Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΗΛΙΚΙΑΣ 8-11 ΧΡΟΝΩΝ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΗΛΙΚΙΑΣ 8-11 ΧΡΟΝΩΝ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΗΛΙΚΙΑΣ 8-11 ΧΡΟΝΩΝ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Διδακτορική Διατριβή στη Μαθηματική Παιδεία Από την Μάιος 2004

2 , 2004

3 Ευχαριστίες Μετά από τρία χρόνια εντατικής δουλειάς η διδακτορική αυτή διατριβή έφτασε στο τέλος της. Ίσως η επιθυμία μου σήμερα για διερεύνηση διαφόρων ερωτημάτων για το συγκεκριμένο θέμα να είναι πιο έντονη. Η επιθυμία αυτή επιβεβαιώνει το γεγονός ότι η διατριβή κάποιου είναι μόνο η αρχή ενασχόλησης με ένα θέμα, το οποίο δεν θα μπορούσε να εξαντληθεί σε μια μόνο έρευνα. Φτάνοντας στο τέλος της διαδικασίας νιώθω την ανάγκη να ευχαριστήσω πολλούς. Όλους όσους η συμβολή τους ήταν σημαντική για τη διεκπεραίωση αυτής της δουλειάς. Ο ερευνητικός μου σύμβουλος, καθηγητής Γιώργος Φιλίππου, είχε πάντοτε το γραφείο του ανοικτό και ήταν πρόθυμος να συζητήσει όποιες πτυχές της έρευνας με απασχολούσαν. Ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά του ήταν ότι διατύπωνε τις απόψεις του, χωρίς επιβολή, με τρόπο που να αφήνει περιθώρια επιλογής. μαθητεία κοντά του από το 1994, όταν ως φοιτήτρια προπτυχιακού επιπέδου αρχίσαμε τη συνεργασία μας, μου πρόσφερε ποικιλία εμπειριών για τον τρόπο συστηματικής δουλειάς και έρευνας. Έχω βιώσει μαζί του στην καλύτερή της μορφή τη μεντορική σχέση καθηγητή-μεταπτυχιακού φοιτητή. Εκφράζω τις θερμές μου ευχαριστίες για τη βοήθεια, στήριξη και καθοδήγηση όλα αυτά τα χρόνια. Ο καθηγητής Ανδρέας Δημητρίου αφιέρωσε πολύ χρόνο στις στατιστικές αναλύσεις της έρευνας. Παρά το πολυάσχολο πρόγραμμά του για μεγάλο χρονικό διάστημα οι συναντήσεις μας ήταν καθημερινές και πολύωρες. Έχω μάθει πάρα πολλά πράγματα στις συναντήσεις αυτές για την αξιοποίηση δεδομένων, την ερμηνεία αποτελεσμάτων και κυρίως τον τρόπο δουλειάς ενός ερευνητή. Κάθε άποψη και συμβουλή του είχε ιδιαίτερη σημασία. Τον ευχαριστώ ιδιαίτερα. Ο αναπληρωτής καθηγητής Κωνσταντίνος Χρίστου βοήθησε ιδιαίτερα στα αρχικά στάδια της έρευνας, στην ανάπτυξη του κατάλληλου ερευνητικού σχεδίου και στην εφαρμογή του. Ήταν πάντοτε πρόθυμος να βοηθήσει όποτε του το ζήτησα. Τον ευχαριστώ για όλη τη βοήθεια και στήριξη. Ιδιαίτερες ευχαριστίες εκφράζω και στον καθηγητή Αθανάσιο Γαγάτση για την ηθική του στήριξη και την πρακτική του βοήθεια, ιδιαίτερα στην αντιμετώπιση δυσκολιών. Η

4 Θα ήταν δύσκολο να απαριθμήσω όλους τους ακαδημαϊκούς του Τμήματος Επιστημών της Αγωγής που κατά περιόδους συζητήσαμε θέματα που με απασχολούσαν, ενώ αναμφίβολα μου δόθηκαν σημαντικές κατευθύνσεις και εφόδια από τα διάφορα μαθήματα μεταπτυχιακού επιπέδου που οργάνωσαν. Εκφράζω τις ευχαριστίες μου. Ιδιαίτερες ευχαριστίες θέλω να εκφράσω και προς όλους τους συνάδελφους και τους μεταπτυχιακούς συμφοιτητές για τα σχόλια, τις παρεμβάσεις και τις απόψεις τους. Η έρευνα αυτή δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί χωρίς την ουσιαστική συμβολή και ανοχή των συναδέλφων εκπαιδευτικών που πρόθυμα άνοιξαν τις τάξεις τους για να με δεχτούν. Ο σεβασμός της ανωνυμίας των παιδιών που έλαβαν μέρος στην έρευνα επιβάλλει τη μη καταγραφή των ονομάτων αυτών των εκπαιδευτικών. Εκφράζω όμως την ειλικρινή μου εκτίμηση. Η έρευνα αυτή ξεκίνησε ουσιαστικά να υλοποιείται αμέσως μετά τη γέννηση του γιου μου. Χρωστώ πραγματικά πολλά στο σύντροφο της ζωής μου Χρίστο για τη βοήθειά του, την κατανόησή του, την ηθική του υποστήριξη. Πρώτιστα όμως θέλω να το ευχαριστήσω γιατί είναι ο άνθρωπος που με έμαθε τι σημαίνει επιμονή και αγώνας. Είχα ως στόχο μου ποτέ να μην στερήσω από το παιδί μου, για χάρη της έρευνας, το χρόνο που θα έπρεπε να του αφιερώνω. Δεν ξέρω σε ποιο βαθμό το έχω πετύχει. Ίσως στο ερώτημα αυτό να μπορέσει να απαντήσει ο ίδιος ο Μάριος όταν σε κάποια χρόνια θα είναι σε θέση να κρίνει αυτή τη δουλειά. Το σημαντικό είναι ότι ο ίδιος συνέβαλε στο να συνειδητοποιήσω τι σημαίνει καλή οργάνωση και καλή αξιοποίηση του χρόνου. Ευχαριστώ από τα βάθη της καρδιάς μου αυτούς τους δύο άνδρες της ζωής μου. Τελειώνοντας, θέλω να εκφράσω τις ευχαριστίες μου στους γονείς μου, δυο απλούς ανθρώπους που έδωσαν τα πάντα για τη μόρφωση των παιδιών τους και στην αδελφή μου που με το παράδειγμά της διαμόρφωσε στοιχεία του χαρακτήρα μου και επηρέασε σε κάποιο βαθμό τις επιλογές μου. Ένα θερμό ευχαριστώ σε όλους!

5 Στους Χρίστο και Μάριο

6 Ερευνητικός σύμβουλος: Γεώργιος Φιλίππου, Καθηγητής, Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου Συμβουλευτική Επιτροπή: Ανδρέας Δημητρίου, Καθηγητής, Τμήμα Ψυχολογίας Πανεπιστήμιο Κύπρου Κωνσταντίνος Χρίστου, Αναπληρωτής Καθηγητής, Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου Εξεταστική Επιτροπή: -Αθανάσιος Γαγάτσης, (Πρόεδρος) Καθηγητής, Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου - Τριαντάφυλλος Τριανταφυλλίδης Επίκουρος, Τμήμα Επιστημών της Αγωγής, Πανεπιστήμιο Βόλου - Ανδρέας Δημητρίου Καθηγητής, Τμήμα Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Κύπρου - Κωνσταντίνος Χρίστου, Αναπληρωτής Καθηγητής, Τμήμα Επιστημών της Αγωγής, Πανεπιστήμιο Κύπρου - Γεώργιος Φιλίππου, Καθηγητής, Τμήμα Επιστημών της Αγωγής, Πανεπιστήμιο Κύπρου Η παρούσα διδακτορική διατριβή παρουσιάστηκε δημόσια και στην εξεταστική επιτροπή και εγκρίθηκε στις 8 Μαΐου 2004.

7 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Τα τελευταία χρόνια δίνεται ιδιαίτερη σημασία στη διερεύνηση του θέματος της μεταγνώσης γενικά και στα Μαθηματικά ειδικότερα. Ο όρος που χρησιμοποιείται για την έννοια της μεταγνώσης αποδίδει την επίγνωση του ατόμου για το γνωστικό του σύστημα με τις γνωστικές λειτουργίες που λαμβάνουν χώρα σε αυτό και την αυτορρύθμισή τους, μετά από αυτοαξιολόγηση της συμπεριφοράς του. Η παρούσα έρευνα εξέτασε την ανάπτυξη της μεταγνωστικής ικανότητας παιδιών ηλικίας 8-11 χρόνων στα μαθηματικά σε σχέση με την ανάπτυξη των γνωστικών ικανοτήτων και της επίδοσής τους. Επιλέγηκε η συσχέτιση της μεταγνώσης με τις γνωστικές διαδικασίες της μνήμης και της επεξεργασίας πληροφοριών εξαιτίας τους γεγονότος ότι η ενεργοποίηση των δύο αυτών διαδικασιών είναι απαραίτητη προϋπόθεση της επίλυσης ενός μαθηματικού προβλήματος. Παραδοχή της έρευνας, η οποία στηρίχθηκε στη νεοπιαζιετιανή θεωρία του Δημητρίου και των συνεργατών του, ήταν ότι το γνωστικό και το μεταγνωστικό σύστημα είναι δύο συστατικά μέρη της ανθρώπινης νόησης τα οποία βρίσκονται σε μια συνεχή σχέση αλληλεπίδρασης. Πρώτος στόχος της έρευνας ήταν η επιβεβαίωση δομικών μοντέλων για τις σχέσεις των γνωστικών και μεταγνωστικών ικανοτήτων στα μαθηματικά. Δεύτερος στόχος ήταν η διαμόρφωση ενός δυναμικού μοντέλου ανάπτυξης της μεταγνωστικής ικανότητας των παιδιών δημοτικού ως προς τους ειδικούς τομείς των μαθηματικών που ενεργοποιούν διαφορετικά δομικά συστήματα του νου, σε συνάρτηση με τις γνωστικές λειτουργίες της μνήμης και επεξεργασίας πληροφοριών. Ιδιαίτερη σημασία δόθηκε στην αυτό-αναπαράσταση των ατόμων για τις δυνατότητες και τις δυσκολίες τους σε σχέση με την πραγματική τους επίδοση και την ειδικότερη αυτοαξιολόγηση της επίδοσής τους σε συγκεκριμένα μαθηματικά έργα.

8 Με την ανάλυση των δεδομένων τριών επαναλαμβανόμενων μετρήσεων (με διάστημα 3-4 μηνών μεταξύ τους) της μαθηματικής επίδοσης, της ικανότητας αυτοαξιολόγησης, της αυτοαναπαράστασης, της μνήμης και της ικανότητας επεξεργασίας πληροφοριών δείγματος παιδιών 8-11 χρόνων, επιδιώχτηκε να φανεί ο βαθμός στον οποίο η ανάπτυξη της μεταγνωστικής ικανότητας επηρεάζεται από το ρυθμό ανάπτυξης της γνωστικής ικανότητας και των γνωστικών διαδικασιών. Τα αποτελέσματα της έρευνας ενισχύουν την ιεραρχική δόμηση του ανθρώπινου νου. Η επιβεβαιωτική ανάλυση παραγόντων έδειξε ότι υπάρχουν από την ηλικία του δημοτικού οι διαφορετικές γνωστικές δομές του συστήματος που ενεργοποιούνται σε σχετικά περιβαλλοντικά ερεθίσματα, ενώ έχει ήδη δομηθεί σε κάποιο βαθμό το μεταγνωστικό σύστημα. Η συσχέτιση των δύο συστημάτων είναι τόσο σημαντική, σε βαθμό που να φορτίζουν ένα ανώτερης τάξης παράγοντα γνωστικής και μεταγνωστικής συμπεριφοράς των παιδιών στα μαθηματικά. Η μνήμη, η ικανότητα επεξεργασίας πληροφοριών και η γνωστική επίδοση σε μαθηματικά έργα δομούν το γνωστικό σύστημα στα μαθηματικά, ενώ η αυτοαναπαράσταση του ατόμου και η αυτοαξιολόγηση της συμπεριφοράς του δομούν το μεταγνωστικό σύστημα. Η αυτοαναπαράσταση δομείται από τη γενική αυτοεικόνα του ατόμου, τον αυτοέλεγχό του, τις στρατηγικές που χρησιμοποιεί και τα κίνητρά του, ενώ η αυτοαξιολόγηση της συμπεριφοράς τους ορίζεται από τον καθορισμό του βαθμού ομοιότητας και δυσκολίας μαθηματικών έργων. Ο ανθρώπινος νους είναι οργανωμένος με τέτοιο τρόπο ώστε οι διάφορες εμπειρίες στα μαθηματικά που αφορούν διάφορους τομείς να οργανώνονται σε κοινές ανά πεδίο δομές και να συνδέονται με συγκεκριμένες γνωστικές διαδικασίες. Φάνηκε ότι η αύξηση της ηλικίας, έστω και στον ένα χρόνο που ήταν η διάρκεια διεξαγωγής της έρευνας οδηγεί σε αύξηση του επιπέδου τόσο της γνωστικής όσο και της μεταγνωστικής επίδοσης. Εντούτοις ο ρυθμός αύξησης είναι σταθερός και ανάλογος στις τρεις τάξεις (Γ, Δ και Ε ) που μελετήθηκαν

9 και στα δύο φύλα. Η δομή του συστήματος όπως καταγράφηκε αφορά όλα τα ανθρώπινα όντα και οι αλλαγές που γίνονται είναι τέτοιες που η δομή του συστήματος παραμένει σταθερή. Ένα από τα σημαντικότερα συμπεράσματα της εργασίας αφορά στη διαπίστωση ότι η ικανότητα επεξεργασίας πληροφοριών είναι ο κύριος ρυθμιστικός παράγοντας δόμησης του γνωστικού και μεταγνωστικού συστήματος. Μάλιστα η εξέλιξη της ικανότητας αυτής, στη χρονική περίοδο που μελετήθηκε, δεν εξαρτάται από την εξέλιξη οποιασδήποτε άλλης γνωστικής και μεταγνωστικής παραμέτρου. Τόσο η αρχική κατάσταση της μαθηματικής επίδοσης όσο και η αρχική κατάσταση της αυτοεικόνας του ατόμου συσχετίζονται με την αρχική κατάσταση της ικανότητας επεξεργασίας πληροφοριών. Ως δεύτερος ρυθμιστικός παράγοντας φαίνεται να λειτουργεί η αρχική κατάσταση της εργαζόμενης μνήμης. Συνέπεια των διαπιστώσεων που έγιναν πιο πάνω είναι ότι οι διατομικές διαφορές που παρατηρούνται στην επεξεργασία πληροφοριών και τη μνήμη των ατόμων διατηρούνται ως οι ίδιες διατομικές διαφορές αντίστοιχα στη γνωστική επίδοση στα μαθηματικά, τη γενική αυτοεικόνα των ατόμων και την ικανότητα αυτοελέγχου της συμπεριφοράς κατά τη επίλυση προβλημάτων. Ειδικότερα ως προς τη μεταγνωστική συμπεριφορά των ατόμων τα αποτελέσματα της έρευνας έδειξαν ότι η βελτίωση της αυτοεικόνας των ατόμων επηρεάζεται σημαντικά μόνο από την αρχική κατάσταση της ίδιας της αυτοεικόνας, ενώ ο βαθμός βελτίωσης της αυτοεικόνας των ατόμων εξαρτάται σημαντικά από το βαθμό της εξέλιξης της γνωστικής τους ικανότητας στα μαθηματικά. Παρά δηλαδή τη βελτίωση που μπορεί να υπάρχει σε άλλες παραμέτρους του γνωστικού συστήματος, η αυτοεικόνα βελτιώνεται πιο γρήγορα ως συνάρτηση των άμεσων βιωμάτων της επίδοσης των ατόμων στα μαθηματικά. Στο τελευταίο μέρος της έρευνας έγινε παρέμβαση σε μικρό δείγμα των υποκειμένων που στόχευε στη βελτίωση της μεταγνωστικής ικανότητας με τη βελτίωση της μνημονικής ικανότητας και της ικανότητας επεξεργασίας

10 πληροφοριών. Παρά τη φαινομενική βελτίωση των μέσων όρων της γενικής αυτοεικόνας, του αυτοελέγχου και των στρατηγικών που χρησιμοποιούσαν τα παιδιά στα οποία έγινε παρέμβαση στη μνήμη, ουσιαστικά δεν υπήρξε στατιστικά σημαντική διαφοροποίηση. Πιθανή αιτία θεωρείται το γεγονός ότι δεν υπήρξε στατιστικά σημαντική βελτίωση των δύο γνωστικών λειτουργιών, είτε γιατί το πείραμα απέτυχε είτε γιατί περιορισμοί του ίδιου του συστήματος δεν επιτρέπουν τη βελτίωσή τους σε σημαντικό βαθμό. Αυτό το μικρό μέρος της παρούσας μελέτης αν και δεν έδωσε τα αναμενόμενα αποτελέσματα, κατευθύνει τη μελλοντική εξέλιξη που θα μπορούσε να έχει η έρευνα σε αυτό τον τομέα.

11 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελίδα Κατάλογος Σχημάτων Κατάλογος Πινάκων Κατάλογος Διαγραμμάτων ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγή Το πρόβλημα και ο σκοπός της έρευνας Ερευνητικά ερωτήματα Σημασία του θέματος Περιορισμοί της έρευνας Δομή της εργασίας Ανακεφαλαίωση ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ Εισαγωγή Ιστορική εξέλιξη μελέτης της μεταγνώσης Η έννοια της μεταγνώσης και οι δύο συνιστώσες της Η ανάπτυξη της μεταγνωστικής ικανότητας των παιδιών και η σύνδεσή της με τη λύση προβλήματος Η σύνδεση της μεταγνώσης με τις γνωστικές ικανότητες της μνήμης και της επεξεργασίας πληροφοριών Η θεωρία του Δημητρίου Ανακεφαλαίωση i ii iii

12 ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Εισαγωγή Δείγμα Διαδικασία Ανακεφαλαίωση ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Εισαγωγή Η δομή του γνωστικού και μεταγνωστικού συστήματος Η ανάπτυξη της μνήμης, της ικανότητας επεξεργασίας πληροφοριών και της μεταγνώσης Η επίδραση της ανάπτυξης της μνήμης και της ικανότητας επεξεργασίας πληροφοριών στην ανάπτυξη της μεταγνώσης μετά από παρέμβαση Ανακεφαλαίωση ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ Εισαγωγή Η δομή του γνωστικού και του μεταγνωστικού συστήματος Η ανάπτυξη των γνωστικών και μεταγνωστικών ικανοτήτων Η επίδραση της μνήμης και της ικανότητας επεξεργασίας πληροφοριών στη βελτίωση της μεταγνωστικής ικανότητας Μελλοντική κατεύθυνση της έρευνας ΑΝΑΦΟΡΕΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

13 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΣΧΗΜΑΤΩΝ Σελίδα 1. Παράδειγμα αριθμητικού έργου τύπου Stroop Παράδειγμα εικονικού έργου τύπου Stroop Παράδειγμα έργου μέτρησης της εικονικής μνήμης Παράδειγμα έργου που δόθηκε στην «ομάδα επεξεργασίας πληροφοριών» για γρήγορη συμπλήρωση πίνακα Παράδειγμα έργου που δόθηκε στην «ομάδα επεξεργασίας πληροφοριών» για επιλογή των κατάλληλων σχημάτων 117 i

14 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΙΝΑΚΩΝ Σελίδα 1. Χαρακτηριστικά των ομάδων ηλικιών του δείγματος κατά την 1 η μέτρηση Οι φορτίσεις στους παράγοντες των δηλώσεων πριν και μετά τη λύση του προβλήματος Οι μέσοι όροι των δηλώσεων των ατόμων των τριών κατηγοριών για τις γνωστικές και μεταγνωστικές παραμέτρους στις τρεις μετρήσεις Μέσοι όροι των δηλώσεων των υποκειμένων για την ομοιότητα προβλημάτων στις τρεις μετρήσεις Συσχετίσεις της ικανότητας επεξεργασίας πληροφοριών, της εργαζόμενης μνήμης,της γνωστικής επίδοσης και της γενικής αυτοεικόνας Μέσοι όροι γνωστικής επίδοσης των ομάδων του δείγματος στις τρεις μετρήσεις Μέσοι όροι μνημονικής ικανότητας των ομάδων του πειράματος Μέσοι όροι χρόνου επεξεργασίας πληροφοριών των ομάδων του πειράματος Μέσοι όροι δηλώσεων ομοιότητας των προβλημάτων από την ομάδα ελέγχου Μέσοι όροι ικανότητας μνήμης και επεξεργασίας πληροφοριών σε τρεις μετρήσεις 214 ii

15 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Σελίδα 1. Πρότυπο μοντέλο δόμησης του γνωστικού και μεταγνωστικού συστήματος Η δομή του γνωστικού και μεταγνωστικού συστήματος στα μαθηματικά Πρότυπο μοντέλο δόμησης της μνημονικής ικανότητας και της ικανότητας επεξεργασίας πληροφοριών Η δομή της ικανότητας μνήμης και της ικανότητας επεξεργασίας πληροφοριών Πρότυπο μοντέλο δόμησης της μνήμης, της ικανότητας επεξεργασίας πληροφοριών και της γνωστικής επίδοσης Η δομή της μνήμης, της ικανότητας επεξεργασίας πληροφοριών και της γνωστικής επίδοσης Πρότυπο μοντέλο δόμησης της μνήμης, της ικανότητας επεξεργασίας πληροφοριών, της ομοιότητας και της δυσκολίας των έργων Μοντέλο δόμησης της μνήμης, της ικανότητας επεξεργασίας πληροφοριών, της ομοιότητας και της δυσκολίας των έργων Μέσοι όροι της επίδοσης στα εύκολα έργα μνημονικής ικανότητας και στις τρεις μετρήσεις Μέσοι όροι της επίδοσης στα δύσκολα έργα μνημονικής ικανότητας και στις τρεις μετρήσεις Μέσοι όροι της επίδοσης στη μνημονική ικανότητα στα εύκολα και δύσκολα αριθμητικά, λεκτικά και εικονικά έργα Μέσοι όροι επίδοσης μνημονικής ικανότητας στα εύκολα και δύσκολα έργα στις τρεις μετρήσεις Μέσοι όροι μνημονικής ικανότητας σε αριθμητικά, λεκτικά και εικονικά έργα στις τρεις τάξεις Μέσοι όροι του χρόνου επεξεργασίας αριθμητικών, λεκτικών, και εικονικών πληροφοριών στις τρεις μετρήσεις 169 iii

16 15. Μέσοι όροι χρόνου επεξεργασίας συμβατών αριθμητικών, λεκτικών και εικονικών πληροφοριών στις τρεις μετρήσεις Μέσοι όροι χρόνου επεξεργασίας μη συμβατών αριθμητικών, λεκτικών και εικονικών πληροφοριών στις τρεις μετρήσεις Μέσοι όροι χρόνου επεξεργασίας αριθμητικών, λεκτικών και εικονικών πληροφοριών στις τρεις τάξεις Μέσοι όροι αυτοαναπαράστασης της ομοιότητας και δυσκολίας των έργων στις τρεις μετρήσεις Μέσοι όροι αυτοαξιολόγησης των ατόμων στις τρεις μετρήσεις Μέσοι όροι δηλώσεων ομοιότητας ποσοτικών προβλημάτων στην 1 η και 3 η μέτρηση Μέσοι όροι δηλώσεων ομοιότητας ποσοτικού και χωρικού έργου στην 1 η και 3 η μέτρηση Μέσοι όροι δηλώσεων ομοιότητας χωρικών έργων στην 1 η και 3 η μέτρηση Πρότυπο μοντέλο δόμησης των γνωστικών λειτουργιών Δυναμικό μοντέλο δόμησης των γνωστικών λειτουργιών Πρότυπο δυναμικό μοντέλο δόμησης της αυτοαναπαράστασης του ατόμου Δυναμικό μοντέλο δόμησης της αυτοαναπαράστασης του ατόμου Πρότυπο δυναμικό μοντέλο δομής της γνωστικής και μεταγνωστικής συμπεριφοράς του ατόμου Δυναμικό μοντέλο δόμησης της γνωστικής και μεταγνωστικής Συμπεριφοράς του ατόμου Αναπτυξιακό μοντέλο γνωστικής και μεταγνωστικής ικανότητας Μέσοι όροι αυτοαξιολόγησης της «ομάδας μνήμης» στις τρεις μετρήσεις Μέσοι όροι αυτοαξιολόγησης της «ομάδας επέξεργασίας πληροφοριών στις τρεις μετρήσεις 211 iv

17 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ Εισαγωγή Η άσκηση ικανοποιητικού ελέγχου από το ίδιο το άτομο πάνω στις μαθηματικές του γνώσεις, η αξιοποίηση των γνώσεων αυτών με την ενεργοποίηση των κατάλληλων γνωστικών μηχανισμών και η ικανότητα του ατόμου να αντιλαμβάνεται τις γνωστικές δυνατότητες και περιορισμούς του στους ειδικούς τομείς των μαθηματικών, έχει ιδιαίτερη σημασία για την επίδοσή του στα μαθηματικά. Όπως δηλώνει η Jacobson (1998), η βελτίωση του εκπαιδευτικού συστήματος δεν μπορεί να επιτευχθεί, αν δεν αντιληφθούμε τι γνωρίζουν οι μαθητές μας, τι πιστεύουν ότι γνωρίζουν και πόσο επαρκείς νιώθουν στους διάφορους τομείς. Το άτομο που γνωρίζει τις δυνατότητές του μπορεί πιο εύκολα να τις αξιοποιεί και να αναπτύσσει μηχανισμούς αντιμετώπισης των αδυναμιών του παρά το άτομο που δεν έχει επίγνωση της ικανότητάς του σε διάφορα αντικείμενα. Το άτομο αυτό αυτορρυθμίζει τη συμπεριφορά του για να πετυχαίνει ψηλότερη αποδοτικότητα.

18 Εισαγωγή στην Έρευνα Η επίγνωση από το ίδιο το άτομο του γνωστικού του συστήματος και η αυτορρύθμιση των γνωστικών διαδικασιών αποδίδεται με τον όρο «μεταγνώση». Η αποσαφήνιση όλων των όρων που χρησιμοποιούνται γίνεται στη συνέχεια της εργασίας. Η αναγνώριση της θετικής συμβολής της ανεπτυγμένης μεταγνωστικής ικανότητας στην επίδοση του ατόμου συνέτεινε τα τελευταία χρόνια στο να παρατηρείται έντονο ερευνητικό ενδιαφέρον για το ρόλο της μεταγνώσης στα μαθηματικά και ειδικότερα στη λύση προβλήματος (Goos & Galbraith, 1996). Η μελέτη του θέματος της μεταγνώσης αρχίζει με τη μελέτη της μεταμνήμης (Flavell, 1976). Η ερευνητική ενασχόληση με το θέμα ακολουθεί αργά βήματα εξαιτίας των επιφυλάξεων των ερευνητών ως προς το περιεχόμενο της έννοιας της μεταμνήμης και ακολούθως της μεταγνώσης και ως προς τον τρόπο διερεύνησής της. Οι Garofalo και Lester (1985) επισημαίνουν τις δυσκολίες διατύπωσης σαφούς ορισμού της έννοιας και διάκρισης ανάμεσα στις γνωστικές και μεταγνωστικές διαδικασίες. Είναι αντιληπτή η δυσκολία μέτρησης και αξιολόγησης μιας δεξιότητας που δεν είναι σαφώς ορισμένη (Wilson, 1999). Σήμερα γίνεται αποδεκτό ότι η μεταγνώση εξετάζεται με βάση δύο διακριτές διαστάσεις της, τη γνώση του ατόμου για το γνωστικό του σύστημα, τη μεταγνωστική δηλαδή γνώση ή την αυτοαναπαράστασή του για το σύστημα, και την ικανότητα του ατόμου να αυτορρυθμίζει τις γνωστικές διαδικασίες μετά από αυτοαξιολόγηση της συμπεριφοράς του και των γνωστικών λειτουργιών του. Παράλληλα επιχειρείται η ταυτόχρονη μελέτη και διάκριση των γνωστικών και 2

19 Εισαγωγή στην Έρευνα μεταγνωστικών διαδικασιών, για να διαφανεί ο βαθμός αλληλεπίδρασής τους και η δυνατότητα ανάπτυξης των μεταγνωστικών ικανοτήτων μέσω της ανάπτυξης των γνωστικών ικανοτήτων και το αντίστροφο (Guterman, 2003). Η μελέτη της μεταγνωστικής ικανότητας συνδέθηκε ιδιαίτερα με την ικανότητα επίλυσης προβλήματος, εφόσον η επιτυχία στην επίλυση ενός προβλήματος εξαρτάται από τη σωστή χρήση των γνωστικών διαδικασιών, την αξιοποίηση της μεταγνωστικής γνώσης και τη συνεχή αυτορρύθμιση του γνωστικού συστήματος για αντιμετώπιση γνωστικών αδιεξόδων. Εκ προοιμίου η λύση ενός προβλήματος απαιτεί την ταυτόχρονη ενεργοποίηση γνωστικών και μεταγνωστικών λειτουργιών. Πιστεύεται ότι μια από τις κύριες αιτίες αποτυχίας των μαθητών στη λύση προβλήματος είναι η δυσκολία να ελέγχουν αποτελεσματικά τις γνωστικές διαδικασίες που εμπλέκονται στην επίλυσή του (Brown & DeLoache, 1992; Artz & Armour-Thomas, 1992). Αυτό οφείλεται, κατά κύριο λόγο, στην ανεπάρκεια εμπειριών ως προς το πρόβλημα, η οποία οδηγεί στην ελλιπή αυτοαξιολόγηση σχετικά με την τρέχουσα κατάσταση της γνωστικής διαδικασίας και σε μια ανεπαρκή επίδειξη ευελιξίας για υπέρβαση των εμποδίων που προκύπτουν κατά την επίλυσή του (Brown & DeLoache, 1992). Κοινή είναι η διαπίστωση ότι οι μαθητές εύκολα εγκαταλείπουν την προσπάθεια, όταν αντιμετωπίζουν δυσκολίες. Μετά την αποκωδικοποίηση και κατανόηση των δεδομένων ενός προβλήματος, οι ικανοί λύτες χρησιμοποιούν τη μεταγνωστική τους ικανότητα για το συντονισμό των γνωστικών τους 3

20 Εισαγωγή στην Έρευνα διαδικασιών, για τη διαμόρφωση του κατάλληλου γνωστικού χάρτη και για την ορθή μετάβαση από τα δεδομένα στον επιθυμητό στόχο. Οι μαθητές αυτοί αντιλαμβάνονται ότι οι προηγούμενες εμπειρίες τους από τη χρήση διάφορων στρατηγικών για την επίλυση προβλημάτων μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην επίλυση ενός νέου προβλήματος (Davidson & Sternberg, 1998). Το ενδιαφέρον των ερευνητών που ασχολούνται με το θέμα της μεταγνώσης εστιάζεται κυρίως στη διερεύνηση της μεταγνωστικής ικανότητας των μαθητών μέσης εκπαίδευσης και ιδιαίτερα των φοιτητών. Η δυσκολία μέτρησης της μεταγνωστικής ικανότητας μέσω ερωτηματολογίου οδηγεί τους ερευνητές στη χρήση της συνέντευξης και άλλων μεθόδων έκφρασης των σκέψεων των παιδιών κατά την αντιμετώπιση μιας κατάστασης προβληματισμού. Οι μέθοδοι όμως αυτές θεωρούνται ακατάλληλες για τα παιδιά μικρής ηλικίας και ως εκ τούτου είναι πολύ περιορισμένα τα ερευνητικά αποτελέσματα για τη μεταγνωστική ικανότητα στα μαθηματικά στις μικρές ηλικίες. Κρίνεται, ωστόσο σκόπιμη η διερεύνηση της μεταγνωστικής ικανότητας των παιδιών της ηλικίας του δημοτικού και ο καθορισμός σταδίων ανάπτυξης της μεταγνωστικής τους ικανότητας, και η διερεύνηση του ρυθμού ανάπτυξής της γενικά και στα μαθηματικά ειδικότερα. Η ακριβής μέτρηση της μεταγνώσης και ο καθορισμός των σχέσεών της με τους γνωστικούς παράγοντες που την επηρεάζουν παρέχει τη δυνατότητα ουσιαστικότερης παρέμβασης για βελτίωσή της ξεκινώντας από την πρωτοβάθμια εκπαίδευση. 4

21 Εισαγωγή στην Έρευνα Σε ερευνητικό επίπεδο προβληματίζει η δυνατότητα ανάπτυξης της μεταγνωστικής ικανότητας και γίνεται αντιληπτή η ανάγκη καθορισμού αποτελεσματικών τρόπων παρέμβασης για την επίτευξη του αντίστοιχου στόχου, μέσω κυρίως της διδασκαλίας. Ο Schraw (1998) υποστηρίζει ότι η μεταγνωστική ικανότητα αναπτύσσεται μέσω της διδασκαλίας και προτείνει την ενίσχυση του βαθμού της συνειδητοποίησης από τα άτομα των γνωστικών τους δυνατοτήτων, τη διδασκαλία συγκεκριμένων γνωστικών στρατηγικών και τη συστηματοποίηση των γνωστικών διαδικασιών κατά την επίλυση προβλημάτων. Είναι πιθανή, ωστόσο, η ανάπτυξη της μεταγνώσης με έμμεση παρέμβαση, μέσω ουσιαστικά της ανάπτυξης γνωστικών παραγόντων που την επηρεάζουν. Η παρούσα εργασία βασίζεται σε μια νεοπιαζιετιανή θεωρητική πρόταση, όπως αυτή διατυπώνεται από τον Δημητρίου και τους συνεργάτες του (Δημητρίου, 1993; Demetriou & Kazi, 2001; Demetriou, Christou, Spanoudis & Platsidou, 2002a; Demetriou, Spanoudis, Christou & Platsidou, 2000b). Η θεωρία αυτή, η οποία μελετά και ερμηνεύει τη μεταγνώση ταυτόχρονα στο πλαίσιο του όλου γνωστικού συστήματος, δηλώνει ότι ο ανθρώπινος νους είναι μια ιεραρχικά οργανωμένη δομή η οποία αποτελείται από τρία επίπεδα. Το πρώτο επίπεδο, το θεμελιώδες, αφορά την επεξεργασία των πληροφοριών. Το δεύτερο είναι προσανατολισμένο στο περιβάλλον και αφορά στα επιμέρους γνωστικά συστήματα τα οποία αναπαριστούν και επεξεργάζονται πληροφορίες από διαφορετικά πεδία του περιβάλλοντος. Το τρίτο επίπεδο, το οποίο είναι προσανατολισμένο στον 5

22 Εισαγωγή στην Έρευνα εαυτό περιλαμβάνει τη γνώση και τις διαδικασίες που αφορούν στην κατανόηση του εαυτού μας, των άλλων ανθρώπων και στην αυτορρύθμιση. Το τελευταίο επίπεδο αναφέρεται στη μεταγνώση, συνδέει δηλαδή ταυτόχρονα το γνωστικό με το μεταγνωστικό σύστημα. Η παρούσα έρευνα με αφετηρία την ανάγκη μέτρησης της μεταγνωστικής ικανότητας σε σχέση με τη γνωστική ικανότητα στα μαθηματικά και τις γνωστικές λειτουργίες που σχετίζονται, εξέτασε την ανάπτυξη της μεταγνωστικής ικανότητας μικρών παιδιών στα μαθηματικά σε σχέση με την ανάπτυξη των γνωστικών ικανοτήτων και της επίδοσής τους. Απώτερος στόχος της εύρεσης συνδέσεων ανάμεσα στις γνωστικές και μεταγνωστικές διαδικασίες των ατόμων στα μαθηματικά και του ρυθμού ανάπτυξής τους ήταν η πρόταση αποδοτικότερων μεθόδων ενίσχυσης της μεταγνωστικής ικανότητας στα μαθηματικά, μέσω της ανάπτυξης γνωστικών ικανοτήτων και λειτουργιών. 6

23 Εισαγωγή στην Έρευνα Το πρόβλημα και ο σκοπός της έρευνας Βασική παραδοχή της παρούσας έρευνας ήταν ότι το γνωστικό και το μεταγνωστικό σύστημα είναι δύο σημαντικά μέρη της ανθρώπινης νόησης τα οποία βρίσκονται σε μια συνεχή διαδικασία αλληλεπίδρασης και αλληλεξάρτησης γενικά, αλλά ειδικότερα όταν ενεργοποιούνται στα μαθηματικά. Η ανάπτυξη της μεταγνωστικής ικανότητας είναι ανάλογη με την ανάπτυξη των γνωστικών ικανοτήτων. Ο ρυθμός ανάπτυξης της μεταγνώσης ή κάποιων διαστάσεών της μπορεί ενδεχομένως να αυξηθεί ιδιαίτερα στις μικρές ηλικίες, με την κατάλληλη παρέμβαση στις γνωστικές λειτουργίες των ειδικών δομικών συστημάτων του γνωστικού μηχανισμού. Τέτοιες γνωστικές λειτουργίες είναι η μνήμη, η προσοχή, η αντίληψη και η επεξεργασία πληροφοριών. Η μελέτη των διαφόρων ερευνητικών προσπαθειών που έγιναν δείχνει ότι μέχρι τώρα δεν έχει διερευνηθεί ικανοποιητικά ο βαθμός επίδρασης κάθε γνωστικού παράγοντα στη διαμόρφωση της μεταγνώσης στο πλαίσιο ενός δυναμικού μοντέλου ανάπτυξης του ατόμου. Σύμφωνα με τους Hertzog και Dixon (1994) χρειάζεται «η ανάπτυξη θεωρητικού μοντέλου που να στηρίζεται σε εμπειρικά δεδομένα για τη διερεύνηση της πολυπλοκότητας του φαινομένου που αποδίδουμε με τον όρο μεταγνώση» (σ. 255). Η παρούσα έρευνα υπέθεσε ότι υπάρχει άμεση συσχέτιση της μνήμης και της ικανότητας επεξεργασίας πληροφοριών με τις δυνατότητες του μεταγνωστικού 7

24 Εισαγωγή στην Έρευνα συστήματος των μαθητών στα μαθηματικά. Επιλέγηκε η συσχέτιση της μεταγνώσης με τις δύο συγκεκριμένες γνωστικές διαδικασίες γιατί πιστεύεται ότι έχουν την πιο άμεση σχέση με τη διερεύνηση της μεταγνώσης σε σύγκριση με άλλες διαδικασίες του γνωστικού συστήματος. Συγκεκριμένα η διερεύνηση της μεταμνημονικής ικανότητας, που σχετίζεται άμεσα με τη μνήμη, αποτέλεσε τη βάση μελέτης της μεταγνώσης και σήμερα θεωρείται μέρος της μεταγνωστικής ικανότητας, ενώ η επεξεργασία πληροφοριών είναι η κύρια γνωστική διαδικασία που σχετίζεται με την επίλυση προβλήματος στα μαθηματικά. Ειδικότερα η ενεργοποίηση της εργαζόμενης μνήμης και του συστήματος επεξεργασίας πληροφοριών είναι απαραίτητη προϋπόθεση της επίλυσης ενός προβλήματος (Swanson & Sachse-Lee, 2001). Η ικανότητα επίλυσης μαθηματικού προβλήματος επηρεάζεται από τους περιορισμούς της εργαζόμενης μνήμης (Gathercole, 1998). Επιπρόσθετα, τα δύο κύρια συστατικά της μεταγνώσης έχουν άμεση σχέση με τις δύο διαδικασίες. Η μεταγνωστική γνώση μπορεί να θεωρηθεί μέρος της μακρόχρονης μνήμης, ενώ η αυτορρύθμιση είναι ο ρυθμιστικός παράγοντας του συστήματος επεξεργασίας πληροφοριών (Borkowski, 1996). Πρώτος στόχος αυτής της ερευνητικής προσπάθειας που αναπτύχθηκε ήταν η επιβεβαίωση μοντέλων για τις δομικές σχέσεις μεταγνωστικών και γνωστικών ικανοτήτων στα μαθηματικά. Δεύτερος στόχος ήταν η διαμόρφωση ενός δυναμικού μοντέλου ανάπτυξης της μεταγνωστικής ικανότητας των παιδιών ηλικίας 8-11 χρόνων, ως προς τους ειδικούς τομείς των μαθηματικών που ενεργοποιούν διαφορετικά δομικά συστήματα του μυαλού (ποσοτικό- 8

25 Εισαγωγή στην Έρευνα συσχετιστικό, αναλογικό, χωροταξικό), σε συνάρτηση με τις γνωστικές λειτουργίες της μνήμης και της επεξεργασίας πληροφοριών. Ιδιαίτερη σημασία δόθηκε στην αυτοαναπαράσταση του ατόμου για τις δυνατότητες και τις δυσκολίες του σε σχέση με την πραγματική του επίδοση και την ειδικότερη αυτοαξιολόγηση της επίδοσής του σε συγκεκριμένα μαθηματικά έργα. Διερευνήθηκαν οι σχέσεις που συνδέουν τη μεταγνωστική ικανότητα των ατόμων στα μαθηματικά με την επίδοσή τους σε ειδικούς τομείς των μαθηματικών και τις γνωστικές διαδικασίες της μνήμης και της επεξεργασίας πληροφοριών. Με την ανάλυση των δεδομένων τριών επαναλαμβανόμενων μετρήσεων επιδιώχτηκε να διαφανεί ο βαθμός στον οποίο η ανάπτυξη της μεταγνωστικής ικανότητας σχετίζεται με την ανάπτυξη των γνωστικών διαδικασιών. Τέλος, στόχος της μελέτης ήταν να διαφανούν οι παράμετροι του γνωστικού συστήματος που επηρεάζουν την ανάπτυξη της μεταγνωστικής ικανότητας. Μπορεί έτσι να αξιοποιηθεί η ανάπτυξη της μεταγνωστικής ικανότητας των μαθητών στα μαθηματικά μέσω της ενίσχυσης των γνωστικών παραγόντων που συσχετίζονται με την ικανότητα αυτή. Ιδιαίτερη σημασία έχει η αύξηση του ρυθμού ανάπτυξης της μεταγνώσης σε σχέση με την αύξηση του ρυθμού ανάπτυξης γνωστικών διαδικασιών. 9

26 Εισαγωγή στην Έρευνα Ερευνητικά Ερωτήματα Τα κύρια ερευνητικά ερωτήματα της εργασίας, όπως απορρέουν από το σκοπό της έρευνας είναι: 1. Ποια είναι η σχέση της μεταγνώσης με τη μνήμη, την ικανότητα επεξεργασίας πληροφοριών και την επίδοση των παιδιών σε ειδικούς τομείς των μαθηματικών που ενεργοποιούν διαφορετικά δομικά συστήματα του νου; 2. Σε ποιο βαθμό η ανάπτυξη της μεταγνώσης σχετίζεται με την ανάπτυξη της μαθηματικής επίδοσης, της μνήμης και της επεξεργασίας των πληροφοριών; 3. Σε ποιο βαθμό η βελτίωση της ικανότητας μνήμης και της επεξεργασίας πληροφοριών, μετά από παρέμβαση σε αυτές, μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη της μεταγνωστικής ικανότητας των παιδιών στα μαθηματικά; Για να απαντηθούν τα ερωτήματα αρχικά επιχειρήθηκε η εύρεση ενός δομικού μοντέλου σύνδεσης της μεταγνωστικής ικανότητας με τη μνημονική ικανότητα, την ικανότητα επεξεργασίας πληροφοριών, και την επίδοση στα μαθηματικά. Στη συνέχεια ελέγχθηκε η σταθερότητα του μοντέλου σε διαφορετικές επαναλαμβανόμενες μετρήσεις και καταγράφηκε ο ρυθμός ανάπτυξης της κάθε μεταβλητής που μελετήθηκε στις ηλικίες 8-11 χρόνων. Η ταυτόχρονη διερεύνηση του ρυθμού ανάπτυξης του γνωστικού και του μεταγνωστικού συστήματος παρείχε τη δυνατότητα καταγραφής των γνωστικών 10

27 Εισαγωγή στην Έρευνα παραμέτρων από τις οποίες επηρεάζεται η αλλαγή του μεταγνωστικού συστήματος. Η παρούσα εργασία είχε ως κύριο στόχο την εις βάθος ανάλυση των δύο πρώτων ερωτημάτων. Εντούτοις με παρέμβαση στην ικανότητα μνήμης και επεξεργασίας πληροφοριών επιχειρήθηκε η βελτίωση της μεταγνωστικής ικανότητας των παιδιών στα μαθηματικά και η αύξηση του ρυθμού ανάπτυξής της. Η απάντηση του τρίτου ερωτήματος στόχευε στο να υποδείξει κατευθύνσεις για μελλοντική έρευνα που θα αφορά αποκλειστικά το συγκεκριμένο θέμα. 11

28 Εισαγωγή στην Έρευνα Σημασία του θέματος Η μελέτη της μεταγνώσης είναι ιδιαίτερα σημαντική εφόσον διαδραματίζει πρωτεύοντα ρόλο στη μάθηση του ατόμου. Η ανεπτυγμένη μεταγνωστική ικανότητα βοηθά τα άτομα να αντιληφθούν τι πρέπει να μάθουν, ποιοι είναι οι στόχοι, σε ποιο βαθμό τους έχουν πετύχει και πώς μπορούν να υπερβούν τις δυσκολίες τους (Valhan & Stander, 1994). Ο Sternberg (2001) υποστηρίζει ότι η μελέτη της μεταγνώσης είναι σημαντική εφόσον η έννοια αυτή είναι ένας από τους κύριους παράγοντες που καθορίζουν την επίδοση των παιδιών και τη διαφοροποίησή της. Ειδικότερα στα μαθηματικά ο έλεγχος που ασκεί η μεταγνώση σε όλες τις γνωστικές διαδικασίες, η επίδρασή της στην κατανόηση, στην εφαρμογή των γνώσεων, στην κριτική σκέψη και στην ικανότητα λύσης προβλήματος, την καθιστούν ρυθμιστικό παράγοντα της μαθησιακής διαδικασίας (Hartman, 1998). Ενώ οι γνωστικές διαδικασίες επιτρέπουν στο άτομο να οικοδομεί τις γνώσεις του, οι μεταγνωστικές διαδικασίες του επιτρέπουν να ελέγχει και να βελτιώνει την πρόοδό του, να αξιολογεί το επίπεδο κατανόησής του και να εφαρμόζει τις γνώσεις του σε νέες καταστάσεις (Gourgey, 1998). Γι αυτό είναι απαραίτητη η ταυτόχρονη μελέτη των γνωστικών ικανοτήτων και των μεταγνωστικών. Αν και η σημασία της μεταγνώσης είναι σήμερα ευρύτερα αποδεκτή, εξακολουθεί να εντοπίζεται ακόμη κενό στην ύπαρξη θεωρητικού μοντέλου 12

29 Εισαγωγή στην Έρευνα εξήγησης της μεταγνώσης και των μηχανισμών της αυτορρύθμισης ειδικότερα σε σχέση με τη χρήση των γνωστικών διαδικασιών και την επίδρασή τους στη μαθηματική συμπεριφορά των ατόμων (Goos, Galbraith & Renshaw, 2002). Μια σειρά ερωτημάτων για τις γνωστικές και μεταγνωστικές ικανότητες στα μαθηματικά παραμένουν αναπάντητα (Wilson, 1999). Η σύνδεση της μεταγνωστικής ικανότητας με τις γνωστικές διαδικασίες είναι δεδομένη, λαμβάνοντας υπόψη ότι η μεταγνώση θεωρείται ανώτερου επιπέδου γνωστική ικανότητα (Larkin, 2000) που ρυθμίζει και ελέγχει τον τρόπο λειτουργίας του γνωστικού συστήματος. αλληλεπίδρασής τους χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση. Ο βαθμός όμως σύνδεσης και Ιδιαίτερα, χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση η σχέση της μεταγνώσης με τις γνωστικές λειτουργίες που αφορούν τα ειδικά δομικά συστήματα του νου (Carr, 1998). Η καλύτερη κατανόηση του τρόπου λειτουργίας του γνωστικού συστήματος κατά την αντιμετώπιση καταστάσεων προβληματισμού στα μαθηματικά συμβάλλει στην ανάπτυξη καλύτερης εξωτερικής παρέμβασης με στόχο τα καλύτερα μαθησιακά αποτελέσματα μέσω της ανάπτυξης της μεταγνωστικής ικανότητας. Το παιδί ακόμη και για να ακολουθεί τις οδηγίες που δίνονται στη διδασκαλία πρέπει να επικεντρώνει την προσοχή του, να οργανώνει και να αξιοποιεί τις γνώσεις του, να χρησιμοποιεί σωστά τη μνήμη του (Kuyper Erland, 1998). Όπως ο Vaidga (1999) επισημαίνει ελάχιστες έρευνες μελετούν ταυτόχρονα τις γνωστικές και τις μεταγνωστικές διαδικασίες και τις εντάσσουν σε ένα σύστημα, τον ανθρώπινο νου. 13

30 Εισαγωγή στην Έρευνα «Η μεταγνώση είναι προϊόν και παράγωγο της γνωστικής ανάπτυξης» (Paris & Winograd, 1990, σ. 19). Αν και γνωρίζουμε ότι η μεταγνωστική ικανότητα των παιδιών αναπτύσσεται εξελικτικά ως συνάρτηση της ανάπτυξης του γνωστικού συστήματος (Jacobson, 1998), δεν γνωρίζουμε ακόμη αρκετά για τα στάδια ανάπτυξης της μεταγνώσης, το ρυθμό ανάπτυξής της και κυρίως τις δυνατότητες επιτάχυνσης της ανάπτυξής της, ιδιαίτερα στις μικρές ηλικίες. Η μελέτη της μεταγνωστικής ικανότητας και της ανάπτυξής της σε διαφορετικές ηλικίες, σε σχέση με τη λειτουργία του γνωστικού συστήματος, είναι χρήσιμο εργαλείο για την κατανόηση γνωστικών διαφορών στη μαθηματική επίδοση γενικότερα και στη επίλυση μαθηματικού προβλήματος ειδικότερα (Hertzog & Dixon, 1994). Ιδιαίτερη σημασία έχει η βελτίωση του ρυθμού ανάπτυξής της με τρόπο όμως που τα αποτελέσματα της ανάπτυξης να είναι σταθερά και να έχουν μεγάλη διάρκεια. 14

31 Εισαγωγή στην Έρευνα Περιορισμοί της Έρευνας Η εύρεση ενός δυναμικού μοντέλου ανάπτυξης της μεταγνώσης και των γνωστικών διαδικασιών και η επιβεβαίωση δομικών μοντέλων απαιτεί μεγάλο δείγμα υποκειμένων για να αποφευχθούν περιορισμοί της στατιστικής ανάλυσης. Οι επαναλαμβανόμενες μετρήσεις και η ταυτόχρονη μέτρηση διαφόρων γνωστικών και μεταγνωστικών λειτουργιών δεν επέτρεψε το δείγμα να ξεπερνά τα 143 υποκείμενα, αριθμός που είναι οριακά επιτρεπτός για ανάλυση με τη χρήση συγκεκριμένων στατιστικών μεθόδων, βάση του αριθμού των μεταβλητών της έρευνας. Ιδιαίτερα οι ομάδες στις οποίες έγινε παρέμβαση ήταν ολιγομελείς για να είναι εφικτές οι πολλές ατομικές συναντήσεις με τα παιδιά. Ως εκ τούτου οι αναλύσεις των δεδομένων της παρέμβασης δεν υποστηρίζει ότι οδηγούν σε στατιστικώς σημαντικά αποτελέσματα για να μπορούν να τεκμηριωθούν. Δίνουν απλά τη δυνατότητα συζήτησης κάποιων απόψεων για την κατεύθυνση που πρέπει να έχει η έρευνα στο μέλλον γύρω από το συγκεκριμένο θέμα. Τέλος η παρούσα έρευνα δεν μπορεί να υποστηρίζει την εύρεση γενικεύσιμων αποτελεσμάτων, εφόσον αντικειμενικές συνθήκες επέβαλαν τη χρήση συγκεκριμένου δείγματος παιδιών. Ιδιαίτερα η διερεύνηση του τρίτου ερωτήματος περιορίζεται στην καταγραφή ενδείξεων που μπορούν να αξιοποιηθούν σε μελλοντικές έρευνες. 15

32 Εισαγωγή στην Έρευνα Δομή της Εργασίας Κύριο άξονα παρουσίασης της ερευνητικής προσπάθειας που αναπτύχθηκε αποτελούν οι βασικές πτυχές που αυτή εξέτασε και αφορούσαν στην κατανόηση της ανάπτυξης της μεταγνωστικής ικανότητας παιδιών δημοτικού στα μαθηματικά και τις δυνατότητες ανάπτυξής της. Τόσο τα αποτελέσματα των σχετικών με το θέμα ερευνών που παρουσιάζονται, η θεωρία στην οποία στηρίχθηκε, η ανάλυση των αποτελεσμάτων και η καταγραφή των συμπερασμάτων της παρούσας έρευνας βρίσκονται σε αντιστοιχία με τα τρία ερευνητικά ερωτήματα που είχαν τεθεί. Στο δεύτερο κεφάλαιο της εργασίας παρουσιάζεται η ανασκόπηση της βιβλιογραφίας για τα κύρια θέματα που εξέτασε η παρούσα έρευνα. Αναλύεται η έννοια της μεταγνώσης, και οι ορισμοί που προτείνονται για αυτή, τα κύρια συστατικά που την αποτελούν, τα στάδια ανάπτυξής της, η σύνδεσή της με την επίδοση των παιδιών γενικά στα μαθηματικά και ειδικά στη λύση προβλήματος και η σχέση της με τις γνωστικές διαδικασίες. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη σχέση της μεταγνώσης με τις γνωστικές λειτουργίες της μνήμης και της επεξεργασίας πληροφοριών. Στο τρίτο κεφάλαιο περιγράφεται το σχέδιο έρευνας, οι διάφορες τεχνικές μέτρησης της μεταγνωστικής ικανότητας και ο προβληματισμός για την κριτική που ασκείται σε αυτές. Παρουσιάζεται το σκεπτικό κατασκευής ερωτηματολογίου μέτρησης της μεταγνώσης, και επιλογής των έργων που χρησιμοποιήθηκαν για τη 16

33 Εισαγωγή στην Έρευνα μέτρηση των διαφόρων πτυχών που εξετάζονται. Καταγράφονται τα απαραίτητα στοιχεία για τη διαδικασία που έχει ακολουθηθεί για τη διεξαγωγή της έρευνας, περιγράφεται η στατιστική επεξεργασία των δεδομένων και ο τρόπος αξιοποίησης των αποτελεσμάτων για το σχεδιασμό του παρεμβατικού προγράμματος ανάπτυξης της μεταγνωστικής ικανότητας στα μαθηματικά. Τέλος παρουσιάζεται με λεπτομέρειες το παρεμβατικό πρόγραμμα και η λογική δόμησής του. Στο τέταρτο κεφάλαιο παρουσιάζονται τα αποτελέσματα της έρευνας με βάση τα ερευνητικά ερωτήματα που είχαν τεθεί. Παρουσιάζεται αρχικά η δομή του γνωστικού και μεταγνωστικού συστήματος, όπως προέκυψε από τις αναλύσεις των δομικών μοντέλων. Στη συνέχεια παρουσιάζονται τα αποτελέσματα που αφορούν στο ρυθμό ανάπτυξης της μεταγνώσης, της γνωστικής επίδοσης, της μνήμης, της επεξεργασίας των πληροφοριών και στη μεταξύ τους σύνδεση. Με την παρουσίαση και την ανάλυση δυναμικών μοντέλων αναλύονται οι παράγοντες που επηρεάζουν την αυτό-αναπαράσταση του ατόμου, την ικανότητα αυτοαξιολόγησης της συμπεριφοράς του και τη γνωστική του συμπεριφορά. Τέλος παρουσιάζονται τα αποτελέσματα των ομάδων στις οποίες έγινε παρέμβαση για βελτίωση της ικανότητας μνήμης και επεξεργασίας πληροφοριών και η επίδραση της παρέμβασης στην ανάπτυξη της μεταγνωστικής ικανότητας των παιδιών. Στο πέμπτο κεφάλαιο παρουσιάζεται η συσχέτιση των αποτελεσμάτων με το θεωρητικό πλαίσιο της εργασίας και γίνεται σχολιασμός σε σχέση με αντίστοιχα ερευνητικά αποτελέσματα. Καταγράφονται και συζητούνται τα κύρια 17

34 Εισαγωγή στην Έρευνα συμπεράσματα της παρούσας ερευνητικής προσπάθειας και παρατίθενται απόψεις για την κατεύθυνση που μπορεί να έχει στο μέλλον η διερεύνηση του συγκεκριμένου θέματος στο πλαίσιο της Μαθηματικής Παιδείας. 18

35 Εισαγωγή στην Έρευνα Ανακεφαλαίωση Η μεταγνωστική ικανότητα διακρίνεται στη γνώση του ατόμου για το γνωστικό σύστημα, όπως διαμορφώνεται από τις μεταγνωστικές εμπειρίες της καθημερινότητας και στην αξιοποίησή τους για την αυτορρύθμιση του γνωστικού συστήματος. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται έντονο ερευνητικό ενδιαφέρον για το ρόλο της μεταγνώσης στα μαθηματικά, εφόσον πιστεύεται ότι η επιτυχία στην επίλυση ενός προβλήματος εξαρτάται από την χρήση των γνωστικών διαδικασιών και τη συνειδητοποίηση της χρήσης τους για να μπορεί το άτομο να ρυθμίζει τη συμπεριφορά του για αντιμετώπιση γνωστικών αδιεξόδων. Η παρούσα εργασία, δεδομένης της σημασίας της μεταγνώσης στην όλη γνωστική ανάπτυξη των παιδιών και της επίδρασής της στη μαθηματική διαδικασία, εξέτασε την ανάπτυξη της μεταγνωστικής ικανότητας των παιδιών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης στα μαθηματικά σε σχέση με την επίδοσή τους στα μαθηματικά και τις γνωστικές διαδικασίες της μνήμης και επεξεργασίας πληροφοριών και έλεγξε το ρυθμό ανάπτυξης κάθε παραμέτρου και τους παράγοντες που επιδρούν στην ανάπτυξη αυτή. Παραδοχή της εργασίας, η οποία στηρίχθηκε στη νεοπιαζιετιανή θεωρία του Δημητρίου και των συνεργατών του (Δημητρίου, 1993; Demetriou et al., 2002a), είναι ότι το γνωστικό και το μεταγνωστικό σύστημα είναι δύο συστατικά μέρη της ανθρώπινης νόησης τα οποία βρίσκονται σε μια συνεχή σχέση 19

36 Εισαγωγή στην Έρευνα αλληλεπίδρασης. Ως εκ τούτου η ανάπτυξη της μεταγνωστικής ικανότητας μελετήθηκε ταυτόχρονα με την ανάπτυξη της γνωστικής ικανότητας, πιστεύοντας έτσι ότι υπάρχει η δυνατότητα διερεύνησης της επίδρασης της γνωστικής ανάπτυξης στην εξέλιξη της μεταγνωστικής συμπεριφοράς του ατόμου. Δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην επίδραση των συγκεκριμένων γνωστικών παραμέτρων της μνήμης και της ικανότητας επεξεργασίας πληροφοριών στην ανάπτυξη συγκεκριμένων μεταγνωστικών παραμέτρων. 20

37 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ Εισαγωγή Μέσα από την επισκόπηση της βιβλιογραφίας που παρουσιάζεται στο κεφάλαιο αυτό επιχειρείται η σύνδεση των στοιχείων που η παρούσα εργασία κρίνει απαραίτητα για τη δόμηση του θεωρητικού πλαισίου διερεύνησης της ανάπτυξης της μεταγνωστικής ικανότητας των παιδιών. Παρουσιάζεται η έννοια της μεταγνώσης και αναλύονται οι διάφορες διαστάσεις που τη συνθέτουν, η σύνδεσή της με τις γνωστικές διαδικασίες της μνήμης και της επεξεργασίας πληροφοριών, η επίδρασή της στη μαθηματική επίδοση των παιδιών στα διαφορετικά στάδια ανάπτυξής τους και τέλος παρουσιάζονται οι δυνατότητες ανάπτυξης της μεταγνωστικής ικανότητας. Εφόσον όπως έχει ήδη αναφερθεί τη βάση της εργασίας αποτελεί η θεωρία του Δημητρίου και των συνεργατών του (Δημητρίου 1993; Demetriou & Kazi, 2001; Demetriou, et al., 2002a, 2000b) παρουσιάζονται τα στοιχεία της θεωρίας που σχετίζονται άμεσα με την παρούσα έρευνα. Η δόμηση του θεωρητικού πλαισίου στηρίζεται στα ερευνητικά δεδομένα που παρουσιάζει η διεθνής βιβλιογραφία τα τελευταία χρόνια.

38 Επισκόπηση της Βιβλιογραφίας Ο Hacker (1998) στην προσπάθειά του να ταξινομήσει τις έρευνες που έγιναν για το θέμα της μεταγνώσης εντόπισε τέσσερις κύριες κατηγορίες: 1) Η πρώτη κατηγορία περιλαμβάνει έρευνες που εστιάζονται στη δυνατότητα γνωστικής αυτορρύθμισης του ατόμου, στις οποίες εξετάζονται η συνειδητοποίηση των γνώσεων που κατέχει γενικά και η αξιοποίησή τους, οι γνώσεις του για τις γνωστικές του διαδικασίες και η ικανότητά του να τις ρυθμίζει ανάλογα με την κατάσταση που αντιμετωπίζει. 2) Η δεύτερη κατηγορία περιλαμβάνει πειραματικές έρευνες για τη γνωστική αυτορρύθμιση με επικέντρωση της προσοχής στη διδακτική παρέμβαση για ανάπτυξη των γνωστικών και μεταγνωστικών στρατηγικών που χρησιμοποιεί το άτομο. 3) Η τρίτη κατηγορία περιλαμβάνει πειραματικές έρευνες για τη βελτίωση της ικανότητας αυτορρύθμισης της γνωστικής συμπεριφοράς κατά τη διάρκεια σειράς μαθημάτων και τη διερεύνηση της επίδρασης της εμπειρίας αυτής για τη ρύθμιση των γνωστικών στρατηγικών με στόχο τη βελτίωση της επίδοσης. Ειδοποιός διαφορά από την προηγούμενη κατηγορία είναι ο απώτερος στόχος που αφορά στη γενικότερη επίδοση του ατόμου και η μη επικέντρωση της προσοχής στη διδασκαλία στρατηγικών. 4) Η τέταρτη κατηγορία, η πιο πρόσφατη, εστιάζει τη διερεύνηση της μεταγνωστικής ικανότητας των ατόμων σε πραγματικές καταστάσεις της τάξης, χωρίς να επιχειρείται οποιαδήποτε διδακτική παρέμβαση. Καταγράφεται μια 22

39 Επισκόπηση της Βιβλιογραφίας προσπάθεια παρουσίασης ενός ολοκληρωμένου μοντέλου για κατανόηση της δομής του συστήματος. Είναι εμφανές ότι η πιο πάνω κατηγοριοποίηση, αν και αναφέρεται στις έρευνες για τη μεταγνώση, ουσιαστικά επικεντρώνεται στις έρευνες για την ικανότητα αυτορρύθμισης της γνωστικής συμπεριφοράς. Δεδομένου του ειδικού ενδιαφέροντος της παρούσας έρευνας, η επισκόπηση της βιβλιογραφίας οδηγεί στην ακόλουθη διάκριση των ερευνητικών προσπαθειών που έχουν γίνει για τη μεταγνωστική ικανότητα στα μαθηματικά: 1) Έρευνες που συνδέουν τη μεταγνώση με τη νόηση (π.χ. Artzt & Armour - Thomas, 1992; Kuhn, 2000; Larkin, 2000; Μεταλλίδου & Ευκλείδη, 1999; Metallidou & Efklide, 2000) και τη μνήμη (π.χ. Chi, 1978; Schneider, Vise, Lockl & Nelson, 2000). 2) Έρευνες που συσχετίζουν τη μεταγνωστική ικανότητα των μαθητών με την επίδοσή τους και σχετικές δεξιότητές τους (π.χ. Everson & Tobias, 1998; Geddie, Fradin & Beer, 2000; Hennessey, 1999; Nolan, 2000; Schraw, 1994). 3) Έρευνες που στοχεύουν στη βελτίωση της μεταγνωστικής ικανότητας μέσω της διδασκαλίας (π.χ. Bielaczyc, Pirolli & Brown, 1995; Cardelle-Elawar, 1995; Guterman, 2003; Hennessey, 1995; Strasser & Buchel, 2000). 4) Έρευνες που συσχετίζουν τη μεταγνωστική ικανότητα των ατόμων με την ικανότητά τους επίλυσης προβλημάτων (π.χ. Allen, & Armour-Thomas 1993; Artzt & Armour-Thomas, 1998; Carlsson, 2000; Desoete, Roeyers, & Buysse, 2001; 23

40 Επισκόπηση της Βιβλιογραφίας Goos & Galbraith, 1996; Lester, Garofalo & Lambdin-Kroll, 1989; Lucangeli, Tressoldi & Cendron, 1998; Masui & DeCorte, 1999; Mevarech, 1999; Pugalee, 2001; Yeap, 1998; Wilson, 1999). Η παράθεση των ερευνών που αναφέρονται είναι μόνο ενδεικτική. Στα υποκεφάλαια που ακολουθούν παρουσιάζεται η ιστορική εξέλιξη μελέτης της μεταγνώσης, η σύνδεσή της με παρεμφερείς έννοιες που αποτέλεσαν την αφετηρία μελέτης του θέματος, με στόχο τη διασαφήνιση του όρου «μεταγνώση» και τη λεπτομερή παρουσίαση και εξήγηση των συνιστωσών που συνθέτουν την έννοια. Ακολούθως παρουσιάζεται η σύνδεση της μεταγνώσης με τη μαθηματική επίδοση των ατόμων γενικά και την ικανότητά τους να επιλύουν μαθηματικά προβλήματα ειδικότερα, εξετάζεται η ανάπτυξη της μεταγνωστικής ικανότητας των ατόμων με την ηλικιακή ωρίμανση και ως αποτέλεσμα διδακτικής παρέμβασης και παρουσιάζεται η σύνδεση της μεταγνώσης με τις γνωστικές λειτουργίες της μνήμης και επεξεργασίας πληροφοριών. Τέλος παρουσιάζονται τα στοιχεία της θεωρίας του Δημητρίου (1993) και των συνεργατών του (Demetriou & Kazi, 2001; Demetriou et al., 2002a) που συνδέονται με τα ερευνητικά ερωτήματα της παρούσας εργασίας. 24

41 Επισκόπηση της Βιβλιογραφίας Ιστορική εξέλιξη μελέτης της μεταγνώσης Σύμφωνα με τους Borkowski, Carr, Rellinger και Pressley (1990) η μελέτη της έννοιας της μεταγνώσης μπορεί να χωριστεί σε δύο κύριες περιόδους. Στην πρώτη περίοδο συνδέθηκε η μελέτη της γνώσης και της μνήμης, με τη διερεύνηση της έννοιας της μεταμνήμης, κυρίως από το Flavell και τους συνεργάτες του (1971, 1976). Οι ερευνητές που ασχολήθηκαν με τη μεταμνήμη υπέβαλλαν στα παιδιά ερωτήματα για τις γνώσεις τους, για τη μνημονική τους ικανότητα και έκαναν μετρήσεις για την εκτίμηση του βαθμού ανάπτυξης αυτής της ικανότητας. Στη δεύτερη περίοδο έγινε προσπάθεια διερεύνησης διαφόρων διαστάσεων που φάνηκε να συνδέονται άμεσα με τη γνώση και τον έλεγχο των γνωστικών διαδικασιών, συμπεριλαμβανομένου της μνήμης, χρησιμοποιώντας διάφορες μεθόδους μέτρησης. μέθοδος της συνέντευξης και της παρατήρησης. Αναπτύχθηκαν ερωτηματολόγια και χρησιμοποιήθηκε η Ως μια τρίτη περίοδος θα μπορούσε να θεωρηθεί, σύμφωνα με τον Flavell (1999), η ανάπτυξη της «προσωπικής θεωρίας του νου», τη δεκαετία του 80, όπου διερευνήθηκαν οι γνώσεις των παιδιών για τη δομή και τη λειτουργία του μυαλού. Οι υποστηρικτές της θεωρίας αυτής δηλώνουν ότι οι γνώσεις του ατόμου για το γνωστικό του σύστημα διαμορφώνονται και τροποποιούνται από τις εμπειρίες που βιώνει. Οι εμπειρίες αυτές οικοδομούν την προσωπική θεωρία του ατόμου για τη 25

42 Επισκόπηση της Βιβλιογραφίας λειτουργία του νου του (Wellman, 1990). Η έρευνα σε αυτό το πεδίο επικεντρώθηκε στην κατανόηση από μέρους των παιδιών του τρόπου σκέψης τόσο των άλλων ατόμων όσο και των ιδίων, στη συνειδητοποίηση του γεγονότος ότι κάθε πράξη είναι αποτέλεσμα νοητικής διεργασίας και στην κατανόηση μη γνωστικών νοητικών καταστάσεων, όπως είναι τα συναισθήματα και οι επιθυμίες (Bartsch & Estes, 1996; Sperling, Walls & Hill, 2000). Η Brown (1987) προτείνει τη διάκριση της μελέτης της μεταγνώσης σε τέσσερις φάσεις με κριτήριο τη θεωρητική βάση σύνδεσης της έρευνας με διαφορετικές θεωρίες ψυχολογίας. Η πρώτη φάση αφορά στην προσπάθεια λεκτικής καταγραφής των αντιλήψεων του ατόμου για τις γνωστικές του διαδικασίες, αυτό που σήμερα αποδίδεται με τον όρο μεταγνωστική γνώση. Η δεύτερη φάση συνδέεται με το μοντέλο επεξεργασίας των πληροφοριών όπου ο εκτελεστικός έλεγχος αποτελεί τη μία διάσταση της μεταγνώσης που στη συνέχεια καθορίστηκε ως ο αυτοέλεγχος. Στην τρίτη φάση η πιαζετιανή θεωρία υποστηρίζει ότι η έννοια της μεταγνώσης συνδέεται με τον αυτοέλεγχο, την αφαίρεση και την αναδιοργάνωση των γνωστικών σχημάτων. Στη θεωρία του Vygotsky, στην τέταρτη φάση, η μεταγνώση συνδέεται γενικότερα με τη ρύθμιση του γνωστικού συστήματος. Σταδιακά η μελέτη της μεταγνώσης μελετήθηκε από τη νευροψυχολογία, την εκπαιδευτική ψυχολογία και την παιδαγωγική επιστήμη (Shimamura, 2000). Η διαφορετική θεωρητική βάση μελέτης της μεταγνωστικής γνώσης και του αυτοελέγχου και οι διαφορετικές πορείες διερεύνησής τους, 26

43 Επισκόπηση της Βιβλιογραφίας σύμφωνα με τον Braten (1991), δικαιολογούν τη διάκρισή τους ως τα δύο κυριότερα συστατικά της μεταγνώσης. Η περαιτέρω ανάλυση της έννοιας της μεταμνήμης, ως το πρώτο βήμα διερεύνησης της έννοιας της μεταγνώσης, πιστεύεται ότι συμβάλλει στην πιο ολοκληρωμένη κατανόηση του πολυδιάστατου θέματος της μεταγνώσης. Επιπρόσθετα, όπως έχει ήδη αναφερθεί η μεταμνήμη αποτελεί μέρος της μεταγνώσης και είναι ένας συνδετικός κρίκος της μνήμης με τη μεταγνώση. Στο υποκεφάλαιο που ακολουθεί παρουσιάζεται η έννοια της μεταμνήμης, οι συνιστώσες που την αποτελούν και έρευνες που έγιναν για τη διερεύνησή της. Μεταμνήμη Όπως έχει ήδη αναφερθεί η μελέτη της μεταμνήμης αποτέλεσε τη βάση διερεύνησης της έννοιας της μεταγνώσης. Ο όρος έχει εισαχθεί από το Flavell στη δεκαετία του 70, για να αποδώσει τη γνώση και τη χρήση μνημονικών στρατηγικών (Flavell, 1999). Χρησιμοποιήθηκε το πρόθεμα «μετά» για να υποδειχτεί το ανώτερο επίπεδο του συγκεκριμένου γνωστικού φαινομένου. Οι Hertzog και Dixon (1994) ορίζουν τη μεταμνήμη ως «τη γνώση για τη μνήμη» (σ. 229) και οι Joyner και Kurtz-Costes (1997) ως την «αντίληψη των ατόμων για τις μνημονικές τους διαδικασίες» (σ. 275). Περιλαμβάνει ακριβείς και πρωταρχικές αναπαραστάσεις για τη μνήμη (O Sullivan, 1995). Ο Cohen (1993) την ορίζει ως 27

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Στόχοι του Προγράμματος Ο γενικός στόχος του προγράμματος είναι η ανάπτυξη επιστημονικής γνώσης στη θεωρία και στην εφαρμογή των ψυχολογικών και κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΟΡΙΟ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΞ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΚΑΙ ΕΚ ΔΕΞΙΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΚΟΥΤΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Εισαγωγή: οκιμασίες Εκτελεστικών Λειτουργιών και η Συμβολή τους στην Επαγγελματική σας Επιλογή Η σημασία της αξιολόγησης των γνωστικών δεξιοτήτων Οι γνωστικές ικανότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ 2011 ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΫΠΗΡΕΣΙΑΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ (Απογευματινή φοίτηση )

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΫΠΗΡΕΣΙΑΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ (Απογευματινή φοίτηση ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΫΠΗΡΕΣΙΑΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ (Απογευματινή φοίτηση ) Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ,ΕΙΚΟΝΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙΛΥΣΗ ΜΗ ΡΕΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΤΗΝ ΕΠΙΛΥΣΗ ΜΗ ΡΕΑΛΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΟΥ 1 ΟΥ ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ» ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014 2015

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΟΥ 1 ΟΥ ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ» ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014 2015 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΟΥ 1 ΟΥ ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ» ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014 2015 Οι εισηγήσεις, που παρουσιάζονται πιο κάτω είναι ενδεικτικές και δεν

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί

Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί Επιμέλεια: Μαρία Λαζαρίδου Σχολική Σύμβουλος 14 ης Περιφέρειας Π.Ε. Θεσσαλονίκης 3 Μαρτίου 2015-13 ο Δημ. Σχολείο Σταυρούπολης Ενεργός συμμετοχή Καλλιέργεια των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 Τμήμα Διατροφής και Διαιτολογίας Σελίδα 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ: 1. Αξιολόγηση της προσωπικής

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Όνοµα: Τάσος Αναστάσιος Επώνυµο: Μικρόπουλος Τίτλος: Αναπληρωτής Καθηγητής, Εργαστήριο Εφαρµογών Εικονικής Πραγµατικότητας στην Εκπαίδευση, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική διαδικασία και συγγραφή διατριβής: Μεθοδολογικές παρατηρήσεις ρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας Τα βασικά στάδια για την εκπόνηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ» ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Α. ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΩ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 1 ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ 1. Τι αλλαγές επιχειρούν τα νέα ΠΣ; 2 2. Γιατί το πέρασμα στην πράξη (θα)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Στόχοι Ο κύριος στόχος του μαθήματος είναι να βοηθήσει τους φοιτητές να αναπτύξουν πρακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ Public Relations Management Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα Διοίκηση Επικοινωνίας Δημοσίων Σχέσεων είναι ένα πλήρες και ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα με

Διαβάστε περισσότερα

Ηποσοτικήέρευνα. (Θεμελιώδεις έννοιες)

Ηποσοτικήέρευνα. (Θεμελιώδεις έννοιες) Ηποσοτικήέρευνα (Θεμελιώδεις έννοιες) 1 Πειραματική έρευνα Ποσοτική έρευνα Πειραματική Ημι-πειραματική Αντιστροφής Περιγραφική Σύγκρισης Συσχέτισης Διαδοχικων Μ. 2 Μη Ισοδ..Ομ. Αντιστροφής Πειραματική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ Οι Δ/τές ως προωθητές αλλαγών με κέντρο τη μάθηση Χαράσσουν τις κατευθύνσεις Σχεδιάσουν την εφαρμογή στη σχολική πραγματικότητα Αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό

Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό Παιδαγωγικά ρεύματα στο Αιγαίο Προσκήνιο 1 Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό Δημήτρης Σπανός 1 dimitris.spanos@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στη Δημόσια Διοίκηση

Μεταπτυχιακό στη Δημόσια Διοίκηση Μεταπτυχιακό στη Δημόσια Διοίκηση Εισαγωγικό Μήνυμα Καλωσορίσατε στο εξ αποστάσεως Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα στη Δημόσια Διοίκηση. Στόχος του προγράμματος αυτού είναι παρέχει υψηλού επιπέδου εκπαίδευση σε

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων: Διερεύνηση περιμέτρου κι εμβαδού με τη βοήθεια του Ms Excel.

Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων: Διερεύνηση περιμέτρου κι εμβαδού με τη βοήθεια του Ms Excel. Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων: Διερεύνηση περιμέτρου κι εμβαδού με τη βοήθεια του Ms Excel. Έντυπο Α Φύλλα εργασίας Μαθητή Διαμαντής Κώστας Τερζίδης Σωτήρης 31/1/2008 Φύλλο εργασίας 1. Ομάδα: Ημερομηνία:

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση της επίδοσης μαθητών βιολογίας με θέμα ερώτηση πειραματικής μελέτης για την ολυμπιάδα φυσικών επιστημών Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSO)

Ανάλυση της επίδοσης μαθητών βιολογίας με θέμα ερώτηση πειραματικής μελέτης για την ολυμπιάδα φυσικών επιστημών Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSO) Ανάλυση της επίδοσης μαθητών βιολογίας με θέμα ερώτηση πειραματικής μελέτης για την ολυμπιάδα φυσικών επιστημών Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSO) Φάνης Κωνσταντίνος Φυλακτίδης Μάριος Ινστ. Νευρολογίας & Γενετικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Σχολείο: ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ, ΛΕΜΕΣΟΣ Τάξη: Α ΛΥΚΕΙΟΥ Μάθημα: ΙΣΤΟΡΙΑ Θέμα: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ, ενότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΙ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2015-2016

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΙ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2015-2016 ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΙ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2015-2016 Οι μεταπτυχιακοί φοιτητές του Πανεπιστημίου Κύπρου (μάστερ και διδακτορικού επιπέδου) θα εγγραφούν ηλεκτρονικά στα

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή. 1. Θέματα εκπαίδευσης και αγωγής. 2. Θέματα μάθησης και διδασκαλίας. 3. Ειδική διδακτική και πρακτική άσκηση.

1. Εισαγωγή. 1. Θέματα εκπαίδευσης και αγωγής. 2. Θέματα μάθησης και διδασκαλίας. 3. Ειδική διδακτική και πρακτική άσκηση. ΔΙATMHMATΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ (ΠΠΔΕ) ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ (Απόσπασμα από τα Πρακτικά της 325 ης /08-05-2014 Τακτικής Συνεδρίασης της Συγκλήτου

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Εισαγωγικό Μήνυμα Καλώς ήλθατε στο εξ αποστάσεως πρόγραμμα «Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία». Αποστολή του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών στη Κοινωνική Εργασία

Διαβάστε περισσότερα

Ενδιάμεση Έκθεση: Ποσοτικά Ευρήματα Έρευνας απόψεων Σχολικών Συμβούλων για τα Γνωστικά Αντικείμενα του Δημοτικού

Ενδιάμεση Έκθεση: Ποσοτικά Ευρήματα Έρευνας απόψεων Σχολικών Συμβούλων για τα Γνωστικά Αντικείμενα του Δημοτικού Ενδιάμεση Έκθεση: Ποσοτικά Ευρήματα Έρευνας απόψεων Σχολικών Συμβούλων για τα Γνωστικά Αντικείμενα του Δημοτικού ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η παρούσα έρευνα έχει σκοπό τη συλλογή εμπειρικών δεδομένων σχετικά με

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Φιλοσοφία του προγράμματος MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Η Κυπριακή κοινωνία, πολυπολιτισμική εκ παραδόσεως και λόγω ιστορικών και γεωγραφικών συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών Παράρτημα 1: Τεχνική έκθεση τεκμηρίωσης σεναρίου Το εκπαιδευτικό σενάριο που θα σχεδιαστεί πρέπει να συνοδεύεται από μια τεχνική έκθεση τεκμηρίωσής του. Η τεχνική αυτή έκθεση (με τη μορφή του παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Ηεπαγγελµατικήεξέλιξητων καθηγητώντηςλογιστικής. Ελένη Τουρνά Γιώργος Γερµανός

Ηεπαγγελµατικήεξέλιξητων καθηγητώντηςλογιστικής. Ελένη Τουρνά Γιώργος Γερµανός Ηεπαγγελµατικήεξέλιξητων καθηγητώντηςλογιστικής Ελένη Τουρνά Γιώργος Γερµανός ΣκοπόςκαιΜεθοδολογία Η εργασία αυτή στοχεύει στην χρήση της βιογραφικής έρευνας για την καλύτερη κατανόηση της επαγγελµατικής

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Τα ερωτήματα που προκύπτουν από την εισαγωγή της Φυσικής στην Α γυμνασίου είναι :

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών Ανακοίνωση στο 7 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας, Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

- 1 - Κ.Δ.Π.../2006 Αριθμός. Οι περί Εκπαιδευτικών Λειτουργών ( Προγράμματα Κατάρτισης Υποψηφίων για Προαγωγή) Κανονισμοί του 2006.

- 1 - Κ.Δ.Π.../2006 Αριθμός. Οι περί Εκπαιδευτικών Λειτουργών ( Προγράμματα Κατάρτισης Υποψηφίων για Προαγωγή) Κανονισμοί του 2006. - 1 - Κ.Δ.Π.../2006 Αριθμός Οι περί Εκπαιδευτικών Λειτουργών ( Προγράμματα Κατάρτισης Υποψηφίων για Προαγωγή) Κανονισμοί του 2006 O ΠΕPΙ ΤHΣ ΔHΜOΣΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚHΣ ΥΠHPΕΣΙΑΣ ΝOΜOΣ ΤOΥ 1969 (10 ΤOΥ 1969)

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ»

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ» ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ» Νικόλαος Μπαλκίζας 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός του σχεδίου μαθήματος είναι να μάθουν όλοι οι μαθητές της τάξης τις έννοιες της ισοδυναμίας των κλασμάτων,

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας. Τμήμα Διοίκησης Ξενοδοχείων και Τουρισμού. - Μάστερ (ΜSc) στη Διεθνή Διοίκηση Τουρισμού και Επιχειρήσεων Φιλοξενίας

Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας. Τμήμα Διοίκησης Ξενοδοχείων και Τουρισμού. - Μάστερ (ΜSc) στη Διεθνή Διοίκηση Τουρισμού και Επιχειρήσεων Φιλοξενίας Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας Τμήμα Διοίκησης Ξενοδοχείων και Τουρισμού - Μάστερ (ΜSc) στη Διεθνή Διοίκηση Τουρισμού και Επιχειρήσεων Φιλοξενίας 1. Εισαγωγή 2. Στόχοι Μεταπτυχιακού Προγράμματος 3. Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου εξειδίκευσης

Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου εξειδίκευσης Εκπονώ διπλωματική ερευνητική εργασία στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση: αυτό είναι εκπαιδευτική έρευνα; κι αν ναι, τι έρευνα είναι; Αντώνης Λιοναράκης 7-8 Ιουνίου 2008 Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Ι

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Ι ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Ι 1.Ελλιπής ή ατελής διδασκαλία της σύγχρονης γεωμετρίας στα λύκεια. 2.Ελάχιστες ώρες μαθηματικών και έλλειψη ολοκληρωμένης διδασκαλίας της σύγχρονης γεωμετρίας στις σχολές "οικοδόμων" μηχανικών,

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ. Γνωστικό αντικείμενο. Ταυτότητα. Α Λυκείου. Επίπεδο. Στόχος. Σχεδιασμός. Διδασκαλία. Πηγές και πόροι

ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ. Γνωστικό αντικείμενο. Ταυτότητα. Α Λυκείου. Επίπεδο. Στόχος. Σχεδιασμός. Διδασκαλία. Πηγές και πόροι ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ Γνωστικό αντικείμενο Επίπεδο ΦΥΣΙΚΗ Α Λυκείου Ταυτότητα Στόχος Περιγραφή Προτεινόμενο ή υλοποιημένο Λογισμικό Λέξεις κλειδιά Δημιουργοί α) Γνώσεις για τον κόσμο: Οι δυνάμεις εμφανίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Μ. Γρηγοριάδου Ρ. Γόγουλου Ενότητα: Η Διδασκαλία του Προγραμματισμού Περιεχόμενα Παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 3. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ.17 3.1. ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΣΤΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΤΩΝ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 3. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ.17 3.1. ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΣΤΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ...2 1. ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΜΕΤΑΓΝΩΣΗΣ - ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ...5 2. Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΓΝΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ...11 2.1. ΜΕΛΕΤΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΤΑΓΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ...13 2.2. ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα ιερεύνησης: Ο καιρός

Θέµα ιερεύνησης: Ο καιρός Θέµα ιερεύνησης: Ο καιρός Αντικείµενο της συγκεκριµένης δραστηριότητας είναι η µεθοδική παρατήρηση των καιρικών συνθηκών για ένα σχετικά µεγάλο χρονικό διάστηµα, η καταγραφή και οργάνωση των παρατηρήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής

Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής Κ. Φραγκάκης, Εκπαιδευτικός ΔΕ Δ. Κολιόπουλος, Καθηγητής ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών Συνοπτική περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Ηλεκτρολόγοι Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Μηχανικών 1 2 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση - Χριστάκη,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΑΛΙΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΑΛΙΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΑΛΙΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Κέντρο και άξονας αυτών των μεθόδων διδασκαλίας είναι ο δάσκαλος. Αυτός είναι η αυθεντία μέσα στην τάξη που καθοδηγεί και προσφέρει. Γι αυτό οι μέθοδοι αυτές

Διαβάστε περισσότερα

προετοιμασίας και του σχεδιασμού) αρχικά στάδια (της αντιμετώπισή τους. προβλήματος της ΔΕ Ειρήνη Γεωργιάδη Καθηγήτρια Σύμβουλος της ΕΚΠ65 του ΕΑΠ

προετοιμασίας και του σχεδιασμού) αρχικά στάδια (της αντιμετώπισή τους. προβλήματος της ΔΕ Ειρήνη Γεωργιάδη Καθηγήτρια Σύμβουλος της ΕΚΠ65 του ΕΑΠ Δυσκολίες και προβλήματα που έχουν εντοπιστεί στα αρχικά στάδια (της προετοιμασίας και του σχεδιασμού) της ΔΕ στη ΘΕ ΕΚΠ 65 και προτάσεις για την αντιμετώπισή τους. Τα προβλήματα αφορούν κυρίως την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 1 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ 12 ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: Ενεργός συμμετοχή (βιωματική μάθηση) ΘΕΜΑ: Παράδοση στο μάθημα των «ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ», για τον τρόπο διαχείρισης των σκληρών δίσκων.

Διαβάστε περισσότερα

Οι περιοχές που διερευνήθηκαν συστηματικά από τα σχολεία ήσαν οι ακόλουθες: Σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών και μεταξύ μαθητών

Οι περιοχές που διερευνήθηκαν συστηματικά από τα σχολεία ήσαν οι ακόλουθες: Σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών και μεταξύ μαθητών Ανάπτυξη µεθόδων και εργαλείων έρευνας Από τα σχολεία που συµµετείχαν στην ΑΕΕ: Οργάνωσε οµάδες εργασίας το 66% Αξιοποίησε σχετική βιβλιογραφία το 66% Συγκέντρωσε δεδοµένα από: τα αρχεία του σχολείου το

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση. Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ

Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση. Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ Δομή της παρουσίασης Δυσκολίες μαθητών γύρω από την έννοια της

Διαβάστε περισσότερα

Ένα Εκπαιδευτικό Πλαίσιο Σχεδιασμού Ανοικτής και Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης

Ένα Εκπαιδευτικό Πλαίσιο Σχεδιασμού Ανοικτής και Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης Ένα Εκπαιδευτικό Πλαίσιο Σχεδιασμού Ανοικτής και Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης Χαρούλα Αγγελή cangeli@ucy.ac.cy Τμήμα Επιστημών της Αγωγής 1 Το περιβάλλον της συνεργασίας Συνεργασία μεταξύ πανεπιστημιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΛΩΣ ΗΛΘΑΤΕ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ!

ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΛΩΣ ΗΛΘΑΤΕ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ! ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΛΩΣ ΗΛΘΑΤΕ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ! Ιστορικό ΕΤΗ ΣΤΑΘΜΟΙ 1973 1977 1987 1998 ΙΔΡΥΣΗ ΠΚ ΜΕ ΕΔΡΑ ΤΟ ΡΕΘΥΜΝΟ 1 o ΕΤΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ 1 ο ΕΤΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥΠΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης

Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης και συγγραφή ερευνητικής έκθεσης / διατριβής. Δρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π.,., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΓΕΝΙΚΑ Βασικός στόχος είναι η ανατροφοδότηση της εκπαιδευτικής διαδικασίας και ο εντοπισμός των μαθησιακών ελλείψεων με σκοπό τη βελτίωση της παρεχόμενης σχολικής εκπαίδευσης. Ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

I.C.B.S. METAΠTYXIAKO TMHMA ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: DMS ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΜΕΡΟΣ Α (70% του βαθµού)

I.C.B.S. METAΠTYXIAKO TMHMA ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: DMS ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΜΕΡΟΣ Α (70% του βαθµού) I.C.B.S. METAΠTYXIAKO TMHMA ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: DMS ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕΡΟΣ Α (70% του βαθµού) Ετοιµάστε µια αναφορά προς τη διοίκηση, µε µέγιστο αριθµό λέξεων 3000 (+/- %), χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis)

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23 ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχοντας παρουσιάσει τις βασικές έννοιες των ελέγχων υποθέσεων, θα ήταν, ίσως, χρήσιμο να αναφερθούμε σε μια άλλη περιοχή στατιστικής συμπερασματολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ» Ακαδημαϊκό έτος 2015-2016. www.psych.uoa.gr

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ» Ακαδημαϊκό έτος 2015-2016. www.psych.uoa.gr Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ» Ακαδημαϊκό έτος 201-2016 www.psych.uoa.gr Πληροφορίες για το ΠΜΣ όπως αυτές αναφέρονται στο σχετικό ΦΕΚ ίδρυσής του και στην Προκήρυξη υποβολής υποψηφιοτήτων:

Διαβάστε περισσότερα

ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ. ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ

ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ. ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ ΜΕΡΟΣ Α Οι προτεραιότητες στα Νέα Αναλυτικά Προγράμματα Λειτουργική Ανάλυση (copyright: Μαίρη

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακή διατριβή

Μεταπτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Μεταπτυχιακή διατριβή ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΧΥΜΟΥ ΠΟΡΤΟΚΑΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΗΓΕΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ. Developing Leadership Skills

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΗΓΕΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ. Developing Leadership Skills ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΗΓΕΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ Developing Leadership Skills Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα για την Ανάπτυξη ηγετικών ικανοτήτων είναι μα πλήρης, αυτόνομη και ολοκληρωμένη εκπαιδευτική ενότητα με στόχο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ. Negative feelings management

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ. Negative feelings management ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ Negative feelings management Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα για την Διαχείριση Αρνητικών Συναισθημάτων είναι μα πλήρης, αυτόνομη και ολοκληρωμένη εκπαιδευτική ενότητα

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη μορφή δομή χαρακτηριστικά της γραφής αυτοαναφορικό παράδειγμα

Περίληψη μορφή δομή χαρακτηριστικά της γραφής αυτοαναφορικό παράδειγμα Περίληψη Το παρόν πόνημα είναι ένας οδηγός συγγραφής ερευνητικών εργασιών (project) και απευθύνεται στους μαθητές της Α και Β Λυκείου. Είναι προϊόν βιβλιογραφικής έρευνας και εξηγεί την μορφή και την δομή

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ 1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ Άνθρωποι του Κάτω Κόσµου: ιδεολογίες και πολιτικές διακρίσεων, αποκλεισµού και διώξεων στη σύγχρονη εποχή. Ιστορικό ανθολόγιο και εκπαιδευτικός οδηγός. People of the Underworld: ideologies

Διαβάστε περισσότερα

Απόστολος Μιχαλούδης

Απόστολος Μιχαλούδης ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΕΩΝ Ανάπτυξη και εφαρμογή διδακτικών προσομοιώσεων Φυσικής σε θέματα ταλαντώσεων και κυμάτων Απόστολος Μιχαλούδης υπό την επίβλεψη του αν. καθηγητή Ευριπίδη Χατζηκρανιώτη

Διαβάστε περισσότερα

Το Τμήμα Ψυχολογίας Α.Π.Θ. Χριστίνα Αθανασιάδου, λέκτορας

Το Τμήμα Ψυχολογίας Α.Π.Θ. Χριστίνα Αθανασιάδου, λέκτορας Το Τμήμα Ψυχολογίας Α.Π.Θ. Χριστίνα Αθανασιάδου, λέκτορας Σημαντικά στοιχεία Το μεγαλύτερο ποσοστό των ψυχολόγων αυτοαπασχολείται. Οι ευκαιρίες απασχόλησης για όσους/ες δεν έχουν μεταπτυχιακή εξειδίκευση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Αποτελεί ένα από τα τέσσερα τμήματα της Σχολής Κοινωνικών Επιστημών και Επιστημών της Αγωγής. Υπήρξε το πολυπληθέστερο σε φοιτητές τμήμα. Έχει παραδώσει στην κοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου

Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου Δρ. Βασίλειος Σάλτας 1, Αλέξης Ηλιάδης 2, Ιωάννης Μουστακέας 3 1 Διδάκτωρ Διδακτικής Μαθηματικών, Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΣΠΑΙΤΕ Σαπών coin_kav@otenet.gr

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής»

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής» Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της Γεωμετρική ς Εποχής; Ερωτήματα - κλειδιά: 2 Πόσο μεγάλες ήταν οι ομάδες των ανθρώπων της Γεωμετρικής Εποχής; Υπήρχαν αρχηγοί στις ομάδες των ανθρώπων

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Αξιοποίηση Λογισμικού Γενικής Χρήσης

Εκπαιδευτική Αξιοποίηση Λογισμικού Γενικής Χρήσης Εκπαιδευτική Αξιοποίηση Λογισμικού Γενικής Χρήσης Δρ. Χαράλαμπος Μουζάκης Διδάσκων Π.Δ.407/80 Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Στόχοι ενότητας Το λογισμικό

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Καλών Τεχνών Τμήματα Εικαστικών & Εφαρμοσμένων Τεχνών, Θεάτρου, Μουσικών Σπουδών 1 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Οδηγός Εκπόνησης Διπλωματικής Εργασίας ΣΠΑΡΤΗ 2010-11 Περιεχόμενα 1.ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ Της ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Α)Πλαίσιο σχεδιασμού και αναφοράς σεναρίου στο ΚΣΕ Β) Αναστοχασμός διδασκαλίας στο ΚΣΕ

Α)Πλαίσιο σχεδιασμού και αναφοράς σεναρίου στο ΚΣΕ Β) Αναστοχασμός διδασκαλίας στο ΚΣΕ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΣΤΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΚΕΝΤΡΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ Πρακτική άσκηση εκπαιδευομένων στα Πανεπιστημιακά Κέντρα Επιμόρφωσης (ΠΑΚΕ) (ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και επανασχεδίαση προγραμμάτων σπουδών με στόχο την ενίσχυση των ικανοτήτων των φοιτητών

Αξιολόγηση και επανασχεδίαση προγραμμάτων σπουδών με στόχο την ενίσχυση των ικανοτήτων των φοιτητών ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ Αξιολόγηση και επανασχεδίαση προγραμμάτων σπουδών με στόχο την ενίσχυση των ικανοτήτων των φοιτητών Ματσατσίνης Ν., Καθηγητής Κρασαδάκη Ε., Υποψ.

Διαβάστε περισσότερα

Copyright: ISBN: 960 631 539 8. 1 601 00. 23510 33535, 6946967552 E-mail: gperdikis@kat.forthnet.gr ,,.2121/1993,. 100/1975., , 51. 2121/1993.

Copyright: ISBN: 960 631 539 8. 1 601 00. 23510 33535, 6946967552 E-mail: gperdikis@kat.forthnet.gr ,,.2121/1993,. 100/1975., , 51. 2121/1993. 2006 Copyright: - / 1 601 00. 23510 33535, 6946967552 E-mail: gperdikis@kat.forthnet.gr ISBN: 960 631 539 8,,.2121/1993,. 100/1975.,,,,, 51. 2121/1993. , ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ......σελ. 11 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 1.

Διαβάστε περισσότερα

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι)

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι) Εισαγωγή Το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Κύπρου προσφέρει ολοκληρωμένα προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών στους κλάδους του Ηλεκτρολόγου Μηχανικού

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση για τη Μάθηση: Θέτοντας την Αξιολόγηση του Μαθητή στην Υπηρεσία της Διδασκαλίας και της Μάθησης

Αξιολόγηση για τη Μάθηση: Θέτοντας την Αξιολόγηση του Μαθητή στην Υπηρεσία της Διδασκαλίας και της Μάθησης Αξιολόγηση για τη Μάθηση: Θέτοντας την Αξιολόγηση του Μαθητή στην Υπηρεσία της Διδασκαλίας και της Μάθησης Χαράλαμπος Γ. Χαραλάμπους Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου Τι αναμένουμε να πάρουμε;

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση διαφοροποιημένης διδασκαλίας στην Γ Δημοτικού (Κλουβάτος, Κ.) (Η πρόταση μπορεί να προσαρμοστεί σε κάθε Γ τάξη Δημοτικού) Μάθημα: Γλώσσα

Πρόταση διαφοροποιημένης διδασκαλίας στην Γ Δημοτικού (Κλουβάτος, Κ.) (Η πρόταση μπορεί να προσαρμοστεί σε κάθε Γ τάξη Δημοτικού) Μάθημα: Γλώσσα Πρόταση διαφοροποιημένης διδασκαλίας στην Γ Δημοτικού (Κλουβάτος, Κ.) (Η πρόταση μπορεί να προσαρμοστεί σε κάθε Γ τάξη Δημοτικού) Μάθημα: Γλώσσα Διδακτική ενότητα: Μαθησιακό περιβάλλον τάξης διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακή διατριβή

Μεταπτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Μεταπτυχιακή διατριβή ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΚΛΕΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗΣ ΟΞΕΙΔΩΣΗΣ ΤΟΥ ΜΕΘΑΝΙΟΥ ΠΡΟΣ ΔΙΟΞΕΙΔΙΟ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ Βασιλική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ. pagioti@sch.gr

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ. pagioti@sch.gr ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ Αγιώτης Πέτρος pagioti@sch.gr Εκπαιδευτικός Πληροφορικής Τίτλος διδακτικού σεναρίου Η έννοια των σταθερών και της καταχώρησης στη Visual Basic Εμπλεκόμενες γνωστικές περιοχές Στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο μεικτής μάθησης του ΚΠΕ Βιστωνίδας: «H ψηφιακή τεχνολογία στα περιβαλλοντικά προγράμματα της B/βθμιας Εκπαίδευσης»

Σεμινάριο μεικτής μάθησης του ΚΠΕ Βιστωνίδας: «H ψηφιακή τεχνολογία στα περιβαλλοντικά προγράμματα της B/βθμιας Εκπαίδευσης» Σεμινάριο μεικτής μάθησης του ΚΠΕ Βιστωνίδας: «H ψηφιακή τεχνολογία στα περιβαλλοντικά προγράμματα της B/βθμιας Εκπαίδευσης» Αποτελέσματα αξιολόγησης των συμμετεχόντων Επιμορφωτές: Άγγελος Κωνσταντινίδης,

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται

1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται 1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο πρόγραμμα - Προαπαιτούμενα 5. Η Βεβαιωση

Διαβάστε περισσότερα