Οι Νεφέλες. του Αριστοφάνη. Γ Γυμνασίου. Οι Νεφέλες του Αριστοφάνη - Γ Γυμνασίου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Οι Νεφέλες. του Αριστοφάνη. Γ Γυμνασίου. Οι Νεφέλες του Αριστοφάνη - Γ Γυμνασίου"

Transcript

1 Οι Νεφέλες του Αριστοφάνη - Γ Γυμνασίου Οι Νεφέλες του Αριστοφάνη Γ Γυμνασίου

2 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Οι Νεφέλες του Αριστοφάνη για την Γ Γυμνασίου ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

3 Αντώνης Κ. Πετρίδης Επίκουρος Καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου Οι Νεφέλες του Αριστοφάνη για την Γ Γυμνασίου Μετάφραση Θρασύβουλου Σταύρου Συνεργάστηκαν Πόπη Χριστοφόρου-Πούγιουρου Φιλόλογος, Λειτουργός Αναλυτικών Προγραμμάτων Ευτυχία Πολυκάρπου Φιλόλογος, Λειτουργός Αναλυτικών Προγραμμάτων Έλενα Πηδιά Σύμβουλος Φιλολογικών Μαθημάτων Στην προετοιμασία της Έκδοσης 2013 συμμετείχε ο Δρ Ανδρέας Κρίγκος Φιλόλογος, Λειτουργός Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Σύνδεσμος Επιθεωρητής για τα Αρχαία Ελληνικά Λουκία Χατζημιχαήλ ( ) Επιθεωρήτρια Φιλολογικών Μαθημάτων Παύλος Δαπόλας ( ) Επιθεωρητής Φιλολογικών Μαθημάτων Σχέδια Χρήστος Γουσίδης Σχεδιασμός και Ηλεκτρονική Σελίδωση Χρύσης Σιαμμάς Λειτουργός Υπηρεσίας Ανάπτυξης Προγραμμάτων Γενικός Συντονισμός Χρίστος Παρπούνας Συντονιστής Υπηρεσίας Ανάπτυξης Προγραμμάτων Έκδοση 2013 (Προκαταρκτική) Α Έκδοση 2014 ISBN: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

4 Περιεχόμενα ΠΡΟΛΟΓΟΣ 5 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΩΜΩΔΙΑ Σοβαρά μηνύματα μέσα από το χιούμορ ΠΡΟΛΟΓΟΣ (1-283) Τα βάσανα του Στρεψιάδη (1-136) Ο Στρεψιάδης στο Φροντιστήριο ( ) ΠΑΡΟΔΟΣ ( ) Ο Στρεψιάδης και οι Νεφέλες Α ΠΑΡΑΒΑΣΗ ( ) Ο Χορός νουθετεί τους Αθηναίους ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ( ) Η μαθητεία του Στρεψιάδη Α ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ ( ) Η παλιά και η νέα παιδεία αναμετριούνται Β ΠΑΡΑΒΑΣΗ ( ) «Ψηφίστε μας, γιατί είμαστε... θεές!» ΙΑΜΒΙΚΕΣ ΣΚΗΝΕΣ ( ) Ο γλυκός, αλλά πρόσκαιρος θρίαμβος του Στρεψιάδη Β ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ ( ) Η πικρή αφύπνιση του Στρεψιάδη ΕΞΟΔΟΣ ( ) Πύρινη δικαιοσύνη ii ΣΧΟΛΙΑ 222 Προτάσεις για Ερευνητικές και Δημιουργικές Δραστηριότητες 245 Πηγές φωτογραφικού υλικού θεατρικών παραστάσεων 250

5

6 5 Πρόλογος Με ιδιαίτερη χαρά προλογίζω την έκδοση του βιβλίου Οι Νεφέλες του Αριστοφάνη για το μάθημα της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας από Μετάφραση της Γ τάξης Γυμνασίου. Το Αρχαίο Ελληνικό Δράμα αποτελεί αναμφίβολα ένα από τα ωραιότερα δείγματα του αρχαίου ελληνικού πνεύματος και ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία του παγκόσμιου πολιτισμού. Τα τρία είδη του δράματος, τραγωδία, κωμωδία και σατυρικό δράμα, συνυπήρχαν στην αρχαία Αθήνα διαδραματίζοντας το καθένα σημαντικό ρόλο τόσο στην ψυχαγωγία όσο και στην ευρύτερη καλλιέργεια των πολιτών. Ιδιαίτερα η κωμωδία, με την ιδιότητά της να θίγει σοβαρά θέματα (σπουδαῖον) με τρόπο ανάλαφρο και κωμικό (γελοῖον) λειτούργησε καταλυτικά στην καλλιέργεια της δημοκρατικής πολιτότητας, διαμορφώνοντας πολίτες κριτικούς και οξυδερκείς απέναντι σε όσα συνέβαιναν γύρω τους. Η αρχαία ελληνική κωμωδία είναι επίκαιρη και διαχρονική. Τα θέματά της πηγάζουν από την πολιτική και κοινωνική ιδεολογία του αθηναϊκού κράτους αλλά αφορούν και το σημερινό, σύγχρονο κράτος και πολίτη. Ειδικότερα, οι Νεφέλες πραγματεύονται την κρίση στην Αθήνα της εποχής του Πελοποννησιακού Πολέμου, κρίση οικονομική, κοινωνική και ηθική που θυμίζει πολύ τη σύγχρονη εποχή. Συζητά διαχρονικά θέματα όπως η σύγκρουση μεταξύ της άκριτης προσήλωσης στην παράδοση και του ασύδοτου νεωτερισμού, το χάσμα μεταξύ γονέων-παιδιών, την ευθύνη των πνευματικών αλλά και απλών ανθρώπων στα δρώμενα του τόπου τους. Το διδακτικό εγχειρίδιο των Νεφελών περιλαμβάνει Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Κωμωδία, το κείμενο σε μετάφραση Θρασύβουλου Σταύρου, πραγματολογικά, ερμηνευτικά και άλλα κατατοπιστικά σχόλια, Ερωτήσεις-Δραστηριότητες για κάθε μέρος του έργου αλλά και Προτάσεις για Ερευνητικές και Δημιουργικές Δραστηριότητες. Όλα τα πιο πάνω σε συνδυασμό με την εικονιστική πλαισίωση του κειμένου με φωτογραφικό υλικό διαφόρων παραστάσεων, αγγείων κλπ., καθώς επίσης και τα σχέδια που έγιναν ειδικά για αυτή την έκδοση, συνθέτουν ένα σύνολο ελκυστικό, με ιδιαίτερη παιδευτική και μορφωτική αξία για τους μαθητές. Ευχαριστώ τον κ. Αντώνη Πετρίδη, Επίκουρο Καθηγητή του Ανοικτού Πανεπιστημίου Κύπρου για τη συγγραφή του βιβλίου. Ευχαριστώ, επίσης, την κ. Λουκία Χατζημιχαήλ, ΕΜΕ Φιλολογικών Μαθημάτων, και τον κ. Παύλο Δαπόλα, ΕΜΕ Φιλολογικών Μαθημάτων, για τη συνεργασία τους. Ιδιαίτερες ευχαριστίες αξίζουν και στους/στις φιλολόγους Πόπη Πούγιουρου, Ευτυχία Πολυκάρπου, Έλενα Πηδιά και Ανδρέα Κρίγκο για την πολύτιμη συμβολή τους στη δημιουργία του βιβλίου αυτού, καθώς επίσης και στην Υπηρεσία Ανάπτυξης Προγραμμάτων που είχε την ευθύνη για την έκδοσή του. Σάββας Αντωνίου Αν. Διευθυντής Μέσης Εκπαίδευσης

7 6 Οι Νεφέλες του Αριστοφάνη για την Γ Γυμνασίου Αντώνης Κ. Πετρίδης Προλογικό σημείωμα Οι Νεφέλες του Αριστοφάνη «διδάχθηκαν» (δηλαδή, ανεβάστηκαν) στην Αθήνα πριν από δυόμιση περίπου χιλιάδες χρόνια (το 423 π.χ.). Στην πρώτη τους διδασκαλία, για λόγους που δεν μπορούμε να προσδιορίσουμε με ακρίβεια, δεν κατάφεραν να κερδίσουν το θεατρόφιλο κοινό. Έκτοτε, όμως, δεν έχουν πάψει να παίζονται και να ξαναπαίζονται, να διασκεδάζουν, να συναρπάζουν και να προβληματίζουν. Οι Νεφέλες αποτελούν εξαιρετικό εργαλείο μάθησης για παιδιά κάθε ηλικίας. Είναι έργο που παρουσιάζει πολλά από τα τυπικά στοιχεία του είδους που ονομάζεται «Παλαιά Κωμωδία» (κυριότερος εκπρόσωπος της οποίας είναι για μας ο Αριστοφάνης), άρα μπορεί να αποτελέσει μέσον για γενικότερη εμβάθυνση στη φύση και τη λειτουργία αυτού του άλλου, μετά την Τραγωδία, πόλου του αρχαίου ελληνικού θεάτρου. Είναι όμως ταυτόχρονα και έργο που παίζει με τις συμβάσεις του είδους που υπηρετεί, που τις σχολιάζει ειρωνικά και τις υπονομεύει. Το να εντοπίσουμε αυτό το παιγνίδι του Αριστοφάνη, τον ανατρεπτικό σαρκασμό και αυτοσαρκασμό του, είναι ένα πρώτο βήμα, για να διεισδύσουμε στη διδακτική διάσταση της Κωμωδίας εν γένει. Η Κωμωδία από τη φύση της είναι πάντα στην αντιπολίτευση: η δηκτική της γλώσσα δεν αφήνει τίποτα όρθιο παρασύρει με σφοδρότητα όλο τον ηθικό βόρβορο που μολύνει την πόλη. Έτσι το έργο αυτό μπορεί να αποτελέσει αφορμή για γόνιμο προβληματισμό πάνω σε έννοιες όπως η παράδοση και ο νεωτερισμός, το εκπαιδευτικό σύστημα και η αγωγή των νέων, οι σχέσεις γονέων και παιδιών και το χάσμα των γενεών, αλλά και άλλα, ακόμη πιο βαθιά, όπως η ευθύνη του πνευματικού ανθρώπου και του απλού πολίτη σε περιόδους ηθικής, οικονομικής και πολιτικής κρίσης. Μην κάνετε το λάθος, βέβαια, να θεωρήσετε πως η κωμωδία μας δίνει εύκολες και μονοσήμαντες απαντήσεις σε όλα αυτά, λες και αποτελεί ηθικολογικό κήρυγμα, ή πως προτείνει εφαρμόσιμες λύσεις, λες και αποτελεί πολιτικό μανιφέστο. Μην πιστέψετε πως η στάση της απέναντι στα πρόσωπα και τα πράγματα είναι προϊόν απόλυτης ευθυκρισίας και ηθικής ορθότητας ή πως δεν εκμεταλλεύεται κωμικά δεν καθιστά σχεδόν αυτοσκοπό το δικαίωμά της να προκαλεί, να τσιγκλίζει και να ερεθίζει! Η κωμωδία βάζει συνεχώς τρικλοποδιές στον εαυτό της. Δεν είναι συνεπής, το ξέρει και το υπερηφανεύεται! Αναμένει μάλιστα από τους θεατές να εντοπίζουν κάθε φορά αυτή την ειρωνική της ασυνέπεια, καθώς αυτή αποτελεί έναν από τους πιο λεπτούς χιουμοριστικούς της μηχανισμούς. Γιατί η ουσία είναι πως μέσα σε όλο αυτό το κωμικό χάος (το γελοῖον) η Κωμωδία έχει αναδείξει θέματα σοβαρά και κρίσιμα για την πόλη (σπουδαῖα), τα οποία ο θεατής καλείται να διαχειριστεί στο χωνευτήρι της δικής του συνείδησης. Η διδασκαλία της αρχαίας ελληνικής κωμωδίας εισάγεται στην κυπριακή Μέση Εκπαίδευση για πρώτη φορά. Ελπίζουμε να κερδίσει μια θέση στην καρδιά σας, να σας εμπνεύσει και να σας διασκεδάσει την ίδια στιγμή. Ευχαριστώ θερμά για τη συνεργασία και τη φιλία του πρωτίστως τον Αναπληρωτή Καθηγητή του Πανεπιστημίου Κύπρου Αντώνη Τσακμάκη, χωρίς τη δυναμική υποστήριξη του οποίου (σε επίπεδα πέρα από το ακαδημαϊκό) το βιβλίο αυτό δεν θα είχε γραφτεί ποτέ. Επίσης, με τον Αναπληρωτή Καθηγητή Βάιο Λιαπή (Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου), καθώς και την Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Σταυρούλα Τσιπλάκου, ήμασταν σε συνεχή επικοινωνία και συντονισμό. Η συνάδελφος Μαρία Παύλου (Συνεργαζόμενο Εκπαιδευτικό Προσωπικό, Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου) διάβασε μεγάλο μέρος του βιβλίου και με απάλλαξε από λάθη και παραλείψεις.

8 7 Για τον συντονισμό της όλης προσπάθειας, αλλά και για την κρίσιμη συμβολή της στο περιεχόμενο και την παρουσίαση του βιβλίου, ευχαριστώ την κυρία Λουκία Χατζημιχαήλ, Επιθεωρήτρια Φιλολογικών Μαθημάτων και σύνδεσμο για το μάθημα των Αρχαίων Ελληνικών. Εξαιρετικές ευχαριστίες αξίζουν στην κυρία Πόπη Πούγιουρου, Φιλόλογο, Λειτουργό Αναλυτικών Προγραμμάτων, για τις πολύ προσεκτικές της παρατηρήσεις και την έμπρακτη συμπαράστασή της καθ όλη τη φρενήρη διαδικασία της συγγραφής. Ευγνωμοσύνη αρμόζει και στα υπόλοιπα μέλη της ομάδας φιλολόγων που υποστηρίζει το μάθημα των Αρχαίων Ελληνικών: όλες και όλοι συνέβαλαν με θετική διάθεση και εργατικότητα στην ολοκλήρωση αυτής της προσπάθειας, με ενδιαφέρουσες ιδέες, εύστοχα σχόλια και διορθώσεις. Ευχαριστώ θερμά την κυρία Έλενα Πηδιά, Σύμβουλο Φιλολογικών Μαθημάτων, ιδιαίτερα για την επιμέλεια της ενότητας «Προτάσεις για ερευνητικές και δημιουργικές δραστηριότητες», που επισυνάπτεται στο τέλος του βιβλίου την κυρία Ευτυχία Πολυκάρπου, Λειτουργό Αναλυτικών Προγραμμάτων, και τον Δρα Ανδρέα Κρίγκο, Λειτουργό του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Κύπρου. Ο φιλόλογος Σταύρος Σταύρου, αν και δεν αποτελεί πια επισήμως μέλος της ομάδας υποστήριξης του μαθήματος, ήταν στο πλευρό μου όποτε του το ζήτησα και προσέθεσε κι αυτός τη δική του πινελιά. Αντώνης Κ. Πετρίδης Επίκουρος Καθηγητής Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου Λευκωσία, 14 Ιουνίου 2013

9

10 Eισαγωγή στην Κωμωδία ΣΟΒΑΡΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΧΙΟΥΜΟΡ Η ΚΩΜΩΔΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ Το αρχαίο θέατρο του Διονύσου στην Αθήνα, όπως σώζεται σήμερα Σκηνή από κωμωδία στο λεγόμενο «Αγγείο του Χορηγού» Μουσείο J. Paul Getty, Λος Άντζελες Η κωμωδία είναι το τρίτο κατά χρονολογική σειρά θεατρικό είδος που αναπτύχθηκε στην αρχαία ελληνική σκηνή. Τα άλλα δύο είναι η τραγωδία και το σατυρικό δράμα. Κωμικό δράμα σε ανεπίσημη, χαλαρή και άτυπη μορφή υπήρχε από πολύ νωρίς στην Αττική. Επισήμως, όμως, η κωμωδία εισήχθηκε στα Μεγάλα Διονύσια, τη σημαντικότερη θεατρική γιορτή της Αθήνας, μόλις το 486 π.χ., περίπου πενήντα χρόνια μετά την τραγωδία. Η κωμωδία εισήχθηκε επίσης στην άλλη μεγάλη γιορτή της πόλης που περιλάμβανε θεατρικές παραστάσεις, τα Λήναια, περί το 440 π.χ. Η έστω καθυστερημένη εισαγωγή της κωμωδίας στους δραματικούς αγώνες (στο πλαίσιο των Μεγάλων Διονυσίων και των Ληναίων) σημαίνει την επίσημη αναγνώριση του είδους από την αθηναϊκή πολιτεία. Το αθηναϊκό κράτος αντιμετωπίζει την κωμωδία ως είδος ισότιμο με την τραγωδία και καταβάλλει κάθε χρόνο σημαντικά ποσά για τη διοργάνωση των αγώνων είτε από κρατικούς πόρους είτε μέσω μιας μορφής φορολογίας που ονομαζόταν χορηγία. Σε κάθε κωμωδία τους ρόλους υποδύονταν τρεις έως πέντε ὑποκριταί (ηθοποιοί), που έπαιζαν περισσότερους του ενός ρόλους ο καθένας, είκοσι τέσσερα μέλη του Χορού και αρκετοί κομπάρσοι. Στους δύο διαγωνισμούς διδάσκονταν συνολικά δέκα κωμικά έργα κάθε χρόνο, καθένα από τα οποία τα χρηματοδοτούσε ένας χορηγός, ένας πλούσιος πολίτης, που αναλάμβανε βασικά τα έξοδα για τη σκευήν (κυρίως τα κοστούμια και τα προσωπεία), την εκπαίδευση του Χορού από τον χοροδιδάσκαλο και τη συντήρηση των συντελεστών της παράστασης όσο διαρκούσαν οι πρόβες. Συνεπώς, στους κωμικούς διαγωνισμούς συμμετέχουν πάνω από τριακόσιοι Αθηναίοι κάθε χρόνο (απλοί πολίτες, όχι επαγγελματίες, κατά τον 5 ο αιώνα π.χ.), ενώ στην όλη διοργάνωσή τους εμπλέκονται πολύ περισσότεροι. Η κωμωδία, λοιπόν, ήταν και σοβαρή και ακριβή υπόθεση για την αθηναϊκή πολιτεία! Κωμωδία, Τραγωδία και Σατυρικό Δράμα Η επίσημη αναγνώριση της Κωμωδίας από το αθηναϊκό κράτος Κωμωδία: μια σοβαρή και ακριβή υπόθεση!

11 10 Οι Νεφέλες του Αριστοφάνη για την Γ Γυμνασίου Αντώνης Κ. Πετρίδης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΕΡΙ ΠΟΙΗΤΙΚΗΣ, 1449 α 38 κ.ε. Ιστορική διαδρομή (μτφρ. της Ι. κωμωδίας: Κωνσταντάκος) Παλαιά, Μέση και Νέα Κωμωδία «Στην κωμωδία αρχικά δεν έδιναν σημασία (δεν την λάμβαναν σοβαρά υπόψη ως είδος), γι αυτό και τα διάφορα στάδια της εξέλιξής της έχουν λησμονηθεί. Οι αρχές της πόλης έδωσαν χορό στην κωμωδία (δηλ. θέσπισαν επίσημα την παράσταση κωμωδιών στο πλαίσιο των εορτών της πόλης) μάλλον αργά, ενώ πιο πριν οι παραστάσεις κωμωδίας γίνονταν από ερασιτέχνες. Κι αφού η κωμωδία είχε πια διαμορφωθεί λίγο πολύ ως είδος, από τότε αρχίζουν να μνημονεύονται οι διάφοροι ποιητές που ξέρουμε. Ποιος καθιέρωσε τη χρήση προσωπείων ή επινόησε τον πρόλογο ή καθόρισε τον αριθμό των υποκριτών, όλα αυτά τα αγνοούμε.» Χαρακτηριστική σκηνή από έργο της Παλαιάς ή της Μέσης Κωμωδίας σε αγγείο του 4 ου αι. π.χ. από την Κάτω Ιταλία Στα Μεγάλα Διονύσια «διδάσκονταν» (ανεβάζονταν) κάθε χρόνο πέντε κωμωδίες από ισάριθμους ποιητές (για λίγα χρόνια κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου οι κωμωδίες μειώθηκαν σε τρεις). Στον διαγωνισμό απονεμόταν πρώτο βραβείο (α) στον ποιητή που έγραψε το νικηφόρο έργο και (β) στον χορηγόν που χρηματοδότησε την παράσταση. Περί το 327 π.χ. θεσπίστηκε διαγωνισμός και μεταξύ των κωμικών ὑποκριτῶν: έτσι βραβευόταν πια και ο καλύτερος ηθοποιός (συγκεκριμένα, ο πρωταγωνιστής) σε κωμική παράσταση. Στα Λήναια παρουσιάζονταν επίσης πέντε κωμωδίες κάθε χρόνο. Στα Λήναια η κωμωδία υπερίσχυε της τραγωδίας, αφού εδώ ανεβάζονταν μόνο τέσσερα τραγικά έργα κάθε χρόνο (δύο τραγικοί ποιητές ανέβαζαν από δύο έργα ο καθένας). Ο διαγωνισμός κωμικών ὑποκριτῶν είχε εισαχθεί στα Λήναια πολύ πιο νωρίς από ό,τι στα Διονύσια, προς το τέλος της δεκαετίας του 440 π.χ. Η ιστορική πορεία της αρχαίας ελληνικής κωμωδίας ήταν μακραίωνη. Πρωτότυπα κωμικά έργα γράφονταν από τον 5 ο αιώνα π.χ. μέχρι και τον 2 ο αιώνα μ.χ. Στους αιώνες αυτούς η κωμωδία γνώρισε τρεις φάσεις εξέλιξης: (α) Την «Παλαιά» ή «Αρχαία» Κωμωδία ( π.χ.) με σημαντικότερους εκπροσώπους τον Αριστοφάνη, τον Κρατίνο και τον Εύπολη και πλάι τους άλλους σημαντικούς ποιητές, όπως ο Κράτης, ο Φερεκράτης, ο Πλάτων, ο Στράττις κ.ά. Για τον χαρακτήρα της «Παλαιάς» Κωμωδίας βλ. παρακάτω. (β) Τη «Μέση» Κωμωδία ( π.χ.), με σπουδαιότερους ποιητές τον Άλεξι, τον Αντιφάνη και τον Εύβουλο. Στη Μέση Κωμωδία κυριαρχεί η μυθολογική παρωδία και οι πλοκές με θέματα από την καθημερινή ζωή της πόλης. Μειώνεται το πολιτικό στοιχείο και ελαττώνεται η σημασία του Χορού. (γ) Τη «Νέα» Κωμωδία (320 π.χ. 2 ος αιώνας μ.χ.), με κυριότερους δραματουργούς τον Μένανδρο, τον Φιλήμονα και τον Δίφιλο. Στη Νέα Κωμωδία κυριαρχούν πλέον αποκλειστικά οι ρομαντικές πλοκές και η αστική θεματολογία. Η κωμωδία και τα Μεγάλα Διονύσια Η κωμωδία και τα Λήναια Ιστορική διαδρομή της κωμωδίας: Παλαιά, Μέση και Νέα Κωμωδία

12 Εισαγωγή στην κωμωδία 11 ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ «ΠΑΛΑΙΑΣ» ΚΩΜΩΔΙΑΣ Έχουμε χάσει τη συντριπτική πλειοψηφία των θεατρικών έργων που γράφτηκαν κατά τον 5 ο αιώνα. Από αυτά που έχουμε όμως συμπεραίνουμε ότι η κωμωδία εμφάνιζε μεγάλη ποικιλομορφία. Τρεις τουλάχιστον τύποι πλοκών αναγνωρίζονται: (α) η μυθολογική κωμωδία, που παρουσίαζε κωμικές εκδοχές των παραδοσιακών μύθων (β) η αστική κωμωδία, η οποία περιστρεφόταν γύρω από καθημερινές ιστορίες σχετικές με τη ζωή των απλών ανθρώπων και (γ) η πολιτική κωμωδία, η οποία ασχολούνταν με τα μεγάλα θέματα και τις σπουδαίες προσωπικότητες της σύγχρονης επικαιρότητας. Αυτού του είδους η πολιτική κωμωδία, την οποία για μας εκπροσωπεί το σωζόμενο έργο του Αριστοφάνη, φαίνεται ότι ήταν η κυρίαρχη τάση κατά το τελευταίο τέταρτο του 5 ου αιώνα, την περίοδο δηλαδή του Πελοποννησιακού Πολέμου ( π.χ.). Σκηνή από κωμωδία. Ο δούλος στα δεξιά λέγεται Ξανθίας, όπως και ο δούλος του Στρεψιάδη στις Νεφέλες Μια τυπική κωμωδία του Αριστοφάνη ξεκινά με το κωμικό σύμπαν να τελεί σε βαθιά κρίση. Τα αίτια της κρίσης εντοπίζονται σε υπαρκτά και κρίσιμα προβλήματα της εποχής, συχνά μάλιστα της άμεσης επικαιρότητας. Τους κωμικούς ήρωες του Αριστοφάνη τους βασανίζει η πολιτική, κοινωνική και ηθική παρακμή, βασική αιτία της οποίας είναι ο πόλεμος και τα κάθε λογής διεφθαρμένα δημόσια πρόσωπα που εκμεταλλεύονται την έκρυθμη κατάσταση (λαοπλάνοι πολιτικοί, πολεμοκάπηλοι στρατηγοί, καιροσκόποι έμποροι, ασυνείδητοι φιλόσοφοι, εξυπνάκηδες ποιητές, άνθρωποι συντηρητικοί και κολλημένοι χωρίς πρακτικό πνεύμα, κλπ.). Τα προβλήματα αυτά βεβαίως οφείλονται εν τέλει σε βαθύτερους παράγοντες, όχι απλά στη συγκυρία της εμφύλιας διαμάχης: κυρίως στις έμφυτες αδυναμίες του αθηναϊκού Δήμου (του λαού), ο οποίος αδυνατεί να ξεχωρίσει το ορθό από το λάθος, το δίκαιο από το άδικο και το ποιοτικό από το ανάξιο, και έτσι χειραγωγείται πολύ εύκολα από επιτήδειους. Ο κωμικός ήρωας, που εκπροσωπεί τον απλό λαϊκό άνθρωπο και την πρακτική του σοφία, βρίσκει συνήθως για αυτά τα πολύ πραγματικά προβλήματα μια εντελώς ουτοπική, ευφάνταστη και εξωφρενική λύση. Η λύση αυτή είναι γνωστή ως «Κωμική Ιδέα»: να χτίσει μια πολιτεία στα σύννεφα, για να μεταναστεύσει εκεί (στο έργο Όρνιθες) να συνάψει ιδιωτική ειρήνη με τη Σπάρτη, για να γλυτώσει, αυτός τουλάχιστον, από τις συνέπειες της πολεμοκαπηλίας (Αχαρνείς) να εξαναγκάσει τους άνδρες να σταματήσουν τον πόλεμο κρατώντας τις γυναίκες μακριά από το σπίτι και το κρεβάτι (Λυσιστράτη) να κατεβεί στον Άδη, για να αναστήσει τον Ευριπίδη, σε μια προσπάθεια να σταματήσει την παρακμή της τραγωδίας (Βάτραχοι) ή να πάει στον ουρανό, για να απελευθερώσει την Ειρήνη, την οποία κρατά εκεί φυλακισμένη ο Πόλεμος (Ειρήνη), κλπ. Μετά από αρκετές φαρσικές συγκρούσεις, ο κωμικός ήρωας καταφέρνει να επιβάλει τον νόμο του και να δημιουργήσει έναν καινούριο κόσμο, στον οποίο ο ίδιος είναι πια προνομιούχος και κυρίαρχος. Τύποι κωμωδίας κατά τον 5 ο αιώνα π.χ. Η πολιτική κωμωδία Το κωμικό σύμπαν σε κρίση Η «Κωμική Ιδέα»: ουτοπική λύση σε υπαρκτά προβλήματα

13 12 Οι Νεφέλες του Αριστοφάνη για την Γ Γυμνασίου Αντώνης Κ. Πετρίδης Όπως φαίνεται από τα παραπάνω, ως προς τον χαρακτήρα της η κωμωδία του Αριστοφάνη έχει στενή σχέση με την ουτοπία και το παραμύθι. Όσο και αν διαπραγματεύεται πραγματικά πολιτικά θέματα (δηλαδή προβλήματα της σύγχρονης αθηναϊκής πόλεως - κράτους), η Παλαιά Κωμωδία είναι θέατρο συνειδητά αντιρεαλιστικό, που δεν δεσμεύεται από τους φυσικούς νόμους και κανόνες. Οι χαρακτήρες του Αριστοφάνη μπορεί να είναι άνθρωποι: ιστορικά πρόσωπα, όπως ο Σωκράτης και ο Ευριπίδης, ή πλασματικοί χαρακτήρες, όπως ο Στρεψιάδης των Νεφελών. Μπορεί όμως να είναι και θεοί, όπως ο Διόνυσος, ή ήρωες της μυθολογίας, όπως ο Ηρακλής, ή αφηρημένες έννοιες που προσωποποιούνται, όπως ο Δήμος (Ιππείς), ο Πλούτος και η Πενία (Πλούτος) ή ο Δίκαιος και ο Άδικος Λόγος (Νεφέλες). Ζωόμορφος Χορός (χορευτές μεταμφιεσμένοι σε πουλιά) σε μελανόμορφο αγγείο του 6 ου αι. π.χ. Χαρακτηριστικός ήρωας αρχαίας ελληνικής κωμωδίας του 5 ου και του 4 ου αιώνα, που φορεί το σωμάτιον Οι Χοροί της κωμωδίας επίσης μπορεί να είναι είτε ανθρώπινοι (καρβουνιάρηδες από τις Αχαρνές, γυναίκες της Αθήνας, αγρότες και χωρικοί) είτε ζωόμορφοι (Σφήκες, Όρνιθες κλπ.) μπορεί να παριστάνουν ουράνια φαινόμενα (π.χ. Νεφέλες) ή πάλι να προσωποποιούν σύμβολα, όπως τα γράμματα του αλφαβήτου, πολιτικούς θεσμούς, όπως οι δήμοι της Αττικής, και ό,τι άλλο μπορούσε να σκαρφιστεί η ποιητική φαντασία. Η Παλαιά Κωμωδία δεν περιορίζεται από τίποτα και στις πλοκές της μπορεί να συμβεί ο,τιδήποτε: πουλιά να μιλούν, άνθρωποι να πετούν στον ουρανό καβάλα σε σκαθάρια, θεοί να περιφέρονται στη γη ή να κατεβαίνουν στον Άδη, γυναίκες να αναλαμβάνουν την εξουσία στο κράτος (το τελευταίο για τους Αθηναίους αποτελούσε σενάριο εξίσου φανταστικό όσο το να κτίζει κανείς μια πολιτεία στον ουρανό)! Στο επίπεδο της παράστασης, η Παλαιά Κωμωδία είναι θέαμα πληθωρικό, εκρηκτικό, φαντασμαγορικό, αιρετικό, προκλητικό, συνειδητά υπερβολικό, γεμάτο χρώματα, φασαρία, κίνηση, φαρσικές, σπαρταριστές σκηνές, έντονους μουσικούς ρυθμούς και οργιώδη χορευτικά σχήματα. Παλαιά Κωμωδία: θέατρο αντιρεαλιστικό Το ρεαλιστικό και το φανταστικό συνυπάρχουν στους χαρακτήρες, στους χορούς, στους χώρους, στις πλοκές Φαντασμαγορικό, πολύχρωμο και πολύβουο θέαμα

14 Εισαγωγή στην κωμωδία 13 Στην Παλαιά Κωμωδία κυριαρχεί το σωματικό χιούμορ (γνωστό ως σλάπστικ: καβγάδες, ξύλο, μπουγελώματα, φωνές, τρεχαλητό, κάθε μορφή αστείας σωματικής δραστηριότητας). Το σεξουαλικό στοιχείο και η αισχρολογία, στοιχεία που σχετίζονται με την καταγωγή της κωμωδίας από τις λατρείες της γονιμότητας (βλ. παρακάτω), είναι κατά κανόνα σε έξαρση. Πολύ συνηθισμένη μορφή χιούμορ είναι επίσης η παρενδυσία (ή τρανσβεστισμός): ανδρικοί χαρακτήρες ντύνονται γυναίκες και αντίθετα γυναικείοι χαρακτήρες (τους οποίους στο αρχαίο θέατρο υποδύονται άνδρες!) φέρουν ανδρική αμφίεση. Οι ηθοποιοί του Αριστοφάνη φορούν προσωπεία (μάσκες), που παραμορφώνουν κωμικά το ανθρώπινο πρόσωπο τονίζοντας τα αρνητικά χαρακτηριστικά του (μια φαλάκρα, π.χ., ή μια μεγάλη μύτη), όπως στις καρικατούρες. Τέλος, το σωμάτιον, είδος εσωτερικής επένδυσης την οποία ο ηθοποιός φορά κάτω από το κοστούμι του, κάνει τους χαρακτήρες να έχουν εξογκωμένα οπίσθια και κοιλιές. Μίμηση αρχαίου προσωπείου στην παράσταση του Εθνικού Θεάτρου (1984): ο Σωκράτης Η γλώσσα της κωμωδίας είναι τόσο πολύχρωμη και ποικίλη όσο και η παράστασή της. Τα αρχαία ελληνικά του Αριστοφάνη συνδυάζουν στοιχεία από την αττική καθομιλουμένη της εποχής, και μάλιστα τη γλώσσα των απλών ανθρώπων, με τον πιο καλλιεργημένο ποιητικό λόγο (τη λυρική ποίηση και την τραγωδία), καθώς και με τη γλώσσα της επιδεικτικής (πολιτικής) και δικανικής ρητορικής. Σε μια και μόνη πρόταση του Αριστοφάνη μπορεί να συναντήσει κανείς: μια συνηθισμένη καθημερινή έκφραση, μια χυδαία βρισιά, μια πλαστή λέξη με χιουμοριστικό χαρακτήρα (στις Εκκλησιάζουσες του Αριστοφάνη, π.χ., στ. 1169, απαντά η μακρύτερη λέξη της ελληνικής γλώσσας, που έχει 172 γράμματα!), μια υψηλή ποιητική έκφραση, έναν στίχο από τραγωδία ή άλλο ποιητικό είδος παραλλαγμένο ή αυτούσιο. Η σκευή των ηθοποιών Η γλώσσα της κωμωδίας ΕΚΚΛΗΣΙΑΖΟΥΣΕΣ, 1169 τάχα γὰρ ἔπεισι λοπαδοτεμαχοσελαχογαλεοκρανιολειψανοδριμυποτριμματοσιλφιολιπαρομελιτοκατακεχυμενοκιχλεπικοσσυφοφαττοπεριστεραλεκτρυονοπτοπιφαλλι<δ>οκιγκλοπελειολαγῳοσιραιοβαφητραγανοπτερυγών.

15 14 Οι Νεφέλες του Αριστοφάνη για την Γ Γυμνασίου Αντώνης Κ. Πετρίδης ΚΩΜΩΔΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΣ: ΤΙ ΕΞΥΠΗΡΕΤΟΥΝ ΟΛΑ ΑΥΤΑ; μή μοι φθονήσητ, ἄνδρες οἱ θεώμενοι, εἰ πτωχὸς ὢν ἔπειτ ἐν Ἀθηναίοις λέγειν μέλλω περὶ τῆς πόλεως, τρυγῳδίαν ποιῶν. τὸ γὰρ δίκαιον οἶδε καὶ τρυγῳδία. Θεατές, μην μου θυμώσετε, αν, ζητιάνος εγώ, λόγο θα βγάλω για την πόλη εμπρός στους Αθηναίους, σε κωμωδία. Το δίκιο δα κι η κωμωδία το ξέρει. ΑΧΑΡΝΕΙΣ, (μτφρ. Θρασύβουλος Σταύρου) Οι αρχαίοι Αθηναίοι αντιλαμβάνονταν το θέατρο ως βήμα δημόσιου προβληματισμού. Τα θέματα που τυγχάνουν διαπραγμάτευσης στη σκηνή του θεάτρου αγγίζουν την πολιτική και κοινωνική ιδεολογία του αθηναϊκού κράτους στην πιο βαθιά της ουσία, ενώ στις περισσότερες περιπτώσεις κατεξοχήν στην κωμωδία η στάση των ποιητών είναι κριτική και ανατρεπτική. Το πιο αξιοθαύμαστο χαρακτηριστικό της αθηναϊκής δημοκρατίας, άλλωστε, είναι ότι δημιούργησε θεσμούς μέσα από τους οποίους εξέταζε τον ίδιο τον εαυτό της και στοχαζόταν βαθιά για τις επιτυχίες και τις αποτυχίες της, τις δυνατότητες και τα όρια του συστήματός της. Το θέατρο ήταν ένας από τους πιο σημαντικούς τέτοιους θεσμούς. Αν και από τη φύση της ευτράπελη, η κωμωδία δεν είναι «ελαφρή». Όπως σημειώσαμε πιο πάνω, τα θέματα με τα οποία καταπιάνεται είναι απολύτως σοβαρά. Ο τρόπος με τον οποίο τα χειρίζεται μπορεί να είναι αστείος, και οι λύσεις που προτείνει να μην συνιστούν πραγματικές εναλλακτικές επιλογές: να είναι φανταστικές και ανεφάρμοστες με μια λέξη, κωμικές. Το γεγονός όμως ότι στην κωμική σκηνή θίγονται προβλήματα, όπως ο πόλεμος και η ειρήνη, η παράδοση και ο ασύδοτος νεωτερισμός, η παιδεία, ο πατριωτισμός και η δημαγωγία, η ουσία και η αποστολή της τέχνης, καθιστά την κωμωδία διδάσκαλον τῆς πόλεως, όπως ακριβώς ήταν και ο ανταγωνιστής της, η τραγωδία. Η κωμωδία με πείσμα διεκδικούσε το δικαίωμά της να θεωρείται ισότιμη με την τραγωδία ως προς τη σχέση της με την πόλη και συγκεκριμένα ως προς τον ρόλο της στην παίδευση των πολιτών. Ο Αριστοφάνης, μάλιστα, στους Αχαρνείς εκφράζει αυτή την απαίτηση με ένα κωμικό εύρημα: αντικαθιστώντας τον όρο κωμωδία με τον σαρκαστικό νεολογισμό τρυγῳδία, που φέρνει τα δύο είδη κοντά στο επίπεδο και της ορολογίας! «Ακόμη και η τρυγῳδία», γράφει, «ξέρει το δίκιο. Μην μου αρνηθείτε το δικαίωμα να μιλήσω για την πόλη»! Kαὶ πολλὰ μὲν γέλοιά μ εἰπεῖν, πολλὰ δὲ σπουδαῖα, καὶ τῆς σῆς ἑορτῆς ἀξίως παίσαντα καὶ σκώψαντα νικήσαντα ταινιοῦσθαι. Νόστιμ αστεία κάμε να πω, να πω και λόγια σοβαρά κι αντάξια της γιορτής σου, αφού παιγνίδια και πειράγματα τελειώσω πια, να πάρω εγώ της νίκης το στεφάνι. ΒΑΤΡΑΧΟΙ, (μτφρ. Θρασύβουλος Σταύρου) Η κωμωδία επιχειρεί γενικά να διδάξει τους πολίτες μέσα από το χιούμορ. Αυτός ο συνδυασμός της σοβαρότητας και του αστείου, του βαρυσήμαντου (στα αρχαία: του σπουδαίου) και του κωμικού (του γελοίου), η μετάδοση σοβαρών και «δίκαιων» (δηλαδή ωφέλιμων για την πόλη) μηνυμάτων μέσα από το σκώμμα και την παιδιά, αποδίδεται στα αρχαία ελληνικά με τον όρο σπουδαιογέλοιον. Το θέατρο, θεσμός της πόλεως-κράτους Διδάσκαλος της πόλεως τρυγῳδία σπουδαιογέλοιον

16 Εισαγωγή στην κωμωδία 15 Σκηνή από κωμωδία σε ερυθρόμορφο αγγείο από την Κάτω Ιταλία Η κωμωδία χτυπά κάθε τι που κατά την υποκειμενική γνώμη του ποιητή βλάπτει την πόλη. Δεν διστάζει να επιτεθεί προσωπικά και ονομαστικά, συχνά με ύβρεις και με πολύ βαρείς χαρακτηρισμούς, ενάντια σε ισχυρά πρόσωπα της εποχής, τα οποία θεωρεί υπεύθυνα για την κατάπτωση της πόλης (ὀνομαστὶ κωμῳδεῖν). Από τα πυρά των κωμικών ποιητών δεν ξέφευγε κανείς, ούτε ο πολύς Περικλής ούτε καν ο δίκαιος Σωκράτης, ενόσω μάλιστα ήταν ακόμη στην ακμή της δύναμης και της επιρροής τους ειδικά τότε, καθώς η κωμωδία δεν συνηθίζει να ασχολείται με άτομα που δεν ζουν ή που δεν έχουν σημασία πια. Σύμφωνα με ένα αρχαίο ανέκδοτο, ο Σωκράτης ο ίδιος παρακολούθησε την παράσταση των Νεφελών, στην οποία «πρωταγωνιστούσε»! Αναμφίβολα, το θέατρο μπορούσε να επηρεάσει στάσεις και συμπεριφορές, έστω και έμμεσα. Ο Πλάτωνας, ο οποίος γενικά δεν εμπιστευόταν το θέατρο, αφού πίστευε ότι επιδρούσε αρνητικά στον ψυχισμό των πιο απλοϊκών θεατών, παρουσιάζει τον Σωκράτη στην Απολογία να ισχυρίζεται ότι η εχθρότητα των κωμικών ποιητών και ειδικά του Αριστοφάνη στις Νεφέλες συνέβαλε στη θανατική του καταδίκη. Στο θέατρο, πάντως, δεν λαμβάνονται πολιτικές αποφάσεις και η κριτική της κωμωδίας δεν ήταν πάντοτε τελεσφόρα: ο ίδιος ο Αριστοφάνης στις Νεφέλες παραπονιέται ότι η ανελέητη κριτική που άσκησε κατά του δημαγωγού Κλέωνα δεν εμπόδισε τους Αθηναίους να τον ξαναψηφίσουν. Το ίδιο προφανώς συνέβη και με τον Περικλή, ο οποίος παρά τις επιθέσεις των κωμικών ποιητών ήταν κυρίαρχος στο πολιτικό παιγνίδι μέχρι τον θάνατό του. Η κωμωδία δεν καθόριζε τις πολιτικές αποφάσεις των Αθηναίων, μεταξύ άλλων και επειδή οι συμβουλές της δεν ήταν πάντοτε προϊόν ευθυκρισίας και συνεπούς σκέψης (οι ίδιες οι Νεφέλες και η κριτική κατά του Σωκράτη είναι παράδειγμα του γεγονότος αυτού). Οι Αθηναίοι παρόλα αυτά σκέφτονται και εκφράζουν αυτές τις σκέψεις τους ελεύθερα μέσα από το θέατρο: αυτό έχει σημασία. Όπως κάθε άλλη μορφή δημόσιου λόγου, η κωμωδία διέγειρε έντονα συναισθήματα και προκαλούσε ποικίλες αντιδράσεις. Σύμφωνα με αρχαίες πληροφορίες, υπήρξαν περιπτώσεις που το κράτος επιχείρησε να την ελέγξει και να την περιορίσει με διατάγματα. Γνωρίζουμε επίσης ότι ο Αριστοφάνης αντιμετώπισε δικαστικές περιπέτειες λόγω του Κλέωνα. Γενικώς, όμως, η αθηναϊκή πολιτεία ενθάρρυνε την κωμική ματιά αλλά σίγουρα, δεν ήταν απεριόριστη η άδεια του κωμικού ποιητή υπήρχαν νομικοί περιορισμοί και θέματα ταμπού (ηθικώς απαγορευμένα): η κωμωδία, λ.χ., δεν κοροϊδεύει τα ιερά μυστήρια, δεν διακωμωδεί τις γυναίκες των πολιτών ονομαστικά και σέβεται κατά κανόνα τους νεκρούς (ακόμη κι ο Αριστοφάνης έπαψε να σατιρίζει τον Κλέωνα μετά τον θάνατό του στην Αμφίπολη το 421 π.χ.). Το είδος της πολιτικής κωμωδίας που καλλιέργησε ο Αριστοφάνης δεν διατηρήθηκε στη μόδα για πάντα. Ήδη από τα τέλη του 5 ου αιώνα, η κωμωδία αρχίζει να αλλάζει χαρακτήρα, να γίνεται λιγότερο επιθετική και να ασχολείται λιγότερο και πιο υπαινικτικά με την επικαιρότητα. Ποτέ όμως η κωμωδία δεν σταμάτησε να περιστρέφεται γύρω από τα μεγάλα ζητήματα της πόλεως. ὀνομαστὶ κωμῳδεῖν Η επιρροή της κωμωδίας Τα όρια της κωμωδίας Πολιτική κωμωδία: μια μόδα που δεν κράτησε για πάντα

17 16 Οι Νεφέλες του Αριστοφάνη για την Γ Γυμνασίου Αντώνης Κ. Πετρίδης Η ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΚΩΜΩΔΙΑΣ Ο Διόνυσος με το χαρακτηριστικό του ένδυμα (τον κροκωτόν), το ιερό του φυτό (τον κισσό) και την κύλικα (το συνηθισμένο αγγείο για κατανάλωση κρασιού) Η καταγωγή της κωμωδίας είναι πολυσύνθετη: ανάγεται τόσο στη θρησκεία και την τελετουργία όσο και στη λογοτεχνική παράδοση. Αυτό εξηγεί σε μεγάλο βαθμό τα ποικιλόμορφα χαρακτηριστικά του είδους, όπως τα περιγράψαμε σε συντομία πιο πάνω. Εξηγεί επίσης τη συνεχή τάση της κωμωδίας προς τον πειραματισμό και τη μεταβολή. Οι πιο σημαντικοί από τους παράγοντες που διαμόρφωσαν τον χαρακτήρα της κωμωδίας του Αριστοφάνη είναι: (α) Διάφορες θρησκευτικές τελετουργίες προς τιμήν θεοτήτων που εξασφάλιζαν τη γονιμότητα (των ανθρώπων και της γης), καθάριζαν την κοινότητα από το μίασμα, απέτρεπαν το κακό και πανηγύριζαν για τη νίκη της ζωής πάνω στον θάνατο. Οι θεότητες αυτές ήταν ο Διόνυσος, ο κατεξοχήν θεός του θεάτρου, η Δήμητρα και η Κόρη (Περσεφόνη), αλλά και άλλες. Στις τελετουργίες της γονιμότητας ήταν συνήθως εμφατικό το σεξουαλικό στοιχείο και η αισχρολογία, στοιχεία που κληρονόμησε η κωμωδία του Αριστοφάνη και που βλέπουμε ακόμη και σήμερα σε διάφορα έθιμα που συνδέονται, π.χ., με την Αποκριά. Η σεξουαλικότητα συνδέεται με την αναπαραγωγή και άρα με την ευφορία (της ψυχής, του σώματος και του χώματος). Η αισχρολογία, ειδικά η εκτόξευση ύβρεων, όσο κι αν φαίνεται παράδοξο αυτό σε μας σήμερα, ήταν μέθοδος εξορκισμού του κακού. Στα Ελευσίνια Μυστήρια, π.χ., όταν η πομπή των μυστών έφτανε στη γέφυρα του Κηφισού, οι Αθηναίοι που δεν συμμετείχαν στην πομπή εκτόξευαν εναντίον τους οχετούς ύβρεων και προσβολών. Το έθιμο ονομαζόταν «γεφυρισμός». Η λογική του δεν διαφέρει από το σημερινό «φτου να μην σε ματιάσω»! Με τις τελετές που γιορτάζουν την αναγέννηση της φύσης και τη νίκη της ζωής επί του θανάτου σχετίζεται και ο κῶμος, το έθιμο που έδωσε το όνομά του στο είδος που μας απασχολεί. «Κωμωδία» είναι το τραγούδι (ᾠδή) του κώμου. Κῶμος ονομαζόταν ένα υπαίθριο, θορυβώδες, άσεμνο και συχνά βίαιο γλέντι, που ακολουθούσε το συμπόσιον, το ομαδικό φαγοπότι που αποτελούσε θεσμό στην αρχαία Ελλάδα. Με κῶμον όμως ολοκληρώνονταν και διάφορες γιορτές (κάτι τέτοιο υποστηρίζεται και για τα Μεγάλα Διονύσια). Κατά τη συνήθεια, οι Χορός κωμαστών συμποσια- Η καταγωγή της κωμωδίας εξηγεί πολλά για τον χαρακτήρα της Τελετουργίες για τη γονιμότητα, τον καθαρμό, την αποτροπή του κακού και την αναγέννηση της ζωής Ο κῶμος

18 Εισαγωγή στην κωμωδία 17 στές μεθυσμένοι ξεχύνονταν στους δρόμους, χόρευαν, τραγουδούσαν «πικάντικα», αυτοσχέδια τραγούδια, ασχημονούσαν, αισχρολογούσαν και πείραζαν τους περαστικούς και όλα αυτά μέσα σε εύθυμο κλίμα χαλάρωσης και απελευθέρωσης, που είχε άμεση σχέση με τον χαρακτήρα του Διονύσου. Οι Χοροί της κωμωδίας χρωστούν πολλά σε αυτούς τους κωμαστές. Δεν είναι άσχετη επίσης με την καταγωγή και τον χαρακτήρα της κωμωδίας, συγκεκριμένα με την τάση της να επιτίθεται ανελέητα σε όσους «μιαίνουν» την πόλη, η τελετουργία του φαρμακοῦ. Στην Αθήνα η τελετουργία αυτή αποτελούσε μέρος των Θαργηλίων, γιορτής στην οποία προσφέρονταν στον Απόλλωνα και την Άρτεμη οι πρώτοι καρποί της χρονιάς. Φαρμακός ή κάθαρμα είναι ο άνθρωπος που θυσιάζεται (συμβολικά φυσικά) για το καλό της κοινότητας. Στα Θαργήλια τον ρόλο του φαρμακού έπαιζαν δύο πολίτες (άνδρας και γυναίκα ή δύο άνδρες, από τους οποίους ο ένας ήταν ντυμένος γυναίκα). Οι φαρμακοί, στολισμένοι με γιρλάντες από ξηρά σύκα, διέσχιζαν την πόλη παίρνοντας πάνω τους το μίασμα και έπειτα εξορίζονταν εικονικά. Πρόκειται για το αρχαιοελληνικό αντίστοιχο του εβραϊκού «αποδιοπομπαίου τράγου», έθιμο που περιγράφεται στην Παλαιά Διαθήκη. (β) Ευτράπελα δρώμενα, που είχαν ήδη διαμορφώσει έναν πρωτοθεατρικό χαρακτήρα. Από τις τελετές αυτές μπορούμε να ξεχωρίσουμε τα λεγόμενα «φαλλικά» και τους ζωόμορφους χορούς. Τα φαλλικά, τα οποία ο Αριστοτέλης θεωρεί τον κατεξοχήν πρόγονο της κωμωδίας, ήταν πομπές προς τιμήν του Διονύσου και άλλων θεών, στις οποίες λιτανεύονταν διάφορα σύμβολα γονιμότητας, κάποιες πιο οργανωμένες, άλλες περισσότερο ελεύθερες και αυτοσχέδιες. Στις πομπές αυτές οι συμμετέχοντες τραγουδούσαν σκωπτικά τραγούδια προς τιμήν του φαλλού. Ο επικεφαλής της πομπής, ο ἐξάρχων, ξεχώριζε από τους υπόλοιπους και προφανώς αναπτυσσόταν μεταξύ τους ένας τραγουδιστικός διάλογος. Σε κάποιες από αυτές τις τελετές (όχι σε όλες) οι συμμετέχοντες φορούσαν και προσωπεία (μάσκες). Αυτός ο πρωτοθεατρικός χαρακτήρας των φαλλικών αναπτύχθηκε σταδιακά, κατά τον Αριστοτέλη, και εν τέλει διαμόρφωσε το κωμικό θέατρο. Σε αρκετά αρχαιοελληνικά αγγεία, βλέπουμε ομάδες ανθρώπων μεταμφιεσμένων σε ζώα ή διάφορες άλλες μη ανθρώπινες μορφές να εκτελούν χορογραφίες με οργιώδη κίνηση και παιγνιώδη χαρακτήρα. Από αυτούς τους ζωόμορφους χορούς έλκουν την καταγωγή τους Χοροί όπως οι Όρνιθες και οι Σφήκες του Αριστοφάνη. Ζωόμορφος Χορός (χορευτές μεταμφιεσμένοι σε άλογα) σε μελανόμορφο αγγείο του 6 ου αι. π.χ. (γ) Προγενέστερες μορφές κωμικού δράματος, που αναπτύχθηκαν σε περιοχές με δωρικό πληθυσμό. Οι πιο σημαντικές από αυτές ήταν από τη μια τα Μέγαρα, στα οποία αναπτύχθηκε η λεγόμενη μεγαρική φάρσα (λαϊκό είδος θεάτρου με έντονο το στοιχείο του σωματικού χιούμορ: σκηνές κωμικής βιαιοπραγίας, π.χ.), από την άλλη η Σικελία και η Μεγάλη Ελλάδα, όπου καλλιεργήθηκαν διάφορες μορφές κωμικού θεάτρου πολύ πριν την άνθησή του στην Αττική. Ορισμένες από αυτές τις μορφές ήταν: (α) ο μίμος (σύντομα δραματίδια σε πεζό λόγο με θέματα τόσο από τον μύθο όσο και από τη ζωή Ο «φαρμακός» Τα φαλλικά Ζωόμορφοι χοροί Το κωμικό θέατρο του δωρικού κόσμου

19 18 Οι Νεφέλες του Αριστοφάνη για την Γ Γυμνασίου Αντώνης Κ. Πετρίδης στη σύγχρονη πόλη) (β) οι λεγόμενοι φλύακες (είδος λαϊκού επίσης, αρχικά, δράματος που ως επί το πλείστον διακωμωδούσε γνωστούς μύθους, εξ ου και ο μεταγενέστερος χαρακτηρισμός «ιλαροτραγωδίες») και (γ) ένα ιδιαίτερο είδος λογοτεχνικής πια κωμωδίας με μυθολογικά και αστικά θέματα που συνδέεται κυρίως με τον μεγάλο ποιητή Επίχαρμο. (δ) Η κληρονομιά ποιητικών ειδών που αναπτύχθηκαν κατά την αρχαϊκή περίοδο, κυρίως του Ιάμβου. Ο Ίαμβος είναι ένα από τα πολύ σημαντικά ποιητικά είδη που αναπτύχθηκαν κατά την αρχαϊκή περίοδο. Οι κυριότεροι εκπρόσωποι της αρχαϊκής ιαμβικής ποίησης ήταν ο Αρχίλοχος, ο Σημωνίδης και ο Ιππώνακτας. Ο Ίαμβος σχετιζόταν με τις τελετουργίες για τη γονιμότητα, αλλά από νωρίς απέκτησε αυτόνομο λογοτεχνικό χαρακτήρα. Είχε επιθετικό, σκωπτικό και σαρκαστικό χαρακτήρα και στηλίτευε πρόσωπα και κοινωνικές καταστάσεις που έβλαπταν, κατά τη γνώμη του ποιητή, το σύνολο όπως ακριβώς έκανε και η κωμωδία του Αριστοφάνη. Σκηνή από τις Θεσμοφοριάζουσες του Αριστοφάνη, που παρωδεί την τραγωδία Τήλεφος του Ευριπίδη (ε) Η επιρροή της τραγωδίας. Η Αττική Κωμωδία, όμως, όπως τη γνωρίζουμε, διαμορφώθηκε εν τέλει υπό την επιρροή της τραγωδίας. Η κωμωδία του Αριστοφάνη είναι το αποτέλεσμα έξι δεκαετιών συνύπαρξης ήδη των δύο ειδών στους δραματικούς αγώνες. Η κωμωδία ανταγωνίζεται συνεχώς την τραγωδία: από τη μια, την παρωδεί (δηλαδή τη μιμείται περιπαικτικά), και από την άλλη, όμως, τη χρησιμοποιεί ως πρότυπο απορροφώντας ολοένα και περισσότερα από τα χαρακτηριστικά της. Η επίδραση της τραγωδίας είναι τελικά ο πιο καθοριστικός παράγοντας για την ιστορική πορεία της κωμωδίας όπως τη γνωρίζουμε. Μέσα από τον διάλογο με την τραγωδία η κωμωδία διαμορφώνει τον ιδιαίτερο έντεχνο, λογοτεχνικό και θεατρικό της χαρακτήρα. Ο Ίαμβος Η καθοριστική επιρροή της Τραγωδίας Χορευτές μεταμφιεσμένοι σε δελφίνια χορεύουν υπό τον ήχο του αυλού

20 Εισαγωγή στην κωμωδία 19 Ο ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ O Αριστοφάνης, γιος του Φιλίππου, καταγόταν από τον δήμο Κυδαθηναίων. Εικάζεται ότι γεννήθηκε μεταξύ των ετών π.χ. Πέθανε περί το 386 π.χ. Ο γιος του Αραρώς ήταν επίσης κωμικός ποιητής (αυτός δίδαξε τα τελευταία δύο έργα του πατέρα του). Δεν γνωρίζουμε πολλά για τη ζωή του Αριστοφάνη. Δεν προκύπτει πάντως ότι ανέπτυξε αξιόλογη δημόσια δράση πέραν του θεάτρου. Στην αρχή της καριέρας του ο Αριστοφάνης αντιμετώπισε την οργή του Κλέωνα, ο οποίος τον έσυρε στο δικαστήριο για συκοφαντία, χωρίς όμως αποτέλεσμα. Υπολογίζεται ότι ο Αριστοφάνης έγραψε περίπου σαράντα κωμωδίες, από τις οποίες ένδεκα σώζονται ακέραιες. Γνωρίζουμε με βεβαιότητα ότι κέρδισε τουλάχιστον τρεις φορές το πρώτο βραβείο στους κωμικούς διαγωνισμούς, και τις τρεις στα Λήναια. Μάλλον όμως οι νίκες του ήταν περισσότερες. Βιογραφικά δεδομένα Το έργο του

21 20 Οι Νεφέλες του Αριστοφάνη για την Γ Γυμνασίου Αντώνης Κ. Πετρίδης ΤΑ ΣΩΖΟΜΕΝΑ ΕΡΓΑ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ Αχαρνείς (425 π.χ.): Παρουσιάστηκε στα Λήναια (πρώτο βραβείο). Ο Δικαιόπολις, απεγνωσμένος από την πολεμοκαπηλία των Αθηναίων, συνάπτει ιδιωτική ειρήνη με τη Σπάρτη, για να απαλλαγεί από τις βλαβερές συνέπειες του πολέμου. Ιππείς (424 π.χ.): Παρουσιάστηκε στα Λήναια (πρώτο βραβείο). Ο «Αλλαντοπώλης» (πρόκειται για τον Αλκιβιάδη), ένας παλιάνθρωπος, αντικαθιστά τον «Παφλαγόνα» (τον Κλέωνα: Κλέων και Αλκιβιάδης ήταν αμφιλεγόμενα πρόσωπα της εποχής), έναν χειρότερο παλιάνθρωπο, ως ο αγαπημένος δούλος του Δήμου (προσωποποίησης των Αθηναίων πολιτών), τον οποίο ξανανιώνει με τρόπο μαγικό. Νεφέλες (423 π.χ.): Παρουσιάστηκε στα Μεγάλα Διονύσια (τρίτο βραβείο). Ο Στρεψιάδης, καταχρεωμένος εξαιτίας της ασωτίας του γιου του, στρέφεται προς τον Σωκράτη και τους Σοφιστές, κίνηση που κάνει τα πράγματα ακόμη χειρότερα όμως. Αντιδρά πυρπολώντας τη σχολή («Φροντιστήριο») του Σωκράτη. Σφήκες (422 π.χ.): Παρουσιάστηκε στα Λήναια (δεύτερο βραβείο). Ο Βδελυκλέων επιχειρεί με διάφορους τρόπους να γιατρέψει από τη χαρακτηριστικά αθηναϊκή ασθένεια της δικομανίας τον γέρο πατέρα του, Φιλοκλέωνα. Ειρήνη (421 π.χ.): Παρουσιάστηκε στα Μεγάλα Διονύσια (δεύτερο βραβείο). Ο Τρυγαίος ανεβαίνει στον ουρανό και απελευθερώνει την Ειρήνη, την οποία κρατούσε δέσμια ο Πόλεμος. Όρνιθες (413 π.χ.): Παρουσιάστηκε στα Μεγάλα Διονύσια (δεύτερο βραβείο). Ο Πεισέταιρος και ο Ευελπίδης, Αθηναίοι τυχοδιώκτες, ιδρύουν τη Νεφελοκοκκυγία, μια πολιτεία μεταξύ ουρανού και γης, και επιβάλλουν τον νόμο τους σε θεούς, πουλιά και ανθρώπους. Λυσιστράτη (411 π.χ.): Παρουσιάστηκε μάλλον στα Λήναια (δεν γνωρίζουμε αν βραβεύτηκε). Η Λυσιστράτη πείθει τις γυναίκες όλης της Ελλάδας να απέχουν από τα συζυγικά τους καθήκοντα και να κλειστούν στην Ακρόπολη, όπου φυλασσόταν και το πολεμικό ταμείο, μέχρι να εξαναγκαστούν οι άντρες να συνομολογήσουν ειρήνη. Θεσμοφοριάζουσες (411 π.χ.): Παρουσιάστηκε μάλλον στα Μεγάλα Διονύσια (δεν γνωρίζουμε αν βραβεύτηκε). Κατά τη διάρκεια των Θεσμοφορίων (γιορτή αποκλειστικά γυναικεία), οι γυναίκες συνωμοτούν κατά του Ευριπίδη, επειδή τις συκοφαντεί. Ένας Συγγενής του Ευριπίδη (άγνωστο πρόσωπο) μεταμφιεσμένος σε γυναίκα επιχειρεί να τον γλυτώσει, αλλά συλλαμβάνεται. Στο τέλος ο Ευριπίδης διαλλάσσεται με τις γυναίκες. Βάτραχοι (405 π.χ.): Παρουσιάστηκε στα Λήναια (πρώτο βραβείο). Αγανακτισμένος από την παρακμή της τραγωδίας μετά τον θάνατο του Ευριπίδη, ο Διόνυσος κατεβαίνει στον Άδη, για να φέρει πίσω τον μεγάλο Τραγικό. Στο τέλος όμως αντιλαμβάνεται ότι ο Αισχύλος, που είχε πεθάνει πριν πενήντα χρόνια, είναι πολύ καλύτερη επιλογή. Εκκλησιάζουσες (392 π.χ.): Δεν έχουμε στοιχεία για τη διδασκαλία. Οι γυναίκες, με επικεφαλής την Πραξαγόρα, καταλαμβάνουν την εξουσία και επιβάλλουν γυναικοκρατία και κοινοκτημοσύνη σε κάθε μορφής αγαθό, συμπεριλαμβανομένου του έρωτα. Πλούτος (388 π.χ.): Δεν έχουμε στοιχεία για τη διδασκαλία. Ο Χρεμύλος βοηθά τον θεό Πλούτο να θεραπευθεί από την τυφλότητά του και έτσι, εφόσον ο θεός πλέον βλέπει και κρίνει σωστά, τα πλούτη μοιράζονται με τρόπο ακριβοδίκαιο και οι κακοί, αντί να πλουτίζουν, τιμωρούνται.

22 Εισαγωγή στην κωμωδία 21 ΟΙ ΝΕΦΕΛΕΣ Ο Αριστοφάνης δίδαξε τις Νεφέλες στα Μεγάλα Διονύσια του 423 π.χ. Το έργο αφηγείται την ιστορία του άξεστου χωρικού Στρεψιάδη, ανθρώπου αδαούς και αμόρφωτου, τόσο στα γράμματα όσο και στους τρόπους της πόλης. ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΦΕΙΔΙΠΠΙΔΗΣ ΥΠΗΡΕΤΗΣ του Στρεψιάδη ΜΑΘΗΤΕΣ του Σωκράτη ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΧΟΡΟΣ ΝΕΦΕΛΩΝ ΔΙΚΑΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΑΔΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΔΑΝΕΙΣΤΗΣ Α' ΔΑΝΕΙΣΤΗΣ Β' Ο Στρεψιάδης βρέθηκε καταχρεωμένος εξαιτίας του ότι ο άσωτος γιος του, ο Φειδιππίδης, και η φαντασμένη γυναίκα του (ανώνυμος χαρακτήρας, που δεν εμφανίζεται στο έργο) τον ανάγκαζαν να χρηματοδοτεί τη σπάταλη, επιδεικτική ζωή τους με αλλεπάλληλα δάνεια. Τώρα που ήρθε η ώρα της αποπληρωμής, ο Στρεψιάδης δεν έχει δεκάρα στην τσέπη, με αποτέλεσμα να κινδυνεύει να χάσει τα πάντα, αν οι δανειστές του τον μηνύσουν. Αποφασίζει λοιπόν να εγγράψει τον γιο του στο «Φροντιστήριο» του Σωκράτη, την περιβόητη σχολή στην οποία εκπαιδεύεται κανείς ώστε να γίνει σοφιστής (δηλαδή άνθρωπος με ρητορικές ικανότητες, νομικές γνώσεις και μηδενικούς ηθικούς φραγμούς, ικανός να κάνει το άσπρο μαύρο, άρα και να κερδίσει κάθε δίκη). Ο Στρεψιάδης ελπίζει ότι, αν μάθει τη σοφιστική τέχνη, ο Φειδιππίδης θα τον απαλλάξει από την υποχρέωση να αποπληρώσει τα χρέη του. Ο Φειδιππίδης αρνείται αρχικά, κι ο Στρεψιάδης εγγράφεται ο ίδιος μαθητής, με την παρότρυνση του Χορού των Νεφελών, οι οποίες αποτελούν τις καινούριου τύπου θεότητες που λατρεύει ο Σωκράτης (θα αποδειχθεί όμως ότι τα φαινόμενα απατούν). Το αποτέλεσμα, όμως, είναι αρνητικό: ο γερο-χωρικός είναι ανεπίδεκτος. Ο Στρεψιάδης καταφέρνει να μεταπείσει τον Φειδιππίδη, ο οποίος εισάγεται τελικά στη Σχολή. Τον παραλαμβάνει μάλιστα ο Άδικος Λόγος (η προσωποποίηση της ξεδιάντροπης επιχειρηματολογίας «Νεφέλες» του Εθνικού Θεάτρου σε σκηνοθεσία Κώστα Μπάκα (1984). Μακέτες για τα κοστούμια (Ν. Στεφάνου) που κάνει το άδικο να επικρατεί), αφού επικρατεί σε Αγώνα Λόγων επί του βασικού του αντιπάλου, του Δίκαιου Περίληψη του έργου

23 22 Οι Νεφέλες του Αριστοφάνη για την Γ Γυμνασίου Αντώνης Κ. Πετρίδης Λόγου. Σε αντίθεση με τον πατέρα του ο Φειδιππίδης γίνεται τέλειος σοφιστής. Ενθαρρυμένος ο Στρεψιάδης διώχνει κακήν κακώς τους δανειστές του. Σύντομα, όμως, καταλαβαίνει ότι σ αυτή τη ζωή οι κουτοπονηριές πληρώνονται. Ο Φειδιππίδης, εντελώς πωρωμένος πια, δεν διστάζει να δείρει άσχημα τον πατέρα του, αφού ξέρει ότι μπορεί να αποδείξει στο δικαστήριο ότι ακόμη κι αυτό το εξωφρενικό έγκλημα για τα αρχαία ελληνικά δεδομένα είναι δίκαιο και σωστό. Ο Στρεψιάδης αντιλαμβάνεται ότι το πρόβλημα είναι τελικά ο Σωκράτης: οι Νεφέλες τον είχαν στρέψει προς αυτόν, ώστε να πάθει για να μάθει! Έτσι ο γέρος τιμωρεί τον Σωκράτη πυρπολώντας το Φροντιστήριο. Ο Φειδιππίδης, όμως, παραμένει πιστός στον δάσκαλό του. «Νεφέλες» του Εθνικού Θεάτρου σε σκηνοθεσία Γιάννη Ιορδανίδη (2001). Από το εξώφυλλο του Προγράμματος Προς μεγάλη του απογοήτευση ο Αριστοφάνης κέρδισε με τις Νεφέλες μόλις το τρίτο (και τελευταίο) βραβείο. Μετά την αποτυχία ο Αριστοφάνης ξεκίνησε να επεξεργάζεται ξανά τις Νεφέλες, με σκοπό να τις διδάξει εκ νέου. Τα σχέδιά του δεν ευοδώθηκαν όμως η δεύτερη γραφή δεν ολοκληρώθηκε και οι Νεφέλες δεν ξαναπαίχτηκαν ποτέ. Το μισοτελειωμένο χειρόγραφο, παρόλα αυτά, έμεινε φυλαγμένο στο οικογενειακό αρχείο του ποιητή. Σε κάποιο στάδιο, όμως, κυκλοφόρησε και εν τέλει υποκατέστησε την αρχική, διδαγμένη εκδοχή. Δεν είναι εύκολο να υποδείξουμε ποιες αιτίες ακριβώς οδήγησαν τις Νεφέλες στην αποτυχία. Το σίγουρο είναι ότι οι αθηναϊκοί δραματικοί διαγωνισμοί μπορούσαν να επηρεαστούν από ποικιλία παραγόντων. Το αποτέλεσμα, άλλωστε, δεν καθοριζόταν από ειδικούς, αλλά από απλούς πολίτες (αν και οι αρχαίοι Αθηναίοι είχαν μεγάλη θεατρική παιδεία). Ακόμα και η τύχη έπαιζε τον ρόλο της (για τη διαδικασία της εξαγωγής των αποτελεσμάτων στα Μεγάλα Διονύσια, βλ. την Εισαγωγή στο Αρχαίο Ελληνικό Θέατρο, που περιλαμβάνεται στο βιβλίο Αρχαία Ελληνικά για την Γ Γυμνασίου: Ευριπίδη Κύκλωψ). «Νεφέλες» του Εθνικού Θεάτρου σε σκηνοθεσία Κώστα Μπάκα (1984). Μακέτες για τα κοστούμια και τα σκηνικά (Ν. Στεφάνου) Το σίγουρο είναι πως ο ίδιος ο Αριστοφάνης, όπως μαρτυρεί η Παράβαση στην εκδοχή του έργου που διαθέτουμε, θεωρούσε τις Νεφέλες μια από τις εξυπνότερές του κωμωδίες και δεν είχε άδικο. Στο έργο αυτό ο Αριστοφάνης παίζει με τους κανόνες και Οι δύο εκδοχές των Νεφελών Γιατί απέτυχαν οι Νεφέλες; Νεφέλες: μια ευφυής, μαύρη, ειρωνική κωμωδία

24 Εισαγωγή στην κωμωδία 23 Από το Πρόγραμμα της παράστασης του ΘΟΚ (2009) τις συμβάσεις του κωμικού είδους με πολλή μαεστρία και δημιουργεί μια κωμωδία πολύ διαφορετική από τις συνηθισμένες. Ίσως αυτό τελικά να επηρέασε την κρίση του αρχικού κοινού. Έργα πειραματικά και προκλητικά αργούν να κατακτήσουν το κοινό τους. Οι Νεφέλες είναι ειρωνική, μαύρη κωμωδία, που στοχεύει τα βέλη της προς πολλαπλές κατευθύνσεις δεν είναι απλοϊκό ηθικιστικό κήρυγμα υπέρ της «παράδοσης» και εναντίον του «μοντερνισμού», όπως ενδεχομένως δείχνει εκ πρώτης όψεως. Αυτή τη λεπτή ειρωνική διάσταση των Νεφελών θα προσπαθήσουμε να ανακαλύψουμε καθώς θα μελετούμε το έργο. Ο Στρεψιάδης πέφτει θύμα των επιτήδειων σοφιστών και του Σωκράτη, τον οποίο θεωρεί έναν από αυτούς. Τους τιμωρεί με τρόπο σκληρό και βίαιο. Αλλά ο ίδιος ο Στρεψιάδης και το ηθικό μοντέλο που εκπροσωπεί τόσο αυτός όσο και ο Δίκαιος Λόγος, με τον οποίο στο τέλος ταυτίζεται δεν είναι ακριβώς η λύση στο πρόβλημα, δεν είναι η ποθούμενη διόρθωση των στρεβλώσεων που προκαλεί το σοφιστικό πνεύμα. Ο Στρεψιάδης, ο τύπος του χονδροκομμένου, ανυποψίαστου χωριάτη, ο οποίος φέρει βεβαίως και τις προσωπικές του ευθύνες, παγιδεύεται ανάμεσα σε δύο άκρα: τον ασύδοτο νεωτερισμό από τη μια, και από την άλλη, την απολιθωμένη προσήλωση σε έναν ηθικό κώδικα και ένα παιδαγωγικό μοντέλο μιας άλλης εποχής, τιμημένης αλλά ξεπερασμένης, που δεν ανταποκρίνεται πια στις ανάγκες της σύγχρονης κοινωνίας. Ο εμπρησμός του Φροντιστηρίου και οι σκοτεινοί, σχεδόν τραγικοί τόνοι με τους οποίους χρωματίζεται αυτή η τελική σκηνή του έργου θυμίζουν στους θεατές ότι το συμφέρον της πόλης και της κοινωνίας, δεν βρίσκεται ούτε στη μια ούτε στην άλλη ακραία άποψη. Στην κωμωδία αυτή η χρυσή τομή ανάμεσα στις ακραίες τάσεις, το ἄριστον μέτρον, παραμένει φευγαλέο ζητούμενο. «Νεφέλες» του Εθνικού Θεάτρου σε σκηνοθεσία Κοραή Δαμάτη (1994). Από το εξώφυλλο του Προγράμματος (Κ. Ζαχαράκης) Εν τέλει, πάντως, το έργο κέρδισε την εκτίμηση των αναγνωστών, έστω και αν δεν ξαναπαίχτηκε στο θέατρο όσο ζούσε ο Αριστοφάνης, ώστε να διεκδικήσει και το βραβείο που του άξιζε. Στο Βυζάντιο, ειδικά, οι Νεφέλες, μαζί με τον Πλούτο και τους Βατράχους, αποτελούσαν την τριάδα των αριστοφανικών έργων που αντιγράφονταν, Ασύδοτος νεωτερισμός ή απολιθωμένος συντηρητισμός; Η υστεροφημία του έργου

25 24 Οι Νεφέλες του Αριστοφάνη για την Γ Γυμνασίου Αντώνης Κ. Πετρίδης Οι «Νεφέλες» σε κόμικ! (Εκδόσεις Μεταίχμιο) σχολιάζονταν και διδάσκονταν περισσότερο από όλα. Οι Νεφέλες αγαπήθηκαν επίσης ιδιαίτερα από το σύγχρονο κοινό και παίζονται πολύ συχνά τόσο στην Ελλάδα και την Κύπρο όσο και στον υπόλοιπο κόσμο. Το βιβλίο μας εικονογραφείται με σκίτσα του ζωγράφου Χρήστου Γουσίδη που έγιναν ειδικά για αυτή την έκδοση, φωτογραφικό υλικό από έξι διαφορετικές Νεφέλες του Εθνικού Θεάτρου (1951, 1970, 1984, 1994, 2001, 2012), από την παράσταση του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος (1978) καθώς και από τις Νεφέλες του Θεατρικού Οργανισμού Κύπρου (2009). Υπήρξαν βεβαίως πολύ περισσότερες σύγχρονες παραστάσεις των Νεφελών. Το έργο έχει διασκευαστεί πολλές φορές ως ανάγνωσμα κατάλληλο για παιδιά. Οι Νεφέλες επίσης, όπως και οι υπόλοιπες κωμωδίες του Αριστοφάνη, κυκλοφορούν ακόμη και σε κόμικ! «ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΠΠΟΥ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗ» Παππού Αριστοφάνη, Παππού Αριστοφάνη, πράσινο ελιάς κλωνάρι της νύχτας πυροφάνι, πώς σ αγαπάμε! σε καρτεράμε. Με τα τρελά σου τ αστεία, Και στων πουλιών τη χώρα, τα σοβαρά τ αστεία μαζί ας πάμε τώρα, αχ πώς γελάμε! μπρος ξεκινάμε. Το τραγούδι των τίτλων από την ιστορική παιδική διασκευή των «Ορνίθων» του Αριστοφάνη από το Θέατρο Έρευνας και τον Δημήτρη Ποταμίτη ( )

26 Εισαγωγή στην κωμωδία 25 Σχεδιάγραμμα της Δομής των Νεφελών 1. ΠΡΟΛΟΓΟΣ (1-283): Κρίση και Κωμική Ιδέα 1.1. Τα βάσανα του Στρεψιάδη (1-136) Ο Στρεψιάδης σε απόγνωση (1-86) Ο Στρεψιάδης επιχειρεί να πείσει τον γιο του να φοιτήσει στο Φροντιστήριο του Σωκράτη (87-136) 1.2. Ο Στρεψιάδης στο Φροντιστήριο ( ) Ο Στρεψιάδης στην είσοδο του Φροντιστηρίου ( ) Οι πύλες του Φροντιστηρίου ανοίγουν ( ) Ο Στρεψιάδης συναντά τον Σωκράτη ( ) 2. ΠΑΡΟΔΟΣ: Ο Στρεψιάδης και οι Νεφέλες ( ) 2.1. Το τραγούδι των Νεφελών ( ) 2.2. Η φύση των Νεφελών και η τάξη του σύμπαντος ( ) 2.3. Οι Νεφέλες αποδέχονται τον Στρεψιάδη ( ) 2.4. Ο Σωκράτης «προθερμαίνει» τον Στρεψιάδη ( ) 3. Α ΠΑΡΑΒΑΣΗ ( ): Ο Χορός νουθετεί τους Αθηναίους 3.1. «Κυρίως Παράβαση» ( ): Η Κορυφαία του Χορού μιλά εξ ονόματος του Ποιητή 3.2. «Επιρρηματική Συζυγία» ( ): Οι Νεφέλες νουθετούν τους θεατές Ο Χορός των Νεφελών Εθνικό Θέατρο, «Νεφέλες» 2001 (σκηνοθεσία Γιάννης Ιορδανίδης)

27 26 Οι Νεφέλες του Αριστοφάνη για την Γ Γυμνασίου Αντώνης Κ. Πετρίδης 4. ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ( ): Η μαθητεία του Στρεψιάδη 4.1. Ο Στρεψιάδης δοκιμάζει την υπομονή του Σωκράτη ( ) 4.2. Στρεψιάδης και Σωκράτης απελπίζονται ( ) 4.3. Ο Στρεψιάδης πείθει τον Φειδιππίδη να εγγραφεί στο Φροντιστήριο ( ) 4.3. Ο Στρεψιάδης παραδίδει τον γιο του στον Σωκράτη ( ) 5. Α ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ ( ): Η παλιά και η νέα παιδεία αναμετριούνται 5.1. Ο Δίκαιος και ο Άδικος Λόγος καβγαδίζουν ( ) 5.2. Ο Δίκαιος Λόγος παρουσιάζει τις θέσεις του ( ) 5.3. Ο Άδικος Λόγος απαντά ( ) 5.4. Η νίκη του Άδικου Λόγου ( ) 6. Β ΠΑΡΑΒΑΣΗ ( ): «Ψηφίστε μας, γιατί είμαστε... θεές!» 7. ΙΑΜΒΙΚΕΣ ΣΚΗΝΕΣ ( ): Ο γλυκός, αλλά πρόσκαιρος θρίαμβος του Στρεψιάδη 7.1. Ο Στρεψιάδης παραλαμβάνει τον γιο του από τον Σωκράτη ( ) 7.2. Ο Στρεψιάδης παίρνει θάρρος βλέποντας τον «νέο» Φειδιππίδη ( ) 7.3. Ο Στρεψιάδης διώχνει κακήν κακώς τον Πρώτο Δανειστή του ( ) 7.4. Ο Στρεψιάδης συμπεριφέρεται βάναυσα και στον Δεύτερο Δανειστή ( ) 7.5. Η «προφητεία» των Νεφελών ( ) 8. Β ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ ( ): Η πικρή αφύπνιση του Στρεψιάδη 8.1. Ο Στρεψιάδης τρώει ένα γερό χέρι ξύλο από τον γιο του ( ) 8.2. Ο Στρεψιάδης εκφράζει το παράπονό του ( ) 8.3. Ο Φειδιππίδης αντιτάσσει τα δικά του επιχειρήματα ( ) 9. ΕΞΟΔΟΣ ( ): Πύρινη δικαιοσύνη 9.1. Ο Στρεψιάδης ψάχνει τρόπους να τιμωρήσει τον Σωκράτη ( ) 9.2. Ο εμπρησμός του Φροντιστηρίου ( )

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Ι. Το δράμα ΙΙ. Η τραγωδία

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Ι. Το δράμα ΙΙ. Η τραγωδία ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Ι. Το δράμα 1. Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του δράματος και τι νέο προσέφερε στο κοινό σε σχέση με το έπος και τη λυρική ποίηση; 2. Ποια είναι η προσέλευση του δράματος και με ποια γιορτή συνδέθηκε;

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ευριπίδης παρωδεί την Ηλέκτρα του Αισχύλου

Ο Ευριπίδης παρωδεί την Ηλέκτρα του Αισχύλου Ευριπίδης Ο Ευριπίδης είναι ο νεότερος από τους σημαντικότερους τραγικούς ποιητές μετά τον Αισχύλο και τον Σοφοκλή. Είναι ρεαλιστής. Φέρνει τη τραγωδία κοντά στην πραγματικότητα. Παρουσιάζει τους μυθικούς

Διαβάστε περισσότερα

1 Αρχαία γενικής παιδείας ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΗΣ «ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ»

1 Αρχαία γενικής παιδείας ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΗΣ «ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ» 1 Β Λυκείου: 1 Αρχαία γενικής παιδείας ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΗΣ «ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ» ( σύμφωνα με τις ερωτήσεις αξιολόγησης του υπουργείου Παιδείας) α ) Tο δράμα 1) Ποια είναι τα χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

5. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ

5. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ 5. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΚΛΗ 5 ος αι. π.χ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Η Μόρφωση των νέων - αγοριών Η εκπαίδευση στην αρχαία

Διαβάστε περισσότερα

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η ιδέα Η θέση και ο ρόλος της γυναίκας στο κοινωνικό σύνολο διαφοροποιείται από κοινωνία σε κοινωνία και από εποχή σε εποχή. Είναι πολύ

Διαβάστε περισσότερα

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater Διήμερο σεμινάριο Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία Bar theater & Γιατί η υποκριτική είναι Τέχνη Σάββατο και Κυριακή 19 και 20 Οκτωβρίου 2013 στην αίθουσα του ''Θυρεάτη''(παραπλεύρως Αφων Καρκούλη) Έναρξη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα.

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. Οι φορείς της αγωγής στην Αθήνα Βαθμίδες αγωγής Παιδευτικά μέσα A).. α).......

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΠ της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας. των αναλυτικών

ΝΑΠ της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας. των αναλυτικών 1 ΝΑΠ της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και Γραμματείας. Γενικοί άξονες όλων των αναλυτικών 2 Εισαγωγή του ΝΑΠ της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και Γραμματείας στα Σχολεία Η εισαγωγή του ΝΑΠ στα Αρχαία Ελληνικά

Διαβάστε περισσότερα

εμινάρια Επιθεωρητών επτέμβριος 2013

εμινάρια Επιθεωρητών επτέμβριος 2013 ΤΠΟΤΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΣΙΜΟΤ ΔΙΕΤΘΤΝΗ ΜΕΗ ΕΚΠΑΙΔΕΤΗ εμινάρια Επιθεωρητών επτέμβριος 2013 Αναλυτικό Πρόγραμμα Αρχαίων Ελληνικών Διδακτικά εγχειρίδια Λουκία Φατζημιχαήλ, ΕΜΕ Υιλολογικών Οι Νεφέλες του

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ, ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ, ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ, ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Μάθημα: «Επιχειρηματικότητα» Εξάμηνο: 8 ο Κουτούγερα Άννα Λίτου Ζωή Διαδικτυακή, φιλολογικού περιεχομένου εφαρμογή για κινητά και ηλεκτρονικές ταμπλέτες (tablets).

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1.Ο Πρωταγόρας παρουσιάζει στο σημείο αυτό μια ιδιαιτέρως ρηξικέλευθη τοποθέτηση σχετικά με την έννοια και το σκοπό της τιμωρίας. Η τιμωρία, σύμφωνα με τον Πρωταγόρα δεν είναι εκδίκηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Τοσίτσα 13, 106 83 Αθήνα, Τηλ.:210 3303942 210 3302523, Fax: 210 3301956, e-m a i l : b o o k s @ s e k b. gr, www. s e k b.

Τοσίτσα 13, 106 83 Αθήνα, Τηλ.:210 3303942 210 3302523, Fax: 210 3301956, e-m a i l : b o o k s @ s e k b. gr, www. s e k b. Τοσίτσα 13, 106 83 Αθήνα, Τηλ.:210 3303942 210 3302523, Fax: 210 3301956, e-m a i l : b o o k s @ s e k b. gr, www. s e k b. gr ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 29 Σεπτεμβρίου 2015 ΤΕΛΕΣΗ ΕΠΙΣΗΜΩΝ ΕΓΚΑΙΝΙΩΝ 44 ο ΦΕΣΤΙΒΑΛ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ»

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Ειρηάννα Δραγώνα Θεατροπαιδαγωγός- Εμψυχώτρια Θεάτρου [ Το κείμενο βασίστηκε στις

Διαβάστε περισσότερα

Οµιλία του Προέδρου Valéry GISCARD d ESTAING. Στα εγκαίνια της λατείας Jacqueline de Romilly. Ελληνικό Πολιτιστικό Κέντρο Παρισίων

Οµιλία του Προέδρου Valéry GISCARD d ESTAING. Στα εγκαίνια της λατείας Jacqueline de Romilly. Ελληνικό Πολιτιστικό Κέντρο Παρισίων 1 Οµιλία του Προέδρου Valéry GISCARD d ESTAING Στα εγκαίνια της λατείας Jacqueline de Romilly Ελληνικό Πολιτιστικό Κέντρο Παρισίων Αθήνα --- ευτέρα 16 Σε τεµβρίου 2013 2 Κύριε ήµαρχε, Κυρία Πρόεδρε του

Διαβάστε περισσότερα

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 1.α. Από τον Πρόλογο στο Επεισόδιο: Η Ελένη, μαζί με τις γυναίκες που αποτελούν το Χορό του δράματος, μπαίνουν μέσα στο παλάτι προκειμένου να ζητήσουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Πράξη «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ, στους Άξονες Προτεραιότητας 1,2,3, -Οριζόντια Πράξη», ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Δρ. Χαρά Κοσεγιάν Οκτώβρης 2011 Βασική

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Β1 1 Επίπεδο Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 40 λεπτά Ερώτημα 1 (6 μονάδες) Διαβάζετε σ ένα περιοδικό οδηγίες για να μάθουν σωστά τα παιδιά σας σκι. Το περιοδικό όμως είναι παλιό κι έτσι βλέπετε καθαρά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3

Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3 Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3 Η Σπάρτη ήταν πόλη- κράτος στην Αρχαία Ελλάδα, χτισμένη στις όχθες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Π Α Ρ Α Γ Ω Γ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Π Α Ρ Α Γ Ω Γ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Π Α Ρ Α Γ Ω Γ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Π Α Ρ Α Γ Ω Γ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002

37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002 37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ, «ΠΛΑΤΩΝΑ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ» ΤΑΞΗ: Γ, ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: Αρετή Πότσιου, ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΗΣ: Νίκος Κοκκινάκης

Διαβάστε περισσότερα

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν.

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν. Είναι γνωστή σε όλους η σειρά επιστημονικής φαντασίας Star Trek η οποία έχει φανατικούς θαυμαστές σε όλο τον κόσμο. Οι τεχνολογικές καινοτομίες και οι «φανταστικές» τεχνολογίες που είχε συμπεριλάβει στο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1. Ανάπτυξη και Ενδυνάμωση του Εαυτού 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 Συναισθηματική Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος

Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος ...... Δημοσθένης Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος 2010 ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΛΑ & EKΔOΣEIΣ «AΓKYPA» Δ.A. ΠAΠAΔHMHTPIOY A.B.E.E. Λάµπρου Κατσώνη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Κάθε πολιτισμός αφήνει το στίγμα του στην ιστορία, όμως η αρχαία ελληνική τέχνη ξεπέρασε τα όρια του χρόνου με το πανανθρώπινο μήνυμά της, με τη δύναμη του πνεύματος και του συναισθήματος.

Διαβάστε περισσότερα

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε.

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε. Μάχη Νικολάρα: Θα μιλήσουμε για τον τομέα της εκπαίδευσης από μια άλλη σκοπιά. Οι ανακοινώσεις του Υπουργείου Παιδείας εχθές ανέτρεψαν κατά κάποιο τρόπο τον προγραμματισμό αυτής της εκπομπής, όμως όλα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Θα διδαχτούν η Ομήρου Οδύσσεια και οι Ηροδότου Ιστορίες σύμφωνα με το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Α) ΟΜΗΡΟΥ ΟΔΥΣΣΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ «ΑΞΙΖΕ ΝΑ ΥΠΑΡΧΟΥΜΕ ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΝΑΝΤΗΘΟΥΜΕ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΝΕΑ ΓΕΝΙΑ ΣΕ ΔΡΑΣΗ» ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ 1 Ο ΕΠΑ.Λ ΧΑΝΙΩΝ Ό,τι δεν συνέβη, είναι ό,τι δεν ποθήσαμε,

Διαβάστε περισσότερα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα ΓΙΩΡΓΟΣ Σ. ΔΡΟΥΛΙΑΣ Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα Παραγωγή λόγου για την Ε και την ΣΤ Δημοτικού ΠΡΟΛΟΓΟΣ Για να κρατάς αυτό το βιβλίο στα χέρια σου, σημαίνει ότι θέλεις να μάθεις να εκφράζεσαι

Διαβάστε περισσότερα

Ο πουπουλένιος Κ. Μαρκουλάκης, Ν. Κουρής, Οδ. Παπασπηλιόπουλος, Γ. Πυρπασόπουλος Αν και

Ο πουπουλένιος Κ. Μαρκουλάκης, Ν. Κουρής, Οδ. Παπασπηλιόπουλος, Γ. Πυρπασόπουλος Αν και Ο πουπουλένιος Κοινωνικό του Μάρτιν ΜακΝτόνα Διαρκεια : 125 ' Σκηνοθ.-μετάφρ.: Κ. Μαρκουλάκης Ερμηνεύουν: Κ. Μαρκουλάκης, Ν. Κουρής, Οδ. Παπασπηλιόπουλος, Γ. Πυρπασόπουλος. Σκην.-κοστ.: Αθ. Σμαραγδή, Φ.

Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ»

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Τμήμα 5 ης -6 ης Δημοτικού Σάββατο, 27 Οκτωβρίου 2012 Θαλής ο Μιλήσιος 630/635 π.χ. 543 π.χ. Ο πρώτος φιλόσοφος! Ο Θαλής ο Μιλήσιος ανήκει στους προσωκρατικούς

Διαβάστε περισσότερα

Ολοι είμαστε αδέλφια

Ολοι είμαστε αδέλφια ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού (Μέρος Α ) Ολοι είμαστε αδέλφια ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού Ολοι είμαστε αδέλφια (Μέρος A )

Διαβάστε περισσότερα

Πλάτωνος Βιογραφία Δευτέρα, 23 Μάιος 2011 01:55

Πλάτωνος Βιογραφία Δευτέρα, 23 Μάιος 2011 01:55 Ο Πλάτων (427 π.χ. - 347 π.χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος από την Αθήνα, ο πιο γνωστός μαθητής του Σωκράτη και δάσκαλος του Αριστοτέλη. Το έργο του με τη μορφή φιλοσοφικών διαλόγων έχει σωθεί ολόκληρο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

13Κ7: Εισαγωγή στην Ιστοριογραφία. Ηρόδοτος (Α Εξάμηνο) 13Κ31_15: Ηρόδοτος - Θουκυδίδης Ξενοφών (Δ Εξάμηνο)

13Κ7: Εισαγωγή στην Ιστοριογραφία. Ηρόδοτος (Α Εξάμηνο) 13Κ31_15: Ηρόδοτος - Θουκυδίδης Ξενοφών (Δ Εξάμηνο) 2014-2015 2015-2016 13Κ1: Εισαγωγή στην Κλασική Φιλολογία - Επισκόπηση της Αρχαίας Ελληνικής Λογοτεχνίας (Α 13Κ2_12: Επισκόπηση της Λατινικής Λογοτεχνίας (με διδασκαλία πεζών κειμένων) (Α 13Κ1: Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 15: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Τί κοινό έχουν; 2 Το παρόν στο παρελθόν 1 Raphael Samuel, Theatres of memory. Past and Present in contemporary

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Η σημαντικότητα του ελληνικού πολιτισμού και μέσα διάδοσης αυτού στη Γεωργία. DR. MEDEA ABULASHVILI Καθηγήτρια του Κρατικού Πανεπιστημίου Τιφλίδας

Η σημαντικότητα του ελληνικού πολιτισμού και μέσα διάδοσης αυτού στη Γεωργία. DR. MEDEA ABULASHVILI Καθηγήτρια του Κρατικού Πανεπιστημίου Τιφλίδας Η σημαντικότητα του ελληνικού πολιτισμού και μέσα διάδοσης αυτού στη Γεωργία DR. MEDEA ABULASHVILI Καθηγήτρια του Κρατικού Πανεπιστημίου Τιφλίδας Ελληνικός πολιτισμός - το ενιαίο και διαχρονικό φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία. Ενότητα 9: Χοροθέατρο Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης

Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία. Ενότητα 9: Χοροθέατρο Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία Ενότητα 9: Χοροθέατρο Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης 1 Σκοπός της ενότητας Γνωριμία με την τέχνη του χοροθεάτρου

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Φαινόμενο στη Γεωργιανή Τέχνη

Ελληνικό Φαινόμενο στη Γεωργιανή Τέχνη Ελληνικό Φαινόμενο στη Γεωργιανή Τέχνη NINO BADASHVILI Φιλόλογος Γεωργία Με την ευκαιρία της Συνάντησης, θα ήθελα να επισημάνω κάποια ίσως άγνωστα στοιχεία που είναι ιστορικά ορόσημα στις ελληνογεωργιανές

Διαβάστε περισσότερα

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου Ημερομηνία 19/3/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%b1%cf%80%cf%8c- %CE%BE%CF%8D%CE%BB%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9- %CE%B1%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΕΡΕΤΡΙΑΣ ΑΙΩΝΙΟ ΦΩΣ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΕΡΕΤΡΙΑΣ ΑΙΩΝΙΟ ΦΩΣ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΕΡΕΤΡΙΑΣ ΑΙΩΝΙΟ ΦΩΣ ΑΜΑΡΥΝΘΟΣ 2015 Οι μαθητές μας διαβάζουν τους αρχαίους τραγικούς μας και τον Αριστοφάνη. Ενώνουν μεταφρασμένους στίχους των έργων τους και... δημιουργούν! ΧΡΗΜΑ Καμιά

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικά προγράμματα και δράσεις της ΕΛΣ. Αλέξανδρος Ευκλείδης Σκηνοθέτης Δρ. Θεατρολογίας 11/05/2014

Εκπαιδευτικά προγράμματα και δράσεις της ΕΛΣ. Αλέξανδρος Ευκλείδης Σκηνοθέτης Δρ. Θεατρολογίας 11/05/2014 Εκπαιδευτικά προγράμματα και δράσεις της ΕΛΣ Αλέξανδρος Ευκλείδης Σκηνοθέτης Δρ. Θεατρολογίας 11/05/2014 Η Εθνική Λυρική Σκηνή επενδύει στην εκπαίδευση για τη δημιουργία αφενός μιας νέας γενιάς Ελλήνων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο εργασίας E ομάδας

Φύλλο εργασίας E ομάδας Φύλλο εργασίας E ομάδας «δημοκρατικὸν μὲν εἶναι τὸ κληρωτὰς εἶναι τὰς ἀρχάς, τὸ δ αἰρετὰς ὀλιγαρχικόν» (Η ανάδειξη στα αξιώματα με κλήρωση θεωρείται δημοκρατική, ενώ με εκλογή ολιγαρχική ) Αριστοτέλους,

Διαβάστε περισσότερα

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!»

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!» 26 σχεδιασε μια ΦωτογρΑΦιΑ τήσ προσκλήσήσ που ελαβεσ Απο τον ΔΑσκΑλο σου. παρουσιασε το λογοτυπο και το σλογκαν που χρήσιμοποιει το σχολειο σου για τήν εβδομαδα κατα τήσ παρενοχλήσήσ. ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΓΝΩΜΗΣ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΓΝΩΜΗΣ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΓΝΩΜΗΣ 1 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αποβλέπει στην εισαγωγή, στην έννοια των δημοσίων σχέσεων και στην κατανόηση του τι είναι δημόσιες σχέσεις, ώστε να

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο

Φροντιστήρια ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1 Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Η εξεταστέα ύλη του Γυμνασίου είναι τα 3/5 της ύλης που διδάχθηκε, με την προϋπόθεση ότι η

Διαβάστε περισσότερα

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο «Φιλολογικό» Φροντιστήριο 2 ο Διαγώνισμα στη Νεοελληνική Γλώσσα Α Λυκείου Επιμέλεια: Μάνθου Άρτεμις [Ο διαδικτυακός διάλογος] Δεν μπορεί, ασφαλώς, να αμφισβητηθεί ότι ο διάλογος αποτελεί απαραίτητο στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα: Πολιτισμός της μνήμης και συνεργασία νέων 15.-17.9.2012 στην Παραμυθιά

Ημερίδα: Πολιτισμός της μνήμης και συνεργασία νέων 15.-17.9.2012 στην Παραμυθιά Πάνελ 1: Σύγχρονη μετάδοση της ιστορίας από νέους για νέους - Τι κάνει ένα μνημείο ελκυστικό για νέους? - Πως μπορεί να διαμορφωθεί η ιστορική-πολιτική παιδεία? - Τι μπορούν να κάνουν οι νέοι για την ενθυμίση?

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ

ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ 2/Θ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΑΓΙΑΣΟΥ ΠΡΌΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σχολικό έτος 2004 2005 ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΙ: ΖΟΥΜΠΟΥΛΗ ΜΑΤΕΛΗ ΜΥΡΣΙΝΗ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΖΑΝΗ ΕΙΡΗΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

WICHTIGER HINWEIS: Bitte fertigen Sie keine Kopien dieses Fragebogens an!

WICHTIGER HINWEIS: Bitte fertigen Sie keine Kopien dieses Fragebogens an! Muster-Fragebogen allgemeinbildende Schule Αγαπητοί γονείς, η γνώμη σας είναι σημαντική για εμάς! Θέλουμε να βελτιώνουμε συνεχώς την ποιότητα της εργασίας μας στο σχολείο. Για να βρούμε ποια είναι τα δυνατά

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Ενημερωτικό Δελτίο Μάρτιος 2011 - Τεύχος 7

Ενημερωτικό Δελτίο Μάρτιος 2011 - Τεύχος 7 The G C School of Careers Ελληνικό Δημοτικό Σχολείο & Νηπιαγωγείο Ενημερωτικό Δελτίο Μάρτιος 2011 - Τεύχος 7 ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΜΑΡΤΙΟΥ 2 Μαρτίου Δείπνο Συνδέσμου Γονέων με το Προσωπικό του Σχολείου Με δέος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: "ΕΛΕΝΗ" ΤΟΥ ΕΥΡΙΠΙΔΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: Β ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ στίχοι: 987-1098

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΕΛΕΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΙΠΙΔΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: Β ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ στίχοι: 987-1098 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: "ΕΛΕΝΗ" ΤΟΥ ΕΥΡΙΠΙΔΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: Β ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ στίχοι: 987-1098 ΕΛΕΝΗ: Ικέτισσα, ω! παρθένα, σου προσπέφτω και σε παρακαλώ απ της δυστυχίας

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

15/9/2009. 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα

15/9/2009. 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα Νέα Αθηναϊκή Σχολή Λογοτεχνία Β Λυκείου Εισαγωγή Επιμέλεια: Τ. Γιακουμάτου www.netschoolbook.gr 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα Εσωτερική αναδιάρθρωση κράτους-στόχος

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Στην Αγορά των αρχαίων Αθηναίων (με τον Κ. Βέτση), Γνώση, Αθήνα 19893, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 20064 (έκδοση αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη) Αρχαιολογία Ένα ταξίδι στο παρελθόν, οδηγός για παιδιά, Κέδρος,

Διαβάστε περισσότερα

Η διαδραστικότητα ως μέσον διδασκαλίας του θρησκευτικού μαθήματος. Μία μελέτη περίπτωσης: Η περιπέτεια του προφήτη Ιωνά

Η διαδραστικότητα ως μέσον διδασκαλίας του θρησκευτικού μαθήματος. Μία μελέτη περίπτωσης: Η περιπέτεια του προφήτη Ιωνά Η διαδραστικότητα ως μέσον διδασκαλίας του θρησκευτικού μαθήματος. Μία μελέτη περίπτωσης: Η περιπέτεια του προφήτη Ιωνά Νικόλαος Παύλου Θεολόγος-Ιστορικός, 14 ο Γυμνάσιο Λάρισας nikpavlou@gmail.com Περίληψη

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής»

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής» Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της Γεωμετρική ς Εποχής; Ερωτήματα - κλειδιά: 2 Πόσο μεγάλες ήταν οι ομάδες των ανθρώπων της Γεωμετρικής Εποχής; Υπήρχαν αρχηγοί στις ομάδες των ανθρώπων

Διαβάστε περισσότερα

«ΙΚΕΤΙΔΕΣ» ΤΟΥ ΑΙΣΧΥΛΟΥ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΤΟΥ 1ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΆΡΓΟΥΣ

«ΙΚΕΤΙΔΕΣ» ΤΟΥ ΑΙΣΧΥΛΟΥ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΤΟΥ 1ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΆΡΓΟΥΣ «ΙΚΕΤΙΔΕΣ» ΤΟΥ ΑΙΣΧΥΛΟΥ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΤΟΥ 1ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΆΡΓΟΥΣ Ο μύθος των Δαναΐδων, ο γενέθλιος μύθος του Άργους, αναβίωσε στο αρχαίο θέατρο της πόλης, από τη Θεατρική Ομάδα του 1ου Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Κάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα Σειρά: Εκπαιδευση Σχολικά βοηθήματα (για το Λύκειο) Πλάτωνος Πρωταγόρας Γ Λυκείου Θεωρητική Κατεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

Η «Γιορτή της µητέρας» ή ηµέρα της µητέρας είναι κινητή εορτή προς τιµήν της µητέρας και γιορτάζεται κάθε χρόνο την δεύτερη Κυριακή του µήνα Μάη.

Η «Γιορτή της µητέρας» ή ηµέρα της µητέρας είναι κινητή εορτή προς τιµήν της µητέρας και γιορτάζεται κάθε χρόνο την δεύτερη Κυριακή του µήνα Μάη. Η «Γιορτή της µητέρας» ή ηµέρα της µητέρας είναι κινητή εορτή προς τιµήν της µητέρας και γιορτάζεται κάθε χρόνο την δεύτερη Κυριακή του µήνα Μάη. Η γιορτή της µητέρας στην Ελληνική Μυθολογία Η πρωταρχική

Διαβάστε περισσότερα