν στον αυτοκράτορα. Εκείνος συνέχισε να καταβάλλει προσπάθειες για να βρει μια αρχή την οποία θα αποδέχονταν οι Δονατιστές. Συγκάλεσε γενική σύνοδο των Επισκόπων της Δυτικής Αυτοκρατορίας στην Αρλ (314) και, όταν οι Δονατιστές δεν αναγνώρισαν και πάλι την εις βάρος τους απόφαση, αποφάσισε να εκδικάσει ο ίδιος την υπόθεση (316). Τότε μόνο οι Δονατιστές αμφισβήτησαν το δικαίωμα του αυτοκράτορα να αναμειγνύεται στα εκκλησιαστικά ζητήματα. Η απάντηση του Κωνσταντίνου ήταν να εξορίσει τους δονατιστές ηγέτες και να κατασχέσει την περιουσία των εκκλησιών τους.

16 46 / ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Θα τους δείξω ξεκάθαρα πώς πρέπει να λατρεύεται η Θεότητα... Άλλωστε, ποιο ανώτερο καθήκον συνοδεύει το αυτοκρατορικό αξίωμα και την πολιτική μου, αν όχι να διορθώνω τα λάθη και να καταστέλλω τα αστόχαστα παραπτώματα, εξασφαλίζοντας ότι όλοι λατρεύουν τον παντοδύναμο Θεό με την ορθή θρησκεία, με ειλικρινή ομόνοια και με το πρέπον τυπικό; Τα μειονεκτήματα που αναπόφευκτα συνόδευαν αυτή τη στάση προς την Εκκλησία έγιναν περισσότερο ορατά όταν ξέσπασε η έριδα του αρειανισμού, το 323, γεγονός καθοριστικής σημασίας για ολόκληρη τη χριστιανοσύνη, καθώς αφορούσε την καρδιά του χριστιανικού δόγματος, τη θεία φύση του Χριστού. Ο Άρειος ήταν έλληνας ιερέας από την Αλεξάνδρεια, μια πόλη με ακμαία παράδοση στη φιλοσοφική διερεύνηση. Η περίφημη θεωρία του ήταν ένα πρότυπο διαλεκτικής. Σύμφωνα με τον Άρειο, εάν ο Χριστός ήταν Υιός του Θεού, αυτό συνεπάγεται ότι είναι νεότερος και ως εκ τούτου κατώτερος από τον Θεό. Ένα από τα γνωρίσματα του Θεού είναι η άχρονη υπόστασή του δεν έχει ούτε αρχή ούτε τέλος, ο Χριστός όμως δεν είναι αιώνιος, διότι είχε μία αρχή. Ως εκ τούτου, δεν ήταν πλήρως Θεός. Όπως ήταν φυσικό, οι θέσεις αυτές αποκηρύχθηκαν από τον Επίσκοπο Αλεξάνδρειας και ο Άρειος αφορίστηκε. Κατέφυγε αρχικά στην Παλαιστίνη και στη συνέχεια στη Νικομήδεια, ξεσηκώνοντας τους ανταγωνιστές του Επισκόπου Αλεξανδρείας. Κατόρθωσε μάλιστα να ανατρέψει τις αποφάσεις του επισκόπου από ανταγωνιστικά επισκοπικά συμβούλια. Παράλληλα, εκλαΐκευσε τις θέσεις του, δίνοντάς τους τη μορφή άσματος, που μπορούσαν να τραγουδούν οι ναυτικοί και οι έμποροι. Η έριδα εξαπλώθηκε ραγδαία σε όλες τις κοινωνικές τάξεις. Ο Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός έχει περιγράψει το σάλο που προκάλεσε στην Κωνσταντινούπολη. Ρωτάς σήμερα έναν έμπορο πόσους οβολούς κοστίζει κάποιο αντικείμενο στο μαγαζί του, και εκείνος απαντά με μια πραγματεία περί της κτιστής και άκτιστης ύπαρξης. Ρωτάς σήμερα πόσο κάνει το ψωμί, και ο αρτοποιός απαντά «ο Υιός είναι κατώτερος του Πατρός». Ρωτάς έναν υπηρέτη αν είναι έτοιμο το λουτρό, και εκείνος αποκρίνεται ότι «ο Υιός γεννήθηκε εκ του μηδενός». «Μέγας ο μονογενής», διακηρύσσουν οι καθολικοί, για να λάβουν την απάντηση από τους αρειανούς: «Μεγαλύτερος όμως Εκείνος που τον γέννησε». 7

17 ΜΕΓΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ: Η ΝΕΑ ΡΩΜΗ ΚΑΙ Ο ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ / 47 Αυτή ήταν η κατάσταση όταν ο Κωνσταντίνος ανέλαβε αυτοκράτορας σε Ανατολή και Δύση. Με ηρωικές προσπάθειες είχε κατορθώσει να ενώσει τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, μόνο και μόνο για να διαπιστώσει ότι η Εκκλησία μαστιζόταν από εσωτερικές έριδες. Ασφαλώς δεν μπορούσε να το ανεχτεί. Αδυνατούσε να αντιληφθεί τη σημασία της διαμάχης έλεγε ότι το επίμαχο θεολογικό ζήτημα ήταν άνευ ουσίας και δεν θα έπρεπε ποτέ να έχει τεθεί ή, πολύ περισσότερο, ότι έχρηζε απάντησης, με θλίψη όμως συνειδητοποιούσε πολύ καλά ότι οι θρησκευτικές έριδες μπορούσαν πολύ εύκολα να οδηγήσουν σε πολιτικές αναταραχές, ακόμα και σε πόλεμο. Φοβόταν, όπως το έθετε, ότι αν δεν αποκαθιστούσε την ενότητα στην Εκκλησία, θα επέσυρε πάνω του την οργή του Θεού. Το πρόβλημα ήταν ότι οι περισσότερες εκκλησίες της Ανατολής είχαν ήδη πάρει θέση στη διαμάχη. Οι εκκλησιαστικές σύνοδοι που έγιναν στην Αλεξάνδρεια και στην Αντιόχεια είχαν καταδικάσει τον Άρειο, ενώ οι ανταγωνιστικές σύνοδοι της Νικομήδειας και της Καισαρείας τον είχαν υποστηρίξει. Για να υπάρξει τελική λύση έπρεπε να διεξαχθεί Οικουμενική Σύνοδος, την οποία θα συγκαλούσε κάποια ανεξάρτητη αρχή και θα λάμβανε χώρα σε τόπο κατά το δυνατόν πιο ουδέτερο. Το 325, λοιπόν, ο ίδιος ο Κωνσταντίνος συγκάλεσε την Οικουμενική Σύνοδο της Νίκαιας, την πρώτη στην ιστορία. Έχει υποστηριχτεί αρκετά πειστικά ότι συμμετείχαν σε αυτή έως και 318 επίσκοποι. Προέρχονταν από όλες τις περιοχές της Αυτοκρατορίας, καθώς οι αρχές είχαν μεριμνήσει για τη μετακίνησή τους. Συμμετείχαν αντιπρόσωποι από την επισκοπή της Ρώμης, ενώ ένας Ισπανός ο Όσιος Επίσκοπος της Κόρδοβας ανέλαβε το ρόλο του θρησκευτικού συμβούλου του ίδιου του Κωνσταντίνου. Ο ρόλος που έπαιξε ο Κωνσταντίνος στη Σύνοδο ήταν σημαντικός, διότι όχι μόνο τη συγκάλεσε, αλλά προήδρευσε σε αυτή, παρότι ακόμη δεν είχε βαφτιστεί χριστιανός. Επέδειξε την αρμόζουσα ταπεινότητα, αρνούμενος να καθίσει χωρίς τη συγκατάθεση των συγκεντρωμένων επισκόπων, τους απευθυνόταν όμως στα λατινικά, που ήταν η επίσημη γλώσσα της Αυτοκρατορίας, και όχι στα ελληνικά, που ήταν η γλώσσα της Εκκλησίας. Επιπλέον, με το κύρος της δικής του εξουσίας αποδέχτηκε η Σύνοδος τον όρο ομοούσιος, που σήμαινε ότι ο Χριστός είχε την ίδια ουσία με τον Πατέρα «Φως εκ φωτός, Θεόν αληθινόν εκ Θεού αληθινού, γεννηθέντα ου ποιηθέντα» και ήταν ο αυτοκράτορας εκείνος που διακήρυξε ότι όποιος δεν αποδεχόταν αυτό το δόγμα θα εξοριζόταν. Καθώς δύο μόνο από τους συγκεντρωθέντες επισκόπους αρνήθηκαν να προσυπογράψουν, φάνηκε ότι η Σύνοδος της Νίκαιας είχε καταλήξει

18 48 / ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ σε θρίαμβο. Στην πραγματικότητα, όμως, δεν έφερε την ειρήνη στην Εκκλησία. Οι αρειανιστές δεν ικανοποιήθηκαν από την απόφαση και την υπονόμευσαν με κάθε τρόπο. Διέθεταν φίλους στην αυλή και μπόρεσαν να πείσουν τον Κωνσταντίνο ότι ποτέ δεν θα κατόρθωνε να φέρει την ειρήνη στην Εκκλησία, αν δεν γινόταν ο Άρειος ξανά δεκτός στους κόλπους της. Έτσι, ο Κωνσταντίνος, ως αυτοκράτορας, αποδέχτηκε μια γενικόλογη δήλωση υποταγής του Αρείου, με την οποία εκείνος δήλωνε ότι θα τηρεί με συνέπεια την πίστη και το δόγμα της Εκκλησίας, «εγκαταλείποντας κάθε διερεύνηση και εκ πονηρού επιχείρημα», και ο Κωνσταντίνος αποφάσισε την επανεισδοχή του στους κόλπους της Εκκλησίας. 8 Στη συνέχεια όμως, όταν είδε ότι οι οπαδοί του Αθανασίου είχαν προσβληθεί, άρχισε να αλλάζει συνεχώς στάση. Με τη συμβουλή του Αθανασίου απέρριψε μια νέα σύνοδο, έπειτα άλλαξε γνώμη, εξόρισε τον Αθανάσιο στους Τρεβήρους 9 και διέταξε τον Επίσκοπο Κωνσταντινούπολης να κοινωνήσει τον Άρειο στον καθεδρικό της πόλης. Η εντολή του δεν εκτελέστηκε τελικά ποτέ, διότι ο Άρειος πέθανε καθ οδόν προς τον καθεδρικό. Ο Αθανάσιος, που είχε τη χειρότερη γνώμη για τους εχθρούς του, ισχυρίστηκε ότι ο Άρειος πέθανε σε ένα δημόσιο αποχωρητήριο. Εδώ μπορούμε να αφήσουμε την ιστορία των αρειανιστών, καθώς αυτό που μας ενδιαφέρει δεν είναι η δική τους τύχη, αλλά η στάση του αυτοκράτορα απέναντι στην Εκκλησία. Είχε παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο στην πιο σημαντική Οικουμενική Σύνοδο της πρώτης Εκκλησίας, παρότι δεν είχε ακόμη βαφτιστεί χριστιανός. Είχε υιοθετήσει μια θεολογική λύση, την οποία στη συνέχεια υπονόμευσε παντοιοτρόπως, και τελικά συγκάλεσε νέες συνόδους για να επικυρώσουν τις αμφιταλαντεύσεις του. Αυτοχαρακτηριζόταν «ισαπόστολος», όμως το κύριο ενδιαφέρον του ήταν το αυτοκρατορικό μέλημα να διασφαλίσει τη θρησκευτική ενότητα και όχι τη θρησκευτική αλήθεια. Η διαφορά Εκκλησίας και Αυτοκρατορίας ήταν διαφορά έμφασης, όχι τελικού σκοπού. Τόσο η Εκκλησία όσο και η Αυτοκρατορία επιθυμούσαν τη χριστιανική ενότητα και την εγκαθίδρυση της Βασιλείας του Θεού, όμως, ενώ η Εκκλησία θεωρούσε ότι η ενότητα υπηρετείται βέλτιστα με αμιγώς θρησκευτικά μέσα, οι αυτοκράτορες πίστευαν ότι το ιδανικό πλαίσιο λατρείας του Θεού είναι η ενωμένη Αυτοκρατορία. Ο λογικός συμβιβασμός ήταν να επιτραπεί τόσο στην Εκκλησία όσο και στην Αυτοκρατορία να εργάζονται προς τον ίδιο σκοπό με διαφορετικά μέσα, ωστόσο αυτό προϋπέθετε τον καθορισμό αντίστοιχων σφαιρών επιρροής Εκκλησίας και Κράτους. Ο Όσιος της Κόρδοβας (ο οποίος είχε, απ ό,τι φαίνε-

19 ΜΕΓΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ: Η ΝΕΑ ΡΩΜΗ ΚΑΙ Ο ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ / 49 ται, εκφράσει διαφορετικές θέσεις στη Σύνοδο της Νίκαιας) διατύπωσε αυτή τη θέση, που θα τύγχανε γενικής αποδοχής, σε μια επιστολή του προς το γιο του Κωνσταντίνου, Κωνστάντιο, το 355: Μην αναμειγνύεσαι σε θέματα εκκλησιαστικά, ούτε να μας δίνεις εντολές σε τέτοια ζητήματα, αλλά να μαθαίνεις γι αυτά από εμάς! Διότι στα δικά σου χέρια έχει εναποθέσει ο Θεός το βασίλειο τις υποθέσεις της Εκκλησίας τις έχει αναθέσει σε εμάς. Εάν ο οποιοσδήποτε άνθρωπος σφετεριζόταν την αυτοκρατορία σου, θα ερχόταν σε σύγκρουση με το θέλημα του Θεού: Αντίστοιχα εσύ θα πρέπει να φοβάσαι μην τυχόν, αναλαμβάνοντας ο ίδιος τη διακυβέρνηση της Εκκλησίας, κριθείς ένοχος μεγάλου παραπτώματος. «Τα του Καίσαρος τω Καίσαρι και τα του Θεού τω Θεώ». Σε εμάς δεν επιτρέπεται να ασκούμε κοσμική εξουσία και εσείς, Μεγαλειότατε, δεν έχετε την εξουσία να θυμιατίζετε. 10 Αυτή η διχοτομία υπήρξε το αποτέλεσμα του ασπασμού του χριστιανισμού από την Αυτοκρατορία. Στην παγανιστική Αυτοκρατορία το πρόβλημα ήταν άγνωστο, διότι η Αυτοκρατορία ήταν από μία άποψη η ίδια μια θρησκεία και κάθε αυτοκράτορας ήταν εν δυνάμει Θεός. Αντίθετα, οι χριστιανοί δεν σέβονταν το κράτος καθαυτό. Επιθυμούσαν να το μεταμορφώσουν σε κάτι πολύ σπουδαιότερο και ιερότερο, με στόχο την επί γης βασιλεία του Θεού. Η ιστορία του Μεσαίωνα είναι σε μεγάλο βαθμό μια καταγραφή της προσπάθειας της Εκκλησίας να καθαγιάσει το Κράτος και να το κάνει αποδεκτό από τον Θεό. Αποτελεί επίσης μια καταγραφή της αποτυχίας της, διότι Εκκλησία και Κράτος απέτυχαν να συμφωνήσουν τι ανήκει στον Καίσαρα και τι στον Θεό. Σημειώσεις 1. Σύμμαχοι: ανεξάρτητοι λαοί που ζούσαν εντός της Αυτοκρατορίας βάσει συμφωνίας ή συνθήκης (foedus): βλ. σ. 66. (R.I.M.) 2. Αυτοκρατορικά δώρα σε είδος ή χρήμα προς τους λεγεωνάριους και τα μέλη της πραιτοριανής φρουράς. (Σ.τ.Μ.) 3. Οι εκκλησιαστικοί άρχοντες υπεύθυνοι για την κατήχηση των χριστιανών. (Σ.τ.Ε.) 4. Βιβλία vii. xii. 5. Αναφέρεται στο Firth, J. B. (1905), Constantine the Great, New York/ London, σ. 31.

20 50 / ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ 6. Αρχιερέας των παγανιστικών δοξασιών. Επίσης, παραδοσιακός τίτλος του αυτοκράτορα. 7. Όπως αναφέρεται στο Firth, Constantine the Great, σ Οι ακριβείς λεπτομέρειες για το πώς κατάφεραν οι αρειανιστές να εισακουστούν από τον Κωνσταντίνο δεν είναι γνωστές. Ούτε είναι βέβαιο ότι συγκάλεσε εκ νέου τη Σύνοδο της Νίκαιας το 327, για την επανένταξη του Αρείου στην Εκκλησία. Το πρόβλημα εξετάζει ο G. Bardy στο Palanque, J.-R., Bardy, G. και de Labriolle, P., De la paix constantinienne à la mort de Théodose, Fliche et Martin, τόμ. 3, σ Σημερινή Τρίερ της Γερμανίας. (Σ.τ.Ε.) 10. Στο Bettenson, Henry (1943) (επιμ.), Documents of the Christian Church, London (3η έκδ. επίσης σε επιμ. Chris Maunder, Oxford, 1999), σ. 21. Προτεινόμενη βιβλιογραφία Πηγές Eusebius of Caesaria (1965), The History of the Church from Christ to Constantine, G. A. Williamson (μτφρ.), Harmondsworth (2η έκδ. London/ New York, 1989). Eusebius of Caesaria (1999), Life of Constantine, Averil Cameron και Stuart G. Hall (μτφρ.), Oxford. Lactantius (1984), De mortibus persecutorum (On the deaths of the persecutors), J. L. Creed (επιμ. και μτφρ.), Oxford. Marcellinus Ammianus (1986), The Later Roman Empire (A.D ), Walter Hamilton (μτφρ.), Andrew Wallace-Hadrill (εισαγωγή και σημειώσεις), London/New York. Ιστορικό έργο από μη χριστιανική σκοπιά για τις κρίσιμες δεκαετίας στα μέσα του 4ου αιώνα από τον τελευταίο σπουδαίο ρωμαίο ιστορικό. Μελέτες Gibbon, Edward (1776), The Decline and Fall of the Roman Empire, ειδικότερα τα Κεφάλαια 15 και 16. Η καλύτερη σύγχρονη έκδοση είναι αυτή του David Womesley (1994), 3 τόμ., London. Lebreton, J. και Zeiller, Jacques ( ), The History of the Primitive Church, E. C. Messenger (μτφρ.), 4 τόμ., London. Η γαλλική έκδοση είναι 2 τόμ. των Fliche και Martin. Baynes, Norman H. (1929), «Constantine the Great and the Christian Church», στο Proceedings of the British Academy, xv, σσ ανατυπώθηκε ξεχωριστά με παραρτήματα, Oxford, 1931.

21 ΜΕΓΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ: Η ΝΕΑ ΡΩΜΗ ΚΑΙ Ο ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ / 51 Frend, W. H. C. (1965), Martyrdom and Persecution in the Early Church: A study of a conflict from the Maccabees to Donatus, Oxford. Brown, Peter (1971), The World of Late Antiquity: From Marcus Aurelius to Muhammad, London (2η έκδ. 1989). Μια εξαιρετική ανάλυση της αλλαγής του τρόπου σκέψης. Barnes, Timothy D. (1981), Constantine and Eusebius, Cambridge/Mass./ London. Fox, Robin Lane (1986), Pagans and Christians, London. Van Dam, Raymond (2003), Becoming Christian: the Conversion of Roman Cappodicia, Philadelphia.

ΜΕΓΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ: Η ΝΕΑ ΡΩΜΗ ΚΑΙ Ο ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ

ΜΕΓΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ: Η ΝΕΑ ΡΩΜΗ ΚΑΙ Ο ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΜΕΓΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ: Η ΝΕΑ ΡΩΜΗ ΚΑΙ Ο ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ Με αφετηρία την ανάρρηση του Κωνσταντίνου στον αυτοκρατορικό θρόνο και τον προσηλυτισμό του στο χριστιανισμό, στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843)

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) μεγάλες εδαφικές απώλειες ενίσχυση ελληνικότητας νέοι θεσμοί πλαίσιο μέσα στο οποίον το Βυζάντιο

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες.

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ Μάθημα: Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Τάξη: Β Γυμνασίου Ενότητα: Οι πρώτοι αιώνες του Βυζαντίου Χρόνος εξέτασης: 45 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας Ο Μέγας Αθανάσιος: αγωνιστής της ορθής πίστης Πατριάρχης Αλεξανδρείας Πατριάρχης Αλεξανδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας των πρώτων χριστιανικών αιώνων (Μέγας Αθανάσιος,

Διαβάστε περισσότερα

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Εκδοχές ίδρυσης Σύμφωνα με την παράδοση από τον Ρωμύλο, γιο του Αινεία (γύρω στο 735 π.x.) Σύμφωνα με την αρχαιολογική έρευνα στη

Διαβάστε περισσότερα

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12)

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12) ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΤΑΞΗ: Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Α ΟΜΑΔΑ: 1 1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16),0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12),0 3. Ποιοι είναι οι μαθητές του

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ 3 o ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΑΛΑΤΣΙΟΥ Σ.Χ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΓΕΙΤΟΝΕΣ ΜΑΣ» ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ Εργασία της μαθήτριας:

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία Ι

Χριστιανική Γραμματεία Ι Χριστιανική Γραμματεία Ι Ενότητα 1-B A1-2: Περίοδος Δογματικής Ανασυγκρότησης (313-451) Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Η αιώνια πόλη. Γιορταμάκης Μανώλης Β1 Γυμνασίου

Η αιώνια πόλη. Γιορταμάκης Μανώλης Β1 Γυμνασίου Η αιώνια πόλη Γιορταμάκης Μανώλης Β1 Γυμνασίου Σήμερα, η Ρώμη είναι η πρωτεύουσα της Ιταλίας, της ομώνυμης επαρχίας και μία από τις ιστορικότερες πόλεις της Ευρώπης και κατατάσσεται 6 η σε πληθυσμό ( μετά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ 2 ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ Συνομωσίες, ίντριγκες και μηχανορραφίες. Θρησκευτικός φανατισμός Δεισιδαιμονία.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΠ11 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βυζάντιο και Χριστιανισμός: η δυναμική της θρησκείας στον καθορισμό της φυσιογνωμίας της αυτοκρατορίας και των

Διαβάστε περισσότερα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα παρακαλώ!... ένα βιβλίο με μήνυμα Ένα μήνυμα πού δίνει απάντηση στο βασικό ερώτημα ποιος είναι ο σκοπός της ζωής. Ένα μήνυμα πού ανταποκρίνεται σε κάθε ερωτηματικό και αμφιβολία σου. Η βίβλος μας φανερώνει

Διαβάστε περισσότερα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Cleopatra (Κλεοπάτρα) 69 30 π.χ. Αίγυπτος Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.x και βασίλεψε στην

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες 11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Συλλογή-επιλογή:Μ. ΛΟΟΣ Μετάφραση: Μ. ΣΚΟΜΠΑ Επιµέλεια: Β. ΚΑΝΤΖΑΡΑ Κλεοπάτρα 69 30 π.χ. Αίγυπτος -Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.χ. Βασίλεψε στην Αίγυπτο

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

σοβαρές αντιδράσεις, ιδιαίτερα στις ευρωπαϊκές επαρχίες, λόγω των

σοβαρές αντιδράσεις, ιδιαίτερα στις ευρωπαϊκές επαρχίες, λόγω των ΚΕΦ. 5. Η ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑ (726 843) πρωτεργάτες: Λέων Γ, Κωνσταντίνος Ε (Ίσαυροι) ιδεολογική βάση: ανεικονικές αντιλήψεις κατοίκων Ανατολικών επαρχιών επιχείρημα: η απεικόνιση του θείου δε συμβιβάζεται με

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ. Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ. Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς 1) Πού έγινε η Πενθέκτη Οικουμενική Σύνοδος; Α. Κωνσταντινούπολη Β. Έφεσο Γ. Νίκαια Δ. Χαλκηδόνα 2) Ποιος Πατριάρχης Αλεξανδρείας καθαιρέθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές:

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣΚΑΙΟΙΠΕΡΙΑΥΤΟΝ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΟΙKAI BOYΛΕΥΤΕΣ (HONESTIORES ΕΝΤΙΜΟΤΑΤΟΙ) - ΣΤΡΑΤΟΣ- ΚΛΗΡΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Αυτοκράτορας: H ανάρρηση στο θρόνο χάρη στο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 4 Ο Πέμπτος Αιώνας (β' μισό) 457-518: Λέων Α' (457-474) Ζήνων (474-491) - Αναστάσιος (491-518)

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 4 Ο Πέμπτος Αιώνας (β' μισό) 457-518: Λέων Α' (457-474) Ζήνων (474-491) - Αναστάσιος (491-518) ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 4 Ο Πέμπτος Αιώνας (β' μισό) 457-518: Λέων Α' (457-474) Ζήνων (474-491) - Αναστάσιος (491-518) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Βασικός σκοπός της

Διαβάστε περισσότερα

3.3. Η ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της 3.4 Η συγκρότηση της ρωμαϊκής πολιτείας Res publica (σελ.170-αρχή 175)

3.3. Η ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της 3.4 Η συγκρότηση της ρωμαϊκής πολιτείας Res publica (σελ.170-αρχή 175) Λατινική ορολογία για τις Ενότητες της Ρωμαϊκής Ιστορίας Plebes (171) = 1. οι πληβείοι (= αρχικά όσοι δεν ήταν πατρίκιοι, αργότερα όσοι δεν ήταν πατρίκιοι ούτε ιππείς). 2. το πλήθος, ο όχλος. Senatus (171,

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Κηπουρός Κεμαλικότεροι του Κεμάλ Θράκη 2006,

Χρήστος Κηπουρός Κεμαλικότεροι του Κεμάλ Θράκη 2006, 1 Κεμαλικότεροι του Κεμάλ Copyright 2006 Χρήστος Κηπουρός Μαυρομιχάλη 13 Διδυμότειχο xkipuros@otenet.gr Εικόνα εξώφυλλου: Αναμνηστική φωτογραφία με τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο στην Ξάνθη. Στο μέσον ο τότε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ Οι ερωτήσεις προέρχονται από την τράπεζα των χιλιάδων θεμάτων του γνωστικού αντικειμένου των θεολόγων που επιμελήθηκε η εξειδικευμένη ομάδα εισηγητών των Πανεπιστημιακών Φροντιστηρίων

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 6: Ιστορικό Πλαίσιο 8ου-9ου αιώνα: Σκοτεινοί αιώνες-εικονομαχία. Θεοφάνης: Βίος και Έργο. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα

Διαβάστε περισσότερα

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Ε ΤΑΞΗ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Σελίδα 1 Κωνσταντινούπολη Η ξακουστή και δοξασµένη πολιτεία, µε τη λαµπρή, χιλιόχρονη ιστορία, που για δέκα αιώνες δέσποζε πρωτεύουσα της

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Ἱστορίης Ἐπίσκεψις Μάθημα: Βυζαντινή Ιστορία ιδάσκουσα: Ειρήνη Χρήστου Ειρήνη Χρήστου Βυζαντινή Ιστορία Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) Από τον 2ο αιώνα και εξής η λέξη ευαγγέλιο δηλώνει: τα βιβλία εκείνα της Καινής Διαθήκης που περιέχουν και αφηγούνται το γεγονός της

Διαβάστε περισσότερα

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 867 886 912 913

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ Σχολικό έτος 2013-14 Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΚΑΡΑΜΠΕΛΑΣ ΜΑΡΙΟΣ-ΔΗΜΗΤΡΗΣ Τάξη : Α1 ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΑΣΧΑ: Η γιορτή και ο υπολογισμός της ημερομηνίας

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος;

Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος; Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος; Πρώτα, πρώτα είμαι άνθρωπος. Γεννήθηκα από φτωχή οικογένεια. Υπέφερα πολύ. Από 10 χρονών εργαζόμουν

Διαβάστε περισσότερα

4. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ (1517-1555)

4. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ (1517-1555) 4. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ (1517-1555) Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): Ρώμη, Βυζάντιο, βούλλα, συγχωροχάρτι, επιστήμη, Αναγέννηση, Μεσαίωνας, τυπογραφία. Από τα τέλη του

Διαβάστε περισσότερα

OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ

OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ Αγαπητοί μου Χριστιανοί, Σας ευχαριστώ που μου δίνεται σήμερα την ευκαιρία, να μοιραστώ μαζί σας τις σκέψεις και το όραμά μου για την Εκκλησία

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ Συμπλήρωση κενών Να συμπληρώσετε τα κενά του αποσπάσματος, βάζοντας στην κατάλληλη θέση μία από τις ακόλουθες λέξεις (τρεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ, φιλόλογος

ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ, φιλόλογος ΟΙ ΣΤΑΥΡΟΦΟΡΙΕΣ Η ιδέα των σταυροφοριών (σύμφωνα με επικρατέστερη άποψη) ήταν ξένη τότε στο Βυζάντιο. Η ιδέα των σταυροφοριών γεννιέται στη Δυτική Ευρώπη τον 11 ο αι., Οι αιτίες α. Η αναβίωση της αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Η χαρά της αγάπης

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Η χαρά της αγάπης ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Η χαρά της αγάπης Καρδιά που εργάζεται για όλους Ο Απόστολος Παύλος, ο διδάσκαλος Ο Σαούλ ήταν ένας πολύ μορφωμένος Ιουδαίος, που ζούσε στην Παλαιστίνη, μια χώρα πολύ κοντά στο νησί μας.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 5 Ο Έκτος Αιώνας και η Δυναστεία του Ιουστινιανού (518-610): Ιουστίνος Α (518-527) - Ιουστινιανός Α (α μέρος: 527-548)

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 5 Ο Έκτος Αιώνας και η Δυναστεία του Ιουστινιανού (518-610): Ιουστίνος Α (518-527) - Ιουστινιανός Α (α μέρος: 527-548) ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 5 Ο Έκτος Αιώνας και η Δυναστεία του Ιουστινιανού (518-610): Ιουστίνος Α (518-527) - Ιουστινιανός Α (α μέρος: 527-548) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ"*-*

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ*-* Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤΚΑΤοΡ1Α Η 3υζαντινή εποχή Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ ΚΑΤοΡ1Α Κωνσταντινούπολη, Μ' ένα λεωφορείο τριγυρνάμε όλοι μέσα στην πόλη, σελ. 59-63. Βυζαντινή αυτοκρατορία, Εμπορικοί δρόμοι, σελ 34 Μύθοι και

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων 1. Ποια είναι τα βιβλία της Καινής Διαθήκης 1. Ιστορικά Ευαγγέλια 1. κατά Ματθαίον 2. κατά Μάρκον 3. κατά Λουκάν 4. κατά Ιωάννην 5.Πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Ενότητα 2-Δ Β10: Αιρετικοί θεολόγοι της Δύσης Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Μ Α Θ Η Τ Ω Ν ΤΗΣ Ε ΚΑΙ ΣΤ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΩΝ «ΑΘΗΝΑ» ΘΕΜΑ: ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ

Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Μ Α Θ Η Τ Ω Ν ΤΗΣ Ε ΚΑΙ ΣΤ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΩΝ «ΑΘΗΝΑ» ΘΕΜΑ: ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Μ Α Θ Η Τ Ω Ν ΤΗΣ Ε ΚΑΙ ΣΤ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΩΝ «ΑΘΗΝΑ» ΘΕΜΑ: ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ Ε ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΤ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΑΡΒΑΝΙΤΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΛΕΝΗ ΓΕΡΕΝΤΕ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΡΑΚΑ ΗΜΗΤΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΙΣΜΟΣ

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΙΣΜΟΣ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΙΣΜΟΣ ΙΣΛΑΜ ) إسالم (αραβικά: Η αραβική λέξη «Ισλάμ» σημαίνει «υποταγή» και νοείται από τους μουσουλμάνους ως «υποταγή στον Θεό» εκείνοι που αποδέχονται την θρησκεία

Διαβάστε περισσότερα

Γενικὴ Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία Α

Γενικὴ Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία Α Γενικὴ Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία Α Ενότητα 4: Η νομική θέση των Χριστιανών στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία Δρ. Ἰωάννης Ἀντ. Παναγιωτόπουλος Λέκτορας Γενικῆς Ἐκκλησιαστικῆς Ἱστορίας Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Μασονία. Εμφανίζεται τον Μεσαίωνα στη Δυτική Ευρώπη. Μασονισμός ή τεκτονισμός Ελευθεροτεκτονισμός Free mansory. Παγκόσμια οργάνωση

Μασονία. Εμφανίζεται τον Μεσαίωνα στη Δυτική Ευρώπη. Μασονισμός ή τεκτονισμός Ελευθεροτεκτονισμός Free mansory. Παγκόσμια οργάνωση Μασονία Μασονισμός ή τεκτονισμός Ελευθεροτεκτονισμός Free mansory Παγκόσμια οργάνωση Εμφανίζεται τον Μεσαίωνα στη Δυτική Ευρώπη masson Τεχνίτης ή τέκτονας Σωματεία οικοδόμων Συνθηματική γλώσσα Μυστικά

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Γάμοι μεταξύ ορθοδόξων και καθολικών πριν τεθεί σε ισχύ ο Αστικός Κώδικας

Θέμα: Γάμοι μεταξύ ορθοδόξων και καθολικών πριν τεθεί σε ισχύ ο Αστικός Κώδικας Αθήνα, 12.05.2010 Α.Π.: 10100/08/2.3 Χειριστής: Λάμπρος Μπαλτσιώτης Τηλ.: 210-7289709 Φαξ: 210-7289643 Διεύθυνση Ιθαγένειας Τμήμα Α Υπουργείο Εσωτερικών Σταδίου 31 ΑΘΗΝΑ Θέμα: Γάμοι μεταξύ ορθοδόξων και

Διαβάστε περισσότερα

ετάρτη, 20 Αυγούστου 2008 Ενώ οι πιστοί πληθαίνουν με γοργούς ρυθμούς, το Πεκίνο κρατά χαμηλούς τόνους Ανάγκη η αγάπη

ετάρτη, 20 Αυγούστου 2008 Ενώ οι πιστοί πληθαίνουν με γοργούς ρυθμούς, το Πεκίνο κρατά χαμηλούς τόνους Ανάγκη η αγάπη ετάρτη, 20 Αυγούστου 2008 Αυξάνονται και πληθύνονται οι χριστιανοί στην Κίνα. Ενώ οι πιστοί πληθαίνουν με γοργούς ρυθμούς, το Πεκίνο κρατά χαμηλούς τόνους Ο Χάο Τσαν έχει συνηθίσει να προσεύχεται μπροστά

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Ρωμαϊκή Ιστορία (55 ΒΥ1) Διδάσκων: Andrew Farrington (eduserv@otenet.gr)

Εισαγωγή στη Ρωμαϊκή Ιστορία (55 ΒΥ1) Διδάσκων: Andrew Farrington (eduserv@otenet.gr) Εισαγωγή στη Ρωμαϊκή Ιστορία (55 ΒΥ1) Διδάσκων: Andrew Farrington (eduserv@otenet.gr) Ενότητα 2: H ρωμαϊκή αυτοκρατορία: Εξάπλωση της κυριαρχίας της Ρώμης μέχρι το τέλος της Δημοκρατίας 1.). Η γεωγραφία

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκεία και Οικολογία. Το Οικολογικό Έργο Του Οικουμενικού Πατριατρχείου Κωνσταντινουπόλεως

Θρησκεία και Οικολογία. Το Οικολογικό Έργο Του Οικουμενικού Πατριατρχείου Κωνσταντινουπόλεως Θρησκεία και Οικολογία Το Οικολογικό Έργο Του Οικουμενικού Πατριατρχείου Κωνσταντινουπόλεως Η οικολογική δράση του Οικουμενικού Πατριαρχείου Το Οικουμενικό Πατριατρχείο Κωνσταντινουπόλεως έχει αποδείξει

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Εισαγωγή - Η πιο παραμελημένη περίοδος της ιστορίας της Ελληνικής είναι η μεσαιωνική. Για λόγους καθαρά ιδεολογικούς και πολιτικούς, το

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Το Δ ευαγγέλιο και η σχέση του με τα Συνοπτικά «Πνευματικό» ευαγγέλιο- «σωματικά» ευαγγέλια Ομοιότητες-διαφορές Δε διασώζει καμία από τις 50 και πλέον παραβολές

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Επισκόπηση της Ελληνικής Ιστορίας, Β. Θ. Θεοδωρακόπουλος, Ph.D. Διόρθωση - Επιμέλεια: Λίλυ Πανούση Εκδόσεις Γιαλός Αθήνα, Δεκέμβριος 2015 ISBN: 978 960 82275 0 7 Εκδόσεις

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις ΜΑΘΗΜΑ 10 Ο ΠΡΟΣΚΥΝΟΥΜΕΝ ΣΟΥ ΤΑ ΠΑΘΗ,ΧΡΙΣΤΕ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί μια λέξη. «Η Μεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας είναι η συνέχεια στόχων και στρατηγικών επιλογών στη βάση των πολιτικών αντιλήψεων

Διαβάστε περισσότερα

Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος

Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος ...... Δημοσθένης Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος 2010 ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΛΑ & EKΔOΣEIΣ «AΓKYPA» Δ.A. ΠAΠAΔHMHTPIOY A.B.E.E. Λάµπρου Κατσώνη

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794)

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Το πλαίσιο 18 ος αιώνας, Γαλλία: Παλαιό Καθεστώς, δηλ. 3 θεσμοθετημένες τάξεις: Κλήρος (0,5%) Ευγενείς (1,5%) Υπόλοιποι, δηλ. αστοί, αγρότες εργάτες (98%) Κριτήρια ένταξης:

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτη συνέλευση περιοχής στη Ρομανί!

Πρώτη συνέλευση περιοχής στη Ρομανί! Πρώτη συνέλευση περιοχής στη Ρομανί! Μέρος Τρίτο Σελίδα 1 "Να Επιζητείτε Ειρήνη και να την Επιδιώκετε" --1. Πέτρου 3:11 Στο διάλειμμα, χαρήκαμε πολύ που είχαμε την ευκαιρία να συναναστραφούμε με τόσους

Διαβάστε περισσότερα

1 Η δημιουργία ενός Πιλότου-Ηγέτη

1 Η δημιουργία ενός Πιλότου-Ηγέτη Περιεχόμενα Ευχαριστίες... 15 Εισαγωγή... 17 1 Η δημιουργία ενός Πιλότου-Ηγέτη... 23 2 Η Ματιά του Πιλότου... 33 3 Η επίγνωση της κατάστασης... 43 4 Η δύναμη του σχεδιασμού... 59 5 Στο απόγειο της τεχνολογίας...

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών: Η ύδρευση και η αποχέτευση είναι ανθρώπινο δικαίωμα!

Πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών: Η ύδρευση και η αποχέτευση είναι ανθρώπινο δικαίωμα! Ιστορική αναδρομή Η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Συνδικάτων Δημόσιων Υπηρεσιών (EPSU) αποφάσισε να προβεί στην συλλογή ενός εκατομμυρίου υπογραφών υπέρ της καθιέρωσης της ύδρευσης ως ανθρώπινου δικαιώματος στο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΕΛΠ 11: Ελληνική Ιστορία Ακ. Έτος: 2008-9 ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΜΑ: Η βυζαντινή αριστοκρατία κατά τους 9 ο έως 12 ο αιώνα: δομή και χαρακτηριστικά, ανάπτυξη και σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Μανώλης Γιορταμάκης Γ 1 Γυμνασίου

Μανώλης Γιορταμάκης Γ 1 Γυμνασίου Μανώλης Γιορταμάκης Γ 1 Γυμνασίου Γεννήθηκε στην πόλη Αιάκειο της Κορσικής, μόλις ένα χρόνο αφού η κυριαρχία του νησιού μεταβιβάστηκε από τη Δημοκρατία της Γένοβας στη Γαλλία. Ο πατέρας του Κάρλος Βοναπάρτης

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Αυτά τα δικαιώματα είναι η ισότητα, η ελευθερία, η ασφάλεια και η ιδιοκτησία.

Αυτά τα δικαιώματα είναι η ισότητα, η ελευθερία, η ασφάλεια και η ιδιοκτησία. ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ 1 της 24ης Ιουνίου 1793 Ο γαλλικός λαός, πεπεισμένος ότι η λήθη και η περιφρόνηση των φυσικών δικαιωμάτων του ανθρώπου είναι οι μόνες αιτίες για τα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η σημαία της Βουλγαρίας αποτελείται από τρεις ισομεγέθεις οριζόντιες λωρίδες χρώματος λευκού(στην κορυφή), πράσινου και κόκκινου. Το λευκό αντιπροσωπεύει την ειρήνη,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 1: Εισαγωγή στις έννοιες και τα εγχειρίδια της βυζαντινής φιλολογίας. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Mια πρώτη επαφή με τη Βυζαντινή Φιλολογία.

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ενότητα 1.2: Ειδική εισαγωγή - Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ Σωτήριος Δεσπότης Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ (Λουκάς - Πράξεις) 1 Ευαγγέλιο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑTA ΓΙΑ ΜΕΡΟΣ Δ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ V ΜΑΘΗΜΑ 171. Ο Θεός είναι µόνο και µόνο Αγάπη και εποµένως το ίδιο είµαι κι Εγώ.

ΜΑΘΗΜΑTA ΓΙΑ ΜΕΡΟΣ Δ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ V ΜΑΘΗΜΑ 171. Ο Θεός είναι µόνο και µόνο Αγάπη και εποµένως το ίδιο είµαι κι Εγώ. ΜΑΘΗΜΑTA ΓΙΑ ΜΕΡΟΣ Δ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ V ΜΑΘΗΜΑ 171 Ο Θεός είναι µόνο και µόνο Αγάπη και εποµένως το ίδιο είµαι κι Εγώ. Ι. (151) Όλα τα πράγµατα είναι αντίλαλοι της Φωνής του Θεού. 2 Ο Θεός είναι µόνο και µόνο

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή;

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Γιατί μελετούμε την Αγία Γραφή; Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Είναι ένα σπουδαίο βιβλίο Το πιο πολυδιαβασμένο στον κόσμο. Το πρώτο που τυπώθηκε από τον Γουτεμβέργιο

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλα εργασίας Ονοματεπώνυμο:-------------------- Σχολείο: -------------------------- Τάξη:---------

Φύλλα εργασίας Ονοματεπώνυμο:-------------------- Σχολείο: -------------------------- Τάξη:--------- 25η Μαρτίου 1821 Φύλλα εργασίας Ονοματεπώνυμο:-------------------- Σχολείο: -------------------------- Τάξη:--------- Στόχοι: Μέσα από διάφορες επικοινωνιακές και διαθεματικές δραστηριότητες τo παιδί:

Διαβάστε περισσότερα

3. Να αναλύσετε τον τρόπο µε τον οποίο η στωική φιλοσοφία και ο νεοπλατωνισµός επηρέασαν τους Απολογητές και τους Πατέρες της Εκκλησίας.

3. Να αναλύσετε τον τρόπο µε τον οποίο η στωική φιλοσοφία και ο νεοπλατωνισµός επηρέασαν τους Απολογητές και τους Πατέρες της Εκκλησίας. 2.2.2. Η Ανατολική Λεκάνη της Μεσογείου κατά τους τρεις πρώτους µ.χ. αιώνες - Το Ελληνικό Πνεύµα κατά τους τρεις πρώτους µ.χ. αιώνες - Η Παλαιοχριστιανική τέχνης - Μια Τέχνη Ελληνική Eρωτήσεις ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Τα παιδιά του Αδάμ είναι τα άκρα ενός σώματος, Μοιράζονται όλα την ίδια ρίζα. Όταν ένα άκρο περνάει τις μέρες του

Διαβάστε περισσότερα

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού.

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. 1 Περιεχόμενα: Εισαγωγή σελ.3 Ιστορική αναδρομή σελ.4 Περιγραφή του χώρου σελ.5-7 Βιβλιογραφία σελ.8 Παράρτημα σελ.9-10 2 Εισαγωγή. Στο κέντρο της Λεμεσού υπάρχει το Κάστρο

Διαβάστε περισσότερα

Ιουδαϊσµός. α) Παρουσίαση θρησκείας:

Ιουδαϊσµός. α) Παρουσίαση θρησκείας: Ιουδαϊσµός α) Παρουσίαση θρησκείας: Ο Ιουδαϊσµός είναι η παραδοσιακή θρησκεία των Εβραίων. Σύµφωνα µε τον ορθόδοξο Ιουδαϊσµό και τους βαθιά θρησκευόµενους Εβραίους, ο βιβλικός πατριάρχης Αβραάµ ήταν ο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ

ΤΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΤΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ Το Χρονολόγιο της Εικονομαχίας αναφέρεται στην θεολογική και πολιτική διαμάχη που ξέσπασε στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία τον 8 ο και 9 ο αιώνα, γύρω από τη λατρεία των χριστιανικών

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Από τη Ρώμη στο Βυζάντιο. Το έργο του Μεγάλου Κωνσταντίνου

Από τη Ρώμη στο Βυζάντιο. Το έργο του Μεγάλου Κωνσταντίνου Από τη Ρώμη στο Βυζάντιο. Το έργο του Μεγάλου Κωνσταντίνου Πολλά έχουν λεχθεί για την προσωπικότητα και το έργο του Μεγάλου Κωνσταντίνου. Αναμφίβολα, όμως, είναι μια μορφή κοσμοϊστορικής σημασίας, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό.

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Καθηγητής: Λοιπόν, πιστεύεις στον Θεό; Φοιτητής: Βεβαίως, κύριε. Καθ.: Είναι καλός ο

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 7 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 21 ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ... 37

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 7 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 21 ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ... 37 Περιεχόμενα 11 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 7 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 21 ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ... 37 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Σκοπός και αντικείμενο της εργασίας... 43 2. Ο Άρειος Πάγος...

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ!

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! (There is only one God) Πού μπορείς να πάς ώστε να απομακρυνθείς από το Θεό; Ο Θεός γεμίζει κάθετόπο και χρόνο. Δεν υπάρχει τόπος χωρίς να είναι εκεί ο Θεός. Ο Θεός μίλησε μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 6 Ιουστινιανός Α (β μέρος: 548-565) Διάδοχοι Ιουστινιανού: Ιουστίνος Β (565-578) Τιβέριος (578-582) Μαυρίκιος (582-602) - Φωκάς (602-610) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΟΣ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ----- ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Ταχ. Δ/νση: ΤΜΗΜΑ Ανδρέα Παπανδρέου Α 37 Τ.Κ. Πόλη: 15180

Διαβάστε περισσότερα

Εκτός από τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία που γνωρίσαμε στην προηγούμενη ενότητα, υπάρχει μία ακόμα μεγάλη ομάδα Χριστιανών: οι Προτεστάντες.

Εκτός από τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία που γνωρίσαμε στην προηγούμενη ενότητα, υπάρχει μία ακόμα μεγάλη ομάδα Χριστιανών: οι Προτεστάντες. Οι Προτεστάντες στην εποχή μας ΑΦΟΡΜΗΣΗ Εκτός από τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία που γνωρίσαμε στην προηγούμενη ενότητα, υπάρχει μία ακόμα μεγάλη ομάδα Χριστιανών: οι Προτεστάντες. Θα μάθουμε τις βασικές αρχές

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα