ΓΚΕΟΡΓΚ A Ο Y Κ A ΤI ΝIT ΣΕ ΠΡΟΛΟΓΟΣ - ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΞΕΝ. I. ΚΔΡΔΚΔΛΟΥ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΓΚΕΟΡΓΚ A Ο Y Κ A ΤI ΝIT ΣΕ ΠΡΟΛΟΓΟΣ - ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΞΕΝ. I. ΚΔΡΔΚΔΛΟΥ"

Transcript

1 ΓΚΕΟΡΓΚ A Ο Y Κ A ΤI ΝIT ΣΕ ΠΡΟΛΟΓΟΣ - ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΞΕΝ. I. ΚΔΡΔΚΔΛΟΥ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΜΑΡΗ ΑΘΗΝΑ 1980

2 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Δέν είναι άσφαλώς, δυνατόν, μέσα στα περιορισμένα πλαίσια ένός προλογικου σημειώματος, νά κάνουμε λόγο γιά τό έργο καί τήν προσωπικότητα πνευματικών μορφών δπως του Φρειδερίκου Νίτσε καί του Γκέοργκ Λούκατς, πού το πέρασμά τους άφησε βαθύτατα ϊχνη στόν κόσμο τών ιδεών. Μιά τέτοια φιλοδοξία, έξάλλου, έχουμε τή γνώμη πώς θ άποδεικιλόταν υπέρτερη τών δυνάμεών μας καί θά κατέληγε, σίγουρα, στή στείρα έπανάληψη απόψεων πού διατυπώθηκαν άπό έγκυρους μελετητές του έργου τόσο του Νίτσε,( του φιλοσόφου πού ύμνησε τή σκληρότητα κι έχλεύασε όλες τις καθιερωμένες άξιες της έποχής του, δσο καί τοΰ Αοόκατς, του κορυφαίου φιλοσόφου τών χρόνων μας, πού θεωρείται ό μόνος πρωτότυπος μετά τό Αένιν μαρξιστές στοχαστής. Είμαστε, συνεπώς, υποχρεωμένοι νά περιοριστούμε, κατ άναγκην, στην παρουσίαση του κειμένου, πού, σε μετάφραση, δίνουμε στή δημοσιότητα σήμερα. θά πρέπει, νομίζουμε, κατ αρχήν, νά σημειωθεί ότι ό «Νίτσε» δέν άποτελεΐ μιά μονογραφία, ένα αυτοτελές έργο του Λούκατς. Είναι τμήμα, μονάχα, ένα κεφάλαιο (τό τρίτο) του μνημειώδους έργου του «Ή καταστροφή του λογικού» (τίτλος του γερμανικού πρωτοτύπου: «ZERSTÔRUNG DER VERNUNFT»), πού πραγματεύεται τήν Ιστορία της ίρρασιοναλιστικής γερμανικής φιλοσοφίας. Τό βιβλίο περιλαμβάνει, άκόμα, ένα κεφάλαιο άφιερωμένο στή γερμανική κοινωνιολογία κι ά/λο ένα άφιερωμένο στόν κοινωνικό δαρβινισμό καί συνοδεύεται άπό έναν πολυσέλιδο πρόλογο, στόν όποιο «ό λαός του Ντύρερ καί του Τόμας Μύνστερ, του Γκαΐτε καί του Κάρλ Μαρξ» προτρέπεται ν άπελευθερωθεΐ άπό τήν έπαίσχυντη κληρονομιά τού ίρρασιοναλισμου, μιά κληρονομιά πού κορυφώνεται μέ τις δολοφονικές παραφροσύνες του Γ' Ράϊχ. «'Η καταστροφή του λογικού» δέν έχει σαν σκοπό της, δπως γράφει ό Λούκατς, νά γίνει μιά ιστορία, ή, έστω, ένα άπλό έγχειρίδιο τής «αντιδραστικής» φιλοσοφίας. Αντικείμενό της έχει τό φαινόμενο του ίρρασιοναλισμου, που βασικά χαρακτηριστικά του είναι ή ύποτίιμηση του νου καί του λογικού καί ή άμετρη, άντιστοίχως, υπερτίμηση τής ένόρασης, μιά άριστοκρατική θεωρία τής γνώσης, ή απόρριψη τής ιδέας της ιστορικής προόδου τής κοινωνίας, ή δημιουργία μύθων. 'Ο ίρρασιοναλισμός, υποστηρίζει ό Λούκατς, άντιπροσωπεύει τήν κυρίαρχη κατεύθυνση τής άστικής φιλοσοφίας καί άποτελεΐ μιάν από τις θεμελιώδεις τάσεις της. Στήν «Καταστροφή του λογικού» δέν πρόκειται, βέβαια, νά παρακολουθήσουμε μιά λεπτομερειακά έξατντλητική μελέτη του ίρρασιοναλιστικοΰ φαινομένου- άπλώς, μάς δίνεται στις σελίδες της άνάγλυφη ή κύρια γραμμή της άνάπτυξής του, μέσω της άνάλυσης τών πιό σημαντικών καί πιό τυπικών έκπρσσώπων του. 'Η κύρια αύτή γραμμή δέν είναι άλλη άπό τήν άντιδραστική άπάντηση πού δίνει ή άστική φιλοσοφία στά μεγάλα Ιστορικά προβλήματα πού τέθηκαν άπό τις άρχές του αιώνα μας. Κλασική χώρα του Ιρρασιοναλισμου, γιά τό Λούκατς, είναι ή Γερμανία του XIX καί του XX αιώνα. <*Η Γερμανία τών δυό τελευταίων τούτων αιώνων είναι, κατά τό Λούκατς, ό γεωγρα

3 - 6 φικός χώρος όπου ό ίρρασιοναλισ^ιός γνώρισε την πιό Ιδιόμορφη καί την πιό πλατεία ανάπτυξη και δπου, συνεπώς, μπορούμε νά τον μελετήσουμε καλύτερα άπ όποιαδήποτε άλλη χώρα. Ξεκινώντας άπό τη σωστή αυτή θέση ό Λούκατς, μάς δείχνει τούς δρόους άπό τούς όποιους πέροόσε ή Γερμανία, στόν ταμέα της φι- Κοσοφίας, γιά νά φτάσει, χειραγωγούμενη άπό τόν ίρρασιοναλισμό, στό Χίτλερ. Και ιμάς δείχνει, ακόμη, πώς οί φιλοσοφικές διαμορφώσεις, πού, καθεαυτές, δέν είναι παρά οί άφηρημένες άντανακλάσεις της πραγματικής έξέλιξης, μπόρεσαν νά έπισπεύσουν την πορεία της Γερμ<χνίας πρός τό χιτλερισμό. *0 Λούκατς δέν παύει νά τονίζει στο έργο του δτι ή Ιστορία της φιλοσοφίας, όπως άκριβώς και ή Ιστορία τής τέχνης καί της λογοτεχνίας, δέν είναι απλώς μια ιστορία των φιλοσοφικών ιδεών, οϋτε μια ιστορία '.μονάχα των φιλοσόφων. Τα προβλήματα καί ή κατεύθυνση τών λύσεων στή φιλοσοφία, υποστηρίζει ό Λούκατς, δίνονται άπό τήν άνάπτυξη τών παραγωγικών δυνάμεων, άπό την εξέλιξη της κοινωνίας καί άπό τό πλάτος τών ταξικών άγώνων. Οί δασικές γραμμές δλων τών φιλοσοφιών δέν άποκαλύπτανται παρά δστερα άπό τή μελέτη αυτών τών άλληλοεπιδρώμενων πρωταρχικών δυνάμεων. Μόνο ιμέ την επίμονη χρησιμοποίηση αύτης της έρευνητικής μεθόδου, γράφει ό Λούκατς, μποροομε να ξεχωρίσουμε τά σημαντικά ζητηματα, πού τό ένδιαφέρον τους είναι διαρκές, άπό τις άσήμαντες λεπτομέρειες, καί νά φτάσουμε στήν άποκάλυψη της πραγματικής σημασίας της φιλοσοφίας. Βασικό σταθμό στήν έξέλιξη του γερμανικού, άλλά καί του διεθνούς Ιρρασιοναλισμοϋ θεωρεί ό Λούκατς τό Φρειδερίκο Νίτσε. Ενδεικτικό της άποφασιστικής καί όαρύνουσας σημασίας του Νίτσε γιά τόν ίρρασιοναλισμό άποτελεΐ τό γεγονός δτι εΐναι ό μόνος φλόσοφος στόν όποιο, δπως είπαμε στήν άρχή, άφιερώνει ό Λούκατς ένα όλόκληρο κεφάλαιο καί τις περισσότερες σελίδες άπ όποιονδήποτε άλλο φιλόσοφο ή στοχαστή του άστικοϋ στρατοπέδου. *0 Νίτσε είναι, κατά τό Λούκατς, ό θεμελιωτής του ίρρασιοναλισμου της ιμπεριαλιστικής περιόδου, πού τά σπέρματα τών ιδεών του άνευρίσκονται διάσπαρτα στά έργα δλων τών μετανιτσεϊκών ίρρασιοναλιστών φιλοσόφων. Πανομοιότυπες ή παραλλαγμένες τις ιδέες του Νίτσε άνευρίσκει ό Λούκατς στήν «ιδεολογία» του έθνικοσοσιαλισμοο, πού είχε άναγάγει σέ άρθρο πίστης τής πολιτικής του τό νόμο της ζούγκλας. Δέν είναι, βέβαια, ή πρώτη φορά πού γίνεται λόγος γιά τή συγγένεια τής «ιδεολογίας» του έθνικοσοσιαλισμοο μέ τή νιτσεΐκή φιλοσοφία, παρ δλο δτι βρέθηκαν συγγραφείς καί στοχαστές μεγάλες άξίας καί κύρους, ό πως, λόγου χάρη, ό Στέφαν Τσδάϊχ, που, ούτε λίγο ούτε πολύ, όνόμασε τό Νίτσε «παιδαγωγό της λεφτεριάς» καί παρ δλο δτι, τά τελευταία χρόνια, βρέθηκαν μαρξιστές πού έπεχείρησαν να συμφιλιώσουν τή μαρξιστική φιλοσοφία μέ τό νιτσεϊκό κόσμο ι δεών, άνακαλύπτοντας κοινά σημεία άνάμεσα στις δύο φιλοσοφίες. Ή άξια της μελέτης του Λούκατς γιά τό Νίτσε συνίσταται, κατά τή γνώμη ιμας, στό δτι, πρώτος αύτός, έπεχείρησε νά ρίξει φώς, χρησιμοποιώντας τή ιμαρξιστική μεθοδολογία καί άντλώντας έπιχειρήματα άπό τό ίδιο τό έργο του Νίτσε, στις σχέσεις τής φιλοσοφίας του μέ τήν έθνικοσοσ.αλιστική «φιλοσοφία». Ίσως θά μπορούσε νά παρατηρήσει κανείς δτι τό κεφάλαιο γιά τό Ν^ίτσε, άποκσμένο άπό τό σύνολο τής άλληλουχίας τών σκέψεων τής «Καταστροφής του λογικού», ύφίσταται μιά σοβαρή μείωση τής σημασίας του άπό <5τποψη λειτουργικότητας. 'Η παρατήρηση, ώστόσο, έχουμε τή γνώμη δτι είναι άβάσιμη, πρώτ άπ* όλα γιατί τό ίρρα-

4 7 σίσναλιστικό στοιχείο άποτελει τό θεμέλιο λίθο της νιτσεϊκής φιλοσοφίας καί δεύτερο γιατί, στην προσπάθεια του νά τεκμηριώσει τις διαπιστώσεις του καί τά συμπεράσματά του 6 Λούκατς γιά κάθετι πού σχετίζεται μέ τό ΐ ρ ρ ασ ιο ναλ ιστ ι κ ό στοιχείο της φιλοσοφίας του Νίτσε, άνοογκάζεται νά φέρει στήν έπιφάνεια δ?νες σχεδόν τις όψεις τής φιλοσοφίας του, πράγμα πού προσδίδει στή μελέτη του μιάν άναμφισβήτητη πληρότητα. Ό άξέχαστος Δημήτρης Γληνός, ό σοφός δάσκαλος πού τόσα του χρωστά ή διανόηση του τόπου μας, σ ένα λαμπρό ιμελέτημά του γιά τό Νίτσε, πού προτάσσεται σαν εισαγωγή στη μετάφραση άπό τόν ίδιο στή γλώσσα μας της «Γενεαλογίας της ηθικής», Επιχειρώντας νά έντοπίσει τούς βασικούς παράγοντες πού διαμόρφωσαν τό έργο κα'ι τη φιλοσοφία τοο δημιουργού του «Ζαρατούστρα», διατύπωνε όρισμένα καίρια κα'ι πολυσήμαντα έρωτήματα: «Οί πόθοι κα'ι τά ιδανικά» τοο Νίτσε, έλεγε, «εΐταν άραγε άπλή νοσταλγία ένός περασμένου κόσμου άπό μιάν αριστοκρατία πού έβλεπε τόν εαυτό της νά παραμερίζεται άπό τά έξισωτικά ιδανικά τής μεγάλης μάζας; Εΐταν ή νοσταλγία της έπιστροφής στή φεουδαρχία, πού παραμεριζόταν άπό τό άνέβαομα τής άστικοδημοκρατικής μάζας; *'Η πολύ περισσότερο εΐταν οί πόθοι καί τά ιδανικά τούτα ή δυναμική προβολή ένός νέου κόσμου πού έξαρμοϋσε γιά την κατάχτηση τής ζωής; Στάθηκε ό Νίτσε ένας νοσταλγός ή ενας προφήτης;» Ό Γληνός ύπεστήριζε δτι ό καιρός πού είχε περάσει άπό τό θάνατο του Νίτσε ώς τήν έποχή πού έγραφε τη μελέτη του, δηλαδή ώς τό 1941, καθώς καί οί τεράστιες πολιτικοκοινωνικές συγκρούσεις πού γέμισαν τό διάστημα αυτό, έδιναν άκόμη, τότε, διφορούμενη άπάντηση στά έρωτήματά του. Είναι άλήθεια, συνέχιζε ό Γληνός, ότι άπό ένα βιβλίο πού είχε βγάλει, τότε, ή άδελφή του Γερμανού φιλοσόφου Έλιζαμπέττα Φέρστερ - Νίτσε μέ τόν τίτλο «Προφητείες καί λόγοι του Νίτσε γιά έθνη καί φυλές», φαινόταν δτι τά Ιδανικά του άντιστοιχούσαν μέ κάποια πολύ δυνατά ρεύματα τοο καιρού έ κείνου (τά ρεύματα του φασισμού καί τού ναζισμού), παρ δλ αύτά, όμως, «γιά τήν όριστική άπάντηση, κατέληγε ό Γληνός, χρειάζεται μιά βαθύτερη άνάλυση πού δέ μπορει νά γίνει τώρα καί κάποιο πέρασμα καιρού. Ώς τόσο τό έρώτημα μένει άκέραιο. Στάθηκε 6 Νίτσε ενας νοσταλγός ή ένας προφήτης;» Ά ν ζούσε σήμερα ό Γληνός καί είχε ύπόψη του τά όσα γράφει γιά τό Νίτσε ό Λούκατς, θά είχε, άσφαλώς, δώσει στά έρωτήματά του τη σωστή άπάντηση: Όχι, οί πόθοι καί τά ιδανικά πού προέβαλε στό έργο του ό Νίτσε δέν εΐταν ή άπλή νοσταλγία ένός περασμένου κόσμου άπό μιάν άριστοκρατία πού έβλεπε τόν έαυτό της νά παραμερίζεται άπό τά έξισωτικά ιδανικά τής^ μεγάλης μάζας, ούτε ή νοσταλγία τής έπιστροφής στή φεουδαρχία πού παραμεριζόταν άπό τό άνέβασμα τής αστικοδημοκρατικής μάζας. Ό Νίτσε εΐταν ένας προφήτης, δχι, δμως, ό προφήτης ένός κόσμου πού έξορμοΰσε γιά τήν κατάχτηση της ζωής, αλλά ό προφήτης ένός κόσμου πού έκλεινε μέσα του τό ζόφο καί τήν καταστροφή, τό θάνατο καί τόν πόνο. Απρίλης 1959 ΐ Κ

5 Ν Ι Τ Σ Ε Ό θεμελιωτής του ίρρασιοναλισμου τής ιμπεριαλιστικής περιόδου ι Ή παρακμή τής άστικής ιδεολογίας μπορούμε, γενικά, νά πούμε δτι αρχίζει μέ τό τέλος τής επανάστασης του Εξακολουθεί, φυσικά, νά γίνεται αισθητή, στή λογοτεχνία, προπάντων, καί τήν τέχνη ή παρουσία μερικών συνεχιστών τής ανοδικής περιόδου τής άστικής τάξης, που τά εργα τους δέν εμφανίζουν κανένα στοιχείο παρακμής. Τέτοιες, λόγου χάρη, είναι οί περιπτώσεις του Ντίκενς καί του Κέλλερ, του Κουρμπέ καί του Ντωμιέ. Επιπλέον, ή περίοδος πού εκτείνεται άνάμεσα στο 1848 και τό 1870 είναι πλούσια σέ μεταβατικές μορφές, πού οί δημιουργίες τους παρουσιάζουν, ήδη, χαρακτηριστικά παρακμής, χωρίς, ώστόσο, τό βασικό μέρος του έργου τους νά μας δίνει τό δικαίωμα νά τό συνθέσουμε μέ αυτήν, δπως συμβαίνει, λόγου χάρη, μέ τό Φλωμπέρ, ή τό Μπωντλαίρ. Στις θεωρητικές επιστήμες καί ιδιαιτέρα στην οικονομική έπιστήμη καί τή φιλοσοφία, ή παρακμή είχε άρχισει νά γίνεται αισθητή πολύ νωρίτερα. Ή αρχή τής παρακμής τής άστικής οικονομικής επιστήμης μπορει νά τοποθετηθεί χρονικά άνάμεσα στά 1820 καί 1830 καί εμφανίζεται μέ τή διάσπαση τής σχολής του Ρικάρντο. Ή άρχή τής παρακμής τής άστικής φιλοσοφίας σημειώνεται μέ τή διάλυση του έγελειανισμου, πού πραγματοποιείται άνάμεσα στα 1830 καί 'Ύστερ άπό τά γεγονότα αυτά, ούτε ή άστική οικονομική έπιστήμη, ουτε ή άστική φιλοσοφία κατόρθωσαν νά δημιουργήσουν κάτι τό πρωτότυπο ή κάτι πού νά χει στραμένο τό πρόσωπό του πρός τό μέλλον. Τώρα πιά, καί στή μιά

6 10 καί στην άλλη, βασιλεύει ή απολογητική του καπιταλισμού. Παρόμοια κατάσταση γνώρισαν και οί ιστορικές έπιστημες. Τό γεγονός δτι οί φυσικές επιστήμες έπιτελούν στην περίοδο αύτή αξιόλογες προόδους τό μέγα έρ γο του Ντάρβιν τοποθετείται μεταξύ τοο 1848 καί του 1870 δεν αλλάζει σέ τίποτα, στό σύνολό της, τήν κατάσταση. Στον τομέα των φυσικών έπιστημών έκαναν γόνιμες ανακαλύψεις ώς τά τελευταία χρόνια. Αύτό δεν μάς εμποδίζει, ώστόσο, νά διαπιστώσουμε, ταυτόχρονα, ενα είδος έκφυλιστικής τάσης, ή όποία παρατηρειται στή γενική επιστημονική μεθοδολογία καί την ανάπτυξη μιας αστικής φιλοσοφίας, πού ολοένα γίνεται καί πιο άντιδραστική στον τομέα των φυσικών έπιστημών, ενώ τά συμπεράσματα στά όποια καταλήγουν οί έπιστημες αύτές χρησιμοποιούνται, μέ μια μάλιστα αύξανόμενη δραστηριότητα, στή διάδοση αντιδραστικών ιδεών. (Δεν θα μ ι λήσουμε εδώ γιά τήν ιδεολογική έξέλιξη της Ρωσσίας. Στή Ροσσία ή επανάσταση του 1905 άντιπροσωπεύει αυτό πού γιά τή Δύση αντιπροσωπεύει τό 1848, δώδεκα, ό μως, χρόνια αργότερα ακολουθεί, στή χώρα αύτη, ή νίκη τής σοσιαλιστικής επανάστασης). 'Ά ν παρακολουθήσουμε προσεχτικά δλα αυτά τά γεγονότα, μπορούμε νά πούμε, χωρίς νά διατρέχουμε τόν κίνδυνο νά αλλοιώσουμε τήν πραγματικότητα, πώς τά χρόνια αντιπροσωπεύουν μιά καμπή στήν ιδεολογική έξέλιξη τής αστικής τάξης. Σημαδεύουν, πρώτ: άπ δλα, τό τέλος τής περιόδου διαμόρφωσης τών μεγά λων εθνικών κρατών τής Κεντρικής Εύρώπης, γεγονός τό όποιο ικανοποιεί πολλές άπό τις μεγάλες διεκδικήσεις πού είχαν διατυπωθεί άπό τις άστικές έπαναστάσεις. Σ η μαδεύουν, έν πάση περιπτώσει, τό τέλος τών άστικών ε παναστάσεων γιά τη δυτική καί τήν κεντρική Εύρώπη. Είναι αλήθεια πώς στη Γερμανία καί τήν Ιταλία, γιά νά μή μιλήσουμε γιά τήν Αύστρουγγαρία, παρατηρειται ή άπουσία ορισμένων άπό τις πιο βασικές μεταβολές, πού άποτελουν τις συνέπειες μιας προεγματικής άστικής έπανάστασης, δπως καί μια επιβίωση διαφόρων υπολειμμάτων φεουδαρχικοϋ άπολυταρχισμου. Στό έξής, τά προ-

7 Π όλη ματα πού εμειναν άλυτα άπό τις αστικές έπαναστάσεις μονάχα μιά επανάσταση όδηγημένη άπό τό προλεταριάτο θά μπορέσει νά τά ξεκαθαρίσει. Άπό τήν εποχή αυτή ή προλεταριακή επανάσταση άφηνε ι καθαρά νά φκχνεί τό πρόσωπό της κάτω άπό τά χαρακτηριστικά τής Παρισινής Κομμούνας. Οί ήμέρες, ήδη, του Ιουνίου ειyccv άφήσει ν άκουστοϋν τά υπόκωφα τριξίματα τής επανάστασης του 1848 όχι μονάχα γιά τή Γαλλία, άλλά καί γιά τήν Ευρώπη ολόκληρη. Αποτέλεσμα τής έπανάστασης αυτής εΐταν ή έπισφράγιση τής συμμαχίας τής αστικής τάξης μέ τις άντιδραστικές τάξεις, ή ήττα της, όμως, έσήμαινε και τον επικήδειο τής δημοκρατικής επανάστασης γ ι αυτή τήν εποχή. Ή άπατηλή ελπίδα πώς ή άστική τάξη θά μπορούσε νά επιβάλλει, γιά άλλη μιά φορά, κάποια οριστική «τάξη» κατέρρευσε πολύ γρήγορα. Ύστερ άπό μιά σχετικά σύντομη, τουλάχιστον γιά τά μάτια τής ιστορίας, άνακωχή, τά μαζικά κινήματα τής εργατικής τάξης ξαναεμφανίζονται καί πάλι στο προσκήνιο τής ιστορίας. Υπενθυμίζουμε ότι τό 1864 είναι c χρόνος τής Ιδρυσης τής Πρώτης Διεθνούς καί δτι τό 1871 τό προλεταριάτο κατορθώνει, γιά λίγο σχετικά χρόνο καί στήν κλίμακα μιας μονάχα πρωτεύουσας, νά καταλάβει τήν εξουσία. Πρόκειται γιά τήν Παρισινή Κομμούνα, τήν πρώτη δικτατορία τού προλεταριάτου. Οί. ιδεολογικές συνέπειες όλων αύτών τών γεγονότων υπήρξαν πολύ σημαντικές. Ή επιστημονική καί φιλοσοφική πολεμική τής άστικής τάξης άρχισε τώρα νά στρέφεται, ολοένα μάλιστα καί πιό πολύ, έναντίον τού νέου αντιπάλου της, του σοσιαλισμού. Ένώ στήν προηγούμενη περίοδο ή άστική ιδεολογία καταπολεμούσε τό σύστημα του φεουδαρχικου άπολυταρχισμου καί οί διάφορες προσπάθειές της συντονίζονταν κατά τρόπο τέτοιο ώστε μοναδικός σκοπός τους νά είναι αύτή ή πάλη, στήν περίοδο πού μας άπασχολεΐ, ό κυριότερος εχθρός τής άστικής ιδεολογίας είναι ή φιλοσοφία του προλεταριάτου. Έτσι, δλες οί άποχρώσεις τής άντιδραστικής φιλοσοφίας καταλήγουν ν άλλάξουν θέμα καί εκφραστικές μορφές. Στήν άνοδική περίοδο τής άστικής τάξης, ή άντιδραστική φι-

8 12 /^οσοφία υπερασπιζόταν τόν φεουδαρχικό άπολυταρχισμό, υστέρα, στήν περίοδο της Παλινόρθωσης, υπερασπιζόταν δ,τι είχε κατορθώσει νά έπιζήσει άπό τη φεουδαρχία. Αύτό που κάνει τόσο πρωτότυπη τη θέση του Σοπενάουερ είναι, δπως έχουμε δ ε ΐ(ι), δτι υπήρξε ό πρώτος πού διακήρυξε μιά άντιδραστική και ταυτόχρονα άποφασιστικά ά σ τ ι κ ή άντίληψη γιά τόν κόσμο. Ό Σοπενάουερ, ώστόσο, δέν είχε πάψει νά είναι ό συναγωνιστής του άντιδραστικού όπαδου τής φεουδαρχίας Σέλλινγκ, αν σκεφτουμε δτι καί ό ενας καί ό άλλος θεωρούσαν πώς ό κύριος άντίπαλός τους βρισκόταν στις προοδευτικές τάσεις τής αστικής φιλοσοφίας: τόν υλισμό καί τή διαλεκτική μέθοδο. 'Ύστερ άπό τις ημέρες τού Ιουνίου κι άκόμη περισσότερο ϋστερ άπό τήν Παρισινή Κομμούνα, ή άντιδραστική πολεμική θά άλλαζε ολοκληρωτικά κατεύθυνση στις επιθέσεις της. Τώρα πιά δέν υπάρχει προοδευτική άστική φιλοσοφία γιά νά τήν καταπολεμήσει. "Αν δημιουργούνται ιδεολογικές συζητήσεις και έπιφοα>ειακώς οί ιδεολογικές συζητήσεις κατέχουν μιά μεγά λη θέση στήν κανούργια αύτή περίοδο δέν πρόκειται παρά γιά διαφωνίες πού άφορούν, κυρίως, τήν τακτική γιά τόν καλύτερο τρόπο μέ τόν όποιο θά μπορούσε νά γίνει αβλαβής ό σοσιαλισμός. Δέν πρόκειται παρά μονάχα γιά διαφωνίες, οί όποιες χωρίζουν τις διάφορες ο μάδες τής αντιδραστικής αστικής τάξης. Από τώρα καί στό εξής ό κύριος άντίπαλός τής άστικής τάξης διαθέτει μιά δική του θεωρία. Παρά τις προσπάθειες πού κατέβαλε ή άστική έπιστήμη, γίνεται κάθε μέρα πιό δύσκολη ή αγνόηση του μαρξισμού. Γίνεται, έπίσης, άντιληπτό άπό τούς κυριώτερους ίδεολόγους τής άστικής τάξης, καί μάλιστα κάθε μέρα καί περισσότερο, πώς ή βασική γραμμή τής άντίστασής τους πρέπει νά όρθωθεΐ άντιμέτωπη πρός 1. Πρόκειται γιά τό δεύτερο κεφάλαιο του έργου (6λπ. Εισαγωγή) ήχου τιτλοφορείται: «'Η θεμελίωση του Ιρρασιοναλισμου στήν περίοδο τών δυο έπαναστάσεων ( ) στό όποιο, εκτός άλλων, γίνεται λόγος καί γιά τή φιλοσοφία του Σοπενάουερ. (Σηιμ. του μεταφρ.).

9 13 τό μαρξισμό και δτι σ αύτή τή γραμμή θα πρέπει νά συγκεντρωθεί τό σημαντικότερο μέρος τών δυνάμεών τους. Ή άστική φιλοσοφία παίρνει, ετσι, ëvav χαρακτήρα άμυντικό, ό όποιος έμφανίζεται καί επιβεβαιώνεται, γιά νά πούμε τήν άλήθεια, άρκετά άργά καί όχι χωρίς αντιφάσεις. Έναντι τοο μαρξισμού έκυριάρχησε, γιά μεγάλο χρονικό διάστημα, ή τακτική της σιωπής, υστέρα, βλέπουμε νά καταβάλλονται, άπό καιρό σέ καιρό, προσπάθειες γιά νά άποσπασθοον άπό τόν ιστορικό ύλισμό τά στοιχεία έκεΐνα πού φαίνονταν «χρησιμοποιήσιμα» καί νά ένταχ9εΐ ft θ^ιιελιωοης αυττι μαρξιστική θεωρία, εύπρεπώς παραμορφωμένη, στά πλαίσια τής άστικης ιδεολογίας. Μονάχα υστέρα άπό τόν πρώτο παγκόοιμιο Ιμπεριαλιστικό πόλεμο καί υστέρα άπό τή νίκη τής μεγάλης όκτωβριανής σοσιαλιστικής έπανάστασης στή Ρωσσία επιβεβαιώνεται ξεκάθαρα αύτή ή προσπάθεια Απ τήν άρχή, ώστόσο, μπορεΐ κανείς νά διακρίνει τήν έμφάνιση του άμυντικου χαρακτήρα τής άστικης ιδεολογίας, στό γεγονός δτι ή άστική φιλοσοφία εφτασε στό σημείο νά θέτει ζητήματα καί νά περιπλέκεται σέ ιμεθοδολογικές συζητήσεις, οί όποιες δεν είχαν καμιά σχέση μέ τις έ- σωτερικές της άνάγκες, άλλά τής είχαν επιβληθεί άπό τήν παρουσία του καινούργιου της άντιπάλου. Οί άπαντήσεις πού εδωσε σ δλ αύτά τά ζητήματα ή άστική φιλοσοφία άνταποκρίνονται, προφανώς, καί γ ιά κάθε ειδ ι κή περίπτωση, στά ταξικά συμφέροντα τής μπουρζουαζίας. Μέ τό Νίτσε βρισκόμαστε στό άρχικό μόνο στάδιο αύτής τής έξέλιξης. Σ αύτό τό στάδιο, δμως, μπορούμε, ήδη, νά διαπιστώσουμε τήν ύπαρξη όρισμένων σημαντικών μεταβολών. Οί μεταβολές αύτές συνίστανται στό δτι οί ίρρασισναλιστές τής προηγούμενης περιόδου, δπως ό Σέλλινγκ, ή ό Κίρκεγκασρ, μπορούσαν άκόμη νά δείχνουν, πότε - πότε, μέ τό δάχτυλο, στήν πολεμική που έκαναν έναντίαν τής ίδεαλιστικής διαλεκτικής του Χέγγελ, τά πραγματικά του λάθη. Άπό τήν κριτική τους, ή όποια άναμφίβολα καμιά φορά, εττανε σωστή, δέν Ιβγαζαν παρά συμπεράσματα δλοκληρωτικά προσανατολυσμένα

10 -πρός μιάν επιστροφή στό παρελθόν. Τό μικρότερο κέρδος που άπομ,ένει είναι δτι, γιά τά μάτια της ιστορίας τής φιλοσοφίας, διατηρεί ή κριτική τους αύτή τό ενδιαφέρον της. Ή κατάσταση, όμως, γίνεται εντελώς διαφορετική άπό τή στιγμή που πρόκειται νά καταπολεμήσουν, κυρίως, τόν διαλεκτικό και ιστορικό Ολισμό. Τώρα πια ή άστική φιλοσοφία γίνεται άνίκανη νά επιχειρήσει μιά πραγματική κριτική, δε ιμπαρεί, ιμάλιστα, ουτε καί νά καταλάβει, καλά - καλά, ποιο είναι τό άντικείμενο της πολεμικής της. Δέν εχει νά διαλέξει παρά μεταξύ δύο μονάχα μέσων: ή νά πολεμήσει εναντίον τής διαλεκτικής καί εναντίον κάθε ειδουγ ύλισμου, στήν άρχή άνοιχτά καί κατόπιν κάτω άπό μορφές όλοένα και πιό σκεπασμένες ή νά καταφύγει σέ μιά δημαγωγία, ή όποία θά άντιπαρέτασσε στήν άληθινή διαλεκτική μιά ψευτοδιαλεκτική. Τό ζήτημα, ώστόσο, δέν σταματά εδώ : τό τέλος τών μεγάλων συζητήσεων άρχών, στό έσωτερικό της άστικής τάξης, έσημείωσε καί τήν εξαφάνιση, άπό τους άστους φιλοσόφους, μιας καλής γνώσης τοο θέματός των. Ό Σέλλινγκ, ό Κίρκεγκααρ, ή ό Τρεντέλεμπουργκ, ήξεραν θαυμάσια τή φιλοσοφία του Χ έγγελ. Ό Σοπενάουερ, πρόδρομος καί στό σημείο αύτό τής άστικής παρακμής, κριτικάρει τό Χέγγελ, χωρίς νά εχει γνωρίσει τό έργο του, εστω καί έπιφανειακά. "Οταν, όμως, πρόκειται γιά τόν ταξικό έχθρό, φαίνεται πώς δλα έπιτρέπονται καί φαίνεται άκόμη πώς ή έπιστημονική εντιμότητα δέν εχει, στήν περίπτωση αύτή, καμιά σημασία. Σοφοί, οί όποιοι, σέ άλλους τομείς, δέ θά τολμούσαν νά έκφράσουν γνώμη, παρά άφου προηγουμένως θά είχαν εύσυνείδητα γνωρίσει τό θέμα τους, δταν πρόκειται νά πλήξουν τόν ταξικό τους έχθρό, επιτρέπουν στόν έαυτό τους νά έκτοξεύει, μέ άπίθανη ελαφρότητα, διαβεβαιώσεις άντιγραμμένες άπό πληροφορίες τόσο πολύ άβάσιμες, όσο καί οί δικές τους πληροφορίες, καί δέν σκέπτονται, οϋτε μιά στιγμή, νά καταφύγουν στις πηγές, άκόμη κι όταν πρόκειται γιά ζητήματα πού άφορουν γεγονότα. Αύτός είν Ενας άκόμη λόγος, πού υποβιβάζει τήν ιδεολογική πάλη πιό κάτω ΟΜί τό σημείο στό όποιο βρισκότανε, στήν έποχή της, ή

11 15 ΐρρασιοναλιστική καί αντιδραστική κριτική της έγελειανης διαλεκτικής. Μπορούμε, λοιπόν, νά διατυπώσουμε τήν άποψη, πώς όλόκληιρο τό εργο του Νίτσε δέν είναι τίποτ άλλο άπό μιάν αδιάκοπη πολεμική έναντίον του μαρξισμού καί του σοσιαλισμού, αν καί δέν είχε, προ( χχνώς, ποτέ του διαβάσει ό Νίτσε, οΰτε μιά μονάχα γραμμή άπό τόν Μάρξ, ή τόν 'Ενγκελς; Νομίζουμε, ότι τό χουμε αυτό τό δικαίωμα, γιατί κάθε φιλοσοφία καθορίζεται, ως πρός τό περιεχόμενό της καί τή μέθοδό της, άπό τους ταξικούς ά- γώνες της έποχής της. Οί φιλόσοφοι, άκριβώς δπως καί οί επιστήμονες, οί καλλιτέχνες καί οί άλλοι διανοούμενοι, μπορει, λίγο ή πολύ, νά άγνοουν τή σχέση πού ύπάρχει άνάμεσα στους ταξικούς άγώνες καί τό περιεχόμενο καί τή μέθοδο κάθε φιλοσοφίας, μπορει, πιθανώς, νά μή τό συνειδοτοποιουν ποτέ αύτό τό γεγονός, ώστόσο, είναι βέβαιο, δτι ή θέση τήν όποία παίρνουν στά θέματα, τά όποια όνομάζονται «τελικά ζητήματα», καθορίζεται, πάντοτε, άπό τούς ταξικούς άγώνες. Αύτό πού λέει ό "Ενγκελς γιά τούς νομικούς, ισχύει, άκόμη περισσότερο, γιά τούς φιλόσοφους: «Ή άντανάκλαση τών οικονομικών σχέ-» σεων, ύπό τή μορφή νομικών άρχών... παράγεται, χω-» ρίς αυτοί πού ένεργουν νά έχουν συνείδηση αύτης της» άντανάκλασης. Ό νομικός πιστεύει πώς ενεργεί χρησι-» μοποιώντας προτάσεις à priori, ενώ οί προτάσεις αύ-» τές δέν είναι τίποτ άλλο παρά τό άποτέλεσμα οίκονο-» μικών αντανακλάσεων» (!). Αύτός είναι ό λόγος γιά τόν όποιον ό "Ε νγκελς πιστεύει πώς κάθε ιδεολογία συνδέεται συνειδητά «μέ μιά δυνατότητα πνευματικής προσ-» αρμογής, ή όποία εχει μεταβιβασθει σ αύτήν άπό τις» προηγούμενες ιδ εολογίες»^). Αύτό, ώστόσο, δέν εμποδίζει, ώστε ή έκλογή τών παραδόσεων, ό τρόπος της κριτικής καί της χρησιμοποίησής των, άκριβώς δπως καί τά συμπεράσματα τά όποΐα συνάγονται άπό τήν άσκούμενη κριτική, νά προσδιορίζονται, σε τελευταία άνάλυση, 1. Ενγκελς, έττιστολή στόν Κόνραντ ΣμΙΘ τής Marx - Engels, Etudes philosophiques, οέκ

12 _ 16 _ άπό τις οικονομικές συνθήκες και άπό τούς ταξικούς ά- γώνες, πού άποτελουν την άναγκαία συνάρτηση τών οικονομικών συνθηκών. Οί φιλόσοφοι γωρίζουν άπό ένστικτο τί πρόκειται νά υπερασπίσουν, δπως γνωρίζουν καί τή θέση στήν όποία βρίσκεται ό έχθρός των. Άπό ένστικτο, επίσης, μαντεύουν ποιες είναι οί τάσεις που θεωρούνται «επικίνδυνες», στην έποχή τους, και καταβάλλουν δλες τους τις προσπάθειες γιά νά καταπολεμήσου\ αύτές τ'ις τάσεις. Στό προηγούμενο κεφάλαιο (!), δείξαμε τόν τρόπο μέ τόν όποιον όργανώθηκε ή καινούργια άμυντική γρα μ μή τής άντίδρασης έναντίον τών προοδευτικών τάσεων στό φιλοσοφικό τομέα, έναντίον, δηλαδή τής διαλεκτικής μεθόδου. Καί κατορθώσαμε νά έκθέσουμε μέ άκρίδεια, στό κεφάλαιο αύτό, τις μορφές πού πήρε ή άντιδραστική άμυνα του νεώτερου ίρρασιοναλισμου καί άπό άποψη ουσίας καί άπό άποψη μεθόδου. Στις παρατηρήσεις που διατυπώσαμε παραπάνω, έπιχειρήσαμε, τέλος, νά δείξουμε, σέ χοντρές γραμμές, τούς κοινωνικούς λόγους, οί όποιοι συνέτειναν στό νά δώσουν μιά μορφή ριζικώς καινούργια στον αντίπαλο, καί τόν τρόπο μέ τόν όποιο έκφράστηκε αύτή ή μεταβολή καί στή φιλοσοφία. Είναι, λοιπόν, φανερό, άν προσέξουμε τήν έποχή κατά τήν όποία εδρασε ό Νίτσε, δτι ή Παρισινή Κομμούνα καί ή άνάπτυξη τών μαζικών σοσιαλιστικών κομμάτων, ιδιαίτερα στή Γερμανία, όπως καί οί μορφές πού πήραν τά κόμματα αυτά έξ άφορμής τής πάλης πού άνέλαβε, όχι άνεπιτυχώς, έναντίον τους, ή άστική τάξη, παρήγαγαν βαθύτατη έντύπωση στό πνεύμα του Νίτσε. θ ά έπανέλθουμε άργότερα, λεπτομερώς, στις άποδείξεις καί τά τεκμήρια, πού μάς προσφέρουν τό ργο του καί ή ζωή του, ώς πρός τό σημείο αύτό. Προς τό παρόν, θελήσαμε άπλώς νά καθορίσουμε, μέ τρόπο γενικό, δτι, γι* αύτόν, δπως καί γιά τούς άλλους φιλόσοφους τής έποχής του, ό σοσιαλισμός, τόσο σάν κίνημα, δσο καί σάν άντίληψη του κόσμου, γί- 1. Πρόκειται γιά τό δεύτερο κεφάλαιο τοο ϋργου, (6λπ. Εισαγωγή). (Σηιμ. του μεταφο.).

13 17 νηκε ό κυριώτερος αντίπαλός τους, και δτι μόνο ή γνώση αυτής τής αλλαγής μετώπου στους κοινωνικούς άγώνες και στις φιλοσοφικές τους συνέπειες, μάς έπιτρέπει νά δείξουμε τή νιτσεϊκή αντίληψη γιά τόν κόσμο. "Αν ό Νίτσε κατέχει μιά ξεχωριστή θέση στήν ιστορία τού νεώτερου ίρρασιοναλισμου, αύτό όφείλεται, κατά ενα μέρος, στήν ιστορική κατάσταση, μέσ στήν όποια - κανε τήν έμφάνισή του, καί κατά ενα άλλο μέρος, επίσης, στό γεγονός δτι τά προσωπικά του χαρίσματα ξεπερνοΰσαν, βεβαίως, τά συνηθισμένα μέτρα. Ως πρός τό πρώτο σημείο καί τό σημείο αύτό παρουσιάζει μιά περίπτωση ευνοϊκή γιά τήν ανάπτυξη τής σκέψης του ό Νίτσε επαψε νά γράφει ακριβώς στις παραμονές τής ιμπεριαλιστικής περιόδου. Τοϋτο σημαίνει, λοιπόν, δτι έγνώρισε, κατά τή διάρκεια τής Βισμαρκιοαης έποχής, δλες τις προοπτικές τών έπερχόμενων αγώνων, δτι είδε τήν ίδρυση τής Αυτοκρατορίας, καθώς καί τις έλπίδες, καί υστέρα τις απογοητεύσεις, πού τήν συνοδέυσαν, δτι είδε, ε πίσης, τήν πτώση του Βίσμαρκ καί, μέ τόν Γουλιέλμο τόν I I, τις αρχές του ανοιχτά επιθετικού ιμπεριαλισμού. Αύτό σημαίνει, όμως, επίσης, δτι ύπήρξε ό σύγχρονος τής Παρισινής Κομμούνας, τών πρώτων βημάτων τών μαζικών προλεταριακών κομμάτων, τών έκτακτων μέτρων κατά τού σοσιαλισμού καί τοϋ ήρωϊκού άγώνα, πού οί Εργαζόμενοι άνέλαβαν έναντίον τους. 'Ωστόσο, δμως. ό Νίτσε δέν εζησε τήν Ιμπεριαλιστική περίοδο. Αύτό εΐν ε κείνο πού γεννά τήν πλεονεκτικότητα τής θέσης του : μπόρεσε, άνακινώντας μεγόελα προβλήματα της επόμενης περιόδου, ή, τουλάχιστον, έκεινα πού ή αντιδραστική άστική τάξη θεωρούσε σάν τέτοια, νά τά Θέσει καί νά τά λύσει, δίνοντάς τους μιά μορφή μυθική. Αύτή ή μορφή εύνόησε τήν έπίδραση πού άσκησε. Ό χι μόνο γιοαί ή μορφή του μύθου είχε αρχίσει νά γίνεται, όλοένα καί περισσότερο, ό εύνοούμενος έκφραστικός τρόπος τών φιλοσόφων τής Ιμπεριαλιστικής περιόδου. Αλλά, έπίσης, καί γιατί έπέτρεψε στό Νίτσε νά θέσει τά πολιτιστικά καί ή θικά προβλήματα τού ιμπεριαλισμού, ιιέ δρους τόσο γενι

14 18 κούς, ώστε, παρά τ'ις αλλαγές της κατάστασης και τις αλλαγές της τακτικής, πού συντελέστηκαν από τήν άστική τάξη, νά κατορθώσει νά μείνει ό πρώτος φιλόσοφος τής ιμπεριαλιστικής περιόδου. Εϊταν, ήδη, ό πρώτος, πριν άπό τόν πρώτο παγκόσμιο Ιμπεριαλιστικό πόλεμο, κι I έμεινε, ό πρώτος, καί υστέρα άπό τόν δεύτερο παγκόσμιο ιμπεριαλιστικό πόλεμο. 'Η μόνιμη επίδραση, πού θά καθορίσουμε τά άντικειμενικά ενδεχόμενά της, δε θά είχε ποτέ ύπάρξει, αν ό Νίτσε δέν εϊταν ενας πρωτότυπος και πλούσια προικισμένος στοχαστής. Κατέχει ενα ξεχωριστό χάρισμα λεπτής προαίσθησης και εϊταν ιδιαίτερα ευαίσθητος στά προβλήματα μέ τά όποια τράφηκε ό παρασιτικός διανοούμενος κόσμος τής ιμπεριαλιστικής περιόδου, προβλήματα πού τόν συνετάρασσαν και τόν κατεβασάνιζαν, και στά όποια μάταια προσπαθούσε νά δώσει κάποιες άπαντήσεις, οί ό ποιες θά μπορούσαν νά του προσφέρουν μιά ικανοποίηση. "Έτσι, ό Νίτσε κατόρθωσε νά επισκοπήσει πλατείς τομείς τού πολιτισμού και νά διαφωτίσει τά φλέγοντα προβλήματα πού σχετίζονται μέ αυτόν, χρησιμοποιώντας πνευματώδεις άφορισμούς. Μπόρεσε νά δώσει στούς παρασιτικούς διανοούμενους πού συγκλονίζονταν άπό παρορμήσεις άντορσίας, ή απλώς άτιό δυσαρέσκεια, τήν Ι κανοποίηση ορισμένων χειρονομιών, επιφανειακά ύπερεπαναστατικών, οι όποιες τούς έθελγαν, ένώ, ταυτόχρονα, έδινε σ όλα αυτά τά προβλήματα, ή, τουλάχιστον, προσπαθούσε νά δώσει, άπαντήσεις τέτοιες άπ τις όποιες βλέπουμε ν άναπηδα, μέσω δλων αυτών τών νιτσεϊκών λεπτοτήτων καϊ άποχρώσεων, τό άληθινό πρόσωπο τής μονίμως άντιδραστικής τάξης τής ιμπεριαλιστικής μπουρζουαζίας. Αυτός ό διπλός χαρακτήρας τού νιτσεϊκου έργου άνταποκρίνεται πρός τήν κοινωνική κατάσταση καί, κατά συνέπειαν, πρός τή διανοητικότητα καί τήν ευαισθησία τής άστικής τάξης τής ιμπεριαλιστικής περιόδου καί, μάλιστα, κατά τρεις τρόπους. Πρώτον: ή εναλλαγή μιας λεπτής αίσθησης τών ήπογρώσεω' και μιας υπερευαισθησίας δύσκολου έστέτ, μαζύ μέ της εκρήξεις μιας βιαιό-

15 19 ιητας σχεδόν υστερικής, άποτελουν τό διακριτικό γνώρι σμα 'όλων τών μορφών της παρακμής. Ά λ λυ χαρακτηριστικό στενά: δεμένο μέ το πρώτο: η δαθειά δυσαρέσκεια πού γέννα ό σύγχρονος πολιτισμός, αύτό πού ό Φρόϋντ ο νομάζει άρρώστεια του πολιτισμού», μαζύ μέ τήν ανταρσία πού τήν ακολουθεί, ανταρσία ή όποία σέ καμιά περίπτωση δέ θά μπορούσε νά οδηγήσει τόν «άντάρτη» στήν άρνηση τών προσωπικών του προνομίων σάν παράσιτου, ούτε νά τόν αφήσει νά θέσει υπό αμφισβήτηση τις κοινωνικές βάσεις του καθεστώτος. Οί πρόμαχοι, επίσης αύτής τής ανταρσίας χαιρετίζουν μέ ενθουσιασμό μια φι λοσοφία ή όποία επιδοκιμάζει τόν επαναστατικό χαρα κτήρα τής δυσαρέσκειάς των κα'ι ή όποία, ταυτόχρονα, ξέρει νά μετατρέπει αυτόν τόν ενθουσιασμό, άπό άποψη κοινωνικού περιεχομένου, σέ έπίδειξη δύναμης évocvuo fr τής δημοκρατίας κα'ι του σοσιαλισμού. Τρίτον: ή επίδραση του Νίτσε άσκήθηκε, ακριβώς, σέ μιάν έποχή κατά τήν όποία ή παρακμή τής άστικης τάξης εχει φτάσει σέ βαθμό τέτοιον, ώστε ή ύποκειμενική κρίση γ ι αύτήν, άπό τούς ίδιους τούς άστούς, παρουσιαζότανε βαθύτατα μεταμορφωμένη. Πράγματι, γιά ενα μεγάλο χρονικό διάστημα, μονάχα οί κριτικοί τής άντίθετης πλευράς, οί προοδευτικοί κριτικοί, εΐταν εκείνοι πού είχαν άπο καλύψει καί στιγματίϋει τά συμπτώματα τής παρακμής, ενώ ή μεγάλη πλειονότητα τών άστών διανοούμενων εξακολουθούσε νά τρέφεται μέ τήν ψευδαίσθηση πώς ζούσε στον «καλύτερο τών δυνατών κόσμων» καί ύπερασπιζόταν αύτό πού πίστευε πώς άποτελει τήν «ύγεία» τής ιδεολογίας των, τον προοδευτικό της χαρακτήρα. Στό εξής, άντίθετα, ή ιδέα τής παρακμής, ή συνειδητοποίησή της γίνεται, ολοένα καί περισσότερο, τό κεντρικό πρόβλημα τής διανοούμενης άστικής τάξης, άπ τή στιγμή πού παίρνει συνείδηση του εαυτού της. Ή μεταβολή ούτή εκφράζεται μέ τό γεγονός δτι ή διοχναούμενη άστική τάξη άρχίζει νά στρέφεται πρός τόν ρελοπτιβισμό, τά παιχνίδια του ναρκισσισμού, τόν πεσσιμισμό καί τό νιχιλισμό. *Όλ αυτά γεννουν συχνά στούς έντιμους διανοούμενους μιάν ειλικρινή άπελπισία, ή όποία ύπάρχει κίνδυνος νά

16 20 μεταβληθει σέ αυθεντικό πνεύμα ανταρσίας, (μεσσιανισμός κ.λ.π.). Μέ τήν ψυχολογική ανάλυση τού πολιτισμού πού κάνει, ιμέ τις αισθητικές του ιδέες και τις ηθικές του άντίλή ψεις, ό Νίτσε είναι, προφανώς, ό περισσότερο πνευματικά προικισμένος καί ό πιό πλούσιος σέ αποχρώσεις Αντιπρόσωπος τής συνειδητοποίησης τής παρακμής. Ή σημασία του Νίτσε, όμως, δέν περιορίζεται μονάχα σ αύτό τό σημείο. Έχοντας ό Νίτσε πεισθεΐ πώς ή παρακμή ειτανε τό θεμελιώδες φαινόμενο τής άστικής ιστορίας τής έποχής του, έπεχείρησε νά βρει τούς δρόμους από τούς ο ποίους θά μπορούσε νά ξεπεραστει αυτή ή παρακμή. Οί πιό ζωντανοί, πραγματικά, διανοούμενοι, οί πιό ε ιλ ι κρινείς, αναγκάσθηκαν, μιά καί ειταν στρατευμένοι στή φιλοσοφία τής παρακμής, νά Αναζητήσουν, μέ 'θέρμη, τόν τρόπο του ξεπεράσματος της. Ή προσπάθεια τους, λοιπόν, αύτή, τούς εκανε πολύ ευαίσθητους στή δύναμη έλ ξης πού έπήγαζε άπό τούς άγώνες τής νέας κοινωνικής τάξης, τό προλεταριάτο. Οί έντιμώτεροι άπ αυτούς άντιλαμβάνονταν, παρακολουθώντας τόν τρόπο τής ζωής καί τήν ήθική τής νέας αύτής τάξης, τά σημάδια μιας δυνατής θεραπείας της άρρωστης κοινωνίας καί συνεπώς, (αύτό, κυρίως, τούς ενδιέφερε) μιας θεραπείας καί τών δικών τους δεινών. Τό μεγαλύτερο μέρος άπ αύτους τούς διανοούμενους, στήν πραγματικότητα, δέν είχε καμιά ιδέα τής οικονομικής καί κοινωνικής σημασίας μιας πραγματικής σοσιαλιστικής μεταβολής. Τήν εβλεπε κάτω άπό τή γωνία τής ιδεολογίας μονάχα καί δέν είχε, εξ αιτίας αύτου τοο γεγονότος, μιάν άκριβή ιδέα τών συνεπειών πού μπορούσε νά εχει ή απόφασή τους νά συνδεθουν μέ τό καινούργιο κίνημα, συνεπειών οί όποιες θά είχαν σαν άποτέλεσμα μιά ριζική ρήξη μέ τήν τάξη τους.,λαν επερχόταν αύτή ή ρήξη δέ θά εΐτανε δυνατόν νά μήν είχε άπήχηση πάνω στήν ιδιωτική ζωή του διανοούμενου γιά τόν όποιο γίνεται λόγος. Τό κίνημα αύτό γίνεται άκόμη πιό συγκεχυμένο, για τί έκτείνεται σέ σημαντικούς κύκλους τών πιό προοδευτικών άστών διοενοούμενων καί έκδηλώνεται, προπάντων, δπως, άλλωστε,

17 21 είναι πολύ φυσικό. μέ σφοδρότητα, σε περιόδους κρίσεων. ("Ας θυμηθούμε την περίοδο κατά τήν όποία ψηφίσθηκαν τά έκτακτα μέτρα εναντίον του σοσιαλισμού, τόν πρώτο παγκόσμιο πόλεμο και τό έξπρεσσιονιστικό κίνημα στή Γερμανία, τόν Μπουλανζισμό καί τήν ύπόθεση Ντρέϋφους). Τό «κοινωνικό αίτημα» στό όποιο άνταποκρίνεται ή Φιλοσοφία του Νίτσε συνίσταται στό νά «διασώσει», ή, μάλλον στό νά «απελευθερώσει» εναν όρισμένο τυπο ά- στου διανοούμενου καί στό νά: υποδείξει, στόν διοτνοούμενο αυτόν, τό μέσο τό όποιο θά μπορούσε νά κάνει περιττή τή ρήξη του μέ τήν άστική τάξη καί, μάλιστα, κάθε σοβαρή ένταση τών σχέσεων του μέ αυτήν. Ό τύπος αύτοο του διανοούμενου προστατεύει και ισως μάλιστα ένισχύει τήν πολύ ευχάριστη αίσθηση που εχει γιά τόν έ- αυτό του ότι είναι αντάρτης, δημιουργώντας μιά γοητευτική αντίθεση άνάμεσα σέ μιά «επιφανειακή» και «έξωτερική», κατά τήν άποψή του, επανάσταση καί μιά «βαθύτερη», «κοσμική καί βιολογική επανάσταση». Έξυπακούεται ότι μιά «επανάσταση» τέτοιου είδους είναι προορισμένη νά προστατεύσει όλα τά προνόμια της άστικής τάξης καί νά έπιδιώξει μέ πάθος τήν υπεράσπιση της προνομιούχου κατάστασης τών άστών κα'ι παρασιτικών διανούμενων τής ιμπεριαλιστικής περιόδου. Πρόκειται γιά μιά «επανάσταση», που στόχος της είναι οί μάζες, γιά μιά επανάσταση εμπνευσμένη άπό τό φόβο τόν όποιο έχουν οί προνομιούχοι μήτιως χάσουν τά οικονομικά καί πολιτιστικά τους πλεονεκτήματα, ένα φόβο εγωιστικό που τόν μεταμφιέζουν δίνοντάς του μιά παθητική και έ- πιθετική έκφραση. Ό δρόμος πού δείχνει ό Νίτσε δέ βγαίνει εξω άπό τά δρια της παρακμής, ή όποία είναι στενά δεμένη μέ τή διανοητική κα'ι συναισθηματική ζωή αύτών τών κύκλων. Από τή στιγμή, δμως, πού άποκτουν οί κύκλοι αυτοί μιά καινούργια συνείδηση, ή παρακμή εμφανίζεται στά μάτια τους κάτω άπό ëva καινούργιο Φώς: μέσα στήν ϊδια τήν παρακμή κρύβονται τά γόνιμα σπέρματα μιας ριζικής άνανέωσης τής άνθρωπότητας. Αύτό τό «κοινωνικό αίτημα» βρισκότοα; σέ προκαθορι

18 22 σμένη αρμονία μέ τά χαρίσματα, τις προσφιλέστερες πνευματικές τάσεις, μέ ολόκληρη την προσωπικότητα του Νίτσε. "Οπως ακριβώς οί κοινωνικοί κύκλοι στούς οποίους απευθυνόταν, κι* ό ίδιος ό Νίτσε εϊταν απασχολημένος, προπάντων, μέ τά προβλήματα του πολιτισμού και ειδικώς μέ τά προβλήματα της τέχνης καί τής ατομικής ηθικής. Ή πολιτική δέν εμφανίζεται ποτέ στα μάτια του Νίτσε παρά σαν Ενας άφηρημένος καί απατηλός ορίζοντας. Στό θέμα τής οικονομίας ή άγνοιά του είναι ίδια μέ τήν άγνοια του μέσου διανοουμένου τής εποχής του. Ό Μέρινγκ έσημείωσε πολύ σωστά δτι τά επιχειρήματα του Νίτσε ένοοτίον του σοσιαλισμού δέν ξεπέρασαν ποτέ τά επιχειρήματα έκεΐνα πού χρησιμοποιούσαν άνθρωποι σάν τόν Λέο καί τόν Τράϊτσκε ( 1). Αυτός, λοιπόν, ό γά μος τού πιό άνόητα χυδαίου άντισοσιαλισμού καί μιας κατώτερης ποιότητας, αλλά επιτήδειας, κριτικής του πολιτισμού καί τής τέχνης, πού μερικές φορές, ώστόσο, εϊτανε σωστή (βλ. π.χ. τις έπιθέσεις του Νίτσε εναντίον του Βάγνερ καί του νατουραλισμού) είναι ό δημιουργός τής γοητείας τών ιδεών καί τής έκφραστικής μορφής του Νίτσε γιά τούς διανοούμενους τής ιμπεριαλιστικής εποχής. θά εχουμε τήν ευκαιρία νά ίδουμε τή γοητεία πού άσκησοτν οί ιδέες του Νίτσε σέ δλη τή διάρκεια τής ιμπεριαλιστικής περιόδου, αρχίζοντας άπό τόν Γεώργιο Μπραντές, τόν Στρίντμπεργκ, ολόκληρη τή γενιά τοο Γεράρδου Χάουπτμαν, ώς τόν Άντρέ Ζίντ καί τόν Μαλρώ, Ή γοητεία αύτή, άλλωστε, δέν σταματάει καθόλου στούς πιό αντιδραστικούς μονάχα διανοούμενους. Συγγραφείς, επίσης, καθαρά προοδευτικοί, ή συγγραφείς πού τό έργο τους εχει ενα προοδευτικό περεχόμενο, δπως ό Ε ρ ρίκος καί ό Τόμας Μάν, ή ό Μπέρναρ Σώ, έπηρεάστηκαν άπό τό Νίτσε. Μπόρεσε μάλιστα νά προκαλέσει ισχυρότατη έντύπωση καί σέ όρισμένους μαρξιστές διανοούμενους. Καί εφτασε ενας άνθρωπος aôcv τόν Μέρινγκ νά διατυπώσει, γ ι αυτόν, κάποτε, τήν παρακάτω γνώμη : «Ό Νιτσεϊσμός είναι άκόμη πιό χρήσιμος γιά τό σοσια- 1. Mehring, Έ ργα Berlin, 1929, VI, 191.

19 23» λισμό καί άπό μιάν άλλην άποψη. Χωρίς καμιά άμφι-» βολία, τά έ'ργα τού Νίτσε άσκουν ιδιαίτερη γοητεία» σέ όρισμένους νέους προικισμένους μέ μεγάλο λογοτε-» χνικό ταλέντο, οί όποιοι έχουν τή δυνατότητα νά γίνουν» άκόμη πιό ιμεγάλοι μέσα στούς κόλπους τής άστικης» τάξης καί οί όποιοι μένουν φυλακισμένοι μέσα στις τα- * ξικές τους προλήψεις. Γι* αυτούς, δμως, ό Νίτσε δέν» άντιπροσωπεύει παρά μιά μετάβαση, ενα τέρμα του» περάσματος πρός τό Σοσιαλισμό» (!). Τά παραπάνω είναι άρκετά γιά νά έξηγήσουν τήν κοινωνική βάση καί τήν ένταση της επίδρασης του Νίτσε, όχι όμως καί τή διάρκειά της. Ή διάρκειά της εξηγείται άπό τά αναμφισβήτητα χαρίσματα του φιλόσοφου Νίτσε. Άπό τον Langbehn, (2), ώς τούς δικούς μας Καΐσλερ καί κάποιους Burnham, οί συνηθισμένοι παμφλετογράφοι τής αντίδρασης δέν μπόρεσαν ποτέ νά κάνουν τίποτε άλλο παρά νά άνταποκρίνονται όπορτουνιστικά στις άνάγκες της ιμπεριαλιστικής άστικής τάξης, χρησιποιώντας μιά λίγο ή πολύ επιδέξια επιχειρηματολογία. Ό Νίτσε, δπως θά δούμε παρακάτω λεπτομερέστερα, κατόρθωσε νά συλλάβει καί νά διαμορφώσει στά έ'ργα του μερικά άπό τά πιό βασικά καί τά πιό μόνιμα χαρακτηριστικά τής άντιδραστικής συμπεριφοράς, πού προσιδιάζουν στήν περίοδο του ιμπεριαλισμού, τών παγκόσμιων πολέμων καί τών επαναστάσεων. Γιά νά κρίνουμε στά πραγματικά του μέτρα τό Νίτσε, πρέπει νά τόν συγκρίνουμε μέ τόν σύγχρονό του Έντουαρντ φόν Χάρτμαν, ό όποιος συγκέντρωσε μές στό μυαλό του τις χυδαίες προλήψεις του,μετά τό 1870 άντιδραστικου άστου, του «βολεμένου άστου», δηλαδή του χορτάτου άστου. Αύτό του εξασφάλισε στήν άρχή μιά πολύ μεγαλύτερη άπό τό Ν ί τσε έπιτυχία, μόλις, δμως, εφτασε ή ιμπεριαλιστική π ερ ί οδος επεσε στή λήθη. Είναι άλήθεια πώς δλα στό Νίτσε προβάλλουν μέσα 1. M ehring «A propos de la Psychopathia spiritualis», de K urt Eisner, στό Neue Zeit, χρόνος X, τόμος II, σελ. 668 καί έπ. 2. 'Υπαινιγμός στό 6ργο Rem brandt Educateur de Langbehn (Σημ. τοο μεταφρ.).

20 24 άπό μύθους. Οί μύθοι ειν εκείνοι πού του έπέτρεψαν νά συλλάβει και νά προσδιορίσει ορισμένες τάσεις τής έποχής του. Γιατί άγνοοϋσε τά πάντα άπό τήν καπιταλιστική οικονομία κα'ι δε μπορούσε, έξαιτίας αύτού τού γεγονότος, νά παρακολουθήσει παρά μονάχα τά συμπτώματα του ύπεροικοδομήματος, τά όποια καί μόνο είχε π εριγρά φει. Ή προσφυγή του στό μύθο εξηγείται, έπίσης, και άπό τό γεγονός δτι ό Νίτσε, κυριώτερος φιλόσοφος τής ιμπεριαλιστικής αντίδρασης, δέν έγνώρισε όσο ζουσε τήν ιμ περιαλιστική περίοδο. Είναι για τόν ιμπεριαλισμό, ο,τι εϊταν ό Σοπενάουερ γιά τήν μετά τό 1848 άστική αντίδραση : κι ό ενας κι ό άλλος εζησαν μιάν εποχή πού δε μπόρεσε νά παραγάγει παρά μόνο τά σπέρματα καί τά πραμηνύματα τής περιόδου πού έπρόκειτο νά τή διαδεχθεί. Γιά εναν φιλόσοφο πού δε μπορούσε νά άποκαλύψει τις πραγματικά δρώσες δυνάμεις, αύτά τά πρόδρομικά σημάδια δέν εϊτανε δυνατό νά συλληφθούν παρά μέ τή μορφή ούτοπιών κα'ι μύθων. Ή φιλοσοφική σημασία τού Νίντσε προέρχεται άπό τό ότι, παρ δλ αύτά, μπόρεσε νά προσδιορίσει ορισμένα μόνιμα χαρακτηριστικά τής έπερχόμενης ιμπεριαλιστικής περιόδου. Βεβαίως, βοηθήθηκε άπό τό ταλέντο του άφοριστή και τού δημιουργού μύθων, γιά τούς όποιους θά μιλήσουμε σέ λίγο. Οί μύθοι καί οί άφορισμοί μπορούν, πράγματι, άνάλογα μέ τά στιγμιαία συμφέροντα τής άστικής τάξης καί τις τάσεις τών ίδεολόγων της, νά συγκροτηθούν σ ενα σύνολο καί νά έρμηνευθούν κατά δάφορους τρόπους καί, άνάλογα μέ τήν περίπτωση, κατά τρόπους άντιφατικούς. Τό γ ε γονός, όμως, δτι ανακαλύπτουμε, κάθε φορά, ëvav «καινούργιο» Νίτσε, δείχνει δτι, κάτω άπ αύτές τις αλλαγές, ύπάρχει μιά συνέχεια: ή συνέχεια τών θεμελιωδών προβλημάτων τού ιμπεριαλισμού σάν περιόδου ή όποία άπστελει ενα σύνολο, άπό τήν άποψη τών διαρκών συμφερόντων τής άστικής άντίδρασης, αν τά παρακολουθήσουμε καί τά ερμηνεύσουμε, έχοντας πάντοτε ύπόψη μας τις μόνιμες ανάγκες τών παρασιτικών διανοούμενων τής ά στικής τάξης. Είναι εξω άπό κά$ε άμφιβολία δτι ό άνθρωπος πού

21 25 μπορεί καί συλλαμβάνει, πριν τήν ώρα τους, σημάδια σάν κι αυτά που άναφέραμε παραπάνω, διαθέτει ëva χάρισμα παρατηρητικότητας, ευαισθησίας στις ιδέες κα'ι ευχέρειας άφαίρεσης, όχι τυχαίες. Απ αύτή τήν άποψη ή ιστορική θέση του Νίτσε είναι άντίστοιχη πρός τή θέση τοο Σοπενάουερ. Ενώνονται στενά μέσω τής κύριας τάσης τής φιλοσοφίας τους. Δέν θά άνακινήσουμε έδώ ι στορικά καί φιλοσοφικά προβλήματα επιδράσεων, θεωρώ τις πρόσφατες προσπάθειες, πού σκοπό τους έχουν τήν ά- πόσπαση τού Νίτσε άπό τόν ίρρασιοναλισμό του Σοπενάουερ καί τή σύνδεσή του μέ τή φιλοσοφία τοο Διαφωτισμού καί του Χέγγελ, σάν παιδιαρίσματα, ή, μάλλον, θά μπορούσε νά πει κανείς πώς όλες αύτές οί προσπάθειες αντιπροσωπεύουν τά χειρότερα μπαλώματα τής Ιστορίας. Ανάμεσα στό Σοπενάουερ καί τό Νίτσε υπάρχουν, φυσικά, πολλές διαφορές, οί όποιες γίνονται βαθύτερες δσο προχωρεί περισσότερο ό Νίτσε καί παίρνει καθαρότερη συνείδηση τών τάσεών του. Αύτές οί διαφορές, όμως, είναι διαφορές πού εξηγούνται, άν λάβουιιε ύπόψη μας πώς άλλη είναι ή έποχή στήν όποία έζησε 5 Νίτσε καί άλλη ή εποχήν στήν όποία εζησε ό Σοπενάουερ. Πρόκειται γιά διαφορές ο>ς πρός τά μέσα πού θά πρέπει νά χρησιμοποιηθούν γιά νά καταπολεμηθεί ή κοινωνική πρόοδος. Ό Νίτσε δανείστηκε άπό τό Σοπενάουερ τήν άρχή τής μεθοδολογικής συνάφειας. Τήν άρχή αύτή, δμως, τή μεταμόρφωσε καί τήν άνέπτυξε άκόμη περισσότερο γιά νά τήν προσαρμόσει στον άγώνα έναντίον ένός καινούργιου αντίπαλου. Πρόκειται γ ι αύτό, πού στό δεύτερο κεφάλαιο τού παρόντος έργου ( ι) τό όνομάσαμε έμμεση ά- άπολογητική του καπιταλισμού. Αύτή ή θεμελιώδης άρχή παίρνει, φυσικά, μες στις συνθήκες ένός σκληρότερου ά- γώνα τών τάξεων, συγκεκριμένες μορφές, πού, κατά ενα τους μέρος, είναι κανούργιες. Στήν έποχή του Σοπενάουερ τό ν αγωνίζεται κανείς εναντίον τής ιδέας τής προόδου κατέληγε, σέ τελευταία άνάλυση, στήν ύποτίμηση, 1. Βλπ. Προλογικό Σημείωμα, (Σημ. του μεταψρ.).

22 - 26 διανοητικός και ηθικώς, κάθε μορφής δράσης. Ό Νίτσε, αντίθετα, προτρέπει στην ενεργητική στράτευση γιά τή διάσωση τής αντίδρασης καί του Ιμπεριαλισμού. Γίνεται ευθύς αμέσως φανερό, δτι ό Νίτσε γιά νά επιτύχει τό σκοπό του έ'πρεπε νά παραμερίσει τόν σοπεναουερικό δυϊσμό τής παράστασης και τής θέλησης και νά αντικαταστήσει τόν 6ουδδιστικό μύθο τής θέλησης μέ τό δικό του τό μύθο: τό μύθο τής θέλησης γιά δύναμη. Ό Νίτσε δέν είχε τίποτα πιά νά κάνει κι άκόμη περισσότερο νά τήν άρνηθεΐ μέ την ιστορία, ειτε τήν άνθρώπινη είτε τήν άφηρημένη, όπως τήν είχε διαμορφώσει ό Σοπενάουερ. Φυσικά, ό Νίτσε, περισσότερο κι άπό τό Σοπενάουερ, δέν πιστεύει σέ μιά πραγματικότητα τής Ιστορίας. 'Ωστόσο, ή άπσλογία πού αναλαμβάνει υπέρ του επιθετικού ιμπεριαλισμού, παίρνει τή μορφή ίμιας μυθοποίησης τής Ιστορίας. Τέλος, και γιά νά περιοριστούμε στούς θεμελιώδεις συντελεστές, ή άπολογητική του Σοπενάουερ, ώς πρός τή μορφή, είναι μιά εμμεση άπολογητική, ή όποια, δμως, δέν τόν εμποδίζει νά έκφράζει άνοιχτά τις αντιδραστικές του πολιτικές συμπάθειες καί, μάλιστα, μ ε- ναν προκλητικό καί κυνικό τρόπο. Στό Νίτσε, άντίθετα, ή άρχή τής έμμεσης άπολογητικής εφαρμόζεται και στα εκφραστικά μέσα. Ή προσκόλλησή του, επίσης, στόν άντιδραστικό κα'ι επιθετικό ιμπεριαλισμό εκφράζεται μέ μιά στάση ύπερεπαναστατική. Ό άγώνας κατά τής δημοκρατίας καί τού σοσιαλισμού, ό μύθος τού Ιμπεριαλισμού, παρουσιάζονται σάν μιά παράδοξη μεταμόρφωση, μιά «μεταποίηση τών άξιών», ή, άκόμη, σάν τό λυκόφως τών θεών: ή εμμεση άπολογητική τού ιμπεριαλισμού γίνεται ή ψεύτικη επανάσταση τών δημαγωγών. Στή φιλοσοφία τού Νίτσε, τό περιεχόμενο κα'ι ή μέθοδος είναι στενά δεμένες μέ τή λογοτεχνική έκφραστική μορφή τού άφορισμού. Αυτή ή λογοτεχνική μορφή έξηγεΐ τις παραλλαγές πού παρουσίασε ή μακροχρόνια επίδραση πού άσκησε ό Νίτσε. Όταν εγινε κοινωνικά άναγκαία μιά καινούργια ερμηνεία τού Νίτσε - δπως στις παραμονές τού χιτλερισμού, ή, τώρα, ύστερα άπό τήν πτώση τού Χίτλερ ή διασκευή τού μόνιμου και σταθερού περιε-

23 27 χαμένου τής φιλοσοφίας του δέν παρουσίασε τις δυσκολίες πού συναντούμε, δταν έχουμε νά κάνουμε μέ στοχαστές οί όποιοι διατυπώσανε τις αντιλήψεις τους γιά τόν κόσμο μέ συστηματική μορφή. (Γιά νά πούμε τήν αλήθεια, ή μοίρα πού γνώρισαν ό Ντεκάρτ, ό Κάντ καί ό Χέγγελ, στήν Ιμπεριαλιστική περίοδο, δείχνει δτι ή αντίδραση δέν οπισθοχωρεί ουτε μπροστά και σ αύτές τ'ις δυσκολίες). Μέ τό Νίτσε, ώστόσο, τά πράγματα είναι πάρα πολύ εύκολα : ανάλογα μέ τις ανάγκες τής στιγμής, θέτουν σέ πρώτο έπίπεδο καί συναρμολογούν διαφορετικά, ά λ λοτε τούτους κα'ι άλλοτε εκείνους τούς άφορισμούς του. Σ αύτό μπορούμε νά προσθέσουμε και μιάν άλλη άκόμη παρατήρηση : αν και οί ακολουθούμενοι άπό τό Νίτσε βασικοί σκοποί συμφωνούν απόλυτα μέ τήν ιδεολογική θέση τών παρασιτικών διανοούμενων, τούς σκοπούς αύτούς θά μπορούσε κάνεις νά τούς έκφράσει άνοιχτά κα'ι συστηματικά καί άν άκόμη εμενε μακρυά άπό τις πλατειές κοίτες, τις όποιες, σέ καμιά περίπτωση δέν είναι δυνατό νά έγκαταλείψει ή αντίδραση. Δέν είναι, λοιπόν, εντελώς τυχαίο τό γεγονός, ότι οί έρμηνευτές τού Νίτσε, σέ ορισμένες περιπτώσεις (όπως, π.χ., στις περιπτώσεις τών άμεσων προγόνων του χιτλερισμού) άγκιστρώνονται στή νιτσεϊκή κριτική του πολιτισμού καί στή νιτσεϊκή ήθική κι έτσι μάς παρουσιάζουν τό Νίτσε σάν ëvocv «άθώο» στοχαστή, ό όποιος ένδιαφέρεται άποκλειστικά καί μόνο γιά τά πνευματικά προβλήματα πού άπασχολοΰν τούς διανοητικά καί ήθικά εκλεκτούς. Έτσι είδαν τό Νίτσε ό Μπραντές καί ό Σίμμελ καί, υστέρα, ό Μπέρτραμ καί ό Γιάσπερς. "Ετσι τόν βλέπει, σήμερα, καί ό Κάουφμαν. Άπό τήν άποψη τής τάξης τους ή τέτοια θεώρηση τού Νίτσε είναι σωστή, γιατί οί πιό πολλοί άπ αύτούς πού είδαν μ αύτό τόν τρόπο τό Νίτσε, θά είναι, κατόπιν, καλύτερα προετοιμασμένοι, ξεκινώντας άπό μιά τέτοια έρμηνεία, γιά νά πραγματοποιήσουν τις συγκεκριμένες πράξεις πού άπορρέουν άπό τή θεώρηση αύτή. Σ υ γγ ρ α φείς σάν τόν Ερρίκο καί τόν Τόμας Μάν άποτελούν, γιά τήν περίπτωση πού μάς άπασχολεΐ, εξαιρέσεις. Μιά, λοιπόν, κι αύτή είναι ή φύση του άφορισμού, άς

24 28 τόν αντιμετωπίσουμε δπως ακριβώς παρουσιάζεται. Οί πανεπιστημιακοί φιλόσοφοι κατηγόρησαν, πολλές φορές, τό Νίτσε, δτι δέν είχε κανένα σύστημα καί δτι, έξαιτίας αύτού του λόγου, δε μπορεΐ νά θεωρηθεί αληθινός φιλόσοφος. Ό Νίτσε εΐτοαε δηλωμένος αντίπαλος κάθε είδους συστήματος: «Δυσπιστώ πρός δλους τους συστηματικούς» στοχαστές. Τό νά θέλγεις νά οικοδομήσεις ενα σύστημα,» σημαίνει δτι σου λείπει ή εντιμότητα» (*). Πρόκειται γιά μιά γενική τάση, πού μπορούμε, ήδη, νά τή δούμε στόν Κίρκεγκάαρ, κι όχι γιά ενα απομονωμένο καί τυχαίο φαινόμενο. Ή φιλοσοφική κρίση τής άστικής τάξης, πού χαρακτηριστικό της σημάδι, υπήρξε ή διάλυση τού έγελειανισμου, αντιπροσώπευε κάτι παραπάνω άπό τή συνειδητό ποίηση τών ανεπαρκειών ένός ορισμένου φιλοσοφικού συστήματος. Έπρόκειτο γιά τήν κρίση τής ίδιας τής ιδέας τού συστήματος, ή όποία ύπήρχε καί έδέσποζε στή σκέψη τών άνθρώπων έδώ καί πολλές χιλιάδες χρόνια. Μέ τό σύστημα τού Χ έγγελ εξαφανίζεται μιά μεγά λη φιλοδοξία : ή φιλοδοξία τής τακτοποίησης γύρω άπό μιά κεντρική άρχή τού συνόλου του κόσμου, καί τής διατύπωσης τών νόμων τού γίγνεσθαι αύτού τού κόσμου μέ ίδεαλιστικούς δρους, τής διατύπωσης, δηλαδή, μέ ίδεαλιστικούς δρους,τών νόμων τής άνθρωπίνης συνείδησης. Δέν μπορούμε νά εκθέσουμε έδώ, έστω καί σέ χοντρές γραμμές, τις θεμελιώδεις μεταβολές οί όποιες ύπήρξαν τό επακόλουθο τής οριστικής διάλυσης τής ιδέας ένός ίδεαλιστικού συστήματος. Ξέρουμε, βέβαια, δτι, ύστερα, προπάντων, άπό τό Χέγγελ, παρουσιάστηκαν πανεπιστημιακοί διδάσκαλοι, δπως ο Βούντ, ό Κοέν, ό Ρίκερ, οί όποιοι οικοδόμησαν διάφορα φιλοσοφικά συστήματα. Γνωρίζουμε, δμως, επίσης, δτι τά συστήματα αύτά εμειναν τελείως ασήμαντα γιά τήν ιστορία τής φιλοσοφίας. Είδαμε άκόμη ^ώς ή χρεοκοπία τής ιδέας τού συστήματος έγέννησε, στήν άστική σκέ^λ],^να ρελατιβισμό κι εναν άβαθον άγνωστικισμό. Λες καί ή άναγκαιότητα τής άρνησης μιας ίδεα- 1. Νίτσε, 'Άπαντα, τόμος VIII, σ. 64. Έκδοση σέ δεκαεφτά τόμους στου Kroener Leipzig. Στό έξης, όταν παραπέμπουμε στο πίτσε, θά: αναφέρουμε μονάχα τόν τόμο καί τήν σελίδα.

25 29 λιστικής συστη ματοποίησης υποχρέωνε τήν άστική σκέψη νά άρνηθεΐ και τήν άντικειμενικότητα τής γνώσης, τή συγκεκριμένη σύνδεση τώνπραγμάτων μέ τήν πραγματικότητα και τή δυνατότητα νά γνωρίσουμε τήν πραγματικότητα. Γνωρίζουμε, δμως, επίσης, πώς ή οριστική κατάρρευση τοϋ ίδεαλιστικοΰ συστήματος έχει aôcv αναπόφευκτη συνέπεια τήν άνακάλυψη τών πραγματικών σχέσεων οί όποιες κυβερνούν τήν άντικειμενική πραγματικότητα, τήν άνακάλυψη, δηλαδή, του διαλεκτικού υλισμού. Πολεμώντας έναντίον του Ευγενίου Ντύρινγκ πού ειταν σύγχρονος του Νίτσε, ό "Ενγκελς χαρακτηρίζει έτσιτήν καινούργια κατάσταση τής φιλοσοφίας: «Ή πραγματι-» κή ενότητα του κόσμου συνίσταται στήν ύλικότητά το υ»(ι). Πρόκειται γιά μιά ένότητα τήν όποία πασχίζουν νά αντικατοπτρίσουν οί διάφορες επιστήμες, (νά τήν προσεγγίζουν ολοένα καί πιό πολύ) καί νά συλλάβουν έννοιολογικά : ή φιλοσοφία εΐναι ή σύνθεση τών άρχών καί τών νόμων αυτής τής γνώσης. Ή συστηματική σύνθεση, λοιπόν, δέν εξαφανίσθηκε. Δέν έμφανίζεται, δμως, πιά μέ τή μορφή τών ίδεαλιστικών «ουσιών», άλλά πάντοτε σάν αντανάκλαση πού πλησιάζει αύτή τήν ένότητα, αύτή τή συνάφεια, αύτό τό σύνολο τών νόμων πού υπάρχουν καί δρουν αντικειμενικά, άνεξάρτητα άπό τή συνείδηση πού έχουμε γ ι αύτούς, ζώντας μέσα στήν ίδια τήν πραγματικότητα. "Αν ό Νίτσε φτάνει στήν άρνηση κάθε συστήματος, αύτό όφείλεται στις ρελατιβιστικές καί άγνωστικιστικές τάσεις πού επικρατούσαν στήν έποχή του. θ ά ίδουμε άργότερα πώς υπήρξε ό πρώτος (καί μάλιστα αύτός πού άσκησε τήν πιό μεγάλη έπίδραση) άπό τούς φιλοσόφους, ό όποιος έδημιούργησε άπό τόν άγνωστικισμό εναν μύθο. Δέν χωρει καμιά άμφιβολία πώς ή εκλογή τής άφοριστικής μορφής πού χρησιμοποίησε ό Νίτσε είναι στενότατα δεμένη μέ τή θέση τήν όποία παίρνει. Υπάρχει, δ μως, καί κάτι άλλο. Μπορου-με νά διαπιστώσουμε, στήν ιστορία τών ιδεολογιών, πώς δλοι οί στοχαστές πού καί. Ένγκελς, ΆντΙ Ντυρινγκ, E.S. Paris, 1950, σ. 75.

26 τορθώνουν νά παρακολουθήσουν τις αρχές μιας κοινωνικής εξέλιξης καί κατορθώνουν νά άντιληφθούν από τήν παρακολούθηση αύτή τά καινούργια στοιχεία πού κλείνει μέσα της αυτή ή εξέλιξη, αναγκάζονται, ιδιαίτερα στά θέματα πού σχετίζονται μέ τήν ήθική φιλοσοφία, νά τά συλλαμβάνουν στό σύνολό τους, προτιμώντας, πάντα, νά χρησιμοποιούν τή μορφή του δοκιμίου ή του άφορισμοϋ, γιατί τό δοκίμιο καί ό άφορισμός τούς επιτρέπουν νά έκφράσουν, μέ τόν πληρέστερο τρόπο, τό κράμα του απλού προαισθήματος τού μέλλοντος, άπό τή μιά μεριά, καί τής ακριβούς παρατήρησης κα'ι στάθμισης τών συμπτωμάτων του, άπό τήν άλλη. Αύτό θά τό διαπιστώσουμε στόν Μονταίνιο και τόν Μαντεβ'ιλ και τούς γάλλους μοραλίστες, άπό τόν Λά Ροσφουκώ ως τόν Βωβενάργκ και τόν Σαμφόρ. Ό Νίτσε αγάπησε πολύ τό ύφος αύτών, α κριβώς, τών συγγραφέων. Ή τυπική, ώστόσο, αύτή προτίμηση βαδίζει παράλληλα μέ μιοτν αντίθεση ώς πρός τό βάθος: οί μεγάλοι μοραλίστες, οί όποιοι, στήν πλειονότητά τους, ύπήρξαν προοδευτικοί, ζώντας στήν απολυταρχική καί φεουδαρχική κοινωνία τής εποχής τους, Ε δωσαν μκχν ώθηση πρός τά εμπρός στήν κριτική τής ή- θικής τού καπιταλισμού. J'Av ό Νίτσε προαισθάνθηκε τό μέλλον, τό πλεονέκτημα αύτό τό έχρησιμοποίησε, αντίθετα πρός τούς μεγάλους μοραλίστες, γιά νά επιδοκιμάσει καί νά αποδεχθεί μιάν αντίδραση πολύ πιό έντονη άπό τις προηγούμενες, τήν αντίδραση τής ίμπεριολιστικής περιόδου. Ή συγγένεια, δμως, του Νίτσε, πρός τούς μεγάλους μοραλίστες, άπό καθαρή άποψη μορφής, περιορίζεται στό μοναδικό γεγονός δτι καί ό ενας καί οί όίλλοι είχανε προΐδει τό μέλλον. Μπαίνει, λοιπόν,τό ερώτημα: «εχουμε τό δικαίωμα νά μιλούμε γιά «νιτσεϊκό» σύστημα»; Πιστεύουμε πώς ό συστηματικός σύνδεσμος τών σκέψεων ενός φιλοσόφου είν ενα φαινόμενο πολύ πιό παληό άπό τά ίδεαλιστικά συστήματα καί πώς έπιζεί καί μετά τή χρεοκοπία τών συστημάτων αύτών. Λίγο ενδιαφέρει τό γεγονός δτι ό συστηματικός σύνδεσμος δίνει μιά εικόνα σχεδόν άκριβή τής πραγματικότητας, ή τήν καρικατούρα της, δπως

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

RE-ACTIVE YOUTH I Against Online Hate Speech

RE-ACTIVE YOUTH I Against Online Hate Speech RE-ACTIVE YOUTH I Against Online Hate Speech RECOGNISING Issues and Opportunities in Combating Online Hate Speech Αναθεώρηση της εθνικής Ελληνικής Στρατηγικής για την Στρατηγική Διακυβέρνησης του Διαδικτύου

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ EURO RUN www.nea-trapezogrammatia-euro.eu Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ - 2 - Η Άννα και ο Αλέξης είναι συμμαθητές και πολύ καλοί φίλοι. Μπλέκουν πάντοτε σε φοβερές καταστάσεις.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα.

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα. Β. ΑΝΟΙΚΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις ανάπτυξης 1. Λαµβάνοντας υπόψη σας τα εθνικά, κοινωνικά, οικονοµικά και πολιτικά χαρακτηριστικά της τσαρικής Ρωσίας καθώς και τις ιδιαίτερες συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ Τάξη: Γ ΕΠΑΛ Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Κείμενο «Όπλο επιβίωσης» η δια βίου εκπαίδευση και η κατάρτιση. Στο ευρωπαϊκό προσκήνιο τίθεται

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική Υπάρχουν τριβές αλλά από ζήλο... Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ «Είμαι ικανοποιημένος από τη δεκαεννιάμηνη πορεία της κυβέρνησης.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΖΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΧΑΡΟΥΜΕΝΑ, ΑΝ Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΦΡΟΝΗΣΗ, ΟΜΟΡΦΙΑ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΚΑΙ ΟΥΤΕ ΠΑΛΙ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους. Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου

Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους. Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου Χαιρετίζοντας την σημερινή εκδήλωση εκ μέρους του Πανεπιστημίου Κύπρου, θα

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Τι σηµαίνει πρόσφυγας και ποια τα δικαιώµατα του Γ Γυµνασίου Γ Λυκείου

Τι σηµαίνει πρόσφυγας και ποια τα δικαιώµατα του Γ Γυµνασίου Γ Λυκείου Σχέδιο Μαθήµατος Τι σηµαίνει πρόσφυγας και ποια τα δικαιώµατα του Γ Γυµνασίου Γ Λυκείου Σκοπιµότητα Πρόσφυγας δεν είναι απλώς κάθε ξένος που ζητά να µείνει στη χώρα µας, αλλά ένας από τους πιο ευάλωτους,

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ: Βοηθός Φαρμακείου Ημ/νια: 19/11/2013 ΕΞΑΜΗΝΟ: Α Χειμερινό Μάθημα: Ασφάλεια και Υγιεινή Εισηγητής : Εμμανουήλ Ε. Νικόλαος Ενότητα: Εισαγωγή ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΒΑΣΙΚΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα.

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. Οι φορείς της αγωγής στην Αθήνα Βαθμίδες αγωγής Παιδευτικά μέσα A).. α).......

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΕΚ 381 ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΡΙΑ: ΤΟ επόμενο θέμα είναι πολύ σημαντικό. Μας απασχολεί πάρα πολύ, μόνο ως προφήτες όμως μπορούμε να λειτουργήσουμε. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΤΑΞΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΤΑΞΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΤΑΞΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ Είτε κάνετε αίτηση για θέση εργασίας, είτε για τη συμμετοχή σας σε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών (ή ακόμα και σε πρόγραμμα προπτυχιακών σε περίπτωση

Διαβάστε περισσότερα

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου.

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου. ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΠΟΡΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΚΕΔΕ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΣΕ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΙΣ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ (Βρυξέλλες 4/12/2013) Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

H «φάτνη» του... Νότου. Μαιευτήριο Ρέα. Ο Πέτρος Δούκας μιλάει για την παραμπομπή του. Aqua Pilates, η νέα τάση LIFESTYLE ΥΓΕΙΑ GOSSIP ΣΠΙΤΙ

H «φάτνη» του... Νότου. Μαιευτήριο Ρέα. Ο Πέτρος Δούκας μιλάει για την παραμπομπή του. Aqua Pilates, η νέα τάση LIFESTYLE ΥΓΕΙΑ GOSSIP ΣΠΙΤΙ OPIS_EXOF_Layout 1 12/3/10 3:43 PM Page 1 w w w. a t t i c a p r e s s. g r ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2010 / ΤΕΥΧΟΣ 007 Μ Η Ν Ι Α Ι Ο Π Ε Ρ Ι Ο Δ Ι Κ Ο Π Ο Ι Κ Ι Λ Η Σ ΥΛ Η Σ Ο Πέτρος Δούκας μιλάει για την παραμπομπή

Διαβάστε περισσότερα

Τακτικές και Κόλπα κατά την Διαπραγμάτευση

Τακτικές και Κόλπα κατά την Διαπραγμάτευση Τακτικές και Κόλπα κατά την Διαπραγμάτευση Τακτική της Τμηματοποίησης Αν σκοπεύεις να διαπραγματευτείς ένα π.χ. συμβόλαιο τριών ετών, διαπραγματεύσου σκληρά για ένα συμβόλαιο ενός έτους μόνο. Όταν η διαπραγμάτευση

Διαβάστε περισσότερα

Προειδοποιητικοί κανόνες (Considerations before judgment)

Προειδοποιητικοί κανόνες (Considerations before judgment) Προειδοποιητικοί κανόνες (Considerations before judgment) της έσποινας Γιαννακοπούλου Ένα ευαίσθητο κεφάλαιο, που φαίνεται ότι δεν έχει κατανοηθεί πλήρως από τους ασκούντες την Ωριαία, είναι οι προειδοποιητικοί

Διαβάστε περισσότερα

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η τελική εργασία ως επιστέγασμα της τετραετούς πορείας στην εκπαίδευση είναι μια σκέψη που μπαίνει στον πρώτο χρόνο. Είναι μια σκέψη που ζυμώνεται, προκαλεί απορία,

Διαβάστε περισσότερα

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός»

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Η Αφροδίτη Βακάλη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και είναι εκπαιδευτικός. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ 1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ Άνθρωποι του Κάτω Κόσµου: ιδεολογίες και πολιτικές διακρίσεων, αποκλεισµού και διώξεων στη σύγχρονη εποχή. Ιστορικό ανθολόγιο και εκπαιδευτικός οδηγός. People of the Underworld: ideologies

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ. Η νομική διάσταση των σπάνιων νοσημάτων.

Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ. Η νομική διάσταση των σπάνιων νοσημάτων. 1 Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ Θέμα ημερίδας: Χρόνος ημερίδας: Σπάνια νοσήματα και Ε.Σ.Υ. 21-6-09, ώρα 09:30 π.μ. 13:30 μ.μ.

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΩΛΗΣΕΩΝ

Μάθημα: ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΩΛΗΣΕΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΙΙ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΩΛΗΣΕΩΝ Παρασκευή

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20. «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20. «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20 «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια εδώ Δεκαοχτώ ψωμιά

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο τρίτο. Κεφάλαιο τρίτο

Κεφάλαιο τρίτο. Κεφάλαιο τρίτο Κεφάλαιο τρίτο Αυτό που ξέρουµε σαν αρρώστια είναι το τελικό στάδιο µιας βαθύτερης ανωµαλίας και είναι φανερό ότι για να εξασφαλίσουµε πλήρη επιτυχία στη θεραπεία, το ν' αντιµετωπίσουµε µόνο το τελικό

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Βιβλιογραφία... 23 Εισαγωγή... 27 ΤΜΗΜΑ ΠΡΩΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΑ ΕΝΝΟΙΑ - ΠΗΓΕΣ 1. Έννοια κ.λ.π... 29 Α. Εισαγωγικά... 29 Β. Εξωτερική συμπεριφορά... 30 Γ. Διατάξεις... 31

Διαβάστε περισσότερα

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Όλοι έχουν δικαιώματα. Επιπλέον, σαν αγόρι ή κορίτσι ηλικίας κάτω των 18 ετών, έχεις ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1.Ο Πρωταγόρας παρουσιάζει στο σημείο αυτό μια ιδιαιτέρως ρηξικέλευθη τοποθέτηση σχετικά με την έννοια και το σκοπό της τιμωρίας. Η τιμωρία, σύμφωνα με τον Πρωταγόρα δεν είναι εκδίκηση και

Διαβάστε περισσότερα

Κβαντομηχανική και Βαϊμάρη: 1 Διάλογος με έναν φοιτητή μου

Κβαντομηχανική και Βαϊμάρη: 1 Διάλογος με έναν φοιτητή μου Κβαντομηχανική και Βαϊμάρη: 1 Διάλογος με έναν φοιτητή μου Λίγες μέρες πριν, αμέσως μετά το μάθημα της κβαντομηχανικής που διδάσκω στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, με πλησιάζει ένας φοιτητής μου της προηγούμενης

Διαβάστε περισσότερα

Ανδρέας Καστανάς - Η επίσημη ιστοσελίδα. Λογοτεχνία - Από: Τα Τρία Βιβλία. www.andreaskastanas.com. Τελευταία ενημέρωση 15-12-2012 6-12-03

Ανδρέας Καστανάς - Η επίσημη ιστοσελίδα. Λογοτεχνία - Από: Τα Τρία Βιβλία. www.andreaskastanas.com. Τελευταία ενημέρωση 15-12-2012 6-12-03 - Η επίσημη ιστοσελίδα Λογοτεχνία - Από: Τα Τρία Βιβλία www.andreaskastanas.com Τελευταία ενημέρωση 15-12-2012 6-12-03 Όταν αποκαλώ ένα έργο μου «μυθιστόρημα», με την χρήση της λέξης δηλώνω το είδος της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΧΟΟΑΠ ΣΤΟΥΣ ΔΗΜΟΥΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ Οικονομικά στοιχεία Προβλήματα Οφέλη. Σωτήρης Βλάχος Πολ.Μηχ/κος, τ. Δήμαρχος Παρελίων

ΤΑ ΣΧΟΟΑΠ ΣΤΟΥΣ ΔΗΜΟΥΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ Οικονομικά στοιχεία Προβλήματα Οφέλη. Σωτήρης Βλάχος Πολ.Μηχ/κος, τ. Δήμαρχος Παρελίων ΤΑ ΣΧΟΟΑΠ ΣΤΟΥΣ ΔΗΜΟΥΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ Οικονομικά στοιχεία Προβλήματα Οφέλη Σωτήρης Βλάχος Πολ.Μηχ/κος, τ. Δήμαρχος Παρελίων Θα μου επιτρέψετε για οικονομία του χρόνου να μην σταθώ στην αναγκαιότητα του χωροταξικού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δια βίου Εκπαίδευση και διάγνωση επιμορφωτικών αναγκών: Μια σχεδιασμένη παρέμβαση για την ενίσχυση των δυνάμεων της εργασίας H ΔΒΜ προϋποθέτειτοστρατηγικόσχεδιασμό,

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι,

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Μετά την σύντοµη ανάπαυλα των Χριστουγεννιάτικων διακοπών µας, έφτασε ένας ορεξάτος και Ολόφρεσκος Νέος Χρόνος που κουβαλά µαζί

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Λειτουργιών. τετράδιο 1

Διοίκηση Λειτουργιών. τετράδιο 1 Λορέντζος Χαζάπης Γιάννης Ζάραγκας Διοίκηση Λειτουργιών τα τετράδια μιας Οδύσσειας τετράδιο 1 Εισαγωγή στη διοίκηση των λειτουργιών Αθήνα 2012 τετράδιο 1 Εισαγωγή στη διοίκηση των λειτουργιών ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία;

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Δύσκολη ερώτηση Για την καλλιτεχνική μου δημιουργία δεν παίζει κανένα ρόλο. Αυτό που με πικραίνει είναι ότι έζησα την

Διαβάστε περισσότερα

Ε. Κριτήριο αξιολόγησης

Ε. Κριτήριο αξιολόγησης 57 Ε. Κριτήριο αξιολόγησης Παιδιά, σ αυτό το σημείο σας δίνουμε ένα κριτήριο αξιολόγησης για συμπληρωματική εξάσκηση πάνω σε λεξιλογικές ασκήσεις και σε ανάπτυξη θεμάτων έκθεσης. Καλή επιτυχία!!! Η Ελλάδα,

Διαβάστε περισσότερα

Πριν απο λιγα χρονια ημουνα ακριβως σαν εσενα.

Πριν απο λιγα χρονια ημουνα ακριβως σαν εσενα. Πριν απο λιγα χρονια ημουνα ακριβως σαν εσενα. Ηξερα οτι υπαρχουν επαγγελματιες παιχτες που κερδιζουν πολλα χρηματα απο το στοιχημα και εψαχνα να βρω τη "μυστικη formula" 'Ετσι κ εσυ. Πηρες μια απο τις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ ο δρόμος για την Κορυφή Σήμερα δεν παίρνεις αυτό που είναι λογικό και δίκαιο αλλά αυτό που Διαπραγματεύεσαι

ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ ο δρόμος για την Κορυφή Σήμερα δεν παίρνεις αυτό που είναι λογικό και δίκαιο αλλά αυτό που Διαπραγματεύεσαι ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ ο δρόμος για την Κορυφή Σήμερα δεν παίρνεις αυτό που είναι λογικό και δίκαιο αλλά αυτό που Διαπραγματεύεσαι Δημοσθένης Παπακωνσταντίνου B. Com. B. Econ. M.B.A Διαπραγματευόμαστε από τη

Διαβάστε περισσότερα

Όταν τα διαγράμματα «μιλούν»*

Όταν τα διαγράμματα «μιλούν»* Η ΥΠΟΘΕΣΗ «ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΡΙΣΗ» 13 Αντί Εισαγωγής Όταν τα διαγράμματα «μιλούν»* Στο διάστημα από τον Οκτώβριο του 2009 μέχρι το Μάιο του 2010, η Ελλάδα δέχτηκε μια πρωτοφανή χρηματοπιστωτική επίθεση, που οδήγησε

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί να μη χορεύω στις μύτες;

Γιατί να μη χορεύω στις μύτες; Γιατί να μη χορεύω στις μύτες; Κείμενο της Celia Sparger, φυσιοθεραπεύτριας της Sadler s Wells School, συγγραφέως των βιβλίων Anatomy of Ballet και Beginning Ballet. Η συγγραφέας εκφράζει τη βαθύτατη ευγνωμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι.

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι. 0001 00:00:11:17 00:00:13:23 Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18 Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10 Ναι. 0004 00:01:06:17 00:01:07:17 Σου έδειξα τη φωτογραφία; 0005 00:01:07:17 00:01:10:10

Διαβάστε περισσότερα

ΖΩΔΙΑ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ ΑΠΟ 16 22 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΑΠΟ ΤΗΝ ΒΑΛΕΝΤΙΝΗ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΟΥ

ΖΩΔΙΑ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ ΑΠΟ 16 22 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΑΠΟ ΤΗΝ ΒΑΛΕΝΤΙΝΗ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΟΥ ΖΩΔΙΑ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ ΑΠΟ 16 22 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΑΠΟ ΤΗΝ ΒΑΛΕΝΤΙΝΗ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΟΥ ΚΡΙΟΣ Αυτήν την εβδομάδα κοίτα να τακτοποιήσεις κενά του παρελθόντος και να επεξεργαστείς στο μυαλό σου τις ιδανικότερες λύσεις

Διαβάστε περισσότερα

14 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΟΙΚΟΔΟΜΩΝ & ΞΥΛΟΥ (UITBB)

14 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΟΙΚΟΔΟΜΩΝ & ΞΥΛΟΥ (UITBB) 14 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΟΙΚΟΔΟΜΩΝ & ΞΥΛΟΥ (UITBB) ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΟΙΚΟΔΟΜΩΝ & ΣΥΝΑΦΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ, ΓΙΑΝΝΗ ΠΑΣΟΥΛΑ Από τη θέση του Προέδρου της Ομοσπονδίας Οικοδόμων

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού

Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού Μένης Θεοδωρίδης Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού Η μικρή εισαγωγή στη φωτογραφική έκφραση για παιδιά 6-12 χρόνων που ακολουθεί, γράφτηκε με σκοπό να ενθαρρύνει τους εκπαιδευτικούς

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis)

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23 ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχοντας παρουσιάσει τις βασικές έννοιες των ελέγχων υποθέσεων, θα ήταν, ίσως, χρήσιμο να αναφερθούμε σε μια άλλη περιοχή στατιστικής συμπερασματολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη Ο ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ (572-500 ΠΧ) ΗΤΑΝ ΦΟΛΟΣΟΦΟΣ, ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΙΣΚΗΣ. ΥΠΗΡΞΕ Ο ΠΡΩΤΟΣ ΠΟΥ ΕΘΕΣΕ ΤΙΣ ΒΑΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟ Η ΣΠΑΣΜΕΝΗ ΤΖΑΜΑΡΙΑ

ΠΡΩΤΟ Η ΣΠΑΣΜΕΝΗ ΤΖΑΜΑΡΙΑ ΠΡΩΤΟ Η ΣΠΑΣΜΕΝΗ ΤΖΑΜΑΡΙΑ Μήπως ήσασταν παρόντες τότε που ο Ιάκωβος Καλόπουλος, νοικοκύρης καλός, άστραψε και βρόντηξε με τον ακαμάτη τον γιο του που στα καλά καθούμενα του σπασε μια τζαμαρία; Αν ήσασταν

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της Επιπεδίας

Το παραμύθι της Επιπεδίας Το παραμύθι της Επιπεδίας Ιστορία του J.Weeks, βασισμένη σε ιδέες του μυθιστορήματος Flatland: a romance in many dimensions, του E.A.Abbott, το οποίο δημοσιεύτηκε το 1884, και στο οποίο βασίστηκε το κινηματογραφικό

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Διάρθρωση Κοινωνικές κατασκευές για το περιβάλλον Περιβαλλοντική Ιστορία Περιβαλλοντικά

Διαβάστε περισσότερα

Τετράδια κιθάρας. Ασκήσεις για εξάσκηση και ζέσταμα. Επιμέλεια: Ευγένιος Αστέρις. Επικοινωνία : evgeniosasteris@pathfinder.gr

Τετράδια κιθάρας. Ασκήσεις για εξάσκηση και ζέσταμα. Επιμέλεια: Ευγένιος Αστέρις. Επικοινωνία : evgeniosasteris@pathfinder.gr Τετράδια κιθάρας Επιμέλεια: Ευγένιος Αστέρις Επικοινωνία : evgeniosasteris@pathfinder.gr 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 Ασκήσεις χωρίς την κιθάρα...4 Ασκήσεις έκτασης δαχτύλων...5 1-2-3-4 (Απλοποιημένη Εκδοχή)...5

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητοί φίλοι και φίλες, νέοι και νέες καλησπέρα σας,

Αγαπητοί φίλοι και φίλες, νέοι και νέες καλησπέρα σας, ZORBA PHOTOS REMARKS Delivered in Greek by Emmanuel Velivasakis at the Conclusion of the Zorba the Greek Play. Αγαπητοί φίλοι και φίλες, νέοι και νέες καλησπέρα σας, Λέγομαι Μανώλης Βεληβασάκης, και είμαι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού Σταύρος Κούλας Γραφίστας - Πώς ορίζεται το επάγγελμά σας, και ποιες είναι οι παραλλαγές του; H γραφιστική είναι ένα επάγγελμα που ορίζει τη σχέση του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Οι μεγάλες εξισώσεις....όχι μόνο σωστές αλλά και ωραίες...

Οι μεγάλες εξισώσεις....όχι μόνο σωστές αλλά και ωραίες... Οι μεγάλες εξισώσεις. {...όχι μόνο σωστές αλλά και ωραίες... Ερευνητική εργασία μαθητών της Β λυκείου. E = mc 2 Στοιχεία ταυτότητας: Ε: ενέργεια (joule) m: μάζα (kg) c: ταχύτητα του φωτός στο κενό (m/s)

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

Η Μόλυνση του Περιβάλλοντος

Η Μόλυνση του Περιβάλλοντος Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Η Μόλυνση του Περιβάλλοντος Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β1 pc25

Διαβάστε περισσότερα

Σύνταξη βιογραφικού γράμματος

Σύνταξη βιογραφικού γράμματος Σύνταξη βιογραφικού γράμματος ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Το Βιογραφικό Σημείωμα έχει μια συγκεκριμένη φιλοσοφία πάνω στην οποία βασίζεται και η Tεχνική του. Μέσα σε λιγότερο από πέντε λεπτά, που είναι ο χρόνος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ H Διοικητική Μεταρρύθμιση του Κράτους και της Αυτοδιοίκησης αποτελεί σήμερα μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για την ανάπτυξη της χώρας και

Διαβάστε περισσότερα

www.arnos.gr κλικ στη γνώση Τιμολόγηση

www.arnos.gr κλικ στη γνώση Τιμολόγηση ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Τιμολόγηση Παράγοντες επηρεασμού της τιμής Στόχος της τιμολογιακής πολιτικής πρέπει να είναι ο καθορισμός μιας ιδανικής τιμής η οποία θα ικανοποιεί τόσο τους πωλητές όσο και τους αγοραστές.

Διαβάστε περισσότερα