Στον άντρα της ζωής μου. & στην οικογένεια που σχηματίζουμε..

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Στον άντρα της ζωής μου. & στην οικογένεια που σχηματίζουμε.."

Transcript

1 Α.Τ.Ε.Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ, ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων Διερεύνηση Γονιδίων Μεταβολισμού & Διατροφικών Συνηθειών σε Μεσογειακό Πληθυσμό Άννα Αρτεμίου Μττλόυελ Καλαμάτα 2014

2 Στον άντρα της ζωής μου & στην οικογένεια που σχηματίζουμε..

3 Ε υχαριστίες Θα ήθελα ολοκληρώνοντας αυτό τον κύκλο σπουδών να ευχαριστήσω πρωταρχικά και ένθερμα τον επιβλέποντα καθηγητή μου, κ. Σωτήρη Βαμβακά, για την ευρηματική του ιδέα πάνω στο θέμα της διπλωματικής μου, για την άριστη συνεργασία μας και την υπομονή του σε χρονικά προβλήματα δικά μου. Η επικοινωνία του μαζί μου ήταν πάντα εύκολη, ευχάριστη και ήταν ανοιχτός και πρόθυμος να με βοηθήσει σε όλα τα θέματα που προέκυψαν. Επίσης θέλω να ευχαριστήσω του εθελοντές της έρευνας, οι οποίοι ξόδεψαν χρήμα και χρόνο για να συνεργαστούν μαζί μου και χωρίς αυτούς δε θα υπήρχε η εργασία αυτή. Πάνω από όλα θα ήθελα να ευχαριστήσω την οικογένειά μου που με στηρίζει σε κάθε μου βήμα εκπαιδευτικό και μη, συναισθηματικά και υλικά. Μου έδωσαν τα κατάλληλα εφόδια για να αγαπώ τη γνώση, να επιμένω για αυτό που θέλω και να ψάχνω πάντα για περισσότερους, καλύτερους, μεγαλύτερους στόχους στη ζωή μου. Ο ένας και μοναδικός μου σύζυγος είναι αυτός στον οποίο αφιερώνω αυτή την εργασία. Χωρίς αυτόν κυριολεκτικά δε θα σκεφτόμουν ποτέ να εισέλθω και να επιτύχω στις σπουδές του ΑΤΕΙ Καλαμάτας. Με στήριζε καθόλη την πορεία των σπουδών αλλά και της παρούσας εργασίας, και ήταν πάντα περήφανος για τις επιλογές μου. Ευχαριστώ!

4 Π Ε Ρ ΙΕ Χ Ο Μ Ε Ν Α Ευχαριστίες...3 ΠΕΡΙΛΗΨΗ...2 ABSTRACT ΕΙΣΑΓΩΓΗ Γενικά Γενετική Προδιάθεση σε Συγκεκριμένες Κατηγορίες Τροφίμων Υδατάνθρακες Λίπη Κρέας Σταυρανθή φυτά Παράγοντες Φλεγμονής Βιταμίνη D Αλάτι Αλκοόλ Καφεΐνη Λακτόζη Γλουτένη ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ - ΣΥΖΗΤΗΣΗ Γονίδια μεταβολισμού & Διατροφικές συνήθειες Γενετική Προδιάθεση σε Κατηγορίες Τροφών Ομαδοποίηση βάση του ΔΜΣ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ... 46

5 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η ταχέως αναπτυσσόμενη επιστήμη της Διατροφικής Γενωμικής αποσκοπεί στην ανάπτυξη γνώσεων διατροφής που να μπορούν να εφαρμόζονται εξατομικευμένα σε κάθε άνθρωπο με βάση το γονιδίωμά τους. Η παρούσα έρευνα είχε σκοπό να διερευνήσει πιθανές σχέσεις ανάμεσα στα αποτελέσματα ανάγνωσης γονιδίων μεταβολισμού, σε τυχαίο δείγμα μεσογειακού πληθυσμού, και στις διατροφικές συνήθειες του πληθυσμού αυτού. Επιλέχθηκαν αποτελέσματα του τεστ DNA από 10 υγιείς εθελοντές, ηλικίας 5-36 ετών. Η στατιστική ανάλυση δεν έδειξε σημαντική συσχέτιση των διατροφικών τους συνηθειών με κάθε μία από τις ομάδες γονιδίων που εξετάστηκαν. Παρόλα αυτά παρατηρήθηκε ότι το 90% των εθελοντών είχαν γενετική προδιάθεση για δυσανεξία στη λακτόζη, καθώς και με το ίδιο ποσοστό παρατηρήθηκε η ευαισθησία στον μεταβολισμό ξεροψημένου κρέατος. Με ποσοστό 70% επί των εθελοντών παρατηρήθηκε γενετική προδιάθεση για δυσανεξία στη γλουτένη, μειωμένη ικανότητα απορρόφησης ασβεστίου μέσω της βιταμίνης D και προδιάθεση για αργή αποτοξίνωση του οργανισμού από τοξικές ουσίες. Οι εθελοντές κατηγοριοποιήθηκαν σε ομάδες του ΔΜΣ (Δείκτης Μάζας Σώματος), όπου οι ελαφρά ελλειποβαρείς είχαν γενικά καλές διατροφικές συνήθειες - αποτέλεσμα ενδιαφέροντος γονέων τους - οι εθελόντες φυσιολογικού βάρους είχαν τις καλύτερες διατροφικές συνήθειες - αποτέλεσμα της νεαρής ηλικίας τους - ενώ οι υπέρβαροι είχαν κακές διατροφικές συνήθειες που μάλιστα έρχονταν σε αντίθεση με τις συστάσεις που εξάχθηκαν από την ανάλυση των γονιδίων τους. 2

6 ABSTRACT The rapidly developing science of Nutritional Genomics aims to develop nutrition knowledge in a way that it can be applied individually to each person based on their genome. The present study was designed to investigate possible association between metabolic genes analysis results, in a random sample of Mediterranean population, and nutritional habits of this population. The DNA test results used in this study were from 10 healthy volunteers, 5-36 years of age. Statistical analysis revealed no significant correlation of their dietary habits with each group of genes examined. However, it was observed that 90% of the volunteers had a genetic predisposition to lactose intolerance, and the same percentage was observed on sensitivity to grilled meat metabolism. 70% of volunteers had a genetic predisposition to gluten intolerance, low calcium absorption ability through vitamin D and a predisposition to low detoxifying rates. Volunteers were categorised into groups of BMI (Body Mass Index), where the ones reported as slightly underweight had generally good nutritional habits - a possible outcome of their parents interest - the ones with normal weight had the best nutritional habits - possible outcome of their young age - while the overweight had generally bad nutritional habits, also in contradiction with the recommendations derived from their gene analysis. 3

7 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Γενικά Η έρευνα της Διατροφολογίας πάνω στα συστατικά των τροφίμων και ο τρόπος με τον οποίο αυτά συμμετέχουν στης φυσιολογικές λειτουργίες του ανθρώπινου οργανισμού, συντέλεσε στην πρόληψη διατροφικών ελλείψεων, στο σχηματισμό προγραμμάτων ρύθμισης βάρους, καθώς και στην ενίσχυση των αθλητικών αποδόσεων των αθλουμένων. Στις μέρες μας όμως παρουσιάζονται ολοένα και περισσότερες απαιτήσεις για πρόληψη ασθενειών του μεταβολισμού, όπως η παχυσαρκία, ο διαβήτης και άλλα μεταβολικά σύνδρομα, καθώς η επίπτωσή τους έχει αυξηθεί στο σύγχρονο κόσμο σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ). Σε απάντηση αυτού, η επιστήμη της Μοριακής Βιολογίας και Γενετικής καλείται να ερευνήσει τις μοριακές αλληλεπιδράσεις των διατροφικών συστατικών με τη φυσιολογία των μεταβολικών λειτουργιών. Και αυτό το κομμάτι έχει αναλάβει η Διατροφική Γενωμική. Η επιστήμη της Διατροφικής Γενωμικής μελετάει την αμφίδρομη σχέση των συστατικών της διατροφής και της έκφρασης γονιδίων του καταναλωτή. Ασχολείται με την έρευνα για την εύρεση μιας σωστής, χρήσιμης και εξατομικευμένης διατροφής, η οποία αντιστοιχεί σε κάθε άνθρωπο ξεχωριστά ανάλογα με το ιδιαίτερο γονιδιώμά του. Αποσκοπεί στην βελτιστοποίηση της υγείας των καταναλωτών μέσω της πρόληψης μεταβολικών συνδρόμων, καθώς και στην βέλτιστη απόδοση ενέργειας μέσω της διατροφής (Mutch, Wahli, and Williamson 2005; J. M. Ordovas and Mooser 2004). 4

8 1.2. Γενετική Προδιάθεση σε Συγκεκριμένες Κατηγορίες Τροφίμων Υδατάνθρακες Εικ Συνήθης πηγή υδατάνθρακα σε σύγχρονες κοινωνίες, ζάχαρη. Έχουν πραγματοποιηθεί διάφορες έρευνες που αφορούν τη σχέση μεταξύ γονιδίων, περιβαλλοντικής επίδρασης, τρόπου ζωής του ανθρώπου και πώς όλα αυτά επηρεάζουν το μεταβολισμό της γλυκόζης, το σάκχαρο αίματος και την ινσουλινοευαισθησία. Έτσι έχουν βρεθεί κάποια γονίδια στα οποία αντιστοιχίζονται αυτές οι μεταβολικές διεργασίες (Arkadianos et al. 2007; Corella et al. 2013; Dengel et al. 2002). Συγκεκριμένα στην έρευνά μας εξετάστηκαν οι πολυμορφισμοί (SNP - single nucleotide polymorphism) των γονιδίων ACE, PPARG, TCF7LA και ADRB2. Το γονίδιο ACE κωδικοποιεί το ένζυμο μετατροπής της αγγειοτενσίνης I σε αγγειοτενσίνη II, αυξάνοντας την πίεση του αίματος μέσω της περίσφιξης των αγγείων. Το γονίδιο PPARG κωδικοποιεί έναν πυρηνικό υποδοχέα ο οποίος έχει βρεθεί ότι ρυθμίζει την αποθήκευση λιπαρών στο σώμα καθώς και τον μεταβολισμό της γλυκόζης. Το γονίδιο TCF7L2 κωδικοποιεί τον μεταγραφικό παραγοντα 7-2 του οποίου οι πολυμορφισμοί έχει βρεθεί ότι συνδέονται με την αύξηση πιθανότητας εμφάνισης διαβήτη τύπου II. Το γονίδιο ADRB2 κωδικοποιεί έναν υποδοχέα της κυτταρικής μεμβράνης, ο οποίος αντιδρά με την αδρεναλίνη ώστε να διαβιβάσει σήματα στους νευρώνες. Οι πολυμορφισμοί του έχει βρεθεί ότι συνδέονται με την παχυσαρκία και τον διαβήτη τύπου II. Από αυτά τα γονίδια και το συνδυασμό των SNP (Single Nuclotide Polymorphism) τους σε κάθε οργανισμό, προκύπτει ένα σκορ, εξαγώμενο από το γενετικό εργαστήριο που αναλαμβάνει την ανάγνωση της αλληλουχίας των 5

9 γονιδίων και τον εντοπισμό των πολυμορφισμών. Με το σκορ αυτό μπορεί να προταθεί η ιδανική ποσότητα κατανάλωσης των επεξεργασμένων σακχάρων και των φυτικών ινών σε καθημερινή βάση και πάντα σε σχέση με τη ΣΗΠ. Οι υδατάνθρακες είναι μία από τις βασικές πηγές ενέργειας στην ανθρώπινη διατροφή. Γλυκαιμικός δείκτης είναι ένα δείκτης με τον οποίο βαθμολογούνται τα τρόφιμα ανάλογα με το πόσο πολύ ανεβάζουν τη γλυκόζη αίματος, μετά την κατανάλωσή τους από τον άνθρωπο, και παίρνει τιμές Τροφές με υψηλό γλυκαιμικό δείκτη πέπτονται και απορροφώνται τάχιστα, κάτι το οποίο μπορεί να επιδράσει σε μεγάλες διακυμάνσεις της γλυκόζης αίματος. Αντίθετα τα τρόφιμα μα χαμηλό γλυκαιμικό δείκτη πέπτονται και απορροφώνται πιο αργά και αυτό επιδρά σε πιο σταθερά επίπεδα γλυκόζης αίματος. Γλυκαιμικό Φορτίο από την άλλη είναι ένας δείκτης που υπολογίζει σε κάθε τρόφιμο, τον γλυκαιμικό δείκτη του τροφίμου, καθώς και την ποσότητα που πρέπει να καταναλωθεί από το τρόφιμο, ώστε να είναι εμφανής η πλήρης η επίδραση στα επίπεδα γλυκόζης αίματος. Όσο μεγαλύτερο είναι το γλυκαιμικό φορτίο, τόσο μεγαλύτερη η αύξηση της γλυκόζης αίματος Λίπη Εικ Συνήθης πηγή λιπαρών οξέων σε Μεσογειακή Διατροφή, Ελιαιόλαδο. Πολλές μελέτες έχουν υποδείξει την επίδραση των διαφόρων γονιδιακών παραλλαγών στο μεταβολισμό των κορεσμένων και ακόρεστων λιπαρών τροφίμων. Οι λειτουργίες που επηρεάζουν τα γονίδια αυτά είναι η 6

10 απορρόφηση από το έντερο, η μεταφορά στο αίμα, η αποθήκευση και η μετατροπή σε ενέργεια. Από έρευνες πάνω στις αλληλεπιδράσεις γονιδίων, συνηθειών διατροφής και τρόπου ζωής, έχει βρεθεί ότι το είδος και η ποσότητα των λιπιδίων που προσλαμβάνουμε από τις τροφές, επηρεάζει την έκφραση των γονιδίων με τέτοιο τρόπο ώστε να αυξάνεται ή να μειώνεται η ποσότητα της χοληστερόλης στο αίμα (Corella and Jose Μ Ordovas 2005; Grimaldi 2014; Grímble et al. 2002; Soriguer et al. 2006). Από τα γονίδια που μελετώνται σε αυτό τον τομέα, APOC3, ΑΡΟΑ2, LPL, FABP2 και FTO, εξάγεται ένα σκορ, αντίστοιχα με τοσκορ των υδατανθράκων, σύμφωνα με το οποίο καθίσταται ικανή η τροποποίηση της διατροφή προς όφελος της υγείας. Τα γονίδια APOC3 και ΑΡΟΑ2 κωδικοποιούν απολιποπρωτέίνες, οι οποίες είναι πρωτεΐνες της VLDL (Very Low Density Lipoprotein - Λιποπρωτεΐνη πολύ χαμηλής πυκνότητας) χοληστερόλης. Έχει βρεθεί ότι αναστέλλουν τη λιπάση της λιποπρωτέίνης και την ηπατική λιπάση, καθώς επίσης μειώνουν την πρόσληψη των λεμφικών χυλομικρών από τα ηπατικά κύτταρα. Αυτό σημαίνει ότι καθυστερούν των καταβολισμό των λιπών. Το γονίδιο LPL κωδικοποιεί μια λιπάση της λιποπρωτέίνης, η οποία δρα στα κύτταρα του ενδοθηλίου της καρδιάς, των μυών και του λιπώδους ιστού καθώς επίσης καταλύει τη μετατροπή των VLDL σε LDL (Low Density Lipoprotein - Λιποπρωτεΐνη χαμηλής πυκνότητας). Οι διάφοροι πολυμορφισμοί αυτού του γονιδίου έχει βρεθεί ότι μπορεί να οδηγήσουν σε υπεριλιπορωτεϊναιμία και ανωμαλίες στο μεταβολισμό των λιποπρωτεϊνών. Το γονίδιο FABP2 κωδικοποιεί μια πρωτεΐνη σύνδεσης των λιπαρών οξέων. Τα αλληλόμορφα του γονιδίου κωδικοποιούν είτε την αλανίνη ή τη θρεονίνη, με την τελευταία να έχει βρεθεί ότι προκαλεί αύξηση της οξείδωσης των λιπών καθώς και ινσουλινοαντίσταση. Τέλος το γονίδιο FTO κωδικοποιεί μια πρωτεΐνη λιπώδους μάζας και παχυσαρκίας, και οι πολυμορφισμοί του έχουν συνδεθεί με την προδιάθεση για παχυσαρκία. Γενικά τα λίπη περιέχουν συμπυκνωμένη ποσότητα θερμίδων, παρόλα αυτά είναι σημαντικά στην καθημερινή διατροφή, καθώς παρέχουν στον οργανισμό σημαντικά λιπαρά οξέα που το σώμα δε μπορεί μόνο του να συνθέσει. Επιπλέον παρέχουν τρόπο αποθήκευσης της ενέργειας, μόνωση στους 7

11 ιστούς, και συντελούν στην ύπαρξη των λιποδιαλυτών βιταμινών στο αίμα, καθώς και τη λειτουργία των διάφορων ορμονών, οι οποίες όλες ελέγχονται από το λιπώδη ιστό. Το ελαιόλαδο είναι ένα εύοσμο λιπαρό που αποτελεί το βασικό λιπαρό στοιχείο της Μεσογειακής Διατροφής. Αποτελείται κυρίως από εστέρες γλυκερόλης του ελαϊκού οξέος, ένα μονοακόρεστο λιπαρό οξύ, το οποίο είναι από τα λίγα τα οποία δεν αυξάνουν τα επίπεδα της LDL αίματος (κακή χοληστερόλη). Επιπλέον το ελαιόλαδο περιέχει αντιοξειδωτικά (βιταμίνη Ε, πολυφαινόλες) τα οποία προάγουν την υγεία και την ευζωία. Άλλο κοινό είδος λιπαρού θρεπτικού είναι τα κορεσμένα λίπη. Έχει βρεθεί ότι τα κορεσμένα λιπαρά αυξάνουν την LDL χοληστερόλη, η οποία ευθύνεται για καρδιαγγειακά νοσήματα. Άλλα λίπη που πρέπει να αποφεύγονται είναι τα trans λιπαρά, τα οποία ευθύνονται για την αύξηση της «κακής» και μείωση της «καλής» χοληστερόλης (HDL - High Density Lipoprotein - Αιπορωτεΐνη υψηλής πυκνότητας). Τα ακόρεστα λιπαρά από την άλλη δεν έχει βρεθεί ότι αυξάνουν την χοληστερόλη αίματος, αντίθετα φαίνεται να βοηθούν στην ισορροπία των επιπέδων της στο αίμα Κρέας Εικ Συνήθης τροφή ζωικής προέλευσης, μπριζόλα. Το γονίδιο ΟΥΡ1Α2 κωδικοποιεί ένα ένζυμο του κυτοχρώματας Ρ450, που συμμετέχει στην αποτοξίνωση του οργανισμού από καρκινογόνες ουσίες προερχόμενες από καπνιστά ή ξεροψημένα τρόφιμα (νιτροζαμίνες), από τον 8

12 καπνό του τσιγάρου (πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες - ΡΑΗβ) αλλά και αφλατοξίνες, καταλύοντας τον μεταβολισμό φαρμάκων και λιπαρών ουσιών σε άλλα ενδιάμεσα προϊόντα. Οι πολυμορφισμοί του γονιδίου αυτού αφορούν την αύξηση της αναγωγικής δράσης του ενζύμου του κυτοχρώματας Ρ450, κάτι που αυξάνει την ικανότητα αποτοξίνωσης. Το γονίδιο ΕΡΗΧ1 αφορά την ταχύτητα απόρριψης τοξινών από τον οργανισμό. Έχει βρεθεί ότι καταναλώνοντας τροφές όπως σταυρανθή λαχανικά αυξάνεται η δράση των γονιδίων αυτών. Οι βλαβερές ουσίες στις οποίες γίνεται αναφορά δημιουργούνται από την εφαρμογή υψηλής θερμοκρασίας στο κρέας, με αποτέλεσμα η υφή του να είναι ξεροψημένη με ελαφρώς σκούρο καστανό χρώμα (ΡβΠΘοίΊ θϊ θι. 2011; Εβπτιοοί θί 3\. 2010). Τέτοιες ουσίες είναι οι νιτροζαμίνες, οι ετεροκυκλικές αμίνες (ΗΟΑ β) και οι πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες (ΡΑΗ ε). Οι νιτροζαμίνες έχουν χαρακτηριστεί καρκινογόνες, ενώ οι άλλες δύο κατηγορίες ουσιών θεωρούνται τοξικές και έχει αποδειχτεί ότι μπορούν να καταστρέψουν το ϋνα και τις πρωτεΐνες των κυττάρων. Ο λόγος που δημιουργούνται οι ΗΟΑ ε και οι ΡΑΗ β είναι η αντίδραση των αμινοξέων του κρέατος με την κρεατινίνη του κρέατος σε υψηλές θερμοκρασίες. Τα κρέατα που ψήνονται σε υψηλές θερμοκρασίες για αρκετή ώρα περιέχουν μεγαλύτερες ποσότητες ΗΟΑ ε Σταυρανθή φυτά Εικ.1.4. Σταυρανθές φυτό, μπρόκολο. 9

13 Τα γονίδια GSTM1 & GSTT1 αφορούν τη δεύτερη φάση της απόρριψης των τοξινών από τον ανθρώπινο οργανισμό. Κωδικοποιούν δύο ένζυμα, που είναι τρανσφεράσες της γλουταθειόνης, και συμμετέχουν στη διαδικασία αποτοξίνωσης από καρκινογόνο, από περιβαλλοντικές τοξίνες και φάρμακα μέσω της σύζευξής τους με τη γλουταθειόνη. Ο πολυμορφισμός που εξετάστηκε στην παρούσα έρευνα είναι η παρουσία ή η απουσία αυτού του ενζύμου. Η απουσία του συνδέεται με την ευαισθησία ενός οργανισμού στα καρκινογόνα, τις τοξίνες και τα φάρμακα. Όταν απουσιάζει σε έναν γενότυπο το αλληλόμορφο για το ένζυμο αυτό, προτείνεται η αύξηση κατανάλωσης σταυρανθών λαχανικών πέραν της ΣΗΠ, ώστε να βελτιωθεί η ικανότητα αποτοξίνωσης του οργανισμού (Ambrosone and Tang 2009; Brennan et al. 2005; El-Sohemy 2007; Grimaldi 2014). Τα σταυρανθή λαχανικά, όπως το μπρόκολο και το κουνουπίδι, περιέχουν ενώσεις που ονομάζονται γλυκοζινολικές. Αυτές οι ουσίες έχει βρεθεί ότι συντελλούν στη διατήρηση της κυτταρικής και καρδιαγγειακής υγείας, καταλύοντας την ενεργοποίηση των ενζύμων που «αποτοξινώνουν» τον οργανισμό από επικίνδυνες ουσίες Παράγοντες Φλεγμονής Εικ Συνήθης πηγή ω-3 λιπαρών οξέων, σολωμός. Τόσο η ιντερλευκίνη 6 (IL6) όσο και ο παράγοντας TNF (Tumor Necrosis Factor) είναι κυτοκίνες οι οποίες εμπλέκονται στις διαδικασίες ρύθμισης της φλεγμονής και της δράσης του ανοσοποιητικού συστήματος. Τα γονίδια που 10

14 εμπλέκονται σε αυτές τις διαδικασίες επιδρούν στην ποσότητα των κυτοκινών που παράγονται. Σε περίπτωση αυξημένων ποσοτήτων κυτοκινών λόγω γενετικής προδιάθεσης, έχει βρεθεί ότι η αύξηση πρόσληψης ωμέγα-3 λιπαρών είτε μέσω της διατροφής είτε σε συνδυασμό με ένα καλό συμπλήρωμα, αποφέρει οφέλη υγείας (ΒίηιορουΙοε 2008). Τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα έχει βρεθεί ότι προωθούν την καρδιαγγειακή υγεία, συντελούν στη διατήρηση φυσιολογικών επιπέδων χοληστερόλης, πίεσης αίματος και προωθούν την ορθή κυτταρική λειτουργία. Νέες έρευνες υποδεικνύουν ότι τα λιπαρά αυτά προωθούν την οστεοπλασία και την πυκνότητα των οστών Βιταμίνες Β Εικ.1.6. Πράσινα φυλλώδη λαχανικά. Το γονίδιο MTHFR κωδικοποιεί ένα ένζυμο που συμμετέχει στις μεταβολικές διαδικασίες του φολικού οξέος, της βιταμίνης Β6 και Β12. Το ένζυμο αυτό έχει καίρια σημασία στη βιοσύνθεση του DNA. Όταν η κατανάλωση τροφίμων πλούσιων σε φολικό οξύ είναι χαμηλή, σε συνδυασμό με το αλληλόμορφο του MTHFR γονιδίου που κωδικοποιεί ένα μη λειτουργικό ένζυμο, ελλοχεύει ο κίνδυνος εμφάνισης υψηλών επιπέδων ομοκυστεΐνης. Τα υψηλά επίπεδα ομοκυστεΐνης έχουν συσχετιστεί με καρδιαγγειακές παθήσεις, καταστροφή των νευρώνων και θεωρούνται παράγοντας επιπλοκών κατά την εγκυμοσύνη. Επίσης τα υψηλά επίπεδα ομοκυστεΐνης κάνουν το ενδοθήλιο των αγγείων πιο ευάλωτο σε τραυματισμούς, με αποτέλεσμα τη φλεγμονή των αγγείων που μπορεί να οδηγήσει σε αθηρογένεση, και σε ισχαιμικά επεισόδια. Γι' αυτό η υπερομοκυστεϊναιμία θεωρείται παράγοντας κινδύνου στις στεφανιαίες 11

15 παθήσεις. Η μειωμένη ενζυμική δράση λοιπόν μπορεί να εξισορροπηθεί μέσω της κατανάλωσης τροφίμων πλούσιων σε φολικό οξύ, Βιταμίνη Β6 και Β12 μέσω τροφίμων, όπως πράσινα φυλλώδη λαχανικά (Ashfield-Watt et al. 2002; Fenech 2008; Ulrich 2005) Βιταμίνη D Εικ.1.6. Η έκθεση στον ήλιο ενεργοποιεί την παραγωγή της βιταμίνης ϋ. Η δέσμευση της βιταμίνης D στον υποδοχέα της VDR (Vitamin D Receptor) έχει ως αποτέλεσμα την μετανάστευση του συμπλόκου προσδέτη-υποδοχέα στον πυρήνα επηρεάζοντας την παραγωγή διάφορων πρωτεϊνών, που με τη σειρά τους εμπλέκονται στη διαδικασία μεταφοράς και απορρόφησης του ασβεστίου, σιδήρου και άλλων ιχνοστοιχείων. Οι πολυμορφισμοί του γονιδίου VDR αφορούν την εμπλοκή απορρόφησης ασβεστίου. Οπότε η πρόσληψη επιπλέον βιταμίνης D σε αυτή την περίπτωση καθίσταται σημαντική, ώστε να απορροφάται ικανή ποσότητα ασβεστίου από τον οργανισμό. Η βιταμίνη D είναι σημαντική για το ερειστικό σύστημα και τη δομή των οστών και ενεργοποιείται μέσω έκθεσης στην υπεριώδη ακτινοβολία του ήλιου (Davis 2008; Graafmans et al. 1997). Συγκεκριμένα συντελεί στη διατήρηση φυσιολογικών επιπέδων ασβεστίου και φώσφορου στο αίμα, ενώ υποστηρίζει τη φυσιολογική απορρόφηση ασβεστίου, ώστε να δομούνται γερά οστά. 12

16 Παρόλο που η βιταμίνη αυτή βρίσκεται σε διάφορα τρόφιμα, μπορεί να παραχθεί στο δέρμα του ανθρώπου μετά από έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία του ήλιου. Η έλλειψη βιταμίνης ϋ μπορεί να επιδράσει σε οστά λεπτά, σαθρά, μαλακά ή παραμορφωμένα. Η μακροπρόθεσμη έλλειψη της βιταμίνης μπορεί να οδηγήσει ακόμα και σε οστεοπόρωση , Αλάτι Εικ.1.7. Επιτραπέζιο αλάτι, πηγή νατρίου. Για το γονίδιο ACE, του οποίου η δράση αναφέρθηκε παραπάνω, έχει βρεθεί ότι οι πολυμορφισμοί του σχετίζονται με την κατανάλωση του επιτραπέζιου αλατιού, με αποτέλεσμα αυτό να επηρεάζει την πίεση αίματος και μάλιστα να την αυξάνει (Garg, Sharma, and Jain 2014; Kato et al. 2000). Επίσημα από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας προτείνεται να καταναλώνεται μέχρι το πολύ 6γρ αλάτι ημερησίως που αντιστοιχούν σε 2,4γρ νάτριο. 13

17 Αλκοόλ Εικ Αλκοολούχο ρόφημα με χαμηλή περιεκτικότητα αλκοόλ, μπύρα. Η υπερκατανάλωση αλκοόλ μπορεί να αποβεί τοξική για τον ανθρώπινο οργανισμό, με συνηθέστερη επιπλοκή τον πονοκέφαλο. Αυτή η τοξικότητα οφείλεται σε μια ακεταλδεΰδη, η οποία είναι προϊόν μεταβολισμού του αλκοόλ. Το αλκοόλ μετατρέπεται στην ακεταλδεΰδη αυτή μέσω της 1C δεϋδρογονάση του αλκοόλ. Αν η κατανάλωση αλκοόλ γίνεται αργά και με μέτρο, σταδιακά η ακεταλδεΰδη μετατρέπεται σε άλλες ουσίες, μη τοξικές. Η διαδικασία αυτή παραγωγής μη τοξικών προϊόντων μεταβολισμού της ακεταλδεΰδης καταστέλλεται από ένζυμα που κωδικοποιούνται από το γονίδιο ADH1C. Μέσω της έκφρασης των πολυμορφισμών του γονιδίου, τα ένζυμα αυτά περιέχουν είτε το αμινοξύ ισολευκίνη, ή τη βαλίνη. Σε περίπτωση ομοζυγωτίας στο γονίδιο για παραγωγή του αμινοξέος ισολευκίνη, το αλκοόλ που καταναλώνεται, μεταβολίζεται σε τοξικές ουσίες, υπεύθυνες για τη ζαλάδα της μέθης, και μάλιστα ταχύτερα από τους ανθρώπους που έχουν το γονίδιο για το αμινοξύ βαλίνη. (Jung et al. 2008). 14

18 Καφεΐνη Εικ.1.8. Συνήθης μορφή κατανάλωσης καφεΐνης στην Ελλάδα. Το γονίδιο CYP1A2, όπως έχει προαναφερθεί, κωδικοποιεί ένα ένζυμο του κυτοχρώματας Ρ450 που συμμετέχει στην αποτοξίνωση του οργανισμού από καρκινογόνες ουσίες προερχόμενες από καπνιστά ή ξεροψημένα τρόφιμα, από φάρμακα και άλλες τοξίνες. Αυτό το ένζυμο συμμετέχει επίσης στο μεταβολισμό της καφεΐνης. Έχει επίσης αναφερθεί σε έρευνες η συσχέτιση του γονιδίου της βιταμίνης D με την καφεΐνη, μέσω του γονιδίου VDR, η οποία σχέση φαίνεται να επηρεάζει την πυκνότητα των οστών (Nowell et al. 2002; Rapuri et al. 2001). Η καφεΐνη είναι ένα ελαφρύ διεγερτικό που επηρεάζει το νευρικό σύστημα. Οι μεγάλες ποσότητες καφεΐνης μπορεί να επιφέρουν μειωμένη ικανότητα απορρόφησης διάφορων ιχνοστοιχείων και βιταμινών, συμπεριλαμβονομένης της βιταμίνης D και του ασβεστίου. Ωστόσο ο καφές είναι μια πολύ καλή πηγή αντιοξειδωτικών. Οι πολυμορφισμοί των δύο αυτών γονιδίων μπορεί να υποδείξουν την ευαισθησία στην καφεΐνη με τρόπο που να αναστέλλεται η λειτουργία αποτοξίνωσης του οργανισμού, καθώς και η απορρόφηση του ασβεστίου. 15

19 Αακτόζη Εικ.1.9. Γάλα αγελάδος, πηγή λακτόζης. Η λακτόζη είναι δισακχαρίτης του γάλακτος, που διασπάται στο πεπτικό σύστημα από ένα ένζυμο, τη λακτάση, στους μονοσακχαρίτες γαλακτόζη και γλυκόζη. Σε μεγάλο ποσοστό ανά τον κόσμο, το ένζυμο αυτό σταματά να παράγεται στον ανθρώπινο οργανισμό μετά τα πρώτα χρόνια ζωής του. Το αποτέλεσμα είναι η μειωμένη ικανότητα πέψης της λακτόζης. Στην Ευρώπη σε σχέση με άλλες ηπείρους, όπως η Ασία, έχει βρεθεί ότι υπάρχουν περισσότεροι άνθρωποι με το αλληλόμορφο γονίδιο της λακτάσης (ΙΧΤ) που προσδίδει τη δυνατότητα πέψης της λακτόζης καθόλη τη διάρκεια ζωής τους, παρά με το αλληλόμορφο που προσδίδει δυσανεξία. Σε περίπτωση που η γενετική προδιάθεση υποδεικνύει δυσανεξία στη λακτόζη, συστήνεται η αποφυγή τροφών όπως το γάλα (Αίτηση θι ζ\. 2010). 16

20 Γλουτένη Εικ Σιτάρι & σταρένιο ψωμί, πηγές γλουτένης. Κοιλιοκάκη είναι η πάθηση κατά την οποία υπάρχει μόνιμη δυσανεξία στην γλουτένη. Η γλουτένη είναι πρωτεΐνη που αποτελείται από τη γλοιαδίνη και γλουτενίνη οι οποίες βρίσκονται στο σιτάρι, τη σίκαλη, το κριθάρι και άλλα δημητριακά. Ο μηχανισμός με τον οποίο εμφανίζεται η δυσανεξία γλουτένης σχετίζεται με κάποια γονίδια, όπως το 002/8, που έχουν βασικό ρόλο στη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος εναντίον διαφόρων αντιγόνων (βακτήρια, ξένα σώματα, κλπ). Ο έλεγχος αυτών των γονιδίων δίνει στοιχεία για την προδιάθεση στην κοιλιοκάκη και συγκεκριμένα η έκφραση αυτού του γονιδίου πιστοποιεί την προδιάθεση στη δυσανεξία, ενώ η απουσία του δηλώνει ανεκτικότητα (Ρθηβοίτ θί β \. 2011; ΡβιτθΚί Θί β \. 2012). 17

21 2. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Στην παρούσα έρευνα στόχος ήταν να εξεταστεί αν υπάρχει συσχέτιση ανάμεσα στους γενότυπους των εθελοντών και τις διατροφικές τους συνήθειες. Επιπλέον στόχος ήταν να μελετηθεί η ποιότητα των διατροφικών συνηθειών ανάμεσα στο δείγμα μας. Για το λόγο αυτό σχεδιάστηκε ο τρόπος διεξαγωγής της έρευνας ως εξής: Αρχικά επιλέχθηκαν τυχαία οι 10 εθελοντές (Δ1-Δ10), οι οποίοι ήταν άντρες, γυναίκες και παιδιά ηλικίας από 5 έως 36 ετών, υγιείς, μη καπνιστές, κάτοικοι Ελλάδας με τυπικές διατροφικές συνήθειες της Μεσογειακής Διατροφής. Όλοι δήλωσαν ότι δέχονται να λάβουν μέρος στην έρευνα εθελοντικά, καθώς και υπέγραψαν για την εκκούσια διαχείριση του γενετικού τους υλικού από τρίτους, υπό το καθεστώς επαγγελματικού απόρρητου. Διεξήχθησαν τα ειδικά τεστ DNA σε κάθε εθελοντή, μέσω της παραλαβής σίελου από το στόμα με ειδικό στικ βαμβακιού (Εικ. 2.1.). Τα δείγματα σφραγίστηκαν σε άσηπτες συνθήκες και στάλθηκαν στην Αγγλία σε ειδικά πιστοποιημένο γενετικό εργαστήριο. Εικ Δειγματοληψία DNA από το στόμα των εθελοντών μέσω στικ βαμβακιού. 18

22 Πίνακας 2.1. Ομάδες γονιδίων που αναλύθηκαν στην παρούσα έρευνα, συντομογραφίες των γονιδίων, ονομασίες τους και οι πολυμορφισμοί (βνρε) που εξετάστηκαν. Ομάδα Γονιδών Ονομασία Πλήρης Ονομασία Ελληνική ονομασία Μεταβολισμός Υδατανθράκων ACE PPARG Angiotensine Converting Enzyme Peroxisome Proliferator Activated Receptor gamma Ένζυμο μετατροπής της Αγγειοτενσίνης Υποδοχέας γ ενεργοποιούμενος από πολλαπλασιαστή υπεροξειδιοσώματος TCF7L2 Transcription factor 7-like 2 Μεταγραφικός παράγοντας 7-2 C/T Πολυμορφισμοί (SNPs) ID ProAla (12) ADRB2 Beta2 Adrenergic Receptor Β2 αδρενεργικός υποδοχέας Arg16-Gly APOC3 Apoliporotein C3 Απολιπο-πρωτεΐνη C3 C3175G ΑΡΟΑ2 Apolipoprotein A2 Απολιπο-πρωτεΐνη Α2 265T>C Μεταβολισμός Λιπών Μεταβολισμός Κρέατος Αποτοξίνωση - Σταυρανθή Λαχανικά LPL Lipoprotein Lipase Λιπάση λιποπρωτεΐνης C1595G FABP2 Fatty Acid Binding Protein2 Πρωτεΐνη σύνδεσης λιπαρών οξέων Ala54Thr FTO Fat mass and Obesity protein Πρωτεΐνη λιπώδους μάζας και παχυσαρκίας CYPA1 Cytochrome P450 Ένζυμο του κυτοχρώματος Ρ A>C ΕΡΧΗΧ1 Epoxide Hydrolase Εποξειδική Υδρολάση Tyr113His GSTM1 Glutathione S-transferase Mu1 8 τρανσφεράση της γλουταθειόνης Μ1 deletion GSTT1 Glutathione S-transferase Theta 1 θ τρανσφεράση της γλουταθειόνης Θ1 deletion A/T 19

23 Παράγοντες Φλεγμονής Βιταμίνη Β IL6 Interleukin 6 Ιντερλευκίνη 6 G-174C TNF Tumor Necrosis Factor Παράγοντας νέκρωσης όγκων G - 308Α MTHFR Methylenetetrahydrofolate Αναγωγάση του reductase μεθυλενοτετραϋδροφολικού C677T Βιταμίνη ϋ VDR Vitamin D Receptor Υποδοχέας βιτ. ϋ Ο Τ (taq1) Αλάτι ACE Angiotensine Converting Enzyme Ένζυμο μετατροπής της Αγγειοτενσίνης ID Αλκοόλ ADH1C Alcohol Dehydrogonase 1C 1Έ δεϋδρογονάση του αλκοόλ He349Val Καφεΐνη CYP1A Cytochrome P450 Ένζυμο του κυτοχρώματος Ρ A>C VDR Vitamin D Receptor Υποδοχέας βιτ. ϋ O T (taq1) Λακτόζη LCT Lactase Λακτάση CT Fiuman Leukocyte Antigen type Πρωτεΐνη ανθρώπινου Γλουτένη DQ2/8 +/- Protein λευκοκυτταρικού αντιγόνου 20

24 Ταυτόχρονα συμπληρώθηκαν ερωτηματολόγια συχνότητας κατανάλωσης τροφίμων από τους εθελοντές με έμφαση σε κατηγορίες τροφίμων αντίστοιχες με αυτές για τις οποίες εξάγονται αποτελέσματα από το τεστ DNA που πραγματοποιήθηκε. Επίσης καταχωρήθηκε το ύψος, το βάρος και η ηλικία των εθελοντών. Τα αποτελέσματα του τεστ DNA παραλήφθηκαν σε εύλογο χρονικό διάστημα έπειτα της αποστολής των δειγμάτων. Στον Πίνακα 2.1. καταγράφηκαν όλα τα γονίδια που αποκωδικοποιήθηκαν από το γονιδίωμα κάθε εθελοντή, μαζί με τις ονομασίες τους και τους πολυμορφισμούς (SNP) που ελέγχθηκαν. Μελετήθηκαν συγκεκριμένα οι γενότυποι κάθε εθελοντή στα γονίδια που αφορούν το μεταβολισμό των υδατανθράκων, των αμινοξέων (μεταβολισμός κρέατος), των λιπαρών οξέων, των αντιοξειδωτικών-αποτοξινωτικών συστατικών, των αντιφλεγμονώδων συστατικών, το μεταβολισμό της καφεΐνης, του αλκοόλ, του αλατιού, καθώς και τροφών που περιέχουν βιταμίνες Β, βιταμίνη D, λακτόζη & γλουτένη. Το αποτέλεσμα από κάθε αλληλόμορφο γονιδίου αντιστοιχίστηκε σε έναν αριθμό από 3 έως 1, όπου 3: φυσιολογικός γενότυπος (συνηθισμένη συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη - ΣΗΠ), 2: μικρή απόκλιση από τη ΣΗΠ με αποφυγή ή επιπλέον πρόσληψη συστατικών, 1: απόκλιση από τη ΣΗΠ με μεγαλύτερη αποφυγή ή πρόσληψη συστατικών. Αντίστοιχα οι διατροφικές συνήθειες συνοψίστηκαν σε πέντε κατηγορίες, συχνότητα κατανάλωσης υδατανθράκων (πχ. ζυμαρικά, πατάτες, φρούτα), κορεσμένων λιπαρών (πχ. κόκκινο κρέας), αντιοξειδωτικών τροφών (πχ. πράσινα λαχανικά, βότανα, κλπ), τροφών πλούσιων σε λακτόζη (πχ. γαλακτοκομικά) και σε γλουτένη (πχ. δημητριακά, ψωμί, αλεύρι). Η κατανομή των συνηθειών σε αριθμούς από 1 έως 3, αντιστοιχίστηκαν σε συχνότητα 1: καθόλου - σπάνια κατανάλωση, 2: μέτρια κατανάλωση, 3: μεγάλη - καθημερινή κατανάλωση. Τα αποτελέσματα καταχωρήθηκαν σε προσωπικό ηλεκτρονικό υπολογιστή, Η/Υ, σε πρόγραμμα Microsoft Excel, όπου και επεξεργάστηκαν στατιστικά. Χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος του μέσου όρου (average) και της τυπικής 21

25 απόκλισης (standard deviation), ώστε να διερευνηθεί η πιθανή ομαδοποίηση των εθελοντών βάση διατροφικών συνηθειών ή βάση γενοτύπων. 22

26 3. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ - ΣΥΖΗΤΗΣΗ 3.1. Γονίδια μεταβολισμού & Διατροφικές συνήθειες Τα δεδομένα που εξάχθηκαν από την αποκωδικοποίηση του γονιδιώματος των εθελοντών έδωσαν αποτελέσματα για 21 γονίδια μεταβολισμού και διατροφής που κατηγοριοποήθηκαν σε 15 γενικές ομάδες γονιδίων (Πίνακας 3.1 ) Πίνακας 3.1.: Κατηγορίες γονιδίων που μελετήθηκαν σε κάθε έναν από τους δέκα εθελοντές, Δ1-Δ10, με ένδειξη του αποτελέσματος αποκωδικοποίησης του DNA που αφορά την πιθανή αποφυγή ή αύξηση κατανάλωσης κάθε κατηγορίας τροφίμου. [1= δυσανεξία*/τάση για παχυσαρκία**/πρόσληψη επιπλέον ή λιγότερο της ΣΗΠ, 2= μέτρια αύξηση ή μείωση της ΣΗΠ, 3= ανεκτικότητα*/φυσιολογικός γενότυπος** με μέση ΣΗΠ.] Γονίδια/Εθελοντές Δ1 Δ2 Δ3 Δ4 Δ5 Δ6 Δ7 Δ8 Δ9 Δ10 Λακτόζη* Γλουτένη* Σύμπλεγμα βιταμινών Β Βιταμίνη ϋ Αλάτι Αλκοόλ Καφεΐνη Μεταβολισμός υδατανθράκων Μεταβολισμός λιπαρών οξέων Παχυσαρκία** Σταυρανθή φυτά Κρέας Αντιοξειδωτικά Σελήνιο Αντιφλεγμονώδη

27 Τα αποτελέσματα από τα ερωτηματολόγια κατανάλωσης συχνότητας τροφίμων (Πίνακας 3.2.) μαζί με τις ηλικίες και του δείκτες μάζας σώματος (ΔΜΣ) έδειξαν ότι δεν υπάρχει κάποιο πρότυπο διατροφικό που ακολουθούσαν όλοι οι εθελοντές. Η στατιστική ανάλυση επίσης δεν έδειξε στατιστικά σημαντικές διαφορές ανάμεσα σε ηλικιακές ομάδες, ή σε ομάδες με κοινό ΔΜΣ. Επομένως όλοι οι εθελοντές είχαν τυχαία κοινές ή διαφορετικές διατροφικές συνήθειες. Πίνακας 3.2.: Σωματικά στοιχεία και στοιχεία συχνότητας κατανάλωσης τροφίμων σε κάθε εθελοντή, Δ1-Δ10. [3= πολύ συχνά-καθημερινά, 2= μέτρια συχνά, 1= καθόλου-σπάνια]. Στη συνέχεια τα αποτελέσματα αυτά συσχετίστηκαν με τις διατροφικές συνήθειες των εθελοντών, μέσω στατιστικής επεξεργασίας. Η υπόθεση ήταν ότι η γενετική προδιάθεση στο μεταβολισμό του καθένα θα έδειχνε την τάση τους είτε να καταναλώνουν περισσότερο τις σωστές τροφές, βλέποντας τα πλεονεκτήματα υγείας ως αποτέλεσμα, ή να καταναλώνουν λιγότερο τις τροφές αυτές ως αποτέλεσμα τις λάθος λειτουργίας του μεταβολισμού τους. 24

28 Παρόλα αυτά η στατιστική επεξεργασία δεν έδειξε κάποια συσχέτιση τέτοιου είδους. Επομένως οι εθελοντές λειτουργούσαν τυχαία στα διατροφικά τους πρότυπα, και χωρίς να σχετίζεται αυτό με τη γενετική προδιάθεση σε θέματα μεταβολισμού Γ ε ν ε τικ ή Π ροδιάθεση σε Κ α τηγο ρίες Τροφώ ν Υδατάνθρακες Σύμφωνα με τα αποτελέσματά μας, οι εθελοντές φάνηκε να έχουν ως επί το πλέιστον γενότυπο που να υποδεικνύει την προδιάθεση να μεταβολίζουν τους υδατάνθρακες πιο αργά, προτάθηκε να μειώσουν μέτρια την κατανάλωσή τους. Συγκεκριμένα η ημερήσια κατανάλωση δεν πρέπει να ξεπερνάει τις 100, 80 και 70 μονάδες γλυκαιμικού φορτίου αντίστοιχα για φυσιολογικό γενότυπο, για γενότυπο με μέτρια μείωση και με ικανή μείωση κατανάλωσης (Σχ. 3.1.). 3.5 Γενότυπος Υδατανθράκων _. Δ1 Δ2 Δ3 Δ4 Δ5 Δ6 Δ7 Δ8 Δ9 ΔΙΟ Σχήμα 3.1. Αποτελέσματα γενετικής ανάλυσης των εθελοντών, Δ1-Δ10, στα γονίδια που αφορούν τον μεταβολισμό των υδατανθράκων. [1= πρόσληψη λιγότερο της ΣΗΠ, 2= μέτρια μείωση της ΣΗΠ, 3= φυσιολογικός γενότυπος με μέση ΣΗΠ.] 25

29 Κρέας Όσο αφορά τα αποτελέσματα των γονιδίων μεταβολισμού του κρέατος, οι εθελοντές φάνηκε να έχουν όλοι, εκτός από τον Δ8, γενότυπο που να υποδεικνύει την προδιάθεση να μεταβολίζουν το ξεροψημένο κρέας με τρόπο που να συστήνεται ο περιορισμός της κατανάλωσής του σε σχέση με τη ΣΗΠ (Σχ. 3.2.). Συγκεκριμένα η μείωση αφορά κατανάλωση 1-2 ισοδύναμων ανά εβδομάδα. Μόνο ένας εθελοντής, Δ8, βρέθηκε με γενετική προδιάθεση που να υποδεικνύει ότι η ΣΗΠ είναι ιδανική για για αυτόν. 3,5 Γενότυπος Κρέατος 3 2,5 2 1,5 1 0,5 Π Δ1 Δ2 Δ3 Δ4 Δ5 Δ 6 Δ7 Δ8 Δ9 ΔΙΟ Σχήμα 3.2. Αποτελέσματα γενετικής ανάλυσης των εθελοντών, Δ1-Δ10, στα γονίδια που αφορούν τον μεταβολισμό του κρέατος. [1= πρόσληψη λιγότερο της ΣΗΠ, 2= μέτρια μείωση της ΣΗΠ, 3= φυσιολογικός γενότυπος με μέση ΣΗΠ.] Σταυρανθή Λαγανικά Στη συνέχεια και σύμφωνα με τα αποτελέσματά μας, οι εθελοντές φάνηκε να έχουν ως επί το πλέιστο γενότυπο που να υποδεικνύει την προδιάθεση να δυσκολεύονται να αποτοξινωθούν από ουσίες βλαβερές για την υγεία τους 26

30 (Σχ. 3.3.) Οπότε για τους περισσότερους προτάθηκε να αυξήσουν την κατανάλωση σταυρανθών φυτών, πέραν της ΣΗΠ, και συγκεκριμένα να καταναλώνουν 3-4 ισοδύναμα ανά εβδομάδα. Σχήμα Αποτελέσματα γενετικής ανάλυσης των εθελοντών, Δ1-Δ10, στα γονίδια που αφορούν τον μεταβολισμό των σταυρανθών λαχανικών. [1 = πρόσληψη περισσότερο της ΣΗΠ, 2= μέτρια αύξηση της ΣΗΠ, 3= φυσιολογικός γενότυπος με μέση ΣΗΠ.] Παοάνοντες Φλενυονικ Στο Σχήμα 3.4 αποτυπώθηκαν τα αποτελέσματα γενετικής προδιάθεσης των εθελοντών που αφορούν τους παράγοντες φλεγμονής. Φάνηκε ότι οι τρεις πιθανοί γενότυποι παρουσιάστηκαν με ίδια περίπου ποσοστά στους εθελοντές. Συγκεκριμένα τρεις εθελοντές (Δ2, Δ4, Δ5) μπορούν να έχουν μεγάλα επίπεδα κυτοκινών, ώστε συνίσταται η αύξηση κατανάλωσης ω-3 λιπαρών πέραν της ΣΗΠ και συγκεκριμένα, 3γρ ω-3 ημερησίως. Τρεις εθελοντές (Δ1, Δ8, Δ10) έδειξε η ανάλυση ότι μπορούν να έχουν μεσαία 27

31 επίπεδα κυτοκινών, οπότε προτάθηκε η μέση αύξηση κατανάλωσής τους σε 2γρ ημερησίως. Οι υπόλοιποι τέσσερις εθελοντές εμφάνισαν γενότυπο που να συμβαδίζει με τη ΣΗΠ. Σχήμα Αποτελέσματα γενετικής ανάλυσης των εθελοντών, Δ1-Δ10, στα γονίδια που αφορούν τους παράγοντες φλεγμονής IL6 & TNF. [1= πρόσληψη περισσότερο της ΣΗΠ, 2= μέτρια αύξηση της ΣΗΠ, 3= φυσιολογικός γενότυπος με μέση ΣΗΠ.] Σύιιπλενυα Βιταυινών Β Στον Σχήμα 3.5 τα αποτελέσματα της ανάλυσης DNA των εθελοντών έδειξαν τη γενετική τους προδιάθεση στο μεταβολισμό του συμπλέγματων βιταμινών Β. Φάνηκε ότι οι περισσότεροι εθελοντές είχαν προδιάθεση για ήπια μειωμένη ενζυμική δράση στη βιοσύνθεση του DNA. Επομένως για αυτούς θα ήταν ιδανική η μέση αύξηση της πρόσληψης βιταμινών Β σε σχέση με τη ΣΗΠ και συγκεκριμένα 400μγρ φολικού οξέος, 10χιλγρ Βιταμίνης Β6 και 15μγρ Β12. Οι υπόλοιποι εθελοντές είχαν είτε το φυσιολογικό γενότυπο (Δ1, Δ2) είτε 28

32 ακόμα πιο έντονα μειωμένη ενζυμική δράση (Δ9, Δ10) βάση γενετικής προδιάθεσης. Στους τελευταίους συστήθηκε η αύξηση κατανάλωσης βιταμινών Β σε σχέση με ΣΗΠ, και συγκεκριμένα ΘΟΟμγρ φολικού οξέος, 15χιλγρ Βιταμίνης Β6 και 20μγρ Β12. Σχήμα Αποτελέσματα γενετικής ανάλυσης των εθελοντών, Δ1-Δ10, στα γονίδια που αφορούν γονίδια του συμπλέγματος βιταμινών Β. [1= πρόσληψη περισσότερο της ΣΗΠ, 2= μέτρια αύξηση της ΣΗΠ, 3= φυσιολογικός γενότυπος με μέση ΣΗΠ.] Βιταιιίνη D Στον Σχήμα 3.6. τα αποτελέσματα της ανάλυσης DNA των εθελοντών έδειξαν τη γενετική τους προδιάθεση στο μεταβολισμό της βιταμίνης D. Φάνηκε ότι οι περισσότεροι εθελοντές είχαν προδιάθεση τέτοια ώτσε να προτείνεται αύξηση της κατανάλωσης τροφίμων πλούσιων σε βιταμίνη D σε σχέση με ΣΗΠ, ώστε να απορροφάται καλύτερα το ασβέστιο και να δομούνται πιο γερά τα κόκκαλα. Σε αυτούς θα ήταν ιδανική είτε η αύξηση της πρόσληψης βιταμίνης D, ή η 29

33 αύξηση του χρόνου έκθεσης του δέρματος στον ήλιο. Οι εθελοντές που είχαν γενότυπο φυσιολογικό ήταν τρεις, οι Δ4, Δ5 και Δ9. 3,5 Γενότυπος Βιταμίνης Ο Σχήμα Αποτελέσματα γενετικής ανάλυσης των εθελοντών, Δ1-Δ10, στα γονίδια που αφορούν το μεταβολισμό της βιταμίνης ϋ. [1= πρόσληψη περισσότερο της ΣΗΠ, 2= μέτρια αύξηση της ΣΗΠ, 3= φυσιολογικός γενότυπος με μέση ΣΗΠ.] Αλάτι Τα αποτελέσματα που αφορούν το μεταβολισμό του αλατιού (Σχ 3.7.) έδειξαν ότι οι έξι στους 10 εθελοντές είχαν φυσιολογικό γενότυπο, οπότε για αυτούς η ΣΗΠ αλατιού ήταν ιδανική. Τρεις εθελοντές όμως, Δ2, Δ4, Δ5, και Δ9 είχαν προδιάθεση τέτοια ώστε να προτείνεται μείωση της κατανάλωσης νατρίου στη διατροφή τους σε σχέση με ΣΗΠ, ώστε να προφυλάσσουν την αρτηριακή τους πίεση. Συγκεκριμένα προτάθηκε για αυτούς η κατανάλωση μέχρι 2,2χιλγρ νατρίου ημερησίως. 30

34 3.5 Γενότυπος Αλατιού ,5 0 Δ3 Bm Δ4 Δ5 Σχήμα Αποτελέσματα γενετικής ανάλυσης των εθελοντών, Δ1-Δ10, στα γονίδια που αφορούν το μεταβολισμό της βιταμίνης ϋ. [1= πρόσληψη λιγότερο της ΣΗΠ, 2= μέτρια μείωση της ΣΗΠ, 3= φυσιολογικός γενότυπος με μέση ΣΗΠ.] Αλκοόλ Τα αποτελέσματα που αφορούν το μεταβολισμό του αλκοόλ (Σχ 3.8.) έδειξαν ότι οι μισοί εθελοντές (Δ1, Δ2, Δ5, Δ6, Δ7) είχαν φυσιολογικό γενότυπο, οπότε για αυτούς η ΣΗΠ αλκοόλ ήταν ιδανική ώστε να έχουν και πιθανά οφέλη υγείας στα επίπεδα της HDL χοληστερόλης. Οι υπόλοιποι φάνηκε ότι είχαν γενότυπο που όριζε την κατανάλωση μέτριας ποσότητας αλκοόλ σε σχέση με τη ΣΗΠ, καθώς είχαν γενετική προδιάθεση να μεταβολίζουν πιο απότομα το αλκοόλ και αυτό με τη σειρά του μην έχει θετική επίδραση στη HDL. 31

35 Γενότυπος Αλκοόλ Σχήμα Αποτελέσματα γενετικής ανάλυσης των εθελοντών, Δ1-Δ10, στα γονίδια που αφορούν το μεταβολισμό του αλκοόλ. [1= πρόσληψη λιγότερο της ΣΗΠ, 2= μέτρια μείωση της ΣΗΠ, 3= φυσιολογικός γενότυπος με μέση ΣΗΠ.] Καφεΐνη Στον Σχήμα 3.9 τα αποτελέσματα της ανάλυσης DNA των εθελοντών έδειξαν τη γενετική τους προδιάθεση στο μεταβολισμό της καφεΐνης. Φάνηκε ότι οι λιγότεροι εθελοντές (Δ3, Δ6, Δ8, Δ10) είχαν προδιάθεση τέτοια ώτσε να προτείνεται μείωση της κατανάλωσης κεφεΐνης σε σχέση με ΣΗΠ, ώστε να αποτοξινώνεται καλύτερα ο οργανισμός τους. Στους υπόλοιπους βρέθηκε φυσιολογικός γενότυπος, με αποτέλεσμα να έχουν την τυπική ΣΗΠ για καφεΐνη. 32

36 Γενότυπος Καφεΐνης Σχήμα Αποτελέσματα γενετικής ανάλυσης των εθελοντών, Δ1-Δ10, στα γονίδια που αφορούν το μεταβολισμό της καφεΐνης. [1= πρόσληψη λιγότερο της ΣΗΠ, 2= μέτρια μείωση της ΣΗΠ, 3= φυσιολογικός γενότυπος με μέση ΣΗΠ.] Λακτόδπ Στο Σχήμα τα αποτελέσματα της ανάλυσης DNA των εθελοντών έδειξαν τη γενετική τους προδιάθεση στο μεταβολισμό της λακτόζης. Φάνηκε ότι οι όλοι οι εθελοντές, πλην ενός (Δ2), είχαν προδιάθεση δυσανεξίας στη λακτόζη. Σε αυτούς προτάθηκε να μειώσουν ή να αποφεύγουν τα γαλακτοκομικά προϊόντα. Ο μόνος γενότυπος που δεν έδειξε δυσανεξία λακτόζης ήταν του εθελοντή Δ2, στον οποίο δεν προτάθηκε περιορισμός στην κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών. 33

37 Γενότυπος Λακτόζης J ,5 0 Δ1 Μ Δ5 Δ6 Δ7 Δ8 Δ9 ΔΙΟ Σχήμα Αποτελέσματα γενετικής ανάλυσης των εθελοντών, Δ1-Δ10, στα γονίδια που αφορούν το μεταβολισμό της λακτόζης. [1= δυσανεξία, 3= ανεκτικότητα]. Γλουτένη Τέλος από το Σχήμα φαίνονται τα αποτελέσματα της ανάλυσης DNA των εθελοντών, που έδειξαν τη γενετική τους προδιάθεση στο μεταβολισμό της γλουτένης. Φάνηκε ότι οι περισσότεροι εθελοντές είχαν προδιάθεση δυσανεξίας στη γλουτένη. Σε αυτούς προτάθηκε να μειώσουν ή να αποφεύγουν τα δημητριακά και τα προϊόντα τους, ιδίως στην περίπτωση που ένιωθαν τυμπανισμό μετά την κατανάλωσή τους. Οι εθελοντές Δ8 και Δ9 είχαν φυσιολογικό γενότυπο, οπότε δεν τους προτάθηκε η μείωση σε σχέση με ΣΗΠ της κατανάλωσης γλουτένης. Ο μόνος γενότυπος που έδειξε μέτρια πιθανότητα δυσανεξίας στη γλουτένη ήταν του εθελοντή Δ2, στον οποίο προτάθηκε μέτρια μείωση στην κατανάλωση δημητριακών. 34

38 Γενότυπος Γλουτένης Σχήμα Αποτελέσματα γενετικής ανάλυσης των εθελοντών, Δ1-Δ10, στα γονίδια που αφορούν το μεταβολισμό της γλουτένης. [1= δυσανεξία, 2= μέτρια μείωση της ΣΗΠ, 3= ανεκτικότητα] Ομαδοποίηση βάση του ΔΜΣ Όπως φάνηκε και παραπάνω στον Πίνακα 3.2. οι δέκα εθελοντές είχαν συνήθειες, ηλικίες και ΔΜΣ που δε συσχετίστηκαν στατιστικά με τους γενότυπούς τους. Παρόλα αυτά η προσωπική επαφή με τον καθένα τους και η συζήτηση πάνω στις διατροφικές τους συνήθειες έδειξαν εμπειρικά ότι υπήρχαν τρεις κατηγορίες εθελοντών. ΔΜΣ < 20 Η πρώτη κατηγορία ήταν οι ανήλικοι εθελοντές. Αυτή η κατηγορία ήταν η πολυπληθέστερη, με πέντε αντιπροσώπους, τους Δ3, Δ4, Δ5, Δ7 και Δ10. Αυτό συνέβη πιθανά λόγω του γονεϊκού ενδιαφέροντος και της πρόθεσης να δώσουν στην αρχή της ζωής των παιδιών τους τα κατάλληλα εφόδια για την 35

39 ανάπτυξη ορθών εξατομικευμένων συνηθειών διατροφής. Αυτή η ομάδα εθελοντών πέρα της ηλικίας φάνηκε να ξεχωρίζει και λόγω του ΔΜΣ. Όλοι αυτοί οι εθελοντές είχαν ΔΜΣ <20, οπότε χαρφακτηρίστηκαν ως ελαφρά ελλειποβαρείς. Σαφώς και οι εθελοντές αυτοί δεν είναι αντιπροσωπευτικό δείγμα ανήλικων παιδιών στην Ελλάδα. Αλλά πιθανά αυτό συνέβη καθώς οι γονείς που είχαν ενδιαφέρον για βέλτιστη διατροφή μέσω του τεστ DNA στα παιδιά τους, ήταν πιο εύλογο να προσέχαν ήδη τη διατροφή τους και να φρόντιζαν να μην είναι υπέρβαρα. Κατά γενική παρατήρηση η ομάδα αυτή είχε βαθμό 1 στις παρακάτω κατηγορίες γενότυπου: κρέας, σταυρανθή λαχανικά, βιταμίνες Β, λακτόζη και γλουτένη. Αυτό σημαίνει ότι η ανάλυση DNA για την πλειοψηφία αυτών έδειξε ότι είχαν δυσανεξία στη γλουτένη και στη λακτόζη. Η ανάλυση των διατροφικών τους συνηθειών έδειξε ότι δεν είχαν κάποιο κοινό πρότυπο κατανάλωση γαλακτοκομικών, και δημητριακών. Βρέθηκε επίσης προδιάθεση για ήπια μειωμένη ενζυμική δράση που συμμετέχει στη βιοσύνθεση του DNA και για αυτό θα ήταν καλό να αυξήσουν την πρόσληψη βιταμινών Β.. Ακόμη φάνηκε να έχουν τον γενότυπο που μεταφράστηκε σε αργή αποτοξίνωση από τις βλαβερές ουσίες, οπότε τους προτάθηκε η αύξηση κατανάλωσης σταυρανθών λαχανικών. Παρόλο που κατά γενική παρατήρηση τα παιδιά στη σημερινή κοινωνία καταναλώνουν ολοένα και λιγότερες ποσότητες λαχανικών και καταφεύγουν στις γρήγορες λύσεις των έτοιμων φαγητών, οι εθελοντές αυτής της ομάδας φάνηκε ότι καταναλώνουν αυξημένες ποσότητες πράσινων φυλλώδων λαχανικών, σταυρανθών λαχανικών και άλλων πηγών βιταμινών Β. Αυτό πιθανά δικαιολογείται από το μεγάλο ενδιαφέρον των γονέων τους σε θέματα διατροφής, κάτι που τους οδήγησε και στη συμμετοχή σε αυτή τη μελέτη. Τέλος τους προτάθηκε η μείωση σε σχέση με τη ΣΗΠ κατανάλωσης ξεροψημένου κρέατος γιατί βρέθηκε στα γονίδια που σχετίζονται με τον μεταβολισμό αυτού, η προδιάθεση να το μεταβολίζουν έτσι που να συσσωρεύονται οι βλαβερές ουσίες (πχ. νιτροζαμίνες) στον οργανισμό τους. Από τις συνήθειες διατροφής τους όμως δεν παρατηρήθηκε καμμία συσχέτιση με το γενότυπο αυτό. 36

40 ΔΜΣ = Η δεύτερη κατηγοριοποίηση ήταν οι ενήλικοι εθελοντές με φυσιολογικό ΔΜΣ μέχρι 27. Αυτοί ήταν οι Δ1, Δ2 και Δ6. Από την προσωπική επαφή μαζί τους φάνηκε ότι είχαν κατά γενική παρατήρηση τις πιο υγιής διατροφικές συνήθειες και μάλιστα ασχολούνταν με αθλητικές δραστηριότητες, επομένως ο τρόπος ζωής τους θα χαρακτηρίζονταν ως πιο υγιής. Η ομάδα αυτή είχε βαθμό 1 στις κατηγορίες γενότυπου κρέατος και βιταμίνης D, ενώ όλοι είχαν βαθμολογία 3 στην κατηγορία γενότυπου του αλκοόλ. Αυτό σημαίνει ότι τους προτάθηκε η μείωση σε σχέση με τη ΣΗΠ κατανάλωσης ξεροψημένου κρέατος γιατί βρέθηκε στα γονίδια που σχετίζονται με τον μεταβολισμό αυτού, η προδιάθεση να το μεταβολίζουν έτσι που να συσσωρεύονται οι βλαβερές ουσίες (πχ. νιτροζαμίνες) στον οργανισμό τους. Οι εθελοντές αυτοί είχαν επίσης το γενότυπο που υπέδειξε την αύξηση κατανάλωσης βιταμίνης D, μέσω διατροφής ή μέσω έκθεσης τον ήλιο, ώστε να απορροφάται καλύτερα το ασβέστιο στον οργανισμό τους και να δομούνται πιο γερά οστά.. Από τα ερωτηματολόγια συχνότητας κατανάλωσης τροφίμων ωστόσο, δεν βρέθηκε ότι οι διατροφικές συνήθειες της ομάδας αυτής αντανακλούν τον γενότυπο που αφορά το μεταβολισμό του κρέατος και της βιταμίνης D. Τέλος η βαθμολογία 3 στον γενότυπο του αλκοόλ έδειξε ότι αυτή η ομάδα δεν εμφάνισε γενετική προδιάθεση που να υποδεικνύει τη μείωση κατανάλωσης αλκοόλ πέραν της ΣΗΠ. Οπότε ο φυσιολογικός γενότυπός τους, έδωσε επιπλέον την πληροφορία ότι η κατανάλωση αλκοόλ για αυτούς πιθανά συντελεί και σε καλύτερα επίπεδα της HDL χοληστερόλης στο αίμα. Η κατανάλωση αλκοόλ από την ομάδα αυτή χαρακτηρίστηκε από τους εθελοντές ως μέση. ΔΜΣ > 30 Η τελευταία κατηγορία εθελοντών που φάνηκε να ξεχωρίζει λόγω του ΔΜΣ αποτελούνταν από δύο αντιπροσώπους, Δ8 και Δ9. Αυτοί είχαν ΔΜΣ>30, οπότε χαρακτηρίστηκαν έντονα υπέρβαροι/παχύσαρκοι τύπου I. Άλλο κοινό 37

41 τους στοιχείο ήταν ότι και οι δύο είχαν ηλικία άνω των 30 ετών. Μάλιστα κατά γενική παρατήρηση και μέσα από προσωπική επαφή μαζί τους, θα χαρακτηρίζονταν ως η ομάδα εθελοντών με τις χειρότερες διατροφικές συνήθειες και με τη λιγότερη φυσική δραστηριότητα από τους υπόλοιπους. Σε αυτή την ομάδα εμφανίστηκαν κοινοί γενότυποι στις κατηγορίες των υδατανθράκων, του αλκοόλ, της λακτόζης και της γλουτένης. Οι εθελοντές αυτοί είχαν προδιάθεση για μια μέτρια ευαισθησία στο μεταβολισμό των υδατανθράκων, οπότε τους προτάθηκε η μέση μείωση της κατανάλωσης σε σχέση με ΣΗΠ. Παρόλα αυτά και οι δύο κατέγραψαν ότι καταναλώνουν υπερβολικά μεγάλες ποσότητες τροφών πλούσιων σε υδατάνθρακα, όπως ζυμαρικά, ψωμί και γλυκά. Αυτό πιθανά δικαιολογεί και το αυξημένο βάρος τους, καθώς επίσης ήταν κομμάτι από τη γενική κακή διαχείριση της διατροφής στην καθημερινότητά τους. Όσο αφορά το αλκοόλ είχαν γενετική προδιάθεση να το μεταβολίζουν πιο απότομα και αυτό με τη σειρά του μην έχει θετική επίδραση στη HDL χοληστερόλη αίματος, οπότε τους προτάθηκε να μειώσουν την κατανάλωσή του σε σχέση με τη ΣΗΠ. Ωστόσο και οι δύο κατέγραψαν ότι όποτε τύχει να καταναλώσουν αλκοόλ ξεφεύγουν πολύ σε ποσότητες και δεν έχουν όρια. Και αυτό ήταν άλλο ένα μέρος που αντανακλά τις λάθος διατροφικές τους συνήθειες. Τέλος και οι δύο εθελοντές βρέθηκε να έχουν δυσανεξία στη λακτόζη, ενώ ήταν οι μόνοι εθελοντές της μελέτης οι οποίοι είχαν γενετική προδιάθεση που να μην υποδεικνύει καμία προδιάθεση για δυσανεξία στη γλουτένη. Για αυτές τις δύο κατηγορίες τροφίμων δεν παρουσίσαν κοινό πρότυπο κατανάλωσης. 38

42 4. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Συνολικά θα μπορούσε να συνοψιστεί η παρούσα έρευνα στα παρακάτω συμπεράσματα: Α. Οι εθελοντές ήταν όλοι υγιής, ηλικίας 5-36 ετών, με διατροφικές συνήθειες που δεν συσχετίστηκαν στατιστικά με τους γενοτύπους του μεταβολισμού που υπέδειξε η ανάλυση DNA. Β. Οι περισσότεροι εθελοντές με ποσοστό 90% είχαν γενετική προδιάθεση για ευαισθησία στο μεταβολισμό ξεροψημένου κρέατος (συσσώρευση νιτροζαμίνων). Γ. Η πλειοψηφία των εθελοντών με ποσοστό 70% είχε γενετική προδιάθεση για αργή αποτοξίνωση του οργανισμού από βλαβερές ουσίες. Δ. Η πλειοψηφία των εθελοντών με ποσοστό 70% είχε γενετική προδιάθεση για μειωμένη ικανότητα απορρόφησης ασβεστίου μέσω της βιταμίνης D. Ε. Η πλειοψηφία των εθελοντών με ποσοστό 90% είχε δυσανεξία λακτόζης και με ποσοστό 70% δυσανεξία γλουτένης. ΣΤ. Οι εθελοντές με χαμηλό ΔΜΣ < 20, ήταν ανήλικοι με σχετικά καλές διατροφικές συνήθειες, κάτι που πιθανά αντανακλά το ενδιαφέρον των γονέων τους για θέματα υγείας. Ζ. Οι εθελοντές με φυσιολογικό ΔΜΣ = 20-27, είχαν ηλικία ετών, ήταν σωματικά δραστήριοι και είχαν κατά γενική παρατήρηση τις πιο σωστές και ολοκληρωμένες διατροφικές συνήθειες σε σχέση με τους υπόλοιπους εθελοντές. Αυτό πιθανά εξηγείται από την φυσική αντίδραση τους οργανισμού τους στις «λάθος» τροφές, που επιβάρυναν τον μεταβολισμό τους, με αποτέλεσμα οι εθελοντές να τείνουν προς τις καταλληλότερες για αυτούς τροφές. Η ηλικία και η γενιά τους άλλωστε είναι αυτή κατά την οποία φαίνεται να προσέχουν οι άνθρωποι περισσότερο τη σωματική τους εμφάνιση και 39

43 υγεία, τείνοντας προς ένα πιο υγιεινό τρόπο ζωής, που μάλιστα διέπεται από σωστή διατροφή και άσκηση. Η. Οι εθελοντές με μεγάλο ΔΜΣ > 30, είχαν ηλικία πάνω από 30, ήταν λιγότερο δραστήριοι σωματικά και η διατροφικές συνήθειες που ακολουθούσαν χαρακτηρίστηκαν ως οι χειρότερες σε σχέση με αυτές των υπόλοιπων εθελοντών. Μάλιστα ενώ βρέθηκε ότι είχαν γενετική προδιάθεση που υποδείκνυε τη μείωση κατανάλωσης υδατανθράκων και αλκοόλ σε σχέση με τις ΣΗΠ, αυτοί κατέγραψαν ότι κατανάλωναν μεγάλες ποσότητες και των δύο κατηγοριών πέραν των ΣΗΠ. Αυτό ήταν μέρος της κακής διαχείρισης της διατροφής τους που συντέλεσε στο αυξημένο βάρος και στην υποβάθμιση του μετοβολισμού τους. 40

44 5. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Almon, Ricardo, Eva E Alvarez-Leon, Peter Engfeldt, Lluis Serra-Majem, Anders Magnuson, and Torbjorn K Nilsson Associations between lactase persistence and the metabolic syndrome in a cross-sectional study in the Canary Islands. European Journal of Nutrition 49(3): (November 19, 2014). Ambrosone, Christine B, and Li Tang Cruciferous vegetable intake and cancer prevention: role of nutrigenetics. American Association for Cancer Research 2(4): (November 22, 2014). Arkadianos, loannis, Ana M Valdes, Efstathios Marinos, Anna Florou, Rosalynn D Gill, and Keith A Grimaldi Improved weight management using genetic information to personalize a calorie controlled diet. Nutrition journal 6(29). pmcentrez&rendertype=abstract (November 10, 2014). Ashfield-Watt, Pauline AL, Catherine H Pullin, Jane M Whiting, Stuart J Moat, Robert G Newcombe, Michael L Burr, Malcolm J Lewis, and Hilary J Powers Methylenetetrahydrofolate reductase 677C >T genotype modulates homocysteine responses to a folate-rich diet or a low-dose folic acid supplement: a randomized controlled trial 1-3. Am J Clin Nutr 76(1): Brennan, Paul, Charles C Hsu, Norman Moullan, Neonilia Szeszenia- Dabrowska, Jolanta Lissowska, David Zaridze, Peter Rudnai, Eleonora Fabianova, Dana Mates, Vladimir Bencko, Lenka Foretova, Vladimir Janout, Federica Gemignani, Amelie Chabrier, Janet Hall, Rayjean J Hung, Paolo Boffetta, and Federico Canzian Effect of cruciferous vegetables on lung cancer in patients stratified by genetic status: a 41

45 mendelian randomisation approach. The Lancet 366(9496): (November 17, 2014). Corella, Dolores, Paula Carrasco, J.V. Sorli, R. Estruch, J. Rico-Sanz, M.A. Martinez-Gonzalez, Jordi Salas-Salvado, M I Covas, O. Coltell, F. Aros, and J. Laperta Mediterranean Diet Reduces the Adverse Effect of the TCF7L2- rs Polymorphism on Cardiovascular Risk Factors and Stroke Incidence. A randomized controlled trial in a highcardiovascular-risk population. Diabetes Care 36(11): Corella, Dolores, and Jose M Ordovas SINGLE NUCLEOTIDE POLYMORPHISMS THAT INFLUENCE LIPID METABOLISM: Interaction with Dietary Factors. Annual Review of Nutrition 25: (November 17, 2014). Davis, Cindy D Vitamin D and cancer: current dilemmas and future research needs 1-3. Am J Clin Nutr88\ Dengel, Donald R, Michael D Brown, Robert E Ferrell, Thomas H Reynolds, and Mark a Supiano Exercise-induced changes in insulin action are associated with ACE gene polymorphisms in older adults. Physiological genomics 11: (November 17, 2014). El-Sohemy, Ahmed st ILSI International Conference on Nutrigenomics, Singapore, December Nutrigenomics - Opportunities in Asia. eds. E.S. Tai and P.J. Gillies. BASEL: Karger. Fenech, Michael Genome health nutrigenomics and nutrigenetics-- diagnosis and nutritional treatment of genome damage on an individual basis. Food and chemical toxicology: an international journal published for the British Industrial Biological Research Association 46(4): (November 22, 2014). Fenech, Michael, Ahmed El-Sohemy, Leah Cahill, Lynnette R Ferguson, Tapaeru-Ariki C French, E Shyong Tai, John Milner, Woon-Puay Koh, Lin 42

46 Xie, Michelle Zucker, Michael Buckley, Leah Cosgrove, Trevor Lockett, Kim Y C Fung, and Richard Head Nutrigenetics and nutrigenomics: viewpoints on the current status and applications in nutrition research and practice. Journal of Nutrigenetics and Nutrigenomics 4(2): pmcentrez&rendertype=abstract (November 12, 2014). Ferretti, Gianna, Tiziana Bacchetti, Simona Masciangelo, and Letizia Saturni Celiac disease, inflammation and oxidative damage: a nutrigenetic approach. Nutrients 4(4): pmcentrez&rendertype=abstract (October 1,2014). Ferrucci, Lea M, Amanda J Cross, Marc J Gunter, Jiyoung Ahn, Susan T Mayne, Xiaomei Ma, Stephen J Chanock, Meredith Yeager, Barry I Graubard, Sonja I Berndt, Wen-Yi Huang, Richard B Hayes, and Rashmi Sinha Xenobiotic metabolizing genes, meat-related exposures, and risk of advanced colorectal adenoma. Journal of Nutrigenetics and Nutrigenomics 3(4-6): pmcentrez&rendertype=abstract (November 22, 2014). Garg, Rohin, Nidhi Sharma, and Sanjeev Kumar Jain Nutrigenomics and Nutrigenetics: Concepts and Applications in Nutrition Research and Practice. Acta Medica Inernational 1(2): Graafmans, W C, P Lips, M E Ooms, J.P.T.M. Van Leeuwen, H.A.P. Pols, and A.G. Uitterlinden The Effect of Vitamin D Supplementation on the Bone Mineral Density of the Femoral Neck Is Associated with Vitamin D Receptor Genotype. Joournal of Bone and Mineral Research 12(8). Grimaldi, Keith A Nutrigenetics and personalized nutrition: are we ready for DNA-based dietary advice? Personalized Medicine 11(3):

47 Grimble, R.F, W.M. Howell, G. O Reilly, S.J. Turner, O. Markovic, S. Hirrell, J.M. East, and and Philip C Calder The ability of fish oil to suppress tumor necrosis factor _ production by peripheral blood mononuclear cells in healthy men is associated with polymorphisms in genes that influence tumor necrosis factor production 1-3. Am J Clin Nutr 76(2): Jung, Audrey Y, Elizabeth M Poole, Jeanette Bigler, John Whitton, John D Potter, and Cornelia M Ulrich DNA methyltransferase and alcohol dehydrogenase: gene-nutrient interactions in relation to risk of colorectal polyps. American Association for Cancer 17(2): (November 22, 2014). Kato, Norihiro, Takao Sugiyama, Hiroyuki Morita, Hiroki Kurihara, Taiji Furukawa, Takaaki Isshiki, Tomohide Sato, Yukio Yamori, and Yoshio Yazaki Comprehensive analysis of the renin-angiotensin gene polymorphisms with relation to hypertension in the Japanese. Journal of Hypertension 18(8): Mutch, David M, Walter Wahli, and Gary Williamson Nutrigenomics and nutrigenetics: the emerging faces of nutrition. FASEB journal: official publication of the Federation of American Societies for Experimental Biology 19(12): (October 20, 2014). Nowell, S, C Sweeney, G Hammons, F. Kadlubar, and Lang N CYP2A6 Activity Determined by Caffeine Phenotyping: Association with Colorectal Cancer Risk. American Association for Cancer 11: Ordovas, J. M., and V. Mooser Nutrigenomics and nutrigenetics. Rapuri, P.B., J.C. Gallagher, H.K. Kinyamu, and K.L. Ryschon Caffeine intake increases the rate of bone loss in elderly women and interacts with vitamin D receptor genotypes 1-4. Am J Clin Nutr 74(5):

48 Simopoulos, Artemis P The importance of the omega-6/omega-3 fatty acid ratio in cardiovascular disease and other chronic diseases. Experimental Biology and Medicine 233(6): Soriguer, Federico, Sonsoles Morcillo, Fernando Cardona,. Rojo-Martinez, M. Cruz-Almaraz, M. Soledad Ruiz de Adana, Gabriel Olveira, Francisco Tinahones, and Isabel Esteva Pro12Ala Polymorphism of the PPARG2 Gene Is Associated with Type 2 Diabetes Mellitus and Peripheral Insulin Sensitivity in a Population with a High Intake of Oleic Acid 1. The Journal of Nutrition 136: Ulrich, Cornelia M Nutritional Omics Technologies for Elucidating the Role(s) of Bioactive Food Components in Colon Cancer Prevention. The Journal of Nutrition 3(4):

49 6. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3.5 Γενότυτιος Λιπαρών Θρεπτικών Η ,5 0 Δ1 Δ2 Δ3 Δ4 Δ5 Δ6 Δ7 Δ8 Δ9 ΔΙΟ 46

50 Γενότυπος Παχυσαρκίας 47

51 Γενότυπος Αντιοξειδωτικών Δ1 Δ2 Δ3 Δ4 Δ5 Δ6 Δ7 Δ8 Δ9 ΔΙΟ 48

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Τα λίπη αποτελούν μια συμπυκνωμένη πηγή ενέργειας Ενεργούν σαν διαλύτες

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ οι χημικές αντιδράσεις που συμβαίνουν στον οργανισμό για την παραγωγή ενέργειας και τη διατήρηση της ζωής αναβολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, υγρό χρυσάφι κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ, ΜSc Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή θρεπτικών συστατικών

Διαβάστε περισσότερα

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη «Το κόκκινο κρασί κάνει καλό στην καρδιά» «ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ»

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιαγγειακή*υγεία! Διατροφή!&!Αντιγήρανση! Δημήτρης!Συκιανάκης! Gerontology & Antiaging Medicine!

Καρδιαγγειακή*υγεία! Διατροφή!&!Αντιγήρανση! Δημήτρης!Συκιανάκης! Gerontology & Antiaging Medicine! Καρδιαγγειακή*υγεία Διατροφή&Αντιγήρανση ΔημήτρηςΣυκιανάκης Gerontology & Antiaging Medicine Χτυπώ&χτυπώ,&δίχως&να&σε&πονώ,&μ'&αν&πάψω& να&χτυπώ,&χάθηκες&στο&λεπτό. && &Τι&είναι&; Μαφυσικά ηκαρδιά. -Τοόργανοτης«ζωής»όλωνμας,τοόργανοπουσυμπάσχει&μετοάγχοςμας,

Διαβάστε περισσότερα

Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής

Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής e-catalogue 2012 Βιταμίνες Μέταλλα & Ιχνοστοιχεία Αμινοξέα & Πρωτεΐνες Απαραίτητα Λιπαρά Οξέα Πεπτικά/Προβιοτικά Βοηθήματα Βιταμίνες Οι βιταμίνες είναι απαραίτητες για

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ

ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ ΣΟΥΣΑΜΙ Το σουσάμι αποτελεί φυτικής προέλευσης τρόφιμο, που περιέχει υψηλής βιολογικής αξίας φυτικές πρωτεΐνες. Είναι πλούσιο σε αμινοξέα όπως η μεθειονίνη, η τρυπτοφάνη,

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΥΠΕΡΤΑΣΗ-ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΥΠΕΡΤΑΣΗ-ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΥΠΕΡΤΑΣΗ-ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Αποτελέσματα ερευνών έχουν δείξει πως η μείωση της πρόσληψης

Διαβάστε περισσότερα

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Συµβολή του γάλακτος και των

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Σε προηγούμενα άρθρα μιλήσαμε για τη σχέση σωστής διατροφής και αθλητισμού, διακρίναμε τη σημαντικότητα του ρόλου που διαδραματίζει και επικεντρωθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Υγεία & βελτίωση της αθλητικής απόδοσης Α.Ο. ΠΡΩΤΕΑΣ Αγγελοπούλου Μαντώ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας & Διατροφής Διατροφή η σημαντικότερη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές ενεργειακές απώλειες κατά την εφηβεία Ανάπτυξη Τυπικές ηµερήσιες δραστηριότητες Ιδιαίτερες δραστηριότητες για το συγκεκριµένο άθληµα.

Βασικές ενεργειακές απώλειες κατά την εφηβεία Ανάπτυξη Τυπικές ηµερήσιες δραστηριότητες Ιδιαίτερες δραστηριότητες για το συγκεκριµένο άθληµα. ιατροφή στην εφηβεία και άθληση-ενεργειακή ισορροπία και πρόσληψη Ηµεροµηνία δηµοσίευσης: 17 Φεβρουαρίου 2003 Τα διαιτολόγιο ενός νεαρού αθλητή θα πρέπει αρχικά να είναι επαρκές σε θερµίδες αλλά και σε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις διάφορες διεργασίες που γίνονται μέσω των μεμβρανών. Eίναι

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ Η χοληστερίνη ή η χοληστερόλη είναι κηρώδης στερόλης που βρίσκεται στη μεμβράνη των κυττάρων όλων των ιστών του σώματος, και στο πλάσμα του αίματος όλων των ζώων. Μικρότερες ποσότητες χοληστερίνης

Διαβάστε περισσότερα

Η διατροφική αξία των ψαριών και άλλων αλιευτικών προϊόντων

Η διατροφική αξία των ψαριών και άλλων αλιευτικών προϊόντων Η διατροφική αξία των ψαριών και άλλων αλιευτικών προϊόντων Χριστίνα Οικονομίδου Πιερίδου Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος M.Sc. Nutritional Medicine Μέλος του Συνδέσμου Διαιτολόγων Κύπρου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING MINISTRY OF NATIONAL EDUCATION AND RELIGIOUS AFFAIRS MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING EUROPEAN COMMUNITY Co financing European Social Fund (E.S.F.)

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η διατροφή σχετίζεται άμεσα ή έμμεσα με την εμφάνιση ή/και

Διαβάστε περισσότερα

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά)

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά) 1. Ποιον θεωρείτε καλύτερο τρόπο, ώστε ένας αθλητής μειώσει το βάρος του; Να κάνει πιο έντονη προπόνηση Να κάνει περισσότερα μικρά γεύματα 2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της

Διαβάστε περισσότερα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΗΣ ΜΚ 0501, Διάλεξη 13η Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Πότε και τι να τρώμε πριν την προπόνηση 1. Ένα μεγάλο γεύμα

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων Πωλ Φαρατζιάν, MSc Διαιτολόγος-διατροφολόγος Υπεύθυνος στατιστικής ανάλυσης & ερμηνείας

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Άσκηση και διατροφή στην πρόληψη και αντιμετώπιση ασθενειών Ισορροπημένη διατροφή Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Ο τρόπος εναπόθεσης του σωματικού λίπους έχει αποδειχτεί τελευταία πως αποτελεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

Η διατροφική πρόσληψη των παιδιών και εφήβων της Κύπρου ηλικίας 6-18 ετών καθώς και η συμμόρφωσή τους στις εκάστοτε διατροφικές συστάσεις

Η διατροφική πρόσληψη των παιδιών και εφήβων της Κύπρου ηλικίας 6-18 ετών καθώς και η συμμόρφωσή τους στις εκάστοτε διατροφικές συστάσεις Η διατροφική πρόσληψη των παιδιών και εφήβων της Κύπρου ηλικίας 6-18 ετών καθώς και η συμμόρφωσή τους στις εκάστοτε διατροφικές συστάσεις Δρ Ελενα Φιλίππου, Δρ Μιχάλης Τορναρίτης, Δρ Χαράλαμπος Χατζηγεωργίου,

Διαβάστε περισσότερα

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά ΓΕΝΙΚΑ Το γιαούρτι προέρχεται από το αγελαδινό, κατσικίσιο ή πρόβειο γάλα, το οποίο βράζεται και αργότερα, όταν η θερμοκρασία του κατέβει στους 40 50 ο C προστίθεται η μαγιά και αφήνεται να πήξει. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑΔΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤA ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΜΕ 4 ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΜΑΘΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Θέλετε να «κόψετε» το κρέας;

Θέλετε να «κόψετε» το κρέας; > της Νεκταρίας Καρακώστα Θέλετε να «κόψετε» το κρέας; Για λόγους οικονομικούς, ηθικούς, θρησκευτικούς, λόγους υγείας και περιβαλλοντικούς, χιλιάδες καταναλωτές αναζητούν τρόπους και λύσεις σε μια προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Εύα Ζιώζιου, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων Τροφίμων ΑΥΓΟ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ

Γράφει: Εύα Ζιώζιου, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων Τροφίμων ΑΥΓΟ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΑΥΓΟ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Εδώ και χρόνια υπάρχει ένας βομβαρδισμός από πληροφορίες οτι το αυγό, που είναι πλούσιο σε χοληστερόλη, μπορεί να αυξήσει τα επίπεδα χοληστερόλης στο αίμα, τον κίνδυνο δημιουργίας αρτηριοσκλήρωσης

Διαβάστε περισσότερα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα "Κλινικά αποδεδειγµένα αποτελέσµατα σε 47 ηµέρες" Αντιμετώπιση της κυτταρίτιδας Ένα από τα

Διαβάστε περισσότερα

Athens 2010 Μαρία Α. Καρδάση

Athens 2010 Μαρία Α. Καρδάση Athens 2010 Γλυκοζυλίωση Τα τελευταία χρόνια όληηπροσπάθειατης αισθητικής αποκατάστασης του γηρασμένου δέρματος αφορούσε κυρίως την αποκατάσταση της εξωγενούς γήρανσης φωτογήρανσης. Τι γίνεται όμως με

Διαβάστε περισσότερα

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Ελένη Αθανασιάδου, Κωνσταντίνος Παλέτας, Μαρία Σαρηγιάννη, Πασχάλης Πάσχος, Ελένη Μπεκιάρη, Απόστολος Τσάπας Β Παθολογική Κλινική,

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα εµφάνισης της υπέρτασης στην Ελλάδα. Μελέτη Αττικής. Άντρες 38% 0% 10% 20% 30% 40%

Συχνότητα εµφάνισης της υπέρτασης στην Ελλάδα. Μελέτη Αττικής. Άντρες 38% 0% 10% 20% 30% 40% Υπέρταση και ιατροφή Η υπέρταση είναι µια πάθηση, που αποκαλείται σιωπηλός δολοφόνος, γιατί συχνά δεν εµφανίζει συµπτώµατα. Η 17 η Μαΐου έχει ορισθεί ως Παγκόσµια Ηµέρα Υπέρτασης, και είναι µια ευκαιρία

Διαβάστε περισσότερα

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία Τσάι Πράσινο Οι ιδιότητες και τα οφέλη του πράσινου τσαγιού είναι γνωστές εδώ και αιώνες σε πολλούς Ασιατικούς πολιτισμούς. Ωστόσο στο δυτικό κόσμο το πράσινο τσάι έγινε δημοφιλές πρόσφατα. Μόνο το τελευταίο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κ. Ελένη Κοκκίνου Σχολικό Έτος: 2012-2013

Διαβάστε περισσότερα

Πως να τις διαβάζουµε σωστά... Μαρία Σαρικά ιαιτολόγος- ιατροφολόγος. Μεταβολικός Έλεγχος & Τροποποίηση Συµπεριφοράς www.dia-trofis.

Πως να τις διαβάζουµε σωστά... Μαρία Σαρικά ιαιτολόγος- ιατροφολόγος. Μεταβολικός Έλεγχος & Τροποποίηση Συµπεριφοράς www.dia-trofis. Μεταβολικός Έλεγχος & Τροποποίηση Συµπεριφοράς www.dia-trofis.gr Πως να τις διαβάζουµε σωστά... Μαρία Σαρικά ιαιτολόγος- ιατροφολόγος ΙΑΤΡΟΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ/ 100ml Ενέργεια/ Energy 52Kcal/221KJ Υδατάνθρακες/

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και Σακχαρώδης Διαβήτης: Η θέση της Κορινθιακής σταφίδας στη διατροφή ασθενών με Σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2

Διατροφή και Σακχαρώδης Διαβήτης: Η θέση της Κορινθιακής σταφίδας στη διατροφή ασθενών με Σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 Διατροφή και Σακχαρώδης Διαβήτης: Η θέση της Κορινθιακής σταφίδας στη διατροφή ασθενών με Σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 Νικόλαος Τεντολούρης Αναπληρωτής Καθηγητής Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ Αθήνα, 2014 1 Σκοπός της

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή στα ρευματικά νοσήματα.

Διατροφή στα ρευματικά νοσήματα. Διατροφή στα ρευματικά νοσήματα. Γενικά: Τα ಸρεπτικά συστατικά που χρειάζονται για κάಸε ανಸρώπινο οργανισμό είναι περισσότερα από 50 διαφορετικά είδη. Κατατάσσονται σε δύο κατηγορίες: α) Αυτά που δίνουν

Διαβάστε περισσότερα

Οι πιο συχνές ερωτήσεις σχετικά με τη διατροφή και τον καρκίνο

Οι πιο συχνές ερωτήσεις σχετικά με τη διατροφή και τον καρκίνο Οι πιο συχνές ερωτήσεις σχετικά με τη διατροφή και τον καρκίνο Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ο καρκίνος αποτελεί δεύτερη αιτία θανάτου παγκοσμίως. Οι πιο συχνοί καρκίνοι εντοπίζονται στους

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΚΑΡΚΙΝΟΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΚΑΡΚΙΝΟΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S The "Annual Report to the Nation on the Status of Cancer,, 1975-2001*"

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Η ΣΥΝΕΧΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΙΒΑΛΛΕΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Τα παιδιά ρυθμίζουν τη λήψη τροφής έτσι ώστε να ταιριάζει με τις σωματικές ανάγκες σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Παγκύπρια Μέρα Διατροφής 10-5-2009 Ποικιλία - Μέτρο Ισορροπία στην Διατροφή Η Παγκύπρια μέρα Διατροφής που γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 10/5 (από το 2008) φέτος είναι αφιερωμένη στις βασικές αρχές της διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Βιταµίνες και Φυτοχηµικά

Βιταµίνες και Φυτοχηµικά Βιταµίνες και Φυτοχηµικά Βιταµίνες: γενικά Οργανικές ενώσεις Απαιτούνται σε µικρές ποσότητες Λειτουργούν σαν ρυθµιστές--επιτρέπουν την εξέλιξη των µεταβολικών διαδικασιών εν παρέχουν ενέργεια Υπερβολική

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του 1 Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του μαστού. Ο καρκίνος του μαστού είναι με μεγάλη διαφορά

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. ιατροφή. 1.5 Πρόσληψη Τροφής...39. Εισαγωγή. μέρος Α. Πρόλογος...9 Πρόλογος Συγγραφέων...11 Πρόλογος Β Έκδοσης...13

Περιεχόμενα. ιατροφή. 1.5 Πρόσληψη Τροφής...39. Εισαγωγή. μέρος Α. Πρόλογος...9 Πρόλογος Συγγραφέων...11 Πρόλογος Β Έκδοσης...13 Πρόλογος...9 Πρόλογος Συγγραφέων...11 Πρόλογος Β Έκδοσης...13 μέρος Α ιατροφή κεφάλαιο 1 Εισαγωγή 1.1 Θρεπτικές Ύλες...28 1.2 Η ιατροφή ως Επιστήμη...30 1.3 O Ρόλος της Τροφής...32 1.4 Ενεργειακό Ισοζύγιο...34

Διαβάστε περισσότερα

Για τον άνθρωπο π.χ. το 85% περίπου των στερεών συστατικών του σώματός του αποτελείται από πρωτεΐνες. Έτσι οι πρωτεΐνες της τροφής χρησιμοποιούνται :

Για τον άνθρωπο π.χ. το 85% περίπου των στερεών συστατικών του σώματός του αποτελείται από πρωτεΐνες. Έτσι οι πρωτεΐνες της τροφής χρησιμοποιούνται : PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι πρωτεΐνες είναι τάξη θρεπτικών υλών με ιδιαίτερη σημασία για τους ζωντανούς οργανισμούς, γιατί αποτελούν την κύρια δομική ύλη τους. Περιεκτηκότητα μερικών τροφίμων σε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ;

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ; ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Ο σ τ ε ο π ό ρ ω σ η καλείται η ελάττωση της οστικής μάζας, χωρίς όμως να έχουμε διαταραχή της χημικής σύστασης του οστού. Η φυσιολογική αποδόμηση του οστού δεν ακολουθείται από αντίστοιχη

Διαβάστε περισσότερα

«τι συμβαίνει στην εφηβεία;»

«τι συμβαίνει στην εφηβεία;» «τι συμβαίνει στην εφηβεία;» ΜΟΝΑΔΑ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ (Μ.Ε.Υ.) Β ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΙΔΩΝ «Π. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» Διευθύντρια : Aν. Καθηγήτρια Μαρίζα Τσολιά Επιστημονική Υπεύθυνος

Διαβάστε περισσότερα

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Κατά τη διάρκεια των φυσιολογικών ανθρώπινων διεργασιών παραγωγή ενέργειας, αποτοξίνωση από τοξικές ουσίες και ανοσολογική απόκριση, παράγονται από τον οργανισµό ελεύθερες

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν έγγραφο είναι καταχωρημένο στην Κυπριακή Βιβλιοθήκη με τους διεθνείς αριθμούς

Το παρόν έγγραφο είναι καταχωρημένο στην Κυπριακή Βιβλιοθήκη με τους διεθνείς αριθμούς Το παρόν έγγραφο είναι καταχωρημένο στην Κυπριακή Βιβλιοθήκη με τους διεθνείς αριθμούς ISBN (electr.) 978-9963-9849-0-9 ISBN (print.) 978-9963-9849-1-6 Όλα τα δικαιώματα είναι δεσμευμένα. Κανένα μέρος

Διαβάστε περισσότερα

Αιγίδες Επιστημονικών Εταιρειών στα Τρόφιμα

Αιγίδες Επιστημονικών Εταιρειών στα Τρόφιμα Αιγίδες Επιστημονικών Εταιρειών στα Τρόφιμα Ποια η κατάσταση σε Ελλάδα και διεθνώς; Που οδεύουμε και ποιες οι προϋποθέσεις; Aντώνης Ζαμπέλας Πρόεδρος ΕΦΕΤ Αναπλ. Καθηγητής Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μην χάσετε στην θάλασσα ότι με κόπο κερδίσατε στην πισίνα: συμπληρώματα διατροφής και άλλα «κόλπα» Γιώργος Σακκάς PhD

Πώς να μην χάσετε στην θάλασσα ότι με κόπο κερδίσατε στην πισίνα: συμπληρώματα διατροφής και άλλα «κόλπα» Γιώργος Σακκάς PhD Πώς να μην χάσετε στην θάλασσα ότι με κόπο κερδίσατε στην πισίνα: συμπληρώματα διατροφής και άλλα «κόλπα» Γιώργος Σακκάς PhD ΤΕΦΑΑ - Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Σήμερα θα μιλήσουμε για τα εξής θέματα: Τι κερδίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ Sport Nutrition by ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ Ενέργεια που καταναλώνουμε Βασικός μεταβολισμός: 1800 kcal + καθημερινή δραστηριότητα Μια ημέρα στο γραφείο: 150 με 200 kcal Μια ώρα αθλητικής δραστηριότητας: 500

Διαβάστε περισσότερα

Λιποδιαλυτές: Βιταμίνη Α (ρετινόλη, καροτινοειδή) Επιδρά στην όραση & το δέρμα. Αποθηκεύεται στο συκώτι μας.

Λιποδιαλυτές: Βιταμίνη Α (ρετινόλη, καροτινοειδή) Επιδρά στην όραση & το δέρμα. Αποθηκεύεται στο συκώτι μας. Είναι οργανικές ενώσεις απαραίτητες για την λειτουργία του οργανισμού μας, που είτε δεν μπορεί να τις συνθέσει μόνος του, είτε τις συνθέτει αλλα σε μικρότερες από τις αναγκαίες ποσότητες. Ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Τα τρόφιμα είναι σύνθετοι συνδυασμοί που προέρχονται από πολλές πηγες. Όλα τα τρόφιμα έχουν τη δυνατότητα αλλεπίδρασης (χημικής) σε διαφορετικό βαθμό.

Διαβάστε περισσότερα

Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο

Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο 1 Γλυκογόνο: επαρκεί για μια ημέρα για ανάγκες εγκεφάλου -> Πρωτεΐνη: για

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και άσκηση: τα προγράμματα και οι δράσεις των μαθητών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Δράμας στο πλαίσιο της Αγωγής Υγείας

Διατροφή και άσκηση: τα προγράμματα και οι δράσεις των μαθητών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Δράμας στο πλαίσιο της Αγωγής Υγείας Διατροφή και άσκηση: τα προγράμματα και οι δράσεις των μαθητών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Δράμας στο πλαίσιο της Αγωγής Υγείας ΤΣΑΚΙΡΙΔΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ Δ/ΝΣΗ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition. Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού

Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition. Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού Διατροφή Γενετική Ύπνος Δεξιότητες Απόδοση Προπόνηση Εξαρτήματα Ψυχολογία Σωστή διατροφή Υγιή ανάπτυξη Διατήρηση ιδανικού σωματικού βάρους

Διαβάστε περισσότερα

7 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική ιαιτολόγος ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Κύπρος

7 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική ιαιτολόγος ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Κύπρος 7 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική ιαιτολόγος ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Κύπρος polly.michaelidou@gmail.com 1 ΘΕΜΑΤΑ Η σημασία της ιατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα

Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα Τρόφιμα με λιπίδια Τρόφιμα με πρωτεΐνες Τρόφιμα με υδατάνθρακες Α Γυμνασίου Κεφάλαιο 2 Ενότητα 2.4 Σελ. 45-47 1 Εισαγωγή Πρωτεΐνες Η ονομασία πρωτεΐνες προέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Νίκος Κατσαρός Επιστ.Συνεργάτης ΕΚΕΦΕ ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ π.πρόεδρος ΕΦΕΤ

ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Νίκος Κατσαρός Επιστ.Συνεργάτης ΕΚΕΦΕ ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ π.πρόεδρος ΕΦΕΤ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Νίκος Κατσαρός Επιστ.Συνεργάτης ΕΚΕΦΕ ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ π.πρόεδρος ΕΦΕΤ EΙΣΑΓΩΓΗ Στίς 16 Οκτωβρίου 2010 εγκρίθηκε απο την UNESCO η Μεσογειακή Διατροφή ως μέρος της αϋλης

Διαβάστε περισσότερα

Διαβητολογική Εταιρεία Βορείου Ελλάδος 27ο Ετήσιο Πανελλήνιο Συνέδριο Θεσσαλονίκη, 14-16 Νοεµβρίου 2013

Διαβητολογική Εταιρεία Βορείου Ελλάδος 27ο Ετήσιο Πανελλήνιο Συνέδριο Θεσσαλονίκη, 14-16 Νοεµβρίου 2013 Διαβητολογική Εταιρεία Βορείου Ελλάδος 27ο Ετήσιο Πανελλήνιο Συνέδριο Θεσσαλονίκη, 14-16 Νοεµβρίου 2013 Γιαννουλάκη Παρθένα Κλινική Διαιτολόγος (ΜSc) Προϊσταµένη Τµήµατος Διαιτολογίας-Διατροφής Π.Γ.Ν.Θ

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν έγγραφο είναι καταχωρημένο στην Κυπριακή Βιβλιοθήκη με τους διεθνείς αριθμούς

Το παρόν έγγραφο είναι καταχωρημένο στην Κυπριακή Βιβλιοθήκη με τους διεθνείς αριθμούς Το παρόν έγγραφο είναι καταχωρημένο στην Κυπριακή Βιβλιοθήκη με τους διεθνείς αριθμούς ISBN (electr.) 978-9963-9849-0-9 ISBN (print.) 978-9963-9849-1-6 Όλα τα δικαιώματα είναι δεσμευμένα. Κανένα μέρος

Διαβάστε περισσότερα

Tel :+30 211 40 93 230 Fax: +30 211 40 93 230 Email: info@worldcapital.gr Web: www.worldcapital.gr

Tel :+30 211 40 93 230 Fax: +30 211 40 93 230 Email: info@worldcapital.gr Web: www.worldcapital.gr Tel :+30 211 40 93 230 Fax: +30 211 40 93 230 Email: info@worldcapital.gr Web: www.worldcapital.gr ------ Χυμοί & Νέκταρ Royal Berry ------- Οι χυμοί και τα νέκταρ Royal Berry αποτελούν μια νέα καινοτόμα

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα.

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. 2 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, διαγράμματα,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΝΗΣΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΣΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ

ΟΙ ΝΗΣΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΣΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ ΟΙ ΝΗΣΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΣΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΛΑΜΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012 2013 ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ ΣΚΑΜΑΓΚΟΥΛΗΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΦΥΤΙΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή & εγκυμοσύνη. Νικ. Α. Βιτωράτος, MD Β Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Δ/ντής: Καθηγητής Γ.Κ.

Διατροφή & εγκυμοσύνη. Νικ. Α. Βιτωράτος, MD Β Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Δ/ντής: Καθηγητής Γ.Κ. Διατροφή & εγκυμοσύνη Νικ. Α. Βιτωράτος, MD Β Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Δ/ντής: Καθηγητής Γ.Κ. Κρεατσάς Κύρια χαρακτηριστικά της διατροφής Η διατροφή στη διάρκεια της εγκυμοσύνης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Ανακοίνωση Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρoυ για την Παγκόσμια Ημέρα Ρευματοπαθειών (12 Οκτωβρίου 2013) Θέμα: Υγιής Γήρανση, Σύνθημα: " Ζώντας Καλά, Μεγαλώνοντας Καλύτερα" Η Παγκόσμια Ημέρα

Διαβάστε περισσότερα

Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2013

Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2013 Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2013 17.00-18.00 Έναρξη Συνεδρίου - Χαιρετισμοί 18.00-18.30 ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ Η παραδοσιακή μας διατροφή : Το χτες ως πρότυπο για το αύριο 18.30-19.45 ΣΤΡΟΓΓΥΛΟ ΤΡΑΠΕΖΙ Κοιλιοκάκη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ - Vidaylin 50 + ΕΠΙΚΑΛΥΜΜΕΝΑ ΠΟΛΥΒΙΤΑΜΙΝΟΥΧΑ ΔΙΣΚΙΑ με GINSENG & GINGKO BILOBA

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ - Vidaylin 50 + ΕΠΙΚΑΛΥΜΜΕΝΑ ΠΟΛΥΒΙΤΑΜΙΝΟΥΧΑ ΔΙΣΚΙΑ με GINSENG & GINGKO BILOBA ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ - Vidaylin 50 + ΕΠΙΚΑΛΥΜΜΕΝΑ ΠΟΛΥΒΙΤΑΜΙΝΟΥΧΑ ΔΙΣΚΙΑ με GINSENG & GINGKO BILOBA Χωρίς Ζάχαρη, Γλουτένη, Λακτόζη. Απαλλαγμένο από Τεχνητές Γεύσεις κaι Συντηρητικά Σωματική & Πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Ανακοίνωση Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου για την Χοληστερόλη και την Διατροφή Tι είναι η χοληστερόλη; Η χοληστερόλη είναι ένα κερρώδες, όμοιο του λίπους υλικό που βρίσκεται στις ζωικές

Διαβάστε περισσότερα

BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου

BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου αυτών στον οργανισμό. Οι βιταμίνες κατατάσσονται στην

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194

ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194 Τ.Ε.Ι. ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ: Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ-Ι ΡΥΜΑΤΑ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ : Κυπαρίση Γεωργία ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194 ΛΑΡΙΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία

Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία ρ. Αγγελική Τριανταφύλλου - Πιτίδη Ιατρός Μικροβιολόγος Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστηµίου Αθηνών Κύριο µέληµα του ανθρώπου ήταν και είναι, η διατήρηση

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 11α. Διαθρεπτική Επισήμανση (1)

Άρθρο 11α. Διαθρεπτική Επισήμανση (1) Άρθρο 11α Διαθρεπτική Επισήμανση (1) 1. α) Το παρόν άρθρο αφορά στην διαθρεπτική επισήμανση των τροφίμων που προορίζονται να διατεθούν ως έχουν στον τελικό καταναλωτή. Εφαρμόζεται, επίσης, σε τρόφιμα που

Διαβάστε περισσότερα

Χαρούλα Π. Τελιοπούλου Διατροφολόγος- Διαιτολόγος Μέλος της Παγκόσμιας Ένωσης Διατροφολόγων & της Ε.Δ.Δ.Ε.

Χαρούλα Π. Τελιοπούλου Διατροφολόγος- Διαιτολόγος Μέλος της Παγκόσμιας Ένωσης Διατροφολόγων & της Ε.Δ.Δ.Ε. Χαρούλα Π. Τελιοπούλου Διατροφολόγος- Διαιτολόγος Μέλος της Παγκόσμιας Ένωσης Διατροφολόγων & της Ε.Δ.Δ.Ε. θεματολογία Ορισμός της Σωστής Διατροφής Ενεργειακό ισοζύγιο Βασικός Μεταβολισμός Ανάλυση Σύστασης

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για την κατανόηση των ενδείξεων

Οδηγίες για την κατανόηση των ενδείξεων ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Οδηγίες για την κατανόηση των ενδείξεων στις Συσκευασίες των Τροφίμων ΑΘΗΝΑ 2009 C h o k o fan Κέικ σοκολάτας Eμπορική ονομασία (σελ. 4) Ονομασία πώλησης

Διαβάστε περισσότερα

Η φαινυλκετονουρία,γνωστή και ως PKU έχει αναγνωριστει για πρώτη φορά από τον γιατρό Asbjørn Følling στη Νορβηγία το 1934. Η φαινυλκετονουρία (PKU)

Η φαινυλκετονουρία,γνωστή και ως PKU έχει αναγνωριστει για πρώτη φορά από τον γιατρό Asbjørn Følling στη Νορβηγία το 1934. Η φαινυλκετονουρία (PKU) Η φαινυλκετονουρία,γνωστή και ως PKU έχει αναγνωριστει για πρώτη φορά από τον γιατρό Asbjørn Følling στη Νορβηγία το 1934. Η φαινυλκετονουρία (PKU) μπορεί να ορισθεί ως μια σπάνια μεταβολική διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών Menu 16-Ιουνίου έως 4-Ιουλίου 2014 1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών Συσκευασμένο κοκτέιλ Φρούτων σε χυμό. Ροδάκινο, Αχλάδι, Σταφύλι, Ανανάς,Κεράσι, Παπάγια σε χυμό φρούτων.

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο Δεν είναι ασθένεια αλλά ένα σύμπλεγμα από ιατρικές διαταραχές που

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ Αθηνά Λινού, MD, PhD, MPH Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Διευθύντρια του Εργαστηρίου Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Πρόεδρος Ινστιτούτου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΕΨΗ. Φύλλο Εργασίας 7 Διατροφή & υγεία. Βιολογία A Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο Τμήμα Ημερομηνία.

ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΕΨΗ. Φύλλο Εργασίας 7 Διατροφή & υγεία. Βιολογία A Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο Τμήμα Ημερομηνία. ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΕΨΗ Ενότητα λογισμικού Τροφή Θρέψη Φύλλο Εργασίας 7 Διατροφή & υγεία Βιολογία A Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο Τμήμα Ημερομηνία. Στις αρχές του 20ου αιώνα ένας νομπελίστας ιατροφιλόσοφος,

Διαβάστε περισσότερα

Ε. Πασχαλίδου¹, Ι. Ευθυμιάδης¹, Σ. Παυλίδου¹, Κ. Μακέδου², Φ. Ντογραματζή³, Α. Χίτογλου- Μακέδου², Απ. Ευθυμιάδης¹

Ε. Πασχαλίδου¹, Ι. Ευθυμιάδης¹, Σ. Παυλίδου¹, Κ. Μακέδου², Φ. Ντογραματζή³, Α. Χίτογλου- Μακέδου², Απ. Ευθυμιάδης¹ Ε. Πασχαλίδου¹, Ι. Ευθυμιάδης¹, Σ. Παυλίδου¹, Κ. Μακέδου², Φ. Ντογραματζή³, Α. Χίτογλου- Μακέδου², Απ. Ευθυμιάδης¹ 1. Ιατρείο Αθηροσκλήρωσης Β Παθολογική Κλινική Α.Π.Θ Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Κορινθιακή σταφίδα, ένα «παραδοσιακό» τρόφιμο

Κορινθιακή σταφίδα, ένα «παραδοσιακό» τρόφιμο ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων, Πολιτισμού και Αθλητισμού ΓΓΕΤ ΕΥΔΕ-ΕΤΑΚ Ε. Π. Ανταγωνιστικότητα και Επιχειρηματικότητα (ΕΠΑΝ ΙΙ), ΠΕΠ Μακεδονίας

Διαβάστε περισσότερα

Γενετικοί δείκτες χαμηλής οστικής πυκνότητας σε άτομα με κυστική ίνωση

Γενετικοί δείκτες χαμηλής οστικής πυκνότητας σε άτομα με κυστική ίνωση Γενετική Γενετικοί δείκτες χαμηλής οστικής πυκνότητας σε άτομα με κυστική ίνωση Δρ Aleksandra Norek Βοηθός Τμήμα Ιατρικής Γενετικής Ινστιτούτο Υγείας Μητέρας και Παιδιού Βαρσοβία, Πολωνία Το μέσο προσδόκιμο

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος ALZHEIMER: Συμπώματα, κληρονομικότητα, επιβαρυντικοί και προστατευτικοί παράγοντες και μελλοντικές θεραπείες-οκτ 2012

Η νόσος ALZHEIMER: Συμπώματα, κληρονομικότητα, επιβαρυντικοί και προστατευτικοί παράγοντες και μελλοντικές θεραπείες-οκτ 2012 Η νόσος ALZHEIMER: Συμπώματα, κληρονομικότητα, επιβαρυντικοί και προστατευτικοί παράγοντες και μελλοντικές θεραπείες-οκτ 2012 Eυθυμιόπουλος Σπύρος, Αναπληρωτής Καθηγητής Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας

Διαβάστε περισσότερα