Εργασία των μαθητών της Ε2 τάξης στα πλαίσια της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Σχολικό έτος ΕΛΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εργασία των μαθητών της Ε2 τάξης στα πλαίσια της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Σχολικό έτος 2007-2008 ΕΛΙΑ"

Transcript

1 Εργασία των μαθητών της Ε2 τάξης στα πλαίσια της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Σχολικό έτος ΕΛΙΑ Ευλογημένο να ναι, ελιά, το χώμα που σε τρέφει κι ευλογημένο το νερό που πίνεις απ τα νέφη κι ευλογημένος τρεις φορές αυτός που σ έχει στείλει για το λυχνάρι του φτωχού, για τα άγιου το καντήλι.

2 ΕΛΙΑ Μια προσπάθεια διαθεματικής προσέγγισης από τους μαθητές της Ε2 τάξης του 20 ου Δημοτικού σχολείου Ηρακλείου Ηράκλειο, Ιούνιος

3 Οι μαθητές μας: Αβτζής Στράτος Βαρδάκης Μανόλης Γιαννακάκη Μαρία Δουλγεράκης Γιώργος Κατσαπρακάκη Μιχαέλα Κτιστάκη Φραντζέσκα Μαλεγιαννάκης Αδάμ Μανδαλενάκης Γιώργος Μαυρομανωλάκη Νικητούλα Μηλιαράς Άρης Οικονομάκη Λιάνα Παπαδάκη Δέσποινα Πετράκης Παναγιώτης Πορφυράκη Νεφέλη Τσακιρίδη Βαγγελιώ Φαρσαράκη Μαρία Φορμεντόν Χρήστος και η δασκάλα: Ειρήνη Στρούμπα φτιάξαμε αυτό το μικρό ενθύμιο της συνεργασίας μας, ως ελάχιστο δείγμα της αγάπης μας για την ελιά! - 3 -

4 ΕΛΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ Γυρίσαμε πίσω στο χρόνο και αναζητήσαμε την προέλευση της ελιάς μέσα στους μύθους αλλά και μέσα από τις ιστορικές μαρτυρίες της και την ακολουθήσαμε στη μακραίωνη πορεία της μέχρι το σήμερα - 4 -

5 Η ΣΤΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ - Αθηνά, δωρήτρια της ελιάς- Όταν βασιλιάς της Αθήνας ήταν ο Κέκροπας, η Αθηνά και ο Ποσειδώνας διεκδίκησαν τη προστασία και την ονομασία της πόλης. Πρώτος ήρθε ο Ποσειδώνας και με την τρίαινά του έδωσε ένα δυνατό χτύπημα στο έδαφος. Αμέσως ξεπήδησε ένα κύμα αλμυρού νερού, που σχημάτισε μια μικρή λίμνη. Μετά ήρθε η σειρά της Αθηνάς, που φύτεψε μιαν ελιά πάνω στο βράχο και η οποία γέμισε καρπούς. Ο Κέκροπας θεώρησε πως το δώρο της Αθηνάς ήταν πιο χρήσιμο κι έτσι επιλέχθηκε εκείνη ως προστάτιδα της πόλης. Τα ιερό δέντρο της Αθηνάς έγραψε τη δική του ιστορία στην Αθήνα. Λέγεται πως όταν κατέκτησαν οι Πέρσες την Ακρόπολη το 480 π.χ. έκαψαν την ιερή ελιά, προς μεγάλη θλίψη των Αθηναίων. Η θλίψη όμως μετατράπηκε σε αισιοδοξία όταν την επόμενη μέρα ο ξερός και καμένος κορμός είχε βλαστήσει και πάλι! Μέχρι τα ύστερα ρωμαϊκά χρόνια,οι Αθηναίοι έδειχναν με καμάρι το ιερό δέντρο και πίστευαν πως από αυτό κατάγονται όλα τα δέντρα ελιάς που υπήρχαν στον κόσμο. Η κρητική μυθολογία θέλει την κρητική θεά Αθηνά, η οποία σχετίζεται με τη θεά των όφεων να δωρίζει το ιερό δέντρο στους Μινωίτες. Σημαντική σε αυτό το μύθο είναι η αναφορά της Πότνιας Αθάνας στις πινακίδες της Γραμμικής Β που βρέθηκαν στη Κνωσό και δείχνει τη σύνδεση της θεάς με την προϊστορική θρησκεία της Κρήτης. -Αρισταίος, προστάτης των ελαιοκαλλιεργητών- Ο Αρισταίος ήταν γιος του Απόλλωνα και της Κυρήνης. Γεννήθηκε στη Λιβύη και ο Ερμής τον πήγε στη Γαία και στις Ώρες για να τον αναθρέψουν. Ήταν χαρισματικό παιδί. Οι Μούσες του δίδαξαν τη μαντική και την ιατρική τέχνη. Ο αρισταίος ήταν ειδικός στην απομάκρυνση των επιδημιών. Οι Νύμφες πάλι του έμαθαν πώς να καλλιεργεί τα αμπέλια και τις ελιές, πώς να φροντίζει τα μελίσσια και πώς να κάνει το γάλα τυρί, πράγματα άγνωστα ως τότε στους ανθρώπους. Του έδειξαν ακόμη πώς να μπολιάζει τις αγριελιές για να δίνουν καρπό, πώς να αλέθει τον καρπό και να παίρνει το πολύτιμο αλλά άγνωστο ελαιόλαδο. Ο Πλίνιος αναφέρει ότι ο Αρισταίος πρώτος ανακάλυψε το ελαιοπιεστήριο. Ο Αρισταίος δεν κράτησε τα μυστικά για τον εαυτό του αλλά με τη σειρά του δίδαξε τις τέχνες αυτές στους ανθρώπους. Η μυθολογία λέει πως ταξίδεψε στην Ελλάδα, τη Σαρδηνία και τη Σικελία. Εκεί μάλιστα τιμήθηκε και λατρεύτηκε ως γεωργική θεότητα προστάτης των ελαιοκαλλιεργητών

6 -Ελαΐς, Οινώ, Σπερμώ- Ο Άνιος, γιος του Διόνυσου και της Αριάδνης, παντρεύτηκε τη Δωρίππη στη Δήλο και απέκτησαν τρεις κόρες, που τις είπαν Οινότροπες: την Ελαΐδα, την Οινώ και τη Σπερμώ. Σε αυτές ο παππούς Διόνυσος έδωσε ένα μοναδικό χάρισμα: «ποιείν εκ γης έλαιον, οίνον και σίτον». Όταν ακουμπούσε το χώμα η Ελαΐδα, αυτό γινόταν λάδι, όταν το ακουμπούσε η Οινώ το έκανε κρασί και η Σπερμώ σιτάρι. Οι Οινότροπες παρείχαν άφθονες τροφές και καρπούς σε όσους έφταναν για χρησμό στο μαντείο της Δήλου. Είναι γνωστός ο μύθος που θέλει τις τρεις αδελφές να βοηθούν τους Αχαιούς στον Τρωικό πόλεμο, τροφοδοτώντας τους με τα αγαθά τους. -Ηρακλής- Ο Πίνδαρος ισχυρίζεται πως ο Ηρακλής, καθώς επέστρεφε στην Ελλάδα από μετά την ολοκλήρωση των άθλων του, έφερε μαζί του την αγριελιά και τη φύτεψε στην Ολυμπία. Από αυτή την ελιά κατασκευάζονταν τα στεφάνια των ολυμπιονικών. Ο Ηρακλής κρατούσε πάντα ένα ρόπαλο με το οποίο αντιμετώπιζε τους κινδύνους και νικούσε κάθε φορά. Το είχε κόψει από μιαν αγριελιά που είχε βρει κοντά στο Σαρωνικό κόλπο. Κάποτε ο Ηρακλής είχε πάει στην Τροιζήνα και βρέθηκε μπροστά στο άγαλμα του θεού Ερμή. Ακούμπησε λοιπόν το ρόπαλό του στο άγαλμα κι εκείνο βλάστησε κι έβγαλε ρίζες και φύλλα. Όταν πήγε στην Τροιζήνα ο περιηγητής Παυσανίας, του έδιξαν μιαν αγριελιά κοντά στο άγαλμα του Ερμή και του είπαν πως αυτό το δέντρο είχε φυτρώσει από το ρόπαλο του Ηρακλή. Σε ένα αφιερωματικό επίγραμμα, κάποιος Διονύσιος αφιερώνει ένα ρόπαλο στον Ηρακλή με την επιγραφή: «Ηρακλή, εσύ που πατάς το βραχώδες έδαφος της Οίτης και των μεγάλων δασών που καλύπτουν τις κορυφές, ο Διονύσιος σου αφιερώνει αυτό το ρόπαλο που έκοψε με το κλαδευτήρι του από μιαν αγριελιά». -Κρητική ελιά στην Ολυμπία- Σύμφωνα με τους αρχαίους, οι Κουρήτες και οι Ιδαίοι Δάκτυλοι είναι εκείνοι που διαδίδουν την ελιά στον ελληνικό χώρο. Ο Κρητικός Κουρήτης ή Ιδαίος Δάκτυλος Ηρακλής (που δεν έχει σχέση με τον ήρωα της μυθολογίας) είχε φέρει την αγριελιά από το Βορρά ή από την πατρίδα του την Κρήτη. Ο Ηρακλής φύτεψε για πρώτη φορά αγριελιά στην Ολυμπία. Ήταν ο θεμελιωτής των ολυμπιακών αγώνων. Ο Ιδαίος Ηρακλής είχε τέσσερα αδέρφια: τον Παιωναίο, τον Επιμίδη, τον Ιάσιο και τον Ιδα. Ήταν ο μεγαλύτερος αδελφός και κάποια μέρα τους πήγε στην Ολυμπία για να τρέξουν. Ήταν ο πρώτος αγώνας δρόμου στον κόσμο. Ο Ηρακλής στεφάνωσε το νικητή με ένα κλαδί από την ελιά που είχε φυτέψει εκεί. Από τότε έμεινε η συνήθεια να στεφανώνουν με κλαδιά-στεφάνια αγριελιάς τους νικητές των ολυμπιακών αγώνων. Από την Ολυμπία η ελιά επεκτάθηκε σε όλη την Πελοπόννησο και στη συνέχεια μεταφυτεύτηκε στην Αθήνα

7 Η ΣΤΗΝ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ Οι επιστήμονες έχουν αποδείξει ότι η ελιά εμφανίστηκε στη γη πριν από 30 εκατομμύρια χρόνια, μετά την εποχή των παγετώνων, χωρίς να γνωρίζουν όμως πού ακριβώς. Η ποικιλία olea europea, που ευδοκιμεί σήμερα στη Μεσόγειο, πιστεύεται ότι κατάγεται από τη Μ. Ασία, τη Συρία, την Αιθιοπία ή τη Βόρεια Αφρική. Ο Ιούνιος Μοδεράτος Κολουμέλας, μελετητής και συγγραφέας γεωπονικής, που έζησε τον 1 ο μ.χ. αιώνα, αναφέρει ότι η ελιά κατέχει τα πρωτεία ανάμεσα σε όλα τα δέντρα: Olea prima omnium arborum est. Είναι γνωστό ότι η ελιά πρωτοεμφανίστηκε στη Μεσόγειο. Ο άφθονος ήλιος και το νερό της Μεσογείου ευνόησαν την ανάπτυξή της και της έδωσαν ζωτική δύναμη, κάνοντάς την σχεδόν αθάνατη. Η ελιά υπάρχει στη Μεσόγειο εδώ και χιλιάδες χρόνια. Στην Κύμη της Εύβοιας βρέθηκαν απολιθωμένα φύλλα ελιάς. Στη δυτική Πελοπόννησο εντοπίστηκαν δείγματα γύρης ελιάς, που χρονολογούνται από τον 20 ο αιώνα π.χ. Το αρχαιότερο εύρημα σε σχέση με την ελιά είναι τα απολιθωμένα φύλλα που βρέθηκαν στη Σαντορίνη και χρονολογούνται στην ηλικία των ετών! Απολιθωμένα φύλλα ελιάς από τη Σαντορίνη, ηλικίας ετών. Μερικές από τις αρχαιότερες μαρτυρίες για την ελιά και το λάδι έχουν ανακαλυφθεί στην Αρχαία Πύλο. Είναι οι πινακίδες της γραμμικής Β' Γραφής, στις οποίες υπάρχει το ιδεόγραμμα της ελιάς και του ελαιόλαδου, γεγονός που αποδεικνύει ότι η Μεσσηνία είναι μια από τις πατρίδες της ελιάς

8 Στις Πάνω Βούβες Χανίων υπάρχει ένα πραγματικά αρχαίο δέντρο, ηλικίας ετών. Θεωρείται το αρχαιότερο στον κόσμο και έχει ανακηρυχθεί μνημείο της φύσης. Η ελιά στις Πάνω Βούβες Χανίων Ακόμη, στους Αγ. Αναργύρους Αττικής μπορεί κανείς να δει την ελιά που φύτεψε ο τύραννος Πεισίστρατος, δέντρο που υπάρχει εκεί περίπου χρόνια. Στο χώρο της παλιάς Ακαδημίας των Αθηνών φυλάσσεται σήμερα περιφραγμένη η ελιά του Πλάτωνα, η οποία λέγεται ότι είναι σύγχρονη του σοφού Αθηναίου. Η ελιά του Πεισίστρατου, που γιόρτασε τα α γενέθλιά της! - 8 -

9 Η ΣΤΗ ΜΙΝΩΙΚΗ ΚΡΗΤΗ Η ελιά και το λάδι κατέχουν σημαντική θέση στο μινωικό αλλά και τον κυκλαδικό πολιτισμό. Ένα και μόνο κουκούτσι ελιάς που βρέθηκε στο Μύρτο Ιεράπετρας από ήμερο δέντρο γίνεται πολύτιμος μάρτυρας, μιας και ανάγεται στο π.χ. Μερικά ακόμη κουκούτσια ελιάς από την Κνωσό επιβεβαιώνουν την παρουσία του καρπού στα τόσο μακρινά αυτά χρόνια. Ένα όμως από τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα προέρχεται από το μινωικό ανάκτορο της Ζάκρου. Βρέθηκαν ελιές μέσα σε ένα πήλινο αγγείο αλλά και σκορπισμένες στον πάτο ενός πηγαδιού. Πιστεύεται ότι κάποιος μινωίτης ιερέας τις πρόσφερε στις θεότητες που κατοικούσαν μέσα στη γη για να τους γλιτώσει από τους σεισμούς που συντάρασσαν για μέρες το ανάκτορο. Γι αυτό και διάλεξε να τις τοποθετήσει βαθιά, μέσα στο πηγάδι. Οι ελιές αυτές διατηρούσαν τη σάρκα τους για χρόνια! Λίγα λεπτά μετά την επαφή τους με τον ατμοσφαιρικό αέρα, και αφού πρόλαβαν να φωτογραφηθούν, διαλύθηκαν εντελώς. Οι περίφημες ελιές που διατηρήθηκαν για χρόνια! - 9 -

10 Το λάδι χρησιμοποιήθηκε ως τροφή, ωμό ή μαγειρεμένο. Υπολείμματα ωμού λαδιού έχουν βρεθεί στα πιθάρια που βρίσκονταν στις αποθήκες του ανακτόρου της Κνωσού. Όμως ίχνη ελαιόλαδου ανακαλύφθηκαν και σε πήλινα μαγειρικά σκεύη (χύτρες κτλ.), πράγμα που αποδεικνύει ότι οι το λάδι ήταν βασικό συστατικό στην κουζίνα των Μινωιτών. Οι Μινωίτες ακόμη αρωμάτιζαν το λάδι με φυτά, όπως φασκόμηλο, κόλιανδρο, μέντα, μάραθο, ρόδο και άλλα. Εκείνο που δε γνωρίζουμε είναι αν το αρωματισμένο λάδι το χρησιμοποιούσαν οι ίδιοι (για την περιποίησή ή τη θεραπεία τους) ή αν το πρόσφεραν στις θεότητες. Πήλινο μαγειρικό σκεύος, στο οποίο ανιχνεύτηκαν ίχνη ελαιόλαδου (1700 π.χ. περίπου) Το ελαιόλαδο φώτισε ακόμη τις νύχτες και χρησιμοποιήθηκε και στη συντήρηση των τροφίμων. Οι ελιές χρησιμοποιήθηκαν ως φαγητό στο τραπέζι και τα κουκούτσια τους ως τροφή ζώων και ως καύσιμη ύλη. Επίσης το ξύλο της ελιάς το έκαιγαν για να ζεσταθούν ή να μαγειρέψουν αλλά και για να κατασκευάσουν σπίτια, έπιπλα και άλλα σκεύη. Το λάδι βοήθησε ιδιαίτερα τη μινωική οικονομία, αφού ήταν το κύριο προϊόν εξαγωγής. Αμφορείς γεμάτοι λάδι φορτώνονταν στα πλοία, τα οποία μετέφεραν το πολύτιμο φορτίο τους σε όλη τη Μεσόγειο. Σημαντικές πληροφορίες για το θαλάσσιο εμπόριο των Μινωιτών παίρνουμε από ναυάγια που έχουν βρεθεί από αρχαιολόγους στο χώρο της Μεσογείου. Αμφορείς σε αρχαίο ναυάγιο της Μεσογείου

11 Η ελιά έχει μια ξεχωριστή θέση στη μινωική τέχνη. Εκτός από τα πιθάρια και τα αγγεία που είχαν χρηστική σημασία (για την αποθήκευση, τη μεταφορά του λαδιού, την προετοιμασία φαγητού κ.α.) έχουμε θαυμάσιες τοιχογραφίες με θέμα την ελιά. Ακόμη, έχουν βρεθεί υπέροχα χρυσά περίαπτα (φυλαχτά) και στεφάνια σε σχήμα φύλλων ελιάς. Τοιχογραφία από το ανάκτορο της Κνωσού που παριστάνει κλαδί ελιάς. Χρυσά περίαπτα σε σχήμα φύλλων ελιάς Μινωικά πιθάρια αποθήκευσης λαδιού

12 Στην ιερογλυφική γραφή συναντάμε κλαδιά ελιάς ως σύμβολα. Το ιδεόγραμμα του ελαιόδεντρου το συναντάμε στις πινακίδες της Γραμμικής Α γραφής, οι οποίες επιβεβαιώνουν τη μεγάλη σημασία που είχε το δέντρο και ο καρπός για τους Κρητικούς του 1800 π.χ. περίπου. Το ίδιο ιδεόγραμμα συναντάμε και σε μυκηναϊκές πινακίδες της Γραμμικής Β. Τα σύμβολα της γραφής αυτής αποτυπώνονταν σε πλάκες από νωπό πηλό. Στο χώρο που ανακαλύφθηκαν οι πινακίδες αυτές, βρέθηκαν και απανθρακωμένα κουκούτσια ελιάς! Κλαδιά ελιάς στην ιερογλυφική γραφή ελαιόλαδο ελαιόδεντρο καρπός ελιάς στη Γραμμική Β

13 Η ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Οι αρχαίοι Έλληνες αγάπησαν την ελιά, θεοποίησαν την καταγωγή της και, όπως μας σώζει ο Αριστοτέλης, τιμωρούσαν με θάνατο όποιον την ξερίζωνε ή την κατέστρεφε. Ήταν σύμβολο ειρήνης και όποιος προσέφερε το κλαδί της γινόταν δεκτός με σεβασμό. Έτσι, το κρατούσαν στο χέρι τους οι απεσταλμένοι αγγελιαφόροι, για να ζητήσουν ανακωχή στα αντιμαχόμενα στρατεύματα και όποιος άλλος επιζητούσε συμφιλίωση και συνδιαλλαγή. Το λάδι ήταν βασικό είδος διατροφής στην Αττική από τον 6 ο π.χ. αιώνα και μετά. Ο νομοθέτης Σόλωνας με μια σειρά μέτρων εξασφάλισε θεαματική αύξηση της παραγωγής. Όσο αναπτύσσεται ο πολιτισμός, τόσο το ελαιόδεντρο γίνεται πολυτιμότερο και λαμβάνονται μέτρα για τη διαφύλαξή του. Ιδιαίτερα αυστηρή ήταν η ποινή σε όποιον τολμούσε να πειράξει ελιά και ιδιαίτερα τις «μορίες», τις ιερές ελιές που πίστευαν ότι προέρχονταν από την ελιά της θεάς Αθηνάς. «Κι αν κανείς ξερίζωνε ή απέκοπτε κάποια μορία ελιά δικαζόταν από τον Άρειο Πάγο κι αν ήταν ένοχος τον καταδίκαζαν σε θάνατο» (Αριστοτέλης, Αθηναίων πολιτεία). Ακόμη κι αν το δέντρο ξεραινόταν κι έμενε μόνο ο κορμός, κανένας δεν μπορούσε να το πειράξει. Η θεά Αθηνά «ελαιοστεφής» σε ασημένιο νόμισμα ( π.χ.)

14 Παράσταση ελαιοσυγκομιδής σε αμφορέα του 6 ου π.χ. αιώνα. Η διαδικασία παραγωγής του λαδιού γινόταν ως εξής: αρχικά, έλιωναν τις ελιές σε πέτρινο γουδί που είχε τρύπα στο πάτο για να φεύγει η αμόργη. Έπειτα τοποθετούσαν τον πολτό σε σακιά και τα μετέφεραν στο πιεστήριο. Η έκθλιψη γινόταν με τη βοήθεια ενός βάρους αναρτημένου με σκοινιά στην άκρη ενός δοκού. Το λάδι έτρεχε από σωλήνα σε πήλινο σκεύος. Το λάδι της πρώτης πίεσης προοριζόταν για τροφή, το δεύτερο για αλοιφές και το τρίτο για τα λυχνάρια. Παράσταση έκθλιψης από αττικό σκύφο του 6 ου αι. π.χ. Κάτω δεξιά διακρίνεται το λάδι που τρέχει στο δοχείο. Στα κλασικά χρόνια ελαιώνες υπήρχαν κυρίως στην Κρήτη, στα νησιά του Ιονίου, στην Άμφισσα, στην Εύβοια, στη Λέσβο, στη Δήλο και τη Σάμο. Πολύ γνωστή είναι και η σχέση της ελιάς με αθλητικούς αγώνες και τελετές της αρχαίας Ελλάδας. Οι αθλητές άλειφαν το σώμα τους με λάδι, το οποίο αφαιρούσαν όταν τελείωνε το αγώνισμα με τη βοήθεια μιας μεταλλικής «λεπίδας», την οποία ονόμαζαν στλεγγίδα

15 Αθλητές ετοιμάζονται να αφαιρέσουν το λάδι από το σώμα τους με στλεγγίδες. Το μοναδικό βραβείο για τους νικητές των Ολυμπιακών αγώνων ήταν ένα στεφάνι φτιαγμένο από τον «κότινο», δηλαδή την άγρια ελιά. Ο κότινος καθιερώθηκε ως έπαθλο ύστερα από χρησμό του μαντείου των Δελφών. Τον κότινο έκοβε πάντα από την «Καλλιστέφανο» ελιά ένα μικρό αγόρι, του οποίου ζούσαν και οι δύο γονείς. Έκοβε με χρυσό ψαλίδι τόσα κλαδιά, όσα ήταν και τα αγωνίσματα και τα πήγαινε στο ναό της Ήρας. Από εκεί τα έπαιρναν οι ελλανοδίκες, έφτιαχναν στεφάνια και τα πρόσφεραν στους νικητές. Το στεφάνι της ελιάς ήταν η μεγαλύτερη διάκριση για κάθε αθλητή αλλά και για κάθε απλό πολίτη, σύμβολο γαλήνης, γονιμότητας και ειρήνης. Κατά τους Παναθηναϊκούς αγώνες, που γίνονταν προς τιμή της θεάς Αθηνάς, οι νικητές έπαιρναν ως έπαθλο σημαντικές ποσότητες ελαιόλαδου. Ο νικητής του δρόμου ταχύτητας λάμβανε ως έπαθλο 700 αμφορείς, οι οποίοι, σύμφωνα με τους υπολογισμούς, περιείχαν γύρω στους 2,5 τόνους ελαιόλαδο. Ο πρώτος νικητής στο αγώνισμα της αρματοδρομίας έπαιρνε περίπου 5 τόνους ελαιόλαδο εξαιρετικής ποιότητας! Γεννιέται εύλογα η απορία πώς αξιοποιούσαν οι αθλητές τόσο μεγάλες ποσότητες, που ασφαλώς υπερκάλυπταν τις προσωπικές τους ανάγκες διατροφής, καλλωπισμού και φωτισμού. Τις περισσότερες φορές οι αθλητές το πουλούσαν μαζί με τους αμφορείς εκτός Αθηνών. Η πολιτεία παρότι γενικά απαγόρευε την εξαγωγή λαδιού, το επέτρεπε στους νικητές των Παναθηναϊκών αγώνων. Το ελαιόλαδο αυτό ήταν περιζήτητο στην Ιταλία, την Κυρηναϊκή χερσόνησο και τη Μασσαλία, όπου αγοραζόταν από πλούσιους νέους, οι οποίοι αρέσκονταν να περιποιούνται τα σώματά τους με το «επώνυμο» λάδι, που έφτανε στις χώρες τους μέσα σε παναθηναϊκούς αμφορείς, που είχαν ζωγραφισμένη στη μια πλευρά τους την Πρόμαχο Αθηνά και στην άλλη το αγώνισμα για το οποίο προορίζονταν

16 Παναθηναϊκός αμφορέας Σε ό,τι αφορά τώρα τις διάφορες άλλες τελετές, αξίζει να σημειώσουμε ότι στις θυσίες όλοι πήγαιναν στεφανωμένοι με κλαδιά ελιάς. Τα κλαδιά της ελιάς συχνά σχηματίζουν τα στέφανα του γάμου. Οι νεκροί θάβονται πάνω σε κλαδιά ελιάς. Κήρυκες και απεσταλμένοι σε καιρούς ειρήνης αλλά και πολέμου κρατούν στα χέρια τους ένα κλαδί ελιάς. Σε τελετές που είχαν σχέση με τη γονιμότητα πρώτη θέση κατείχε η ειρεσιώνη. Πρόκειται για κλαδί ελιάς στολισμένο με μάλλινες κλωστές και φορτωμένο με διάφορα φρούτα, καρπούς και πίτες. Ώρες, γεροδεμένα παιδιά το περιέφεραν από σπίτι σε σπίτι

17 Η ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ Στα ρωμαϊκά χρόνια το ελαιόλαδο αρχίζει να γίνεται γνωστό σε ευρύτερες περιοχές. Γι αυτό η αυτοκρατορία φροντίζει να μη λείψει από τους κατοίκους της. Το εμπόριο αναπτύσσεται και ρωμαϊκά πλοία μεταφέρουν ελαιόλαδο σε πειοχές που δεν καλλιεργούνταν η ελιά ή που υπήρχε μικρή παραγωγή. Στα χρόνια του Βυζαντίου το λάδι, το σιτάρι και το κρασί αποτελούν την ιερή τριάδα της διατροφής. Ευτυχισμένο είναι το σπιτικό που διαθέτει τα τρία αυτά αγαθά κι έτσι, σε πολλές ευχές της εκκλησίας, υπάρχει δέηση για επάρκεια «σίτου, οίνου και ελαίου». Στα βυζαντινά χρόνια δημιουργήθηκε η συνήθεια να δωρίζονται κτήματα με ελιές σε μοναστήρια, ώστε να υπάρχει άφθονο λάδι για τα καντήλια. Ο φωτισμός ανακτόρων, ναών και σπιτιών αλλά και οι υπόλοιπες χρήσεις του λαδιού (φαρμακευτικές, διατροφικές) δημιουργούν όλο και μεγαλύτερες ανάγκες. Συχνά οι αρχές απαγορεύουν την εξαγωγή του. Έχουμε πληροφορίες για μεγάλη παραγωγή ελαιόλαδου σε μερικές περιοχές, όπως η Πελοπόννησος. Τα νεόφυτα της ελιάς φυτεύονται το φθινόπωρο σε λάκκους και ο εμβολιασμός (για να γίνουν οι άγριες ήμερες) γινόταν τον Απρίλιο. Τον καιρό της συγκομιδής, οι χωρικοί έφτιαχναν αναβατήρια, στα οποία σκαρφάλωναν και έσερναν τον καρπό με τα χέρια. Χρησιμοποιούσαν και ραβδιά αν και θεωρούσαν πιο σωστό το να μην τα χειρίζονται. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι πολλές βρώσιμες ελιές διατηρούν μέχρι και σήμερα τη βυζαντινή τους ονομασία (π.χ. βυζαντινά: κολυμβάδες, σήμερα: κολυμπάδες). Ελαιοσυγκομιδή στο Βυζάντιο με ραβδισμό αλλά και με συλλογή του καρπού από το έδαφος

18 Η ΣΤΑ ΝΕΟΤΕΡΑ ΧΡΟΝΙΑ Κατά την επανάσταση του 1821 καταστράφηκαν χιλιάδες ελαιόδεντρα στην Πελοπόννησο, τη Στερεά, την Κρήτη και τα νησιά. Η παραγωγή μειώθηκε πολύ και το πρόβλημα επιβίωσης που αντιμετώπιζαν οι Έλληνες έγινε πιο έντονο. Ο Ιμπραήμ είχε δώσει εντολή να κάψουν τον ελαιώνα της Μεσσηνίας. Όσα δέντρα γλίτωναν από τη φωτιά, τα έκοβαν με τσεκούρι. Από την καταστροφή γλίτωσαν μερικά δέντρα, ανάμεσα σε αυτά και η ελιά που βρίσκεται στο Ινστιτούτο Ελαίας της Καλαμάτας και έχει ηλικία 800 και πλέον ετών. Η μητέρα-ελιά της Καλαμάτας, 800 ετών!

19 Μετά την απελευθέρωση, καινούρια δέντρα φυτεύονται και γίνεται προσπάθεια για βελτίωση των καλλιεργειών και των εργαλείων. Περιηγητές που ήρθαν στην Ελλάδα αναφέρουν ότι το ελαιόλαδο ήταν το κύριο προϊόν σε όλες σχεδόν τις πόλεις της Πελοποννήσου, της Στερεάς, της Κρήτης και αρκετών νησιών. Η Λέσβος αποτελεί ένα παράδειγμα ανάπτυξης βασισμένης στην ελιά. Ελιές θα συναντήσουμε και στα πιο αντίξοα εδάφη, σε αναβαθμίδες αλλά και δίπλα στη θάλασσα. Μέχρι τις πρώτες δεκαετίες του 20 ου αιώνα ολόκληρη η διαδικασία καλλιέργειας της ελιάς αλλά και η παραγωγή λαδιού γινόταν σε αρμονία με το περιβάλλον. Λιπάσματα και φυτοφάρμακα δε χρησιμοποιούνταν και η έκλθιψη γινόταν σε μικρά ελαιοτριβεία με παραδοσιακές μεθόδους. Τα πανιά για το μάζεμα, οι «φάκελοι» του πιεστηρίου αλλά και τα πιθάρια για την αποθήκευση ήταν όλα φτιαγμένα από φυσικά υλικά. «Το μάζεμα των ελαιών εν Μυτιλήνη», πίνακας του Μυτιληναίου ζωγράφου Θεόφιλου Χατζημιχαήλ (1933)

20 ΕΛΙΑ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΑ Αναζητήσαμε μαντινάδες, ποιήματα, αινίγματα, παροιμίες, ρήσεις και φτιάξαμε το «Λεξικό της ελιάς»

21 ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ - ΠΑΡΟΙΜΙΩΔΕΙΣ ΦΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΙ ΤΟ Αμπέλι από δικού σου κι ελιές απ του κυρού σου. (Κρήτη- Τα αμπέλια μεγαλώνουν γρήγορα και καρποφορούν αλλά για να βγάλει κανείς εισόδημα από τις ελιές πρέπει να τις κληρονομήσει από τους γονείς του). Αν δεν έμπει η ελιά στα μάγκανα, δε βγαίνει λάδι. (Νάξος- Για να αποδώσει η δουλειά, θέλει κόπο) Απού χει γιο θέλει κρασί κι απού χει κόρη λάδι. (Κρήτη- Η κόρη θέλει έξοδα για την αποκατάσταση της ενώ ο γιος μόνο το κρασί του γάμου) Δίχως λάδι δίχως ξίδι πως θα κάμομε ταξίδι; (Κρήτη- Το νόημα της παροιμίας είναι πως χωρίς τα απαραίτητα εφόδια δεν μπορούμε να κάνουμε δουλειά) Αυτός πάει όπως το καράβι στο λάδι. (Χίος- Για εκείνους που διαλέγουν τον σίγουρο και ασφαλή δρόμο) Η κάργα βγάνει λάδι. (Τριφυλία Πελοποννήσου - Η έννοια της παροιμίας αυτής είναι ότι η προσπάθεια αποδίδει καρπούς)

22 Η ελιά πίνει το κρασί. (Κεφαλλονιά- Δεν κάνει να φυτεύονται μαζί αμπέλια και ελιές, γιατί η ελιά παίρνει όλο το χώμα) Άκουσεν η ελιά το μυστρίν τζ ελούθην του κλαμάτου. (Κύπρος- Η ελιά άρχισε να κλαίει όταν είδε να χτίζεται σπίτι δίπλα της, γιατί της αρέσει να ζει σε ανοιχτό αέρα και φως) Άνθρωπος χωρίς υπομονή, λυχνάρι δίχως λάδι. (Νίσυρος) Άξια τιμή του ποντικού να πέσει μες στο λάδι. (Παροιμία Ελλήνων της Βάρνας της Βουλγαρίας) Αν δε σφίξεις την ελιά, δε βγάζει λάδι. (Όπως πρέπει να σφίξεις τις ελιές για να βγάλεις το λάδι, έτσι πρέπει να κοπιάσεις για να αποδώσει η δουλειά σου) Έδωκέ μας μιαν ελιά στο στόμα κι εκρέμασέ μας ένα τουλούμι από πίσω μας. (Γι αυτούς που κάνουν μια μικρή εξυπηρέτηση για να ζητήσουν μετά πολλά ανταλλάγματα) Άκουσες λάδι τρέχα, άκουσες στεφάνι φεύγα. (Αν πας σε λάδι (βάφτιση) δεν έχεις έξοδα, ενώ αν πας σε γάμο πρέπει να κρατάς δώρο) Δεν τρώγεται ούτε με το λάδι ούτε με το ξίδι. (Είναι τόσο κακός χαρακτήρας που δεν μπορείς να τον συμπαθήσεις με τίποτα) Ξεφόρτωσέ τη την ελιά να σε φορτώσει λάδι. (Κλάδεψε την ελιά να κάνει πολύ καρπό) Αυτός είναι σαν το νερό στο λάδι. (Είναι καθαρός, αθώος) Από την πέτρα βγάνει λάδι. (Λέγεται για τα πολύ δραστήρια και αποτελεσματικά άτομα αλλά και για τους εκμεταλλευτές) Όπως θα γεμίσει του Χριστού το τραπέζι, έτσι να καρπίσουν οι ελιές μας. (Χριστουγεννιάτικη ευχή) Η ελιά είναι κυρά κι όποτε θέλει κάνει. Του έβγαλε το λάδι. Την έκανες τη λαδιά σου. Τράβηξε της ελιάς τα βάσανα

23 Από το θέρο ως τις ελιές δεν απολείπουν οι δουλειές. Απού χει γιο, έχει κρασί κι απού χει κόρη λάδι. Λέει η ελιά στον αφέντη της: «Φρόντισέ με να σε θρέψω, πότισέ με να σε πλουτίσω». Βάλε ελιά για το παιδί σου και συκιά για τη ζωή σου. Όποιος έχει σιτάρι, κρασί και λάδι στο πιθάρι έχει του κόσμου τα καλά και του Θεού τη χάρη. Κολοκύθια με λάδι, κολοτούμπες το βράδυ. Φάε λάδι κι έλα βράδυ, φάε βούτυρο, κοιμήσου κούτσουρο. Ρίχνει λάδι στη φωτιά. Άλλος μπέης, άλλα λάδια. Ρίχνει λάδι στη φωτιά. Κάθε σταλαματιά νερό τ` Απρίλη είναι ένα βαρέλι λάδι. Πρώτα θεμέλια του σπιτιού: ψωμί, κρασί και λάδι. Ψωμί κι ελιά και Κώτσο Βασιλιά. Λάδι από την κορυφή, κρασί απ` τη μέση και μέλι απ` τον πάτο αγόραζε. Άνθρωπος, χωρίς υπομονή, λυχνάρι δίχως λάδι. Η τέχνη θέλει μάστορη κι φάβα θέλει λάδι. Η αλήθεια πλέει, σαν το λάδι στο νερό. Αν μαγειρεύεις τα κουκιά σε πήλινο τσουκάλι, θε να φουσκώσουν τα κουκιά και θα χυθεί το λάδι. Σε προξενιό και σε ταξίδι, μήτε λάδι μήτε ξύδι. Η αλήθεια και το λάδι βγαίνουν πάντοτε από πάνω. Η σφίξη βγάζει λάδι. -Φάει κουμπάρε ελιές. -Καλό είν' και το χαβιάρι! Αυτός είναι της ελιάς φύλλο

24 Αμπέλι του χεριού σου κι ελιά απ` τον παππού σου. Η ελιά στο μάγουλο είναι ομορφιά και τύχη. Από του Σταυρού κι ομπρός, η κάθ ελιά το λάδι της κι η λίμπα το νερό της. Η ελιά έχει και σοδειά κι αναποδιά. Η ελιά πίνει το κρασί. Την ελιά, τα χνώτα τ ανθρώπου την εθρέφουνε. Η ελιά θέλει ζουρλό νοικοκύρη. Το θεριστή, ο νοικοκύρης τηράει την ελιά και τραβάει τα μαλλιά του. Τράβηξε της ελιάς τα βάσανα. Τρεις το λάδι, τρεις το ξύδι, τρεις και το λαδόξυδο. Όποιος έχει ψωμί και λάδι δεν είναι φτωχός

25 ΜΑΝΤΙΝΑΔΕΣ Άμα χω γω στο σπίτι μου ψωμί, κρασί και λάδι ρήγας με τη γυναίκα μου κοιμούμαι κάθε βράδυ. Που τρώει λάδι και ψωμί και λαδωτό πιτάρι δεν τονε πιάνει σαϊτιά του χαρομακελάρη. Ποτέ μου δεν κατάλαβα τα κουζουλά κοπέλια γιατί ξανοίγουν τις ελιές όταν τρυγούν αμπέλια. Τση νιότης χρυσοκάντηλο, το λάδι σου ποκάνει κι αγουροπέσαν οι καρποί τσ ελιάς απού το βγάνει. Μαύρες ελιές εμάζωνα, τα μάθια σου θυμούμαι τα λιόμαυρα και τα γλυκά και πότες θα βρεθούμε. Τρακόσες φράγκικες ελιές κι ένα κομμάτι αμπέλι κάργα τα λαδοπίθαρα και πάλι δε με θέλει. Να σουν τσ ελιάς αροδαμός και να μουν περιστέρι να πηαίνομε μαζί παντού τσ ειρήνης το χαμπέρι. Σε λιόφυτο και Χριστός ξενύχτησε ένα βράδυ γι αυτό και σαν τ αγίασμα είναι τσ ελιάς το λάδι. Ελιά χιλιοκαμάρωτη, της αγροτιάς το θάρρος καρτερικά κι ακούραστα βαστάς αιώνων βάρος. Όλα τα νόστιμα φαγιά θένε να βάνεις λάδι ετσά που θέλει το παιδί τση μάνας του το χάδι. Από την Έμπαρο κρασί κι από τη Βιάννο λάδι κι από το Μυλοπόταμο ελιές και παξιμάδι. Εδά στα λιομαζώματα καλή αφορμή θα βρίχνω να παίρνω το καλάθι μου να ρχομαι να σε βρίχνω. Ο έρωντάς σου μ εύρηκε στσ ελιές απού μαζώνω κι εράισέ μου την καρδιά και μ άφησε τον πόνο. Είδες πώς ξεχωρίσαμε, δεν είμαστε ομάδι, ως ξεχωρίζει το νερό από τσ ελιάς το λάδι

26 Η αγάπη σου εις την αρχή σαν τη φακή φυτρώνει κι όσο περνάει ο καιρός ωσάν τσ ελιές ριζώνει. Στο πρόσωπό σου έχεις ελιά μαύρη σαν καρβουνάκι φαίνεται είν αγριελιά για δε βγάνει λαδάκι! Για σένα απού το λιόφυτο που έχω στ αλωνάκι, στην Παναγία καθ αργά θ ανάβω καντηλάκι. Τάσσω σου, Παναγία μου, ένα ασκάκι λάδι να βλέπεις την αγάπη μου να μην την πάρει άλλη. Συμισακές σου τσ ήδωκα οφέτος τσι ελιές μου για να ρχομαι να σε θωρώ, βιόλα και μενεξέ μου. Όσο αξίζουν οι ελιές που χεις στο σόχωρό σου αξίζει μόνο η ελιά που χεις στο μάγουλό σου. Εγώ φυτεύω τσι ελιές, μάθια μου, στα χωράφια, μα ο Θεός τσι φύτεψε μες στα δικά σου μάθια! Ολόμαυρα σα χοντρολιές είναι τα δυο σου μάθια και μου ραγίζουν την καρδιά, την κάνουνε κομμάθια. Φτίλι στο λύχνο θα γενώ και γίνου συ το λάδι σταλιά-σταλιά να σε ρουφώ, ν αποκαούμ ομάδι. Καλλιά χω τσι παστές ελιές από τσι κολυμπάδες καλλιά χω δέκα κοπελιές παρά σαράντα γράδες! Κάθε βεντέμα μου τασσες πως θα με ξεπλερώσεις και δε θυμούμαι μια δραχμή ποτέ σου να μου δώσεις. Άμα τη φέρω στο μυαλό κι η σκέψη μου κολλήσει και μποτζαργάτης δε μπορεί να τηνε ξεκολλήσει

27 ΑΙΝΙΓΜΑΤΑ Από κλαδάκι κρέμεται, στην αγορά πουλιέται Τρώγεται το απέξω της, το κόκαλο πετιέται. Τι είναι; (Η ελιά) Γύρω γύρω θάλασσα, στη μέση μια φωτίτσα. Τι είναι; (Το καντήλι με το λάδι) Στο τσίμι-τσίμι κρέμεται, στον καμπανό πουλιέται και τ άγιο κοκκαλάκι τζη στην κοπριά κυλιέται. Τι είναι; (Η ελιά, το λάδι, το κουκούτσι) Πράσινη είν η νιότη μου, μαύρα τα γεραθειά μου, όλο χαρά η θλίψη μου, φαΐ τα δάκρυά μου. Τι είμαι; (Η ελιά, το λάδι) Μάνα και θυγατέρα έχουν το ίδιο όνομα. (Η ελιά)

28 ΠΟΙΗΜΑΤΑ Αξεπέραστη πηγή ζωής, η ελιά είναι παρούσα στα κείμενα των αρχαίων και των νέων Ελλήνων ποιητών. Χωρίς την ελιά, το ελληνικό τοπίο θα ήταν πιο φτωχό και οι ποιητές θα είχαν χάσει μια μοναδική πηγή έμπνευσης Ευλογημένο να ναι ελιά το χώμα που σε τρέφει κι ευλογημένος ο καρπός που πίνεις απ τα νέφη κι ευλογημένος τρεις φορές Αυτός που σ έχει στείλει για το λυχνάρι του φτωχού, για τ άγιου το καντήλι. (Ι. Πολέμης) Πατρίδα τα λιοτρίβια σου δουλεύουν νύχτα μέρα με του λαδιού τη μυρωδιά γεμίζουν τον αέρα

29 Κι είν οι ελιές, Πατρίδα μου ακούραστες γριούλες Με τον καρπό τους τρέφουνε παιδάκια και μανούλες. Κι είν οι ελιές, Πατρίδα μου Δέντρα ευλογημένα που στέκονται στον άνεμο με τα κλαδιά απλωμένα. (Ι. Πολέμης) Γλυκόφυλλη η ελιά τον ίσκιο διπλώνει το φουντωμένο κλήμα πού και πού το ψηλαφούν οι χαμηλοί της κλώνοι γερμένοι από το βάρος του καρπού. Αντίκρυ, σκοτεινό το ερημοκλήσι, με πόθο και μ αγάπη τη θεωρεί γιατί το καντηλάκι που χει σβήσει το φως απ τον καρπό της λαχταρεί. (Ι. Πολέμης) Είμαι του ήλιου θυγατέρα η πιο απ όλες χαϊδευτή. Χρόνια η αγάπη του πατέρα σ αυτόν τον κόσμο με κρατεί όσο να πέσω νεκρωμένη αυτόν το μάτι μου ζητεί. Είμαι η ελιά η τιμημένη (Κωστής Παλαμάς) «Θάλλει δε εις την χώραν ταύτην η γλαυκή παιδοτρόφος ελαία» Το κλωνάρι της γκρίζας ελιάς τα παιδιά μας τρέφει Και αυτή ούτε νιος ούτε γέρος ούτε κανείς στρατηγός Δε θα γίνει ποτέ ν αφανίσει Με το χέρι του σαν θα την κόψει Γιατί τα άγρυπνο μάτι του Δία Της ελιάς που ναι τούτος προστάτης Την προσέχει πολύ κι η θεά Αθηνά.[ ]

30 (Σοφοκλής, Οιδίπους επί Κολωνώ).Φιντάνι ελιάς στενόφυλλης μες στην αυλή μου ανθούσε, κι ολόγυρα της έχτισα μια κάμαρα, φτιασμένη με μάρμαρα πελεκητά και με σκεπή από πάνω κι έβαλα πόρτες ταιριαστές κι ομορφοκαμωμένες (Όμηρος, Οδύσσεια, Ψ ) Στην κουφάλα σου εφώλιασε μελίσσι, γέρικη ελιά, που γέρνεις με τη λίγη πρασινάδα που ακόμα σε τυλίγει (Λορέντζος Μαβίλης) Καταμεσήμερο Ιουλίου... που κι αν ακόμα δεν υπήρχαν ελαιώνες... θα τους είχα επινοήσει. ( Οδυσσέας Ελύτης )

31 ΡΗΣΕΙΣ «Δέντρο γεμάτο πατρογονικά παραμύθια, το νιώθει ο καθένας σαν ευλογία και σαν ασφάλεια». «Με λάδι αν θρέφεσαι, πεντάμορφη γίνεσαι» (Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος) (Προφήτης Ιεζεκιήλ) "Το φως του Αλλάχ μοιάζει με το φως μιας λάμπας που μέσα από το γυαλί αστράφτει σαν ένα λαμπερό αστέρι και φωτίζεται από την ελιά - το ευλογημένο δέντρο - που δεν ανήκει ούτε στην Ανατολή ούτε στη Δύση και το λάδι της φωτίζει χωρίς να το αγγίζει η φωτιά: φως πάνω στο φως". (από το Κοράνι ) «Αγωνίζομαι για ν αδράξω το φως της ελιάς. Είναι ασημί - άλλοτε γαλάζιο, άλλοτε προς το πράσινο, χρώμα του μπρούντζου που λευκαίνει, παντού σε έδαφος κίτρινο, ροζ, βιολέ έως την κόκκινη ώχρα. Αλλά δύσκολο. Πολύ δύσκολο». (Βίνσεντ Βαν Γκογκ) Βίνσεντ βαν Γκογκ, Ελαιώνας,

32 ΤΟ ΛΕΞΙΚΟ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ αγουρέλαιο α) λάδι από άγουρες ελιές β) το πρώτο λάδι της χρονιάς αγουρόλαδο βλ. αγουρέλαιο αλατσολιές παστές ελιές αλετριβιδιάρης εργάτης ελαιοτριβείου αλετριβιδιό ελαιοτριβείο αμούρια /αμούρη τα κατακάθια μετά την επεξεργασία του λαδιού αξαγιά η πληρωμή του εργοστασιάρχη (για κάθε μόδι ελιάς κρατά 100 δράμια λάδι) ασκιά προβιές από ζώα για τη μεταφορά λαδιού γιγουμιά τενεκέδες από τσίγκο γεμιστές οι επιτραπέζιες ελιές από τις οποίες αφαιρείται το κουκούτσι και στη θέση του μπαίνει ένα κομμάτι πιπεριάς, σκόρδου κτλ. δέπλα ξύλο με το οποίο χτυπούν τα κλαδιά της ελιάς ελαιογραφία ζωγραφική με ελαιόχρωμα ελαιόδεντρο το δέντρο της ελιάς ελαιόκαρπος ο καρπός της ελιάς ελαιοκομία η επιστημονική καλλιέργεια της ελιάς ελαιοπιεστήριο πιεστήριο για την έκθλιψη του ελαιόκαρπου ελαιοπυρήνας ο πυρήνας, το κουκούτσι της ελιάς ελαιοτριβείο το εργοστάσιο παραγωγής λαδιού ελαιουργείο το εργοστάσιο παραγωγής λαδιού ελαιόχρωμα λαδομπογιά ελαιοχρωματισμός βάψιμο με λαδομπογιές ελαιώδης αυτός που περιέχει λάδι ελαιώνας χωράφι φυτεμένο με ελαιόδεντρα ελιόψωμο ψωμί που περιέχει κομμάτια ελιάς θέρμισμα διαδικασία κατά την οποία ρίχνεται καυτό νερό στα τσουπιά που βρίσκονται στην πρέσα θρούμπες ώριμες ελιές που έπεσαν από το δέντρο κάπες υφάσματα από λινάτσα ή βαμβάκι για το στρώσιμο της ελιάς καπίρα ψημένο ψωμί βουτηγμένο σε αγουρόλαδο κατσίγαρα/-ος τα κατακάθια μετά την επεξεργασία του λαδιού κιούπι πιθάρι για την αποθήκευση λαδιού

33 κολυμπάδες ελιές που διατηρούνται σε άλμη κορονιοί πήλινα πιθάρια με εσωτερικό επίχρισμα από σμάλτο, για αποθήκευση λαδιού λαγήνια δοχεία για την αποθήκευση λαδιού λαδάδικο το κατάστημα που πουλά λάδι λαδάς ο παραγωγός ή ο έμπορος λαδιού λαδέμπορος ο έμπορος λαδιού λαδερό μικρό δοχείο λαδιού λαδερό (φαγητό) φαγητό νηστίσιμο, φτιαγμένο με λάδι λαδής αυτός που έχει το χρώμα του λαδιού λαδιά λεκές από λάδι λαδικό μικρό δοχείο για το λάδι λαδίλα η μυρωδιά λαδιού λαδολέμονο μίγμα λαδιού και χυμού από λεμόνι λαδόξιδο μίγμα από λάδι και ξίδι λαδόπανο το πανί με το οποίο τυλίγεται το βρέφος μετά τη βάφτιση λαδόκολλα αντικολλητικό χαρτί που χρησιμοποιείται στη ζαχαροπλαστική λαδόχαρτο ημιδιαφανές αδιάβροχο χαρτί λαδόψωμο ψωμί αλειμμένο με λάδι λάδωμα α) η επάλειψη με λάδι β) η δωροδοκία λαδώνω αλείφω/λερώνω με λάδι λαδωτήρι δοχείο με λιπαντικά για το λάδωμα των μηχανών λίμπες δεξαμενές όπου τοποθετούν το λάδι στο ελαιοτριβείο λιοτρίβι βλ. ελαιοτριβείο μαζωχτό τρόπος μαζέματος της ελιάς μαζώχτρες α) οι γυναίκες που μαζεύουν ελιές β) εργαλεία για τη συγκομιδή της ελιάς μαξούλι η σοδειά, η ετήσια παραγωγή μαστραπάς μεταλλικό δοχείο όπου μάζευαν το λάδι που έβγαινε από το ξύλινο πιεστήριο μιστάτα μονάδα μέτρησης του λαδιού μόδι μονάδα μέτρησης του λαδιού (1 μόδι ελιές=500 γρ. λάδι=640 κιλά) μούργα τα κατακάθια μετά την επεξεργασία του λαδιού μπασκιά παλιά ξύλινα πιεστήρια, όπου διαχωριζόταν το λάδι από τα σπασμένα κουκούτσια μποξάδες πανιά από τρίχα κατσίκας σε σχήμα φακέλου, όπου τοποθετείται ο πολτός της ελιάς για να μπει στο πιεστήριο μποτζαργάτης εξάρτημα του πιεστηρίου νερατζολιές α) χοντρές ελιές που δεν έχουν ωριμάσει β) επιτραπέζιες ελιές που διατηρούνται σε χυμό

34 νεραντζιού αντί για ξίδι ντορβάδες πανιά από λινάρι σε σχήμα φακέλου, όπου τοποθετούν τον πολτό της ελιάς για να μπει στο πιεστήριο ξυδολιές ώριμες ελιές, διατηρημένες με ξίδι οκά μονάδα μέτρησης βάρους (1 οκά=1,28 κιλά) οξύτητα κριτήριο ποιοτικής αξιολόγησης του ελαιόλαδου πολήμι η στέρνα μπροστά από το πιεστήριο, όπου μαζευόταν το υγρό (νερό και λάδι) που έβγαινε από την πρέσα μετά το θέρμισμα ραφινάρισμα χημική επεξεργασία του ελαιόλαδου ροΐ δοχείο λαδιού σγούρνα πέτρινο ή τσιμεντένιο δοχείο, όπου συγκεντρώνεται ο χυμός μετά την πίεση σπαστολιές τσακιστές ελιές στάμα η εργασία διαχωρισμού του ελαιόλαδου από τον πολτό σταφιδολιές ελιές διατηρημένες μέσα σε μεγάλη ποσότητα αλατιού, των οποίων ο φλοιός είναι ζαρωμένος σαν τη σταφίδα στέτης αυτός που στήνει τους ντορβάδες στο πιεστήριο ταγάρια αγωγοί μέσα από τους οποίους διοχετεύεται η αμούρη έξω από το εργοστάσιο ταξίμι μικρή δεξαμενή όπου αποθηκεύεται αμούρη τσακιστές πράσινες επιτραπέζιες ελιές τις οποίες χτυπάμε με μια πέτρα πριν τις διατηρήσουμε στην άλμη τσαντίλες οι ντορβάδες τσουπιά πανιά από λινάρι σε σχήμα φακέλου, όπου τοποθετούν τον πολτό της ελιάς για να μπει στο πιεστήριο φάμπρικα το ελαιουργείο φλάσκα δοχείο από νεροκολοκύθα για το μέτρημα του λαδιού χαμούρι ο πολτός που προκύπτει από το άλεσμα της ελιάς χαμουριέρα μεταλλική δεξαμενή, όπου μαζευόταν ο πολτός της ελιάς (χαμούρι) χαρακτές οι επιτραπέζιες ελιές που χαράζονται σε διάφορα σημεία με μαχαίρι, πριν διατηρηθούν στην άλμη χοντρολιά α) η ποικιλία ελαιόδεντρου που κάνει μεγάλου μεγέθους καρπούς β) η ελιά (καρπός) μεγάλου μεγέθους

35 ΕΛΙΑ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΑ Εδώ θα δούμε την ελιά από την πλευρά της διατροφής, μιας και στο βιβλίο των Φυσικών της τάξης μας υπήρχε ενότητα για το πεπτικό σύστημα και την πυραμίδα της διατροφής

36 Το ελαιόλαδο είναι βασικό συστατικό της μεσογειακής διατροφής. Είναι πλέον γνωστές οι ευεργετικές ιδιότητές του για την υγεία μας. Εμείς συνοψίζουμε τις κυριότερες. Έτσι, λοιπόν, το ελαιόλαδο βοηθά: Στη μείωση της «κακής» χοληστερίνης (LDL) στο αίμα. Στη διατήρηση της περιεκτικότητας του αίματος σε «καλή» χοληστερίνη (HDL). Στην πρόληψη φραγής των αρτηριών άρα στην πρόληψη καρδιαγγειακών παθήσεων. Στη θεραπεία του έλκους του δωδεκαδακτύλου, αφού διευκολύνει την πέψη. Στην ισορροπία των τιμών του ζαχάρου. Στην πρόληψη του καρκίνου. Ακόμη, το ελαιόλαδο: Είναι πλούσιο σε μονοακόρεστα λιπαρά οξέα, πολύτιμα στην σύνθεση των λιπιδίων, που εφοδιάζουν με ενέργεια τα ανθρώπινα κύτταρα, το "δομικό" υλικό του οργανισμού μας. Βοηθά στην απορρόφηση των βιταμινών από τον οργανισμό και χάρη στις πολυφαινόλες που περιέχει, συμβάλλει στη μείωση της οξείδωσης των λιπαρών ιστών του σώματος ενώ είναι το πιο ανθεκτικό σε υψηλές θερμοκρασίες. Επιδρά θετικά στην αύξηση και στην ανάπτυξη του οργανισμού και επιβραδύνει τη γήρανση χάρη στα λιπαρά του οξέα και στο μεγάλο ποσοστό βιταμίνης Ε, που εμποδίζουν την οξείδωση και τη δημιουργία ελεύθερων ριζών

37 ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ Το τυποποιημένο ελαιόλαδο διατίθεται στην κατανάλωση, ανάλογα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του, σε τρεις βασικές κατηγορίες, οι οποίες αναγράφονται στη συσκευασία του: Εξαιρετικά παρθένο ελαιόλαδο: είναι ο φιλτραρισμένος φυσικός χυμός της ελιάς με τέλειο άρωμα και γεύση και με οξύτητα που δεν ξεπερνά το 1%. Παρθένο ελαιόλαδο: έχει σχεδόν τα ίδια χαρακτηριστικά με το εξαιρετικό παρθένο, αλλά η οξύτητά του κυμαίνεται από 1,1% ως 2%. Ελαιόλαδο: μίγμα παρθένου και εξευγενισμένου (ραφινέ) ελαιόλαδου. Έχει ελαφριά, ευχάριστη γεύση και οσμή, χρώμα ανοικτό κιτρινοπράσινο και η οξύτητά του δεν πρέπει να ξεπερνά το 1,5%. Τα τυποποιημένα ελαιόλαδα ελέγχονται σε όλα τα στάδια της παραγωγής τους και συνεπώς εξασφαλίζουν προϊόν εγγυημένης ποιότητας, 100% αγνό και υγιεινό και το οποίο συσκευάζεται κάτω από τις πιο υγιεινές συνθήκες. Γι αυτό και πρέπει να προτιμώνται έναντι των ελαιόλαδων που πωλούνται χύμα, ιδιαίτερα αν δε γνωρίζουμε την προέλευσή τους

38 ΠΩΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΖΟΥΜΕ ΑΡΩΜΑΤΙΣΜΕΝΟ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ Αρωματισμένο ελαιόλαδο μπορούμε να παρασκευάσομε χρησιμοποιώντας κυρίως αρωματικά φυτά, φρέσκα ή αποξηραμένα, μπαχαρικά, σκόρδο, καυτερή πιπεριά, φλούδες εσπεριδοειδών. Τα υλικά αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνα τους ή σε συνδυασμούς. Το ελαιόλαδο που θα χρησιμοποιήσομε πρέπει να είναι καλής ποιότητας και χαμηλής οξύτητας. Τα μπουκάλια που θα χρησιμοποιηθούν για την αποθήκευση του ελαιόλαδου πρέπει να είναι καθαρά και στεγνά. Στεγνά πρέπει να είναι και τα αρωματικά φυτά που χρησιμοποιούμε. Τα μπουκάλια με το ελαιόλαδο δεν πρέπει να μένουν εκτεθειμένα στον ήλιο, αλλά να φυλάγονται σε σκοτεινό και δροσερό σημείο. Το αρωματισμένο ελαιόλαδο μπορεί να αποτελέσει ένα ωραιότατο προδόρπιο σερβιρισμένο με μπουκίτσες παξιμάδι ή μικρά ψωμάκια, αλλά μπορεί επίσης να αρτύσει σαλάτες, βραστά λαχανικά, ψητά κρέατα ή ψάρια, ρύζι, πατάτες, ζυμαρικά, αλλά και να αποτελέσει βασικό συστατικό στην παρασκευή κάποιας σάλτσας. Μπορείτε να αλείψετε φέτες ψωμί με ελαιόλαδο αρωματισμένο με δεντρολίβανο ή με σκόρδο ή με καυτερή πιπεριά και να το ροδίσετε στο φούρνο ή σε σχάρα. Οι γεύσεις που προκύπτουν από το φυσικό αρωμάτισμα του ελαιόλαδου είναι πολλές. μπορούμε, όμως, να πειραματιστούμε είτε με αρωματικά φυτά του τόπου μας είτε με διάφορους συνδυασμούς και να επιλέξομε τις γεύσεις και τα αρώματα που μας αρέσουν περισσότερο. Δεν είναι άσχημο να έχομε μερικά μπουκάλια με αρωματισμένα ελαιόλαδα και να χρησιμοποιούμε εκείνο που ταιριάζει περισσότερο στην κάθε περίπτωση. Η πιο κατάλληλη περίπτωση, βέβαια, είναι η έναρξη του γεύματος, οπότε ένα μπολάκι με αρωματισμένο ελαιόλαδο μπορεί να αντικαταστήσει το βούτυρο. Αν θέλομε να αρωματίσομε ελαιόλαδο γρήγορα και να έχομε και δυνατό άρωμα, μπορούμε να ζεστάνομε τα αρωματικά σε ένα μέρος του ελαιόλαδου, στη συνέχεια να φιλτράρομε με καθαρό πανί ενώ είναι ακόμα ζεστό και να ανακατέψομε με το υπόλοιπο ελαιόλαδο. Ελαιόλαδο με αρωματικά χόρτα Μπορούμε να αρωματίσομε ελαιόλαδο με όλα τα αρωματικά φυτά: δεντρολίβανο, μάραθο, άνηθο, δυόσμο, βασιλικό, εστραγκόν, μαϊντανό, κόλιαντρο κ.α. Σε ένα μπουκάλι ελαιόλαδο

39 μπορούμε να χρησιμοποιήσομε από ένα κλωναράκι από όλα αυτά τα αρωματικά η δυο-τρία μαζί. Αν χρησιμοποιήσομε μόνο ένα απ' αυτά τα αρωματικά, βάζομε 2-3 κλωναράκια από το συγκεκριμένο αρωματικό, πλυμένα και στεγνωμένα πολύ καλά, σε ένα μπουκάλι με 2 φλιτζάνες ελαιόλαδο. Τοποθετούμε το μπουκάλι σε δροσερό και σκοτεινό μέρος και σε δέκα μέρες περίπου είναι έτοιμο να το χρησιμοποιήσομε. Μπορούμε να αφήσομε τα αρωματικά στο μπουκάλι, αφού δημιουργούν και ωραία εικόνα, αλλά όταν καταναλώσομε λίγο λάδι και αποκαλυφτεί το αρωματικό φυτό, επειδή αυτά τα φυτά χρησιμοποιούνται δροσερά, είναι εύκολο να χαλάσουν και αυτά και το ελαιόλαδο. Γι' αυτό είναι καλύτερα να τα αφαιρούμε αφού αρωματιστεί καλά το ελαιόλαδο. Πολύ επιτυχημένο είναι το ελαιόλαδο με δυόσμο, άνηθο ή μάραθο και μαϊντανό. Ελαιόλαδο με κανελογαρύφαλλα Σε μπουκάλι με δύο φλιτζάνες ελαιόλαδο βάζομε 2-3 ξυλάκια κανέλα και 5-6 καρφάκια γαρύφαλλα, φυλάμε το μπουκάλι και χρησιμοποιούμε το ελαιόλαδο αυτό μετά από λίγες μέρες, κυρίως σε γλυκά. Ελαιόλαδο με δίκταμο Με το δίκταμο, το χαρακτηριστικό αυτό ( και μοναδικό ) αρωματικό φυτό της Κρήτης μπορούμε να παρασκευάσομε ένα ξεχωριστό αρωματισμένο ελαιόλαδο. Πλένομε και στεγνώνομε καλά 2 κλαδάκια δίκταμο. Τον βάζομε σε μπουκάλι με 2 φλιτζάνες ελαιόλαδο και το φυλάμε σε δροσερό και σκοτεινό μέρος. Είναι έτοιμο σε 2-3 εβδομάδες. Μπορούμε, αν δεν έχομε δροσερό δίκταμο, να χρησιμοποιήσομε και ξερά κλαδάκια του. Ελαιόλαδο με σκόρδο και δεντρολίβανο Σε μπουκάλι με δύο φλιτζάνες ελαιόλαδο βυθίζομε 2 σκελίδες σκόρδο ολόκληρες, 1 κλωνάρι δεντρολίβανο και 5-6 κόκκους πιπέρι. Φυλάμε σε δροσερό και σκοτεινό μέρος. Όταν αρχίσομε να χρησιμοποιούμε το ελαιόλαδο αφαιρούμε τα αρωματικά. Το αρωματισμένο με δεντρολίβανο ελαιόλαδο μπορεί να συνδυαστεί με άλλα αρώματα. Ταιριάζει πολύ με ψητές πατάτες, μελιτζάνες, αλλά και αρνί και φυσικά ο τέλειος συνδυασμός είναι σε ψάρι τηγανητό σαβόρο. Ελαιόλαδο με κεδρόμηλα Σε μπουκάλι με δύο φλιτζάνες ελαιόλαδο βυθίζομε 5-6 κεδρόμηλα και 5-6 κόκκους πιπέρι. Σε λίγες μέρες είναι έτοιμο να χρησιμοποιηθεί, ενώ διατηρείται αρκετά. Ελαιόλαδο με μπαxαρικά Μπορούμε να αρωματίσομε δύο φλιτζάνες ελαιόλαδο με 5-6 κόκκους πιπέρι, 4-5 κόκκους μπαχάρι, 1 κουταλάκι του γλυκού κύμινο ακοπάνιστο και 1 ξυλάκι κανέλα και θα έχομε ελαιόλαδο για ωραία πικάντικα πιάτα. Ελαιόλαδο με σκόρδο Αλέθομε στο μπλέντερ 4 σκελίδες σκόρδο με 4 κουταλιές ελαιόλαδο. Σουρώνομε μέσα από ύφασμα ή φίλτρο του καφέ και μεταφέρομε σε ένα μπουκάλι με 2 φλιτζάνες ελαιόλαδο επιπλέον. Διατηρείται σε δροσερό και σκοτεινό μέρος. Το αρωματισμένο με σκόρδο ελαιόλαδο ταιριάζει απόλυτα με ψωμί ροδισμένο στη σχάρα αλλά και με ζυμαρικά, όπως τα σκορδομακάρουνα, σούπες, σάλτσες, ψητά κρέατα και ψάρια, σαλάτες και ωμά λαχανικά. Ελαιόλαδο με λεμόνι Πλένομε και σκουπίζομε για να στεγνώσουν καλά τρία μικρά λεμόνια. Στο καθένα απ' αυτά καρφώνομε τρία γαρύφαλλα. Βάζομε τα λεμόνια με τα γαρύφαλλα σε ένα γυάλινο βάζο και προσθέτομε ένα λίτρο ελαιόλαδο. Κλείνομε το βάζο και το φυλάμε σε δροσερό και σκοτεινό μέρος. Μπορούμε να το χρησιμοποιήσομε μετά από λίγες μέρες. Ελαιόλαδο αρωματισμένο με λεμόνι παρασκευάζεται και μόνο με τη φλούδα του λεμονιού

40 Ελαιόλαδο με μύρτα Μπορούμε να παρασκευάσομε αρωματισμένο ελαιόλαδο και με μύρτα ή λουίζα. Αρκούν 2 κλωναράκια του αρωματικού φυτού για ένα μπουκάλι με δύο φλιτζάνες ελαιόλαδο. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί μετά από δυο-τρεις εβδομάδες. Ελαιόλαδο με εσπεριδοειδή Σε μπουκάλι με δύο φλιτζάνες ελαιόλαδο βάζομε φλούδες από μισό λεμόνι ή κίτρο και μισό πορτοκάλι. Αν αφαιρέσομε τις φλούδες μετά από ένα μήνα, μπορούμε να διατηρήσομε το αρωματισμένο ελαιόλαδο για περισσότερο καιρό. Το ελαιόλαδο με εσπεριδοειδή είναι θαυμάσιο σε σαλάτες, χόρτα βραστά, ψάρια ή κρέατα, όπως επίσης είναι το πιο κατάλληλο στη ζαχαροπλαστική, για να αρωματίσει πίτες και κουλουράκια. Μπορούμε να συνδυάσομε εσπεριδοειδή με αρωματικά χόρτα, όπως για παράδειγμα το λεμόνι με το μάραθο ή να συνδυάσομε εσπεριδοειδή με βότανα. Πάρα πολύ επιτυχημένο είναι το ελαιόλαδο αρωματισμένο με ρίγανη και φλούδες λεμονιού ή με θυμάρι και φλούδες λεμονιού. Ελαιόλαδο με μάραθο Σε ένα μπουκάλι βάζομε δυο σκελίδες σκόρδου (προαιρετικά), δυο-τρία γαρίφαλα και τρίατέσσερα κλωναράκια μάραθο, πλυμένο και στεγνωμένο. Ανάλογα με την εποχή μπορούμε να χρησιμοποιήσομε και μαραθόσπορο (αρκεί ένα κουταλάκι του γλυκού). Προσθέτομε ένα λίτρο ελαιόλαδο και το αφήνομε δυο βδομάδες για να αρωματιστεί. Ελαιόλαδο με βόταvα Σε ένα μεγάλο μπουκάλι ελαιόλαδο, δηλ. 4 φλιτζάνες, μπορούμε να βάλομε πολλά βότανα μαζί, όπως 2-3 κλαδάκια ρίγανη, 1 κουταλάκι θυμάρι, 1 κουταλάκι ξερό δυόσμο και 1 κουταλάκι ξερό βασιλικό. Το αποτέλεσμα, μετά από μερικές μέρες είναι ένα άριστο αρωματικό ελαιόλαδο για οποιαδήποτε χρήση. Τα αρωματικά μπορούμε να τα αφήσομε ή να τα αφαιρέσομε, σουρώνοντας το ελαιόλαδο μέσα από ύφασμα ή από φίλτρο του καφέ. Φυσικά να μην ξεχνάμε ότι μπορούμε να προσφέρομε αρωματικό ελαιόλαδο στην αρχή του γεύματος με ψωμί ή παξιμάδι αντί για βούτυρο. Το ελαιόλαδο τούτο είναι από τα πιο κατάλληλα. Ελαιόλαδο με ρίγαvη Προτιμότερο είναι να χρησιμοποιήσομε φρέσκια ρίγανη για πιο έντονο άρωμα. Παρασκευάζεται αν προσθέσομε 2-3 κλαδάκια ρίγανη σε δύο φλιτζάνες ελαιόλαδο και φυσικά μπορεί να αρτύσει οτιδήποτε, από σαλάτες μέχρι κρέατα και ψάρια. Είναι όμοιο με το ελαιόλαδο το αρωματισμένο με βασιλικό, ενώ μπορεί να συμπληρωθεί με ελαιόλαδο αρωματισμένο με λεμόνι. Ελαιόλαδο με καυτερή πιπεριά Σε δύο φλιτζάνες ελαιόλαδο αρκούν δυο ξερές καυτερές πιπεριές τριμμένες ή άλλες τόσες φρέσκες πιπεριές ελαφριά αλεσμένες ή ακόμη και ολόκληρες για να μας δώσουν αρωματισμένο ελαιόλαδο που μπορεί να αρτύσει πολλά πιάτα. Μπορούμε να εμπλουτίσομε το ελαιόλαδο αυτό προσθέτοντας διάφορα μπαχαρικά στο μπουκάλι, όπως επίσης μπορούμε να το κάνομε περισσότερο ή λιγότερο καυτερό προσθέτοντας την κατάλληλη ποσότητα καυτερής πιπεριάς. Χρησιμοποιείται μετά από δύο εβδομάδες περίπου και διατηρείται σε δροσερό μέρος και μακριά από τις ακτίνες του ήλιου. Συνοδεύει χόρτα, κρέατα (κυρίως σχάρας), ακόμα και ομελέτες αλλά αρτύζει και σάλτσες ντομάτας που χρησιμοποιούνται σε ζυμαρικά, κρέατα ή ακόμα και όσπρια. Ελαιόλαδο με καυτερή πιπεριά και δαφνόφυλλα Στο παραπάνω ελαιόλαδο μπορούμε να προσθέσομε και 34 δαφνόφυλλα, πλυμένα και στεγνωμένα. Διατηρείται για αρκετό καιρό. Λαδόξιδο Λαδόξιδο μπορούμε να παρασκευάσομε με τα ίδια υλικά και συνδυασμούς που φτιάχνομε και το αρωματισμένο ελαιόλαδο. Η αναλογία λαδιού προς ξύδι ποικίλλει ανάλογα με το γούστο του καθενός. Συνήθως χρησιμοποιούμε τετραπλάσιο λάδι από ξύδι. Λαδόξιδο με σκόρδο και κάπαρη

41 1 φλιτζάνα λάδι 1 φλιτζανάκι ξύδι καλό 1 σκελίδα σκόρδο σε φετάκια 1 κουταλιά κάπαρη φλούδα μισού λεμονιού Βάζομε σε κατσαρολάκι το ξύδι με τα αρωματικά να πάρουν μια βράση και στη συνέχεια το περνάμε μέσα από λεπτό ύφασμα ή φίλτρο καφέ. Ανακατεύομε το ξύδι με το ελαιόλαδο και αδειάζομε σε μπουκάλι. Μπορούμε επίσης να προσθέσομε τα αρωματικά (το σκόρδο, την κάπαρη και τη φλούδα), χωρίς βράσιμο, στο λαδόξιδο που έχομε ήδη βάλει σε ένα μπουκάλι. Και το λαδόξιδο διατηρείται σε δροσερό και σκοτεινό σημείο. Ελαιόλαδο με βασιλικό Σε ένα μπουκάλι βάζομε 3-4 κλαδιά βασιλικού που έχομε πλύνει και έχομε στεγνώσει καλά, καθώς και δυο σκελίδες σκόρδο ολόκληρες. Προσθέτομε δύο φλιτζάνες αγνό παρθένο ελαιόλαδο και κλείνομε το μπουκάλι. Το αρωματισμένο λάδι θα είναι έτοιμο σε 10 μέρες περίπου. Το ελαιόλαδο με βασιλικό πάει θαυμάσια με ωμά λαχανικά αλλά κυρίως πάνω σε ντομάτα ( φαντασθείτε φέτες ντομάτας με φέτα ή μοτσαρέλα πάνω και περιχυμένες με ελαιόλαδο αρωματισμένο με βασιλικό) ή σε σάλτσα ντομάτας και βέβαια είναι από τα πιο κατάλληλα για να βουτήξομε μπουκίτσες από ψωμί

42 ΕΛΙΑ ΚΑΙ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ Ελαιοπαραγωγικές χώρες, ποικιλίες ελιάς, συγκομιδή

43 Η ελιά ευδοκιμεί σχεδόν αποκλειστικά στην λεκάνη της Μεσογείου και ο τρόπος καλλιέργειας της αποτελεί βασικό παράγοντα διατήρησης του οικοσυστήματος. Ζει και προσφέρει καρπούς για αιώνες, καλλιεργείται σε κάθε έδαφος, αγαπά το μεσογειακό κλίμα, ζητά ελάχιστη περιποίηση και αξιοποιείται πλήρως ως καρπός, φύλλωμα και ξύλο. Η ελιά συμβάλλει στην αποτροπή της διάβρωσης σε περιοχές με οξυμένο το φαινόμενο της ερημοποίησης κι αποτελεί πρωταρχικό παράγοντα ανάπτυξης περιοχών με σοβαρά προβλήματα απασχόλησης και συνοχής. Το 98% των ελαιόδεντρων βρίσκονται στη λεκάνη της Μεσογείου και καλύπτουντο95% της παγκόσμιας παραγωγής ελαιόλαδου. Οι κύριες ελαιοπαραγωγικές χώρες σήμερα είναι η Ισπανία, η Ιταλία, η Ελλάδα, η Πορτογαλία, η Τυνησία, η Αλγερία και το Μαρόκο. Η Ισπανία καλύπτει το 1/3 του συνόλου παραγψγής των μεσογειακών χωρών. Η επί χιλιετίες παρουσία της ελιάς στον ελληνικό αλλά και τον ευρύτερο μεσογειακό χώρο, εκτός από την καθημερινή ζωή και τις λατρευτικές συνήθειες, επηρέασε τα ήθη και τα έθιμα των λαών που έζησαν και ζουν κάτω από τη σκιά της δημιουργώντας με το πέρασμα των χρόνων έναν εντελώς ιδιαίτερο πολιτισμό, τον Πολιτισμό της Ελιάς. Σήμερα υπάρχουν στην Ελλάδα περίπου ελαιόδεντρα, λειτουργούν ελαιοτριβεία και οικογένειες ζουν από την καλλιέργεια της ελιάς, αφού σε αρκετές, κυρίως άγονες περιοχές, το ελαιόλαδο αποτελεί το μοναδικό εισόδημα των κατοίκων

44 Ποικιλίες ελιάς Ορισμένες από τις ποικιλίες ελιάς που έχουμε σήμερα είναι: Κονσερβολιά Καλαμών Κορωνέικη Λιανολιά Κέρκυρας Κουτσουρελιά Μαστοειδής Μεγαρίτικη Κολοβή Κοθρέικη Θρουμπολιά

45 Αμυγδαλολιά Ανδρόκαρπη Βασιλικάδα Θρουμπολιά Καλαμών Καρυδολιά Κονσερβολιά Κορωνέικη Στρογγυλολιά

46 Συγκομιδή Η συγκομιδή των περισσότερων ποικιλιών ελαιοποιήσιμης ελιάς ξεκινάει από τα τέλη Οκτωβρίου και φθάνει έως και τον Ιανουάριο - ανάλογα με τις κλιματικές συνθήκες της περιοχής. Υπάρχουν, βέβαια, και κάποιες ποικιλίες που συγκομίζονται και αργότερα. Η ελιά της Κέρκυρας, για παράδειγμα, συγκομίζεται έως τον Μάρτιο ή και Απρίλιο. Η ελαιοσυγκομιδή γίνεται κυρίως: α) Με ραβδισμό: Με μηχανικά ελαιοραβδιστικά κυρίως περιστρεφόμενα, που στην άκρη τους έχουν 4-8 εύκαμπτα πλαστικά ραβδάκια. Αυτά μόλις τεθεί σε λειτουργία η ηλεκρογεννήτρια και μπουν στο εσωτερικό του δένδρου με τα πλαστικά ραβδάκια που περιστρέφονται χτυπούν τους καρπούς και τους ρίχνουν κάτω. β) Με τα χέρια: «Χτενίζονται» τα κλαριά της ελιάς με τα χέρια ή με ειδικές χτένες μέχρι να πέσει ο καρπός. γ) Με μηχανικά μέσα: Δονητές που κουνούν τους βραχίονες του δένδρου. δ) Συλλογή από το έδαφος έπειτα από φυσιολογική πτώση: Αφού υπερωριμάσει ο καρπός και πέσει μόνος του. ε) Καροτσάκι: Ηλεκτροκίνητο μηχάνημα που αποσπά τον καρπό από τα κλαδιά που έχουμε κλαδέψει. Το ίδιο μηχάνημα διαχωρίζει τον καρπό από τα φύλλα. Χρησιμοποιείται μόνο όταν κατά τη συγκομιδή γίνεται και το κλάδεμα. Ελαιοσυγκομιδή

47 Μετά τη συγκομιδή, ο καρπός μεταφέρεται στο ελαιοτριβείο όπου τα βασικά στάδια επεξεργασίας είναι τα εξής: παραλαβή του καρπού και ζύγισμα τροφοδοσία και αποφύλλωση. (Το ξεκαθάρισμα των φύλλων είναι απαραίτητο γιατί η σύνθλιψη μεγάλης ποσότητας φύλλων μαζί με τον ελαιόκαρπο προσδίδει πικρή γεύση στο ελαιόλαδο και το εμπλουτίζει σε χλωροφύλλη η οποία επιδρά αρνητικά στη διατήρηση της ποιότητάς του). πλύσιμο σπάσιμο και άλεση μάλαξη παραλαβή του ελαιόλαδου από την ελαιοζύμη τελικός διαχωρισμός και καθαρισμός του ελαιόλαδου τυποποίηση

48 ΕΛΙΑ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Η ελιά και το ελαιόλαδο στη ζωή της Εκκλησίας μας

49 Με λίγες σταγόνες λάδι από το καντήλι του Αϊ-Νικόλα γαλήνευαν οι ναυτικοί τη θάλασσα... Μερικές σταγόνες λάδι σε λίγο νερό φτάνουν για να απαλλάξουν από το "κακό μάτι". Η Αγία Γραφή μάς λέει ότι το περιστέρι που έστειλε ο Νώε μετά τον κατακλυσμό για να διαπιστώσει αν αποσύρθηκαν τα νερά, επέστρεψε φέρνοντας ένα κλαδάκι ελιάς στο ράμφος του. Το λάδι τροφοδοτεί τα ταπεινά κανδήλια που καίνε μπροστά στα εικονοστάσια των ναών και των χριστιανικών σπιτιών, σκορπώντας το γλυκό φως τους μπροστά στις γαλήνιες μορφές των αγίων και μαρτύρων του Χριστιανισμού. Λίγο λάδι από το καντήλι του Αγίου θεωρείται μεγάλη ευλογία Πάνω στο όρος των ελαιών στην Ιερουσαλήμ, κάτω από το φύλλωμα μιας ελιάς προσευχήθηκε λίγο πριν το μαρτύριό του ο Ιησούς, αγιάζοντας τις ρίζες του αιωνόβιου δέντρου με τον ιδρώτα της αγωνίας του. Στην αρχαιότητα η ελιά ήταν στενά συνδεδεμένη με τη λατρεία των θεών. Το άγαλμα του Δία στην Ολυμπία ήταν στολισμένο με κλαδί ελιάς, ενώ πολύ τακτικά το άλειφαν με ελαιόλαδο (κυρίως για λόγους συντήρησης). Κλάδο ελιάς τυλιγμένο με μαλλί προβάτου κρατούσε ο ικέτης πηγαίνοντας στο ναό για να εκλιπαρήσει τη συγγνώμη ή τη βοήθεια των θεών

Μια ποιήτρια την ονόμασε «θυγατέρα του ήλιου»

Μια ποιήτρια την ονόμασε «θυγατέρα του ήλιου» Τάξη Γ Μάστορα Έλλη Η ελιά είναι ένα δέντρο που ζει πάρα πολλά χρόνια, είναι δηλ. αιωνόβια. Αγαπάει τον ήλιο και τη ζέστη, γι αυτό φυτρώνει σε χώρες που έχουν γλυκό κλίμα, όπως η Ελλάδα, η Ιταλία, η Ισπανία.

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο. από Φιλοπεριβαλλοντικά Συστήματα Διαχείρισης

Ελαιόλαδο. από Φιλοπεριβαλλοντικά Συστήματα Διαχείρισης Ελαιόλαδο από Φιλοπεριβαλλοντικά Συστήματα Διαχείρισης Γιατί Ελαιόλαδο και γιατί από Φιλοπεριβαλλοντικά Συστήματα Διαχείρισης; Δεν υποβαθμίζει: - το περιβάλλον και τους φυσικούς πόρους - τη βιολογική αξία

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρώσετε τα παρακάτω κείμενα με τις λέξεις που σας δίνονται στην παρένθεση

Να συμπληρώσετε τα παρακάτω κείμενα με τις λέξεις που σας δίνονται στην παρένθεση ΠΗΓΕΣ 1 2 Φύλλο εργασίας:1 Να συμπληρώσετε τα παρακάτω κείμενα με τις λέξεις που σας δίνονται στην παρένθεση 1) Ο Ηρακλής πρώτος, κατά την παράδοση, έφερε την -- -- -- -- -- -- -- -- στο χώρο της Ολυμπίας

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΡΗΤΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Η Κρήτη έχει μια από τις αρχαιότερες και πιο εύγευστες γαστριμαργικές παραδόσεις στον κόσμο, μια παράδοση γεύσεων, αρωμάτων, υλικών και τεχνοτροπιών που ξεκινά

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο και Καταναλωτής

Ελαιόλαδο και Καταναλωτής Ελαιόλαδο και Καταναλωτής ΕΘΙΑΓΕ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΛΙΑΣ ΚΑΙ ΥΠΟΤΡΟΠΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΧΑΝΙΩΝ INTERNATIONAL OLIVE COUNCIL ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΧΑΝΙΩΝ PREFECTURE OF CHANIA Το ελαιόλαδο είναι ένας φυσικός χυμός που

Διαβάστε περισσότερα

Ο τρόπος αυτός διατροφής κερδίζει όλο και περισσότερο έδαφος τα τελευταία χρόνια, καθώς πλήθος μελετών δείχνουν ότι οι κάτοικοι Μεσογειακών περιοχών

Ο τρόπος αυτός διατροφής κερδίζει όλο και περισσότερο έδαφος τα τελευταία χρόνια, καθώς πλήθος μελετών δείχνουν ότι οι κάτοικοι Μεσογειακών περιοχών ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΤΣΙΑΤΤΑΛΑΣ Η Παραδοσιακή Μεσογειακή Διατροφή, ύστερα από μελέτες και στη χώρα μας και αλλού, έχει αποδειχτεί η πιο υγιεινή διατροφή. Η Μεσογειακή διατροφή χαρακτηρίζεται από τις διατροφικές συνήθειες

Διαβάστε περισσότερα

''Ρωτώ για να μαθαίνω''

''Ρωτώ για να μαθαίνω'' ''Ρωτώ για να μαθαίνω'' Τι είναι η ελιά; Η ελιά είναι ένα δέντρο. Πόσα χρόνια ζει; Ζει πάρα πολλά χρόνια (αιώνες ). Είναι δέντρο αι-ω-νό-βι-ο. Πού ζει; Ζει σε χώρες που έχουν γλυκό, μεσογειακό κλίμα όπως

Διαβάστε περισσότερα

«Την ελιά τα χνώτα του ανθρώπου τηνε θρέφουνε» Κεφαλλονιά

«Την ελιά τα χνώτα του ανθρώπου τηνε θρέφουνε» Κεφαλλονιά «Την ελιά τα χνώτα του ανθρώπου τηνε θρέφουνε» Κεφαλλονιά Πραγματοποιήστε μια επίσκεψη σε έναν ελαιώνα της περιοχής σας την εποχή του ελαιομαζώματος. Καταγράψτε τη διαδικασία συγκομιδής του καρπού χρησιμοποιώντας

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή διατροφή Άνσελ Κις

Μεσογειακή διατροφή Άνσελ Κις Μεσογειακή διατροφή Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των μεσογειακών χωρών που συμπεριλαμβάνονταν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΟΜΟΡΦΙΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ

ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΟΜΟΡΦΙΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΟΜΟΡΦΙΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΜΑΛΛΙΑ: Αν τα μαλλιά μας είναι λιπαρά, τα πλένουμε με δυο κρόκους αυγού και ξεπλένουμε με χαμομήλι. Μια καλή και θρεπτική μάσκα μαλλιών. Ανακατεύουμε δυο κουταλιές της

Διαβάστε περισσότερα

Ελιά: Μια διαθεματική προσέγγιση

Ελιά: Μια διαθεματική προσέγγιση Ελιά: Μια διαθεματική προσέγγιση Έκδοση του Νηπιαγωγείου Χαρακοπιού Επιμέλεια: Παναγούλα Δαβέρου 2008 Ελιά και συγκομιδή Λιομάζωμα, Θεόφιλος. Από τα τέλη Νοεμβρίου πραγματοποιείται η συγκομιδή του ελαιοκάρπου.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Ξεκινώντας την εργασία θα θέλαμε να παραθέσουμε το παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Η νοστιμιά της άνοιξης

Η νοστιμιά της άνοιξης 2 ΜΑΡ/ ΔΕΥΤΕΡΑ Αρακάς με λαχανικά 1. Καθαρίζετε τον αρακά και τον πλένετε. 2. Σοτάρετε το κρεμμύδι στο ελαιόλαδο και όταν γίνει διάφανο προσθέτετε τον αρακά. Τον σοτάρετε για λίγο. 3. Ρίχνετε στην κατσαρόλα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΕΙΝΑΙ OΜΩΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ; Οι άνθρωποι όπως όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί έχουν ανάγκη από τροφή και νερό, για να μεγαλώσουν σωστά.

ΤΙ ΕΙΝΑΙ OΜΩΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ; Οι άνθρωποι όπως όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί έχουν ανάγκη από τροφή και νερό, για να μεγαλώσουν σωστά. ΔΙΑΤΡΟΦΗ Γ 2 ΤΙ ΕΙΝΑΙ OΜΩΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ; Οι άνθρωποι όπως όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί έχουν ανάγκη από τροφή και νερό, για να μεγαλώσουν σωστά. λάδι Στη διατροφή εμπλέκονται οι γονείς, τα παιδιά, οι μάγειροι

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ Δημοτικό Σχολείο Λεμεσού (ΚΒ) Πρόγραμμα Προαγωγής Υγείας Μάιος 2012

ΙΑ Δημοτικό Σχολείο Λεμεσού (ΚΒ) Πρόγραμμα Προαγωγής Υγείας Μάιος 2012 Νόστιμα, απλά και υγιεινά! ΙΑ Δημοτικό Σχολείο Λεμεσού (ΚΒ) Πρόγραμμα Προαγωγής Υγείας Μάιος 2012 Κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς 2011-2012 το σχολείο μας έθεσε ως ένα από τους στόχους του προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Επιμέλεια, παρουσίαση : Παντελάκη Μαργαρίτα (ΠΕ08, καλλιτεχνικών μαθημάτων, 3ο Δημοτικό Σχολείο Σερρών ) Δευτέρα, 12 Νοεμβρίου 12 Τι σχέση μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

Ζυμώνετε τα συστατικά όλα μαζί για να γίνουν μία ζύμη. Τα αφήνετε σκεπασμένα επί 3 ώρες. Κατόπιν τα απλώνετε για την επακόλουθη επεξεργασία.

Ζυμώνετε τα συστατικά όλα μαζί για να γίνουν μία ζύμη. Τα αφήνετε σκεπασμένα επί 3 ώρες. Κατόπιν τα απλώνετε για την επακόλουθη επεξεργασία. ΒΑΣΙΚΕΣ ΣΥΝΤΑΓΕΣ ΖΥΜΗΣ Ζύμη για γεμιστό πιτάκι 1,5 kg αλεύρι 15 g αλάτι 250 g βούτυρο ή λίπος 3/8 l νερό Ζυμώνετε τα συστατικά όλα μαζί για να γίνουν μία ζύμη. Τα αφήνετε σκεπασμένα επί 3 ώρες. Κατόπιν

Διαβάστε περισσότερα

Λευκωσία, 6/5/2014. Γιώργος Οικονόμου Γ. Διευθυντής ΣΕΒΙΤΕΛ

Λευκωσία, 6/5/2014. Γιώργος Οικονόμου Γ. Διευθυντής ΣΕΒΙΤΕΛ Λευκωσία, 6/5/2014 Γιώργος Οικονόμου Γ. Διευθυντής ΣΕΒΙΤΕΛ Η ιστορία της ελιάς, η καλλιέργειά της, ο καρπός & ο χυμός της το ελαιόλαδο, συνδέθηκαν άρρηκτα με τους λαούς της Μεσογείου. Η ελιά αγαπάει τη

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακής Διατροφής

Μεσογειακής Διατροφής mini Οδηγός Μεσογειακής Διατροφής Γιατί Μεσογειακή Διατροφή; Η μεσογειακή διατροφή αναφέρεται στον τρόπο διατροφής των λαών που ζουν σε περιοχές που αναπτύσσονται γύρω από τη Μεσόγειο. Οι επιστημονικές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ

Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ Οι ελιές και το ελαιόλαδο αποτελούν βασικό στοιχείο της διατροφής των Ελλήνων από την αρχαιότητα ακόμη. Επίσης αποτελούν ουσιαστικό μέρος της Μεσογειακής δίαιτας για την οποία τόσο

Διαβάστε περισσότερα

για τους µαθητές της 1ης ηµοτικού ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τµήµα Ιατρικής Τοµέας Κοινωνικής Ιατρικής Κλινική Προληπτικής Ιατρικής και ιατροφής

για τους µαθητές της 1ης ηµοτικού ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τµήµα Ιατρικής Τοµέας Κοινωνικής Ιατρικής Κλινική Προληπτικής Ιατρικής και ιατροφής για τους µαθητές της 1ης ηµοτικού ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τµήµα Ιατρικής Τοµέας Κοινωνικής Ιατρικής Κλινική Προληπτικής Ιατρικής και ιατροφής ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2006 1 Αυτό το βιβλίο εργασίας ανήκει στ... µαθητ Αντώνης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΙΑ ΚΑΙ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ 1 Ο ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΦΙΛΙΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2008-2009

ΕΛΙΑ ΚΑΙ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ 1 Ο ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΦΙΛΙΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2008-2009 ΕΛΙΑ ΚΑΙ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ 1 Ο ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΦΙΛΙΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2008-2009 Στο πρόγραμμα εργάστηκαν οι νηπιαγωγοί: ΠΑΝΤΕΛΑΚΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ και ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ ΑΝΤΩΝΙΑ και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ 1ου Γυμνασίου ΧΑΛΚΗΔΟΝΑΣ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ 1ου Γυμνασίου ΧΑΛΚΗΔΟΝΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ 1ου Γυμνασίου ΧΑΛΚΗΔΟΝΑΣ Στην περιβαλλοντική ομάδα συμμετέχουν Οι μαθητές Αθανασιάδου Κωνσταντίνα Βασιλικός Δημήτρης Γεωργάκης Θοδωρής Γιαννακίδης Γ. Γιάννης Γιαννακίδης Χ. Γιάννης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΥΤΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΤΑΞΗΣ ΜΑΣ

ΤΟ ΦΥΤΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΤΑΞΗΣ ΜΑΣ ΤΟ ΦΥΤΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΤΑΞΗΣ ΜΑΣ Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Πανεπιστημίου Πατρών Τάξη Β Σχ. Έτος 2012-2013 1 Περιεχόμενα TΟ ΕΛΑΤΟ... 2 ΔΑΦΝΗ... 4 ΤΟ ΔΕΝΤΡΟΛΙΒΑΝΟ... 5 ΤΟ ΕΛΑΤΟ... 6 ΤΟ ΚΑΛΑΜΠΟΚΙ...

Διαβάστε περισσότερα

Η λέξη λικέρ, προέρχεται από την λατινική λέξη liquifacere που σημαίνει διαλύω. Στην αρχαιότητα, τα χρησιμοποιούσαν ως φαρμακευτικά και αντιμετώπιζαν

Η λέξη λικέρ, προέρχεται από την λατινική λέξη liquifacere που σημαίνει διαλύω. Στην αρχαιότητα, τα χρησιμοποιούσαν ως φαρμακευτικά και αντιμετώπιζαν Η λέξη λικέρ, προέρχεται από την λατινική λέξη liquifacere που σημαίνει διαλύω. Στην αρχαιότητα, τα χρησιμοποιούσαν ως φαρμακευτικά και αντιμετώπιζαν ασθένειες όπως η μαλάρια (ελονοσία), οι στομαχικές

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή. Γιώργος Γρηγορίου

Μεσογειακή Διατροφή. Γιώργος Γρηγορίου Μεσογειακή Διατροφή Γιώργος Γρηγορίου Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των μεσογειακών χωρών

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μιλή. Λειτουργός Γεωργίας Α Τμήμα Γεωργίας

Ελένη Μιλή. Λειτουργός Γεωργίας Α Τμήμα Γεωργίας Ελένη Μιλή Λειτουργός Γεωργίας Α Τμήμα Γεωργίας To ελαιόδεντρο Η ελιά και τα προϊόντα της στην Κύπρο Olea europea, Oleaceae Αειθαλές, υποτροπικό. Σχήμα και μέγεθος σε δέντρο ή θάμνο Υπεραιωνόβιο Ριζικό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ

ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΕΓΓΟΝΟΣ: Παππού, γιατί προτιμάς να βάζεις κανέλα και όχι κύμινο στα σουτζουκάκια; ΠΑΠΠΟΥΣ: Το κύμινο είναι κομματάκι δυνατό. Κάνει τους ανθρώπους να κλείνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΡΑΣΙ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Α ΤΑΞΗ ΓΕΛ ΣΕΡΒΙΩΝ ΣΧ. ΕΤΟΣ 2014-2015

ΤΟ ΚΡΑΣΙ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Α ΤΑΞΗ ΓΕΛ ΣΕΡΒΙΩΝ ΣΧ. ΕΤΟΣ 2014-2015 ΤΟ ΚΡΑΣΙ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Α ΤΑΞΗ ΓΕΛ ΣΕΡΒΙΩΝ ΣΧ. ΕΤΟΣ 2014-2015 ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η καταγραφή και ανάδειξη των τοπικών προϊόντων Η μελέτη παραγωγής, συντήρησης, μεταποίησης, τυποποίησης, διακίνησης

Διαβάστε περισσότερα

ορεκτικά ντάκος 4,80 γαύρος μαρινάτος με αγουρίδα και σαλάτα από κρίταμο 4,90 καρπάτσιο 9,80 φέτα 5,80 ψητά μανιτάρια

ορεκτικά ντάκος 4,80 γαύρος μαρινάτος με αγουρίδα και σαλάτα από κρίταμο 4,90 καρπάτσιο 9,80 φέτα 5,80 ψητά μανιτάρια ορεκτικά ντάκος κρίθινο παξιμάδι με τριμμένη φρέσκια ντομάτα, πηχτόγαλο χανίων, ελαιόλαδο και ελιές 4,80 γαύρος μαρινάτος με αγουρίδα και σαλάτα από κρίταμο 4,90 καρπάτσιο μοσχαρίσιο φιλέτο, άγριες αγκινάρες

Διαβάστε περισσότερα

βραδινό δείπνο κούπα οι κούπες µαχαιροπίρουνο οι µπύρες Πίνω νερό από την κούπα. Nomen: Wortschatz- / Wendekarten für Lernkarteikästen DIN A8 -leicht

βραδινό δείπνο κούπα οι κούπες µαχαιροπίρουνο οι µπύρες Πίνω νερό από την κούπα. Nomen: Wortschatz- / Wendekarten für Lernkarteikästen DIN A8 -leicht βραδινό Τρώω µε τον πατέρα µου στις 18 ώρα βραδινό.τρώµε ψωµί µε τυρί και αλλαντικά. δείπνο Παίρνω µε τον πατέρα µου δείπνο στις 18 ώρα. Τρώµε σούπα µε µακαρόνια. κούπα οι κούπες Πίνω νερό από την κούπα.

Διαβάστε περισσότερα

ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΓΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ:

ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΓΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ: ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΓΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ: Παραδοσιακές Συνταγές της Λήμνου 1. Μελιτζανοσαλάτα 2. Κριθαρένιος ντάκος Λήμνου 3. Κολοκυθοκεφτέδες 4. Πιπεριές γεμιστές με καλαθάκι Λήμνου 5. Πετεινός με τα φλωμάρια 6. Ψευτοπετεινός

Διαβάστε περισσότερα

Η εταιρία εφαρμόζει σύστημα διαχείρισης ασφάλειας των τροφίμων ISO 22.000:2005 πιστοποιημένο από την TÜV HELLAS.

Η εταιρία εφαρμόζει σύστημα διαχείρισης ασφάλειας των τροφίμων ISO 22.000:2005 πιστοποιημένο από την TÜV HELLAS. από το 1966 Το Χθες Το πρώτο τυροκομείο της οικογένειας ιδρύθηκε το 1966, από τον παππού της οικογένειας Γρηγόρη στο χωριό Χύδηρα της Λέσβου. Το χωριό Χύδηρα είναι ένα μικρό σχετικά χωριό δυτικά του νησιού,

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών Menu 16-Ιουνίου έως 4-Ιουλίου 2014 1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών Συσκευασμένο κοκτέιλ Φρούτων σε χυμό. Ροδάκινο, Αχλάδι, Σταφύλι, Ανανάς,Κεράσι, Παπάγια σε χυμό φρούτων.

Διαβάστε περισσότερα

2. Όταν πίνουμε όλοι μαζί λέμε... Καλή όρεξη! τον λογαριασμό, παρακαλώ! στην υγεία μας!

2. Όταν πίνουμε όλοι μαζί λέμε... Καλή όρεξη! τον λογαριασμό, παρακαλώ! στην υγεία μας! 1. Βρέστε την άσχετη λέξη 2. Μήλο/ κιμά/ αχλάδι/ σταφύλι/ καρπούζι 3. Μουσακάς/ γεμιστά/ τζατζίκι/ γάλα/ φασολάδα 4. Μοσχάρι/ χοιρινό/ ψάρι/ κοτόπουλο/ μπριζόλα 5. Αλάτι/ λάχανο/ μαρούλι/ κρεμμύδι/ σκόρδο

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τρόφιμα και μαγειρική

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τρόφιμα και μαγειρική Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τρόφιμα και μαγειρική Ενότητα: ιατροφή (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Α1, Α2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα: 1 υπολογιστής

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των

Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των μεσογειακών χωρών που συμπεριλαμβάνονταν στη Μελέτη των

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία Προϊόντων Φυτικής Προέλευσης

Τεχνολογία Προϊόντων Φυτικής Προέλευσης Τεχνολογία Προϊόντων Φυτικής Προέλευσης Τεχνολογία Επιτραπέζιας Ελιάς Ιστορικά Η Ελιά (Olea europea) είναι από τις σηµαντικότερες καλλιέργειες στην χώρα µας όπως και στην Μεσόγειο γενικότερα. Τα ελαιόδεντρα

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοσιακές συνταγές μέσα από τα ήθη και έθιμα του τόπου

Παραδοσιακές συνταγές μέσα από τα ήθη και έθιμα του τόπου Παραδοσιακές συνταγές μέσα από τα ήθη και έθιμα του τόπου Ξεκινώντας την προσπάθεια μας, να ενεργοποιήσουμε τους μαθητές μέσα από αυτό το νέο μάθημα, για τα Ελληνικά σχολεία, επιλέξαμε τον πιο «γλυκό»

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Διακρίνονται σε: λίπη (είναι στερεά σε συνήθεις θερμοκρασίες) έλαια (είναι υγρά)

Διακρίνονται σε: λίπη (είναι στερεά σε συνήθεις θερμοκρασίες) έλαια (είναι υγρά) ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ & ΔΙΑΤΡΟΦΗ Λίπη και έλαια: Βασική κατηγορία θρεπτικών υλών που αποτελούν σημαντική πηγή ενέργειας. Είναι ενώσεις που προκύπτουν από την αντίδραση οργανικών οξέων με γλυκερίνη και λέγονται γλυκερίδια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙ & ΓΛΩΣΣΑ. Προφορική επικοινωνία

ΠΑΙΔΙ & ΓΛΩΣΣΑ. Προφορική επικοινωνία Η ελιά ένα κομμάτι από τους πολιτισμούς που αναπτύχθηκαν στη Μεσόγειο, παγκόσμιο σύμβολο ειρήνης και φιλίας των λαών μας συντροφεύει, μας θρέφει, μας διδάσκει μας ευεργετεί! Στους χονδρούς ροζιασμένους

Διαβάστε περισσότερα

DORIAN ZEST. Έτοιμες συνθέσεις και Προϊόντα

DORIAN ZEST. Έτοιμες συνθέσεις και Προϊόντα DORIAN ZEST Exclusive Business Gifts Έτοιμες συνθέσεις και Προϊόντα Σελίδα 2 Πίνακας περιεχομένων Έτοιμες Συνθέσεις Δώρων Lunch Break..4 Taste and Colour..5 Tomato the Antioxidant..6 A Big Mediterranean

Διαβάστε περισσότερα

Συγγραφέας: Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΜΑΘΑΙΝΩ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Συγγραφέας: Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΜΑΘΑΙΝΩ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Συγγραφέας: Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΜΑΘΑΙΝΩ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Η ΠΥΡΑΜΙΔΑ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος www.panosplatritis.com Η ΠΥΡΑΜΙΔΑ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Μάρτιος 2014 ΜΟΝΟ ΓΙΑ 1 15 ΜΑΡΤΙΟΥ

Μάρτιος 2014 ΜΟΝΟ ΓΙΑ 1 15 ΜΑΡΤΙΟΥ Μάρτιος 2014 Αγαπητοί φίλοι, όσο κι αν φαίνεται ότι πέρασε ο χειμώνας, ο μήνας που ξεκινάει είναι ορισμένες φορές αρκετά επικίνδυνος. Η αλλαγή του καιρού αλλά και οι έντονες εναλλαγές της Θερμοκρασίας

Διαβάστε περισσότερα

To NostimeSyntages πάει μαζί σας διακοπές!!!

To NostimeSyntages πάει μαζί σας διακοπές!!! To NostimeSyntages πάει μαζί σας διακοπές!!! Φέτος το καλοκαίρι ξοδεύουμε λιγότερα λεφτά μαγειρεύοντας εύκολα και γρήγορα. Νόστιμες συνταγές Μπορείτε να τυπώσετε και να πάρετε μαζί σας αυτό το μικρό βιβλίο,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΑΦΙ ΚΡΙΘΑΡΑΚΙ Υλικά: 1 ½ ποτήρι κριθαράκι 4 ποτήρια νερό 2 ντοµάτες τριµµένες αλάτι 1 φλιτζανάκι του καφέ ελαιόλαδο λίγο χαλούµι Βάζετε το νερό να βράσει µαζί µε το λάδι και ρίχνετε τις τριµµένες ντοµάτες

Διαβάστε περισσότερα

Η νοστιμιά της άνοιξης

Η νοστιμιά της άνοιξης 23 ΜΑΡ/ ΔΕΥΤΕΡΑ 30 λεπτά 90 λεπτά 30 άτομα δύσκολη Για τη ζύμη: 1 κιλό αλεύρι (½ κιλό σταρένιο- ½ κιλό άσπρο) 1 φλιτζάνι του τσαγιού ελαιόλαδο Χωριό Κλασικό ½ κουταλάκι του γλυκού αλάτι κοφτό 2 φλιτζάνια

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Σε προηγούμενα άρθρα μιλήσαμε για τη σχέση σωστής διατροφής και αθλητισμού, διακρίναμε τη σημαντικότητα του ρόλου που διαδραματίζει και επικεντρωθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

Στα πλαίσια του μαθήματος της πληροφορικής, δημιουργήσαμε ένα φυτολόγιο. Αυτή τη φορά όμως είναι ηλεκτρονικό

Στα πλαίσια του μαθήματος της πληροφορικής, δημιουργήσαμε ένα φυτολόγιο. Αυτή τη φορά όμως είναι ηλεκτρονικό 1ο Δημοτικό σχολείο Παλλήνης Οι μαθητές και οι μαθήτριες της Γ τάξης Το φυτολόγιό μας Στα πλαίσια του μαθήματος της πληροφορικής, δημιουργήσαμε ένα φυτολόγιο. Αυτή τη φορά όμως είναι ηλεκτρονικό Επιμέλεια:

Διαβάστε περισσότερα

Ο γιος του ψαρά. κόκκινη κλωστή δεμένη στην ανέμη τυλιγμένη, δώστου κλότσο να γυρίσει παραμύθι ν' αρχινήσει...

Ο γιος του ψαρά. κόκκινη κλωστή δεμένη στην ανέμη τυλιγμένη, δώστου κλότσο να γυρίσει παραμύθι ν' αρχινήσει... Ο γιος του ψαρά κόκκινη κλωστή δεμένη στην ανέμη τυλιγμένη, δώστου κλότσο να γυρίσει παραμύθι ν' αρχινήσει... ια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας ψαράς που δεν είχε παιδιά. Κάποια μέρα, εκεί που πήγαινε με

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17 3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις................ 7 Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου.............. 17 Μαθαίνω να µεγαλώνω τις προτάσεις µου............... 25 Μαθαίνω να γράφω

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ

ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2014 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ Αριθμός ομάδας: Ονόματα διαγωνιζομένων: Στοιχεία Διαγωνιζόμενων 1) 2) 3) Σχολείο: Όνομα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑΔΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤA ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΜΕ 4 ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΜΑΘΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Τάξη: Γ. Τμήμα: 2ο. Υπεύθυνη τμήματος : ΑΝΕΣΤΗ ΑΣΗΜΙΝΑ. Εκθέσεις μαθητών.. ΜΑΘΗΤΗΣ: ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ.

Τάξη: Γ. Τμήμα: 2ο. Υπεύθυνη τμήματος : ΑΝΕΣΤΗ ΑΣΗΜΙΝΑ. Εκθέσεις μαθητών.. ΜΑΘΗΤΗΣ: ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ. Τάξη: Γ Τμήμα: 2ο Υπεύθυνη τμήματος : ΑΝΕΣΤΗ ΑΣΗΜΙΝΑ. Εκθέσεις μαθητών.. ΜΑΘΗΤΗΣ: ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ. Θέμα :Τι θέλω να αλλάξει στον κόσμο το 2011. Το έτος 2010 έγιναν πολλές καταστροφές στον κόσμο.

Διαβάστε περισσότερα

Συγγραφέας: Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΜΑΘΑΙΝΩ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Συγγραφέας: Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΜΑΘΑΙΝΩ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Συγγραφέας: Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΜΑΘΑΙΝΩ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ 1 ΠΡΩΙΝΟ Ξυπνάω το πρωί και είμαι κουρασμένος και ούτε στο σχολείο είμαι συγκεντρωμένος. O φίλος μου ο Γιάννης που

Διαβάστε περισσότερα

Ρολάκια σπαγγάκια χοιρινά αλά κρεµ, µε µανιτάρι α

Ρολάκια σπαγγάκια χοιρινά αλά κρεµ, µε µανιτάρι α 1 Ρολάκια σπαγγάκια χοιρινά αλά κρεµ, µε µανιτάρι α Υλικά: 5 ρολάκια-σπαγγάκια, 250 γρ µανιτάρια, 50 γρ µπέικον, 200 ml κρέµα γάλακτος, ελαιόλαδο, µαϊντανός, αλάτι, πιπέρι. Προετοιµασία: Σε ζεστό λάδι

Διαβάστε περισσότερα

ΒΡΩΣΙΜΕΣ ΕΛΙΕΣ Π Ο Ι Κ Ι Λ Ι Ε Σ - Π Α Ρ Α Σ Κ Ε Υ Η - Σ Υ Ν Τ Η Ρ Η Σ Η

ΒΡΩΣΙΜΕΣ ΕΛΙΕΣ Π Ο Ι Κ Ι Λ Ι Ε Σ - Π Α Ρ Α Σ Κ Ε Υ Η - Σ Υ Ν Τ Η Ρ Η Σ Η ΒΡΩΣΙΜΕΣ ΕΛΙΕΣ Π Ο Ι Κ Ι Λ Ι Ε Σ - Π Α Ρ Α Σ Κ Ε Υ Η - Σ Υ Ν Τ Η Ρ Η Σ Η Σύμβολο της ειρήνης, της σοφίας και της νίκης. Mε κλάδο ελιάς (με κότινο ελαίας) στεφάνωναν τους αθλητές και τους Oλυμπιονίκες στην

Διαβάστε περισσότερα

Ελιά. Η ελιά ή ελαιόδεντρο ή λιόδεντρο είναι γένος καρποφόρων δέντρων της οικογένειας των Ελαιοειδών, το οποίο συναντάται πολύ συχνά και στην Ελλάδα.

Ελιά. Η ελιά ή ελαιόδεντρο ή λιόδεντρο είναι γένος καρποφόρων δέντρων της οικογένειας των Ελαιοειδών, το οποίο συναντάται πολύ συχνά και στην Ελλάδα. Ελιά Ελιά Η ελιά ή ελαιόδεντρο ή λιόδεντρο είναι γένος καρποφόρων δέντρων της οικογένειας των Ελαιοειδών, το οποίο συναντάται πολύ συχνά και στην Ελλάδα. Ο καρπός του ονομάζεται επίσης ελιά και από αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας Η διατροφή σημαντικός παράγοντας υγείας!! ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΛΗΡΟΝΟ ΜΙΚΟΤΗΤΑ ΥΓΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΥΓΕΙΝΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Ποιά είναι η

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Η ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΕΡΚΥΡΑΣ - ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ΜΑΡΚΟΣ Ο ΜΙΚΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΣ. Μια ιστορία σαν όνειρο...

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Η ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΕΡΚΥΡΑΣ - ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ΜΑΡΚΟΣ Ο ΜΙΚΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΣ. Μια ιστορία σαν όνειρο... ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΜΟΥ Η ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΕΡΚΥΡΑ - ΘΕΠΡΩΤΙΑ ΜΑΡΚΟ Ο ΜΙΚΡΟ ΡΩΜΑΙΟ Μια ιστορία σαν όνειρο... ΜΑΡΚΟ Ο ΜΙΚΡΟ ΡΩΜΑΙΟ Μια ιστορία σαν όνειρο... Η ΕΦΟ Ρ ΕΙΑ Π ΡΟ Ϊ ΤΟ ΡΙ

Διαβάστε περισσότερα

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Τζήκου Βασιλική Το δίλημμα της Λένιας 1 Παραμύθι πού έχω κάνει στο πρόγραμμα Αγωγής Υγείας που είχε τίτλο: «Γνωρίζω το σώμα μου, το αγαπώ και το φροντίζω» με την βοήθεια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΗ: Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον. Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης. Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ.

ΜΕΛΗ: Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον. Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης. Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ. ΜΕΛΗ: Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ. Παρασκευόπουλο Ιστορικό Πλαίσιο: - Πρωτοεμφανίστηκε πριν από 5.000 χρόνια στην Αφρική.

Διαβάστε περισσότερα

Από τα παιδιά της Γ τάξης του 14/θ Μειονοτικού Σχολείου Κενταύρου

Από τα παιδιά της Γ τάξης του 14/θ Μειονοτικού Σχολείου Κενταύρου Από τα παιδιά της Γ τάξης του 14/θ Μειονοτικού Σχολείου Κενταύρου Η παρούσα εκπαιδευτική δραστηριότητα υλοποιείται στο πλαίσιο του προγράμματος Μαθαίνουμε Παρέα που χρηματοδοτείται από το Κοινωφελές Ίδρυμα

Διαβάστε περισσότερα

Η Πυραμίδα της Υγιεινής Διατροφής

Η Πυραμίδα της Υγιεινής Διατροφής Η Πυραμίδα της Υγιεινής Διατροφής Η Πυραμίδα Υγιεινής Διατροφής είναι ένας απλός, εικονικός τρόπος για να κατανοήσει κανείς πώς να τρέφεται σωστά σε καθημερινή βάση. Η εικονική αναπαράσταση βοηθά στο να

Διαβάστε περισσότερα

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Χάρις Μαραθεύτη Κλινική Διαιτολόγος Διατροφολόγος τηλ: 99-720235 email: harismaratheftis@hotmail.com Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Τα τελευταία 50 χρόνια οι διατροφικές μας συνήθειες άλλαξαν δραστικά.

Διαβάστε περισσότερα

Η νοστιμιά της άνοιξης

Η νοστιμιά της άνοιξης 9 ΜΑΡ/ ΔΕΥΤΕΡΑ Ντομάτες γεμιστές με ρύζι και μάραθο 90 λεπτά 15 λεπτά 12 άτομα 12 ντομάτες μεγάλες και ώριμες 16 κουταλιές ρύζι γλασέ 2 μεγάλα μάτσα μάραθα 4 καρότα τριμμένα 8 μεγάλα κρεμμύδια ψιλοκομμένα

Διαβάστε περισσότερα

4o Γυμνάσιο Πύργου Περιβαλλοντικό Πρόγραμμα 2014-201 «Mας βγήκε το λάδι!»

4o Γυμνάσιο Πύργου Περιβαλλοντικό Πρόγραμμα 2014-201 «Mας βγήκε το λάδι!» 4o Γυμνάσιο Πύργου Περιβαλλοντικό Πρόγραμμα 2014-201 «Mας βγήκε το λάδι!» Το πρόγραμμά μας είναι ενταγμένο στο Εθνικό Θεματικό Δίκτυο «Τα τοπικά προϊόντα σε μια κοινωνία αειφορίας», που συντονίζει το Κ.Π.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα

Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Μ. Ρούμπου 1, Β. Κυλίκογλου 2, N. Müeller 2 & Ν. Καλογερόπουλος 1 1 Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Επιστήμης Διατολογίας-Διατροφής, Αθήνα 2 Ε.Κ.Ε.Φ.Ε. Δημόκριτος,Τομέας

Διαβάστε περισσότερα

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 4 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 4 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Ήταν ο Σοτός στην τάξη και η δασκάλα σηκώνει την Αννούλα στον χάρτη και τη ρωτάει: Αννούλα, βρες μου την Αμερική. Σην βρίσκει η Αννούλα και ρωτάει μετά τον Σοτό η δασκάλα: -Σοτέ, ποιος ανακάλυψε την Αμερική;

Διαβάστε περισσότερα

Συνταγές γεμάτες νοστιμιά!

Συνταγές γεμάτες νοστιμιά! Συνταγές γεμάτες νοστιμιά! Πατατοσαλάτα με Tulip Chopped Ham 200 γρ. Tulip Chopped Ham κομμένο σε κύβους 2 μέτριου μεγέθους πατάτες, βρασμένες και ξεφλουδισμένες 50 γρ. βρασμένο μπιζέλι Χοντροκομμένα

Διαβάστε περισσότερα

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Αλεύρι,Σιτάρι,Ψωμί».

Θέμα: «Αλεύρι,Σιτάρι,Ψωμί». Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Θέμα: «Αλεύρι,Σιτάρι,Ψωμί». Ολοήμερο Νηπιαγωγείο Μ. Μηλιάς Σχ. Έτος: 2006 2007 Υπεύθυνες προγράμματος: Τζιάτζιου Χριστίνα Βασιλειάδου Γεωργία 1 Στέφος Γιώργος Κουτλουμπάσης

Διαβάστε περισσότερα

Προτεινόμενα Menu Βάπτισης:

Προτεινόμενα Menu Βάπτισης: Ya Cafe Restaurant Προτεινόμενα Menu Βάπτισης: Για min 40 άτομα Για min 50 άτομα Για min 60 άτομα. -1- Menu 1β, buffet (min 40 άτομα) - Υποδεχόμαστε τους καλεσμένους σας, με: o SANGRIA και φρέσκα φρούτα

Διαβάστε περισσότερα

Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα. Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών

Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα. Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Η ελιά στη σύγχρονη εποχή Η Ελαιοκαλλιέργεια στην σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

Τις τελευταίες δεκαετίες, η επιστημονική κοινότητα έχει αναγνωρίσει, μέσα από πληθώρα κλινικών και επιδημιολογικών μελετών, το σημαντικό ρόλο της

Τις τελευταίες δεκαετίες, η επιστημονική κοινότητα έχει αναγνωρίσει, μέσα από πληθώρα κλινικών και επιδημιολογικών μελετών, το σημαντικό ρόλο της Τις τελευταίες δεκαετίες, η επιστημονική κοινότητα έχει αναγνωρίσει, μέσα από πληθώρα κλινικών και επιδημιολογικών μελετών, το σημαντικό ρόλο της Μεσογειακής Διατροφής, τόσο στην πρόληψη όσο και στην έκβαση

Διαβάστε περισσότερα

Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού

Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού Μακρυνίτσα 2009 Ύμνος της ομάδας «Στη σκέπη της Παναγίας» Απ τα νησιά τα ιερά στην Πάτμο φτάνω ταπεινά απ τα νησιά όλης της γης ακτίνες ρίξε

Διαβάστε περισσότερα

Κάνε την τροφή σου το φάρμακό σου. Ιπποκράτης. 460π.χ. - 377π.χ.

Κάνε την τροφή σου το φάρμακό σου. Ιπποκράτης. 460π.χ. - 377π.χ. 1 2 Κάνε την τροφή σου το φάρμακό σου. Ιπποκράτης 460π.χ. - 377π.χ. 3 ΑΕΝΑΟΝ. Η ιστορία της Ελιάς και του Λαδιού χάνεται στα βάθη των αιώνων και αντανακλά χιλιάδες χρόνια ελληνικής ιστορίας και παράδοσης.

Διαβάστε περισσότερα

Φρέσκες τυρομπουκιές. Χρόνος προετοιμασίας: 25 λεπτά Για 4 άτομα

Φρέσκες τυρομπουκιές. Χρόνος προετοιμασίας: 25 λεπτά Για 4 άτομα Φρέσκες τυρομπουκιές Χρόνος προετοιμασίας: 25 λεπτά 60 γραμμάρια φρυγανιά τριμμένη 100 γραμμάρια Philadelphia 70 γραμμάρια Arla το Aυθεντικό Δανέζικο Σκληρό τυρί 100 γραμμάρια φέτα τριμμένη 100 γραμμάρια

Διαβάστε περισσότερα

Καλλιεργώντας τη γη. νιν ή ινίν σκάλα του αμπελιου

Καλλιεργώντας τη γη. νιν ή ινίν σκάλα του αμπελιου Καλλιεργώντας τη γη άλετρο βουκάνη ή δουκάνη νιν ή ινίν σκάλα του αμπελιου πενταδόντιν δρεπάνι Οι άνθρωποι όργωναν τη γη με το ξύλινο άλετρο που το έσερναν τα βόδια και έβαζαν τους σπόρους του σιταριού.

Διαβάστε περισσότερα

A use se Bo B u o ch c e (Ταρτά τ ρ Ψαριο ι ύ ο κ αι ιμ πι π φ ι τέ τ κ έ ι ιμ ε μ ε Μ υρωδ ω ι δ κ ι ά Σαλάτα τ Mesc e l sc u l n) Τ ΡΤ Α Α ΡΤ Ρ ΨΑ

A use se Bo B u o ch c e (Ταρτά τ ρ Ψαριο ι ύ ο κ αι ιμ πι π φ ι τέ τ κ έ ι ιμ ε μ ε Μ υρωδ ω ι δ κ ι ά Σαλάτα τ Mesc e l sc u l n) Τ ΡΤ Α Α ΡΤ Ρ ΨΑ MENU No 1 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΜΕΝΟΥ ΜΕΝΟΥ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΠΟΥΔΑΣΤΩΝ ΜΑΓΕΙΡΙΚΗΣ Β έτους OTEK Αναβυσσου 2012 Kostas Athanasopoulos CEC Amuse Bouche (Ταρτάρ Ψαριού και Μπιφτέκι με Μυρωδικά Σαλάτα Mesclun) ΤΑΡΤΑΡ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα

Διαβάστε περισσότερα

1. Αγριογούρουνο πρασοσέλινο

1. Αγριογούρουνο πρασοσέλινο Αγαπητοί αναγνώστες μας γεια σας! Επειδή στην περιοχή μας αγαπημένη συνήθεια των κατοίκων είναι το κυνήγι, γι αυτό επιλέξαμε να σας παρουσιάσουμε στο ιστολόγιο του σχολείου μας συνταγές για κυνήγια, όπως

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του φουντουκιού:

Η ιστορία του φουντουκιού: ΤΟ ΦΟΥΝΤΟΥΚΙ : Η ιστορία του φουντουκιού: Σύμφωνα με ιστορικά ευρήματα, τα φουντούκια πρωτοεμφανίστηκαν στις περιοχές της Σουηδίας, Δανίας και Γερμανίας κατά τη Μεσολιθική και Νεολιθική εποχή. Η καλλιέργεια

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Υγεία & βελτίωση της αθλητικής απόδοσης Α.Ο. ΠΡΩΤΕΑΣ Αγγελοπούλου Μαντώ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας & Διατροφής Διατροφή η σημαντικότερη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Η φίλη μας η ανακύκλωση. Ειδική έκδοση για τους μαθητές του Δημοτικού Σχολείου

Η φίλη μας η ανακύκλωση. Ειδική έκδοση για τους μαθητές του Δημοτικού Σχολείου Η φίλη μας η ανακύκλωση Ειδική έκδοση για τους μαθητές του Δημοτικού Σχολείου Στην όμορφη πολιτεία με το γαλάζιο ουρανό μια μικρή παρέα από σκουπίδια συναντήθηκε για να κουβεντιάσει το μέλλον της. Ο Αλουμίνης,

Διαβάστε περισσότερα

Μπαχαρικά και βότανα. > Μπαχαρικά & βότανα. σε Βοχ > Αρωματικά φυτά ψυχρής αφυδάτωσης

Μπαχαρικά και βότανα. > Μπαχαρικά & βότανα. σε Βοχ > Αρωματικά φυτά ψυχρής αφυδάτωσης ΑΝ ΚΑΙ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΣΕ ΜΙΚΡΕΣ ΓΕΝΙΚA ΠΟΣOΤΗΤΕΣ, ΩΣΤΟΣΟ ΠΑΙΖΟΥΝ ΚΑΘΟΡΙΣΤΙΚΟ ΡΟΛΟ ΣΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΤΕΛΙΚΗΣ ΓΕΥΣΗΣ. Μπαχαρικά και βότανα Αποτελούν τους καρπούς ή τα αποξηραμένα τμήματα φυτών που περιέχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορική αναδρομή!!!

Ιστορική αναδρομή!!! Ιστορική αναδρομή!!! Προϊστορικά χρόνια τροφοσυλλέκτης αρχικά για να βρίσκει την τροφή του να φτιάχνει τα καταφύγιά του σημαντικότεροι σταθμοί στην ιστορία του ανθρώπου μυϊκή ενέργεια αργότερα φτιάχνει

Διαβάστε περισσότερα

κοτόπουλο με ντομάτα και λευκό τυρι

κοτόπουλο με ντομάτα και λευκό τυρι 6 κοτόπουλο με ντομάτα και λευκό τυρι ΥΛΙΚΑ ΑΤΟΜΙΚΗΣ ΜΕΡΙΔΑΣ κοτόπουλο φιλέτο ωμό (2 ανάλογα τις θερμίδες) 200 gr ντομάτες 20 gr κρασί άσπρο ξηρό τυρί λευκό light (12% λιπαρά) (40 ανάλογα τις θερμίδες)

Διαβάστε περισσότερα

Πατέ ελιάς. Πιπεριές Φλώρινας και φέτα ορεκτικό για τρία άτομα. Υλικά. 1 κούπα πράσινες ελιές χωρίς κουκούτσια 1 κουταλιά ψημένα φουντούκια

Πατέ ελιάς. Πιπεριές Φλώρινας και φέτα ορεκτικό για τρία άτομα. Υλικά. 1 κούπα πράσινες ελιές χωρίς κουκούτσια 1 κουταλιά ψημένα φουντούκια Πατέ ελιάς 1 κούπα πράσινες ελιές χωρίς κουκούτσια 1 κουταλιά ψημένα φουντούκια ½ κουταλάκι σατουρέγια 1 κουταλιά ελαιόλαδο Εκτέλεση Αλέθουμε όλα μαζί τα υλικά και σερβίρουμε το πατέ πάνω σε αφράτα παξιμαδάκια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ.

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ. ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ, 2012-2013 ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Α. ΑΡΖΟΓΛΟΥ & Ε. ΤΖΗΜΟΥΛΗ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ-ΣΥΝΟΔΟΙ: Τ. ΚΥΡΙΑΖΙΚΙΔΟΥ & Δ. ΤΖΟΒΑΝΑΚΗΣ Παρασκευή,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΕΣ ΜΕ ΤΥΡΙΑ : Κρέπες γεµιστές µε σάλτσα φέτας και φιλέτο αµυγδάλου

ΣΥΝΤΑΓΕΣ ΜΕ ΤΥΡΙΑ : Κρέπες γεµιστές µε σάλτσα φέτας και φιλέτο αµυγδάλου ΣΥΝΤΑΓΕΣ ΜΕ ΤΥΡΙΑ : Κρέπες γεµιστές µε σάλτσα φέτας και φιλέτο αµυγδάλου Υλικά για 2 άτοµα έτοιµο µείγµα για κρέπες 2-3 φρέσκα µανιτάρια ½ µατσάκι κόλιανδρο ½ σκελίδα σκόρδου αλάτι πιπέρι λευκό κρασί φιλέτο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κ. Ελένη Κοκκίνου Σχολικό Έτος: 2012-2013

Διαβάστε περισσότερα

ΒΛΑΣΤΗΣΗ (ΜΑΤΘΑΙΟΥ) !"Τίτλος διερεύνησης: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσο γρήγορα θα βλαστήσουν τα σπέρματα των οσπρίων.

ΒΛΑΣΤΗΣΗ (ΜΑΤΘΑΙΟΥ) !Τίτλος διερεύνησης: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσο γρήγορα θα βλαστήσουν τα σπέρματα των οσπρίων. ΒΛΑΣΤΗΣΗ (ΜΑΤΘΑΙΟΥ)!"Τίτλος διερεύνησης: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσο γρήγορα θα βλαστήσουν τα σπέρματα των οσπρίων.!"σύντομη περιγραφή διερεύνησης: Στη διερεύνησή μας μετρήθηκε ο χρόνος που χρειάστηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Β1 1 Επίπεδο Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 40 λεπτά Ερώτημα 1 (6 μονάδες) Διαβάζετε σ ένα περιοδικό οδηγίες για να μάθουν σωστά τα παιδιά σας σκι. Το περιοδικό όμως είναι παλιό κι έτσι βλέπετε καθαρά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

Πίτα χωριάτικη με κιμά, μελιτζάνα και πράσο

Πίτα χωριάτικη με κιμά, μελιτζάνα και πράσο Πίτες Πίτα χωριάτικη με κιμά, μελιτζάνα και πράσο Υλικά (για 20 άτομα) Γέμιση ½ κιλό κιμά μοσχαρίσιο και χοιρινό ανάμεικτο 300 γρ μελιτζάνες 200 γρ πράσα αλάτι, πιπέρι, ρίγανη Ζύμη 800 γρ αλεύρι για όλες

Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ»

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Τμήμα 5 ης -6 ης Δημοτικού Σάββατο, 27 Οκτωβρίου 2012 Θαλής ο Μιλήσιος 630/635 π.χ. 543 π.χ. Ο πρώτος φιλόσοφος! Ο Θαλής ο Μιλήσιος ανήκει στους προσωκρατικούς

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της αγάπης

Το παραμύθι της αγάπης Το παραμύθι της αγάπης Μια φορά και ένα καιρό, μια βασίλισσα έφερε στον κόσμο ένα παιδί τόσο άσχημο που σχεδόν δεν έμοιαζε για άνθρωποs. Μια μάγισσα που βρέθηκε σιμά στη βασίλισσα την παρηγόρησε με τούτα

Διαβάστε περισσότερα