Οι Νεφέλες. του Αριστοφάνη. Γ Γυμνασίου. Οι Νεφέλες του Αριστοφάνη - Γ Γυμνασίου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Οι Νεφέλες. του Αριστοφάνη. Γ Γυμνασίου. Οι Νεφέλες του Αριστοφάνη - Γ Γυμνασίου"

Transcript

1 Οι Νεφέλες του Αριστοφάνη - Γ Γυμνασίου Οι Νεφέλες του Αριστοφάνη Γ Γυμνασίου

2 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Οι Νεφέλες του Αριστοφάνη για την Γ Γυμνασίου ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

3 Αντώνης Κ. Πετρίδης Επίκουρος Καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου Οι Νεφέλες του Αριστοφάνη για την Γ Γυμνασίου Μετάφραση Θρασύβουλου Σταύρου Συνεργάστηκαν Πόπη Χριστοφόρου-Πούγιουρου Φιλόλογος, Λειτουργός Αναλυτικών Προγραμμάτων Ευτυχία Πολυκάρπου Φιλόλογος, Λειτουργός Αναλυτικών Προγραμμάτων Έλενα Πηδιά Σύμβουλος Φιλολογικών Μαθημάτων Στην προετοιμασία της Έκδοσης 2013 συμμετείχε ο Δρ Ανδρέας Κρίγκος Φιλόλογος, Λειτουργός Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Σύνδεσμος Επιθεωρητής για τα Αρχαία Ελληνικά Λουκία Χατζημιχαήλ ( ) Επιθεωρήτρια Φιλολογικών Μαθημάτων Παύλος Δαπόλας ( ) Επιθεωρητής Φιλολογικών Μαθημάτων Σχέδια Χρήστος Γουσίδης Σχεδιασμός και Ηλεκτρονική Σελίδωση Χρύσης Σιαμμάς Λειτουργός Υπηρεσίας Ανάπτυξης Προγραμμάτων Γενικός Συντονισμός Χρίστος Παρπούνας Συντονιστής Υπηρεσίας Ανάπτυξης Προγραμμάτων Έκδοση 2013 (Προκαταρκτική) Α Έκδοση 2014 ISBN: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

4 Περιεχόμενα ΠΡΟΛΟΓΟΣ 5 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΩΜΩΔΙΑ Σοβαρά μηνύματα μέσα από το χιούμορ ΠΡΟΛΟΓΟΣ (1-283) Τα βάσανα του Στρεψιάδη (1-136) Ο Στρεψιάδης στο Φροντιστήριο ( ) ΠΑΡΟΔΟΣ ( ) Ο Στρεψιάδης και οι Νεφέλες Α ΠΑΡΑΒΑΣΗ ( ) Ο Χορός νουθετεί τους Αθηναίους ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ( ) Η μαθητεία του Στρεψιάδη Α ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ ( ) Η παλιά και η νέα παιδεία αναμετριούνται Β ΠΑΡΑΒΑΣΗ ( ) «Ψηφίστε μας, γιατί είμαστε... θεές!» ΙΑΜΒΙΚΕΣ ΣΚΗΝΕΣ ( ) Ο γλυκός, αλλά πρόσκαιρος θρίαμβος του Στρεψιάδη Β ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ ( ) Η πικρή αφύπνιση του Στρεψιάδη ΕΞΟΔΟΣ ( ) Πύρινη δικαιοσύνη ii ΣΧΟΛΙΑ 222 Προτάσεις για Ερευνητικές και Δημιουργικές Δραστηριότητες 245 Πηγές φωτογραφικού υλικού θεατρικών παραστάσεων 250

5

6 5 Πρόλογος Με ιδιαίτερη χαρά προλογίζω την έκδοση του βιβλίου Οι Νεφέλες του Αριστοφάνη για το μάθημα της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας από Μετάφραση της Γ τάξης Γυμνασίου. Το Αρχαίο Ελληνικό Δράμα αποτελεί αναμφίβολα ένα από τα ωραιότερα δείγματα του αρχαίου ελληνικού πνεύματος και ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία του παγκόσμιου πολιτισμού. Τα τρία είδη του δράματος, τραγωδία, κωμωδία και σατυρικό δράμα, συνυπήρχαν στην αρχαία Αθήνα διαδραματίζοντας το καθένα σημαντικό ρόλο τόσο στην ψυχαγωγία όσο και στην ευρύτερη καλλιέργεια των πολιτών. Ιδιαίτερα η κωμωδία, με την ιδιότητά της να θίγει σοβαρά θέματα (σπουδαῖον) με τρόπο ανάλαφρο και κωμικό (γελοῖον) λειτούργησε καταλυτικά στην καλλιέργεια της δημοκρατικής πολιτότητας, διαμορφώνοντας πολίτες κριτικούς και οξυδερκείς απέναντι σε όσα συνέβαιναν γύρω τους. Η αρχαία ελληνική κωμωδία είναι επίκαιρη και διαχρονική. Τα θέματά της πηγάζουν από την πολιτική και κοινωνική ιδεολογία του αθηναϊκού κράτους αλλά αφορούν και το σημερινό, σύγχρονο κράτος και πολίτη. Ειδικότερα, οι Νεφέλες πραγματεύονται την κρίση στην Αθήνα της εποχής του Πελοποννησιακού Πολέμου, κρίση οικονομική, κοινωνική και ηθική που θυμίζει πολύ τη σύγχρονη εποχή. Συζητά διαχρονικά θέματα όπως η σύγκρουση μεταξύ της άκριτης προσήλωσης στην παράδοση και του ασύδοτου νεωτερισμού, το χάσμα μεταξύ γονέων-παιδιών, την ευθύνη των πνευματικών αλλά και απλών ανθρώπων στα δρώμενα του τόπου τους. Το διδακτικό εγχειρίδιο των Νεφελών περιλαμβάνει Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Κωμωδία, το κείμενο σε μετάφραση Θρασύβουλου Σταύρου, πραγματολογικά, ερμηνευτικά και άλλα κατατοπιστικά σχόλια, Ερωτήσεις-Δραστηριότητες για κάθε μέρος του έργου αλλά και Προτάσεις για Ερευνητικές και Δημιουργικές Δραστηριότητες. Όλα τα πιο πάνω σε συνδυασμό με την εικονιστική πλαισίωση του κειμένου με φωτογραφικό υλικό διαφόρων παραστάσεων, αγγείων κλπ., καθώς επίσης και τα σχέδια που έγιναν ειδικά για αυτή την έκδοση, συνθέτουν ένα σύνολο ελκυστικό, με ιδιαίτερη παιδευτική και μορφωτική αξία για τους μαθητές. Ευχαριστώ τον κ. Αντώνη Πετρίδη, Επίκουρο Καθηγητή του Ανοικτού Πανεπιστημίου Κύπρου για τη συγγραφή του βιβλίου. Ευχαριστώ, επίσης, την κ. Λουκία Χατζημιχαήλ, ΕΜΕ Φιλολογικών Μαθημάτων, και τον κ. Παύλο Δαπόλα, ΕΜΕ Φιλολογικών Μαθημάτων, για τη συνεργασία τους. Ιδιαίτερες ευχαριστίες αξίζουν και στους/στις φιλολόγους Πόπη Πούγιουρου, Ευτυχία Πολυκάρπου, Έλενα Πηδιά και Ανδρέα Κρίγκο για την πολύτιμη συμβολή τους στη δημιουργία του βιβλίου αυτού, καθώς επίσης και στην Υπηρεσία Ανάπτυξης Προγραμμάτων που είχε την ευθύνη για την έκδοσή του. Σάββας Αντωνίου Αν. Διευθυντής Μέσης Εκπαίδευσης

7 6 Οι Νεφέλες του Αριστοφάνη για την Γ Γυμνασίου Αντώνης Κ. Πετρίδης Προλογικό σημείωμα Οι Νεφέλες του Αριστοφάνη «διδάχθηκαν» (δηλαδή, ανεβάστηκαν) στην Αθήνα πριν από δυόμιση περίπου χιλιάδες χρόνια (το 423 π.χ.). Στην πρώτη τους διδασκαλία, για λόγους που δεν μπορούμε να προσδιορίσουμε με ακρίβεια, δεν κατάφεραν να κερδίσουν το θεατρόφιλο κοινό. Έκτοτε, όμως, δεν έχουν πάψει να παίζονται και να ξαναπαίζονται, να διασκεδάζουν, να συναρπάζουν και να προβληματίζουν. Οι Νεφέλες αποτελούν εξαιρετικό εργαλείο μάθησης για παιδιά κάθε ηλικίας. Είναι έργο που παρουσιάζει πολλά από τα τυπικά στοιχεία του είδους που ονομάζεται «Παλαιά Κωμωδία» (κυριότερος εκπρόσωπος της οποίας είναι για μας ο Αριστοφάνης), άρα μπορεί να αποτελέσει μέσον για γενικότερη εμβάθυνση στη φύση και τη λειτουργία αυτού του άλλου, μετά την Τραγωδία, πόλου του αρχαίου ελληνικού θεάτρου. Είναι όμως ταυτόχρονα και έργο που παίζει με τις συμβάσεις του είδους που υπηρετεί, που τις σχολιάζει ειρωνικά και τις υπονομεύει. Το να εντοπίσουμε αυτό το παιγνίδι του Αριστοφάνη, τον ανατρεπτικό σαρκασμό και αυτοσαρκασμό του, είναι ένα πρώτο βήμα, για να διεισδύσουμε στη διδακτική διάσταση της Κωμωδίας εν γένει. Η Κωμωδία από τη φύση της είναι πάντα στην αντιπολίτευση: η δηκτική της γλώσσα δεν αφήνει τίποτα όρθιο παρασύρει με σφοδρότητα όλο τον ηθικό βόρβορο που μολύνει την πόλη. Έτσι το έργο αυτό μπορεί να αποτελέσει αφορμή για γόνιμο προβληματισμό πάνω σε έννοιες όπως η παράδοση και ο νεωτερισμός, το εκπαιδευτικό σύστημα και η αγωγή των νέων, οι σχέσεις γονέων και παιδιών και το χάσμα των γενεών, αλλά και άλλα, ακόμη πιο βαθιά, όπως η ευθύνη του πνευματικού ανθρώπου και του απλού πολίτη σε περιόδους ηθικής, οικονομικής και πολιτικής κρίσης. Μην κάνετε το λάθος, βέβαια, να θεωρήσετε πως η κωμωδία μας δίνει εύκολες και μονοσήμαντες απαντήσεις σε όλα αυτά, λες και αποτελεί ηθικολογικό κήρυγμα, ή πως προτείνει εφαρμόσιμες λύσεις, λες και αποτελεί πολιτικό μανιφέστο. Μην πιστέψετε πως η στάση της απέναντι στα πρόσωπα και τα πράγματα είναι προϊόν απόλυτης ευθυκρισίας και ηθικής ορθότητας ή πως δεν εκμεταλλεύεται κωμικά δεν καθιστά σχεδόν αυτοσκοπό το δικαίωμά της να προκαλεί, να τσιγκλίζει και να ερεθίζει! Η κωμωδία βάζει συνεχώς τρικλοποδιές στον εαυτό της. Δεν είναι συνεπής, το ξέρει και το υπερηφανεύεται! Αναμένει μάλιστα από τους θεατές να εντοπίζουν κάθε φορά αυτή την ειρωνική της ασυνέπεια, καθώς αυτή αποτελεί έναν από τους πιο λεπτούς χιουμοριστικούς της μηχανισμούς. Γιατί η ουσία είναι πως μέσα σε όλο αυτό το κωμικό χάος (το γελοῖον) η Κωμωδία έχει αναδείξει θέματα σοβαρά και κρίσιμα για την πόλη (σπουδαῖα), τα οποία ο θεατής καλείται να διαχειριστεί στο χωνευτήρι της δικής του συνείδησης. Η διδασκαλία της αρχαίας ελληνικής κωμωδίας εισάγεται στην κυπριακή Μέση Εκπαίδευση για πρώτη φορά. Ελπίζουμε να κερδίσει μια θέση στην καρδιά σας, να σας εμπνεύσει και να σας διασκεδάσει την ίδια στιγμή. Ευχαριστώ θερμά για τη συνεργασία και τη φιλία του πρωτίστως τον Αναπληρωτή Καθηγητή του Πανεπιστημίου Κύπρου Αντώνη Τσακμάκη, χωρίς τη δυναμική υποστήριξη του οποίου (σε επίπεδα πέρα από το ακαδημαϊκό) το βιβλίο αυτό δεν θα είχε γραφτεί ποτέ. Επίσης, με τον Αναπληρωτή Καθηγητή Βάιο Λιαπή (Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου), καθώς και την Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Σταυρούλα Τσιπλάκου, ήμασταν σε συνεχή επικοινωνία και συντονισμό. Η συνάδελφος Μαρία Παύλου (Συνεργαζόμενο Εκπαιδευτικό Προσωπικό, Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου) διάβασε μεγάλο μέρος του βιβλίου και με απάλλαξε από λάθη και παραλείψεις.

8 7 Για τον συντονισμό της όλης προσπάθειας, αλλά και για την κρίσιμη συμβολή της στο περιεχόμενο και την παρουσίαση του βιβλίου, ευχαριστώ την κυρία Λουκία Χατζημιχαήλ, Επιθεωρήτρια Φιλολογικών Μαθημάτων και σύνδεσμο για το μάθημα των Αρχαίων Ελληνικών. Εξαιρετικές ευχαριστίες αξίζουν στην κυρία Πόπη Πούγιουρου, Φιλόλογο, Λειτουργό Αναλυτικών Προγραμμάτων, για τις πολύ προσεκτικές της παρατηρήσεις και την έμπρακτη συμπαράστασή της καθ όλη τη φρενήρη διαδικασία της συγγραφής. Ευγνωμοσύνη αρμόζει και στα υπόλοιπα μέλη της ομάδας φιλολόγων που υποστηρίζει το μάθημα των Αρχαίων Ελληνικών: όλες και όλοι συνέβαλαν με θετική διάθεση και εργατικότητα στην ολοκλήρωση αυτής της προσπάθειας, με ενδιαφέρουσες ιδέες, εύστοχα σχόλια και διορθώσεις. Ευχαριστώ θερμά την κυρία Έλενα Πηδιά, Σύμβουλο Φιλολογικών Μαθημάτων, ιδιαίτερα για την επιμέλεια της ενότητας «Προτάσεις για ερευνητικές και δημιουργικές δραστηριότητες», που επισυνάπτεται στο τέλος του βιβλίου την κυρία Ευτυχία Πολυκάρπου, Λειτουργό Αναλυτικών Προγραμμάτων, και τον Δρα Ανδρέα Κρίγκο, Λειτουργό του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Κύπρου. Ο φιλόλογος Σταύρος Σταύρου, αν και δεν αποτελεί πια επισήμως μέλος της ομάδας υποστήριξης του μαθήματος, ήταν στο πλευρό μου όποτε του το ζήτησα και προσέθεσε κι αυτός τη δική του πινελιά. Αντώνης Κ. Πετρίδης Επίκουρος Καθηγητής Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου Λευκωσία, 14 Ιουνίου 2013

9

10 Eισαγωγή στην Κωμωδία ΣΟΒΑΡΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΧΙΟΥΜΟΡ Η ΚΩΜΩΔΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ Το αρχαίο θέατρο του Διονύσου στην Αθήνα, όπως σώζεται σήμερα Σκηνή από κωμωδία στο λεγόμενο «Αγγείο του Χορηγού» Μουσείο J. Paul Getty, Λος Άντζελες Η κωμωδία είναι το τρίτο κατά χρονολογική σειρά θεατρικό είδος που αναπτύχθηκε στην αρχαία ελληνική σκηνή. Τα άλλα δύο είναι η τραγωδία και το σατυρικό δράμα. Κωμικό δράμα σε ανεπίσημη, χαλαρή και άτυπη μορφή υπήρχε από πολύ νωρίς στην Αττική. Επισήμως, όμως, η κωμωδία εισήχθηκε στα Μεγάλα Διονύσια, τη σημαντικότερη θεατρική γιορτή της Αθήνας, μόλις το 486 π.χ., περίπου πενήντα χρόνια μετά την τραγωδία. Η κωμωδία εισήχθηκε επίσης στην άλλη μεγάλη γιορτή της πόλης που περιλάμβανε θεατρικές παραστάσεις, τα Λήναια, περί το 440 π.χ. Η έστω καθυστερημένη εισαγωγή της κωμωδίας στους δραματικούς αγώνες (στο πλαίσιο των Μεγάλων Διονυσίων και των Ληναίων) σημαίνει την επίσημη αναγνώριση του είδους από την αθηναϊκή πολιτεία. Το αθηναϊκό κράτος αντιμετωπίζει την κωμωδία ως είδος ισότιμο με την τραγωδία και καταβάλλει κάθε χρόνο σημαντικά ποσά για τη διοργάνωση των αγώνων είτε από κρατικούς πόρους είτε μέσω μιας μορφής φορολογίας που ονομαζόταν χορηγία. Σε κάθε κωμωδία τους ρόλους υποδύονταν τρεις έως πέντε ὑποκριταί (ηθοποιοί), που έπαιζαν περισσότερους του ενός ρόλους ο καθένας, είκοσι τέσσερα μέλη του Χορού και αρκετοί κομπάρσοι. Στους δύο διαγωνισμούς διδάσκονταν συνολικά δέκα κωμικά έργα κάθε χρόνο, καθένα από τα οποία τα χρηματοδοτούσε ένας χορηγός, ένας πλούσιος πολίτης, που αναλάμβανε βασικά τα έξοδα για τη σκευήν (κυρίως τα κοστούμια και τα προσωπεία), την εκπαίδευση του Χορού από τον χοροδιδάσκαλο και τη συντήρηση των συντελεστών της παράστασης όσο διαρκούσαν οι πρόβες. Συνεπώς, στους κωμικούς διαγωνισμούς συμμετέχουν πάνω από τριακόσιοι Αθηναίοι κάθε χρόνο (απλοί πολίτες, όχι επαγγελματίες, κατά τον 5 ο αιώνα π.χ.), ενώ στην όλη διοργάνωσή τους εμπλέκονται πολύ περισσότεροι. Η κωμωδία, λοιπόν, ήταν και σοβαρή και ακριβή υπόθεση για την αθηναϊκή πολιτεία! Κωμωδία, Τραγωδία και Σατυρικό Δράμα Η επίσημη αναγνώριση της Κωμωδίας από το αθηναϊκό κράτος Κωμωδία: μια σοβαρή και ακριβή υπόθεση!

11 10 Οι Νεφέλες του Αριστοφάνη για την Γ Γυμνασίου Αντώνης Κ. Πετρίδης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΕΡΙ ΠΟΙΗΤΙΚΗΣ, 1449 α 38 κ.ε. Ιστορική διαδρομή (μτφρ. της Ι. κωμωδίας: Κωνσταντάκος) Παλαιά, Μέση και Νέα Κωμωδία «Στην κωμωδία αρχικά δεν έδιναν σημασία (δεν την λάμβαναν σοβαρά υπόψη ως είδος), γι αυτό και τα διάφορα στάδια της εξέλιξής της έχουν λησμονηθεί. Οι αρχές της πόλης έδωσαν χορό στην κωμωδία (δηλ. θέσπισαν επίσημα την παράσταση κωμωδιών στο πλαίσιο των εορτών της πόλης) μάλλον αργά, ενώ πιο πριν οι παραστάσεις κωμωδίας γίνονταν από ερασιτέχνες. Κι αφού η κωμωδία είχε πια διαμορφωθεί λίγο πολύ ως είδος, από τότε αρχίζουν να μνημονεύονται οι διάφοροι ποιητές που ξέρουμε. Ποιος καθιέρωσε τη χρήση προσωπείων ή επινόησε τον πρόλογο ή καθόρισε τον αριθμό των υποκριτών, όλα αυτά τα αγνοούμε.» Χαρακτηριστική σκηνή από έργο της Παλαιάς ή της Μέσης Κωμωδίας σε αγγείο του 4 ου αι. π.χ. από την Κάτω Ιταλία Στα Μεγάλα Διονύσια «διδάσκονταν» (ανεβάζονταν) κάθε χρόνο πέντε κωμωδίες από ισάριθμους ποιητές (για λίγα χρόνια κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου οι κωμωδίες μειώθηκαν σε τρεις). Στον διαγωνισμό απονεμόταν πρώτο βραβείο (α) στον ποιητή που έγραψε το νικηφόρο έργο και (β) στον χορηγόν που χρηματοδότησε την παράσταση. Περί το 327 π.χ. θεσπίστηκε διαγωνισμός και μεταξύ των κωμικών ὑποκριτῶν: έτσι βραβευόταν πια και ο καλύτερος ηθοποιός (συγκεκριμένα, ο πρωταγωνιστής) σε κωμική παράσταση. Στα Λήναια παρουσιάζονταν επίσης πέντε κωμωδίες κάθε χρόνο. Στα Λήναια η κωμωδία υπερίσχυε της τραγωδίας, αφού εδώ ανεβάζονταν μόνο τέσσερα τραγικά έργα κάθε χρόνο (δύο τραγικοί ποιητές ανέβαζαν από δύο έργα ο καθένας). Ο διαγωνισμός κωμικών ὑποκριτῶν είχε εισαχθεί στα Λήναια πολύ πιο νωρίς από ό,τι στα Διονύσια, προς το τέλος της δεκαετίας του 440 π.χ. Η ιστορική πορεία της αρχαίας ελληνικής κωμωδίας ήταν μακραίωνη. Πρωτότυπα κωμικά έργα γράφονταν από τον 5 ο αιώνα π.χ. μέχρι και τον 2 ο αιώνα μ.χ. Στους αιώνες αυτούς η κωμωδία γνώρισε τρεις φάσεις εξέλιξης: (α) Την «Παλαιά» ή «Αρχαία» Κωμωδία ( π.χ.) με σημαντικότερους εκπροσώπους τον Αριστοφάνη, τον Κρατίνο και τον Εύπολη και πλάι τους άλλους σημαντικούς ποιητές, όπως ο Κράτης, ο Φερεκράτης, ο Πλάτων, ο Στράττις κ.ά. Για τον χαρακτήρα της «Παλαιάς» Κωμωδίας βλ. παρακάτω. (β) Τη «Μέση» Κωμωδία ( π.χ.), με σπουδαιότερους ποιητές τον Άλεξι, τον Αντιφάνη και τον Εύβουλο. Στη Μέση Κωμωδία κυριαρχεί η μυθολογική παρωδία και οι πλοκές με θέματα από την καθημερινή ζωή της πόλης. Μειώνεται το πολιτικό στοιχείο και ελαττώνεται η σημασία του Χορού. (γ) Τη «Νέα» Κωμωδία (320 π.χ. 2 ος αιώνας μ.χ.), με κυριότερους δραματουργούς τον Μένανδρο, τον Φιλήμονα και τον Δίφιλο. Στη Νέα Κωμωδία κυριαρχούν πλέον αποκλειστικά οι ρομαντικές πλοκές και η αστική θεματολογία. Η κωμωδία και τα Μεγάλα Διονύσια Η κωμωδία και τα Λήναια Ιστορική διαδρομή της κωμωδίας: Παλαιά, Μέση και Νέα Κωμωδία

12 Εισαγωγή στην κωμωδία 11 ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ «ΠΑΛΑΙΑΣ» ΚΩΜΩΔΙΑΣ Έχουμε χάσει τη συντριπτική πλειοψηφία των θεατρικών έργων που γράφτηκαν κατά τον 5 ο αιώνα. Από αυτά που έχουμε όμως συμπεραίνουμε ότι η κωμωδία εμφάνιζε μεγάλη ποικιλομορφία. Τρεις τουλάχιστον τύποι πλοκών αναγνωρίζονται: (α) η μυθολογική κωμωδία, που παρουσίαζε κωμικές εκδοχές των παραδοσιακών μύθων (β) η αστική κωμωδία, η οποία περιστρεφόταν γύρω από καθημερινές ιστορίες σχετικές με τη ζωή των απλών ανθρώπων και (γ) η πολιτική κωμωδία, η οποία ασχολούνταν με τα μεγάλα θέματα και τις σπουδαίες προσωπικότητες της σύγχρονης επικαιρότητας. Αυτού του είδους η πολιτική κωμωδία, την οποία για μας εκπροσωπεί το σωζόμενο έργο του Αριστοφάνη, φαίνεται ότι ήταν η κυρίαρχη τάση κατά το τελευταίο τέταρτο του 5 ου αιώνα, την περίοδο δηλαδή του Πελοποννησιακού Πολέμου ( π.χ.). Σκηνή από κωμωδία. Ο δούλος στα δεξιά λέγεται Ξανθίας, όπως και ο δούλος του Στρεψιάδη στις Νεφέλες Μια τυπική κωμωδία του Αριστοφάνη ξεκινά με το κωμικό σύμπαν να τελεί σε βαθιά κρίση. Τα αίτια της κρίσης εντοπίζονται σε υπαρκτά και κρίσιμα προβλήματα της εποχής, συχνά μάλιστα της άμεσης επικαιρότητας. Τους κωμικούς ήρωες του Αριστοφάνη τους βασανίζει η πολιτική, κοινωνική και ηθική παρακμή, βασική αιτία της οποίας είναι ο πόλεμος και τα κάθε λογής διεφθαρμένα δημόσια πρόσωπα που εκμεταλλεύονται την έκρυθμη κατάσταση (λαοπλάνοι πολιτικοί, πολεμοκάπηλοι στρατηγοί, καιροσκόποι έμποροι, ασυνείδητοι φιλόσοφοι, εξυπνάκηδες ποιητές, άνθρωποι συντηρητικοί και κολλημένοι χωρίς πρακτικό πνεύμα, κλπ.). Τα προβλήματα αυτά βεβαίως οφείλονται εν τέλει σε βαθύτερους παράγοντες, όχι απλά στη συγκυρία της εμφύλιας διαμάχης: κυρίως στις έμφυτες αδυναμίες του αθηναϊκού Δήμου (του λαού), ο οποίος αδυνατεί να ξεχωρίσει το ορθό από το λάθος, το δίκαιο από το άδικο και το ποιοτικό από το ανάξιο, και έτσι χειραγωγείται πολύ εύκολα από επιτήδειους. Ο κωμικός ήρωας, που εκπροσωπεί τον απλό λαϊκό άνθρωπο και την πρακτική του σοφία, βρίσκει συνήθως για αυτά τα πολύ πραγματικά προβλήματα μια εντελώς ουτοπική, ευφάνταστη και εξωφρενική λύση. Η λύση αυτή είναι γνωστή ως «Κωμική Ιδέα»: να χτίσει μια πολιτεία στα σύννεφα, για να μεταναστεύσει εκεί (στο έργο Όρνιθες) να συνάψει ιδιωτική ειρήνη με τη Σπάρτη, για να γλυτώσει, αυτός τουλάχιστον, από τις συνέπειες της πολεμοκαπηλίας (Αχαρνείς) να εξαναγκάσει τους άνδρες να σταματήσουν τον πόλεμο κρατώντας τις γυναίκες μακριά από το σπίτι και το κρεβάτι (Λυσιστράτη) να κατεβεί στον Άδη, για να αναστήσει τον Ευριπίδη, σε μια προσπάθεια να σταματήσει την παρακμή της τραγωδίας (Βάτραχοι) ή να πάει στον ουρανό, για να απελευθερώσει την Ειρήνη, την οποία κρατά εκεί φυλακισμένη ο Πόλεμος (Ειρήνη), κλπ. Μετά από αρκετές φαρσικές συγκρούσεις, ο κωμικός ήρωας καταφέρνει να επιβάλει τον νόμο του και να δημιουργήσει έναν καινούριο κόσμο, στον οποίο ο ίδιος είναι πια προνομιούχος και κυρίαρχος. Τύποι κωμωδίας κατά τον 5 ο αιώνα π.χ. Η πολιτική κωμωδία Το κωμικό σύμπαν σε κρίση Η «Κωμική Ιδέα»: ουτοπική λύση σε υπαρκτά προβλήματα

13 12 Οι Νεφέλες του Αριστοφάνη για την Γ Γυμνασίου Αντώνης Κ. Πετρίδης Όπως φαίνεται από τα παραπάνω, ως προς τον χαρακτήρα της η κωμωδία του Αριστοφάνη έχει στενή σχέση με την ουτοπία και το παραμύθι. Όσο και αν διαπραγματεύεται πραγματικά πολιτικά θέματα (δηλαδή προβλήματα της σύγχρονης αθηναϊκής πόλεως - κράτους), η Παλαιά Κωμωδία είναι θέατρο συνειδητά αντιρεαλιστικό, που δεν δεσμεύεται από τους φυσικούς νόμους και κανόνες. Οι χαρακτήρες του Αριστοφάνη μπορεί να είναι άνθρωποι: ιστορικά πρόσωπα, όπως ο Σωκράτης και ο Ευριπίδης, ή πλασματικοί χαρακτήρες, όπως ο Στρεψιάδης των Νεφελών. Μπορεί όμως να είναι και θεοί, όπως ο Διόνυσος, ή ήρωες της μυθολογίας, όπως ο Ηρακλής, ή αφηρημένες έννοιες που προσωποποιούνται, όπως ο Δήμος (Ιππείς), ο Πλούτος και η Πενία (Πλούτος) ή ο Δίκαιος και ο Άδικος Λόγος (Νεφέλες). Ζωόμορφος Χορός (χορευτές μεταμφιεσμένοι σε πουλιά) σε μελανόμορφο αγγείο του 6 ου αι. π.χ. Χαρακτηριστικός ήρωας αρχαίας ελληνικής κωμωδίας του 5 ου και του 4 ου αιώνα, που φορεί το σωμάτιον Οι Χοροί της κωμωδίας επίσης μπορεί να είναι είτε ανθρώπινοι (καρβουνιάρηδες από τις Αχαρνές, γυναίκες της Αθήνας, αγρότες και χωρικοί) είτε ζωόμορφοι (Σφήκες, Όρνιθες κλπ.) μπορεί να παριστάνουν ουράνια φαινόμενα (π.χ. Νεφέλες) ή πάλι να προσωποποιούν σύμβολα, όπως τα γράμματα του αλφαβήτου, πολιτικούς θεσμούς, όπως οι δήμοι της Αττικής, και ό,τι άλλο μπορούσε να σκαρφιστεί η ποιητική φαντασία. Η Παλαιά Κωμωδία δεν περιορίζεται από τίποτα και στις πλοκές της μπορεί να συμβεί ο,τιδήποτε: πουλιά να μιλούν, άνθρωποι να πετούν στον ουρανό καβάλα σε σκαθάρια, θεοί να περιφέρονται στη γη ή να κατεβαίνουν στον Άδη, γυναίκες να αναλαμβάνουν την εξουσία στο κράτος (το τελευταίο για τους Αθηναίους αποτελούσε σενάριο εξίσου φανταστικό όσο το να κτίζει κανείς μια πολιτεία στον ουρανό)! Στο επίπεδο της παράστασης, η Παλαιά Κωμωδία είναι θέαμα πληθωρικό, εκρηκτικό, φαντασμαγορικό, αιρετικό, προκλητικό, συνειδητά υπερβολικό, γεμάτο χρώματα, φασαρία, κίνηση, φαρσικές, σπαρταριστές σκηνές, έντονους μουσικούς ρυθμούς και οργιώδη χορευτικά σχήματα. Παλαιά Κωμωδία: θέατρο αντιρεαλιστικό Το ρεαλιστικό και το φανταστικό συνυπάρχουν στους χαρακτήρες, στους χορούς, στους χώρους, στις πλοκές Φαντασμαγορικό, πολύχρωμο και πολύβουο θέαμα

14 Εισαγωγή στην κωμωδία 13 Στην Παλαιά Κωμωδία κυριαρχεί το σωματικό χιούμορ (γνωστό ως σλάπστικ: καβγάδες, ξύλο, μπουγελώματα, φωνές, τρεχαλητό, κάθε μορφή αστείας σωματικής δραστηριότητας). Το σεξουαλικό στοιχείο και η αισχρολογία, στοιχεία που σχετίζονται με την καταγωγή της κωμωδίας από τις λατρείες της γονιμότητας (βλ. παρακάτω), είναι κατά κανόνα σε έξαρση. Πολύ συνηθισμένη μορφή χιούμορ είναι επίσης η παρενδυσία (ή τρανσβεστισμός): ανδρικοί χαρακτήρες ντύνονται γυναίκες και αντίθετα γυναικείοι χαρακτήρες (τους οποίους στο αρχαίο θέατρο υποδύονται άνδρες!) φέρουν ανδρική αμφίεση. Οι ηθοποιοί του Αριστοφάνη φορούν προσωπεία (μάσκες), που παραμορφώνουν κωμικά το ανθρώπινο πρόσωπο τονίζοντας τα αρνητικά χαρακτηριστικά του (μια φαλάκρα, π.χ., ή μια μεγάλη μύτη), όπως στις καρικατούρες. Τέλος, το σωμάτιον, είδος εσωτερικής επένδυσης την οποία ο ηθοποιός φορά κάτω από το κοστούμι του, κάνει τους χαρακτήρες να έχουν εξογκωμένα οπίσθια και κοιλιές. Μίμηση αρχαίου προσωπείου στην παράσταση του Εθνικού Θεάτρου (1984): ο Σωκράτης Η γλώσσα της κωμωδίας είναι τόσο πολύχρωμη και ποικίλη όσο και η παράστασή της. Τα αρχαία ελληνικά του Αριστοφάνη συνδυάζουν στοιχεία από την αττική καθομιλουμένη της εποχής, και μάλιστα τη γλώσσα των απλών ανθρώπων, με τον πιο καλλιεργημένο ποιητικό λόγο (τη λυρική ποίηση και την τραγωδία), καθώς και με τη γλώσσα της επιδεικτικής (πολιτικής) και δικανικής ρητορικής. Σε μια και μόνη πρόταση του Αριστοφάνη μπορεί να συναντήσει κανείς: μια συνηθισμένη καθημερινή έκφραση, μια χυδαία βρισιά, μια πλαστή λέξη με χιουμοριστικό χαρακτήρα (στις Εκκλησιάζουσες του Αριστοφάνη, π.χ., στ. 1169, απαντά η μακρύτερη λέξη της ελληνικής γλώσσας, που έχει 172 γράμματα!), μια υψηλή ποιητική έκφραση, έναν στίχο από τραγωδία ή άλλο ποιητικό είδος παραλλαγμένο ή αυτούσιο. Η σκευή των ηθοποιών Η γλώσσα της κωμωδίας ΕΚΚΛΗΣΙΑΖΟΥΣΕΣ, 1169 τάχα γὰρ ἔπεισι λοπαδοτεμαχοσελαχογαλεοκρανιολειψανοδριμυποτριμματοσιλφιολιπαρομελιτοκατακεχυμενοκιχλεπικοσσυφοφαττοπεριστεραλεκτρυονοπτοπιφαλλι<δ>οκιγκλοπελειολαγῳοσιραιοβαφητραγανοπτερυγών.

15 14 Οι Νεφέλες του Αριστοφάνη για την Γ Γυμνασίου Αντώνης Κ. Πετρίδης ΚΩΜΩΔΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΣ: ΤΙ ΕΞΥΠΗΡΕΤΟΥΝ ΟΛΑ ΑΥΤΑ; μή μοι φθονήσητ, ἄνδρες οἱ θεώμενοι, εἰ πτωχὸς ὢν ἔπειτ ἐν Ἀθηναίοις λέγειν μέλλω περὶ τῆς πόλεως, τρυγῳδίαν ποιῶν. τὸ γὰρ δίκαιον οἶδε καὶ τρυγῳδία. Θεατές, μην μου θυμώσετε, αν, ζητιάνος εγώ, λόγο θα βγάλω για την πόλη εμπρός στους Αθηναίους, σε κωμωδία. Το δίκιο δα κι η κωμωδία το ξέρει. ΑΧΑΡΝΕΙΣ, (μτφρ. Θρασύβουλος Σταύρου) Οι αρχαίοι Αθηναίοι αντιλαμβάνονταν το θέατρο ως βήμα δημόσιου προβληματισμού. Τα θέματα που τυγχάνουν διαπραγμάτευσης στη σκηνή του θεάτρου αγγίζουν την πολιτική και κοινωνική ιδεολογία του αθηναϊκού κράτους στην πιο βαθιά της ουσία, ενώ στις περισσότερες περιπτώσεις κατεξοχήν στην κωμωδία η στάση των ποιητών είναι κριτική και ανατρεπτική. Το πιο αξιοθαύμαστο χαρακτηριστικό της αθηναϊκής δημοκρατίας, άλλωστε, είναι ότι δημιούργησε θεσμούς μέσα από τους οποίους εξέταζε τον ίδιο τον εαυτό της και στοχαζόταν βαθιά για τις επιτυχίες και τις αποτυχίες της, τις δυνατότητες και τα όρια του συστήματός της. Το θέατρο ήταν ένας από τους πιο σημαντικούς τέτοιους θεσμούς. Αν και από τη φύση της ευτράπελη, η κωμωδία δεν είναι «ελαφρή». Όπως σημειώσαμε πιο πάνω, τα θέματα με τα οποία καταπιάνεται είναι απολύτως σοβαρά. Ο τρόπος με τον οποίο τα χειρίζεται μπορεί να είναι αστείος, και οι λύσεις που προτείνει να μην συνιστούν πραγματικές εναλλακτικές επιλογές: να είναι φανταστικές και ανεφάρμοστες με μια λέξη, κωμικές. Το γεγονός όμως ότι στην κωμική σκηνή θίγονται προβλήματα, όπως ο πόλεμος και η ειρήνη, η παράδοση και ο ασύδοτος νεωτερισμός, η παιδεία, ο πατριωτισμός και η δημαγωγία, η ουσία και η αποστολή της τέχνης, καθιστά την κωμωδία διδάσκαλον τῆς πόλεως, όπως ακριβώς ήταν και ο ανταγωνιστής της, η τραγωδία. Η κωμωδία με πείσμα διεκδικούσε το δικαίωμά της να θεωρείται ισότιμη με την τραγωδία ως προς τη σχέση της με την πόλη και συγκεκριμένα ως προς τον ρόλο της στην παίδευση των πολιτών. Ο Αριστοφάνης, μάλιστα, στους Αχαρνείς εκφράζει αυτή την απαίτηση με ένα κωμικό εύρημα: αντικαθιστώντας τον όρο κωμωδία με τον σαρκαστικό νεολογισμό τρυγῳδία, που φέρνει τα δύο είδη κοντά στο επίπεδο και της ορολογίας! «Ακόμη και η τρυγῳδία», γράφει, «ξέρει το δίκιο. Μην μου αρνηθείτε το δικαίωμα να μιλήσω για την πόλη»! Kαὶ πολλὰ μὲν γέλοιά μ εἰπεῖν, πολλὰ δὲ σπουδαῖα, καὶ τῆς σῆς ἑορτῆς ἀξίως παίσαντα καὶ σκώψαντα νικήσαντα ταινιοῦσθαι. Νόστιμ αστεία κάμε να πω, να πω και λόγια σοβαρά κι αντάξια της γιορτής σου, αφού παιγνίδια και πειράγματα τελειώσω πια, να πάρω εγώ της νίκης το στεφάνι. ΒΑΤΡΑΧΟΙ, (μτφρ. Θρασύβουλος Σταύρου) Η κωμωδία επιχειρεί γενικά να διδάξει τους πολίτες μέσα από το χιούμορ. Αυτός ο συνδυασμός της σοβαρότητας και του αστείου, του βαρυσήμαντου (στα αρχαία: του σπουδαίου) και του κωμικού (του γελοίου), η μετάδοση σοβαρών και «δίκαιων» (δηλαδή ωφέλιμων για την πόλη) μηνυμάτων μέσα από το σκώμμα και την παιδιά, αποδίδεται στα αρχαία ελληνικά με τον όρο σπουδαιογέλοιον. Το θέατρο, θεσμός της πόλεως-κράτους Διδάσκαλος της πόλεως τρυγῳδία σπουδαιογέλοιον

16 Εισαγωγή στην κωμωδία 15 Σκηνή από κωμωδία σε ερυθρόμορφο αγγείο από την Κάτω Ιταλία Η κωμωδία χτυπά κάθε τι που κατά την υποκειμενική γνώμη του ποιητή βλάπτει την πόλη. Δεν διστάζει να επιτεθεί προσωπικά και ονομαστικά, συχνά με ύβρεις και με πολύ βαρείς χαρακτηρισμούς, ενάντια σε ισχυρά πρόσωπα της εποχής, τα οποία θεωρεί υπεύθυνα για την κατάπτωση της πόλης (ὀνομαστὶ κωμῳδεῖν). Από τα πυρά των κωμικών ποιητών δεν ξέφευγε κανείς, ούτε ο πολύς Περικλής ούτε καν ο δίκαιος Σωκράτης, ενόσω μάλιστα ήταν ακόμη στην ακμή της δύναμης και της επιρροής τους ειδικά τότε, καθώς η κωμωδία δεν συνηθίζει να ασχολείται με άτομα που δεν ζουν ή που δεν έχουν σημασία πια. Σύμφωνα με ένα αρχαίο ανέκδοτο, ο Σωκράτης ο ίδιος παρακολούθησε την παράσταση των Νεφελών, στην οποία «πρωταγωνιστούσε»! Αναμφίβολα, το θέατρο μπορούσε να επηρεάσει στάσεις και συμπεριφορές, έστω και έμμεσα. Ο Πλάτωνας, ο οποίος γενικά δεν εμπιστευόταν το θέατρο, αφού πίστευε ότι επιδρούσε αρνητικά στον ψυχισμό των πιο απλοϊκών θεατών, παρουσιάζει τον Σωκράτη στην Απολογία να ισχυρίζεται ότι η εχθρότητα των κωμικών ποιητών και ειδικά του Αριστοφάνη στις Νεφέλες συνέβαλε στη θανατική του καταδίκη. Στο θέατρο, πάντως, δεν λαμβάνονται πολιτικές αποφάσεις και η κριτική της κωμωδίας δεν ήταν πάντοτε τελεσφόρα: ο ίδιος ο Αριστοφάνης στις Νεφέλες παραπονιέται ότι η ανελέητη κριτική που άσκησε κατά του δημαγωγού Κλέωνα δεν εμπόδισε τους Αθηναίους να τον ξαναψηφίσουν. Το ίδιο προφανώς συνέβη και με τον Περικλή, ο οποίος παρά τις επιθέσεις των κωμικών ποιητών ήταν κυρίαρχος στο πολιτικό παιγνίδι μέχρι τον θάνατό του. Η κωμωδία δεν καθόριζε τις πολιτικές αποφάσεις των Αθηναίων, μεταξύ άλλων και επειδή οι συμβουλές της δεν ήταν πάντοτε προϊόν ευθυκρισίας και συνεπούς σκέψης (οι ίδιες οι Νεφέλες και η κριτική κατά του Σωκράτη είναι παράδειγμα του γεγονότος αυτού). Οι Αθηναίοι παρόλα αυτά σκέφτονται και εκφράζουν αυτές τις σκέψεις τους ελεύθερα μέσα από το θέατρο: αυτό έχει σημασία. Όπως κάθε άλλη μορφή δημόσιου λόγου, η κωμωδία διέγειρε έντονα συναισθήματα και προκαλούσε ποικίλες αντιδράσεις. Σύμφωνα με αρχαίες πληροφορίες, υπήρξαν περιπτώσεις που το κράτος επιχείρησε να την ελέγξει και να την περιορίσει με διατάγματα. Γνωρίζουμε επίσης ότι ο Αριστοφάνης αντιμετώπισε δικαστικές περιπέτειες λόγω του Κλέωνα. Γενικώς, όμως, η αθηναϊκή πολιτεία ενθάρρυνε την κωμική ματιά αλλά σίγουρα, δεν ήταν απεριόριστη η άδεια του κωμικού ποιητή υπήρχαν νομικοί περιορισμοί και θέματα ταμπού (ηθικώς απαγορευμένα): η κωμωδία, λ.χ., δεν κοροϊδεύει τα ιερά μυστήρια, δεν διακωμωδεί τις γυναίκες των πολιτών ονομαστικά και σέβεται κατά κανόνα τους νεκρούς (ακόμη κι ο Αριστοφάνης έπαψε να σατιρίζει τον Κλέωνα μετά τον θάνατό του στην Αμφίπολη το 421 π.χ.). Το είδος της πολιτικής κωμωδίας που καλλιέργησε ο Αριστοφάνης δεν διατηρήθηκε στη μόδα για πάντα. Ήδη από τα τέλη του 5 ου αιώνα, η κωμωδία αρχίζει να αλλάζει χαρακτήρα, να γίνεται λιγότερο επιθετική και να ασχολείται λιγότερο και πιο υπαινικτικά με την επικαιρότητα. Ποτέ όμως η κωμωδία δεν σταμάτησε να περιστρέφεται γύρω από τα μεγάλα ζητήματα της πόλεως. ὀνομαστὶ κωμῳδεῖν Η επιρροή της κωμωδίας Τα όρια της κωμωδίας Πολιτική κωμωδία: μια μόδα που δεν κράτησε για πάντα

17 16 Οι Νεφέλες του Αριστοφάνη για την Γ Γυμνασίου Αντώνης Κ. Πετρίδης Η ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΚΩΜΩΔΙΑΣ Ο Διόνυσος με το χαρακτηριστικό του ένδυμα (τον κροκωτόν), το ιερό του φυτό (τον κισσό) και την κύλικα (το συνηθισμένο αγγείο για κατανάλωση κρασιού) Η καταγωγή της κωμωδίας είναι πολυσύνθετη: ανάγεται τόσο στη θρησκεία και την τελετουργία όσο και στη λογοτεχνική παράδοση. Αυτό εξηγεί σε μεγάλο βαθμό τα ποικιλόμορφα χαρακτηριστικά του είδους, όπως τα περιγράψαμε σε συντομία πιο πάνω. Εξηγεί επίσης τη συνεχή τάση της κωμωδίας προς τον πειραματισμό και τη μεταβολή. Οι πιο σημαντικοί από τους παράγοντες που διαμόρφωσαν τον χαρακτήρα της κωμωδίας του Αριστοφάνη είναι: (α) Διάφορες θρησκευτικές τελετουργίες προς τιμήν θεοτήτων που εξασφάλιζαν τη γονιμότητα (των ανθρώπων και της γης), καθάριζαν την κοινότητα από το μίασμα, απέτρεπαν το κακό και πανηγύριζαν για τη νίκη της ζωής πάνω στον θάνατο. Οι θεότητες αυτές ήταν ο Διόνυσος, ο κατεξοχήν θεός του θεάτρου, η Δήμητρα και η Κόρη (Περσεφόνη), αλλά και άλλες. Στις τελετουργίες της γονιμότητας ήταν συνήθως εμφατικό το σεξουαλικό στοιχείο και η αισχρολογία, στοιχεία που κληρονόμησε η κωμωδία του Αριστοφάνη και που βλέπουμε ακόμη και σήμερα σε διάφορα έθιμα που συνδέονται, π.χ., με την Αποκριά. Η σεξουαλικότητα συνδέεται με την αναπαραγωγή και άρα με την ευφορία (της ψυχής, του σώματος και του χώματος). Η αισχρολογία, ειδικά η εκτόξευση ύβρεων, όσο κι αν φαίνεται παράδοξο αυτό σε μας σήμερα, ήταν μέθοδος εξορκισμού του κακού. Στα Ελευσίνια Μυστήρια, π.χ., όταν η πομπή των μυστών έφτανε στη γέφυρα του Κηφισού, οι Αθηναίοι που δεν συμμετείχαν στην πομπή εκτόξευαν εναντίον τους οχετούς ύβρεων και προσβολών. Το έθιμο ονομαζόταν «γεφυρισμός». Η λογική του δεν διαφέρει από το σημερινό «φτου να μην σε ματιάσω»! Με τις τελετές που γιορτάζουν την αναγέννηση της φύσης και τη νίκη της ζωής επί του θανάτου σχετίζεται και ο κῶμος, το έθιμο που έδωσε το όνομά του στο είδος που μας απασχολεί. «Κωμωδία» είναι το τραγούδι (ᾠδή) του κώμου. Κῶμος ονομαζόταν ένα υπαίθριο, θορυβώδες, άσεμνο και συχνά βίαιο γλέντι, που ακολουθούσε το συμπόσιον, το ομαδικό φαγοπότι που αποτελούσε θεσμό στην αρχαία Ελλάδα. Με κῶμον όμως ολοκληρώνονταν και διάφορες γιορτές (κάτι τέτοιο υποστηρίζεται και για τα Μεγάλα Διονύσια). Κατά τη συνήθεια, οι Χορός κωμαστών συμποσια- Η καταγωγή της κωμωδίας εξηγεί πολλά για τον χαρακτήρα της Τελετουργίες για τη γονιμότητα, τον καθαρμό, την αποτροπή του κακού και την αναγέννηση της ζωής Ο κῶμος

18 Εισαγωγή στην κωμωδία 17 στές μεθυσμένοι ξεχύνονταν στους δρόμους, χόρευαν, τραγουδούσαν «πικάντικα», αυτοσχέδια τραγούδια, ασχημονούσαν, αισχρολογούσαν και πείραζαν τους περαστικούς και όλα αυτά μέσα σε εύθυμο κλίμα χαλάρωσης και απελευθέρωσης, που είχε άμεση σχέση με τον χαρακτήρα του Διονύσου. Οι Χοροί της κωμωδίας χρωστούν πολλά σε αυτούς τους κωμαστές. Δεν είναι άσχετη επίσης με την καταγωγή και τον χαρακτήρα της κωμωδίας, συγκεκριμένα με την τάση της να επιτίθεται ανελέητα σε όσους «μιαίνουν» την πόλη, η τελετουργία του φαρμακοῦ. Στην Αθήνα η τελετουργία αυτή αποτελούσε μέρος των Θαργηλίων, γιορτής στην οποία προσφέρονταν στον Απόλλωνα και την Άρτεμη οι πρώτοι καρποί της χρονιάς. Φαρμακός ή κάθαρμα είναι ο άνθρωπος που θυσιάζεται (συμβολικά φυσικά) για το καλό της κοινότητας. Στα Θαργήλια τον ρόλο του φαρμακού έπαιζαν δύο πολίτες (άνδρας και γυναίκα ή δύο άνδρες, από τους οποίους ο ένας ήταν ντυμένος γυναίκα). Οι φαρμακοί, στολισμένοι με γιρλάντες από ξηρά σύκα, διέσχιζαν την πόλη παίρνοντας πάνω τους το μίασμα και έπειτα εξορίζονταν εικονικά. Πρόκειται για το αρχαιοελληνικό αντίστοιχο του εβραϊκού «αποδιοπομπαίου τράγου», έθιμο που περιγράφεται στην Παλαιά Διαθήκη. (β) Ευτράπελα δρώμενα, που είχαν ήδη διαμορφώσει έναν πρωτοθεατρικό χαρακτήρα. Από τις τελετές αυτές μπορούμε να ξεχωρίσουμε τα λεγόμενα «φαλλικά» και τους ζωόμορφους χορούς. Τα φαλλικά, τα οποία ο Αριστοτέλης θεωρεί τον κατεξοχήν πρόγονο της κωμωδίας, ήταν πομπές προς τιμήν του Διονύσου και άλλων θεών, στις οποίες λιτανεύονταν διάφορα σύμβολα γονιμότητας, κάποιες πιο οργανωμένες, άλλες περισσότερο ελεύθερες και αυτοσχέδιες. Στις πομπές αυτές οι συμμετέχοντες τραγουδούσαν σκωπτικά τραγούδια προς τιμήν του φαλλού. Ο επικεφαλής της πομπής, ο ἐξάρχων, ξεχώριζε από τους υπόλοιπους και προφανώς αναπτυσσόταν μεταξύ τους ένας τραγουδιστικός διάλογος. Σε κάποιες από αυτές τις τελετές (όχι σε όλες) οι συμμετέχοντες φορούσαν και προσωπεία (μάσκες). Αυτός ο πρωτοθεατρικός χαρακτήρας των φαλλικών αναπτύχθηκε σταδιακά, κατά τον Αριστοτέλη, και εν τέλει διαμόρφωσε το κωμικό θέατρο. Σε αρκετά αρχαιοελληνικά αγγεία, βλέπουμε ομάδες ανθρώπων μεταμφιεσμένων σε ζώα ή διάφορες άλλες μη ανθρώπινες μορφές να εκτελούν χορογραφίες με οργιώδη κίνηση και παιγνιώδη χαρακτήρα. Από αυτούς τους ζωόμορφους χορούς έλκουν την καταγωγή τους Χοροί όπως οι Όρνιθες και οι Σφήκες του Αριστοφάνη. Ζωόμορφος Χορός (χορευτές μεταμφιεσμένοι σε άλογα) σε μελανόμορφο αγγείο του 6 ου αι. π.χ. (γ) Προγενέστερες μορφές κωμικού δράματος, που αναπτύχθηκαν σε περιοχές με δωρικό πληθυσμό. Οι πιο σημαντικές από αυτές ήταν από τη μια τα Μέγαρα, στα οποία αναπτύχθηκε η λεγόμενη μεγαρική φάρσα (λαϊκό είδος θεάτρου με έντονο το στοιχείο του σωματικού χιούμορ: σκηνές κωμικής βιαιοπραγίας, π.χ.), από την άλλη η Σικελία και η Μεγάλη Ελλάδα, όπου καλλιεργήθηκαν διάφορες μορφές κωμικού θεάτρου πολύ πριν την άνθησή του στην Αττική. Ορισμένες από αυτές τις μορφές ήταν: (α) ο μίμος (σύντομα δραματίδια σε πεζό λόγο με θέματα τόσο από τον μύθο όσο και από τη ζωή Ο «φαρμακός» Τα φαλλικά Ζωόμορφοι χοροί Το κωμικό θέατρο του δωρικού κόσμου

19 18 Οι Νεφέλες του Αριστοφάνη για την Γ Γυμνασίου Αντώνης Κ. Πετρίδης στη σύγχρονη πόλη) (β) οι λεγόμενοι φλύακες (είδος λαϊκού επίσης, αρχικά, δράματος που ως επί το πλείστον διακωμωδούσε γνωστούς μύθους, εξ ου και ο μεταγενέστερος χαρακτηρισμός «ιλαροτραγωδίες») και (γ) ένα ιδιαίτερο είδος λογοτεχνικής πια κωμωδίας με μυθολογικά και αστικά θέματα που συνδέεται κυρίως με τον μεγάλο ποιητή Επίχαρμο. (δ) Η κληρονομιά ποιητικών ειδών που αναπτύχθηκαν κατά την αρχαϊκή περίοδο, κυρίως του Ιάμβου. Ο Ίαμβος είναι ένα από τα πολύ σημαντικά ποιητικά είδη που αναπτύχθηκαν κατά την αρχαϊκή περίοδο. Οι κυριότεροι εκπρόσωποι της αρχαϊκής ιαμβικής ποίησης ήταν ο Αρχίλοχος, ο Σημωνίδης και ο Ιππώνακτας. Ο Ίαμβος σχετιζόταν με τις τελετουργίες για τη γονιμότητα, αλλά από νωρίς απέκτησε αυτόνομο λογοτεχνικό χαρακτήρα. Είχε επιθετικό, σκωπτικό και σαρκαστικό χαρακτήρα και στηλίτευε πρόσωπα και κοινωνικές καταστάσεις που έβλαπταν, κατά τη γνώμη του ποιητή, το σύνολο όπως ακριβώς έκανε και η κωμωδία του Αριστοφάνη. Σκηνή από τις Θεσμοφοριάζουσες του Αριστοφάνη, που παρωδεί την τραγωδία Τήλεφος του Ευριπίδη (ε) Η επιρροή της τραγωδίας. Η Αττική Κωμωδία, όμως, όπως τη γνωρίζουμε, διαμορφώθηκε εν τέλει υπό την επιρροή της τραγωδίας. Η κωμωδία του Αριστοφάνη είναι το αποτέλεσμα έξι δεκαετιών συνύπαρξης ήδη των δύο ειδών στους δραματικούς αγώνες. Η κωμωδία ανταγωνίζεται συνεχώς την τραγωδία: από τη μια, την παρωδεί (δηλαδή τη μιμείται περιπαικτικά), και από την άλλη, όμως, τη χρησιμοποιεί ως πρότυπο απορροφώντας ολοένα και περισσότερα από τα χαρακτηριστικά της. Η επίδραση της τραγωδίας είναι τελικά ο πιο καθοριστικός παράγοντας για την ιστορική πορεία της κωμωδίας όπως τη γνωρίζουμε. Μέσα από τον διάλογο με την τραγωδία η κωμωδία διαμορφώνει τον ιδιαίτερο έντεχνο, λογοτεχνικό και θεατρικό της χαρακτήρα. Ο Ίαμβος Η καθοριστική επιρροή της Τραγωδίας Χορευτές μεταμφιεσμένοι σε δελφίνια χορεύουν υπό τον ήχο του αυλού

20 Εισαγωγή στην κωμωδία 19 Ο ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ O Αριστοφάνης, γιος του Φιλίππου, καταγόταν από τον δήμο Κυδαθηναίων. Εικάζεται ότι γεννήθηκε μεταξύ των ετών π.χ. Πέθανε περί το 386 π.χ. Ο γιος του Αραρώς ήταν επίσης κωμικός ποιητής (αυτός δίδαξε τα τελευταία δύο έργα του πατέρα του). Δεν γνωρίζουμε πολλά για τη ζωή του Αριστοφάνη. Δεν προκύπτει πάντως ότι ανέπτυξε αξιόλογη δημόσια δράση πέραν του θεάτρου. Στην αρχή της καριέρας του ο Αριστοφάνης αντιμετώπισε την οργή του Κλέωνα, ο οποίος τον έσυρε στο δικαστήριο για συκοφαντία, χωρίς όμως αποτέλεσμα. Υπολογίζεται ότι ο Αριστοφάνης έγραψε περίπου σαράντα κωμωδίες, από τις οποίες ένδεκα σώζονται ακέραιες. Γνωρίζουμε με βεβαιότητα ότι κέρδισε τουλάχιστον τρεις φορές το πρώτο βραβείο στους κωμικούς διαγωνισμούς, και τις τρεις στα Λήναια. Μάλλον όμως οι νίκες του ήταν περισσότερες. Βιογραφικά δεδομένα Το έργο του

21 20 Οι Νεφέλες του Αριστοφάνη για την Γ Γυμνασίου Αντώνης Κ. Πετρίδης ΤΑ ΣΩΖΟΜΕΝΑ ΕΡΓΑ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ Αχαρνείς (425 π.χ.): Παρουσιάστηκε στα Λήναια (πρώτο βραβείο). Ο Δικαιόπολις, απεγνωσμένος από την πολεμοκαπηλία των Αθηναίων, συνάπτει ιδιωτική ειρήνη με τη Σπάρτη, για να απαλλαγεί από τις βλαβερές συνέπειες του πολέμου. Ιππείς (424 π.χ.): Παρουσιάστηκε στα Λήναια (πρώτο βραβείο). Ο «Αλλαντοπώλης» (πρόκειται για τον Αλκιβιάδη), ένας παλιάνθρωπος, αντικαθιστά τον «Παφλαγόνα» (τον Κλέωνα: Κλέων και Αλκιβιάδης ήταν αμφιλεγόμενα πρόσωπα της εποχής), έναν χειρότερο παλιάνθρωπο, ως ο αγαπημένος δούλος του Δήμου (προσωποποίησης των Αθηναίων πολιτών), τον οποίο ξανανιώνει με τρόπο μαγικό. Νεφέλες (423 π.χ.): Παρουσιάστηκε στα Μεγάλα Διονύσια (τρίτο βραβείο). Ο Στρεψιάδης, καταχρεωμένος εξαιτίας της ασωτίας του γιου του, στρέφεται προς τον Σωκράτη και τους Σοφιστές, κίνηση που κάνει τα πράγματα ακόμη χειρότερα όμως. Αντιδρά πυρπολώντας τη σχολή («Φροντιστήριο») του Σωκράτη. Σφήκες (422 π.χ.): Παρουσιάστηκε στα Λήναια (δεύτερο βραβείο). Ο Βδελυκλέων επιχειρεί με διάφορους τρόπους να γιατρέψει από τη χαρακτηριστικά αθηναϊκή ασθένεια της δικομανίας τον γέρο πατέρα του, Φιλοκλέωνα. Ειρήνη (421 π.χ.): Παρουσιάστηκε στα Μεγάλα Διονύσια (δεύτερο βραβείο). Ο Τρυγαίος ανεβαίνει στον ουρανό και απελευθερώνει την Ειρήνη, την οποία κρατούσε δέσμια ο Πόλεμος. Όρνιθες (413 π.χ.): Παρουσιάστηκε στα Μεγάλα Διονύσια (δεύτερο βραβείο). Ο Πεισέταιρος και ο Ευελπίδης, Αθηναίοι τυχοδιώκτες, ιδρύουν τη Νεφελοκοκκυγία, μια πολιτεία μεταξύ ουρανού και γης, και επιβάλλουν τον νόμο τους σε θεούς, πουλιά και ανθρώπους. Λυσιστράτη (411 π.χ.): Παρουσιάστηκε μάλλον στα Λήναια (δεν γνωρίζουμε αν βραβεύτηκε). Η Λυσιστράτη πείθει τις γυναίκες όλης της Ελλάδας να απέχουν από τα συζυγικά τους καθήκοντα και να κλειστούν στην Ακρόπολη, όπου φυλασσόταν και το πολεμικό ταμείο, μέχρι να εξαναγκαστούν οι άντρες να συνομολογήσουν ειρήνη. Θεσμοφοριάζουσες (411 π.χ.): Παρουσιάστηκε μάλλον στα Μεγάλα Διονύσια (δεν γνωρίζουμε αν βραβεύτηκε). Κατά τη διάρκεια των Θεσμοφορίων (γιορτή αποκλειστικά γυναικεία), οι γυναίκες συνωμοτούν κατά του Ευριπίδη, επειδή τις συκοφαντεί. Ένας Συγγενής του Ευριπίδη (άγνωστο πρόσωπο) μεταμφιεσμένος σε γυναίκα επιχειρεί να τον γλυτώσει, αλλά συλλαμβάνεται. Στο τέλος ο Ευριπίδης διαλλάσσεται με τις γυναίκες. Βάτραχοι (405 π.χ.): Παρουσιάστηκε στα Λήναια (πρώτο βραβείο). Αγανακτισμένος από την παρακμή της τραγωδίας μετά τον θάνατο του Ευριπίδη, ο Διόνυσος κατεβαίνει στον Άδη, για να φέρει πίσω τον μεγάλο Τραγικό. Στο τέλος όμως αντιλαμβάνεται ότι ο Αισχύλος, που είχε πεθάνει πριν πενήντα χρόνια, είναι πολύ καλύτερη επιλογή. Εκκλησιάζουσες (392 π.χ.): Δεν έχουμε στοιχεία για τη διδασκαλία. Οι γυναίκες, με επικεφαλής την Πραξαγόρα, καταλαμβάνουν την εξουσία και επιβάλλουν γυναικοκρατία και κοινοκτημοσύνη σε κάθε μορφής αγαθό, συμπεριλαμβανομένου του έρωτα. Πλούτος (388 π.χ.): Δεν έχουμε στοιχεία για τη διδασκαλία. Ο Χρεμύλος βοηθά τον θεό Πλούτο να θεραπευθεί από την τυφλότητά του και έτσι, εφόσον ο θεός πλέον βλέπει και κρίνει σωστά, τα πλούτη μοιράζονται με τρόπο ακριβοδίκαιο και οι κακοί, αντί να πλουτίζουν, τιμωρούνται.

22 Εισαγωγή στην κωμωδία 21 ΟΙ ΝΕΦΕΛΕΣ Ο Αριστοφάνης δίδαξε τις Νεφέλες στα Μεγάλα Διονύσια του 423 π.χ. Το έργο αφηγείται την ιστορία του άξεστου χωρικού Στρεψιάδη, ανθρώπου αδαούς και αμόρφωτου, τόσο στα γράμματα όσο και στους τρόπους της πόλης. ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΦΕΙΔΙΠΠΙΔΗΣ ΥΠΗΡΕΤΗΣ του Στρεψιάδη ΜΑΘΗΤΕΣ του Σωκράτη ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΧΟΡΟΣ ΝΕΦΕΛΩΝ ΔΙΚΑΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΑΔΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΔΑΝΕΙΣΤΗΣ Α' ΔΑΝΕΙΣΤΗΣ Β' Ο Στρεψιάδης βρέθηκε καταχρεωμένος εξαιτίας του ότι ο άσωτος γιος του, ο Φειδιππίδης, και η φαντασμένη γυναίκα του (ανώνυμος χαρακτήρας, που δεν εμφανίζεται στο έργο) τον ανάγκαζαν να χρηματοδοτεί τη σπάταλη, επιδεικτική ζωή τους με αλλεπάλληλα δάνεια. Τώρα που ήρθε η ώρα της αποπληρωμής, ο Στρεψιάδης δεν έχει δεκάρα στην τσέπη, με αποτέλεσμα να κινδυνεύει να χάσει τα πάντα, αν οι δανειστές του τον μηνύσουν. Αποφασίζει λοιπόν να εγγράψει τον γιο του στο «Φροντιστήριο» του Σωκράτη, την περιβόητη σχολή στην οποία εκπαιδεύεται κανείς ώστε να γίνει σοφιστής (δηλαδή άνθρωπος με ρητορικές ικανότητες, νομικές γνώσεις και μηδενικούς ηθικούς φραγμούς, ικανός να κάνει το άσπρο μαύρο, άρα και να κερδίσει κάθε δίκη). Ο Στρεψιάδης ελπίζει ότι, αν μάθει τη σοφιστική τέχνη, ο Φειδιππίδης θα τον απαλλάξει από την υποχρέωση να αποπληρώσει τα χρέη του. Ο Φειδιππίδης αρνείται αρχικά, κι ο Στρεψιάδης εγγράφεται ο ίδιος μαθητής, με την παρότρυνση του Χορού των Νεφελών, οι οποίες αποτελούν τις καινούριου τύπου θεότητες που λατρεύει ο Σωκράτης (θα αποδειχθεί όμως ότι τα φαινόμενα απατούν). Το αποτέλεσμα, όμως, είναι αρνητικό: ο γερο-χωρικός είναι ανεπίδεκτος. Ο Στρεψιάδης καταφέρνει να μεταπείσει τον Φειδιππίδη, ο οποίος εισάγεται τελικά στη Σχολή. Τον παραλαμβάνει μάλιστα ο Άδικος Λόγος (η προσωποποίηση της ξεδιάντροπης επιχειρηματολογίας «Νεφέλες» του Εθνικού Θεάτρου σε σκηνοθεσία Κώστα Μπάκα (1984). Μακέτες για τα κοστούμια (Ν. Στεφάνου) που κάνει το άδικο να επικρατεί), αφού επικρατεί σε Αγώνα Λόγων επί του βασικού του αντιπάλου, του Δίκαιου Περίληψη του έργου

23 22 Οι Νεφέλες του Αριστοφάνη για την Γ Γυμνασίου Αντώνης Κ. Πετρίδης Λόγου. Σε αντίθεση με τον πατέρα του ο Φειδιππίδης γίνεται τέλειος σοφιστής. Ενθαρρυμένος ο Στρεψιάδης διώχνει κακήν κακώς τους δανειστές του. Σύντομα, όμως, καταλαβαίνει ότι σ αυτή τη ζωή οι κουτοπονηριές πληρώνονται. Ο Φειδιππίδης, εντελώς πωρωμένος πια, δεν διστάζει να δείρει άσχημα τον πατέρα του, αφού ξέρει ότι μπορεί να αποδείξει στο δικαστήριο ότι ακόμη κι αυτό το εξωφρενικό έγκλημα για τα αρχαία ελληνικά δεδομένα είναι δίκαιο και σωστό. Ο Στρεψιάδης αντιλαμβάνεται ότι το πρόβλημα είναι τελικά ο Σωκράτης: οι Νεφέλες τον είχαν στρέψει προς αυτόν, ώστε να πάθει για να μάθει! Έτσι ο γέρος τιμωρεί τον Σωκράτη πυρπολώντας το Φροντιστήριο. Ο Φειδιππίδης, όμως, παραμένει πιστός στον δάσκαλό του. «Νεφέλες» του Εθνικού Θεάτρου σε σκηνοθεσία Γιάννη Ιορδανίδη (2001). Από το εξώφυλλο του Προγράμματος Προς μεγάλη του απογοήτευση ο Αριστοφάνης κέρδισε με τις Νεφέλες μόλις το τρίτο (και τελευταίο) βραβείο. Μετά την αποτυχία ο Αριστοφάνης ξεκίνησε να επεξεργάζεται ξανά τις Νεφέλες, με σκοπό να τις διδάξει εκ νέου. Τα σχέδιά του δεν ευοδώθηκαν όμως η δεύτερη γραφή δεν ολοκληρώθηκε και οι Νεφέλες δεν ξαναπαίχτηκαν ποτέ. Το μισοτελειωμένο χειρόγραφο, παρόλα αυτά, έμεινε φυλαγμένο στο οικογενειακό αρχείο του ποιητή. Σε κάποιο στάδιο, όμως, κυκλοφόρησε και εν τέλει υποκατέστησε την αρχική, διδαγμένη εκδοχή. Δεν είναι εύκολο να υποδείξουμε ποιες αιτίες ακριβώς οδήγησαν τις Νεφέλες στην αποτυχία. Το σίγουρο είναι ότι οι αθηναϊκοί δραματικοί διαγωνισμοί μπορούσαν να επηρεαστούν από ποικιλία παραγόντων. Το αποτέλεσμα, άλλωστε, δεν καθοριζόταν από ειδικούς, αλλά από απλούς πολίτες (αν και οι αρχαίοι Αθηναίοι είχαν μεγάλη θεατρική παιδεία). Ακόμα και η τύχη έπαιζε τον ρόλο της (για τη διαδικασία της εξαγωγής των αποτελεσμάτων στα Μεγάλα Διονύσια, βλ. την Εισαγωγή στο Αρχαίο Ελληνικό Θέατρο, που περιλαμβάνεται στο βιβλίο Αρχαία Ελληνικά για την Γ Γυμνασίου: Ευριπίδη Κύκλωψ). «Νεφέλες» του Εθνικού Θεάτρου σε σκηνοθεσία Κώστα Μπάκα (1984). Μακέτες για τα κοστούμια και τα σκηνικά (Ν. Στεφάνου) Το σίγουρο είναι πως ο ίδιος ο Αριστοφάνης, όπως μαρτυρεί η Παράβαση στην εκδοχή του έργου που διαθέτουμε, θεωρούσε τις Νεφέλες μια από τις εξυπνότερές του κωμωδίες και δεν είχε άδικο. Στο έργο αυτό ο Αριστοφάνης παίζει με τους κανόνες και Οι δύο εκδοχές των Νεφελών Γιατί απέτυχαν οι Νεφέλες; Νεφέλες: μια ευφυής, μαύρη, ειρωνική κωμωδία

24 Εισαγωγή στην κωμωδία 23 Από το Πρόγραμμα της παράστασης του ΘΟΚ (2009) τις συμβάσεις του κωμικού είδους με πολλή μαεστρία και δημιουργεί μια κωμωδία πολύ διαφορετική από τις συνηθισμένες. Ίσως αυτό τελικά να επηρέασε την κρίση του αρχικού κοινού. Έργα πειραματικά και προκλητικά αργούν να κατακτήσουν το κοινό τους. Οι Νεφέλες είναι ειρωνική, μαύρη κωμωδία, που στοχεύει τα βέλη της προς πολλαπλές κατευθύνσεις δεν είναι απλοϊκό ηθικιστικό κήρυγμα υπέρ της «παράδοσης» και εναντίον του «μοντερνισμού», όπως ενδεχομένως δείχνει εκ πρώτης όψεως. Αυτή τη λεπτή ειρωνική διάσταση των Νεφελών θα προσπαθήσουμε να ανακαλύψουμε καθώς θα μελετούμε το έργο. Ο Στρεψιάδης πέφτει θύμα των επιτήδειων σοφιστών και του Σωκράτη, τον οποίο θεωρεί έναν από αυτούς. Τους τιμωρεί με τρόπο σκληρό και βίαιο. Αλλά ο ίδιος ο Στρεψιάδης και το ηθικό μοντέλο που εκπροσωπεί τόσο αυτός όσο και ο Δίκαιος Λόγος, με τον οποίο στο τέλος ταυτίζεται δεν είναι ακριβώς η λύση στο πρόβλημα, δεν είναι η ποθούμενη διόρθωση των στρεβλώσεων που προκαλεί το σοφιστικό πνεύμα. Ο Στρεψιάδης, ο τύπος του χονδροκομμένου, ανυποψίαστου χωριάτη, ο οποίος φέρει βεβαίως και τις προσωπικές του ευθύνες, παγιδεύεται ανάμεσα σε δύο άκρα: τον ασύδοτο νεωτερισμό από τη μια, και από την άλλη, την απολιθωμένη προσήλωση σε έναν ηθικό κώδικα και ένα παιδαγωγικό μοντέλο μιας άλλης εποχής, τιμημένης αλλά ξεπερασμένης, που δεν ανταποκρίνεται πια στις ανάγκες της σύγχρονης κοινωνίας. Ο εμπρησμός του Φροντιστηρίου και οι σκοτεινοί, σχεδόν τραγικοί τόνοι με τους οποίους χρωματίζεται αυτή η τελική σκηνή του έργου θυμίζουν στους θεατές ότι το συμφέρον της πόλης και της κοινωνίας, δεν βρίσκεται ούτε στη μια ούτε στην άλλη ακραία άποψη. Στην κωμωδία αυτή η χρυσή τομή ανάμεσα στις ακραίες τάσεις, το ἄριστον μέτρον, παραμένει φευγαλέο ζητούμενο. «Νεφέλες» του Εθνικού Θεάτρου σε σκηνοθεσία Κοραή Δαμάτη (1994). Από το εξώφυλλο του Προγράμματος (Κ. Ζαχαράκης) Εν τέλει, πάντως, το έργο κέρδισε την εκτίμηση των αναγνωστών, έστω και αν δεν ξαναπαίχτηκε στο θέατρο όσο ζούσε ο Αριστοφάνης, ώστε να διεκδικήσει και το βραβείο που του άξιζε. Στο Βυζάντιο, ειδικά, οι Νεφέλες, μαζί με τον Πλούτο και τους Βατράχους, αποτελούσαν την τριάδα των αριστοφανικών έργων που αντιγράφονταν, Ασύδοτος νεωτερισμός ή απολιθωμένος συντηρητισμός; Η υστεροφημία του έργου

25 24 Οι Νεφέλες του Αριστοφάνη για την Γ Γυμνασίου Αντώνης Κ. Πετρίδης Οι «Νεφέλες» σε κόμικ! (Εκδόσεις Μεταίχμιο) σχολιάζονταν και διδάσκονταν περισσότερο από όλα. Οι Νεφέλες αγαπήθηκαν επίσης ιδιαίτερα από το σύγχρονο κοινό και παίζονται πολύ συχνά τόσο στην Ελλάδα και την Κύπρο όσο και στον υπόλοιπο κόσμο. Το βιβλίο μας εικονογραφείται με σκίτσα του ζωγράφου Χρήστου Γουσίδη που έγιναν ειδικά για αυτή την έκδοση, φωτογραφικό υλικό από έξι διαφορετικές Νεφέλες του Εθνικού Θεάτρου (1951, 1970, 1984, 1994, 2001, 2012), από την παράσταση του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος (1978) καθώς και από τις Νεφέλες του Θεατρικού Οργανισμού Κύπρου (2009). Υπήρξαν βεβαίως πολύ περισσότερες σύγχρονες παραστάσεις των Νεφελών. Το έργο έχει διασκευαστεί πολλές φορές ως ανάγνωσμα κατάλληλο για παιδιά. Οι Νεφέλες επίσης, όπως και οι υπόλοιπες κωμωδίες του Αριστοφάνη, κυκλοφορούν ακόμη και σε κόμικ! «ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΠΠΟΥ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗ» Παππού Αριστοφάνη, Παππού Αριστοφάνη, πράσινο ελιάς κλωνάρι της νύχτας πυροφάνι, πώς σ αγαπάμε! σε καρτεράμε. Με τα τρελά σου τ αστεία, Και στων πουλιών τη χώρα, τα σοβαρά τ αστεία μαζί ας πάμε τώρα, αχ πώς γελάμε! μπρος ξεκινάμε. Το τραγούδι των τίτλων από την ιστορική παιδική διασκευή των «Ορνίθων» του Αριστοφάνη από το Θέατρο Έρευνας και τον Δημήτρη Ποταμίτη ( )

26 Εισαγωγή στην κωμωδία 25 Σχεδιάγραμμα της Δομής των Νεφελών 1. ΠΡΟΛΟΓΟΣ (1-283): Κρίση και Κωμική Ιδέα 1.1. Τα βάσανα του Στρεψιάδη (1-136) Ο Στρεψιάδης σε απόγνωση (1-86) Ο Στρεψιάδης επιχειρεί να πείσει τον γιο του να φοιτήσει στο Φροντιστήριο του Σωκράτη (87-136) 1.2. Ο Στρεψιάδης στο Φροντιστήριο ( ) Ο Στρεψιάδης στην είσοδο του Φροντιστηρίου ( ) Οι πύλες του Φροντιστηρίου ανοίγουν ( ) Ο Στρεψιάδης συναντά τον Σωκράτη ( ) 2. ΠΑΡΟΔΟΣ: Ο Στρεψιάδης και οι Νεφέλες ( ) 2.1. Το τραγούδι των Νεφελών ( ) 2.2. Η φύση των Νεφελών και η τάξη του σύμπαντος ( ) 2.3. Οι Νεφέλες αποδέχονται τον Στρεψιάδη ( ) 2.4. Ο Σωκράτης «προθερμαίνει» τον Στρεψιάδη ( ) 3. Α ΠΑΡΑΒΑΣΗ ( ): Ο Χορός νουθετεί τους Αθηναίους 3.1. «Κυρίως Παράβαση» ( ): Η Κορυφαία του Χορού μιλά εξ ονόματος του Ποιητή 3.2. «Επιρρηματική Συζυγία» ( ): Οι Νεφέλες νουθετούν τους θεατές Ο Χορός των Νεφελών Εθνικό Θέατρο, «Νεφέλες» 2001 (σκηνοθεσία Γιάννης Ιορδανίδης)

27 26 Οι Νεφέλες του Αριστοφάνη για την Γ Γυμνασίου Αντώνης Κ. Πετρίδης 4. ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ( ): Η μαθητεία του Στρεψιάδη 4.1. Ο Στρεψιάδης δοκιμάζει την υπομονή του Σωκράτη ( ) 4.2. Στρεψιάδης και Σωκράτης απελπίζονται ( ) 4.3. Ο Στρεψιάδης πείθει τον Φειδιππίδη να εγγραφεί στο Φροντιστήριο ( ) 4.3. Ο Στρεψιάδης παραδίδει τον γιο του στον Σωκράτη ( ) 5. Α ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ ( ): Η παλιά και η νέα παιδεία αναμετριούνται 5.1. Ο Δίκαιος και ο Άδικος Λόγος καβγαδίζουν ( ) 5.2. Ο Δίκαιος Λόγος παρουσιάζει τις θέσεις του ( ) 5.3. Ο Άδικος Λόγος απαντά ( ) 5.4. Η νίκη του Άδικου Λόγου ( ) 6. Β ΠΑΡΑΒΑΣΗ ( ): «Ψηφίστε μας, γιατί είμαστε... θεές!» 7. ΙΑΜΒΙΚΕΣ ΣΚΗΝΕΣ ( ): Ο γλυκός, αλλά πρόσκαιρος θρίαμβος του Στρεψιάδη 7.1. Ο Στρεψιάδης παραλαμβάνει τον γιο του από τον Σωκράτη ( ) 7.2. Ο Στρεψιάδης παίρνει θάρρος βλέποντας τον «νέο» Φειδιππίδη ( ) 7.3. Ο Στρεψιάδης διώχνει κακήν κακώς τον Πρώτο Δανειστή του ( ) 7.4. Ο Στρεψιάδης συμπεριφέρεται βάναυσα και στον Δεύτερο Δανειστή ( ) 7.5. Η «προφητεία» των Νεφελών ( ) 8. Β ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ ( ): Η πικρή αφύπνιση του Στρεψιάδη 8.1. Ο Στρεψιάδης τρώει ένα γερό χέρι ξύλο από τον γιο του ( ) 8.2. Ο Στρεψιάδης εκφράζει το παράπονό του ( ) 8.3. Ο Φειδιππίδης αντιτάσσει τα δικά του επιχειρήματα ( ) 9. ΕΞΟΔΟΣ ( ): Πύρινη δικαιοσύνη 9.1. Ο Στρεψιάδης ψάχνει τρόπους να τιμωρήσει τον Σωκράτη ( ) 9.2. Ο εμπρησμός του Φροντιστηρίου ( )

1 Αρχαία γενικής παιδείας ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΗΣ «ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ»

1 Αρχαία γενικής παιδείας ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΗΣ «ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ» 1 Β Λυκείου: 1 Αρχαία γενικής παιδείας ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΗΣ «ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ» ( σύμφωνα με τις ερωτήσεις αξιολόγησης του υπουργείου Παιδείας) α ) Tο δράμα 1) Ποια είναι τα χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater Διήμερο σεμινάριο Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία Bar theater & Γιατί η υποκριτική είναι Τέχνη Σάββατο και Κυριακή 19 και 20 Οκτωβρίου 2013 στην αίθουσα του ''Θυρεάτη''(παραπλεύρως Αφων Καρκούλη) Έναρξη

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα.

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. Οι φορείς της αγωγής στην Αθήνα Βαθμίδες αγωγής Παιδευτικά μέσα A).. α).......

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1.Ο Πρωταγόρας παρουσιάζει στο σημείο αυτό μια ιδιαιτέρως ρηξικέλευθη τοποθέτηση σχετικά με την έννοια και το σκοπό της τιμωρίας. Η τιμωρία, σύμφωνα με τον Πρωταγόρα δεν είναι εκδίκηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Θα διδαχτούν η Ομήρου Οδύσσεια και οι Ηροδότου Ιστορίες σύμφωνα με το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Α) ΟΜΗΡΟΥ ΟΔΥΣΣΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις 1 Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις Βάια Δουδάκη Εχουν διατυπωθεί πολλοί ορισμοί οι οποίοι επιχειρούν να περιγράψουν ή να προσδιορίσουν τι συνιστά την παιδεία στα μέσα. Ενας γενικός ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ «ΑΞΙΖΕ ΝΑ ΥΠΑΡΧΟΥΜΕ ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΝΑΝΤΗΘΟΥΜΕ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΝΕΑ ΓΕΝΙΑ ΣΕ ΔΡΑΣΗ» ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ 1 Ο ΕΠΑ.Λ ΧΑΝΙΩΝ Ό,τι δεν συνέβη, είναι ό,τι δεν ποθήσαμε,

Διαβάστε περισσότερα

«Ποτέ μη λες ποτέ» Βασίλης Χαραλαμπόπουλος. Αnek Lines. Χρυσος Χορηγος. ΔΗΠΕΘΕ Κρήτης

«Ποτέ μη λες ποτέ» Βασίλης Χαραλαμπόπουλος. Αnek Lines. Χρυσος Χορηγος. ΔΗΠΕΘΕ Κρήτης συνέντευξη Βασίλης Χαραλαμπόπουλος «Ποτέ μη λες ποτέ» Ένας από τους καλύτερους κωμικούς της γενιάς του, ο Βασίλης Χαραλαμπόπουλος, μετά την περυσινή του επιτυχία ως Λυσιστράτης, συνεργάζεται ξανά με τον

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Κάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα Σειρά: Εκπαιδευση Σχολικά βοηθήματα (για το Λύκειο) Πλάτωνος Πρωταγόρας Γ Λυκείου Θεωρητική Κατεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Στην Αγορά των αρχαίων Αθηναίων (με τον Κ. Βέτση), Γνώση, Αθήνα 19893, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 20064 (έκδοση αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη) Αρχαιολογία Ένα ταξίδι στο παρελθόν, οδηγός για παιδιά, Κέδρος,

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

Η «Γιορτή της µητέρας» ή ηµέρα της µητέρας είναι κινητή εορτή προς τιµήν της µητέρας και γιορτάζεται κάθε χρόνο την δεύτερη Κυριακή του µήνα Μάη.

Η «Γιορτή της µητέρας» ή ηµέρα της µητέρας είναι κινητή εορτή προς τιµήν της µητέρας και γιορτάζεται κάθε χρόνο την δεύτερη Κυριακή του µήνα Μάη. Η «Γιορτή της µητέρας» ή ηµέρα της µητέρας είναι κινητή εορτή προς τιµήν της µητέρας και γιορτάζεται κάθε χρόνο την δεύτερη Κυριακή του µήνα Μάη. Η γιορτή της µητέρας στην Ελληνική Μυθολογία Η πρωταρχική

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Ο διάλογος είτε προέρχεται από ένα πρόσωπο είτε από περισσότερα-ασκεί την ψυχή του ακροατή έντονη παιδευτική επίδραση, όπως άλλωστε όλα τα συνταρακτικά συμβάντα. Αυτός σε αντίθεση

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002

37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002 37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ, «ΠΛΑΤΩΝΑ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ» ΤΑΞΗ: Γ, ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: Αρετή Πότσιου, ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΗΣ: Νίκος Κοκκινάκης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΑΣΚΑΣ

ΘΕΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΑΣΚΑΣ ΤΑΞΗ: Α3 ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 ΘΕΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΑΣΚΑΣ ΟΝΟΜ/ΜΟ : ΠΕΠΠΑΣ ΦΟΙΒΟΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΑ 1 Περιεχόμενα Εισαγωγή... σελ. 3 Νεκρικές Μάσκες... σελ. 4 Θεατρικές Μάσκες... σελ. 4 Εορταστικές

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε.

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε. Μάχη Νικολάρα: Θα μιλήσουμε για τον τομέα της εκπαίδευσης από μια άλλη σκοπιά. Οι ανακοινώσεις του Υπουργείου Παιδείας εχθές ανέτρεψαν κατά κάποιο τρόπο τον προγραμματισμό αυτής της εκπομπής, όμως όλα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΤΙΚΗ ΚΩΜΩΔΙΑ ΤΕΣΣΕΡΑ ΣΧΕΔΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. (8 διδακτικές περίοδοι) ΠΡΩΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΩΜΩΔΙΑ

ΑΤΤΙΚΗ ΚΩΜΩΔΙΑ ΤΕΣΣΕΡΑ ΣΧΕΔΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. (8 διδακτικές περίοδοι) ΠΡΩΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΩΜΩΔΙΑ ΑΤΤΙΚΗ ΚΩΜΩΔΙΑ ΤΕΣΣΕΡΑ ΣΧΕΔΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 Συγγραφή: Κυριάκος Τοφαρίδης, Θεατρολόγος Εποπτεία: Σπύρος Αντωνέλλος, ΕΜΕ (8 διδακτικές περίοδοι). ΠΡΩΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΩΜΩΔΙΑ ΘΕΜΑ: Μια πρώτη γνωριμία με

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page 3 ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΛΥΠΟΥΡΛΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΜΗΡΟ ΣΤΟΝ ΙΠΠΟΚΡΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2008 LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page

Διαβάστε περισσότερα

Ενημερωτικό Δελτίο Μάρτιος 2011 - Τεύχος 7

Ενημερωτικό Δελτίο Μάρτιος 2011 - Τεύχος 7 The G C School of Careers Ελληνικό Δημοτικό Σχολείο & Νηπιαγωγείο Ενημερωτικό Δελτίο Μάρτιος 2011 - Τεύχος 7 ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΜΑΡΤΙΟΥ 2 Μαρτίου Δείπνο Συνδέσμου Γονέων με το Προσωπικό του Σχολείου Με δέος

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής»

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής» Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της Γεωμετρική ς Εποχής; Ερωτήματα - κλειδιά: 2 Πόσο μεγάλες ήταν οι ομάδες των ανθρώπων της Γεωμετρικής Εποχής; Υπήρχαν αρχηγοί στις ομάδες των ανθρώπων

Διαβάστε περισσότερα

Ένα βιβλίο πρέπει να είναι ΑΠΕΡΙΓΡΑΠΤΟ!!!

Ένα βιβλίο πρέπει να είναι ΑΠΕΡΙΓΡΑΠΤΟ!!! Μουσικό Σχολείο Λάρισας Τάσου Λειβαδίτη 20 Ένα βιβλίο πρέπει να είναι ΑΠΕΡΙΓΡΑΠΤΟ!!! Τα κείμενα που ακολουθούν είναι μαθητικές δημιουργίες και απαντούν στο ερώτημα «τι διαβάζουν τα παιδιά μας», μόνιμη

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

παραστάσεις - κατασκευές - εργαστήρια

παραστάσεις - κατασκευές - εργαστήρια Με την έγκριση του Υπουργείου Παιδείας Κουκλοθέατρο ΑΝΕΜΗ παραστάσεις - κατασκευές - εργαστήρια H πολύχρονη εμπειρία και η αγάπη μας για τα παιδιά, σας υπόσχονται μια μοναδική παράσταση κουκλοθεάτρου με

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Β ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 28-29 ΜΑΪΟΥ 2015

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Β ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 28-29 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Β ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 28-29 ΜΑΪΟΥ 2015 Ο β κύκλος του διήμερου καλλιτεχνικού, βιωματικού σεμιναρίου «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» πραγματοποιήθηκε στις 28 και 29

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΥΚΛΟΘΕΑΤΡΟΥ 21-24 Mαρτίου ΦΕΣΤΙΒΑΛ 21 Mαρτίου παγκόσμια ήμερα κουκλοθέατρου

ΚΟΥΚΛΟΘΕΑΤΡΟΥ 21-24 Mαρτίου ΦΕΣΤΙΒΑΛ 21 Mαρτίου παγκόσμια ήμερα κουκλοθέατρου τίο υ αρ ια σμ ΘΕΑ ΤΟ 2 ήμ 1-2 ερ 4 Ρ α κ Mα ου ρτ Υ κλο ίου θέ ατ ρ ου ΚΛΟ ΚΟΥ γκό πα ΣΤΙ Β 21 ΑΛ M ΦΕ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΠΛΑΤΕΙΑ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ Είναι τεράστια η χαρά, η τιμή και η συγκίνηση που μου δίνεται η ευκαιρία,

Διαβάστε περισσότερα

1. Να μεταφραστεί το τμήμα: Εἰ καὶ δυνήσῃ γ τοῖς φίλοις δ ὀρθῶς φίλη. Μονάδες 30

1. Να μεταφραστεί το τμήμα: Εἰ καὶ δυνήσῃ γ τοῖς φίλοις δ ὀρθῶς φίλη. Μονάδες 30 ΘΕΜΑ 9 ον οφοκλέους, Αντιγόνη, στ. 82-99. Να μεταφραστεί το τμήμα: Εἰ καὶ δυνήσῃ γ τοῖς φίλοις δ ὀρθῶς φίλη. 2. Να εντοπίσετε στο παρακάτω κείμενο δύο ανακρίβειες και στη θέση τους να γράψετε το σωστό.

Διαβάστε περισσότερα

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η τελική εργασία ως επιστέγασμα της τετραετούς πορείας στην εκπαίδευση είναι μια σκέψη που μπαίνει στον πρώτο χρόνο. Είναι μια σκέψη που ζυμώνεται, προκαλεί απορία,

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο

Φροντιστήρια ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1 Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Η εξεταστέα ύλη του Γυμνασίου είναι τα 3/5 της ύλης που διδάχθηκε, με την προϋπόθεση ότι η

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΕΙΟ 4 ο ΓΕΛ ΑΛΙΜΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ «ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ»

ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΕΙΟ 4 ο ΓΕΛ ΑΛΙΜΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ «ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ» ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΕΙΟ 4 ο ΓΕΛ ΑΛΙΜΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ «ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ» Ο σεβασμός των κανόνων λειτουργίας ενός εκπαιδευτικού ιδρύματος συνιστά προϋπόθεση απαραίτητη για την εύρυθμη λειτουργία του & την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΥΤΗΣ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ

ΠΡΕΣΒΕΥΤΗΣ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΜΙΧΑΛΗΣ ΧΑΤΖΗΜΙΧΑΗΛ Μήνυμα Μιχάλη Χατζημιχαήλ για τον εθελοντισμό Όταν ένας συνάνθρωπος μας ή μια ομάδα ανθρώπων γύρω μας χρειάζεται βοήθεια κι εμείς αρνηθούμε, τότε οι λέξεις αλληλεγγύη, ανιδιοτέλεια,

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού Σταύρος Κούλας Γραφίστας - Πώς ορίζεται το επάγγελμά σας, και ποιες είναι οι παραλλαγές του; H γραφιστική είναι ένα επάγγελμα που ορίζει τη σχέση του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

707_THEFINALBOOK_Layout 1 5/12/2012 8:44 πμ Page 1. Σοφία Σταμπολίτη. Καρκινικές Φράσεις. ...ένα παιχνίδι λέξεων...

707_THEFINALBOOK_Layout 1 5/12/2012 8:44 πμ Page 1. Σοφία Σταμπολίτη. Καρκινικές Φράσεις. ...ένα παιχνίδι λέξεων... 707_THEFINALBOOK_Layout 1 5/12/2012 8:44 πμ Page 1 Σοφία Σταμπολίτη 707 Καρκινικές Φράσεις...ένα παιχνίδι λέξεων... 707_THEFINALBOOK_Layout 1 5/12/2012 8:44 πμ Page 2 707 Καρκινικές Φράσεις 2012 Σοφία

Διαβάστε περισσότερα

«ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΩΝ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΣΕΡΡΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΗΝΑ ΜΑΡΤΙΟ»

«ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΩΝ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΣΕΡΡΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΗΝΑ ΜΑΡΤΙΟ» Σέρρες, 1 Μαρτίου 2014 «ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΩΝ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΣΕΡΡΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΗΝΑ ΜΑΡΤΙΟ» Η Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Σερρών στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων της για το 2013-2014

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

Για τα παιδιά (αλλά και για τους γονείς)...

Για τα παιδιά (αλλά και για τους γονείς)... Eισαγωγικό σημείωμα: «Οι κατ οίκον εργασίες στη διδασκαλία των μαθηματικών» Οι εργασίες «για το σπίτι» ή όπως λέγονται στις παιδαγωγικές επιστήμες οι κατ οίκον εργασίες αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ÊÚÔ ÙË ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ÊÚÔ ÙË ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ appleúè ÊÚÔ ÙË ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ- ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ A : ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ KATA ΘΕΜΑ

ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ A : ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ KATA ΘΕΜΑ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ A : ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ KATA ΘΕΜΑ ΘΕΟΙ - ΛΑΤΡΕΙΑ: Αφροδίτη: Πεζογραφία, Β3, σ. 100. Πεζογραφία, Β16, σ. 116. Λατρεία Αφροδίτη : Κύπρια έπη, σ. 37. Κινύρα, Α12, σ. 42. ΔΙΑΤΡΟΦΗ: Αλάτι: Διατροφή

Διαβάστε περισσότερα

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;"

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 <i>το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει:</i> 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 <b>ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;</b> 1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;" 3 00:00:17,967 --> 00:00:20,395 Οι Ζαπατίστας είναι ένα κίνημα.

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ.

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Οι κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου και η πολιτική ενοποίηση του χώρου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΥΔΕΤΕΡΗ ΜΑΣΚΑ ΣΤΗΝ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ

ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΥΔΕΤΕΡΗ ΜΑΣΚΑ ΣΤΗΝ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΥΔΕΤΕΡΗ ΜΑΣΚΑ ΣΤΗΝ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΥΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ με τον ΚΩΣΤΑ ΦΙΛΙΠΠΟΓΛΟΥ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2002 Κατέγραψε η Ελένη Σαματά 3 Από την Ουδέτερη Μάσκα στη Θεατρική Δημιουργία Υλικό Σεμιναρίου

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

16 Νοεμβρίου 2014-26 Απριλίου 2015. Θέατρο - Έφηβοι στη Στέγη. Γεωργία Μαυραγάνη & Ομάδα Happy End. Συγγρού Ι07. sgt.gr

16 Νοεμβρίου 2014-26 Απριλίου 2015. Θέατρο - Έφηβοι στη Στέγη. Γεωργία Μαυραγάνη & Ομάδα Happy End. Συγγρού Ι07. sgt.gr Θέατρο - Έφηβοι στη Στέγη 16 Νοεμβρίου 2014-26 Απριλίου 2015 Γεωργία Μαυραγάνη & Ομάδα Happy End Συγγρού Ι07 sgt.gr Θέατρο - Έφηβοι στη Στέγη Γεωργία Μαυραγάνη & Ομάδα Happy End Όχι αθώος πια 16 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή:

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή: ΕΥΤΕΡΑ * Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό, είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να αναπτύσσονται,

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία;

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Δύσκολη ερώτηση Για την καλλιτεχνική μου δημιουργία δεν παίζει κανένα ρόλο. Αυτό που με πικραίνει είναι ότι έζησα την

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητοί φίλοι και φίλες, νέοι και νέες καλησπέρα σας,

Αγαπητοί φίλοι και φίλες, νέοι και νέες καλησπέρα σας, ZORBA PHOTOS REMARKS Delivered in Greek by Emmanuel Velivasakis at the Conclusion of the Zorba the Greek Play. Αγαπητοί φίλοι και φίλες, νέοι και νέες καλησπέρα σας, Λέγομαι Μανώλης Βεληβασάκης, και είμαι

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Χριστίνα Παπασολομώντος Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Μέλος Ομάδας Συντονισμού για Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο. Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία. Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης. Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα

Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο. Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία. Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης. Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα Κατά κοινή αντίληψη στην λογοτεχνία, η μετάφραση οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ. ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΟΥ 3 ου ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014-2015

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ. ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΟΥ 3 ου ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014-2015 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΟΥ 3 ου ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014-2015 «ΙΑΧΡΟΝΙΚΑ Ι ΑΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΓΩΝΕΣ ΤΩΝ ΚΥΠΡΙΩΝ ΓΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ» Οι αγώνες

Διαβάστε περισσότερα

κόσμου τους θυσαυρούς που δεν

κόσμου τους θυσαυρούς που δεν μες στο μουσείο, μες στο μουσείο μια μερα μπήκα με φόρα κι εγω, μη με τραβάτε μη μου κολλάτε, απ το μουσείο δεν θέλω Στο Μουσείο να βγω. Τρέχω Οδηγίες προς τους εκπαιδευτικούς τρέχω μές στα δωμάτια, μ

Διαβάστε περισσότερα

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη Ένα γεμάτο μέλια χεράκι Βούλα Μάστορη Εικονογράφηση: Σπύρος Γούσης Σελ. 91 Δραστηριότητες για Γ & Δ τάξη Συγγραφέας: Η Βούλα Μάστορη γεννήθηκε στο Αγρίνιο. Πέρασε τα

Διαβάστε περισσότερα

«Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας

«Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας «Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας θεατρικές ασκήσεις και δημιουργικές δραστηριότητες Συμπεριλαμβάνεται CD με φωτογραφικό υλικό Το πορτοκάλι με την περόνη: υλικό εργασίας θεατρικές ασκήσεις και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Β ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Β ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 24 ΜΑΪΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΛΥΣΕΙΣ ΓΝΩΣΤΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Γιατί εγώ τόσο

Διαβάστε περισσότερα

Οι δραστηριότητες του σταθμού μας κατά το Σχολικό Έτος 2007 2008

Οι δραστηριότητες του σταθμού μας κατά το Σχολικό Έτος 2007 2008 Οι δραστηριότητες του σταθμού μας κατά το Σχολικό Έτος 2007 2008 ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΓΟΝΕΩΝ - ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΙΣ ΜΕ ΤΗΝ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟ ΤΟΥ ΣΤΑΘΜΟΥ 19-09-2007 Συγκέντρωση γονέων με την παιδοψυχολόγο του σταθμού. Θέμα

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Για τη σχολική χρονιά 2015-2016 (διάστημα Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου) θα πραγματοποιούνται δωρεάν για μαθητές Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΝώεκαιο Κατακλυσμός

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΝώεκαιο Κατακλυσμός Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει ΟΝώεκαιο Κατακλυσμός Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:Byron Unger; Lazarus Διασκευή:M. Maillot; Tammy S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

323 Α) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

323 Α) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α 323 Α) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Για όποιον εξετάζει το πολίτευμα, δηλαδή ποια είναι η ουσία του κάθε πολιτεύματος και ποια τα χαρακτηριστικά του, το πρώτο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΡΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΦΟΡΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΦΟΡΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Στοιχεία εκπαιδευτικού Ονοματεπώνυμο: Μαρκαντωνάτος Δημήτρης Βαθμίδα: Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση Ειδικότητα: Φιλόλογος E-mail: dmark@acn.gr, dmark@sch.gr Τίτλος μαθήματος: Οι θεσμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα: Πολιτισμός της μνήμης και συνεργασία νέων 15.-17.9.2012 στην Παραμυθιά

Ημερίδα: Πολιτισμός της μνήμης και συνεργασία νέων 15.-17.9.2012 στην Παραμυθιά Πάνελ 1: Σύγχρονη μετάδοση της ιστορίας από νέους για νέους - Τι κάνει ένα μνημείο ελκυστικό για νέους? - Πως μπορεί να διαμορφωθεί η ιστορική-πολιτική παιδεία? - Τι μπορούν να κάνουν οι νέοι για την ενθυμίση?

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

ΘΟΥΚΥΔΙΔΗΣ H ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ Στην εποχή του Θουκυδίδη πραγματοποιείται ένα σπουδαίο γεγονός που έγινε βασική αιτία να εξασθενίσουν οι Αρχαίες Ελληνικές πόλεις καθώς να συντριβή το πολιτισμικό μεγαλείο της αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι.

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. Ν.Α.Π. Θεατρικής Αγωγής Ορολογία: «Θεατρική Αγωγή αποτελεί η παιδαγωγική και κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ

ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ Ἐριχθονίου δὲ ἀποθανόντος καὶ ταφέντος ἐν τῷ αὐτῷ τεµένει τῆς Ἀθηνᾶς Πανδίων ἐβασίλευσεν, ἐφ οὗ ηµήτηρ καὶ ιόνυσος εἰς τὴν Ἀττικὴν ἦλθον. ἀλλὰ ήµητρα µὲν Κελεὸς [εἰς τὴν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΖΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΧΑΡΟΥΜΕΝΑ, ΑΝ Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΦΡΟΝΗΣΗ, ΟΜΟΡΦΙΑ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΚΑΙ ΟΥΤΕ ΠΑΛΙ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΟΥ ΠΑΙΡΝΕΙ "ΆΡΙΣΤΑ"

Η ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΟΥ ΠΑΙΡΝΕΙ ΆΡΙΣΤΑ 1 Μια πρωτοβουλία: Η ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΟΥ ΠΑΙΡΝΕΙ "ΆΡΙΣΤΑ" Το όπως κάθε χρόνο έτσι και φέτος με αφορμή την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς, ενημερώνει όλους τους χρήστες του Οδικού δικτύου και συγκεκριμένα

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

χωριά μας! Συσχέτισε το όνομα σου με αξίες κοινωνικής ευαισθησίας.

χωριά μας! Συσχέτισε το όνομα σου με αξίες κοινωνικής ευαισθησίας. Τα διαμάντια είναι παντοτινά. Βοήθησε να τα αποκτήσουν περισσότερα χωριά μας! Συνεργάσου με την Ελληνική Λέσχη του Βιβλίου. Συσχέτισε το όνομα σου με αξίες κοινωνικής ευαισθησίας. Γίνε κι εσύ χορηγός βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Κύριε Βουλευτή, Κύριε Περιφερειάρχα, Κύριε Δήμαρχε, Σεβαστοί Πατέρες, Κυρίες και Κύριοι,

Κύριε Βουλευτή, Κύριε Περιφερειάρχα, Κύριε Δήμαρχε, Σεβαστοί Πατέρες, Κυρίες και Κύριοι, Κύριε Βουλευτή, Κύριε Περιφερειάρχα, Κύριε Δήμαρχε, Σεβαστοί Πατέρες, Κυρίες και Κύριοι, Όπως πολλοί Βρετανοί της γενιάς μου, μεγάλωσα σε μια οικογένεια και πήγα σε ένα σχολείο όπου η μνήμη και η απόδοση

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟΙ ΠΑΙΚΤΕΣ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΛΥΤΕΡΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ Ο ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΗΜΕΡΑ Εμπειρικές γνώσεις Έλλειψη μεθοδολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική Υπάρχουν τριβές αλλά από ζήλο... Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ «Είμαι ικανοποιημένος από τη δεκαεννιάμηνη πορεία της κυβέρνησης.

Διαβάστε περισσότερα

9/7 31/7 Θεατρική παράσταση ΟΜΑΔΑΣ 33 «ΕΞΟΔΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ»

9/7 31/7 Θεατρική παράσταση ΟΜΑΔΑΣ 33 «ΕΞΟΔΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ» 9/7 31/7 Θεατρική παράσταση ΟΜΑΔΑΣ 33 «ΕΞΟΔΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ» Πολλές φορές ο μόνος τρόπος για να αφηγηθείς τη δική σου ιστορία είναι μέσα από τις ιστορίες των άλλων. Ίσως ο μόνος τρόπος για να μιλήσεις για το

Διαβάστε περισσότερα

Τηλεόραση και διαφήμιση

Τηλεόραση και διαφήμιση Τηλεόραση και διαφήμιση Δείτε τι έγραψαν μερικά παιδιά για τις διαφημίσεις:... Σε κάθε σπίτι σήμερα έχει μπει η τηλεόραση και, όπως γνωρίζουμε, κάθε μέρα βομβαρδιζόμαστε από τις διάφορες διαφημίσεις που

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ

ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ Με τους μαθητές τις μαθήτριες και τη δασκάλα της P2ELa 2013-2014 Η ΑΝΑΧΩΡΗΣΗ- ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Μια μέρα ξεκινήσαμε από τις Βρυξέλλες

Διαβάστε περισσότερα