Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας"

Transcript

1 Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Τομ. 48, 2009 ΤΑ ΚΕΛΛΙΑ ΤΗΣ ΧΑΛΚΗΣ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΟΥ. Η ΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΙΓΑΛΑ Μαρία Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού /dchae.645 Copyright 2009 To cite this article: ΣΙΓΑΛΑ (2009). ΤΑ ΚΕΛΛΙΑ ΤΗΣ ΧΑΛΚΗΣ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΟΥ. Η ΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ. Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, 48,

2 Τα Κελλιά της Χάλκης Δωδεκανήσου. Η χρονολόγηση των τοιχογραφιών και η σημασία τους Μαρία ΣΙΓΑΛΑ Περίοδος Δ', Τόμος Λ' (2009) Σελ ΑΘΗΝΑ 2009

3 Μ. Ζ. Σιγάλα ΤΑ ΚΕΛΛΙΑΤΗΣ ΧΑΛΚΗΣ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΟΥ. 1 Η ΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ Στη μνήμη τον Ηλία Κάλλια πον ήξερε να εμπνέει. ις απόκρημνες βορειοανατολικές ακτές της νήσου Χάλκης 2 υπάρχει ορμίσκος γνωστός με την ονομασία Κελλιά 3 (Εικ. 1). Στο μυχό του, σε μικρό υψόμετρο από την επιφάνεια της θάλασσας, βρίσκεται ευρύχωρη (περ. 100 τ.μ.) αλλά αβαθής σπηλιά (Εικ. 1 και 2). Στην είσο δο της στέκεται κιβωτιόσχημο κτίσμα. Πρόκειται για δύο ασκηταριά-«κελλιά», ένα σπηλαιώδες (στο εξής: ασκηταριό) και ένα κτιστό (στο εξής: κελλί) (Εικ. 3-4). Η πρόσβαση στο ασκηταριό γίνεται από πέρασμα ανά μεσα στο κελλί, και στο φυσικό βράχο, στα δυτικά του (Εικ. 1 και 3). Στο βάθος του υπάρχει φυσική κοιλότητα με τέσσερις εσοχές. Η μία από αυτές, που είναι εν μέρει λαξευμένη ώστε να θυμίζει κόγχη αψίδας, φέρει τοιχο γραφίες. Χαμηλό τοιχίο (ύψ. 0,80 μ.) απομονώνει την κοιλότητα από την υπόλοιπη σπηλιά. Πιθανώς εξυπη ρετούσε λατρευτικές ανάγκες και ο λοιπός χώρος χρη σίμευε ως τόπος διαμονής. Δεξιά του εισερχομένου, χαμηλά στο δυτικό τοίχωμα, υπάρχει τάφος, μέσα σε κοίλωμα, επενδυμένος με παχύ κονίαμα. Δίπλα και πάνω από τον τάφο ανοίγεται κόγ χη. Σε αυτή, καθώς και γύρω από τον τάφο, διακρίνο νται ίχνη τοιχογραφιών. 1 Τα Κελλιά ήταν από τα αγαπημένα μνημεία του Ηλία Κόλλια και η μελέτη τους βρισκόταν στα σχέδια του. Τον εμπόδισαν η επιθυ μία του να πραγματοποιήσει πρώτα ανασκαφική διερεύνηση του χώρου και οι δυσκολίες αυτού του εγχειρήματος. Από τη θάλασ σα, η προσέγγιση της περιοχής είναι δυνατή μόνο με απόλυτη νηνεμία, γιατί το καΐκι προσδένει στα βράχια. Από τη στεριά, η προ σπέλαση απαιτεί πολύωρη πορεία σε κακοτράχαλο μονοπάτι. Ευ χαριστίες οφείλονται στην 4η ΕΒΑ για την άδεια μελέτης του μνη μείου και δημοσίευσης του φωτογραφικού υλικού, στο Κέντρο Βυζαντινής και Μεταβυζαντινής Τέχνης της Ακαδημίας Αθηνών Στο ανατολικό τμήμα της σπηλιάς σώζονται θεμέλια τοίχου, με κατεύθυνση Β.-Ν. Κατά πάσα πιθανότητα το ασκηταριό περιλάμβανε περισσότερους του ενός χώ ρους. Το κελλί βρίσκεται χαμηλότερα από τη σπηλιά. Η στέγη του είναι στο ίδιο επίπεδο με το δάπεδο της. Είναι δίχωρο και έχει κάτοψη ακανόνιστου τραπεζίου. Εξωτερι κά δίνει την εντύπωση κιβωτίου με επίπεδη στέγη και «φρουριακό» χαρακτήρα, καθώς τα μοναδικά ανοίγ ματα στη βορινή, κύρια όψη, προς τη θάλασσα είναι δύο μικρές τετράπλευρες θυρίδες. Εσωτερικά οι δύο επιμήκεις χώροι στεγάζονται με καμάρες. Η μεγαλύτε ρη, η βορινή πλευρά του κτίσματος, είναι και η ψηλότε ρη, λόγω της κατωφέρειας του εδάφους. Ο βόρειος χώ ρος 4 είναι διαμορφωμένος σε «ναΰδριο». Φέρει μικρή κόγχη αψίδας με προσανατολισμό προς τα ΒΔ., εγγε γραμμένη στο πάχος του βόρειου τοίχου, με κτιστή αγία τράπεζα. Αψιδωτή κόγχη πρόθεσης ανοίγεται στο δυτι κό τοίχο. Παρά τις θυρίδες, ψηλά, δεξιά και αριστερά, πάνω από την αψίδα, ο χώρος είναι κατασκότεινος. Σε σχέση με το νότιο, είναι χαμηλότερος κατά ένα σκαλο πάτι. Μεταξύ τους οι χώροι επικοινωνούν με τοξωτή για τα σχέδια και στη Μ. Παναγιωτίδη, που με ενθάρρυνε στην έρευνα για τη χρονολόγηση. Οι φωτογραφίες των Εικ. 5 και 6 είναι του φωτογράφου Ν. Κασέρη και τα σχέδια του αρχιτέκτονα της 4ης ΕΒΑ Ν. Ζαρίφη. 2 Βρίσκεται βορειοανατολικά της Ρόδου, 5 ναυτικά μίλια από την κοντινότερη ακτή της. 3 Μ. Ε. Σκανδαλίδης, Το τοπωνυμικό της Χάλκης Δωδεκανήσου, Ρόδος 1982,62. 4 Μήκ. 3 και πλ. 1,40-1,80 μ. 149

4 Μ. Ζ. ΣΙΓΑΛΑ οδηγεί σε χώρο, μάλλον υπόσκαφο, η στέγη του οποίου έχει καταπέσει. Στην τοιχοποιία έχουν χρησιμοποιηθεί ημικατεργασμένες πέτρες, μεγαλύτερες στο κάτω μέρος των τοίχων και στη βορειοδυτική γωνία, και μικρές πέτρες και κομμά τια από κεραμίδια ενδιάμεσα. Οι καμάρες είναι κτισμέ νες από ελάχιστα επεξεργασμένες πέτρες, χωρίς εμφα νές συνδετικό κονίαμα. Η νότια μακριά πλευρά της νό τιας καμάρας εδράζεται στο βράχο. Κατά τόπους, εξω τερικά, σώζονται επιχρίσματα. Τοξωτή αντηρίδα, μι κρού σχετικά πλάτους, στηρίζει το δυτικό τοίχο του κτί σματος στο φυσικό βράχο. Το δάπεδο είναι χωμάτινο. Ο βόρειος λατρευτικός χώρος ήταν αρχικά κατάγραφος, όπως μαρτυρούν λείψανα τοιχογραφιών. 7 Αρχικά το κελλί είχε εκληφθεί ως ναός. Ωστόσο, ναό με παρόμοια κάτοψη και σχήμα, και με επίπεδη στέγη 8 δεν γνωρίζουμε. Εικ. 1. Άποψη των Κελλιών από Β. θύρα 5 και ορθογώνιο παράθυρο. Ο νότιος χώρος μοιά ζει με διάδρομο. Στο δυτικό του άκρο ανοίγεται η τοξω τή θύρα 6 εισόδου στο κελλί και στο νοτιοανατολικό, άλ λο τοξωτό άνοιγμα, σκαμμένο στο βράχο. Το τελευταίο 5 Ύψ. 1,70 και πλ. 0,55-0,60 μ. Ύψ. 1,35 και πλ. 0,70 μ. 7 Το ερώτημα αν είναι ναός τέθηκε για πρώτη φορά σε ανακοίνω ση της γράφουσας στο ΙΑ'Πολιτιστικό Συμπόσιο Δωδεκανήσου, Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Δωδεκανήσου, Χάλκη 2005, βλ. Μ. Ζ. Σιγάλα, «Η μεσαιωνική και μεταβυζαντινή Χάλκη μέσα από τα κυριότερα μνημεία ττ\ς»,δωδχρον KB' (2008), Επίπεδα δώματα σε ναούς απαντούν από το 10ο αιώνα, Γ. Δημητροκάλλης, Παραδοσιακή ναοδομία στην Τήνο, Εταιρεία Τηνια κών Μελετών, Αθήναι 2004, Από το φίλο αρχιτέκτονα Ν. Πιτσινό (Ιούνιος 2007). 10 Για μικρές φυσικές κοιλότητες σε βράχους-ησυχαστήρια ανα χωρητών, βλ. Ν. Νικονάνος, Βυζαντινοί ναοί της Θεσσαλίας. Από 6 Ασκηταριό και κελλί έδωσαν, επομένως, το όνομα Κελλιά στον ορμίσκο. Πιθανόν, όμως, να μην ήταν τα μόνα. Πρόσφατα εντοπίστηκε 9 υπόλειμμα τοιχογραφίας, το κεφάλι μιας μορφής, ψηλά στο βράχο, πριν από την εί σοδο της σπηλιάς. Η θέση που βρίσκεται σήμερα, τελεί ως απρόσιτη, στερείται νοήματος. Ίσως όμως, την επο χή ακμής της μοναστικής κοινότητας, όποια και ήταν η μορφή της, να υπήρχε στο σημείο εκείνο, σε προεξοχή του βράχου, ακόμα ένα κελλί που δεν υφίσταται πλέον. Τέλος, υπάρχουν ανεξερεύνητα φυσικά σπήλαια σε γει τονικό όρμο, που επίσης θα μπορούσαν να έχουν χρησι μοποιηθεί ως ασκηταριά 1 0. Είναι συνηθισμένο φαινόμενο η παρουσία κελλιών μο ναχών σε μια περιοχή να δίνει το ομώνυμο τοπωνύμιο. Γνωστότερη είναι η περίπτωση των Κελλιών στις δυτι κές παρυφές του Δέλτα του Νείλου στην Αίγυπτο, όπου άκμασε ο μοναχισμός από τον 4ο έως τον 8ο αιώνα 1 1. Τα Κελλιά της Χάλκης παραπέμπουν στην παλαιοχρι- το 10ο αι. ως την κατάκτηση της περιοχής από τους Τούρκους το 1393, Αθήνα 1979,126. Η θέση καλύπτει τα βασικά κριτήρια επι λογής τόπου για άσκηση: πνευματικότητα, ασφάλεια, δυνατότητα επικοινωνίας μέσω θαλάσσης, ύπαρξη σπηλαίων. Π. Λ. Βοκοτόπουλος, «Λάτρος», ΕΕΒΣ 35 ( ), 14. Α. Λαμπροπούλου, Ο ασκητισμός στην Πελοπόννησο κατά τη μέση βυζαντινή περίο δο, Ίδρυμα Γουλανδρή Χορν, Αθήνα 1994, R. Kasser, Kellia 1965, τ. Ι, Γενεύη 1967,7. Χωριό Κελλιά υπάρχει στην Κύπρο. Α. and J. Stylianou, The Painted Churches of Cyprus, Cyprus 19952,433. «Βουνόν των κελλίων» στη Θεσσαλία, Στ. Γουλούλης, «Όρος των Κελλίων». Συμβολή τοπογραφική και ιστορι κή», Διεθνές Συνέδριο για την αρχαία Θεσσαλία στη μνήμη του Δ. Ρ. Θεοχάρη, Αθήνα 1992,

5 ΤΑ ΚΕΛΛΙΑ ΤΗΣ ΧΑΛΚΗΣ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΟΥ 12 στιανική σημασία της λέξης, αυτήν του ασκηταριού. Οι πηγές που αναφέρονται στα Κελλιά της Αιγύπτου μιλούν για μοναχούς που καταφεύγουν σε «κελλία», μακριά το ένα από το άλλο, στην έρημο, «ϊνα ήσυχάσωσιν» 13. Η λέξη αρχίζει να σημαίνει χώρο προσαρτημένο 14 σε κάποιο μοναστήρι από τον 11ο αιώνα. Η παράδο ση του νησιού αναφέρει «Ασκηταριό στα Κελλιά» 15. Παρότι οι λέξεις κελλί και ασκηταριό συχνά συγχέο νται, το ασκηταριό συνήθως παραπέμπει σε σπηλαιώδες καταφύγιο ασκητή 1 6. Πιθανόν λοιπόν, όταν η λέξη κελλί συνδέθηκε με τον κοινοβιακό μοναχισμό, με μο ναστήρι, να χρησιμοποίησαν οι κάτοικοι τη λέξη «ασκη ταριό» για να υποδηλώσουν τόπο θρησκευτικής άσκη σης ερημιτών. Terminus ante quem για την καταφυγή ερημιτών στην περιοχή, δίνει η χρονολόγηση των τοιχογραφιών. Στην τοιχογραφημένη κόγχη του ασκηταριού σώζονται σε αρκετά καλή κατάσταση, αν και με αρκετή καπνιά και άλατα, τέσσερις από τις επτά συνολικά μορφές που απεικονίζονταν αρχικά εκεί (Εικ. 5). Ανήκουν όλες σε ένα στρώμα. Σπαράγματα από τρεις ακόμα μορφές εί ναι ορατά. Από τα ανατολικά προς τα δυτικά, εικονίζο νται: ο άγιος Κήρυκος, παιδί, με κοντά σγουρά καστα νά μαλλιά, σε μικρότερη κλίμακα από τις άλλες μορφές. Κρατεί με τα δύο χέρια χρυσό στεφάνι. Τμήμα από το αγιωνύμιο [KHJPIKOC σώζεται σε κόκκινη ταινία πάνω από την παράσταση. Δίπλα, ο άγιος Φαυστίνος ή Φαύστος (4 OAHOC <PAOY.CT...), με λευκόφαια ενδύματα, μαύρα μαλλιά και μαύρη οξύληκτη γενειάδα. Κρατεί με τα δύο χέρια κλειστό ευαγγέλιο, η στάχωση του οποίου φέρει διάλιθο σταυρόσχημο διάκοσμο. Ακολουθεί ο αρχάγγελος Μιχαήλ (4 [MJIXAHA) με ταινία στα ξανθά μαλλιά, λευκόφαιο χιτώνα και λευκωπό ιμάτιο που ανε μίζει. Τα χέρια του είναι προτεταμένα προς τον Χριστό Εμμανουήλ (4 ΕΜΑΝΟΥΗΛ), στο κέντρο. Ο Χριστός, έ φηβος, αγένειος, με σγουρά καστανόξανθα μαλλιά (Εικ. 12 Πα τις σημασίες του όρου κελλί (κελλί σε μοναστήρι, κελλί λαύ ρας, κελλί ερημίτη και μικρό μοναστήρι) βλ. ODB 2,1991,1120. Μ. Γκητάκος, λ. «Ασκητήρια», ΘΗΕ 3, 1963, Λαμπροπού λου, ό.π., 42. Στη Χάλκη σήμερα, «κελλί» ονομάζεται και το αποθηκευτικό δω μάτιο του σπιτιού στο χωριό, Α. Ταρσούλη, «Χάλκη», Δωδεκάνη σα, τ. Α, Αθήνα 1947,284, Kasser, ό.π., Α. Κ. Ορλάνδος, Ή αρχιτεκτονική και ai βνζαντιναί τοιχογραφίαι της Μονής τοϋ Θεολόγου Πάτμου, Πραγματεΐαι της Ακαδη μίας Αθηνών, ΚΗ', Αθήναι 1970, Κ. Ηλιάδης, Ή Χάλκη τής Δωδεκανήσου (Ιστορία - Λαογραφία - Εικ. 2. Το εσωτερικό της σπηλιάς. 6), ευλογεί με το δεξί χέρι και κρατεί ράβδο στο αριστε ρό, που διακρίνεται κάτω από τα δάχτυλα. Στα αριστε ρά του, υπολείμματα από το κεφάλι, τη φτερούγα και το αγιωνύμιο ([Γ]ΑΒΒΡΙΗΛ) του ομώνυμου αρχαγγέλου. Ακολουθούσαν δύο ακόμα αδιάγνωστοι άγιοι, των οποίων σώζονται οι φωτοστέφανοι. Την παράσταση πλαισιώνει επάνω γιρλάντα, που αποτελείται από κόκ κινα κυκλικά άνθη και σκουροπράσινα φύλλα. Στο κελλί σώζονται ελάχιστα σπαράγματα τοιχογρα φιών, σε δύο επάλληλα στρώματα, στο ανατολικό μισό του βόρειου διαμερίσματος. Είναι ασυντήρητες, σε κα κή κατάσταση, με πολλά άλατα και φθορές. Στο πρώτο στρώμα ανήκει κολοσσιαίος στρατιωτικός άγιος, ολόσωμος και μετωπικός, στον ανατολικό στενό τοίχο. Κρατεί δόρυ και φορεί πανοπλία. Σώζεται σχε δόν ακέραιος, αλλά εξίτηλος και καλυμμένος με άλατα. "Ηθη καί έθιμα), τ. Α, Αθήναι 1950, 370, όπου αναφέρεται ως «Παναγιά τ' Ασκηταριού στα Κελλιά». 16 Νικονάνος, ό.π., ,138. Τα σπήλαια είναι τα αγαπημένα καταφύγια των ερημιτών, βλ. ODB, 3,1991,1801. Γνωστά για τα σπήλαια-ασκηταριά τους είναι το Άγιον Όρος και η Πεντέλη, ΘΗΕ 3,1963, Ντ. Μουρίκη, «Οί βυζαντινές τοιχογραφίες τών παρεκκλησίων της Σπηλιάς της Πεντέλης», ΔΧΑΕ Ζ' ( ), 81. Το γνωστότερο σπήλαιο-ασκηταριό στα Δωδεκάνησα είναι το Σπήλαιο της Αποκαλύψεως στην Πάτμο, Ε. Παπαθεοφάνους-Τσουρή, «Οι τοιχογραφίες του Σπηλαίου της Αποκάλυψης στην Πάτμο», Azi 42 (1987), Μελέτες,

6 Μ. Ζ. ΣΙΓΑΛΑ APEAC) και διπλή διαχωριστική ταινία στο βορειοανα τολικό άκρο. Επίσης, τμήμα από φωτοστέφανο, χαλινά ρια αλόγου και ίχνη διαχωριστικής ταινίας κάτω, χαμη λά στο νότιο τοίχο, καθώς και ίχνη στην καμάρα 1 7. Οι τοιχογραφίες του ασκηταριού, γνωστές ως οι παλαι ότερες του νησιού, έχουν πρόχειρα χρονολογηθεί στον 9ο-10ο αιώνα 1 8. Προσεκτική παρατήρηση, ωστόσο, οδη γεί τη χρονολόγηση τους πολύ παλαιότερα 1 9. Καταρχήν το θέμα (Εικ. 5), νέος αγένειος Χριστός Εμ μανουήλ ανάμεσα στους αρχαγγέλους Μιχαήλ και Γα βριήλ και σε αγίους, παραπέμπει απευθείας σε παλαιο χριστιανικές αψίδες, όπως του Αγίου Βιταλίου στη Ρα βέννα ( )20 και της Ευφρασιανής Βασιλικής στο Παρέντιο (Porec) της Κροατίας (περ. 550) 21. Έχει εντο πισθεί ακόμα σε τοιχογραφίες του 7ου αιώνα, στην αρ χαία Αγορά της Θεσσαλονίκης 22. Πρόκειται για προ σφιλή στην παλαιοχριστιανική περίοδο παράσταση, όπου άγγελοι παρουσιάζουν στο νεαρό Χριστό τους μάρτυρες που τους ακολουθούν και του προσφέρουν τα δώρα τους. Ανάμεσα σε αυτά, στεφάνια και ευαγγέ λια 2 3, όπως και στο ασκηταριό της Χάλκης. Το θέμα φαίνεται να απουσιάζει εντελώς από την τέχνη της βυ ζαντινής περιόδου 2 4. Στο ίδιο στρώμα ανήκουν ίχνη ταινίας-πλαισίου στο κάτω μέρος του ανατολικού τοίχου και ίχνη στο μέτω πο της αψίδας. Από το δεύτερο στρώμα σώζεται το κεφάλι με το αγιωνύμιο από τον αρχικά ολόσωμο άγιο Ανδρέα (ΑΝ- Εκτός από το θέμα, και εικονογραφικές λεπτομέρειες παραπέμπουν σε παλαιοχριστιανικά πρότυπα. Η από δοση του Χριστού νέου και αγένειου, εδώ μάλιστα με την προσωνυμία Εμμανουήλ 2 5 (Εικ. 6), είναι κυρίως παλαιοχριστιανική συνήθεια. Το ίδιο και ο ένσταυρος φωτοστέφανος, που κοσμείται με μεγάλους πολύτιμους λίθους, καθώς και η ράβδος που κρατεί, προφανώς σταυροφόρος. Παράλληλα του Χριστού στο ασκηταριό προσφέρουν, ως προς τα φυσιογνωμικά χαρακτηριστι- 17 Το πρώτο στρώμα είναι παντού χτυπημένο, γεγονός που σημαί νει ότι είχε και δεύτερο στρώμα. 18 Η. Κόλλιας, «Τα Δωδεκάνησα», Δωδεκάνησα, Ρόδος 1995, 21. Α. Κατσιώτη, «Οι παλαιότερες τοιχογραφίες του Αγίου Γεωργίου του Πλακωτού στη Μαλώνα της Ρόδου. Παρατηρήσεις στην τέ χνη του 11ου αιώνα στα Δωδεκάνησα», ΔΧΑΕ Κ Γ (2002), 116, 118, εικ Βλ. Σιγάλα, ό.π. (υποσημ. 7), 100, όπου, για πρώτη φορά, επιχει ρείται πρώιμη χρονολόγηση. 20 W. Fr. Volbach, Frühchristliche Kunst, Μόναχο 1958, εικ. 158 (στο εξής: Frühchristliche). 21 Άγγελοι, δορυφόροι Βρεφοκρατούσας, παρουσιάζουν αγίους που κρατούν ευαγγέλιο, στέφανο μαρτυρίου, κεριά, ομοίωμα του ναού, Ch. Delvoye, Βυζαντινή τέχνη (μτφρ. Μαντώ Β. Π α π α δ ά κ η, επιμ. Δ. Δ. Τριανταφυλλόπουλος), τ. Α, Αθήνα 1979, πίν. 23. Ch. Ihm, Die Programme der christlichen Apsismalerei von vierten Jahrhundert bis zur Mitte des achten Jahrhunderts, Wiesbaden 1960,167, πίν. XV D. Pallas, Les monuments paléochrétiens de Grèce découverts de 1959 à 1973, Ρώμη 1977,65-68, εικ Ν. Γκιολές, Παλαιοχριστιανική μνημειακή ζωγραφική (π ), Αθήνα 2007, , εικ. 75 (στο εξής: Παλαιοχριστιανική ζωγραφική). 24 Πα επικράτηση του θέματος τον 5ο και τον 6ο αιώνα, βλ. T. F. Mathews, Hie Clash of Gods. A Reinterpretation of Early Christian Art, Princeton 1993, , Εμμανουήλ σημαίνει «μεθ' ημών ό Θεός», Ματθ. ά, 23. ODB, 1, 1991,438. Α. Grabar, Christian Iconography. A Study of its Origins, Λον δίνο 1969, Η ελληνιστική, αγένεια μορφή του Χριστού δη λώνει την παντοτινή νεότητα του, Ι. Στουφή-Πουλημένου, «Πα λαιοχριστιανικές παραστάσεις του Χριστού και ο βυζαντινός Πα ντοκράτωρ. Συμβολή στην παλαιοχριστιανική και βυζαντινή τέ χνη», Θεολογία 57 (1986), 820. Εικ. 3. Κάτοψη και τομή της σπηλιάς. 152

7 ΤΑ ΚΕΛΛΙΑ ΤΗΣ ΧΑΛΚΗΣ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΟΥ Τομή κελλιού προς Β. 000 Εικ. 4. Κάτοψη και τομές κτιστού κελλιού. κά, ο Άγιος Βιτάλιος στη Ραβέννα ( ), ως προς το φωτοστέφανο, όπου ένας μόνον μεγάλος πολύτιμος λί θος κοσμεί κάθε κεραία του σταυρού, η μονή Λατόμου (περ. 500) 2 6 και ως προς τη ράβδο το μαυσωλείο της Galla Placidia ( ) και το αρχιεπισκοπικό παρεκ κλήσιο στη Ραβέννα (περ. 500) 2 7. Η προσφορά στεφάνων συνηθίζεται ιδιαίτερα στην πα λαιοχριστιανική τέχνη. Το θέμα, κατά μία άποψη, είναι εμπνευσμένο από ρωμαϊκή τελετουργία προς τιμήν του νικητή αυτοκράτορα, αλλά απέκτησε νέο, χριστιανικό, περιεχόμενο 2 8. Κατά μία άλλη άποψη, αποτελεί συνέ χεια θρησκευτικής τελετουργίας με ρίζες στην κλασική αρχαιότητα 2 9. Είναι θέμα πολύ συχνό στα ψηφιδωτά της Ραβέννας, αλλά και αλλού 3 0. Στα Δωδεκάνησα, εκτός από τον άγιο Κήρυκο στο ασκηταριό της Χάλκης, στε φάνι κρατεί και ο ομώνυμος άγιος στο αρχικό, αρχαϊκό στρώμα, στον Άγιο Κήρυκο στο Βαθύ Καλύμνου 3 1. Ιδιαίτερα συνηθίζεται την παλαιοχριστιανική εποχή και η απεικόνιση μαρτύρων 3 2, όπως ο άγιος Κήρυκος και ο άγιος Φαύστος ή Φαυστίνος στο ασκηταριό. Η λατρεία του αγίου Κηρύκου, που απεικονίζεται εδώ ως παιδί 3 3, ήταν διαδεδομένη στο Αιγαίο την εποχή αυτή, όπως μαρτυρεί η ύπαρξη παλαιοχριστιανικής βασιλι κής των αγίων Κηρύκου και Ιουλίττης στη Δήλο 3 4 και 26 Και ο Χριστός στο Αγιασμα Νικόδημου, στη Σαλαμίνα της Κύ Άγιος Απολλινάριος ο Νέος στη Ραβέννα (περ. 500) (Γκιολές, /7απρου (6ος αι.), Ν. Γκιολές, Η χριστιανική τέχνη στην Κύπρο, Λευ λαιοχριστιανική ζωγραφική, εικ. 80. Volbach, Frühchristliche, 141, κωσία 2003,37 εικ Grabar,L'âge d'or, , εικ. 166,167) σαρκοφάγος στη Ρα 27 βέννα (Volbach, Frühchristliche, 1ΊΊ) τοιχογραφία Αγίου Πρίσκου Για παραδείγματα βλ. μονή Λατόμου (περ. 500) στη Θεσσαλονί στην Καπύη (5ος αι.) (Α. Grabar, «À propos des mosaïques de la κη μαυσωλείο της Galla Placidia (περ. 450), Άγιο Ακυηλίνο (μέσα coupole de Saint-Georges à Salonique», CahArch XVII (1967), 59-60, 5ου αι.), Άγιο Απολλινάριο Νέο ( ) και Άγιο Βιταλίο στη εικ. 9). Ραβέννα ( ) Άγιο Μιχαήλ in Africisco (μέσα 6ου αι.) αρχιε 31 πισκοπικό παρεκκλήσιο Ραβέννας (περ. 500), Grabar, L'âge d'orde Έχει χρονολογηθεί στον 9ο-10ο αιώνα (Κατσιώτη, ό.π. (υπο Justinien, Παρίσι 1966, 139 εικ. 149, 153 εικ. 165 (στο εξής: L'âge σημ. 18), 116,117 εικ. 10), αλλά πρέπει να είναι πρωιμότερο, πιθα d'or). Volbach, Frühchristliche, πίν. 135, 138, 147, 150, 151, 158. G. νότατα παλαιοχριστιανικό. Bovini, Mosaici di S. Apollinare Nuovo di Ravenna. Il ciclo cristologico,3 2 Γκιολές, Παλαιοχριστιανική ζωγραφική, Φλωρεντία 1958, εικ. 14, πίν. I-VII, IX-XIX κ.ά. Γκιολές, Παλαιο Όχι ως έφηβος, όπως έχει υποστηριχθεί, Α. Κατσελάκη, «Εικό χριστιανική ζωγραφική, 183, εικ. 70. να των αγίων Ιουλίττας και Κηρύκου στο Βυζαντινό Μουσείο. Ει 28 Aurum coronarium ή oblaticium, που μετατράπηκε σε προσφορά κονογραφικές παρατηρήσεις»,δχαε KB' (2001), 187. Ως έφηβος στο θριαμβευτή Χριστό του «άφθαρτου στεφάνου της νίκης», απαντά στην Εννιαμερίτισσα της Χάλκης (1367), σε στηθάριο δί Γκιολές, Παλαιοχριστιανική ζωγραφική, , όπου περαιτέ πλα στη μητέρα του (Μ. Ζ. Σιγάλα, «Η Παναγία η Οδηγήτρια ή ρω βιβλιογραφία. Εννιαμερίτισσα στη Χάλκη της Δωδεκανήσου (1367)», ΑΔ (2000), Μελέτες, 360,361, εικ. 21), σε αντίθεση με όσα έχουν υπο Mathews, ό.π. (υποσημ. 24), 157,161,163,164. Οι αρχαίοι στεφά στηριχθεί (Κατσελάκη, ό.π.). νωναν τα αγάλματα των θεών και στεφανωμένοι προσέρχονταν 34 να προσφέρουν θυσίες. Χ. Μποΰρας «Η βυζαντινή αρχιτεκτονική στα νησιά του Αιγαί 30 ου», Το Αιγαίο. Επίκεντρο ελληνικού πολιτισμού, Αθχ\να 1992,124 Βαπτιστήριο San Giovanni in Fonte στη Νεάπολη (περ. 400), βαεικ. 2 (στο εξής: Το Αιγαίο). πτιστήρια Ορθοδόξων ( ) και Αρειανών (περ. 500 μ.χ.) και 153

8 Μ. Ζ. ΣΙΓΑΛΑ Εικ. 5. Τοιχογραφίες κόγχης ασκηταριού. ίσως και στην Κάλυμνο 3 5. Ο άγιος είναι ιδιαίτερα αγα πητός στη Χάλκη και γενικότερα στα Δωδεκάνησα 3 6. Ο άγιος Φαυστίνος ή Φαύστος, εδώ Φαουστίνος ή Φάουστος, πιθανότατα από μεταγραφή του ονόματος από τα λατινικά, παρότι γνωστός στο ορθόδοξο εορτολό γιο 3 7, δεν απαντά σε παραστάσεις βυζαντινής τέχνης. Την παλαιοχριστιανική εποχή το όνομα Φαυστίνος βρί σκεται χαραγμένο σε πλάκα τάφου του 4ου αιώνα στους Φιλίππους και ως FAUSTIN στην οριζόντια κε ραία σταυρού, στην ψηφιδωτή απεικόνιση του αγίου Βίκτωρα (β' μισό 5ου αι.) στον Άγιο Αμβρόσιο στο Μι λάνο 3 8. Εικονογραφικές λεπτομέρειες, όπως η στάχωση του ευαγγελίου του με το διάλιθο διάκοσμο σε σχήμα σταυρού, τα λευκά ενδύματα και κυρίως το υπόδημα του αγίου Φαυστίνου, όπου δέρμα καλύπτει δάχτυλα και φτέρνα και διπλό κορδόνι σχηματίζει λουράκι, απαντώνται στην παλαιοχριστιανική εποχή, και μάλι στα ο συγκεκριμένος τύπος στα μέσα του 6ου αιώνα κης). Ο Διονύσιος ο εκ Φουρνά (Ερμηνεία της ζωγραφικής τέ χνης, υπό Α. Παπαδοπούλου-Κεραμέως, εν Πετρουπόλει 1909) και το ODB δεν αναφέρουν σχετικό άγιο. 38 Στ. Πελεκανίδης, «Ή έξω των τειχών παλαιοχριστιανική βασιλι κή των Φιλίππων», Μελέτες παλαιοχριστιανικής καί βυζαντινής αρχαιολογίας, ΙΜΧΑ, Θεσσαλονίκη 1977, 70, 381, 389 και εικ. 38 (στο εξής: Μελέτες). Grabar, L'âge d'or, 120, εικ Πα παρόμοιες σταχώσεις βλ. στην Ευφρασιανή Βασιλική στο Παρέντιο (περ. 550) και στον Άγιο Απολλινάριο in Classe (549) στη Ραβέννα, Γκιολές, Παλαιοχριστιανική ζωγραφική, 194,195, εικ. 75. Volbach, Frühchristliche, πίν Πα τα ενδύματα βλ. στον Άγιο Απολλινάριο το Νέο (περ. 500). Για παρόμοια υποδήματα βλ. τον άγιο Απολλινάριο στο ναό του Αγίου Απολλιναρίου in Classe και Υπάρχει, σήμερα, στο Βαθύ ναός Αγίου Κηρύκου, που έχει κτι στεί πάνω σε παλαιοχριστιανική βασιλική, όπου και η πρώιμη πα ράσταση του ομώνυμου αγίου. Μ. Κουτελλάς, Κάλυμνος. Ιστορία Αρχαιολογικοίχώροι - Μνημεία, Αθήνα 1998, Στη Χάλκη ο άγιος Κήρυκος εικονίζεται και στον Άι-Αντριά στου Άι-Αντριά το βουνό (αδημοσίευτος). Ναοί του αναφέρονται και στην Τήλο (Α. Φώσκολου - Χ. Κουτελάκης, «Ο κώδικας της Τήλου του 1869»,ΔωδΧρον Κ (2005), 171) και στην Κάρπαθο (Ν. Κ. Μουτσόπουλος, «Κάρπαθος. Σημειώσεις ιστορικής τοπογρα φίας καί αρχαιολογίας», ΕΕΠΣΑΠΘ Ζ' ( ), 459). 37 Στο αγιολόγιο της ορθόδοξης Εκκλησίας υπάρχουν οκτώ άγιοι με το όνομα Φαύστος, Φαυστίνος, Φαυστιανός και Φαυστινιανός. ΘΗΕ, τ. 11, Αθήναι 1967,1006,1007. ΜΕΕ, τ. 23,870 (Π. Δρανδά154

9 ΤΑ ΚΕΛΛΙΑ ΤΗΣ ΧΑΛΚΗΣ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΟΥ Ο τρόπος που προτείνει ο άγγελος τα χέρια προς τον Χριστό (Εικ. 5), σε στάση λατρείας ή ικεσίας, βρίσκει παράλληλα σε εγκαυστική εικόνα του 7ου αιώνα στο Σινά, αλλά και στις παλαιοχριστιανικές τοιχογραφίες 40 της Δροσιανής στη Νάξο (7ου αι.). Ο σταυρός με το Ρ στο άνω άκρο της κάθετης κεραίας (-Ρ), το μονόγραμμα του Χριστού, απαντά από τον 4ο 41 έως και τον 8ο αιώνα. Ειδικότερα, στην αρχή αγιωνυμίων, όπως εδώ, ή άλλων επιγραφών απαντά σε τοιχο γραφίες, επιτύμβιες πλάκες, ακόμα και σε graffiti του 42 4ου-6ου αιώνα. Από παλαιογραφική άποψη, οι αγιωνυμικές επιγραφές βρίσκονται και πάλι μέσα σε παλαιο χριστιανικά πλαίσια. Το Υ, με την εγκάρσια γραμμή στο πάνω μέρος του κάθετου στελέχους, απαντά από τον 4ο 43 έως και τον 7ο αιώνα. Γιρλάντες (ανθοπλόκαμοι) πλαισιώνουν την παράστα ση που κοσμεί αψίδες ή άλλα θέματα και διακοσμούν εσωρράχια τόξων από τον 4ο έως τον 7ο αιώνα 4 4. Σχη ματίζουν, επίσης, νικητήριους στεφάνους που βρίσκο νται παντού στην παλαιοχριστιανική τέχνη. Περιβάλ λουν προτομές αγίων και σταυρούς σε τοιχογραφίες, ψηφιδωτά, γλυπτές διακοσμήσεις, υφάσματα 4 5. Μία λε πτομέρεια στη γιρλάντα του ασκηταριού, οι καμπύλες απολήξεις των κεραιών του σταυρού, που εγγράφεται μέσα στα κόκκινα άνθη που συμβολίζουν μάρτυρες 4 6, απαντά και σε παλαιοχριστιανικά ψηφιδωτά δάπεδα 4 7. τους άγιους Μαύρο και Κλαύδιο στην Ευφρασιανή Βασιλική στο Παρέντιο. Grabar, L'âge d'or, 155 εικ. 167, 140 εικ V. Lazarev, Storia della pittura bizantina, Torino 1967, εικ. 63. Παρόμοια υποδήμα τα, όμως με κορδόνια που δένουν χιαστί μπροστά, απαντούν α π ό το β' μισό του 5ου έως τις αρχές του 7ου αιώνα, βλ. παρεκκλήσι Αγί ου Βίκτωρα στον Άγιο Αμβρόσιο στο Μιλάνο (β' μισό 5ου αι.) (VOlbach,Frühchristliche, πίν. 132), Άγιο Βιτάλιο στη Ραβέννα (μέσα 6ου αι.) (Grabar, L'âge d'or, εικ. 171), εγκαυστική εικόνα της Πανα γίας με τους αγίους Θεόδωρο και Γεώργιο στο Σινά (β' μισό 6ου ή ά μισό 7ου αι.), Σίνα. Οι θησαυροί της Μονής (επιμ. Κ. Μανάφης), Αθήνα 1990,138, εικ. 4). 40 Κ. Weitzmann, The Monastery of St Catherine at Mount Sinai. The Icons, τ. I, Princeton 1976, εικ. B.14. Ν. Β. Δρανδάκης, Οι παλαιοχρι στιανικές τοιχογραφίες στη Δροσιανή της Νάξου, Α θ ή ν α 1988, πίν. VII, Χ, XII. 41 Σε λυχνάρια, τοιχογραφίες, χ α ρ ά γ μ α τ α σε επιτύμβιες πλάκες και αντικείμενα μικροτεχνίας, γλυπτά κ.ά., βλ. Volbach, Frühchristliche, πίν. 13. Πελεκανίδης, ό.π. (υποσημ. 38), 387, 390, εικ. 46. Ο ίδιος, «Τό θέατρον τό καλούμενον " σ τ ά δ ι ο ν " της Θεσσαλονίκης», Μελέτες, 325, 327 σχέδ. 3. Grabar, Christian Iconography (υποσημ. 25), εικ Κόσμος του Βυζαντινού Μουσείου, Αθχ)να 2004,36 εικ Τοιχογραφίες 6ου-7ου αι. στο Baouit (Grabar, L'âge d'or, 175 εικ. 187, 178. Κ. Wessel, Koptische Kunst. Die Spätantike in Ägypten, Εικ. 6. Ο Χριστός. Λεπτομέρεια της Εικ. 5. Γερμανία 1963, πίν. στη σ. 179), επιτύμβια στήλη επισκόπου Αθη νών Κληματίου (5ου αι.) στο Βυζαντινό Μουσείο της Αθήνας (αδημοσίευτη), graffiti 4ου-6ου αι. στην κοιλάδα των Ε π ι γ ρ α φ ώ ν, στο Φ α ρ ά ν του Σινά (Α. Paliouras, The Monastery of St. Catherine on Mount Sinai, Ε λ λ ά δ α 1985, εικ. 222). 43 Grabar,L'âge d'or, εικ. 109,116. Σινά (υποσημ. 39), 137 εικ. 3. Για το Ε και το Υ με εγκάρσια γραμμή στο π ά ν ω μέρος της κάθετης κεραίας βλ. St. Pelekanides, «Die Malerei der konstantinischen Zeit», Μελέτες, 91 εικ Volbach, Frühchristliche, πίν. 8,33. Βλ. και Ε. Μαρκή, «Η απεικό νιση των οπώρων στην παλαιοχριστιανική τέχνη. Η περίπτωση της Θεσσαλονίκης», ΔΧΑΕ Κ Σ Τ (2005), 85-91, όπου υποστηρίζε ται πως εξαφάνιση του θέματος μετά τον 7ο αιώνα σηματοδοτεί το πέρασμα α π ό τον παλαιοχριστιανικό στο μεσαιωνικό κόσμο. 45 Στ. Πελεκανίδης, «Παλαιοχριστιανικός τ ά φ ο ς εν Φιλίπποις», Μελέτες, 68-70, εικ. 1. Ο ίδιος, «Ή έ'ξω των τειχών», Μελέτες, 389, εικ Grabar, L'âge d'or, 116 εικ. 123,119 εικ. 126,120 εικ. 128, 335 εικ Γκιολές, Παλαιοχριστιανική ζωγραφική, 183, όπου και βιβλιο γραφία. 47 Στ. Πελεκανίδης (συνεργ. Παν. Ι. Α τ ζ α κ ά ), Σύνταγμα των πα λαιοχριστιανικών ψηφιδωτών δαπέδων της Ελλάδος, Ι. Νησιωτι κή Ελλάς, Θεσσαλονίκη 1974, 130, πίν. 108 (βασιλική Λουτρών Λέσβου, μέσα 5ου αι.). 155

10 Μ. Ζ. ΣΙΓΑΛΑ Εικονογραφικά, επομένως, οδηγούμαστε σε μια χρονο λόγηση στην παλαιοχριστιανική περίοδο και πιο συγκε κριμένα στο διάστημα από τα μέσα του 6ου μέχρι, το αργότερο, τις αρχές του 7ου αιώνα. Η τεχνοτροπία των τοιχογραφιών δεν έρχεται σε αντίθεση με μια τέτοια χρονολόγηση. Τα περιγράμματα είναι έντονα, σχεδια σμένα με παχιά μαύρη γραμμή. Συνεχόμενη γραμμή σχηματίζει την καμπύλη των φρυδιών και τη μύτη. Στα χαρακτηριστικά του προσώπου χρησιμοποιείται και η κόκκινη γραμμή για να δηλωθούν τα βλέφαρα, τα χείλη και τα πτερύγια της μύτης. Κόκκινες παράλληλες γραμ μές αυλακώνουν τα μάγουλα του Χριστού. Τα χρώματα είναι απαλά: λευκό, λευκόφαιο, ανοικτό κόκκινο, ώχρα. Τα πρόσωπα είναι ωχροπράσινα, με εξαίρεση εκείνο του αγίου Φαύστου ή Φαυστίνου που είναι σκούρο κα στανό. Ανεπαίσθητες διαβαθμίσεις χρωμάτων προσδί δουν όγκο και διάφανες πινελιές σχηματίζουν φώτα. Τα μάτια είναι τεράστια με διεσταλμένες κόρες, που είτε βρίσκονται στο κέντρο του ματιού, όπως στην περίπτω ση του Χριστού που ατενίζει μακριά, πέρα από το θεα 48 τή, ή αγγίζουν το επάνω βλέφαρο, όπως στις μορφές των αγίων και του αγγέλου. Μεγάλα είναι και τα χέρια. Τα σώματα διαθέτουν όγκο. Η πτυχολογία είναι μαλα κή. Τα ενδύματα του αγγέλου ανεμίζουν. Κάποια τεχνοτροπικά στοιχεία απαντούν γενικότερα στην παλαιοχριστιανική περίοδο, ενώ κάποια άλλα εντοπίζονται από τα μέσα του 6ου έως και τις αρχές του 7ου αιώνα. Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν τα μεγάλα μάτια 4 9 και χέρια 5 0 και η βαθύχρωμη επιδερμίδα του αγίου Φαύστου ή Φαυστίνου, που συνηθίζεται για τους 51 άνδρες σε τοιχογραφίες αυτής της περιόδου. Ειδικό τερα, το πρόσωπο του Χριστού θυμίζει εκείνο του αγί ου Απολλιναρίου στον Άγιο Απολλιναρίο in Classe (549), στη χρήση μαύρης και κόκκινης γραμμής για την 52 απόδοση των χαρακτηριστικών του προσώπου, κα θώς και τον άγιο Ursus, στον ίδιο ναό, όσον αφορά τα μεγάλα ορθάνοιχτα μάτια και τον κυρίαρχο ρόλο της γραμμής 5 3. Τις παράλληλες γραμμές στα μάγουλα έχει 54 και ο άγιος Ισίδωρος στην Πρωτόθρονη Νάξου. Πα ρόμοια τεχνοτροπία ανιχνεύεται στο παρεκκλήσιο του Αγίου Απόλλωνα στο Baouit της Αιγύπτου ( μ.χ.)55. Παρότι κάποια από τα επιμέρους τεχνοτροπικά χαρα κτηριστικά, όπως τα μεγάλα μάτια, που αποπνέουν πνευματικότητα, και τα μεγάλα χέρια, απαντούν και στον 9ο αιώνα 5 6, η συνολική σύλληψη του θέματος και οι επιμέρους εικονογραφικές και τεχνοτροπικές λεπτο μέρειες οδηγούν χρονικά από τα μέσα του 6ου έως τις αρχές του 7ου αιώνα. Στρατιωτικοί άγιοι, όπως του πρώτου στρώματος στο κτιστό κελλί, συνηθίζονται στην παλαιοχριστιανική εποχή. Ο στρατιωτικός άγιος στα Κελλιά της Χάλκης είναι ογκώδης. Στο χιτωνίσκο, κάτω από το θώρακα της πανοπλίας του, διακρίνεται δισκοειδές μοτίβο, συνηθισμένο σε ενδυμασίες μορφών της παλαιο 57 χριστιανικής εποχής. Στις τοιχογραφίες του Baouit βρίσκουμε και το κορδόνι-ζώνη, που είναι δεμένο στη μέση του Πα τη σημασία της έκφρασης των ματιών, βλ. R. Cormack, «The Αχειμάστου-Ποταμιάνου, ό.π., εικ. 67. Οι τοιχογραφίες της Eyes of the Mother of God» στο M. Vassilaki (εκδ.), Images of the Πρωτόθρονης έχουν χρονολογηθεί στον 6ο-7ο ή μετά τα μέσα του Mother of God. Perception of the Theotokos in Byzantium, Αθήνα 2005, 7ου αιώνα. Ν. Ζίας, «Πρωτόθρονη στο Χαλκί», Νάξος, Αθήνα ,41. Αχειμάστου-Ποταμιάνου, ό.π Άγιος Δημήτριος Θεσσαλονίκης (περ ), παράσταση Grabar, L'âge d'or, 172 εικ Ευαγγελισμού σε κοπτικό ύφασμα του Μουσείου του Βατικανού M. Panayotidi, «La peinture monumentale en Grèce de la fin de l'ico(7ου-8ου αι.) (Volbach, Frühchristliche, πίν. 216, 257), Άγιος Βιτά- noclasme jusqu'à l'avènement des Comnènes ( )», CahArch 34 λιος ( ) και Άγιος Απολλινάριος in Classe (μέσα 6ου αι.) στη (1986), 76,82 (Αγία Σοφία Θεσσαλονίκης, Άγιος Στέφανος Καστο Ραβέννα και άγιος Αββάκυρος στη Santa Maria Antiqua (Grabar, ριάς). Μεγάλα εκφραστικά μάτια και ισοκεφαλία παρατηρούμε και L'âge d'or, 139 εικ. 149,143 εικ. 154,169 εικ. 179), άγιος Θεόδωρος στην Παναγιά Καλορίτσα στη Νάξο, Μ. Παναγιωτίδη, «Η εκκλησία σε τάπητα του 6ου-7ου αιώνα, Μουσείο Fogg Art, Cambridge, της Γέννησης στο μοναστήρι της Παναγίας της Καλορίτισσας στη ΗΠΑ (Delvoye, ό.π. (υποσημ. 21), πίν. 72). Νάξο. Φάσεις τοιχογράφησης», Αντίφωνον. Αφιέρωμα στον καθη 50 Κατακόμβη Πρισκίλλας (Volbach, Frühchristliche, πίν. 8), άγιος γητή Ν. Β. Αρανοάκη, Θεσσαλονίκη 1994,542, εικ. 1. Γενικά, θεωρεί ται δύσκολη η διάκριση ανάμεσα σε ζωγραφικά έργα του 7ου και Απολλινάριος στον Άγιο Απολλινάριο in Classe (Grabar,L'âge d'or, του 9ου αιώνα, γιατί αμέσως μετά την Εικονομαχία η ζωγραφική 140 εικ. 151) κ.ά. 51 επανέρχεται σε πριν από αυτήν πρότυπα. Γ. Α. Σωτηρίου, «Ή ζω Σε κατακόμβες, στην Παναγιά Δροσιανή και στην Πρωτόθρονη γραφική της Σχολής της Κωνσταντινουπόλεως», ΔΧΑΕ Α (1959), της Νάξου, βλ. Δρανδάκης, ό.π. (υποσημ. 40), 87. Μ. Αχειμάστου17. Στ. Πελεκανίδης, «Ι più antichi affreschi di Kastoria», Μελέτες, 53. Ποταμιάνου, «Η βυζαντινή τέχνη στο Αιγαίο», Το Αιγαίο, Grabar, L'âge d'or, 140 εικ Grabar,L'âge d'or, 302 εικ. 347,179 εικ Volbach, Frühchristliche, πίν Ό.π., 179 εικ

11 ΤΑ ΚΕΛΛΙΑ ΤΗΣ ΧΑΛΚΗΣ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΟΥ Το κεφάλι του αποστόλου Ανδρέα από το δεύτερο στρώμα, ιδιαίτερα εκφραστικό και κλασικιστικό, παρα πέμπει στο κεφάλι του ίδιου αποστόλου στη Santa Maria Antiqua στη Ρώμη, που χρονολογείται στις αρχές του 8ου αιώνα ( )59. Τα γράμματα στο αγιωνύμιο έχουν ακραίμονες 6 0. Αν το δεύτερο στρώμα στο κελλί χρονολογείται στις αρχές του 8ου αιώνα και οι τοιχογραφίες στο ασκηταριό στο δεύτερο μισό του 6ου-αρχές του 7ου αιώνα, τό τε το πρώτο στρώμα στο κελλί θα μπορούσε να τοποθε τηθεί χρονικά στα μέσα περίπου του 7ου αιώνα. Η πε ριοχή πρέπει να άρχισε να χρησιμοποιείται ως τόπος θρησκευτικής άσκησης τουλάχιστον από τον 6ο αιώνα, με χρήση αρχικά του φυσικού σπηλαίου. Στη συνέχεια, με την αύξηση προφανώς του αριθμού των ασκητών, πιθανώς στις αρχές του 7ου αιώνα, κτίστηκε κελλί μπροστά από τη σπηλιά και τοιχογραφήθηκε 6 1. Η πε ριοχή συνέχισε να χρησιμοποιείται ως τόπος άσκησης και κατά τον 8ο αιώνα, με αποτέλεσμα ο διάκοσμος του κελλιού να ανανεωθεί. Τα Κελλιά λοιπόν είναι παλαιοχριστιανικά. Οι πηγές για μοναχούς, ερημίτες ή μη, αυτή την εποχή στον ελλα δικό χώρο είναι σχετικά λίγες 62. Στα Δωδεκάνησα, οι πληροφορίες για το μοναχισμό από τη μεσοβυζαντινή εποχή και έπειτα, εξαιτίας της παρουσίας του οσίου Χριστοδούλου και των κειμένων του 6 3, και όχι μόνον, είναι αρκετές 6 4. Για την παλαιοχριστιανική εποχή όμως, μόνη γνωστή σε μας πληροφορία είναι ότι το «401 μ.χ. διέτριβεν έν Ρόδω μοναχός τις Προκόπιος» και πως το «τιμώνιόν» του, το ασκηταριό του δηλαδή, βρισκό ταν κοντά σε θάλασσα, όπως και το ασκηταριό της 65 Χάλκης. Τα Κελλιά της Χάλκης θίγουν το θέμα του μοναχισμού, και μάλιστα του ασκητισμού, στο νησί, και γενικότερα στα Δωδεκάνησα, κατά την παλαιοχριστιανική περίο δο, πριν ακόμα και από την ανάπτυξη του κελλιωτικού ασκητισμού στο γειτονικό Λάτρος 6 6. Η παρουσία ενός ή λίγων ασκητών αρχικά στην περιοχή, στο σπηλαιώδες ασκηταριό, συγκέντρωσε γύρω και άλλους. Οι αναχω ρητές πρέπει να τελούσαν τη θεία λειτουργία στον ειδι κά διαμορφωμένο χώρο στα κελλιά τους, εφόσον υπάρ χει η στοιχειώδης οργάνωση για το σκοπό αυτό: κόγχη αψίδας και πρόθεσης, αγία τράπεζα 6 7. Κάποιοι θάβο νταν μέσα στα κελλιά. Ο βαθμός της αλληλεξάρτησης των ασκητών, το πόσο οργανωμένη ήταν δηλαδή η μο ναστική αυτή κοινότητα, παραμένει άγνωστος 6 8. Άγνω στη παραμένει, αν φυσικά υπήρχε, και η εξάρτηση της κοινότητας από οργανωμένο μοναστήρι στη Ρόδο ή αλ λού. Τα διαδοχικά στρώματα τοιχογραφιών δείχνουν πως η περιοχή χρησιμοποιήθηκε ως τόπος αναχωρητισμού για μεγάλο χρονικό διάστημα. Τη φήμη τους ως ασκηταριό διατήρησαν μέχρι και το 19ο αιώνα 6 9. Οι πολλές εικονογραφικές αναφορές των τοιχογραφιών σε μνημεία της Ραβέννας και κυρίως η παρουσία του ονό ματος Φαουστίνος ή Φάουστος, μεταγραμμένου από λατινική επιγραφή, απαιτούν ίσως διερεύνηση των σχέ- J. Nordhagen, The Frescoes of John VII (A.D ) in S. Maria και οι τοιχογραφίες της μονής του Ταξιάρχη Μιχαήλ, Αθήνα Antiqua in Rome, Ρώμη 1968,5,15,107,108, πίν. I, VI, IX. Χρ. Ι. Παπαχριστοδούλου, Ιστορία της Ρόδου, Αθήνα 1972,19942, 60 Πιο τονισμένους από όσο στη Δροσιανή, Δρανδάκης, ό.π. (υπο242,255,257.0 ίδιος, «Ή Μονή Ρόδινης της Ρόδου»,/1(ϋο^ρον Α σημ.40),50,52σχέδ.7. (1972),45,46κ.ά Συχνά, η παρουσία ενός ασκητή σε μια περιοχή έλκει και άλ Τρ. Ε. Ευαγγελίδης, «Εκκλησία Ρόδου», ΕΕΒΣ ΣΤ (1929), 148. λους και έτσι δημιουργούνται κοινότητες ερημιτών και οργανω «Τιμώνιόν = οίκημα μοναχικόν (παράμερον)...», Σκαρλάτος Δ. μένα μοναστήρια, Ν. Νικονάνος, Μετέωρα. Τα μοναστήρια και η Βυζάντιος, Αεξικόν Αρχαίας 'Ελληνικής Γλώσσης και Καθαρευ ιστορία τους, Αθήνα 1987,24. ούσης, AQr\vav 1939, ανατύπ Λαμπροπούλου, ό.π. (υποσημ. 10), Χρ. Αγγελίδη, «Εμπο 6 6 Οι πρώτοι μοναχοί στο Λάτρος τον 7ο αιώνα, Βοκοτόπουλος, ρικοί και αγιολογικοί δρόμοι (4ος-7ος αι.). Οι μεταμορφώσεις της ό.π. (υποσημ. 10), 74, ταξιδιωτικής αφήγησης», Η καθημερινή ζωή στο Βυζάντιο, Πρα Κάτι όχι ασυνήθιστο. Βοκοτόπουλος, ό.π., κτικά Α Διεθνούς Συμποσίου, Αθήνα 1989, 681. Π. Κ. Χρήστου, Για «υποτυπώδη οργάνωση ελεύθερων ασκητών», βλ. ΝικονάΤό "Αγων 'Όρος, Αθήναι 1987,31,32. νος, ό.π. (υποσημ. 10), 127. Ομάδες ανεξάρτητων κελλιών εμφανί 63 Βοκοτόπουλος, ό.π. (υποσημ. 10), 81, 83, 85, 88, 89. Kallistos ζονται στα Κελλιά Αιγύπτου από τον 4ο αιώνα, C. C. Walters, Ware, Bishop of Diokleia, «The Monastic Ideal According to St. John Monastic Archaeology in Egypt, Modern Egyptology Series, Αγγλία Christodoulos of Patmos», Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολό 1974,9,10,11. γου. 900 χρόνια ιστορικής μαρτυρίας ( ), Πρακτικά Διε 6 9 «Μόνασε» εκεί ένα ζευγάρι! Ηλιάδης, Η Χάλκη (υποσημ. 15), θνούς Συμποσίου, Αθήναι 1989, Βλ. Μ. Αχείμαστου-Ποταμιάνου, Το Θάρι της Ρόδου. Ο ναός 157

12 Μ. Ζ. ΣΙΓΑΛΑ σεων Ρόδου-Ραβέννας. Τα Κελλιά προσθέτουν, τέλος, ένα σημαντικό σύνολο παλαιοχριστιανικών τοιχογρα φιών στα λίγα γνωστά της εποχής στον ελλαδικό χώρο, δίνοντας ελπίδες ότι στο μέλλον μπορεί να εντοπισθούν πολύ περισσότερα 7 0. Μ. Ζ. Sigala KELLIA ON CHALKI IN THE DODECANESE. THE DATE OF THE WALL-PAINTINGS AND THEIR SIGNIFICANCE V^/n the barren, inaccessible north-east coast of Chalki is a little bay known by the name Kellia ('Cells') (Fig. 1). There is a shallow cave (Fig. 3) that was used as a hermitage in its innermost recess, just above sea level. In a cavity at the back of the cave (Fig. 2) which is isolated from the rest of the space by a low wall are some quite well-preserved wallpaintings, and at the entrance to it rises a bipartite, box like building with trapezoid ground-plan and a flat roof (Fig. 4), in which there are also the remains of wall-paintings. This is another hermitage- 'cell'. The head of a saint found paint ed high on the rock before the entrance to the cave possibly belonged to a cell that has collapsed. The wall-paintings (Fig. 5) in the cave depict the young Christ Emmanuel between the archangels Michael and Gabriel and martyrs, with a gem-studded halo adorned with crosses and holding a staff in his left hand. To his left are preserved the archangel Michael and St Faustus or Faustinus and St Kirykos, the last holding a wreath in his hand. To Christ's right is preserved the name of the archangel Gabriel, with the halo of another saint next to it. The representation is en closed by a garland of red flowers and dark-green leaves. Both the subject and the iconographie and stylistic details (Fig. 6) find parallels in mosaics and wall-paintings of the Early Christian period, and suggest a date for the wall-paint ings from the middle of the 6th to the early 7th century. The room at the north of the built cell, overlooking the sea, has been arranged as a 'church' and bears traces of two layers of wall-paintings. To the first belongs the quite fugitive, bulky figure of a full-length military saint. Of the second layer, the fine head of St Andrew is preserved, with his name. He recalls the saint of the same name in Santa Maria Antiqua in Rome, which dates from the early 8th cen tury. It seems, then, that a community of free (?) hermits flourished at Kellia on Chalki from at least the 6th down to the 8th century. Study of the site raises the question of monasticism in the Dodecanese during the Early Christian period. It also provides some preliminary evidence for the organisation of Early Christian hermitages (places of wor ship and other areas, burials). Finally, it adds a notable group of wall-paintings to the few known in Greece from this period. 70 τους Τούρκους (1523), Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο, Πρακτι κά, τ. Β', Αθήνα 2000, 301, πίν Ε. Papavassiliou - Th. Archontopoulos, «Nouveaux éléments historiques et archéologiques de Rhodes à travers des fouilles dans la ville médiévale», CorsiRav XXXVIII (1991), 344. Επίσης, στη βασιλική της Αγίας Κάρας στη Σύμη. Η. Κόλλιας, «Μεσαιωνικά μνημεία Δωδεκανήσου», ΑΔ 31 (1976), Χρονικά, 391. Στα Δωδεκάνησα, σπαράγματα τοιχογραφιών (τέλη 5ου-αρχές 6ου αι.) βρέθηκαν σε ανασκαφές στη Ρόδο, στη μεγάλη παλαιο χριστιανική βασιλική της οδού Χειμάρρας και στην παλαιοχρι στιανική βασιλική της οδού Αγησάνδρου στη μεσαιωνική πόλη (περ. 600), Η. Κόλλιας, «Η παλαιοχριστιανική και βυζαντινή Ρό δος. Η αντίσταση μιας ελληνιστικής πόλης», Ρόδος, χρόνια. Η πόλη της Ρόδου από την ίδρυση της μέχρι την κατάληψη από 158 Powered by TCPDF (www.tcpdf.org)

Τα Κελλιά της Χάλκης Δωδεκανήσου. Η χρονολόγηση των τοιχογραφιών και η σημασία τους

Τα Κελλιά της Χάλκης Δωδεκανήσου. Η χρονολόγηση των τοιχογραφιών και η σημασία τους Τα Κελλιά της Χάλκης Δωδεκανήσου. Η χρονολόγηση των τοιχογραφιών και η σημασία τους Μαρία ΣΙΓΑΛΑ Περίοδος Δ', Τόμος Λ' (2009) Σελ. 149-158 ΑΘΗΝΑ 2009 Μ. Ζ. Σιγάλα ΤΑ ΚΕΛΛΙΑΤΗΣ ΧΑΛΚΗΣ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΟΥ. Η ΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά 1 Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης Ελληνικά 2 Ο Άγιος Νικόλαος της Στέγης Πήρε το όνομα του μετά την προσθήκη της δεύτερης Στέγης του ναού τον 13ον αιώνα, για την προστασία του από τα χιόνα και τη βροχή.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ E. N. Τσιγαρίδας, 'Ερευνες στους ναούς της Καστοριάς 379 ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Στη διάρκεια των υπηρεσιακών μεταβάσεών μου στην Καστοριά, την περίοδο κυρίως 1970-1975 και συμπληρωματικά την

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού.

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. 1 Περιεχόμενα: Εισαγωγή σελ.3 Ιστορική αναδρομή σελ.4 Περιγραφή του χώρου σελ.5-7 Βιβλιογραφία σελ.8 Παράρτημα σελ.9-10 2 Εισαγωγή. Στο κέντρο της Λεμεσού υπάρχει το Κάστρο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1 Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ Γιώργος Ε 1 ΣΩΤΗΡΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η Σωτήρα έχει Αγιολογική ονομασία: φέρει το όνομα του Σωτήρος Χριστού. Εξάλλου στις 6 Αυγούστου τελείται μεγάλο πανηγύρι κατά τη γιορτή της Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΧΟΣ- Ε ΠΙ ΔΙΩ ΞΗ ΠΛΑΙ ΣΙΟ ΧΡΗ ΜΑ ΤΟ ΔΟ ΤΗ ΣΗΣ

ΣΤΟ ΧΟΣ- Ε ΠΙ ΔΙΩ ΞΗ ΠΛΑΙ ΣΙΟ ΧΡΗ ΜΑ ΤΟ ΔΟ ΤΗ ΣΗΣ ΣΤΟ ΧΟΣ- Ε ΠΙ ΔΙΩ ΞΗ Στό χος του Ο λο κλη ρω μέ νου Προ γράμ μα τος για τη βιώ σι μη α νά πτυ ξη της Πίν δου εί ναι η δια μόρ φω ση συν θη κών α ει φό ρου α νά πτυ ξης της ο ρει νής πε ριο χής, με τη δη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων από την H ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΣΙΝΑ «Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΣΙΝΑ είναι ένα Ελληνορθόδοξον Χριστιανικόν μοναστικόν κέντρον με αδιάκοπον πνευματική ζωήν δεκαεπτά αιώνων. Η ασκητική

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 26η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΜΕΣΣΗΝΙΑ Χριστιανούπολη, Ι.Ν. Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Σημαντικό οικοδομικό συγκρότημα του 11ου- 12ου αιώνα, που αποτελείται από τον οκταγωνικού τύπου ναό και το επισκοπικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 19η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΤΡΙΚΑΛΑ Πλάτανος Θέση «Ομβριάσα» Η 19η ΕΒΑ διενεργεί ανασκαφική έρευνα στον αγρό ιδιοκτησίας Σ. και Α. Υφαντή, η οποία είναι συνέχεια αυτής που διενεργούσε η 7η ΕΒΑ,

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά Παναγία της Ασίνου Ελληνικά 1 ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι,

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Στρατηγικής σημασίας η θέση της Μάκρης / Κατοικήθηκε από την αρχαιότητα Οικισμός με διαρκή ανθρώπινη παρουσία από τα νεολιθικά χρόνια Ορατά στο κέντρο της σημερινής

Διαβάστε περισσότερα

1.2.3 ιαρ θρω τι κές πο λι τι κές...35 1.2.4 Σύ στη μα έ λεγ χου της κοι νής α λιευ τι κής πο λι τι κής...37

1.2.3 ιαρ θρω τι κές πο λι τι κές...35 1.2.4 Σύ στη μα έ λεγ χου της κοι νής α λιευ τι κής πο λι τι κής...37 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕ Φ Α Λ ΑΙΟ ΤΟ ΙΚΑΙΟ ΤΗΣ ΑΛΙΕΙΑΣ... 21 ΚΕ Φ Α Λ ΑΙΟ 1 o Η ΑΛΙΕΥΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ 1.1 Η Α λιεί α ως Οι κο νο μι κή ρα στη ριό τη τα...25 1.2 Η Κοι νο τι κή Α λιευ τι κή Πο λι τι κή...28

Διαβάστε περισσότερα

Η Πόλη έξω από τα Â Ë

Η Πόλη έξω από τα Â Ë Η Πόλη έξω από τα Â Ë Είναι τόσα πολλά αυτά που έχει να κάνει και να δει ο επισκέπτης της Πόλης της Ρόδου, τόσες πολλές οι επιλογές που σίγουρα δεν θα πλήξει. Μέρες ολόκληρες θα µπορούσε κανείς να περάσει

Διαβάστε περισσότερα

Ορόλος του φυσικού φωτός στη βυζαντινή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική

Ορόλος του φυσικού φωτός στη βυζαντινή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική Ιωάννης Ηλιάδης ΕΙΚΟΝΕΣ ΦΩΤΟΣ ΣΤΟ ΝΑΟ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ* Ορόλος του φυσικού φωτός στη βυζαντινή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική είναι ιδιαίτερα εμφανής στο καθολικό της Μονής Παναγίας Κοσμοσώτειρας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΦΩΤΗΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Η ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑ Είναι η τέχνη της απεικόνισης ιερών προσώπων ή θρησκευτικών σκηνών Είναι η ζωγραφική παράσταση θρησκευτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Το Κάστρο των Ιπποτών είναι ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά μνημεία της Κω. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό και επιβλητικό είναι ένα από τα αξιοθέατα που κάθε επισκέπτης του νησιού πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

- 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά

- 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά - 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά - 2 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ο ναός κάποτε ήταν μέρος του μοναστηριού, αφιερωμένος στον Τίμιο Σταυρό,

Διαβάστε περισσότερα

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987.

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987. Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (14501830), τ. 1, Αθήνα 1987. Παναγιώτης Λ. Βοκοτόπουλος, Εικόνες της Κέρκυρας, Αθήνα 1990. Κερκυραίοι ζωγράφοι: 19ος20ος αι., επιμ. Αθ. Χρήστου, Κέρκυρα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ, ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ

ΑΣΚΗΣΗ, ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΑΣΚΗΣΗ, ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2010 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρό λο γος...6 1. Ά σκη ση και ψυ χική υ γεί α Ει σα γω γή...9 Η ψυ χο λο γί α της ά σκη σης...11

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

EUROPEAN DAILY TOURS ΑΠΟ ΒΟΛΟ ΣΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ - ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ

EUROPEAN DAILY TOURS ΑΠΟ ΒΟΛΟ ΣΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ - ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ EUROPEAN DAILY TOURS ΑΠΟ ΒΟΛΟ ΣΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ - ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ Ιστορικό Τα Μετέωρα αποτελούν, μετά το Άγιο Ορος, το μεγαλύτερο και με συνεχή παρουσία από την εποχή της εγκατάστασης των πρώτων ασκητών μέχρι

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρι α Γραφημα των 8η Δια λεξη

Θεωρι α Γραφημα των 8η Δια λεξη Θεωρι α Γραφημα των 8η Δια λεξη Α. Συμβω νης Ε Μ Π Σ Ε Μ Φ Ε Τ Μ Φεβρουα ριος 2015 Α. Συμβω νης (ΕΜΠ) Θεωρι α Γραφημα των 8η Δια λεξη Φεβρουα ριος 2015 168 / 182 Χρωματισμοι Γραφημα των Χρωματισμο ς Κορυφω

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου

ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου 2 Πανοραμική άποψη, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ

ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ Στο δρόµο Τρικάλων- Καλαµπάκας, 3 χιλιόµετρα πριν από ταμετέωρα, ορθώνεται πάνω από το χωριό Θεόπετρα ένας βραχώδης ασβεστολιθικός όγκος, στη βορειοανατολική πλευρά του οποίου

Διαβάστε περισσότερα

E N O T H T A YΠOMNHMA. Οδηγοί του κόσμου, Τα ελληνικά νησιά, εκδ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Αθήνα, 1998

E N O T H T A YΠOMNHMA. Οδηγοί του κόσμου, Τα ελληνικά νησιά, εκδ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Αθήνα, 1998 0-0086_D3_GLOSSA_TEYXOS C GLOSSA 2/9/2 0:6 AM Page 78 6 Η Ρόδος Η Ρόδος είναι το μεγαλύτερο νησί των Δωδεκα - νήσων. Δίκαια την αποκαλούν το μαργαριτάρι της Μεσογείου. Οι σπάνιες ομορφιές της ξεδιπλώ νο

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Επιμέλεια έκθεσης Αγαθονίκη Τσιλιπάκου, Νίκος Μπονόβας Mε την περιοδική έκθεση «Η τιμή του αγίου Μάμαντος στη Μεσόγειο: Ένας ακρίτας

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Από την εποχή του εσποτάτου της Ηπείρου στα Βυζαντινά χρόνια στο νησί των Ιωαννίνων δημιουργήθηκαν Μονές και Ησυχαστήρια, που με την πάροδο του χρόνου η φήμη, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΡΟΔΟΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2011 1 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελ. 2 2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ»

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ,,^ -^,;-,..:..,, : χ λ κ«:! «e.«?s"'h. ΗΗΗΜΗΗΒ ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΙΜΑΡΑ Τα καινούρια προγράμματα του Τμήματος Εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Οι τα α α α α α α α Κ. ε ε ε ε ε ε ε ε ε Χε ε ε. ε ε ε ε ε ε ρου ου βι ι ι ι ι ι ι. ιµ µυ στι κω ω ω ω ω ως ει κο ο

Οι τα α α α α α α α Κ. ε ε ε ε ε ε ε ε ε Χε ε ε. ε ε ε ε ε ε ρου ου βι ι ι ι ι ι ι. ιµ µυ στι κω ω ω ω ω ως ει κο ο ΧΕΡΟΥΒΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΟΙΝΩΝΙΟ Λ. Β Χερουβικόν σε ἦχο πλ. β. Ἐπιλογές Ἦχος Μ Α µη η η η ην Οι τ Χε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε Χε ε ε ε ε ε ε ε ε ρου ου βι ι ι ι ι ι ι ιµ µυ στι κω ω ω ω ω ως ει κο ο

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Ενότητα Ε: Μεταβυζαντινή Τέχνη (1453 αρχές 19ου αι.) Αρχιτεκτονική - Ζωγραφική. Στουφή - Πουλημένου Ιωάννα Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν Τμῆμα Θεολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ Περιγραφή μνημείου Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου διαμορφώνεται στους πρόποδες της δυτικής πλαγιάς του βράχου της λινδιακής ακρόπολης. Το κοίλο χωρίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΔΙΟΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΟΝΟΜΑΣΤΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Το αρχαίο Δίον του Ολύμπου βρίσκεται 15 χλμ. νότια της Κατερίνης, στους πρόποδες του Ολύμπου δίπλα στο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ης ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ης ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙΔΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 19 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ: «ΜΙΚΡΗ ΕΞΟΧΙΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΛΥΠΤΗ»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΜΠΑΝΑΡΙΟΥ>> ΠΕΡΙΟΧΗ:ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ-ΝΟΜΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΜΠΑΝΑΡΙΟΥ>> ΠΕΡΙΟΧΗ:ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ-ΝΟΜΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ Τ.Ε.Ι. ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ:ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΥΠΟΔΟΜΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗ:ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ-ΝΟΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο

Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο ρομαντισμός, που καταλαμβάνει τον επισκέπτη, μόλις φθάσει στο

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ- ΠΑΛΑΙΧΩΡΙ Η εκκλησία της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος είναι ένα μικρό παρεκκλήσι που χτίστηκε στις αρχές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΗΝ ΤΑΥΡΙΚΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟ ΚΑΙ Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΛΕΙΨΑΝΟΘΗΚΗ. Γιώργος Κωστόπουλος

ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΗΝ ΤΑΥΡΙΚΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟ ΚΑΙ Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΛΕΙΨΑΝΟΘΗΚΗ. Γιώργος Κωστόπουλος ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΗΝ ΤΑΥΡΙΚΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟ ΚΑΙ Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΛΕΙΨΑΝΟΘΗΚΗ Γιώργος Κωστόπουλος Ένα από τα πιο διακριτά σημεία του εκτεταμένου αρχαιολογικού χώρου της αρχαίας Χερσονήσου βυζαντινής Χερσώνος, που

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ

Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ 1 Στη ΝΑ πλευρά του Διδυμοτείχου, ανάμεσα στη συμβολή των ποταμών Έβρου και Ερυθροποτάμου και το Σιδηροδρομικό σταθμό, υψώνεται ένας βραχώδης οχυρός λόφος γνωστός με

Διαβάστε περισσότερα

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία.

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία. Η Νίκη σε νομίσματα Νίκη: θεά της ελληνικής μυθολογίας προσωποποιούσε τη δόξα του ελληνικού πολιτισμού. Η Νίκη στέλνονταν από το Δία για να εξυμνήσει μία νίκη, να προσφέρει σπονδές ή να στεφανώσει ένα

Διαβάστε περισσότερα

Κυ ρι ον ευ λο γη τος ει Κυ ρι ε ευ. λο γει η ψυ χη µου τον Κυ ρι ον και πα αν. τα τα εν τος µου το ο νο µα το α γι ον αυ

Κυ ρι ον ευ λο γη τος ει Κυ ρι ε ευ. λο γει η ψυ χη µου τον Κυ ρι ον και πα αν. τα τα εν τος µου το ο νο µα το α γι ον αυ ΤΥΙΚΑ & ΜΑΚΑΡΙΣΜΟΙ Ἦχος Νη Μ Α Ν µην Ευ λο γει η ψυ χη µου τον Κυ ρι ον ευ λο γη τος ει Κυ ρι ε ευ λο γει η ψυ χη µου τον Κυ ρι ον και πα αν τα τα εν τος µου το ο νο µα το α γι ον αυ του Ευ λο γει η ψυ

Διαβάστε περισσότερα

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1 το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 2 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 3 ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΠΥΡΡΟΣ αντίγραφο από πρωτότυπο του 3ου π.χ. αι. της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙ ΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕ ΙΟ

ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙ ΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕ ΙΟ ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙ ΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕ ΙΟ ΤΕΤΑΡΤΗ 12 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2012 ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ: «ΛΑΪΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΤΗΣ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗΣ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

6 ΗΜΕΡΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 8 ΙΟΥΛΙΟΥ ΕΩΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 13 ΙΟΥΛΙΟΥ ΠΑΤΜΟΣ - ΛΕΙΨΟΙ

6 ΗΜΕΡΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 8 ΙΟΥΛΙΟΥ ΕΩΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 13 ΙΟΥΛΙΟΥ ΠΑΤΜΟΣ - ΛΕΙΨΟΙ ΑΘ ΜΩΡΑΙΤΗΣ Ο.Ε. TOURIST AND TRAVEL AGENCY ΠΑΤΡΩΝ 19 ΚΟΡΙΝΘΟΣ ΤΗΛ. : 27410-28588 FAX: 27410-25073 e-mail: moraitis.kor@hotmail.com www.narkissostravel.gr 6 ΗΜΕΡΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 8 ΙΟΥΛΙΟΥ ΕΩΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 13

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

ΗΡΑΚΛΕΙΟ : ΖΩΓΡΑΦΟΥ 12 Τηλ. 2810280040 fax 2810281506. ΑΘΗΝΑ: ΣΑΧΤΟΥΡΗ 106 ΠΕΙΡΑΙΑΣ Τηλ. 2103319761. Αναχώρηση στις 13 Οκτωβρίου 2014

ΗΡΑΚΛΕΙΟ : ΖΩΓΡΑΦΟΥ 12 Τηλ. 2810280040 fax 2810281506. ΑΘΗΝΑ: ΣΑΧΤΟΥΡΗ 106 ΠΕΙΡΑΙΑΣ Τηλ. 2103319761. Αναχώρηση στις 13 Οκτωβρίου 2014 ΗΡΑΚΛΕΙΟ : ΖΩΓΡΑΦΟΥ 12 Τηλ. 2810280040 fax 2810281506 ΑΘΗΝΑ: ΣΑΧΤΟΥΡΗ 106 ΠΕΙΡΑΙΑΣ Τηλ. 2103319761 Αναχώρηση στις 13 Οκτωβρίου 2014 Δε. 13/10 Τρ. 14/10 Τε. 15/10 Πε. 16/10 ΠΕΙΡΑΙΑΣ 0900 ΤΗΝΟΣ 1600 2400

Διαβάστε περισσότερα

Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο

Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο Παναγιώτης Καπλάνης Διδάσκων: Ανδρέας Βλαχόπουλος Σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή Όταν λέµε Αγία Παρασκευή εννοούµε τη µικρή Εκκλησία, που είναι δυτικά του χωριού στη θέση Παναγία (Παναΐα), την οποία βλέπουµε στην

Διαβάστε περισσότερα

Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου

Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου http://www.google.com.cy/imgres?imgurl=http://www.pigizois.net/sinaxaristis/12/22.jpg&imgrefurl=http://www.saint.gr/3239/saint.aspx&usg= 3Fna2LMd87t9UxeDDztnUV4LuDo=&h=835&w=586&sz=63&hl=en&start=1&zoom=1&tbnid=bpzYaMtyqRnVnM:&t

Διαβάστε περισσότερα

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης ΠΡΟΤΥΠΟΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΙΩΝΙ ΕΙΟΥ ΙΩΝΙ ΕΙΟΥΣΧΟΛΗΣ ΟΜΙΛΟΣ: Πάµε Μουσείο ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: : 2013-14 14 ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Παραράς Ι. ΗΜΙΟΥΡΓΟΙ: Καπιζιώνη Σπυριδούλα Χατζηφούντα Μαριάννα Χιώτη

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Η Αγορά ήταν η μεγαλύτερη πλατεία της πόλης. Η πλατεία άρχισε να χρησιμοποιείται ως δημόσιος χώρος από τα αρχαϊκά χρόνια. Μέχρι τότε στην περιοχή υπήρχαν σπίτια και τάφοι. Ο

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος: Διδακτική αξιοποίηση εκπαιδευτικών επισκέψεων

Τίτλος: Διδακτική αξιοποίηση εκπαιδευτικών επισκέψεων Τίτλος: Διδακτική αξιοποίηση εκπαιδευτικών επισκέψεων Βαθμίδα: Δευτεροβάθμια Θεματική περιοχή δραστηριότητας: Θεολογία Δημιουργός παρουσίασης: Ξανθή Αλμπανάκη Επικοινωνία: xalbanaki@gmail.com Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια Ηγούμενος Χρυσορρογατίσσης Διονύσιος Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΗΜΑΤΟΥ Διόρθωση ανακρίβειας που προήλθε από παρεξήγηση Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια που αναφέρεται στο βιβλίο της Μαρίνας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Ιστορία Κατασκευών

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Ιστορία Κατασκευών ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Ιστορία Κατασκευών Ενότητα 3.3: Θολοδομικά Συστήματα Θολοδομικά συστήματα στο Βυζάντιο Δρ Σταματίνα Γ. Μαλικούτη Τμήμα Πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Πυραμίδες στην Ελλάδα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Πυραμίδες στην Ελλάδα ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Πυραμίδες στην Ελλάδα Oι πυραμίδες που έχουν εντοπιστεί στην Ελλάδα, αποτελούν μοναδικά δείγματα πυραμιδικής αρχιτεκτονικής στον ευρωπαϊκό χώρο. Η μορφή τους, η αρχιτεκτονική τους, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Πρα κτι κών µη χα νι κών Δ ηµοσίου, ΝΠΔ Δ & OΤΑ O36R11

Πρα κτι κών µη χα νι κών Δ ηµοσίου, ΝΠΔ Δ & OΤΑ O36R11 Πρα κτι κών µη χα νι κών Δ ηµοσίου, ΝΠΔ Δ & OΤΑ O36R11 ΚΩΩ Δ Ι ΚO ΠOΙ Η ΣΗ ΣYΛ ΛO ΓΙ ΚΩΩΝ ΡYΘ ΜΙ ΣΕ ΩΩΝ (ΣΣΕ & Δ Α) ΤΩΩΝ, Ν.Π.Δ.Δ. ΚΑΙ O.Τ.Α. Α. ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΩΩ Δ Ι ΚO ΠOΙ Η ΣΗ Ε ΛΗ ΦΘΗ ΣΑΝ Υ ΠO ΨΗ 1. H 15/1981

Διαβάστε περισσότερα

Α. Πα π α γ ε ω ρ γ ι ου, Η μονή του Αγίου Ιωάννου του Λαμπαδιστού στον

Α. Πα π α γ ε ω ρ γ ι ου, Η μονή του Αγίου Ιωάννου του Λαμπαδιστού στον Α. Πα π α γ ε ω ρ γ ι ου, Η μονή του Αγίου Ιωάννου του Λαμπαδιστού στον Καλοπαναγιώτη [Οδηγοί Βυζαντινών Μνημείων της Κύπρου], Πολιτιστικό Ίδρυμα Τραπέζης Κύπρου Ιερά Μητρόπολις Μόρφου, Λευ κωσία 2007,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή.

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή. ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή. Είναι γνωστά τα της Μάχης του Σπερχειού. ΒΙΒΛΙΟ ΕΝ ΕΚΑΤΟ (ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΣΠΕΡΧΕΙΟΥ). Στο σηµερινό χωριό Φραντζί

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ο Ναός της Παναγίας Ελεούσας Ποδύθου, ανήκει στη μεταβυζαντινή περίοδο και κτίστηκε στις αρχές του 16 ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΓΕΝΙΚΑ: Το Βυζάντιο συνέχισε την παράδοση της ελληνορωμαϊκής αρχαιότητας στον τομέα των επιστημών. Αν και πολλοί υποστηρίζουν ότι στο Βυζάντιο δεν υπήρξαν τεχνολογικές καινοτομίες,

Διαβάστε περισσότερα

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014 Σίνα 14 & Ακαδημίας, τηλ. 210 3642707, φαξ. 201-3642707 e-mail: info@cosmorama.gr Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες 18 22 Απριλίου 2014 Μόνο σε εμάς θα βρείτε: Πλούσιες πρωινές ξεναγήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Μινωικοί ιεροί χώροι

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Μινωικοί ιεροί χώροι ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Μινωικοί ιεροί χώροι Ενδεχομένως από τη Νεολιθική, αλλά με βεβαιότητα από την Προανακτορική εποχή φαίνεται ότι οι μινωίτες ασκούσαν τις λατρευτικές τους πρακτικές στα σπήλαια.

Διαβάστε περισσότερα

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Στα βαμβακοχώραφα της Κωπαΐδας (12 χλμ ΒΑ της Λιβαδειάς), υπάρχει ένας τόπος κατοικημένος από τα προϊστορικά χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρι α Γραφημα των 9η Δια λεξη

Θεωρι α Γραφημα των 9η Δια λεξη Θεωρι α Γραφημα των 9η Δια λεξη Α. Συμβω νης Ε Μ Π Σ Ε Μ Φ Ε Τ Μ Φεβρουα ριος 2015 Α. Συμβω νης (ΕΜΠ) Θεωρι α Γραφημα των 9η Δια λεξη Φεβρουα ριος 2015 183 / 198 Ταιρια σματα (Matchings) Ταίριασμα: Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα.

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα. Η Μονή Γουβερνέτου Η Μονή Γουβερνέτου μοιάζει σαν κάστρο, με πύργους που χρησίμευαν για την προστασία από επιδρομείς. Ειδικά η εξωτερική όψη του μοναστηριού φανερώνει τις έντονες ενετικές επιδράσεις: μοιάζει

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας

Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας Το 274π.Χ. ο βασιλιάς της Ηπείρου Πύρρος κατέλαβε αιφνιδιαστικά τη Μακεδονία, όταν βασίλευε σ αυτήν

Διαβάστε περισσότερα

Ξενοδοχείο 4* «Virginia Hotel» εκτός Σχεδίου Δήμος Ρόδου

Ξενοδοχείο 4* «Virginia Hotel» εκτός Σχεδίου Δήμος Ρόδου Σάββενας Γιώργος Αρχιτέκτων Μηχ/κος Ε.Μ.Π. Ξενοδοχείο 4* «Virginia Hotel» εκτός Σχεδίου Δήμος Ρόδου Αρχιτεκτονική Μελέτη: Γ. Σάββενας Πολιτικός Μηχανικός: Κ. Χριστόπουλος Διακοσμήτρια: Κ. Καλλιγά Σάββενα

Διαβάστε περισσότερα

Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου δασκάλα, κυρία Ειρήνη Καραγιάννη, που µας δίδαξε µε τόση αγάπη και χαρά όλα τα µαθήµατα της Γ και Τάξης

Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου δασκάλα, κυρία Ειρήνη Καραγιάννη, που µας δίδαξε µε τόση αγάπη και χαρά όλα τα µαθήµατα της Γ και Τάξης 6ο Γυµνάσιο Νέας Ιωνίας Τάξη:Α Τµήµα:2 Μάθηµα:Αρχαία Ιστορία ιδάσκουσα:ελ.σάρδη Η ΘΕΑ ΑΘΗΝΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:ΣΕΒΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΪΟΣ 2015 Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Τάσος ΜΑΡΓΑΡΙΤΩΦ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη (1883-1958) Σελ. 144-148 ΑΘΗΝΑ 1960 ΕΚΘΕΣΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ

ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ Λέγοντας παλαιοχριστιανική τέχνη εννοούμε την τέχνη που αναπτύχθηκε στους κόλπους της χριστιανικής θρησκείας από τους πρώτους χρόνους που εμφανίστηκε ο χριστιανισμός μέχρι τους

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας ΥΠΟΥΡΓΕΊΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΎ ΓΕΝΙΚΉ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΉΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΉΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΆΣ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΊΩΝ/ΤΜΉΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΏΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΆΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΊΑΣ Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Βογιατζόπουλος Σταμάτης Ιστορικό - Αρχαιολογικό Ιωαννίνων Ζ' Εξάμηνο Υπ.Καθ : Αν. Βλαχόπουλος, Μάθημα: Κρητομυκηναϊκή Θρησκεία Δεκέμβριος 2013 Εικόνα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΣ ΔΥΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ. Επιμέλεια: Μ. Γραφιαδέλλη

ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΣ ΔΥΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ. Επιμέλεια: Μ. Γραφιαδέλλη ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΣ ΔΥΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Επιμέλεια: Μ. Γραφιαδέλλη α. Γράμματα Μοναστήρια και αυλές βασιλιάδων: οι μόνοι χώροι όπου μπορούσαν να καλλιεργηθούν τα γράμματα και οι τέχνες μέχρι τα μέσα του 9ου αι.

Διαβάστε περισσότερα

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους.

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. 1ο ΓΕΛ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ-ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΜΗΜΑ PR1 ΟΜΑΔΑ 3 Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. Αρχαϊκή, Κλασσική, Ελληνιστική, Ρωμαϊκή Περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Σύμφωνα με επιγραφή του βόρειου τοίχου του ναού, ο ναός κτίστηκε το 1280 από τον Ιωάννη Μουτουλλά και τη σύζυγο του Ειρήνη.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ης ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙ ΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ης ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙ ΕΣ ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΑΒΒΑΤΟ 28 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ: «ΜΙΚΡΗ ΕΞΟΧΙΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Το κτήριο

Διαβάστε περισσότερα

Μια περιήγηση στον κόσµο του Βυζαντίου: η σειρά του Β2 να επισκεφθεί το Βυζαντινό Μουσείο

Μια περιήγηση στον κόσµο του Βυζαντίου: η σειρά του Β2 να επισκεφθεί το Βυζαντινό Μουσείο Μια περιήγηση στον κόσµο του Βυζαντίου: η σειρά του Β2 να επισκεφθεί το Βυζαντινό Μουσείο Την Πέµπτη 7 Φεβρουαρίου 2013 ήρθε, επιτέλους, η δική µας σειρά να επισκεφθούµε το Βυζαντινό Μουσείο της Αθήνας

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ.

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ. Η εκκλησιαστική παράδοση αναφέρει ότι η πρώτη εικόνα, με την έννοια της αναπαραστάσεως, έγινε από τον ίδιο τον Κύριο και μάλιστα αχειροποίητη. Η ιστορία

Διαβάστε περισσότερα