ΑΓΓΕΛΑ ΚΑΣΤΡΙΝΑΚΗ. Η λογοτεχνία στη δεκαετία Συγγραφή. Αγγέλα Καστρινάκη. Κριτικός αναγνώστης. Κέλη Δασκαλά. Συντελεστές έκδοσης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΓΓΕΛΑ ΚΑΣΤΡΙΝΑΚΗ. Η λογοτεχνία στη δεκαετία 1940-1950. Συγγραφή. Αγγέλα Καστρινάκη. Κριτικός αναγνώστης. Κέλη Δασκαλά. Συντελεστές έκδοσης"

Transcript

1

2 ΑΓΓΕΛΑ ΚΑΣΤΡΙΝΑΚΗ Η λογοτεχνία στη δεκαετία Συγγραφή Αγγέλα Καστρινάκη Κριτικός αναγνώστης Κέλη Δασκαλά Συντελεστές έκδοσης Γλωσσική επιμέλεια: Πέρσα Αποστολή Τεχνική επεξεργασία: Πάνος Μιαούλης ISBN: Copyright ΣΕΑΒ, 2015 Το παρόν έργο αδειοδοτείται υπό τους όρους της άδειας Creative Commons Αναφορά Δημιουργού - Μη Εμπορική Χρήση - Παρόμοια Διανομή 3.0. Για να δείτε ένα αντίγραφο της άδειας αυτής επισκεφτείτε τον ιστότοπο https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/3.0/gr/ Σύνδεσμος Ελληνικών Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Ηρώων Πολυτεχνείου 9, Ζωγράφου

3 Μνήμη Αλέξανδρου Αργυρίου

4

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος...1 Εισαγωγή...3 Μέρος Πρώτο: Κατοχή...6 Κεφάλαιο Ο πόλεμος καλλιτεχνική πανστρατιά...6 Κεφάλαιο Η ήττα Η ήττα, η «φυγή» και η αναπάντεχη αίγλη της λογοτεχνίας «Το πνεύμα ξαναβρίσκει τον εαυτό του» Ένα μικρό δείγμα και κάποιες παρατηρήσεις Η «ράθυμη» λογοκρισία...13 Κεφάλαιο Θέματα και ρεύματα Φυγή στη γαλήνη, στον έρωτα, στην παιδική ηλικία η αξία της μοναξιάς. Το ρεύμα της «λυρικής πεζογραφίας» Το σύμβολο του ήλιου και το ιδανικό Νησί Η «άδολη» τέχνη Η παραδοχή της ήττας, ο ανθρωπισμός και ο διεθνισμός...24 Κεφάλαιο Oι σχέσεις με τους αντιπάλους Μια ιδιότυπη συνομιλία Μια συνεργασία: το Κουαδρίβιο και ο Εικοστός Αιών Η δίκη των τόνων...29 Κεφάλαιο Απόπειρα ερμηνείας Συμπτώματα της ήττας Διττές συμπεριφορές Το «κέφι» Η κανονικότητα Αντίστιξη: στη Μέση Ανατολή...36 Κεφάλαιο Ανάκαμψη και Αντίσταση Ένας λογοτεχνικός εμφύλιος μέσα στην Κατοχή Το κλίμα αλλάζει Η κηδεία του Παλαμά Ένα καινούριο περιοδικό: Καλλιτεχνικά Νέα Αλλαγές και αναθεωρήσεις Η Δοκιμασία, ένα χαμόγελο γεμάτο μέλλον και σημαίες Η Πριγκηπέσα Ιζαμπώ περιλαμβάνει τώρα και Σλάβους συμμάχους Και η Αιολική γη αποκτά ηρωικούς λαθρέμπορους Βασίλης ο Αρβανίτης και Ο Κοτζάμπασης του Καστρόπυργου αναθεωρημένοι Τα σύγχρονα δεινά Το Γυρί, η λαϊκή γειτονιά Ο Μπολιβάρ, μονάχος ή πατριώτης; Αμοργός, η επικολυρική Πρωτοπορία και λαϊκή παράδοση Ο Άλκης Αγγελόγλου και η αξία του «μίσους»...54

6 Αξιοποιώντας την τουρκοκρατία Το ταξίδι της απελευθέρωσης Και ένα έργο από τη γαλλική αντίσταση...59 Κεφάλαιο Tέλος Κατοχής, νέες απαιτήσεις Οι Πρωτοπόροι και η «αμοιβαία κατανόηση» Τα Φιλολογικά Χρονικά και η διαμάχη των γενεών Αριστερά ανοίγματα και δεξιές αγωνίες...64 Κεφάλαιο Η Απελευθέρωση «Ο καινούριος λαός» Η νέα γενιά Αποτιμήσεις και προγνωστικά Υστερόγραφο...70 Μέρος Δεύτερο: Στα χρόνια του Εμφυλίου Πολέμου...72 Κεφάλαιο : Ανιχνεύοντας το μέλλον Ο μεταπόλεμος Τα Δεκεμβριανά στη λογοτεχνία Η επιρροή της Αριστεράς Μετά τον Δεκέμβρη: νέα και παλιά περιοδικά Η τέχνη και η εποχή η τέχνη και η κοινωνία: δύο έρευνες...84 Κεφάλαιο : Σφοδρές διαμάχες Λανθάνουσες συγκλίσεις Η «αντιστασιακή λογοτεχνία» Κατοχή τότε, κατοχή και τώρα Ο Χριστός στα οδοφράγματα Οι Αρχαίοι, τιμητικό άγημα Το νέο Η «εθνικολαϊκή κληρονομιά» Ακμή και παρακμή της αντιστασιακής τέχνης Διαπάλη και ώσμωση Η εγκατάλειψη της «Ελένης» Κεφάλαιο Η πρώτη μεταπολεμική παραγωγή Τα «χρονικά» Η ποίηση Κι ο δεκαπεντασύλλαβος απ τ άρματά τους Επικές ροπές Άσμα ηρωικό και πένθιμο Η Επιστροφή των πουλιών και ο κατευνασμένος υπερρεαλισμός Η πολυσχολιασμένη Κίχλη και η πολυτραγουδισμένη Ρωμιοσύνη Νεκρόδειπνοι και νέκυιες Η νέα γενιά των ποιητών Διηγήματα για την Κατοχή και την Αντίσταση Μυθιστορήματα για τον πόλεμο: η ανδρεία της ευαισθησίας Η εικόνα του αντιπάλου Ιστορικό μυθιστόρημα Γυναικεία λογοτεχνία: «δεν εξαιρεί η Ιστορία τα φύλα» Πίσω στο χωριό, στην επαρχία, στην περιθωριακή γειτονιά...128

7 11.8. Η εφηβεία των αρρένων Η λυρική πεζογραφία και ο «αποστάτης» Εκτός εποχής Κεφάλαιο Ένοπλα χρόνια Η συνθλιβή των κεντρώων αισθημάτων Διάσπαση και εκπατρισμοί Το «παιδομάζωμα» Η τυπογραφία στο βουνό Το γλωσσικό ξανά Η επανεμφάνιση της Δεξιάς Οι τάσεις απεμπλοκής «Ένας ανελέητος (χαρτο)πόλεμος» Η «παγερή αδιαφορία» και η «ηρωική έξοδος» Φάρσα, με τον τρόπο του Λόρκα Εκδοχές της ελληνικότητας Και ο ένδοξός μας βυζαντινισμός Μοντερνισμός και συντήρηση Ξένα ρεύματα ανακαλύψεις και αντιρρήσεις Ο υπαρξισμός Η ανακάλυψη της Αμερικής Η επικαιρότητα του παραλόγου Οι βόρειοι γείτονες Αριστερός ανθρωπισμός Η «επιστροφή» Κεφάλαιο Το τέλος Το χάσμα Η επικράτεια του μίσους Νέα φυγή στη φύση Θολά ποτάμια και άξενα νησιά Ναυάγια Στρατηγικές και τακτικές μεσοπολεμικών πεζογράφων Σαν ένας δραματικός τουριστικός οδηγός Η δράση και η τέχνη Δίχως Θεό Ιερά οδός: το κωμικό και το ακραίο Η τέχνη στη φυλακή και στην εξορία Η αυτοακύρωση της τέχνης Επίλογοι και διαθήκες Κεφάλαιο Επίμετρο: Γυναίκες συγγραφείς : Το ταξίδι της ελευθερίας Εισαγωγικά Μικρή αναδρομή στον μεσοπόλεμο Ένα «κουρέλι» μες στην Κατοχή Η έκπτωση μιας νέας Η νίκη του έρωτα Στην καλλιτεχνική πρωτοπορία Ο κόσμος που έρχεται Άντρες συγγραφείς, γυναίκες ηρωίδες Η απελευθέρωση των αισθημάτων...190

8 Με πάθος Το ταξίδι και τα δέντρα Ταξιδιωτικό έπος ή λυρική εξομολόγηση; Το όνειρο του ταξιδιού Αντιχρονισμός Εκπροσωπώντας τον 20ό αιώνα Η συντηρητική εκδοχή Και άλλα αφηγήματα διαμόρφωσης και συγγραφείς όχι επαρκώς διαμορφωμένες Ένα πραγματοποιημένο ταξίδι Υστερόγραφα για το ταξίδι Επίλογος...206

9 Πρόλογος Μόλις είχα αρχίσει να διδάσκω στις πανεπιστημιακές αίθουσες, λίγο πριν την εκπνοή του 20ού αιώνα, όταν διαπίστωσα ότι τα θέματα που με απασχολούσαν δεν ήταν εύκολα προσβάσιμα από τους φοιτητές και τις φοιτήτριες και ίσως, εντέλει, δεν τους ενδιέφεραν κιόλας. Το πώς παρουσιάζονται στη λογοτεχνία τα κοινωνικά ζητήματα, οι πολιτικές διαμάχες, η σχέση με την ιστορία, όλα αυτά τα ζητήματα που είναι τόσο κεντρικά σε ολόκληρη τη λογοτεχνία του 20ού αιώνα, αισθανόμουν ότι δεν είχαν ιδιαίτερη πέραση στο φοιτητικό ακροατήριο. Έλειπε άλλωστε ο βασικός άξονας για την κατανόησή τους, οι ιδεολογικές αντιθέσεις, η σχέση Αριστεράς και Δεξιάς. Ας αλλάξουμε λοιπόν θεματική, σκέφτηκα. Ας ασχοληθούμε με τον έρωτα, το αιώνιο θέμα που δεν το αγγίζουν οι πολιτικές αντιπαραθέσεις και οι εφήμερες έριδες. Και ποιο καλύτερο έργο για να ξεκινήσουμε από τα Ψάθινα καπέλα της Μαργαρίτας Λυμπεράκη, αυτό το δροσερό μυθιστόρημα ενηλικίωσης, όπου τρεις κοπέλες μαθαίνουν σταδιακά τη ζωή και την αγάπη; Βάλθηκα να διδάσκω και να ερευνώ για το έργο αυτό. Βέβαια, το πρώτο πράγμα που οφείλει κανείς να σχολιάσει είναι η εποχή κατά την οποία γράφτηκε. Και η εποχή αυτή είναι ο πρώτος μεταπολεμικός χρόνος, αφού το μυθιστόρημα δημοσιεύτηκε το Ώστε γράφονταν τέτοια έργα την επομένη του πολέμου! Έργα ειρηνικά, στα οποία ο μεγάλος πόλεμος δεν έχει αφήσει το παραμικρό ίχνος! Η έκπληξή μου μεγάλωσε όταν, διαβάζοντας προσεκτικά το μυθιστόρημα, σταμάτησα σε φράσεις όπως: «γίνεται πιο εξωφρενικό από το ν ακολουθείς πιστά τη μόδα που υπήρχε πριν από δέκα ή είκοσι χρόνια; Να ντύνεσαι το 1945 όπως ντύνονταν το 1930 και το 1930 όπως το 1910;» Πώς είναι δυνατόν να μιλά κανείς για τη μόδα το 1945; Αυτή ήταν η ερώτηση που έθεσα στον εαυτό μου, και έτσι ξεκίνησα να ερευνώ τα περιοδικά της Απελευθέρωσης και, πιο πίσω, της Κατοχής, μήπως και καταλάβω το μυστήριο της συζήτησης για τη μόδα, σε μια εποχή όπου ο κόσμος φλεγόταν. Όπως εύκολα καταλαβαίνει κανείς, η ιστορία μπήκε ξανά από το παράθυρο στις πανεπιστημιακές αίθουσες, τη στιγμή που ζητούσα να την βγάλω έξω από την πόρτα. Κι έτσι δίδαξα για πολλά χρόνια την εποχή της Κατοχής και του Εμφυλίου, γράφοντας ταυτόχρονα αυτό το βιβλίο. Θέλω να πιστεύω ότι δεν βαρέθηκαν τα φοιτητικά μου ακροατήρια. Και ότι ένιωσαν, μαζί με εμένα, και την απορία και την έκπληξη και ένα κάποιο δέος από τη διείσδυση σε ιδιαίτερα περίπλοκες ανθρώπινες καταστάσεις. Γιατί όσο μελετούσα την εποχή, τόσο η έκπληξη βάθαινε. Τα περιοδικά, τα μυθιστορήματα, η ποίηση, η τέχνη εν γένει ήταν κάτι τελείως διαφορετικό από αυτό που περίμενα. Όχι μόνο υπήρχε ενδιαφέρον για τη μόδα το 1945, παρά και μέσα στον Εμφύλιο, τέλη του 1946, η εφημερίδα του ίδιου του κομμουνιστικού κόμματος έκρινε σκόπιμο, δίπλα ακριβώς από τη στήλη «Κραυγή των ηρωίδων μας από τα φασιστικά μπουντρούμια», να δίνει λεπτομερείς οδηγίες για τη γυναικεία ένδυση της σεζόν (χρώμα κροκί, φούστα κοντή και φαρδιά με πολλά ιδιόρρυθμα «πλι») 1. Όσον αφορά στην Κατοχή, ο κόσμος, κοινό και λογοτέχνες, ασχολιόνταν με τα πιο περίεργα πράγματα. Όσο πιο δύσκολη ήταν μάλιστα η εποχή ο γνωστός τρομερός χειμώνας του τόσο πιο «άσχετα» ήταν τα θέματα με τα οποία καταπιάνονταν οι συγγραφείς. Πού ήταν λοιπόν η αντίσταση; Όφειλα άραγε να αντικαταστήσω την εικόνα μιας πάνδημης αγωνιστικότητας με μια εικόνα σχεδόν αδιατάρακτης καθημερινότητας; Μετά από αρκετά χρόνια ενασχόλησης με την εποχή, κατέληξα ότι, ναι, η καθημερινότητα επιβιώνει ακόμα και στις πιο δύσκολες στιγμές, η μόδα, η φιλαρέσκεια, η επιθυμία της υστεροφημίας, οι καβγάδες με τον διπλανό για ασήμαντα πράγματα, είτε η μανία της εντρύφησης σε γλωσσικά μικροζητήματα, όλα αυτά συνεχίζουν να υπάρχουν. Και να εκφράζονται δημόσια. Η καθημερινότητα επιβάλλει τα δικαιώματά της και στις πιο αντίξοες συνθήκες. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι δεν παρουσιάζονται παράλληλα και οι άλλες, οι πιο γνωστές μας δραστηριότητες και επιδιώξεις: η αγωνιστικότητα, ο προβληματισμός για τα μεγάλα ζητήματα, οι παράτολμες συμπεριφορές. Τέτοιου τύπου ερωτήματα, συμπεράσματα ή υποθέσεις δεν είναι βέβαια καθαυτό φιλολογικά. Όμως από τη λογοτεχνία προήλθαν και σε αυτήν καταλήγουν: είναι αδύνατον να ερμηνεύσουμε το καλλιτεχνικό φαινόμενο χωρίς τέτοιου είδους παραμέτρους. Έτσι η μελέτη αυτή είχε για μένα όχι λίγο ανθρωπογνωστικό ενδιαφέρον: πώς αντιδρά η λογοτεχνική κοινότητα στις ακραίες συνθήκες; Πώς συμπεριφέρεται ο καλλιτέχνης ή και ο άνθρωπος εν γένει σε στιγμές απόγνωσης, πείνας, διαρκούς κινδύνου; Το ότι υπάρχουν πλευρές κανονικότητας ακόμα και μέσα στις πιο ακραίες συνθήκες ή το ότι κάποτε αναπτύσσεται αντισταθμιστικά ένα ιδιαίτερο κέφι, αυτά είναι κάποια από τα εξαγόμενα, που δύσκολα τα εννοούμε όσοι δεν έχουμε ζήσει ανάλογες καταστάσεις. Εκείνοι που τις έχουν ζήσει, ωστόσο, μπορούν να μαρτυρήσουν ότι «τα κοινωνικά ή τα εθνικά προβλήματα δεν αποτελούν παρά τμήματα του ανθρώπινου προβλήματος που οι διαστάσεις του είναι πραγματικά τερατώδεις» 2. Στη μελέτη αυτή στόχος είναι να περιγραφούν τα φαινόμενα και να εξηγηθούν, στο μέτρο του δυνατού και βέβαια να αποσειστεί η βαριά κληρονομιά των μυθευμάτων. Γιατί όσον αφορά την Κατοχή υπάρχει μια συσσώρευση παραπλανητικών κατασκευών. Άλλα πράγματα συνέβησαν και άλλα προβάλλονται ως γεγονότα. Πότε πότε γίνονται και κανονικές λαθροχειρίες, όπως θα δούμε. Εν μέρει το ίδιο συμβαίνει αργότερα και στον Εμφύλιο. 1 «Τι θα φορεθεί το χειμώνα», στη στήλη «Η γυναίκα και το παιδί», Ο Ρίζος της Δευτέρας, , σ. 2. Στη στήλη αυτή, όπου παρουσιάζεται η μόδα, προνομιακή θέση έχει πάντως η σοβιετική μόδα. 2 Αλέξ. Αργυρίου, Η ελληνική ποίηση. Η πρώτη μεταπολεμική γενιά, Αθήνα 1982, σ

10 Καθοδηγητικές στάθηκαν για μένα οι εργασίες υποδομής του Αλέξανδρου Αργυρίου: Η μεταπολεμική πεζογραφία, 1988, αποτέλεσε μια εντελώς απαραίτητη βάση για να δω τα έργα της γενιάς που άρχισε να γράφει μέσα στον πόλεμο καθώς και το κλίμα της περιόδου αυτής. Οι δύο τόμοι Ιστορία της ελληνικής λογοτεχνίας και η πρόσληψή της στους δύστηνους καιρούς και Ιστορία της ελληνικής λογοτεχνίας και η πρόσληψή της στα χρόνια του ετεροκαθορισμένου εμφυλίου πολέμου, με βοήθησαν να ελέγξω το υλικό μου και να συμπληρώσω τα κενά μου 3. Η ανοιχτή γραμμή που είχα με τον Αλέξανδρο Αργυρίου τα χρόνια που έγραφα, οι ατέλειωτες άτυπες συνεντεύξεις που του πήρα, το γεγονός ότι μπορούσα να καταφεύγω όχι μόνο στην πληροφόρηση αλλά και στην κρίση του, αυτού του κατεξοχήν αφανάτιστου ανθρώπου 4 όλα τούτα καθοδήγησαν τη συγγραφή μου. Το βιβλίο στην πρώτη του έκδοση αφιερωνόταν σε εκείνον, τώρα πια στη μνήμη του. Ο κύριος άξονας της εργασίας μου είναι η θεματική προσέγγιση, η ομαδοποίηση των φαινομένων με βάση το θέμα τους: η έξαρση των λογοτεχνικών αναπαραστάσεων του «νησιού» στην Κατοχή, οι δεκάδες «εσταυρωμένοι» στην αριστερή λογοτεχνία του Εμφυλίου, η έφεση προς το «ταξίδι» στην Απελευθέρωση και η τάση «επιστροφής» το 1948, αναδεικνύονται σε βασικές ενότητες της μελέτης. Επιζητώ, εννοείται, να καλύψω και άλλες πλευρές των φαινομένων. Οι πληροφορίες για τα περιοδικά ή για τις φιλολογικές διαμάχες δεν θα μπορούσαν να λείπουν. Η προσπάθεια κατανόησης των εξωτερικών συνθηκών για την ελευθερία του λόγου (η περίφημη λογοκρισία), επίσης. Ταυτόχρονα, όλα υπάγονται σε πολύ αυστηρή χρονολόγηση. Καθώς οι καταστάσεις και οι συμπεριφορές αλλάζουν, σε αυτή την τόσο πυκνή σε γεγονότα περίοδο, από μήνα σε μήνα, αν όχι από μέρα σε μέρα, μόνο η πολύ προσεκτική παρακολούθηση της λογοτεχνικής παραγωγής σε σχέση με τον χρόνο μπορεί να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε όσα συνέβησαν. Οι ταχύτατες αυτές μεταβολές έχουν επιπτώσεις και στα ίδια τα έργα, όταν αυτά χρειάζονται αρκετό χρονικό διάστημα για να ολοκληρωθούν. Έτσι πολύ συχνά, στα μυθιστορήματα ιδίως αλλά και σε ορισμένα συνθετικά ποιήματα, θα παρακολουθήσουμε τις ιδεολογικές μετατοπίσεις μέσα στο ίδιο το έργο, το οποίο αλλιώς ξεκινά και αλλιώς καταλήγει, όντας κατά κάποιον τρόπο «διχασμένο». Έχουν περάσει πια εβδομήντα χρόνια από τα Δεκεμβριανά που σημάδεψαν τον τόπο, εξήντα πέντε χρόνια από το τέλος του Εμφυλίου. Αποδεικνύεται ότι δεν είναι πολλά. Τα Δεκεμβριανά ακόμα στοιχειώνουν την κοινωνική και την πολιτική μας ζωή. Νέοι μικροί εμφύλιοι που παραπέμπουν στον παλιό σοβούν διαρκώς. Όσο κι αν οι νέες γενιές δεν ξέρουν ακριβώς τι είναι Αριστερά και τι Δεξιά, το κλίμα της εμφύλιας σύγκρουσης επανέρχεται κάποτε με άλλο πρόσωπο. Δεν απέχουμε ακόμα αρκετά. Σε όσα θα εξιστορήσω παρακάτω προσπαθώ κατά το δυνατόν να τηρώ ορισμένες αποστάσεις. Ο καθένας μας βέβαια κουβαλά ακόμα το οικογενειακό παρελθόν του, καθώς και τις πολιτικές του πεποιθήσεις. Δεν ισχυρίζομαι ότι δεν παίρνω πουθενά θέση. Οι προσεκτικοί αναγνώστες θα διαπιστώσουν συμπάθειες και αντιπάθειες, όπως και θετικές είτε αρνητικές αισθητικές αποτιμήσεις. Άξονάς μου είναι ωστόσο πάντα η ειλικρίνεια, τόσο στο πολιτικό όσο και στο καλλιτεχνικό επίπεδο. Αντιπαθώ τις διολισθήσεις, τις προσπάθειες απόκρυψης ιδεολογικών μετακινήσεων από συγγραφείς, τις αποκρύψεις δεδομένων για χάρη της υστεροφημίας, όπως αντιπαθώ και κάθε φανατισμό. Η ιδέα της πολιτικής συναίνεσης εντός του δημοκρατικού τόξου, στην οποία πιστεύω, φωτίζει αναδρομικά και όσα ζητώ να εξιστορήσω. Το βιβλίο αυτό τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Δοκιμίου Στην παρούσα, δεύτερη κατά κάποιον τρόπο εμφάνισή του, που απευθύνεται στο φοιτητικό ακροατήριο αλλά και στο ευρύτερο αναγνωστικό κοινό, έχω επιφέρει κάποιες αλλαγές: συντομεύσεις σε ορισμένα σημεία, επεξηγήσεις σε άλλα, τροποποιήσεις σε σημεία όπου η έρευνά μου συνέβη να προχωρήσει παραπέρα από εκεί που είχε μείνει πριν μια δεκαετία. Τα δέκα χρόνια που πέρασαν από το 2005, τη χρονιά της πρώτης έκδοσης, είναι, από μιαν άποψη, πολλά. Έχουμε δει πλείστες όσες μετατοπίσεις. Η τρομερότερη από όλες, που αφορά άμεσα αυτή τη μελέτη, είναι η εκ νέου ανάδυση του ναζισμού, που προκάλεσε τον όλεθρο του Β Παγκόσμιου Πολέμου. 3 Αλέξ. Αργυρίου, Ιστορία της ελληνικής λογοτεχνίας και η πρόσληψή της στους δύστηνους καιρούς ( ), Γ, Αθήνα 2003 (στο εξής: Ιστορία, Γ ). Ιστορία της ελληνικής λογοτεχνίας και η πρόσληψή της στα χρόνια του ετεροκαθορισμένου εμφυλίου πολέμου ( ), Δ, Αθήνα Για τον βίο και την πολιτεία του Αλέξ. Αργυρίου, από τη δικτατορία του Μεταξά έως τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1950, βλ. Αλέξανδρος Αργυρίου: Μνήμης και λήθης σημαντικά Εισαγωγή, επιμέλεια, σημειώσεις Αγγέλα Καστρινάκη, Αθήνα, Μουσείο Μπενάκη,

11 Εισαγωγή Η δεκαετία του είναι από τις πιο ταραγμένες στην ιστορία της νεότερης Ελλάδας. Πόλεμος, Κατοχή, Αντίσταση, Εμφύλιος πόλεμος. Ο νικηφόρος αρχικά πόλεμος στην Αλβανία με αντιπάλους τους Ιταλούς εξελίσσεται σε ήττα των ελληνικών στρατευμάτων, όταν την πρωτοβουλία των κινήσεων αναλαμβάνουν οι Γερμανοί, οι οποίοι επιτίθενται τον Απρίλιο του 1941 και σύντομα καταλαμβάνουν το σύνολο της ηπειρωτικής χώρας. Στις 27 Απριλίου εισέρχονται στην Αθήνα 1. Η Ελλάδα τελεί υπό τριπλή κατοχή αρχικά ιταλική, γερμανική και βουλγαρική και έπειτα υπό διπλή (η Ιταλία ηττάται τον Σεπτέμβριο του 1943) έως τον Οκτώβριο του Το τρομερό επισιτιστικό πρόβλημα που παρουσιάστηκε στην αρχή της Κατοχής, με αποτέλεσμα χιλιάδες νεκρούς, θα αμβλυνθεί μετά τον πρώτο χρόνο. Ωστόσο η αντίσταση δεν ξεκίνησε αμέσως μετά την κατάκτηση της χώρας. Αντίθετα, υπήρξε ένα διάστημα «αντιστασιακής απραξίας», το , όπου «η ιδέα της αντίστασης ήταν για μήνες απούσα από τις σκέψεις των ανθρώπων» 2. Το καλοκαίρι του 1943 πάντως εντείνεται πλέον η αντίσταση στα βουνά και στις πόλεις. Η ήττα των Γερμανών στο Ελ Αλαμέιν της Αφρικής (Νοέμβριος 1942) και στο Στάλινγκραντ της Ρωσίας (Φεβρουάριος 1943) αλλάζει τις προοπτικές του πολέμου. Οι Γερμανοί αποχωρούν από την Αθήνα στις 12 Οκτωβρίου του Σταδιακά αποσύρονται και από την υπόλοιπη Ελλάδα. Η χαρά της Απελευθέρωσης, ωστόσο, σύντομα σκιάζεται από τη βίαιη αντιπαράθεση ανάμεσα στις παρατάξεις που διεκδικούν την εξουσία. Τον Δεκέμβριο του 1944 θα διεξαχθούν μάχες στην Αθήνα (τα περίφημα Δεκεμβριανά) ανάμεσα στις δυνάμεις της Αριστεράς (ΕΛΑΣ) και στην κυβέρνηση του Γεωργίου Παπανδρέου. Η τελευταία, με τη βοήθεια των αγγλικών στρατιωτικών δυνάμεων, θα βγει νικήτρια. Ακολουθεί ενάμισης χρόνος σχετικής ειρήνης, η οποία σκιάζεται όμως από πράξεις τρομοκρατίας σε βάρος κυρίως του κόσμου της Αριστεράς. Από το καλοκαίρι του 1946 ξεκινά ο Εμφύλιος πόλεμος. Ο Εθνικός στρατός πολεμά επί τρία έτη με τον Δημοκρατικό Στρατό της Αριστεράς. Τον Αύγουστο του 1949 ο Δημοκρατικός Στρατός ηττάται ολοσχερώς. Πολλοί από τους αριστερούς πολίτες, άνδρες και γυναίκες, καταφεύγουν στις χώρες του Ανατολικού μπλοκ (από την Ανατολική Γερμανία έως τη σοβιετική Τασκένδη στην κεντρική Ασία). Άλλοι βρίσκονται στις φυλακές, στην εξορία ή στο αποτρόπαιο στρατόπεδο της Μακρονήσου. Η χώρα βγαίνει από τον Εμφύλιο με τεράστιες ανθρώπινες και υλικές καταστροφές και βέβαια βαθιά διχασμένη. Για τα παραπάνω γεγονότα έχει αναπτυχθεί στον ελληνικό χώρο μια τεράστια βιβλιογραφία, η οποία τα τελευταία ιδιαίτερα χρόνια ολοένα αυξάνει με εντυπωσιακούς ρυθμούς 3. Σε ολόκληρο τον κόσμο άλλωστε οι μνήμες του Β Παγκόσμιου Πολέμου και η διαχείρισή τους αποτελούν ζωηρό αντικείμενο συζήτησης, που επηρεάζει το παρόν και το μέλλον των σχέσεων ανάμεσα σε λαούς και κράτη 4. Η λογοτεχνία σε αυτή την περίοδο των ακροτήτων είναι πολύ στενά συνδεδεμένη με την ιστορία, την πολιτική και τις κοινωνικές καταστάσεις. Για να την εννοήσουμε οφείλουμε να ανασυστήσουμε ένα συνολικό πλέγμα, από τους υλικούς όρους της ζωής έως την ψυχολογία των ανθρώπων. Ο πόλεμος στην Αλβανία είναι μια εποχή εθνικής ανάτασης, που σύντομα όμως θα σβήσει στον βαρύ χειμώνα της Κατοχής. Οι λογοτέχνες, οι οποίοι είχαν στρατευθεί με τα όπλα ή και με την τέχνη τους κατά τη διάρκεια του πολέμου, τώρα κλείνονται σε μια φοβισμένη εσωστρέφεια. Όπως στην πολιτική και στρατιωτική σφαίρα, έτσι και στον χώρο των γραμμάτων, η Κατοχή περιλαμβάνει δύο διακριτές φάσεις. Στην πρώτη φάση, έως τα τέλη του 1942, αντίσταση ουσιαστικά δεν σημειώνεται ή είναι πολύ περιορισμένη. Αντίθετα, σημειώνεται μεγάλη άνθηση της βιβλιοπαραγωγής, καθώς οι άνθρωποι δεν είχαν καμιά άλλη δυνατότητα να ψυχαγωγηθούν και να ξεχάσουν τα δεινά τους πέρα από το βιβλίο. Το βιβλίο γίνεται ανάρπαστο, μια ζήτηση που εντείνει την παραγωγή. Οι λογοτέχνες, που και οι ίδιοι θέλουν να ξεχάσουν τα δεινά τους, στρέφονται προς τα «αιώνια» θέματα, π.χ. προς τον έρωτα, και προς μια τέχνη ανεξάρτητη από τις συνθήκες, αντισταθμίζοντας τη ζοφερή πραγματικότητα με ποικίλες «φυγές»: προς την παιδική ηλικία, προς 1 Η σειρά ντοκιμαντέρ της ΕΡΤ «ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ» καλύπτει την περίοδο της γερμανικής κατοχής στην Ελλάδα, Ειδικά το 1ο επεισόδιο, κεφ. 42 (παραγωγή ) αναφέρεται στην εδαφική κατάκτηση της Αθήνας, (τελευταία επίσκεψη ). 2 Γ. Μαργαρίτης, Από την ήττα στην εξέγερση, Αθήνα 1993, σ Βλ. ενδεικτικά Μ. Πιμπλής, «Τέλος τα ταμπού, ώρα για Ιστορία», telos-ta-tampoy-wra-gia-istoria/, Ενδεικτικά: για τη διαχείριση της μνήμης γύρω από την «αντίσταση» στην Ελλάδα και στην Ευρώπη, βλ. τα πολύ ενδιαφέροντα άρθρα του Αντ. Λιάκου «Ένας πόλεμος που ξεκίνησε μετά τον πόλεμο» και «Προς μια μετα-αντιστασιακή Ευρώπη;», Τα Νέα (Βιβλιοδρόμιο), , σ , και , σ Μια πολύ κατατοπιστική αναφορά στη μεγάλη γερμανική έκθεση (Βερολίνο ) για τις μνήμες του Β Παγκόσμιου Πολέμου δίνει η Αθηνά Συριάτου, «Η αρένα της μνήμης», Ο Πολίτης, τχ. 132 (Απρ. 2005), σ Και βέβαια, Hagen Fleischer, The Past Benealh the Present. The Resurgence of World War II Public History After the Collapse of Communism: A Stroll Through the International Press, Historein 4 ( ), σ

12 ειδυλλιακές αγάπες ή προς θερμά ηλιόλουστα νησιά. Το σύμβολο του νησιού είναι πολύ χαρακτηριστικό γι αυτή την πρώτη φάση της Κατοχής, ενώ κυρίαρχο αφηγηματικό είδος αναδεικνύεται η «λυρική πεζογραφία», μια συμβολιστική και εσωστρεφής τέχνη. Τα φαινόμενα αυτά ελάχιστη σχέση έχουν με τη λογοκρισία, που υπήρχε μεν αλλά ήταν μάλλον χαλαρή. Οι Γερμανοί και οι Ιταλοί δεν είχαν άμεση πρόσβαση στα ελληνικά κείμενα (καθότι αγνοούσαν τη γλώσσα), ούτε ενδιαφέρονταν ιδιαίτερα για την μέσω της λογοτεχνίας αντίσταση. Οι συμπεριφορές των ελλήνων συγγραφέων μπορούν να εξηγηθούν επαρκέστερα με βάση το αίσθημα της ήττας, που προξενεί αναδίπλωση στον εσωτερικό κόσμο και επιθυμία μοναξιάς, κάτι που παρατηρείται συχνά μετά από ήττες. Γι αυτό τον λόγο άλλωστε, μόλις φάνηκε ότι η νίκη γύριζε προς τους Συμμάχους, στις αρχές του 1943, τα φαινόμενα μεταβάλλονται. Περνάμε στη δεύτερη φάση της Κατοχής. Ο πατριωτισμός αναζωογονείται, η θεματολογία αλλάζει και το θέμα του «νησιού» ατονεί. Η κηδεία του Παλαμά τον Φεβρουάριου του 1943 δίνει την ευκαιρία για πατριωτικές εκδηλώσεις. Ο Σικελιανός εκφωνεί πάνω από τον τάφο ένα ποίημα που έχει μείνει στην ιστορία: Ηχήστε οι σάλπιγγες καμπάνες βροντερές δονήστε σύγκορμη τη χώρα πέρα ως πέρα Το ποίημα δημοσιεύτηκε πρωτοσέλιδο στη Νέα Εστία άλλη μια ένδειξη ότι η λογοκρισία κατά την Κατοχή ήταν μάλλον χαλαρή. Παρόλο που οι λογοτέχνες υιοθετούν τώρα μια καινούρια πιο αγωνιστική στάση, η μεταστροφή δεν είναι απόλυτη: πολλοί είναι όσοι συνεχίζουν έως το τέλος της Κατοχής την παραγωγή ενός εσωστρεφούς λυρισμού. Δεν λείπουν και οι διττές συμπεριφορές: μια αγωνιστικότητα σε κάποιους τομείς της ζωής και μια «ανέμελη» συμπεριφορά στην τέχνη, κάτι που δείχνει ότι η λογοτεχνία αυτή την εποχή καλείται να παίξει κυρίως έναν ρόλο γαλήνευσης και παραμυθίας. Στο τέλος της Κατοχής πάντως φουντώνει το αίτημα για μια τελείως διαφορετική τέχνη, που θα εγκαταλείψει τα προβλήματα του ατόμου και θα ασχολείται με το κοινωνικό σύνολο, και μάλιστα με τρόπο επικό. Στις παραμονές της Απελευθέρωσης η προσδοκία για μια ριζική αλλαγή του κόσμου είναι ιδιαίτερα ισχυρή, κι αυτό εκφράζεται στη λογοτεχνία, μεταξύ άλλων, και μέσα από το σύμβολο του ταξιδιού. Για πρώτη φορά στην ελληνική λογοτεχνία κυρίαρχο μοτίβο γίνεται όχι η φυγή, αλλά η ενθουσιώδης αναχώρηση για καινούριες ανακαλύψεις. Η Απελευθέρωση διέψευσε βέβαια γρήγορα την αισιοδοξία, καθώς ακολούθησε το εξαιρετικά βίαιο ξέσπασμα των Δεκεμβριανών. Παρά την πρώτη αυτή ήττα της Αριστεράς, ωστόσο, στον χώρο της λογοτεχνίας η αριστερή παράταξη παραμένει κυρίαρχη, παράγοντας πλήθος από κείμενα που δικαιώνουν τα Δεκεμβριανά, ενώ οι συντηρητικοί και «φιλελεύθεροι» δεν τολμούν ακόμα να αρθρώσουν τον δικό τους λόγο. Τα κείμενα των δεξιών συγγραφέων θα προκύψουν στο τέλος της δεκαετίας και στις αρχές της δεκαετίας του Η μεταπολεμική παραγωγή μπορεί να διακριθεί στις εξής ειδολογικές κατηγορίες, που εν μέρει τείνουν να συμπέσουν με τις θεματικές: η ποίηση ασχολείται ιδιαίτερα με τους νεκρούς του πολέμου, το διήγημα με στιγμιότυπα της Κατοχής, ενώ το μυθιστόρημα με τον αλβανικό πόλεμο ή με την ιστορία του ελληνικού έθνους, κυρίως με την τουρκοκρατία. Δεν λείπουν βέβαια και άλλα θέματα, όπως η εφηβεία ή το μυθιστόρημα διαμόρφωσης, δηλαδή η περιγραφή της διανοητικής ωρίμανσης ενός νεαρού ατόμου. Το τελευταίο, είδος ατομιστικό, το καλλιεργούν ιδιαίτερα οι γυναίκες, που μέσα από την εμπειρία του πολέμου και της Αντίστασης, βρίσκονται σε μια καινούρια φάση ανακάλυψης των δυνατοτήτων τους και της ταυτότητάς τους. Χαρακτηριστική είναι επίσης μια τάση επιστροφής στην επαρχία και στη ζωή του περιθωρίου, μια καινούρια ηθογραφία: το άνοιγμα της δεκαετίας του 30 προς τον αστικό χώρο και κόσμο περιορίζεται αισθητά. Ταυτόχρονα καινούρια ρεύματα μπαίνουν στην Ελλάδα οι διανοούμενοι, μετά από την εμπειρία του παγκόσμιου πολέμου, αισθάνονται ότι συμμετέχουν σε έναν πολιτισμό ο οποίος τείνει προς την «παγκοσμιότητα». Έτσι συζητιέται ιδιαίτερα ο υπαρξισμός του Σαρτρ (σχεδόν πάντα αρνητικά), ενώ η αγγλική και η αμερικανική λογοτεχνία κερδίζουν σταθερά έδαφος έναντι της γαλλικής. Η πνοή της Απελευθέρωσης, ωστόσο, έχει πλήρως εξαντληθεί στα τέλη του Οι άνθρωποι είναι κατάκοποι και απογοητευμένοι. Το καινούριο σύμβολο που εκφράζει την εποχή είναι η «επιστροφή». Σε αντίθεση με το ταξιδιωτικό πάθος που είχε παρουσιαστεί στη λογοτεχνία του , τώρα θα συναντήσουμε ποικίλες εκδοχές του «γυρισμού»: γυρισμός στο Παρελθόν, στην αγάπη, στη γη, στη φύση (μακριά από τους ανθρώπους), ή από μιαν άλλη οπτική γωνία στη μίζερη πραγματικότητα. Εντωμεταξύ η συλλογική ζωή παύει να είναι ενιαία. Ένα χάσμα ανοίγεται ανάμεσα σε όσους συνεχίζουν να συμμετέχουν στην Ιστορία, πολεμώντας στο βουνό (στον ένα ή τον άλλο στρατό), ή εκτοπισμένοι στα νησιά της άγονης γραμμής είτε κλεισμένοι στις φυλακές, και σε όσους ζουν πια εντελώς κανονικά, σε έναν κόσμο που αρχίζει να ξεχνά τον πόλεμο και τα δεινά του άμεσου παρελθόντος και να αναπτύσσεται οικονομικά. Η τέχνη βέβαια είναι περίπου το ίδιο διχασμένη: ένα τμήμα της αποδεσμεύεται πλέον από την «εποχή», ενώ ένα άλλο κομμάτι βρίσκεται στην πιο απόλυτη εξάρτηση. Οι φυλακισμένοι και εκτοπισμένοι ποιητές της Αριστεράς παράγουν ποίηση αδιάκοπα, ως τρόπο επιβίωσης. Αρκετοί όμως είναι και όσοι σιωπούν, κυρίως εκείνοι που έχουν εγκαταλείψει την Ελλάδα για το εξωτερικό. Ο χαρακτηριστικός προβληματισμός ολόκληρης της δεκαετίας, το κατά πόσο η τέχνη μπορεί να αποδώσει την πραγματικότητα, αν 4

13 έχει αξία να γράφει κανείς ή αν έχει δικαίωμα να αισθητικοποιεί τη φρίκη, κορυφώνεται το 1950, τείνοντας προς μιαν απάντηση αρνητική. Άλλωστε η διακίνηση του βιβλίου γνωρίζει τώρα μεγάλη ύφεση, που μετά την έξαρση της Κατοχής, αποκαρδιώνει τους καλλιτέχνες. Μόνο πολύ λίγοι είναι όσοι έχουν την τύχη να διαδοθεί το έργο τους έξω από την Ελλάδα, σε έναν κόσμο που γνωρίζει μια ολοένα ταχύτερη διακίνηση έργων και ιδεών. 5

14 Μέρος Πρώτο: Κατοχή Κεφάλαιο 1 1. Ο πόλεμος καλλιτεχνική πανστρατιά Πράγματι νυν υπέρ πάντων ο αγών Ζήτω η Ελλάς Ζήτω η Αγγλία Που πολεμάν γι αυτά που αγαπάμε Όταν ακόμα και ο υπερρεαλιστής Ανδρέας Εμπειρίκος συντάσσει τέτοιους στίχους στις , μπορούμε εύκολα να εννοήσουμε το κλίμα της ψυχικής και καλλιτεχνικής πανστρατιάς, την ώρα που κηρύχτηκε ο ελληνοϊταλικός πόλεμος 1. Πράγματι: η 28η Οκτωβρίου του 1940 σήμανε για την ελληνική λογιοσύνη μια γενική συστράτευση. Όλοι επιδίωξαν να βρεθούν στο μέτωπο, ακόμα και όσοι είχαν προβλήματα υγείας, όπως ο Γιάννης Μπεράτης, ακόμα και όσοι δεν γίνονταν ανεπιφύλακτα δεκτοί για πολιτικούς λόγους, όπως ο Γιώργος Θεοτοκάς. «Αξίζει να είναι κανείς Έλληνας τις μέρες αυτές», γράφει ο τελευταίος στο ημερολόγιό του 2. Στο μέτωπο, στην πρώτη γραμμή ή στη δεύτερη, βρέθηκαν πολλοί από όσους είχαν διαδραματίσει κιόλας κάποιο ρόλο στα ελληνικά γράμματα, ο Ελύτης, ο Τερζάκης, ο Ξεφλούδας, ο Σαραντάρης (που σκοτώθηκε), ο Νίκος Καββαδίας, ο Εγγονόπουλος, ο Μπεράτης, ο Λουκής Ακρίτας, ο Νικηφόρος Βρεττάκος, ο Καραντώνης, καθώς και νεότεροι, όπως ο Άγγελος Βλάχος, ο Τάκης Σινόπουλος, ο Άρης Δικταίος, ο Λευτέρης Ιερόπαις, ο Αστέρης Κοββατζής. Το κλίμα του μετώπου, κατά το πρώτο διάστημα τουλάχιστον, το αποδίδει εύγλωττα, με την αφελή του αυθορμησιά, το γράμμα που στέλνει ο τελευταίος, νεαρός υπαξιωματικός τότε, στη Νέα Εστία: «Τούτες τις ημέρες, από τότε που βρέθηκα ξαφνικά απέναντι στην πολεμική πραγματικότητα, έχω νιώσει τον εαυτό μου πολύ μεγάλο, ειλικρινά θαυμαστό. Πώς άλλαξα, σε μια νύχτα μέσα, κι έγινα άλλος άνθρωπος;» 3. Αλλά και στα μετόπισθεν η τέχνη στρατεύεται, με πολεμικά ποιήματα, εμβατήρια, παιάνες. Ο γέροντας Παλαμάς θα συνδέσει αμέσως τον σημερινό πόλεμο με το 21, δίνοντας έναν από τους βασικούς κοινούς τόπους των πολεμικών ημερών, καθώς και όλων των πατριωτικών κειμένων, όσων θα γραφούν στη δεκαετία αυτή: «Αυτό το λόγο θα σας πω, δεν έχω άλλο κανένα: μεθύστε με τ αθάνατο κρασί του Εικοσιένα». Ο Σικελιανός, που θα αναδειχθεί στον κατεξοχήν πρωταγωνιστή της ταραγμένης δεκαετίας, γράφει πληθώρα από ορμητικούς στίχους, ενώ διαβάζει δημόσια με φλογερό πάθος τη Σίβυλλα, μια τραγωδία όπου επιχειρεί έναν ιστορικό παραλληλισμό ανάμεσα στους αλλοτινούς Λατίνους και στους τωρινούς Ιταλούς 4. Αλλά και κάθε ποιητής ή στιχουργός κάνει οπωσδήποτε μια δοκιμή εξύμνησης της πατρίδας σε στίχους. Πατριωτική ποίηση θα γράψει ακόμα και ο μετρημένος Τέλλος Άγρας: Οι Νέοι, ο Λόχος ο ιερός, σιμά και πέρα ως πέρα! Σωπάστε τη φλογέρα! Είναι για σάλπιγγα ο καιρός. 1 «Ένα ανέκδοτο ποίημα του Ανδρέα Εμπειρίκου για τον πόλεμο του 40», Ο Πολίτης, τχ. 57 ( ), σ Εκδίδει ο Γ. Γιατρομανωλάκης. 2 Γιώργος Θεοτοκάς, Τετράδια ημερολογίου ( ), επιμ. Δ. Τζιόβας, Αθήνα χ.χ. [=1987], σ. 179 (στο εξής: Ημερολόγιο). 3 «Οι νέοι λογοτέχνες στο μέτωπο», Νέα Εστία 28 ( ), σ Και παρακάτω: «Πώς ξαφνικά ξαναγεννήθηκαν μέσα μας οι πρόγονοί μας, αυτοί οι τρακόσιοι Σπαρτιάτες, αυτή η χούφτα που αργότερα λευτέρωσε το 1821 τούτα τ άγια χώματα; Τώρα μονάχα αισθάνομαι ποια ξεχωριστή μοίρα μας έφτιασε Έλληνες. Και πόσο διαφορετικοί και προνομιούχοι είμαστε από κάθε άλλη φυλή». Ολόκληρο το τχ. 335 της Νέας Εστίας ( ), στα ΨΗΦΙΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ του ΕΚΕΒΙ, (τελευταία επίσκεψη ). 4 Για την παράδοξη σε καιρό πολέμου θέση της Σίβυλλας, βλ. Θ. Χατζηπανταζής, «Η περίπτωση της Σίβυλλας του Άγγελου Σικελιανού», Η Ελλάδα του 40. Επιστημονικό συμπόσιο, Αθήνα 1993, σ

15 Η τέχνη της σάλπιγγας, λοιπόν, σιγάζει την ειρηνική τέχνη της φλογέρας, και το ποίημα γίνεται πολεμικός παιάνας 5. Για πέντε μήνες η ελληνική τέχνη συντονίζεται στα βήματα του στρατού. «Το παίνεμα των αντρειωμένων», «Μακάρια η νιότη», «Λεβεντιά», «Το ελληνικό θαύμα»: μερικοί μόνο από τους τίτλους ποιημάτων που μπορεί κανείς να βρει στα λογοτεχνικά περιοδικά δίπλα σε αυτά, και πολλά ποιήματα που τιτλοφορούνται απλώς «Ελλάδα». Η τέχνη βέβαια περνά σε δεύτερη μοίρα στα μάτια των ίδιων που τη διακονούν. Γιατί τώρα η ποίηση λένε γίνεται στα χαρακώματα: Ποίηση είναι οι πράξεις των ανθρώπων, είναι ο εθελοντής στρατιώτης που δηλώνει «είμαι ένας μες στους πολλούς», κάτι που συνιστά «διάκριση πολύ μεγαλύτερη από του να ξεχωρίζεις απ τους πολλούς» 6, όπως γράφει ο κριτικός Γ. Χατζίνης. Ο ίδιος κάπου αλλού επισημαίνει: Ο λογοτέχνης είδε ξαφνικά τα συνηθισμένα καθημερινά του θέματα να χάνουν το ενδιαφέρον τους, και διερωτάται με κάποιο σκεπτικισμό, μέσα στο φοβερό σάλαγο των γεγονότων, αν τα θέματα αυτά άξιζαν, ακόμη και πριν [...]. Τ αδέλφια μας γράφουν επάνω στα βουνά της Ηπείρου, στα φαράγγια της Αλβανίας, σελίδες επικές, υπέροχες, που στέκει μπροστά τους ανίσχυρη η φαντασία 7. Ο Σικελιανός θα εκφράσει κι αυτός με τον γνωστό ενθουσιώδη του τρόπο την υπέρβαση της τέχνης από την πράξη: Όχι πια λόγια, όχι τα μάταια, τα τριμμένα λόγια του Έπους! Με τη λόγχη Σας μόνο, με τη λόγχη σας και με την ψυχή Σας 8. «Ανάξιος είναι ο Λόγος», θα πει και ο Τέλλος Άγρας υμνώντας τον στρατό στο ποίημα «Στράτεμμα Ελληνικό» 9. Το μοτίβο αυτό, την αυτοακύρωση του καλλιτέχνη, θα το ακούσουμε ξανά κατά την Απελευθέρωση και έπειτα πάλι στο τέλος του Εμφυλίου. Είναι το λάιτ μοτίφ μιας εποχής όπου η ιστορία βαραίνει συντριπτικά πάνω στην τέχνη. Παρά ταύτα, η λογοτεχνική παραγωγή βέβαια δεν ανακόπτεται, απλώς η λογοτεχνικότητα ως αισθητική αξία περνά σε δεύτερη μοίρα. Τώρα τον πρώτο λόγο τον έχει η ρητορική. Και στη ρητορική αυτής της εποχής επιστρατεύεται όχι μόνο το 21, αλλά το σύνολο της ελληνικής ιστορίας και πρωτίστως οι Μηδικοί πόλεμοι. Οι Πέρσες του Αισχύλου έχουν την τιμητική τους: «Τα ερείπια, οι Πέρσες του Αισχύλου, τα ονόματα των βυζαντινών αυτοκρατόρων και των ηρώων του 21, ο αισθητός κόσμος και η μνημοσύνη, μας πολιορκούν καθημερινώς με ενθύμια αρετής και αντρείας», γράφει, ας πούμε, ο Παντελής Πρεβελάκης 10. Τη ρητορική αυτή θα την εγκολπωθεί και ένας ξένος: «Περηφάνια, χαρά, παρηγοριά να ζεις τέτοιες μέρες γιομάτες μεγαλείο, μέσα σ ένα κλίμα πυρετού, όπου αγγίζεις το τραγικό και ξαναζείς τους Πέρσες του Αισχύλου», σημειώνει ο 28χρονος διευθυντής σπουδών στο Γαλλικό Ινστιτούτο της Αθήνας Ροζέ Μιλλιέξ στο ημερολόγιό του, παρά την προσπάθειά του να κρατηθεί, όπως λέει, μακριά από τη μεγαλοστομία 11. Το κυρίαρχο ιδεολογικό στίγμα των ημερών συνίσταται στην αντίθεση ύλης και πνεύματος, όπου το πνεύμα νικά πάντα την ύλη, κατά το γνωστό στερεότυπο. Η Ελλάδα έχει πλέον σχεδόν εξαϋλωθεί: «Οι μυστικές δυνάμεις που δούλευαν τον Έλληνα ήσαν και είναι πάντα πνευματικές. Σαν οντότητα πνευματική υπάρχει στην ιστορία, πνευματική αποστολή θα εκτελεί πάντα» Για τους κοινούς τόπους της πατριωτικής ποίησης, πβ. Vincenzo Rotolo, «Τα κυριότερα γνωρίσματα της ελληνικής αντιστασιακής ποίησης», Πρακτικά έκτου συμποσίου ποίησης, Αθήνα 1987, σ Επίσης, Δ. Ν. Μαρωνίτης, «Ο τύπος του εθνικού ποιητή. Ο αντίκτυπος του αλβανικού έπους στην ποίησή μας», Όροι του λυρισμού στον Οδυσσέα Ελύτη, Αθήνα 1980, σ. 73: «Κατά κανόνα πρόκειται για ποιήματα (ή στιχουργήματα) γνήσιας συναισθηματικής θερμοκρασίας αλλά πρόχειρης και ρητορικής κατασκευής». Βλ. και το βιβλίο Ήταν κάποτε ένας πόλεμος, για τους 41 δημοσιογράφους του μετώπου, biblionet.gr/book/160035/%ce%89%cf%84%ce%b1%ce%bd_%ce%ba%ce%ac%cf%80%ce%bf%cf%84%ce%b 5_%CE%AD%CE%BD%CE%B1%CF%82_%CF%80%CF%8C%CE%BB%CE%B5%CE%BC%CE%BF%CF%82,_ (τελευταία επίσκεψη ). 6 Γ. Χατζίνης, «Ελλάδα καρδιά της οικουμένης», Νεοελληνικά Γράμματα, τχ. 224 ( ), σ Γ. Χατζίνης, «Πόλεμος και λογοτεχνία», Νεοελληνικά Γράμματα, τχ. 260 ( ), σ Άγγ. Σικελιανός, «Κλεισούρα», τώρα στο Λυρικός βίος, Ε, Αθήνα 1968, σ Τέλλος Άγρας, «Στράτεμμα Ελληνικό», Νέα Εστία 28 ( ), σ Π. Πρεβελάκης, «Υποθήκες του Ελληνισμού», Νέα Εστία 28 ( ), σ Πβ. Φάνης Μιχαλόπουλος, «Το πνεύμα της ελευθερίας και οι Πέρσαι του Αισχύλου», ό.π., σ Ροζέ Μιλλιέξ, Ημερολόγιο και μαρτυρίες του πολέμου και της Κατοχής, Αθήνα 1982, σ Κλ. Παράσχος, «Μυστικές δυνάμεις», Νέα Εστία 28 ( ), σ

16 Όσο για την εικόνα του εχθρού, αν οι Ιταλοί γελοιοποιούνται στις λαϊκές επιθεωρήσεις με στίχους και νούμερα 13, στον χώρο της διανόησης ανασύρονται οι πρόγονοί τους, οι Λατίνοι, είτε για να τονιστεί ότι οι Έλληνες είχαν απαντήσει στην αλλοτινή τους επικράτηση κατακτώντας τους πνευματικά, είτε για να ασκηθεί ένα είδος αναθεώρησης αυτής της περίφημης αντίστροφης κατάκτησης: το ελληνικό πνεύμα ποτέ δεν τους επηρέασε πραγματικά, θα υποστηρίξει ο Σικελιανός καταγγέλλοντας τη λατινική τέχνη, γιατί οι Ρωμαίοι δεν ήταν ικανοί να επηρεαστούν από έναν τόσο υψηλότερο ως προς αυτούς πολιτισμό. Κάποτε οι αναφορές στους προγόνους των Ιταλών αποκτούν και αντιφασιστικό χαρακτήρα, η βασική, ωστόσο, τάση της εποχής δεν υπήρξε αντιφασιστική, αλλά απλώς πατριωτική 14. Ενίοτε θα βρούμε και ιδιότυπες αναμίξεις. Στα Πειραϊκά Γράμματα, το περιοδικό του λιμανιού που ξεκινά την έκδοσή του στις αρχές του 1940, θα συναντήσουμε ταυτόχρονα την αγανάκτηση εναντίον των Ιταλών «για το αδίκημα της επιβουλής του φασιστικού κράτους κατά των ελευθεριών του Έθνους μας», αλλά και έναν ύμνο στον Μεταξά 15. Στα Νεοελληνικά Γράμματα πάντως, μέσα από τα οποία εκφράζεται η Αριστερά, αφθονούν οι αναφορές στον ιταλικό φασισμό και στο νόημα του αγώνα εναντίον του, κάτι που δεν υπήρξε άλλωστε χωρίς συνέπειες: αρκετοί διανοούμενοι αναγκάστηκαν να περάσουν μερικές όχι εύκολες ώρες στην Ασφάλεια Γλυκερία Καλαϊτζή, Ελληνικό θέατρο και ιστορία. Από την Κατοχή στον Εμφύλιο, διδακτορική διατριβή στο ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη Βλ. επίσης την πρώτη animation ελληνική ταινία (σχεδιάστηκε το 1942, γυρίστηκε το 1945), τύπου Μίκυ μάους όπως την αποκαλεί χαρακτηριστικά ο δημιουργός της, ο σίφνιος γελοιογράφος Σταμάτης Πολενάκης ( ), (τελευταία επίσκεψη ). 14 Αλέξ. Αργυρίου, «Ο πόλεμος του σαράντα στην ελληνική λογοτεχνία», Η Ελλάδα του 40, ό.π., σ «Η πνευματική επιστράτευση», Πειραϊκά Γράμματα, τχ. 4 (Οκτ.-Δεκ. 1940), σ Αλέξ. Αργυρίου, Ιστορία, Γ, σ

17 Κεφάλαιο 2 2. Η ήττα 2.1. Η ήττα, η «φυγή» και η αναπάντεχη αίγλη της λογοτεχνίας Μες στης σιωπής το πέλαγος το ακύμαντον, Η απελπισία ενός λαού διαβαίνει. Στο πέλαγο η φωνή του θάρρους σώπασε Κι όταν σωπαίνει ένας Λαός, πεθαίνει. ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΙΕΡΟΠΑΙΣ, «Η πορεία των σιωπηλών», Χειμώνας Μετά την πατριωτική έξαρση, ωστόσο, έρχεται η κατάρρευση. Οι ίδιοι λογοτέχνες, που βρέθηκαν με τόση αυταπάρνηση στην πρώτη γραμμή του πυρός, γυρνούν πίσω τσακισμένοι, και σωματικά μερικοί από αυτούς (όπως ο Ελύτης), αλλά κυρίως ψυχικά. Έχουν γνωρίσει ήδη, στην επιστροφή τους από το μέτωπο, την παράξενη ψυχρότητα των συμπατριωτών, που πριν λίγο διάστημα τους άνοιγαν διάπλατα τα σπίτια τους: Οι δρόμοι αλλάξανε πώς να το πω; κατεύθυνση. Κι οι κάτοικοι περνάνε μπροστά μας σα να λείπουμε σα να ναι υπόλειμμα από χθες (βέβαια νωπό, μα δίχως βάσιμο κι απτό σκοπό) η παρουσία μας. Όλοι μας σφαλάνε την πόρτα. Ούτε καπνό δε μας πουλάνε. Έμμετρη καταγραφή των καινούριων καταστάσεων από τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο σε σονέτο του, που το χρονολογεί 11 Απριλίου 1941 τόπος, η Κορυτσά 2. Έπειτα, από τις πρώτες κιόλας μέρες της Κατοχής, θα γίνει εμφανής η έλλειψη τροφίμων. Σύντομα θα ενσκήψει και η πείνα: «Αυτά που επακολούθησαν δεν περιγράφονται και η ψυχή τα απωθεί του ανθρώπου», θα πει ο Ασημάκης Πανσέληνος έχει μόλις αναφερθεί σε ένα περιστατικό των πρώτων ημερών, όταν ένα ζευγάρι «αδελφικών φίλων» του, έχοντας πετύχει δυο καρβέλια ψωμί έξω από ένα φούρνο, δεν θα δείξουν την ελάχιστη αλληλεγγύη προς εκείνον 3. «Η ζωή αναδιπλώνεται και ξεπέφτει για να σωθεί», γράφει ο ίδιος, περιγράφοντας σκηνές που έβλεπε κατ επανάληψη στους δρόμους: μικρά κορίτσια να εκδίδονται σε Ιταλούς και Γερμανούς για λίγο ψωμί 4. Οι δεσμοί της αλληλεγγύης που είχαν αναπτυχθεί με τον πόλεμο διαλύονται από τη μια στιγμή στην άλλη και ο κόσμος επιδίδεται σε ένα απεγνωσμένο κυνήγι των μέσων που θα τον κρατήσουν στη ζωή. «Σκέπτομαι με κάποια ανησυχία για την επίδραση της νέας σκλαβιάς στον χαρακτήρα των Ελλήνων», γράφει μετριοπαθώς ο μουσικολόγος Μίνως Δούνιας στο ημερολόγιό του ήδη τον Αύγουστο του 1941, για να διαπιστώσει λίγο αργότερα ότι «το ένστικτο της αυτοσυντηρήσεως έφερε στην επιφάνεια όλες τις σκοτεινές ορμές των ανθρώπων» 5. Και ο Αλκιβιάδης Γιαννόπουλος: Στον Ιππόδρομο γίνεται η αρπαγή των εφοδίων που εγκατέλειψαν οι Άγγλοι. Στρατιώτες πουλάνε στη Λεωφόρο και στις παρόδους τα προϊόντα της λεηλασίας. Κονσέρβες, παξιμάδια, βούτυρο, ρύζι, λογής λογής πράγματα. Αναρχία και αλητεία. Από αρματολοί γίναμε κλέφτες 6. Μετά την Κατοχή, μια ομάδα ψυχιάτρων που μελέτησε τα φαινόμενα αυτά θα τα ονομάσει «οπισθοδρόμηση της προσωπικότητας» 7. Οι αρχές (ελληνικές και κατοχικές) προσπάθησαν να αντιμετωπίσουν την πείνα, αλλά οι περιστάσεις ήταν εξαιρε- 1 Γ. Μαρκόπουλος (επιμ.), Λευτέρης Ιερόπαις, Αθήνα 1999, σ Παν. Κανελλόπουλος, Ο κύκλος των σονέτων, Αθήνα 1946, σ Ασημάκης Πανσέληνος, Τότε που ζούσαμε, Αθήνα , σ Ό.π., σ Το ημερολόγιο Κατοχής του Μίνου Δούνια, επιμ. Κυρ. Ντελόπουλος, Αθήνα 1987, σ. 74, Αλκιβιάδης Γιαννόπουλος, «Ημερολόγιο», Η λέξη, τχ. 94 (Μάιος 1990), σ Φ. Σκούρας, Α. Χατζηδήμος, Α. Καλούτσης, Γ. Παπαδημητρίου, Η ψυχοπαθολογία της πείνας, του φόβου και του άγχους, Αθήνα 1947, σ

18 τικά δυσχερείς με τη γενικευμένη, ανάμεσα σε άλλα, καταστροφή και των συγκοινωνιών. Πολύ περισσότερο υπέφεραν βέβαια τα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα, οι απόκληροι, οι στρατιώτες που είχαν αποκλειστεί στην Αθήνα 8. Η ανισότητα δημιουργούσε ένα πολύ οξύ πρόβλημα συνείδησης σε αυτούς που είχαν κάτι να βάλουν στο στόμα τους. Τον Οκτώβριο του 1941, ο Θεοτοκάς θα καταγράψει στο ημερολόγιό του τη ντροπή του για τη δική του συγκριτικά καλύτερη κατάσταση: «Με πίεζε βαριά η ανικανότητά μου να βοηθήσω όλη αυτή τη δυστυχία» 9. Και ένα μήνα αργότερα θα διαπιστώσει: «Οι περισσότεροι κάνουν πως δε βλέπουν. Με τι εκπληκτική ευκολία γίναμε αναίσθητοι!» 10. Ποιος ήταν ο αντίκτυπος αυτών των καταστάσεων στις συνειδήσεις στις συνειδήσεις των λογοτεχνών; Ο τρόπος αντίδρασης του Θεοτοκά είναι πολύ χαρακτηριστικός: γράφει ένα μικρό θεατρικό έργο και με την αυτεπίγνωση που τον χαρακτηρίζει, σημειώνει: «Υποθέτω πως είναι μια αυθόρμητη απόπειρα φυγής». Αυτά, στις 13 Νοεμβρίου Στην αντίδραση αυτή, ωστόσο, χαρακτηριστική δεν είναι μόνο η «φυγή» στην τέχνη, αλλά και το περιεχόμενο του έργου. Τιτλοφορείται «Πέφτει το βράδυ» και αφορά τη μορφή του Πόντιου Πιλάτου. Αυτός ο Ρωμαίος άρχοντας, διοικητής μιας δύναμης κατοχής, παρουσιάζεται ως «ακμαίος, με ωραίο παράστημα και με ύφος που εκφράζει αρχοντιά, ζωική πείρα και μεγάλη πνευματική καλλιέργεια» 12. Κι αν στο τέλος καταλήγει ανθρώπινο ράκος μια «τιμωρία» επειδή δεν κατόρθωσε ούτε να διασώσει τον Χριστό, παρόλο που έβλεπε την αθωότητά του, ούτε να αποφύγει την καταστολή μιας εξέγερσης, έχει εντωμεταξύ παρουσιαστεί ως μια συμπαθής ανθρώπινη περίπτωση. Αυτός, ο Ιταλός κυρίαρχος. Θα δούμε παρακάτω πως η παράξενη αυτή ιδεολογική συμπεριφορά αποτελεί μια συνηθισμένη αντίδραση των λογοτεχνών κατά την πρώτη κατοχική εποχή «Το πνεύμα ξαναβρίσκει τον εαυτό του» Ας σκύψουμε στην καλλιέργεια του εσωτερικού μας κόσμου, γράφει στο πρώτο κατοχικό τεύχος της Νέας Εστίας και ο Πέτρος Χάρης: «Όχι από ανάγκη, όχι μόνο γιατί έκλεισε ο κύκλος της δράσεως. Όπως μας περίμενε η Ελλάδα, μας περιμένει κι ο εσωτερικός μας κόσμος. Ας γυρίσουμε σ αυτόν κι ας συνηθίσουμε να ζούμε στη γόνιμη ηρεμία του, στη δημιουργική σιωπή του» 13. Η δημιουργική σιωπή, ωστόσο, πολύ σύντομα θα γίνει δημιουργικός οίστρος, καθώς οι λογοτέχνες θα αντιληφθούν τη μεγάλη ζήτηση που έχει τώρα το επάγγελμά τους. «Όλα γύρω ξεφτούν κι η σκέψη μόνο αντρειεύει», επισημαίνει ο Ασημάκης Πανσέληνος. «Κι η πνευματική παρακαταθήκη μας, λογοτέχνες ποιητάδες κι άλλοι στοχαστές ξεχασμένοι, ανασυρθήκανε να φωτίζουν και να παρηγορούν. Τα ονόματα και τα κείμενα πήραν μια ανεπάντεχη αίγλη» 14. Πράγματι, όσο έλειπε το ψωμί, τόσο η ζήτηση της τέχνης ανέβαινε. Το βιβλίο ήταν αν όχι είδος φθηνό, τουλάχιστον είδος που υπήρχε στην αγορά, τη στιγμή που τίποτε άλλο δεν έβρισκε κανείς να αγοράσει. Έτσι, το αφιέρωμα στον Παπαδιαμάντη που έκανε η Νέα Εστία τα Χριστούγεννα του 1941, κατά τη δυσκολότερη στιγμή της Κατοχής, έγινε, για παράδειγμα, ανάρπαστο και το βιβλιοπωλείο του Κολλάρου πολιορκήθηκε «σαν να ήταν φούρνος», όπως πληροφορούμαστε από το περιοδικό με μια περίεργη, αλήθεια, απόχρωση χιούμορ 15. Οι λογοτέχνες, οι πνευματικοί άνθρωποι γενικώς, βρέθηκαν αιφνιδίως με μια μεγάλη δύναμη στα χέρια τους: «σ αυτών τα χέρια περνούσε η ηγεσία» 16. Στην επιφυλλιδογραφία γύρω από τα καλλιτεχνικά ζητήματα κυριαρχεί τώρα μια ευφρόσυνη διάθεση για την αύξηση του αναγνωστικού κοινού και για την παραγωγικότητα των λογοτεχνών. Σε πάμπολλα χρονογραφήματα σχολιάζεται η μεγάλη αύξηση της ζήτησης του βιβλίου. «Ουδέν κακόν αμιγές καλού» θα αποφανθεί ο Πέτρος Χάρης: τούτο το θετικό θα μείνει από τον πόλεμο, οι Έλληνες θα έχουν μάθει να διαβάζουν 17. «Ουδέν κακόν αμιγές καλού», επαναλαμβάνει και ο αρθρογράφος των Πειραϊκών Γραμμάτων στα μέσα του 1942 (έχουν αρχίσει πάλι να κυκλοφορούν), εφόσον οι συγγραφείς έχουν ριχτεί στη δουλειά, καθώς βρέθηκαν «σ ένα περιβάλλον μοναξιάς τόσο ευνοϊκής για την τέχνη» 18. Οι έλληνες συγγραφείς θα βγουν μάλιστα πολύ ευνοημένοι από τη συγκυρία, καθώς το κοινό μαθαίνει τώρα να διαβάζει επιτέλους την εγχώρια παραγωγή, την περιφρονημένη άλλοτε γιατί, όπως επισημαίνει ο Άγγελος Τερζάκης με χα- 8 Γ. Μαργαρίτης, Από την ήττα στην εξέγερση, ό.π., σ Γ. Θεοτοκάς, Ημερολόγιο, ό.π., σ Ό.π., σ Ό.π., σ Γ. Θεοτοκάς, «Πέφτει το βράδυ», Θέατρο, Αθήνα, Ιαν. 1944, σ Π. Χάρης, «Ο νέος κύκλος», Νέα Εστία 29 ( ), σ Ασ. Πανσέληνος, Τότε που ζούσαμε, ό.π., σ «Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, που εκυκλοφόρησε η Χριστουγεννιάτικη Νέα Εστία, το βιβλιοπωλείο Κολλάρου κατακλύσθηκε κυριολεκτικά από κόσμο που ζητούσε το τεύχος από πολύ πρωί, και δεν παράλλαζε από πολιορκούμενο φούρνο των πολεμικών αυτών ημερών. Φαινόμενο που δεν έχει το όμοιό του στα ελληνικά φιλολογικοβιβλιοπωλικά χρονικά»: Π. Χάρης, «Αποδέσμευσις κεφαλαίων», Νέα Εστία 31 ( ), σ. 3, σημ Ασ. Πανσέληνος, Τότε που ζούσαμε, ό.π., σ Π. Χάρης, «Παντοτινός σύντροφος», Νέα Εστία 30 ( ), σ Κ. Μαρμαρινός, «Συγγραφείς και κοινό», Πειραϊκά Γράμματα, τχ. 1 (Ιούλ. 1942), σ

19 ρακτηριστικά αισθήματα, δηλαδή με «μελαγχολία ελαφριά και χαιρεκακία βαθύτερη», οι προθήκες των βιβλιοπωλείων έχουν πλέον αδειάσει από τα έργα που έρχονταν μέχρι πρότινος από την «Ευρώπη» 19. Αυτό προκαλεί ταυτόχρονα μια αίσθηση απελευθέρωσης στους ίδιους τους συγγραφείς, απελευθέρωση «από μια υπερβολική προσήλωση στην πνευματική και καλλιτεχνική ζωή της Γαλλίας πρωταρχικά και κατά δεύτερο λόγο της Αγγλίας», όπως γράφει ο Θεοτοκάς, θεωρώντας το «κάτι σαν μια ενηλικίωση, μια πνευματική χειραφέτηση» 20. Αλλά εκτός από εσωτερική απελευθέρωση συνιστά και μονοπώλιο: η αποκοπή της επικοινωνίας με τον έξω κόσμο, που κόστισε, σε κάποιο βαθμό τουλάχιστον, τον φοβερό λιμό, υπήρξε για τους λογοτέχνες η μεγάλη ευκαιρία το κοινό έπρεπε τώρα, κατ ανάγκην, να στραφεί σε αυτούς. Και ο Κλέων Παράσχος θα επισημάνει με χαρά, τον Ιούνιο του 42, την ανταπόκριση των λογοτεχνών στη ζήτηση: «Με όλες μας τις σκοτούρες, με όλες τις λαχανιασμένες τρεχάλες μας για την εξασφάλιση του επισιτισμού, δε συνέβηκε να δω, αυτόν τον καιρό, λογοτέχνη που να μη μου πει ότι κάτι έχει στα σκαριά, κάτι γράφει, κάτι έγραψε». Τώρα που έλειψαν οι έξωθεν πειρασμοί (της νυχτερινής ζωής κυρίως), θα καταλήξει ο Παράσχος, «το πνεύμα απερίσπαστο ξαναβρήκε τον εαυτό του» 21. Οι λογοτέχνες λοιπόν διαπιστώνουν πως η τέχνη μπορεί να συνεχίσει τον δρόμο της λίγο πολύ κανονικά μέσα στις νέες συνθήκες τη διαπίστωση την διατυπώνει ο διευθυντής της Νέας Εστίας, στο άρθρο του «Πολυτέλεια ή ανάγκη;», τον Αύγουστο κιόλας του 41: στον δρόμο της τέχνης, κατά την άποψή του, «δεν γίνονται φραγμοί [...] η ευμάρεια ή η στέρηση» και η πνευματική εργασία οφείλει «χωρίς να χάνει τους δεσμούς της με την ιερή γη, [να] στέκεται ψηλά, πολύ πιο ψηλά από την επικαιρότητα και την εφήμερη δυστυχία». Ο Τερζάκης, τον ίδιο μήνα, επίσης από τις στήλες της Νέας Εστίας, θα ταχθεί ενάντια στο «λαχανιαστό κυνήγι της επικαιρότητας» και υπέρ των κλασικών αριστουργημάτων, ενώ λίγο αργότερα θα ζητήσει μια κωμωδία που να συνιστά «κριτική δίχως θέση», αφού, κατά την άποψή του, «ποίηση με μια λέξη αγνή, μπορεί να γεννηθεί ακόμα και τώρα που ο κόσμος φλογίζεται» 22. Δεν είναι πολύ διαφορετικές, ωστόσο, ούτε οι απόψεις του Κώστα Βάρναλη, στις καθημερινές επιφυλλίδες του στην εφημερίδα Πρωία. Ο ποιητής της Αριστεράς, την εποχή αυτή, αποσυνδέει ρητά την αξία της τέχνης από την «αλήθεια» της εμπειρίας και τηρεί σαφείς αποστάσεις από τον διδακτισμό. Τον Μάρτιο του 1942, για παράδειγμα, θα τονίσει για άλλη μια φορά την πεποίθησή του πως η αξία της τέχνης δεν κρίνεται «από το ύψος ή το βάθος του διδακτικού σκοπού» παρά μόνο από το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα. Ή πως «ό,τι είναι ψέμα για την πείρα και για την επιστήμη, γίνεται αλήθεια αισθητική μέσα στα ηλύσια περιβόλια της Τέχνης, όταν ο δημιουργός μπορεί να τα μετουσιώσει σε ζωντανή ομορφιά» Ένα μικρό δείγμα και κάποιες παρατηρήσεις Τι παράγουν λοιπόν οι περίεργα ευτυχείς μέσα στη νέα συγκυρία λογοτέχνες; Θα δούμε προς το παρόν μερικά μονάχα παραδείγματα, πριν προχωρήσουμε σε μια λεπτομερέστερη χαρτογράφηση της λογοτεχνικής περιοχής. Ο Ηλίας Βενέζης γράφει την Αιολική γη, τρυφερή αναπόληση των παιδικών χρόνων σε μια πατριαρχική οικογένεια στη Μικρά Ασία (1942, 1943). Ο Φώτης Κόντογλου το Φημισμένοι άντρες και λησμονημένοι, 1942, όπου αναφέρεται σε διάφορες μορφές, από τον Πύρρο της Ηπείρου έως έναν γιατρό ταξιδευτή του 19ου αιώνα, με κριτήριο τον πολυτάραχο βίο τους, την αντρεία τους και τη βιαιότητά τους: εθνικά αλλά ακόμα και ηθικά ζητήματα σπάνια τίθενται τον συγγραφέα τον ενδιαφέρει σχεδόν αποκλειστικά η περιπέτεια και το στοιχείο της γραφικότητας και του παραμυθιού. Ο Άγγελος Τερζάκης γράφει τη Στοργή, 1944, με θέμα την αφοσίωση ενός άντρα σε μια γυναίκα κοινωνικά ανώτερή του, αφοσίωση που λόγω του ενδοτικού του χαρακτήρα τον οδηγεί στην ηθική και οικονομική του καταστροφή. Ο Κοσμάς Πολίτης εκδίδει σε τόμο το 1943 τις Τρεις γυναίκες, τρεις νουβέλες θαυμάσια δείγματα γραφής που ασχολούνται με το ανέφικτο της ανθρώπινης ευτυχίας, μέσα σε ένα σκηνικό απαλλαγμένο από κάθε βιοτική μέριμνα. Η Έλλη Αλεξίου θα εκδώσει τον Νοέμβριο του 1943 το μυθιστόρημά της Λούμπεν, με θέμα τις σχέσεις των δύο φύλων: μια γυναίκα διαρκώς υποχωρεί στον δεσποτικό χαρακτήρα του συζύγου της, έως την έσχατη κατάπτωση και τον εκμηδενισμό της. Όχι, θα διαμηνύσει η συγγραφέας, οι γυναίκες πρέπει να γνωρίζουν καλά τον μέλλοντα σύζυγό τους, ίσως και άλλους άντρες, πριν παντρευτούν, ενώ και μετά τον γάμο οφείλουν να διατηρούν την ανεξαρτησία της 19 Άγγ. Τερζάκης, «Προθήκες», Νέα Εστία 31 ( ), σ Γ. Θεοτοκάς, Ημερολόγιο, ό.π., σ Κλ. Παράσχος, «Έλλειψη πειρασμών», Νέα Εστία 31 ( ), σ Άγγ. Τερζάκης, «Βιβλία...», Νέα Εστία 30 ( ), σ. 631, και «Η κωμωδία», Νέα Εστία 30 ( ), σ Βλ. τα λήμματα 262, 273 και γενικά τα λήμματα της κατοχικής περιόδου στο Λουτσία Μαρκεζέλι-Λούκα, Συμβολή στην εργογραφία του Κώστα Βάρναλη, Αισθητικά - Κριτικά ( ), Αθήνα

20 σκέψης και την περηφάνια τους 24. Ο Οδυσσέας Ελύτης γράφει και δημοσιεύει τον Ήλιο τον πρώτο (1942, 1943), ευδαιμονική αναφορά σε ένα καλοκαίρι των εφηβικών χρόνων σε νησί. Ο Ρίτσος την «Παλιά μαζούρκα σε ρυθμό βροχής», 1942, ποιητικό χρονικό μιας δύσκολης εφηβείας αλλά και τη Δοκιμασία, με ποιήματα που αναφέρονται στο σκοτεινό παρόν, ορισμένα από τα οποία σαφώς αγωνιστικά. Ο Θράσος Καστανάκης, αυτός θα μιλήσει για την Κατοχή. Σε μερικά διηγήματα από τις Εφτά ιστορίες, Ιούλιος 1944, θα γίνει λόγος για βομβαρδισμούς, για το στρίμωγμα όλων των κοινωνικών τάξεων στο κατοχικό λεωφορείο, για τα καινούρια επαγγέλματα, για την ανέχεια, ακόμα και για κάποιους μαυραγορίτες: και όμως, παρά το επίκαιρο σκηνικό, αυτό που κυρίως φαίνεται να απασχολεί τον συγγραφέα είναι οι κακές συμπεριφορές των γυναικών, τα αρνητικά χαρακτηριστικά του γυναικείου φύλου! Ας πάρουμε όμως και ένα παράδειγμα συγγραφέα που δεν ανήκει στα πρώτα ονόματα, έχει όμως το προσόν να αναφέρεται ρητά στις συνθήκες της Κατοχής. Χρονικό του 43: έτσι επιγράφεται το μικρό βιβλίο του νεαρού συγγραφέα Βάσου Βασιλείου. Πρόκειται όμως για μια ευτράπελη ερωτική ιστορία που πραγματοποιείται το 1943 με τη διαμεσολάβηση λογοτεχνικών αναγνώσεων, ένα φλερτ δια μέσου των βιβλίων που βρίσκονται στη μόδα εκείνη την εποχή! (Στη μόδα αναφέρονται πως είναι ο Κοσμάς Πολίτης, ο Βενέζης και ο Καραγάτσης). Την ίδια εποχή ο νεαρός Μανόλης Αναγνωστάκης για να πάρουμε και ένα παράδειγμα από τη νέα γενιά γράφει μερικά ποιήματα που φέρουν ως τίτλους χρονολογίες: «Χειμώνας 1942» ή « » 25. Αυτοί οι τίτλοι ποιημάτων όμως καθόλου δεν αντιστοιχούν στην εποχή, αλλά «αναπνέουν σε μια ατμόσφαιρα όπου η αίσθηση της απουσίας, η τάση της απόρριψης του καθημερινού/συμβατικού περιβάλλοντος, ονόματα μακρινών τόπων που μοιάζουν εξωτικά», παραπέμπουν στο κλίμα του συμβολισμού και της «Παρακμής» 26. Τα παραδείγματα θα μπορούσαν να πολλαπλασιαστούν, αλλά ας μείνουμε προς το παρόν σε αυτά, για κάποιες πρώτες παρατηρήσεις: 1. Αν είχαν χαθεί οι χρονολογίες συγγραφής και δημοσίευσης, θα ήταν αδύνατο στα περισσότερα από τα παραπάνω έργα να ξεχωρίσουμε ποια έχουν γραφεί πριν και ποια κατά τη διάρκεια της Κατοχής. 2. Η λογοτεχνία της Κατοχής δεν αναφέρεται στις συνθήκες της Κατοχής. Οι εξαιρέσεις είναι σπάνιες και εντοπίζονται μόνο στο τέλος της περιόδου. Αλλά ακόμα και τότε η πραγμάτευση του θέματος μπορεί να επιφυλάσσει εκπλήξεις. 3. Οι αριστερίζοντες (όπως ο Κοσμάς Πολίτης) ή και οι καθαυτό αριστεροί συγγραφείς (Έλλη Αλεξίου, μέλος του ΚΚΕ από το 1928 Θράσος Καστανάκης, από τα βασικά στελέχη της Αριστεράς στην εκπνοή της Κατοχής, Αναγνωστάκης) δεν συμπεριφέρονται διαφορετικά από τους υπόλοιπους. Αν κάποιοι από αυτούς δεν έγραψαν καθόλου λογοτεχνία, όπως η Μέλπω Αξιώτη που μεταβλήθηκε σε «τρικατζή» του αντιστασιακού αγώνα 27, άλλοι όμως συνέθεσαν έργα που κάθε άλλο παρά μαρτυρούν μια πολιτική εγρήγορση. 4. Μικρή υπήρξε η τάση αναλογικής εκμετάλλευσης θεμάτων: η τουρκοκρατία ή άλλες ανάλογες περίοδοι δεν αναδείχτηκαν σε θεματικούς πόλους κατά τη διάρκεια της Κατοχής, παρά μόνο σποραδικά στο τέλος της περιόδου, ενώ η σε αφθονία παραγωγή αναλογικών κειμένων συμβαίνει μεταπολεμικά. Χαρακτηριστική είναι εδώ η συμπεριφορά του Πρεβελάκη: όταν επανεκδίδει το 1942 Το χρονικό μιας πολιτείας, το έργο που περιγράφει τη ζωή Ελλήνων και Τούρκων στο Ρέθυμνο των αρχών του 20ού αιώνα, θα επανεπεξεργαστεί μεν το κείμενό του, αλλά δεν θα αλλάξει ως προς την απεικόνιση των σχέσεων ανάμεσα στις δύο εθνότητες τίποτα αντίθετα, στην επόμενη έκδοση του 1956, θα προσθέσει ηρωικότερους τόνους, που τείνουν να μετατρέψουν την αρχική ειρηνική συνύπαρξη Ελλήνων και Τούρκων σε εχθρική αντιπαράθεση 28. Την απλή και μάλλον ανέξοδη αυτή κίνηση, που θα προσέθετε εθνικό φρόνημα στο έργο, δεν την επιχείρησε ο συγγραφέας το Αφθονούν τα ευτράπελα κείμενα, σχεδόν απουσιάζουν παντελώς τα κείμενα που μαρτυρούν απελπισία. Από τα ελάχιστα δείγματα του δεύτερου είδους είναι το εκτενές διήγημα του Κόντογλου, Ο Θεός Κόνανος και το μοναστήρι του το λεγόμενο καταβύθιση, Εδώ περιγράφεται η πορεία μερικών χιλιάδων προσκυνητών προς ένα μοναστήρι μέσα από ατελείωτες οικειοθελείς στερήσεις η άφιξή τους εκεί όμως δεν σημαίνει τη σωτηρία τους, αφού 24 Στο κάλυμμα του βιβλίου, εκδ. Γλάρος, Νοέμ. 1943, στο αυτί, η Έλλη Αλεξίου υπογράφει ένα σύντομο κείμενο για το Λούμπεν, που το χρονολογεί Νοέμβριο του Υποψιάζομαι ωστόσο ότι το έργο είναι γραμμένο μέσα στην Κατοχή, γιατί αλλιώς, με την άνθηση του βιβλίου το 1942, δεν θα υπήρχε λόγος να μην εκδοθεί νωρίτερα. 25 Μ. Αναγνωστάκης, Τα ποιήματα , Θεσσαλονίκη 1971, σ. 9, Αλέξ. Αργυρίου, Μανόλης Αναγνωστάκης. Νοούμενα και υπονοούμενα της ποίησής του, Αθήνα 2004, σ Βλ. την αυτοβιογραφική αναφορά της Μέλπως Αξιώτη, στο Άννα Ματθαίου και Πόπη Πολέμη, Διαδρομές της Μέλπως Αξιώτη, Αθήνα 1999, σ Αγγέλα Καστρινάκη, «Η έμμονη γοητεία του λαϊκού λόγου και ο Παντελής Πρεβελάκης», Η φωνή του γενέθλιου τόπου, Αθήνα 1997, σ

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

Όταν φεύγουν τα σύννεφα μένει το καθαρό

Όταν φεύγουν τα σύννεφα μένει το καθαρό Ημερομηνία 9/6/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://plusmag.gr/ Αλεξάνδρα Παναγοπούλου http://plusmag.gr/article/%cf%84%ce%b1%ce%bd_%cf%86%ce%b5%ce%b3%ce%bf%cf %85%CE%BD_%CF%84%CE%B1_%CF%83%CE%BD%CE%BD%CE%B5%CF%86%CE%B1_%CE%B

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Τίτσα Πιπίνου: «Οι ζωές μας είναι πολλές φορές σαν τα ξενοδοχεία..»

Τίτσα Πιπίνου: «Οι ζωές μας είναι πολλές φορές σαν τα ξενοδοχεία..» Ημερομηνία 11/8/2016 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασόλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%cf%84%ce%af%cf%84%cf%83%ce%b1- %CF%80%CE%B9%CF%80%CE%AF%CE%BD%CE%BF%CF%85-%CE%BF%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Τίτλος βιβλίου: «Μέχρι το άπειρο κι ακόμα παραπέρα» Συγγραφέας: Άννα Κοντολέων Εκδόσεις: Πατάκη ΕΡΓΑΣΙΕΣ: 1. Ένας έφηβος, όπως είσαι εσύ, προσπαθεί

Διαβάστε περισσότερα

Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ''

Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ'' 1 2 Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ'' 3 Τα λουλούδια χωρίς όνομα, τα έχει ο καθένας από μας, αλλά δεν το ξέρουμε. Δεν μας μαθαίνουν τίποτα και ψάχνουμε μόνοι μας άσκοπα να βρούμε κάτι, για να

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα

Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα 21/04/2015 Το φως της λάμπας πάνω στο τραπέζι αχνοφέγγει για να βρίσκουν οι λέξεις πιο εύκολα το δρόμο τους μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Η Σόφη Θεοδωρίδου στο arive.gr

Η Σόφη Θεοδωρίδου στο arive.gr Η Σόφη Θεοδωρίδου στο arive.gr συνέντευξη πωλίνα_ταϊγανίδου Με αφορμή την παρουσίαση του νέου της βιβλίου, Στεφάνι από ασπάλαθο Λίγα λόγια για το έργο: Μια όμορφη καλοκαιρινή μέρα του 1939, η Κασσιανή

Διαβάστε περισσότερα

Πένυ Παπαδάκη : «Με οδηγούν και οι ίδιοι οι ήρωες στο τέλος που θα ήθελαν» Τετάρτη, 29 Μάρτιος :13

Πένυ Παπαδάκη : «Με οδηγούν και οι ίδιοι οι ήρωες στο τέλος που θα ήθελαν» Τετάρτη, 29 Μάρτιος :13 Πένυ Παπαδάκη : «Με οδηγούν και οι ίδιοι οι ήρωες στο τέλος που θα ήθελαν» Τετάρτη, 29 Μάρτιος 2017-11:13 Από τη Μαίρη Γκαζιάνη Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη καταπιάνεται με ένα ακόμα κοινωνικό θέμα στο νέο

Διαβάστε περισσότερα

Όροι και συντελεστές της παράστασης Ι: Αυτοσχεδιασμός και επινόηση κειμένου.

Όροι και συντελεστές της παράστασης Ι: Αυτοσχεδιασμός και επινόηση κειμένου. Όροι και συντελεστές της παράστασης Ι: Αυτοσχεδιασμός και επινόηση κειμένου. Ενότητα 1: Το σπασμένο μπισκότο. Γιάννα Ροϊλού. Τμήμα: Θεατρικών Σπουδών. Σελίδα 1 1 Σκοποί ενότητας..3 2 Περιεχόμενα ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β. Ερώτηση 1 α

ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β. Ερώτηση 1 α ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β Ερώτηση 1 α Το βιβλίο με τίτλο «Χάρτινη Αγκαλιά», της Ιφιγένειας Μαστρογιάννη, περιγράφει την ιστορία ενός κοριτσιού, της Θάλειας, η οποία αντιμετωπίζει προβλήματα υγείας. Φεύγει

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΣ. Το κίνημα του ρομαντισμού κυριάρχησε στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία από τα τέλη του 18ου αιώνα μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα.

ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΣ. Το κίνημα του ρομαντισμού κυριάρχησε στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία από τα τέλη του 18ου αιώνα μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα. ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΣ Το κίνημα του ρομαντισμού κυριάρχησε στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία από τα τέλη του 18ου αιώνα μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα. Ο ρομαντισμός προβάλλει το συναίσθημα και τη φαντασία. Στα ποιήματα υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Από τις «Άγριες θάλασσες» στην αθανασία, χάρη στο νέο βιβλίο της Τέσυ Μπάιλα

Από τις «Άγριες θάλασσες» στην αθανασία, χάρη στο νέο βιβλίο της Τέσυ Μπάιλα Από τις «Άγριες θάλασσες» στην αθανασία, χάρη στο νέο βιβλίο της Τέσυ Μπάιλα Απόψεις &Σχόλια Γράφει η Κώστια Κοντολέων 08/05/2017 11:06 Ελλάδα, μια χώρα που διεκδικεί την πρώτη θέση στο Πάνθεον των ηρώων

Διαβάστε περισσότερα

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια»

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Κάθεσαι καλά, Γκέοργκ; Καλύτερα να καθίσεις, γιατί σκοπεύω να σου διηγηθώ μια ιστορία για γερά νεύρα». Με αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας του βιβλίου αρχίζει να ξετυλίγει το

Διαβάστε περισσότερα

Σήμερα: Η Λένα Μαντά παρουσιάζει το νέο της βιβλίο στη Λαμία

Σήμερα: Η Λένα Μαντά παρουσιάζει το νέο της βιβλίο στη Λαμία Σήμερα: Η Λένα Μαντά παρουσιάζει το νέο της βιβλίο στη Λαμία Δημοσιεύτηκε: Δευτέρα, 13 Ιουνίου 2016 08:00 Το βιβλιοπωλείο "Μπέτσης" και οι εκδόσεις "Ψυχογιός" σας προσκαλούν στην παρουσίαση του νέου βιβλίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη και το «ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΣΚΙΕΣ» Σάββατο, 21 Νοεμβρίου :20

Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη και το «ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΣΚΙΕΣ» Σάββατο, 21 Νοεμβρίου :20 Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη και το «ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΣΚΙΕΣ» Σάββατο, 21 Νοεμβρίου 2015-22:20 Από τη Μαίρη Γκαζιάνη «Μέσω της μυθοπλασίας, αποδίδω τη δικαιοσύνη που θα ήθελα να υπάρχει» μας αποκαλύπτει η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

Πότε πήρατε την απόφαση να γράψετε το πρώτο σας μυθιστόρημα; Ήταν εξαρχής στα σχέδιά σας να πορευθείτε από κοινού ή ήταν κάτι που προέκυψε τυχαία;

Πότε πήρατε την απόφαση να γράψετε το πρώτο σας μυθιστόρημα; Ήταν εξαρχής στα σχέδιά σας να πορευθείτε από κοινού ή ήταν κάτι που προέκυψε τυχαία; Δευτέρα, Ιουνίου 23, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΩΝ ΛΙΑ ΖΩΤΟΥ ΚΑΙ ΘΟΔΩΡΗ ΚΑΡΑΓΕΩΡΓΙΟΥ Η Λία Ζώτου και ο Θοδωρής Καραγεωργίου γεννήθηκαν σε δύο γειτονικά χωριά της Καβάλας. Η Λία σπούδασε στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής

Διαβάστε περισσότερα

Ευχαριστώ Ολόψυχα για την Δύναμη, την Γνώση, την Αφθονία, την Έμπνευση και την Αγάπη...

Ευχαριστώ Ολόψυχα για την Δύναμη, την Γνώση, την Αφθονία, την Έμπνευση και την Αγάπη... Ευχαριστώ Ολόψυχα για την Δύναμη, την Γνώση, την Αφθονία, την Έμπνευση και την Αγάπη... τον Δάσκαλο μου, Γιώργο Καραθάνο την Μητέρα μου Καλλιόπη και τον γιο μου Ηλία-Μάριο... Ευχαριστώ! 6 ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οδυσσέας Ελύτης: Η Μαρίνα των βράχων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 55-58)

Οδυσσέας Ελύτης: Η Μαρίνα των βράχων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 55-58) 1. ΚΕΙΜΕΝO Οδυσσέας Ελύτης: Η Μαρίνα των βράχων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 55-58) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία:

Διαβάστε περισσότερα

Ν ε ο ε λ λ η ν ι κ ή ς Λ ο γ ο τ ε χ ν ί α ς. Θεματική ενότητα: «Οικουμενικές αξίες και Λογοτεχνία» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Ν ε ο ε λ λ η ν ι κ ή ς Λ ο γ ο τ ε χ ν ί α ς. Θεματική ενότητα: «Οικουμενικές αξίες και Λογοτεχνία» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 Σχολική Χρονιά 2012-2013 Κ ε ί μ ε ν α Ν ε ο ε λ λ η ν ι κ ή ς Λ ο γ ο τ ε χ ν ί α ς Θεματική ενότητα: «Οικουμενικές αξίες και Λογοτεχνία» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Κείμενα προς συνανάγνωση συνεξέταση Έριχ Μαρία

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Διαβάζοντας ένα λογοτεχνικό βιβλίο

Διαβάζοντας ένα λογοτεχνικό βιβλίο Διαβάζοντας ένα λογοτεχνικό βιβλίο Στην αρχή είχαμε κάποια ερωτήματα... έργο; Πώς διαβάζει κανείς ένα ολόκληρο λογοτεχνικό Ποιο βιβλίο θα μας δημιουργούσε την ανάγκη να το επεξεργαστούμε να στοχαστούμε

Διαβάστε περισσότερα

www.synodoiporos,weebly.com Page 1

www.synodoiporos,weebly.com Page 1 ΓΡΑΦΟΝΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Σε πρώτη φάση διαβάζουμε τουλάχιστον 2 φορές ολόκληρο το κείμενο και φροντίζουμε να το κατανοήσουμε πλήρως. Προσέχουμε ιδιαίτερα τη στάση - άποψη του συγγραφέα και το σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

«Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη!

«Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη! «Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη! Οι καταπληκτικοί γονείς κάνουν καταπληκτικά πράγματα! Και δεν εννοώ περίπλοκα, δύσκολα, ή κάτι τέτοιο,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

[Συνέντευξη-Διαγωνισμός] Η Μεταξία Κράλλη και το βιβλίο της «Κάποτε στη Σαλονίκη»

[Συνέντευξη-Διαγωνισμός] Η Μεταξία Κράλλη και το βιβλίο της «Κάποτε στη Σαλονίκη» [Συνέντευξη-Διαγωνισμός] Η Μεταξία Κράλλη και το βιβλίο της «Κάποτε στη Σαλονίκη» Από happytv - Τετάρτη 19/10/16 Η Μεταξία Κράλλη (ψευδώνυμο) γεννήθηκε στην Αθήνα το 1975. Σπούδασε νομικά στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων ΕΡΓΑΣΙΕΣ

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων ΕΡΓΑΣΙΕΣ Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Β Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Τίτλος βιβλίου: «Χάρτινη αγκαλιά» Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Εκδόσεις: Καλέντης Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1.

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου :21

Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου :21 Ημερομηνία 12/12/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://now24.gr/ Μαίρη Γκαζιάνη http://now24.gr/i-singrafeas-giota-gouveli-ke-i-proti-kiria/ Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ. Εργασία για το σπίτι. Απαντούν μαθητές του Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ. Εργασία για το σπίτι. Απαντούν μαθητές του Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Εργασία για το σπίτι Απαντούν μαθητές του Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης 1 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Απαντά η Μαρίνα Βαμβακίδου Ερώτηση 1. Μπορείς να φανταστείς τη ζωή μας χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις;

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις; Πρόλογος Όταν ήμουν μικρός, ούτε που γνώριζα πως ήμουν παιδί με ειδικές ανάγκες. Πώς το ανακάλυψα; Από τους άλλους ανθρώπους που μου έλεγαν ότι ήμουν διαφορετικός, και ότι αυτό ήταν πρόβλημα. Δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ IΙ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: ΔΑΚΤΥΛΟΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Γ Γυμνασίου οι μαθητές ήρθαν σε επαφή με ένα δείγμα ερωτικής ποίησης. Συγκεκριμένα διδάχτηκαν το ποίημα

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία;

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Δύσκολη ερώτηση Για την καλλιτεχνική μου δημιουργία δεν παίζει κανένα ρόλο. Αυτό που με πικραίνει είναι ότι έζησα την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΔΡΟΓΥΝΟ: Η ΘΕΣΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΑΝΔΡΟΓΥΝΟ: Η ΘΕΣΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Το ερωτικό παιχνίδι του άντρα και της γυναίκας είναι μια μικρή εκδήλωση του παιχνιδιού όλης της ζωής. Το ζευγάρι γνωρίζει και ζει τους κραδασμούς που το διαπερνούν, συμμετέχοντας έτσι στις δονήσεις του

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ1 Χρήση γλώσσας Γ1 Χρήση γλώσσας 1

Επίπεδο Γ1 Χρήση γλώσσας Γ1 Χρήση γλώσσας 1 Γ1 1 Επίπεδο Γ1 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη για τη σημασία της τέχνης στη ζωή μας. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη, όταν γράφει, και

Διαβάστε περισσότερα

Θεοφανία Ανδρονίκου Βασιλάκη: "Θέλω κάποια στιγμή να γράψω ένα μυθιστόρημα που να έχει όλα τα είδη"

Θεοφανία Ανδρονίκου Βασιλάκη: Θέλω κάποια στιγμή να γράψω ένα μυθιστόρημα που να έχει όλα τα είδη Θεοφανία Ανδρονίκου Βασιλάκη: "Θέλω κάποια στιγμή να γράψω ένα μυθιστόρημα που να έχει όλα τα είδη" Στο βιβλίο χρησιμοποιείτε πολυπρόσωπες αφηγήσεις μέσα στην κεντρική πλοκή ώστε να μιλήσετε για την ίδια

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικοί Στόχοι. Να διαµορφώσουµε µια πρώτη εικόνα για τον Μενέλαο, τον άλλο βασικό ήρωα του δράµατος.

Διδακτικοί Στόχοι. Να διαµορφώσουµε µια πρώτη εικόνα για τον Μενέλαο, τον άλλο βασικό ήρωα του δράµατος. Eυριπίδη «Ελένη» Α επεισόδιο Α σκηνή στιχ.437-494494 καθηγήτρια:τσούτσα Σταυρούλα Διδακτικοί Στόχοι Να διαµορφώσουµε µια πρώτη εικόνα για τον Μενέλαο, τον άλλο βασικό ήρωα του δράµατος. Να εµβαθύνουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Γ Γυμνασίου οι μαθητές ήρθαν σε επαφή με ένα δείγμα ερωτικής ποίησης. Συγκεκριμένα διδάχτηκαν το ποίημα

Διαβάστε περισσότερα

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου Ημερομηνία 19/3/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%b1%cf%80%cf%8c- %CE%BE%CF%8D%CE%BB%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9- %CE%B1%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

Ο "Παραμυθάς" Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά

Ο Παραμυθάς Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά Ο "Παραμυθάς" Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά 18 Ιαν 2014 Χανιά (18/1), Σταλός (19/1), Χανιά 18.01 έως 19.01 Ο "Παραμυθάς" Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά Ο Παραμυθάς των παιδικών μας χρόνων έρχεται στην Κρήτη Όταν

Διαβάστε περισσότερα

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Γενικά Δημήτρης Χατζής Περιεχόμενα «Το διπλό βιβλίο» Περίληψη Ιστορικό πλαίσιο Τίτλος του έργου Δομή

Διαβάστε περισσότερα

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES.

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο

Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο 4 Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο Σεβάχ. Για να δει τον κόσμο και να ζήσει περιπέτειες.

Διαβάστε περισσότερα

- Κωνσταντίνος Δ. Μαλαφάντης. Ο πόλεμος. ' ttbiiif' 'ιίβίϊιιγ' ^ *"'** 1 ' 1 ' 11 ' ' στην ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη ΗΡΟΡ*Η

- Κωνσταντίνος Δ. Μαλαφάντης. Ο πόλεμος. ' ttbiiif' 'ιίβίϊιιγ' ^ *'** 1 ' 1 ' 11 ' ' στην ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη <KAOS<\S Ι>ΗΡΟΡ*Η - Κωνσταντίνος Δ. Μαλαφάντης Ο πόλεμος ' ttbiiif' 'ιίβίϊιιγ' ^ *"'** 1 ' 1 ' 11 ' ' στην ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

I N T E R V I E W S 1 3 / 1 2 / Ο Γιούνας Γιούνασον θέλει να πηδήξεις από το παράθυρο και να εξαφανιστείς

I N T E R V I E W S 1 3 / 1 2 / Ο Γιούνας Γιούνασον θέλει να πηδήξεις από το παράθυρο και να εξαφανιστείς I N T E R V I E W S 1 3 / 1 2 / 2 0 1 6 Ο Γιούνας Γιούνασον θέλει να πηδήξεις από το παράθυρο και να εξαφανιστείς ΚΩΣΤΑΣ ΧΡΗΣΤΟΥ Μιλήσαμε με τον συγγραφέα του best seller των 10 εκατομμυρίων αντιτύπων

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Σιδέρης. Μιλώ για την κρίση με το παιδί. Εμπιστευτική επιστολή σε μεγάλους που σκέφτονται ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΟΣΗ ΑΝΤΙΤΥΠΑ

Νίκος Σιδέρης. Μιλώ για την κρίση με το παιδί. Εμπιστευτική επιστολή σε μεγάλους που σκέφτονται ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΟΣΗ ΑΝΤΙΤΥΠΑ ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΟΣΗ 12.000 ΑΝΤΙΤΥΠΑ Νίκος Σιδέρης Μιλώ για την κρίση με το παιδί Εμπιστευτική επιστολή σε μεγάλους που σκέφτονται Από τον συγγραφέα του μπεστ σέλερ Τα παιδιά δεν θέλουν ψυχολόγο. Γονείς θέλουν!

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53)

Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘ. ΧΑΡΧΑΛΑΚΗ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΕΟΡΤΑΣΜΟ ΤΗΣ ΕΠΕΤΕΙΟΥ ΤΗΣ

ΑΘ. ΧΑΡΧΑΛΑΚΗ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΕΟΡΤΑΣΜΟ ΤΗΣ ΕΠΕΤΕΙΟΥ ΤΗΣ ΠΑΝΥΓΗΡΙΚΗ ΟΜΙΛΙΑ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΚΥΘΗΡΩΝ κ. ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΥ ΑΘ. ΧΑΡΧΑΛΑΚΗ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΕΟΡΤΑΣΜΟ ΤΗΣ ΕΠΕΤΕΙΟΥ ΤΗΣ 28 ης ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1940 ΣΤΗΝ ΠΛΑΤΕΙΑ ΣΤΑΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ ΚΥΘΗΡΩΝ 1 ΚΥΘΗΡΑ, 28 η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2015 Σεβασμιώτατε Κύριε

Διαβάστε περισσότερα

ιονύσιος Σολωµός ( )

ιονύσιος Σολωµός ( ) ιονύσιος Σολωµός (1798 1857) Ένας από τους σηµαντικότερους νεοέλληνες ποιητές. Είναι ο εθνικός µας ποιητής Ήταν ο πρώτος που καλλιέργησε συστηµατικά τη δηµοτική γλώσσα Αξιοποίησε την προγενέστερη ποιητική

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου Συλλογή Περιστέρια 148 Εικονογράφηση εξωφύλλου: Εύη Τσακνιά 1. Το σωστό γράψιμο Έχεις προσέξει πως κάποια βιβλία παρακαλούμε να μην τελειώσουν ποτέ κι άλλα, πάλι, από την πρώτη κιόλας σελίδα τα βαριόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

Χαιρετισμός στην εκδήλωση για την συμπλήρωση 20 χρόνων από την αδελφοποίηση των Δήμων Ηρακλείου και Λεμεσού

Χαιρετισμός στην εκδήλωση για την συμπλήρωση 20 χρόνων από την αδελφοποίηση των Δήμων Ηρακλείου και Λεμεσού Ηράκλειο, Τρίτη 28/04/2009 Χαιρετισμός στην εκδήλωση για την συμπλήρωση 20 χρόνων από την αδελφοποίηση των Δήμων Ηρακλείου και Λεμεσού Κυρίες και κύριοι, Αισθάνομαι και αισθανόμαστε όλοι ιδιαίτερη χαρά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ Ο θαυμαστός κόσμος της ΑΛΚΗΣ ΖΕΗ ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ για τους μαθητές και τις μαθήτριες της Δ, Ε και ΣΤ Δημοτικού Νοέμβριος 2011-Μάιος 2012 Υπό την αιγίδα του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Μαραθώνιος

Διαβάστε περισσότερα

18/ Λογοτεχνία για παιδιά πολλαπλοί φωτισμοί πολλών θεμάτων. "Πιάσε το τιμόνι, Γίγαντα" [εκδόσεις Ψυχογιός], του Μάνου Κοντολέων

18/ Λογοτεχνία για παιδιά πολλαπλοί φωτισμοί πολλών θεμάτων. Πιάσε το τιμόνι, Γίγαντα [εκδόσεις Ψυχογιός], του Μάνου Κοντολέων 18/04 2017 "Πιάσε το τιμόνι, Γίγαντα" [εκδόσεις Ψυχογιός], του Μάνου Κοντολέων Γράφτηκε από τον Μάνος Κοντολέων Ο Μάνος Κοντολέων είναι συγγραφέας. Λογοτεχνία για παιδιά πολλαπλοί φωτισμοί πολλών θεμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η Μάχη της Κρήτης έχει µια ξεχωριστή θέση στη ροή των γεγονότων του Β' Παγκοσµίου Πολέµου. Ο Ελληνικός λαός στη Κρήτη, εγκαταλελειµµένος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ :ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ :ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ :ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ Η Ιλιάδα μαζί με την Οδύσσεια αποτελούν τα αρχαιότερα έπη, όχι μόνο της ελληνικής, αλλά και της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας, που μας

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ξεχωριστός κόσμος των διδύμων», η Εύη Σταθάτου μιλά στο Mothersblog, για το πρώτο της συγγραφικό εγχείρημα!

«Ο ξεχωριστός κόσμος των διδύμων», η Εύη Σταθάτου μιλά στο Mothersblog, για το πρώτο της συγγραφικό εγχείρημα! Ημερομηνία 14/02/2017 Μέσο Συντάκτης Link www.mothersblog.gr Κατερίνα Ηλιάκη http://www.mothersblog.gr/synenteyxeis/item/43377-o-ksexoristos-kosmos-tondidymon--i-eyi-stathatou-mila-sto-mothersblog--gia-to-proto-tis-syggrafikoegxeirima

Διαβάστε περισσότερα

Κριτικη της Maria Kleanthous Kouzapa για το βιβλίο : " ΤΟ ΔΑΧΤΥΛΙΔΙ " του Γιώργου Παπαδόπουλου-Κυπραίου

Κριτικη της Maria Kleanthous Kouzapa για το βιβλίο :  ΤΟ ΔΑΧΤΥΛΙΔΙ  του Γιώργου Παπαδόπουλου-Κυπραίου Ημερομηνία 13/07/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://vivliopareas.blogspot.gr/ Μαρία Κλεάνθους Κουζάπα http://vivliopareas.blogspot.gr/2015/07/maria-kleanthous-kouzapa_40.html Δευτέρα, 13 Ιουλίου 2015 Κριτικη

Διαβάστε περισσότερα

Σκέψεις για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Σαμπάνη «Σκανταλόπετρα» από την Ιουλία Ιωάννου

Σκέψεις για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Σαμπάνη «Σκανταλόπετρα» από την Ιουλία Ιωάννου Ημερομηνία 20/11/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://agrinio-life.gr/ Ιουλία Ιωάννου http://bit.ly/1skxbmb Σκέψεις για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Σαμπάνη «Σκανταλόπετρα» από την Ιουλία Ιωάννου 42 Views November

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Τριάντα χρόνια ελληνικής ιστορίας

Τριάντα χρόνια ελληνικής ιστορίας ΜΑΡΚ ΜΑΖΑΟΥΕΡ Τριάντα χρόνια ελληνικής ιστορίας Μια προσωπική αναδρομή Απόψε θα εκφράσω μερικές προσωπικές σκέψεις για όσα είδα να συμβαίνουν στην Ελλάδα, την οποία επισκέφθηκα για πρώτη φορά πριν από

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΜΙΟΥΕΛ ΜΠΙΟΡΚ Μεγάλωσα με εικόνες της Ελλάδας

ΣΑΜΙΟΥΕΛ ΜΠΙΟΡΚ Μεγάλωσα με εικόνες της Ελλάδας Ημερομηνία 10/10/2016 Μέσο Συντάκτης Link www.ethnos.gr Γκίκα Ελένη http://www.ethnos.gr/biblio/arthro/megalosa_me_eikones_tis_elladas- 64562445/- ΣΑΜΙΟΥΕΛ ΜΠΙΟΡΚ Μεγάλωσα με εικόνες της Ελλάδας Eρχεται

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηριστικές εικόνες από την Ιλιάδα του Ομήρου

Χαρακτηριστικές εικόνες από την Ιλιάδα του Ομήρου Χαρακτηριστικές εικόνες από την Ιλιάδα του Ομήρου Η γυναίκα ως σύζυγος και μητέρα Η γυναίκα ως πολεμικό λάφυρο Γυναίκα και επιτάφιες τιμές ηρώων Η τύχη του γυναικείου πληθυσμού μετά την άλωση μιας πόλης

Διαβάστε περισσότερα

Σιωπάς για να ακούγεσαι

Σιωπάς για να ακούγεσαι Σιωπάς για να ακούγεσαι 01/12/2014 Γράφει η Αίγλη Τούμπα Μάρω Βαμβουνάκη Εκδόσεις Ψυχογιός σελ. 272 Ίσως από τα καλύτερα μυθιστορήματα της Μάρως Βαμβουνάκη να ήταν το «Οι παλιές αγάπες πάνε στον Παράδεισο».

Διαβάστε περισσότερα

Μένης Κουμανταρέας : Η φανέλα με το εννιά

Μένης Κουμανταρέας : Η φανέλα με το εννιά Μένης Κουμανταρέας : Η φανέλα με το εννιά Συγγραφέας : Ο Μένης Κουμανταρέας, από τους σημαντικότερους συγγραφείς της δεύτερης μεταπολεμικής γενιάς της ελληνικής πεζογραφίας, γεννήθηκε το 1931 στην Αθήνα.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ. Δέκα ποιήματα για τον πατέρα μου. Αλκιβιάδη

ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ. Δέκα ποιήματα για τον πατέρα μου. Αλκιβιάδη ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ Αλκιβιάδη Θεσσαλονίκη Υεβρουάριος 2015 Παναγιώτα Παπαδημητρίου Αλκιβιάδη Θεσσαλονίκη Υεβρουάριος 2015 [3] Παναγιώτα Παπαδημητρίου Αφιερωμένο στον πατέρα μου Αλκιβιάδη Copyright

Διαβάστε περισσότερα

ο όνομά μου δεν έχει κάποια ιδιαίτερη σημασία. Το πιθανότερο είναι ότι η αναφορά του θα έκρυβε κινδύνους για μένα, για σένα, αγαπητέ αναγνώστη, καθώς

ο όνομά μου δεν έχει κάποια ιδιαίτερη σημασία. Το πιθανότερο είναι ότι η αναφορά του θα έκρυβε κινδύνους για μένα, για σένα, αγαπητέ αναγνώστη, καθώς ο όνομά μου δεν έχει κάποια ιδιαίτερη σημασία. Το πιθανότερο είναι ότι η αναφορά του θα έκρυβε κινδύνους για μένα, για σένα, αγαπητέ αναγνώστη, καθώς και για τους οικείους μας, οπότε και θα την αποφύγω.

Διαβάστε περισσότερα

Μια. φωτογραφία ιστορία

Μια. φωτογραφία ιστορία Μια φωτογραφία Μια ιστορία 20 17 Ημερολόγιο ΕΠΙΜΈΛΕΙΑ Ελένη Μπούρα Ειρήνη Χριστοπούλου Επίσημες αργίες 2017 1 Ιανουαρίου Πρωτοχρονιά 6 Ιανουαρίου Θεοφάνια 27 Φεβρουαρίου Καθαρά Δευτέρα 25 Μαρτίου Ευαγγελισμός

Διαβάστε περισσότερα

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας Έρικα Τζαγκαράκη Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας στην μικρη Ριτζάκη Σταματία-Σπυριδούλα Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας ISBN: 978-618-81493-0-4 Έρικα Τζαγκαράκη Θεσσαλονίκη 2014 Έρικα Τζαγκαράκη

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 25 λεπτά Ερώτημα 1 Θα ακούσετε δύο (2) φορές έναν συγγραφέα να διαβάζει ένα απόσπασμα από το βιβλίο του με θέμα τη ζωή του παππού του. Αυτά που ακούτε σας αρέσουν, γι αυτό κρατάτε

Διαβάστε περισσότερα

Μια νύχτα. Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει

Μια νύχτα. Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει Μια νύχτα Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει Μια νύχτα σαν κι αυτή μια νύχτα σαν κι αυτή θέλω να σου πω πόσο σ

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Πουλάω 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η καταναλωτική συμπεριφορά των πελατών

Διαβάστε περισσότερα

Οι πραγματικοί στόχοι της πολιτικής. Γεράσιμος Βώκος. Οι πραγματικοί στόχοι της πολιτικής

Οι πραγματικοί στόχοι της πολιτικής. Γεράσιμος Βώκος. Οι πραγματικοί στόχοι της πολιτικής Γεράσιμος Βώκος Οι πραγματικοί στόχοι της πολιτικής Μπορεί κανείς να τελειώσει στα γρήγορα με τον Σοπενχάουερ, αν τον κατατάξει στην κατηγορία των απαισιόδοξων ανθρώπων και τον θεωρήσει πρωτεργάτη της

Διαβάστε περισσότερα

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1 1 a) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ 14 η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 1. Λίγα λόγια για το αρχοντικό 2 2. Το παραμύθι της τοιχογραφίας! (Πρόταση) 3 3. Βρες τη λέξη! (Λύση) 9 4. Ζήσε στον 18 ο αιώνα..

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΞΩΤΙΚΑ Παναγιώτης Κωνσταντινίδης, ΒΡΟΜΙΚΑ ΚΟΛΠΑ ΣΤΟ ΓΗΠΕΔΟ Σέργιος Μανδαλιανός, Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΠΕΡΙΠΑΤΟΣ ΤΟΥ ΠΕΤΡΟΥ Γιώργος Μαρούλης,

ΤΑ ΞΩΤΙΚΑ Παναγιώτης Κωνσταντινίδης, ΒΡΟΜΙΚΑ ΚΟΛΠΑ ΣΤΟ ΓΗΠΕΔΟ Σέργιος Μανδαλιανός, Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΠΕΡΙΠΑΤΟΣ ΤΟΥ ΠΕΤΡΟΥ Γιώργος Μαρούλης, ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ (Α2) 2o ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΝΕΑΣ ΦΙΛΑΔΕΛΦΕΙΑΣ ΤΑ ΞΩΤΙΚΑ Παναγιώτης Κωνσταντινίδης, ΒΡΟΜΙΚΑ ΚΟΛΠΑ ΣΤΟ ΓΗΠΕΔΟ Σέργιος Μανδαλιανός, Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΠΕΡΙΠΑΤΟΣ ΤΟΥ ΠΕΤΡΟΥ Γιώργος Μαρούλης,

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αντώνης Σαμαράκης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1919.

Ο Αντώνης Σαμαράκης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1919. Ο Αντώνης Σαμαράκης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1919. Η πρώτη του ουσιαστική εμφάνιση στον λογοτεχνικό χώρο γίνεται το 1954 με την έκδοση της συλλογής διηγημάτων Ζητείται ελπίς. Πρόκειται για έναν από τους

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Online Έρευνας για τα Χριστούγεννα

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Online Έρευνας για τα Χριστούγεννα M A R K E T I N G R E S E A R C H S E R V I C E S Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Online Έρευνας για τα Χριστούγεννα Δεκέμβριος 2010 Εισαγωγή Φέτος, είπαμε να γιορτάσουμε τα Χριστούγεννα με μια έρευνα που αφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. 22/5/2012 INTERNATIONAL SCHOOL OF ATHENS Κεφαλληνού Λουκία

ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. 22/5/2012 INTERNATIONAL SCHOOL OF ATHENS Κεφαλληνού Λουκία ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 22/5/2012 INTERNATIONAL SCHOOL OF ATHENS Κεφαλληνού Λουκία Γιώργος Θεοτοκάς Κωνσταντινούπολη 1905- Αθήνα 1966 Αργώ (Θέλω γράμματα) 1 Γραμματολογικά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΡΟΔΟ ΤΗΣ ΤΟΣΚΑΝΗΣ της Belinda Alexandra - Book review

ΤΟ ΡΟΔΟ ΤΗΣ ΤΟΣΚΑΝΗΣ της Belinda Alexandra - Book review Ημερομηνία 20/7/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://www.culture21century.gr/ Γιώτα Παπαδημακοπούλου http://www.culture21century.gr/2015/07/belinda-alexandra-book-review.html ΤΟ ΡΟΔΟ ΤΗΣ ΤΟΣΚΑΝΗΣ της Belinda

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΛΦ ντομπελλι ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙ ΖΩΗΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΑ ΓΕΡΜΑΝΙΚΑ

ΡΟΛΦ ντομπελλι ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙ ΖΩΗΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΑ ΓΕΡΜΑΝΙΚΑ ΡΟΛΦ ντομπελλι ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙ ΖΩΗΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΑ ΓΕΡΜΑΝΙΚΑ σωτη τριανταφυλλου Περιεχόμενα Ευτυχία...10 Στρατηγική βίου...14 Χρήμα...18 Ηλικία...22 Πολιτική...26 Ζωή...30 Οι Άλλοι...34 Γάμος...38 Σκέψεις...44

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C)

ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C) ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C) Μπορεί η αρετή να γίνει αντικείμενο διδασκαλίας; Ο Πρωταγόρας εξηγεί στον Σωκράτη τι διδάσκει στους νέους που παρακολουθούν τα μαθήματά του. Οι αντιρρήσεις του Σωκράτη. «Το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Α. Γαλανού: «Οι ήρωες των βιβλίων μου με ακολουθούν πάντα»

Α. Γαλανού: «Οι ήρωες των βιβλίων μου με ακολουθούν πάντα» Ημερομηνία 20/01/2015 Μέσο Συντάκτης Link prosopakritis.gr Αμαλία Αγγελάκη http://goo.gl/a1tyfd Α. Γαλανού: «Οι ήρωες των βιβλίων μου με ακολουθούν πάντα» H Άννα Γαλανού γεννήθηκε στο Ηράκλειο της Κρήτης.

Διαβάστε περισσότερα

Μανόλης Αναγνωστάκης ( )

Μανόλης Αναγνωστάκης ( ) Μανόλης Αναγνωστάκης (1925 2005) Ένας από τους κορυφαίους ποιητές της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς Χαρακτηρίστηκε ως ο «ποιητής της ήττας», γιατί εξέφρασε τη διάψευση των οραμάτων της Αριστεράς Τα ποιήματα

Διαβάστε περισσότερα