Μεταπτυχιακή διατριβή. Παρασκευή Μαλεκκίδου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Μεταπτυχιακή διατριβή. Παρασκευή Μαλεκκίδου"

Transcript

1 ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ «Προηγμένη Επείγουσα και Εντατική νοσηλεία» Μεταπτυχιακή διατριβή Παρασκευή Μαλεκκίδου Διερεύνηση σχέσης Κοινωνικής Στήριξης και Ποιότητας ζωής ατόμων με Καρδιακή Ανεπάρκεια Τριμελής επιτροπή Δρ. Αικατερίνη Λαμπρινού Δρ. Ελισσάβετ Παπαθανάσογλου Δρ. Νίκος Μίτλεττον Λεμεσός

2 Πνευματικά δικαιώματα Copyright Μαλεκκίδου Παρασκευή, [2014] Με επιφύλαξη παντός δικαιώματος. All rights reserved. Η έγκριση της πτυχιακής εργασίας από το Τμήμα Σχολή επιστημών υγείας του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου δεν υποδηλώνει απαραιτήτως και αποδοχή των απόψεων του συγγραφέα εκ μέρους του Τμήματος. 2

3 Ιδιαίτερες ευχαριστίες θα ήθελα να εκφράσω στους Δρ. Αικατερίνη Λαμπρινού, Δρ. Ελισσάβετ Παπαθανάσογλου, Δρ. Νίκο Μίττλετον και Δρ. Φωτεινή Καλογήρου για την συνεχή και πολύτιμη καθοδήγηση τους στην συγγραφή της παρούσας εργασίας, καθώς και στην οικογένεια μου για την αγάπη και τη στήριξή τους κατά την διάρκεια των μεταπτυχιακών μου σπουδών 3

4 Περίληψη Εισαγωγή: Συγκρίνοντας με υγιή γενικό πληθυσμό, τα άτομα με καρδιακή ανεπάρκεια (ΚΑ) εμφανίζουν σφαιρική μείωση της ποιότητας ζωής (ΠΖ) σε αρκετούς τομείς. Η κοινωνική στήριξη (ΚΣ) μπορεί να βελτιώσει τη χαμηλή ΠΖ των ασθενών με ΚΑ, ώστε να γίνει σωστή διαχείριση των συμπτωμάτων της, διατηρώντας τη φυσική και συναισθηματική ευεξία των ατόμων με ΚΑ Σκοπός: Ο βασικός σκοπός της παρούσας ερευνητικής μελέτης ήταν να διερευνηθεί η σχέση μεταξύ ΚΣ και ΠΖ σε ασθενείς με ΚΑ Υλικό-Μέθοδος: Πρόκειται για περιγραφική μελέτη συσχέτισης. Πληθυσμό της μελέτης αποτέλεσαν 117 ασθενείς με ΚΑ, οι οποίοι νοσηλεύονταν στα καρδιολογικά τμήματα και ασθενείς που επισκέφτηκαν τα εξωτερικά ιατρεία των δημοσίων νοσοκομείων της Κύπρου, με σταδιοποίηση κατά NYHA I-IV, κατά τη χρονική περίοδο 2010 έως Τα στοιχεία συλλέχτηκαν με τη συμπλήρωση των ερωτηματολογίων «Multidimensional scale of perceived social support» (MSPSS) και «Minnesota Lining with Heart Failure Questionnaire» (MLHFQ). Για τη στατιστική ανάλυση έγιναν οι δοκιμασίες Pearson και Ιεραρχική Ανάλυση Παλινδρόμησης. Η παρούσα μελέτη αποτελεί μέρος του ερευνητικού έργου MEETinCY (NCT ) Αποτελέσματα: Η συνολική βαθμολογία του MSPSS έχει μια μέτρια και αρνητική συσχέτιση με τη συνολική βαθμολογία του MLHFQ (r=-0.31 p<0.01). Χαμηλότερες τιμές της ΠΖ σχετίζονται με υψηλότερες τιμές ΚΣ, δηλαδή τα άτομα με καλύτερη ΠΖ έχουν την τάση να δηλώνουν μεγαλύτερη αντιλαμβανόμενη ΚΣ. Επιπλέον, η συνολική βαθμολογία MSPPS σχετίζεται σημαντικά με τη σωματική (r=-0.36 p<0.05) και συναισθηματική διάσταση (r=-0.24, p=0.05), αλλά όχι με την κοινωνική διάσταση της ΠΖ (r=0.05, p=0.98). Η ιεραρχική ανάλυση παλινδρόμησης έδειξε ότι το φύλο (p=0.042) και η σταδιοποίηση κατά NYHA επηρεάζουν την σχέση ΚΣ και ΠΖ. Συγκεκριμένα η θετική επίδραση της ΚΣ στην ΠΖ του ασθενούς, είναι πιο ισχυρή στη σταδιοποίηση κατά NYHA I (p=0,0001) από ότι στην NYHA II (p=0,086), στην NYHA III (p<0.0001) και στην ΝΥΗΑ IV (p<0.0001). Συμπεράσματα: Τα τρέχοντα αποτελέσματα παρέχουν ενδείξεις ότι η έλλειψη ΚΣ έχει αρνητικό αντίκτυπο στην ΠΖ των ασθενών με ΚΑ 4

5 Abstract Introduction: Compared to the healthy general population, people with heart failure (HF) exhibit overall lower quality of life (QoL) in several areas. Social support can improve the low QOL of patients with HF in order to properly manage the symptoms of the disease, maintaining the physical and emotional well-being of people with HF Background Aim: The main purpose of this research study was to investigate the relationship between Social support and QOL in patients with HF Methods: It is a descriptive correlation study. The population of the study is comprised from 117 patients with HF who were hospitalized in the cardiology departments and patients who visited the outpatient clinics of public hospitals in Cyprus, staging NYHA I-IV, during the period 2010 to The data were collected by completing the questionnaires «Multidimensional scale of perceived social support» (MSPSS) and «Minnesota Lining with Heart Failure Questionnaire» (MLHFQ). For the statistical analysis, Pearson tests were conducted and as well as Hierarchical Regression Analysis. This study is part of a research project MEETinCY (NCT ) Results: The total score of MSPSS has a moderate negative correlation with the total score of MLHFQ (r = p <0.01). Lower values of QOL are associated with higher rates of Social support, which means that people with better QOL tend to report greater perceived social support. Furthermore, the overall rating of MSPPS are significantly associated with the physical (r = p <0.05) and emotional dimension (r = -0.24, p = 0.05), but not with the social dimension of QOL (r = 0.05, p = 0.98). The hierarchical regression analysis showed that the gender (p = 0.042) and NYHA staging affect the relationship between social support and QOL. Specifically, the positive effect of Social support on the QOL of the patient, are strongest in NYHA I (p=0,0001) staging than in NYHA II (p = 0,086), in NYHA III (p <0.0001) and NYHA IV (p <0.0001) Conclusions: The current results indicate that the lack of social support has a negative impact on the QOL of patients with HF 5

6 Πίνακας περιεχομένων Περίληψη... 4 Abstract... 5 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Εισαγωγή Καρδιακή Ανεπάρκεια Επιδημιολογία Καρδιακής Ανεπάρκειας Ταξινόμηση Καρδιακής ανεπάρκειας Ποιότητα ζωής ατόμων με Καρδιακή Ανεπάρκεια Ποιότητα ζωής Ποιότητα Ζωής ατόμων με Καρδιακή Ανεπάρκεια Κοινωνική στήριξη ατόμων με Καρδιακή Ανεπάρκεια Κοινωνική στήριξη Κοινωνική στήριξη ατόμων με καρδιακή ανεπάρκεια Σχέση ΚΣ και ΠΖ ατόμων με καρδιακή ανεπάρκεια Ανασκόπηση βιβλιογραφίας Σκοπός συστηματικής ανασκόπησης Μεθοδολογία Κριτήρια Επιλογής Κριτήρια Αποκλεισμού Μέθοδος Αναζήτησης Αποτελέσματα Παράγοντες που επηρεάζουν την ΚΣ και ΠΖ ατόμων με ΚΑ ΕΙΔΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Σκοπός Επιμέρους στόχος Στατιστικές Υποθέσεις Μεθοδολογία Ερευνητικός Σχεδιασμός Υλικό Χώρος Μελέτης Δείγμα Εργαλεία Εγκρίσεις Άδειες

7 Συλλογή δεδομένων Κριτήρια εισόδου Κριτήρια αποκλεισμού Διαχείριση Δεδομένων- Στατιστική Ανάλυση Αποτελέσματα Περιγραφή δείγματος Αναλύσεις συσχέτισης ΚΣ και ΠΖ Δεδομένα ΠΖ σχετιζόμενης με την υγεία σε ασθενείς με ΚΑ Δεδομένα αντιλαμβανόμενης ΚΣ Συγχυτικοί παράγοντες στη σχέση ΚΣ και ΠΖ Συζήτηση Περιορισμοί της μελέτης Συμπεράσματα Βιβλιογραφία Ξενόγλωσση βιβλιογραφία Ελληνική βιβλιογραφία

8 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 1.Εισαγωγή Η καρδιακή ανεπάρκεια (ΚΑ) είναι κλινικό σύνδρομο που συνεπάγεται με πολλά και πολύπλοκα προβλήματα. Παρά τις σημαντικές προόδους στη θεραπεία της, η πρόγνωση της νόσου παραμένει φτωχή, και αποτελεί σοβαρό πρόβλημα δημόσιας υγείας, αφού ο αριθμός των ατόμων που νοσούν αυξάνεται ραγδαία παγκοσμίως. Έρευνες αναφέρουν ποσοστό 1% έως 3% του ενήλικου πληθυσμού (Rabello et al.,2006; Grady et al.,2000) και ποσοστό 10% των ηλικιωμένων να πάσχουν από αυτό το σύνδρομο (Jaarsma 2005). Συνεπώς, η αντιμετώπιση της ΚΑ συνεχίζει να αποτελεί πρόκληση για τους επαγγελματίες υγείας. Συγκρίνοντας με τον υγιή γενικό πληθυσμό, το άτομο με ΚΑ εμφανίζει μείωση της ποιότητας ζωής (ΠΖ) σε αρκετούς τομείς, όπως σε κοινωνικό επίπεδο, γεγονός που αντανακλά σοβαρό αντίκτυπο της ΚΑ στην καθημερινή ζωή (Juenger 2002). Η διατήρηση ή βελτίωση της υγείας που σχετίζεται με την ΠΖ σε ασθενείς με ΚΑ αποτελεί θέμα ύψιστης σπουδαιότητας, καθώς επιδρά σημαντικά στον τρόπο ζωής τους (Dickstein et al., 2008). Ωστόσο, παρά τις διαθέσιμες θεραπείες, η ΚΑ σχετίζεται με ψηλά επίπεδα θνησιμότητας και η εξασθενημένη ΠΖ συνδέεται με την ΚΑ (Norton 2011). Ως εκ τούτου, πρέπει να διερευνηθούν και άλλοι παράγοντες όπως η κοινωνική στήριξη (ΚΣ), η οποία όπως είναι γνωστό επηρεάζει την υγεία (Rook & Underwood 2000). Η ΠΖ είναι ένα σχετικά νέο ερευνητικό πεδίο στη θεραπεία της πορείας της νόσου (Juenger 2002). Η ΚΣ, ενδεχομένως μπορεί να βελτιώσει τη χαμηλή ΠΖ των ασθενών με ΚΑ, ώστε να γίνει σωστή διαχείριση των συμπτωμάτων της (Bennett 2001), διατηρώντας τη φυσική και συναισθηματική ευεξία των ατόμων (Yildirim & Kocabiyik 2010). Πλήθος μελετών επαληθεύουν τη σχέση της βελτιωμένης ΠΖ με την ΚΣ σε ασθενείς με ΚΑ (Barutsu & Mert 2013; Heo et al., 2012; Lqbal et al., 2010; Bennet et al., 2001). Η κοινωνική απομόνωση ίσως να οφείλεται στην αντίληψη του πάσχοντα ότι δεν είναι πλέον ικανός να διατηρηθεί στον ίδιο βαθμό, όπως πριν την εμφάνιση της νόσου (Murberg 2001). Είναι σημαντικό να λαμβάνονται υπόψη οι διάφορες πτυχές της ΚΣ σε ασθενείς με ΚΑ καθώς μπορεί να φανούν πολύτιμες για τη βελτίωση και διατήρηση της ΠΖ τους. Επομένως, η ΠΖ των ασθενών με ΚΑ πρέπει να αξιολογείται 8

9 για να διερευνηθούν οι παράγοντες που επηρεάζουν αρνητικά τη ζωή τους. Επίσης, σημαντικό ρόλο φαίνεται να διαδραματίζουν οι επαγγελματίες υγείας και οι νοσηλευτές, ειδικότερα εφαρμόζοντας τις κατάλληλες παρεμβάσεις διαμέσου προγραμμάτων διαχείρισης της ΚΑ (Λαμπρινού και συν. 2010). Η βελτίωση της ΠΖ των ασθενών με ΚΑ μέσω της ΚΣ αποτελεί πρόκληση για τη νοσηλευτική. Απώτερος σκοπός είναι το άμεσο όφελος του ασθενούς, αλλά και η μείωση του κόστους νοσηλείας, μέσω της πρόληψης των επανεισαγωγών στο νοσοκομείο και κατ επέκταση η μείωση της πολυπλοκότητας στις διαδικασίες εφαρμογής του θεραπευτικού πλάνου. Οι επαγγελματίες υγείας οι οποίοι νοσηλεύουν ασθενείς με ΚΑ πρέπει να λαμβάνουν υπόψη όλους τους παράγοντες που επιδρούν στην ΠΖ και να τους αντιμετωπίσουν με ανάλογες παρεμβάσεις μέσω της ΚΣ. 9

10 2.Καρδιακή Ανεπάρκεια Η ΚΑ, όπως ορίζεται, μπορεί να προκύψει από οποιαδήποτε δομική ή λειτουργική διαταραχή του καρδιακού μυός, και αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη μειωμένη ικανότητα της κοιλίας να πληρούται με αίμα και να το εξωθεί προς την περιφέρεια, για να καλυφτούν έτσι οι μεταβολικές ανάγκες των ιστών (Roger 2010; McMarry et al., 2012). Μπορεί επίσης, να παρατηρηθεί ΚΑ ακόμα και αν το αίμα προωθείται κανονικά στους ιστούς, αλλά υπό καθεστώς αυξημένων πιέσεων (Granger et al., 2006; Hunt et al., 2005). Η ΚΑ δεν είναι νόσος, αλλά ένα σύνδρομο που οφείλεται σε διάφορες παθολογικές διεργασίες (Braunwald 2005). 2.1.Επιδημιολογία Καρδιακής Ανεπάρκειας Η επιδημιολογία της ΚΑ άρχισε να μελετάται από τη δεκαετία του εβδομήντα και μεταγενέστερα. Αρχικά, η επίπτωση και ο επιπολασμός, όπως φαίνεται από τη μελέτη του Framihgham, καθορίζονταν από τα κλινικά κριτήρια. Τα μεταγενέστερα χρόνια με τη χρήση υπερήχου, άλλαξε η επιδημιολογία της νόσου, καθώς επέτρεπε τη διάγνωση ασυμπτωματικών ασθενών με χαμηλό κλάσμα εξώθησης 2003). (Rodeheffer Στη μελέτη NHANES ο επιπολασμός το 2006 για άτομα άνω των 20 ετών βρέθηκε να είναι 2,5% και η επίπτωση για άτομα άνω των 45 ετών Η πιθανότητα να πάθει κάποιος ΚΑ στο 40 ο έτος είναι 1 στους 5. Αν δεν υπάρχει προηγούμενο έμφραγμα του μυοκαρδίου είναι 1 στους 9 για τους άντρες και 1 στις 6 για τις γυναίκες. Η πιθανότητα είναι η ίδια και στο 80 ο ό έτος της ζωής, αλλά στην ηλικία αυτή το υπόλοιπο της ζωής είναι μικρότερο (Lloyd et al., 2009). Στην Ευρώπη, στις χώρες που αντιπροσωπεύονται από το European Society of Cardiology (ESC), με συνολικό πληθυσμό πάνω από , υπολογίζεται ότι υπάρχουν τουλάχιστον ασθενείς με ΚΑ (Swedberg et al., 2005). 2.2.Ταξινόμηση Καρδιακής ανεπάρκειας Για την αξιολόγηση της σοβαρότητας της ΚΑ χρησιμοποιείται η ταξινόμηση σύμφωνα με το New York Heart Association (NYHA), και αφορά σε τέσσερα 10

11 λειτουργικά στάδια με τα συμπτώματα των ασθενών, κατά τη φυσική τους δραστηριότητα. Τα στάδια NYHA είναι: Στάδιο NYHA 1: Ασθενείς με καρδιακή νόσο χωρίς περιορισμό της σωματικής τους δραστηριότητας. Η συνηθισμένη σωματική δραστηριότητα δεν προκαλεί αδικαιολόγητη κόπωση, αίσθημα παλμών, δύσπνοια ή στηθαγχικό άλγος Στάδιο NYHA 2: Ασθενείς με καρδιακή νόσο που επιφέρει μικρό περιορισμό της σωματικής τους δραστηριότητας. Αισθάνονται άνετα στην ηρεμία. Η σωματική δραστηριότητα προκαλεί κόπωση, αίσθημα παλμών, δύσπνοια ή στηθαγχικό άλγος Στάδιο NYHA 3: Ασθενείς με καρδιακή νόσο που επιφέρει έντονο περιορισμό της σωματικής τους δραστηριότητας. Αισθάνονται άνετα στην ηρεμία. Η σωματική τους δραστηριότητα μικρότερη της συνηθισμένης προκαλεί κόπωση, αίσθημα παλμών, δύσπνοια ή στηθαγχικό άλγος Στάδιο NYHA 4: Ασθενείς με καρδιακή νόσο, αδύναμοι να εκτελέσουν χωρίς συμπτώματα οποιαδήποτε σωματική δραστηριότητα. Συμπτώματα ΚΑ ή στηθαγχικό σύνδρομο υπάρχουν και στην ηρεμία. Ουσιαστικά η ζωή τους περιορίζεται στο κρεβάτι ή στην καρέκλα, δηλαδή είναι καθ ολοκληρίαν ανήμποροι (Swedberg et al., 2005). 3.Ποιότητα ζωής ατόμων με Καρδιακή Ανεπάρκεια 3.1. Ποιότητα ζωής Η ΠΖ είναι μια πλούσια σε περιεχόμενο έννοια και αποτελεί ένα πολυδιάστατο και υποκειμενικό φαινόμενο, που έχει χρησιμοποιηθεί εκτενώς από φιλοσόφους, ψυχολόγους, θεολόγους και πολιτικούς. Είναι εξαιρετικά δύσκολο να καθοριστεί ένας κοινά αποδεκτός ορισμός και να μετρηθεί. Στην προσπάθεια όμως, να περιοριστεί το εύρος της έννοιας «Ποιότητα ζωής», και να μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην επιστημονική έρευνα, όλοι οι μελετητές επικεντρώνονται στη ΠΖ σχετιζόμενη με την υγεία (Guyatt 1993). ΠΖ σχετιζόμενη με την υγεία ορίζεται ως η: «Η απάντηση του ατόμου στην επίδραση που έχει η νόσος πάνω στη σωματική, ψυχολογική και κοινωνική 11

12 διάσταση της ζωής του. Απάντηση που επηρεάζει το βαθμό στον οποίο το άτομο μπορεί να νοιώθει ικανοποίηση με τις συνθήκες της ζωής του» (Aaronson 1991). Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει πολλές ερευνητικές προσπάθειες, για να σχεδιαστούν και να σταθμιστούν ερωτηματολόγια, δείκτες, βαθμολογήσεις, που στοχεύουν στην αποτύπωση διαφόρων πεδίων και διαστάσεων της ΠΖ. Η ΠΖ είναι μια πολυπαραγοντική έννοια με τουλάχιστον τρεις κύριες διαστάσεις ή παράγοντες όπως αναφέρεται από τον Juenger και συν. (2002) τη σωματική διάσταση, τη συναισθηματική διάσταση και την κοινωνική διάσταση. Η σωματική διάσταση που περιλαμβάνει την αντίληψη του εαυτού ως υγιούς ή ασθενούς, την προσωπική βαθμολόγηση της δυσκολίας με τις καθημερινές δραστηριότητες και τις ημέρες νοσηλείας του ασθενούς στο νοσοκομείο. Η συναισθηματική κατάσταση που περιλαμβάνει τον αυτοσεβασμό, την ευτυχία, καθώς και την ικανοποίηση από τη ζωή και η κοινωνική διάσταση που περιλαμβάνει συζυγική και κοινωνική προσαρμογή, καθώς και την ομαλή προσαρμογή στον επαγγελματικό τομέα Ποιότητα Ζωής ατόμων με Καρδιακή Ανεπάρκεια Η ΠΖ είναι αδιαμφισβήτητα μια πολυδιάστατη και υποκειμενική έννοια, η οποία δύσκολα μπορεί να οριστεί και να μετρηθεί. Έχει σχετιστεί με θέματα υγείας, έχοντας γίνει έτσι μια πολύ σημαντική περιοχή για θεραπευτικές παρεμβάσεις και ένας αυξανόμενα χρησιμοποιούμενος δείκτης στις κλινικές μελέτες. Λόγω της παθοφυσιολογίας της ΚΑ, είναι γεγονός ότι οι ασθενείς με ΚΑ και η οικογένεια τους, βιώνουν πολλά και πολύπλοκα ενοχλητικά συμπτώματα, όπως κόπωση και δύσπνοια, μειωμένη λειτουργική κατάσταση και γενικά περιορισμούς στον τρόπο ζωής τους (Campbell et al., 1998). Έτσι, η ΚΑ μπορεί να θεωρηθεί ως ένα δαπανηρό και εξουθενωτικό σύνδρομο με αρνητικές επιπτώσεις στην ΠΖ των ατόμων, γεγονός που δημιουργεί προβληματισμούς για τις μελλοντικές προεκτάσεις. Η ΚΑ, εκτός από τα εξαντλητικά σωματικά συμπτώματα, χαρακτηρίζεται από αλλαγές ρόλων, συχνές εισαγωγές στο νοσοκομείο, πρόωρη συνταξιοδότηση, οικονομική επιβάρυνση και μεταβολές στην ΚΣ. Όλες αυτές οι αλλαγές μπορεί να οδηγήσουν σε σημαντικού βαθμού κατάθλιψη και αρνητική επίδραση στην ΠΖ, τόσο 12

13 των ίδιων των ασθενών, όσο και των οικογενειών τους (Martensson et al. 2003, Bekelman et al. 2007). Για να εξεταστεί η αξιολόγηση της ΠΖ σε άτομα με ΚΑ ολοένα και περισσότερες έρευνες στρέφονται σε αυτή την κατεύθυνση, η οποία, αφενός αποτελεί προγνωστικό παράγοντα θνησιμότητας και ένα αξιόπιστο εργαλείο για το σχεδιασμό της εξατομικευμένης παροχής φροντίδας, αφετέρου είναι τόσο σημαντική για τους ασθενείς, ώστε συχνά να αξιολογείται από τους ίδιους ως η πλέον σημαντική ακόμη και από τη διάρκεια της ζωής (Ducharme et al., 2005). Αν και η επιβίωση παραμένει σημαντικός παράγοντας, εντούτοις οι ασθενείς με ΚΑ δίδουν μεγαλύτερη ή ίση σημασία στην ΠΖ, παρά στο μήκος της ζωής (Lewis et al., 2001). Η ΠΖ των ασθενών με ΚΑ είναι σημαντικά μειωμένη σε σχέση με το γενικό πληθυσμό, προκαλώντας έτσι πιο σοβαρή βλάβη στην ψυχοσωματική και σωματική λειτουργία σε σχέση με άλλες χρόνιες παθήσεις, όπως είναι ΧΑΠ και αρθρίτιδα (Hobbs et al., 2002). Έκπτωση της ΠΖ ασθενών με ΚΑ ακολουθεί το ίδιο μοτίβο με μείωση της ΠΖ των ασθενών που έχουν διαγνωστεί με καρκίνο (O leary et al., 2009). 4. Κοινωνική στήριξη ατόμων με Καρδιακή Ανεπάρκεια 4.1 Κοινωνική στήριξη Η ΚΣ μπορεί να θεωρηθεί η αντίληψη ή η αίσθηση κάποιου ατόμου ότι ανήκει σε ένα κοινωνικό δίκτυο αμοιβαίας βοήθειας και προσφοράς και που μπορεί να αλληλεπιδρά μεταξύ ατόμων ή φορέων. Για το λόγο αυτό, έχει χαρακτηριστεί ως μια «Πολυδιάστατη έννοια» εφόσον δεν έχει οριστεί επακριβώς, και χρησιμοποιούνται ποικίλοι τρόποι για να περιγραφεί. Υπάρχουν διάφορα είδη υποστήριξης, όπως η υλική, η συναισθηματική και η συμβουλευτική (Friedman 2007). Με τη στενή σημασία του όρου αναφέρεται ως η βοήθεια που παρέχεται προς το άτομο, την οικογένεια ή από τους «άλλους», ενώ με την ευρεία σημασία της αναφέρεται στο κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο η οικογένεια ή το άτομο περιέχεται και στις αλληλεπιδράσεις που δημιουργούν μέσα σε αυτό (Mitchell & Trickett 1980). Στη βιβλιογραφία, οι ερευνητές κατά καιρούς στην προσπάθεια τους να διερευνήσουν την έννοια της ΚΣ διέκριναν κάποια χαρακτηριστικά της τα οποία 13

14 ομαδοποίησαν σε δύο κατηγορίες: τη δομική και τη λειτουργική διάσταση (Krahn 1993). Η δομική διάσταση σύμφωνα με τον Krahn (1993) ασχολείται περισσότερο με τα ποσοτικά χαρακτηριστικά των κοινωνικών δικτύων, περιλαμβάνοντας το εύρος τους και περιγράφει το σύνολο των ατόμων με τους οποίους το άτομο έχει επαφή. Η πυκνότητα του κοινωνικού δικτύου αξιολογεί κατά πόσο γνωρίζονται και σχετίζονται μεταξύ τους τα μέλη ενός κοινωνικού δικτύου, ενώ η ένταση αναφέρεται στη δύναμη του δεσμού. Η διάρκεια αφορά στο βαθμό σταθερότητας των δεσμών του ατόμου με τα άλλα μέλη (Mitchell & Trickett 1980). Ένα άλλο χαρακτηριστικό του κοινωνικού δικτύου είναι η πολλαπλότητα. Αναφέρεται στην ποσότητα, είτε των ειδών βοήθειας που μπορεί να προσφέρει ένα άτομο, είτε των λειτουργιών που εξυπηρετούνται από μια σχέση. Τέλος, η αμοιβαιότητα αναφέρεται στο βαθμό στον οποίο υπάρχει ισορροπία ανάμεσα σε αυτό που δίνει και σε αυτό που παίρνει το άτομο μέσα σε ένα δίκτυο (Krahn 1993). Η λειτουργική διάσταση αφορά περισσότερο στα ποιοτικά χαρακτηριστικά των σχέσεων του κοινωνικού δικτύου και περιλαμβάνει: τη διαθεσιμότητα, το περιεχόμενο και τις πηγές υποστήριξης. Η διαθεσιμότητα ως χαρακτηριστικό, αναφέρεται στο αν η υποστήριξη είναι διαθέσιμη όταν το άτομο την χρειάζεται και της πραγματικής πρόσβασης που μπορεί να έχει σε αυτήν. Το περιεχόμενο αναφέρεται στους τύπους της υποστήριξης που παρέχονται στο άτομο και την οικογένεια και από τους ερευνητές συνοψίζονται σε τρεις κατηγορίες: την υλική, τη συναισθηματική και την πληροφοριακή υποστήριξη (Krahn 1993). Τέλος, οι πηγές υποστήριξης είναι δυνατό να προέρχονται είτε από ανεπίσημα/άτυπα δίκτυα βοήθειας, είτε από επίσημα/τυπικά δίκτυα (Dunst, Trivette & Hamby 2007). Μερικοί ερευνητές διαχωρίζουν την ΚΣ σε «ανεπίσημη» και «επίσημη». «Ανεπίσημη» είναι η συναισθηματική ή υλική βοήθεια που παρέχεται στα άτομα από μέλη της οικογένειας τους, φίλους ή και από θρησκευτικές κοινότητες. Σε αυτές τις περιπτώσεις η βοήθεια είναι διαθέσιμη και δεν χρειάζεται να παρέμβει ο επαγγελματίας υγείας ή άλλος φορέας (Bennett, Lingerfelt & Nelson 1990). Η «επίσημη» ΚΣ παρέχεται στην οικογένεια από επαγγελματίες υγείας και περιλαμβάνουν εκπαιδευτικές και θεραπευτικές παρεμβάσεις, συμβουλευτική κ.α, τηρώντας όμως γραφειοκρατικές διαδικασίες (Perry 2004). 14

15 4.2. Κοινωνική στήριξη ατόμων με καρδιακή ανεπάρκεια Η αντιλαμβανόμενη ΚΣ θεωρείται από τους καλύτερους τεκμηριωμένους ψυχοκοινωνικούς παράγοντες οι οποίοι μπορούν να επηρεάσουν εκβάσεις στον τομέα της υγείας (Berkman et al., 2000; Uchino 2004; Holt-Lunstad et al., 2010). Επιδημιολογικές μελέτες δείχνουν ότι τα άτομα με χαμηλά επίπεδα ΚΣ έχουν υψηλότερα ποσοστά θνησιμότητας ειδικά από καρδιαγγειακή νόσο (Berkman et al., 1992; Orth-Gomer et al., 1993; Barth et al., 2010). Η ΚΣ όπως είναι γνωστό είναι ένας από τους παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν το επίπεδο της υγείας σε ασθενείς με ΚΑ (Cohen, Gottlied & Underwood 2000). Ερευνητές αναφέρουν ότι η ΚΣ σε ασθενείς με ΚΑ έχει συνδεθεί άρρηκτα με αποτελέσματα όπως η νοσηλεία (Lofvenmark et al., 2009), η θνησιμότητα (Coyne et al., 2001), το άγχος (Murberg et al., 1998), η κατάθλιψη (Tsuchihashi-Makaya et al,. 2009) και η αυτοφροντίδα (Dunbar et al., 2008). Αύξηση της ΚΣ θεωρείται ένας σημαντικός τρόπος στη διαχείριση των ενοχλητικών συμπτωμάτων που βιώνουν οι ασθενείς με ΚΑ, όπως είναι η κόπωση και η γνωστική δυσλειτουργία (Packet & Cohn 1999). Διαφαίνεται ότι μεγαλύτερη συναισθηματική υποστήριξη συνδέεται σημαντικά με σημαντικό αίσθημα για τη ζωή, ενώ η μεγαλύτερη έμπρακτη στήριξη συνδέθηκε με λιγότερο αρνητικές επιπτώσεις (Friedman & King 1994). Διάφορα μοντέλα της ΚΣ και της υγείας έχουν πιθανολογήσει ψυχολογικούς μηχανισμούς, όπως το αντιλαμβανόμενο άγχος και την κατάθλιψη να επηρεάζονται ως σημαντικά μονοπάτια (Uchino 2004; Berkman et al., 2000). Διευκρινίζοντας τους ψυχολογικούς μηχανισμούς, οι οποίοι μπορούν να συνδέσουν την ΚΣ με εκβάσεις της υγείας, θεωρείται γενικά μια πρωτογενής ατζέντα για την έρευνα τόσο για τη θεωρητικούς, όσο και για εφαρμοσμένους λόγους, αναδεικνύοντας έτσι διαφορετικές προσεγγίσεις (Reis et al., 2000). Οι Cohen και Wills (1985) προβλέπουν ότι η ΚΣ μπορεί να αποτρέψει ή ακόμα και να μειώσει το άγχος με αντίστοιχες επιρροές στο συναίσθημα που συνδέονται με φυσιολογικούς παράγοντες. Υποστηρίζουν επίσης, ότι οι "άμεσες επιπτώσεις" της ΚΣ για την υγεία μπορεί να διαμεσολαβείτε από θετική επίδραση και από την αίσθηση της αυτοεκτίμησης. Σημαντικό μονοπάτι που συνδέει την ΚΣ με την υγεία θεωρούνται όπως σκιαγραφούν στη θεωρητική ανάλυση τους οι Berkman και συν. 15

16 (2000) οι ψυχολογικοί μηχανισμοί, όπως η αυτοδιαχείριση, η αυτοεκτίμηση, η κατάθλιψη, η αγωνία, και το αίσθημα της ευημερίας. Αξιοσημείωτο είναι ότι επικαλύπτονται μοντέλα, που συνδέουν την ΚΣ με την έκβαση της ψυχικής υγείας (Gore 1981; Lin 1986). Αν και δεν αναφέρονται εκτενώς στη βιβλιογραφία, η έρευνα στον τομέα της ψυχικής υγείας, προβάλλει ένα σχετικό μοντέλο με ψυχολογικούς μεσολαβητές, συμπεριλαμβανομένων της αυτοεκτίμησης και του αντιλαμβανόμενου ελέγχου (Atienza et al., 2001; Symister & Friend 2003). Η ΚΣ έχει συνδεθεί άρρηκτα με τα πρότυπα αξιολόγησης, με αισθήματα ελέγχου, αυτοφροντίδας και αυτοσεβασμού (Atienza et al., 2001; Shaw et al., 2004). Υψηλά επίπεδα ΚΣ, επίσης, σχετίζονται μειωμένη αντίληψη άγχους και κατάθλιψης (Russell & Cutrona 1991). 5. Σχέση ΚΣ και ΠΖ ατόμων με καρδιακή ανεπάρκεια Σύμφωνα με τους Bennett και συν. (2001), η ΚΣ συμβάλλει στην αποτελεσματικότερη διαχείριση των συμπτωμάτων της ΚΑ και στη βελτίωση της ΠΖ. Μελέτες που έγιναν με σκοπό να διερευνήσουν τη σχέση της ΠΖ και της ΚΣ σε ασθενείς με ΚΑ είχαν αντικρουόμενα αποτελέσματα. Ορισμένες μελέτες καταδεικνύουν τη συσχέτιση μεταξύ της ΚΣ και της ΠΖ (Bennett 2001; Ys, Lee & Woo 2004), ενώ κάποιες άλλες όχι (Boutin 2005). Σε μια πρόσφατη συγχρονική μελέτη που διεξήχθη στην Τουρκία, με τη χρήση των εργαλείων MSPSS (Multidimensional scale of perceived social support) και LVD-36 (The left ventricular dysfunction questionnaire) διερευνήθηκε η συσχέτιση μεταξύ ΚΣ και ΠΖ σε ασθενείς με ΚΑ. Η μελέτη έδειξε ότι η υψηλή ΚΣ από την οικογένεια, τους φίλους και άλλους σημαντικούς οι οποίοι ήταν δίπλα τους, σχετίζεται με καλύτερη ΠΖ ατόμων με ΚΑ (Baratcu & Mert 2013). Τα ευρήματα της συγκεκριμένης μελέτης συγκλίνουν με προηγούμενες μελέτες σε ασθενείς με χρόνια νόσο, συμπεριλαμβανομένης και της ΚΑ, υποδεικνύοντας έτσι ότι σε ασθενείς με ΚΑ παρέχεται ικανοποιητικό επίπεδο ΚΣ από την οικογένεια (Gunes & Altiok 2009) και από τους φίλους (Wang 2006). Οι Bennett και συν. (2001) εξετάζοντας τη σχέση μεταξύ ΚΣ και ΠΖ σε ασθενείς με ΚΑ, αν και διαφάνηκαν υψηλά επίπεδα ΚΣ, η ΠΖ των ασθενών ήταν μέτρια. Σε 16

17 παρόμοια μελέτη διαπίστωσε την υψηλή ΚΣ σε ασθενείς με ΚΑ, αλλά φτωχότερη σωματική και ψυχική υγεία για την ΠΖ από εκείνη του γενικού πληθυσμού. (Westlake et al., 2002). Οι Krethong και συν. (2008) σε έρευνα τους στην Ταϊλάνδη, σε ένα δείγμα 422 ασθενών, χρησιμοποιώντας τα ερωτηματολόγια MLHFQ και ESSI, βρήκαν αρνητική συσχέτιση μεταξύ της ΚΣ και ΠΖ, δηλαδή τα άτομα με χαμηλότερη ΠΖ, τείνουν να προσελκύουν μεγαλύτερη ΚΣ, ενώ βρήκαν θετική επίδραση της ΚΣ στη μείωση των συμπτωμάτων της ΚΑ. Η μελέτη αυτή ενισχύει τα αποτελέσματα προηγούμενων μελετών που συνδέουν την ΚΣ με μείωση των συμπτωμάτων της ΚΑ, και όχι με την αύξηση της ΠΖ (Riedinger et al., 2001). Οι Heo και συν. (2012) προσδιόρισαν την ΚΣ και διερεύνησαν αν υπάρχει συσχέτιση με την ΠΖ και την επιβίωση χωρίς συμπτώματα σε ασθενείς με ΚΑ. Με τη χρήση των εργαλείων MLHFQ και MS-PSS κατέδειξε την ΚΣ, την οικονομική και λειτουργική κατάσταση, την ηλικία και λιγότερο τη νοσηρότητα να σχετίζονται με την ΠΖ σε ασθενείς με ΚΑ. Ωστόσο, αναφέρεται ευρέως η ευνοϊκή επίδραση που αντανακλά η ΚΣ (Cohen & Syme 1985; Zunzunegui, Beland & Otero 2001), αποκαλύπτοντας έτσι την προγνωστική της σημασία (Krumholz et al., 1998). 17

18 6. Ανασκόπηση βιβλιογραφίας Η ΚΣ των ασθενών που πάσχουν από χρόνιες καταστάσεις έχει μελετηθεί εκτενώς. Αρκετές μελέτες έχουν εξετάσει τη σχέση των πτυχών της ΚΣ και της ΠΖ σε ασθενείς με ΚΑ και τόνισαν τις δυνατότητες των υποστηρικτικών κοινωνικών στοιχείων. 6.1.Σκοπός συστηματικής ανασκόπησης Η διερεύνηση της σχέσης μεταξύ ΚΣ και της ΠΖ ατόμων με ΚΑ. 6.2.Μεθοδολογία Πρόκειται για συστηματική ανασκόπηση της βιβλιογραφίας. Η αναζήτηση της βιβλιογραφίας έγινε στις ηλεκτρονικές βάσεις δεδομένων PubΜed και CINAHL. Οι λέξεις κλειδιά που χρησιμοποιήθηκαν σε συνδυασμούς είναι: heart failure, social support, quality of life. Η αναζήτηση βιβλιογραφίας έγινε από τις 22 Δεκεμβρίου 2013 μέχρι τις 5 Ιανουαρίου Κριτήρια Επιλογής Επιλέχτηκαν άρθρα γραμμένα στην αγγλική ή στην ελληνική γλώσσα στα οποία υπήρχε πρόσβαση σε ολόκληρο το άρθρο και που οι συμμετέχοντες είναι ενήλικες. Τα άρθρα πρέπει να αναφέρονται, να αξιολογούν ή να συσχετίζουν την ΠΖ και την ΚΣ των ασθενών με ΚΑ. Δεν χρησιμοποιήθηκαν χρονικοί περιορισμοί. 6.4.Κριτήρια Αποκλεισμού Τα άρθρα που δεν αξιολογήθηκαν από επιστημονική επιτροπή και οι πιλοτικές μελέτες αποκλείστηκαν. Αποκλείστηκαν άρθρα που αξιολογούσαν ή συσχέτιζαν και άλλες μεταβλητές της ΚΑ εκτός από την ΠΖ και ΚΣ. Αποκλείστηκαν επίσης, μελέτες με δείγμα καρδιοχειρουργικών περιστατικών και μελέτες που αξιολογούσαν ή συσχέτιζαν την ΚΣ με την ΠΖ μόνο σε φροντιστές ασθενών με ΚΑ. Επιπλέον, εξαιρέθηκαν διπλωματικές εργασίες. 18

19 6.5.Μέθοδος Αναζήτησης Από την αρχική αναζήτηση της βιβλιογραφίας προέκυψαν 306 άρθρα. Ένα άρθρο εξαιρέθηκε γιατί επαναλαμβανόταν και στις δύο βάσεις δεδομένων. Από τα 305 άρθρα που παρέμειναν, εξαιρέθηκαν 114 μετά την ανάγνωση του τίτλου. Από τα 191 άρθρα πού παρέμειναν και υπέστηκαν έλεγχο τα 166 εξαιρέθηκαν μετά από ανάγνωση της περίληψης. Από τα 25 άρθρα που παρέμειναν σε πλήρη μορφή και αξιολογήθηκαν, 19 εξαιρέθηκαν αφού ήταν βιβλιογραφικές ανασκοπήσεις. Έτσι στην παρούσα ανασκόπηση συμπεριλήφθησαν 6 άρθρα (Διάγραμμα 1). Διάγραμμα 1. Απεικόνιση των βημάτων για την επιλογή των άρθρων που συμπεριλήφθηκαν στην ανασκόπηση. Πηγή: Moher, 2009 Άρθρα που προέκυψαν από την αναζήτηση στις βάσεις δεδομένων Pubmed και CINAHL (n=306) Άρθρα που προέκυψαν από άλλες πηγές (n=0) Άρθρα που παρέμειναν μετά την απόρριψη των αντιγράφων (n=305) Άρθρα που υπέστηκαν έλεγχο (n=191) Άρθρα που απερρίφθησαν μετά την ανάγνωση του τίτλου (n=114) Άρθρα σε πλήρη μορφή που αξιολογήθηκαν για επιλογή (n=25) Άρθρα που απερρίφθησαν μετά την ανάγνωση της περίληψης (n=166) Άρθρα που απερρίφθησαν λόγω (n=19): Βιβλιογραφικές ανασκοπήσεις Άρθρα που συμπεριλήφθηκαν στην ανασκόπηση (n=6) 19

20 6.6. Αποτελέσματα Συνολικά στην ανασκόπηση συμπεριλήφθηκαν έξι μελέτες (Yu et al., 2004; Krethong et al., 2008; Mendes de Leon et al., 2009; Heo et al., 2012; Baratcu & Mert 2013; Arestedt et al., 2013) (Πίνακας 1). Η πλειοψηφία των μελετών (πέντε) είχε συγχρονικό σχεδιασμό. Μία μελέτη (Heo et al., 2012) ήταν κοορτής, δηλαδή είχε προοπτικό χαρακτήρα. Κύριος σκοπός όλων των μελετών ήταν να διερευνήσουν τη σχέση μεταξύ της ΚΣ και της ΠΖ σχετιζόμενης με την υγεία (ΠΖ) σε άτομα με ΚΑ. Δύο μελέτες (Mendes de Leon et al., 2009; Heo et al., 2012) ήταν από τις Η.Π.Α, τρείς μελέτες (Yu et al., 2004; Krethong et al., 2008; Baratcu & Mert 2013) από Ασιατικές χώρες (Κίνα, Ταϊλάνδη, Τουρκία,) και μία μελέτη (Arestedt et al., 2013) από Σκανδιναβικές χώρες (Σουηδία). Το δείγμα σε όλες τις μελέτες ήταν ενήλικες ασθενείς, άνδρες και γυναίκες, διαφόρων εθνικοτήτων με ΚΑ. Ο αριθμός του δείγματος κυμαινόταν από 147 (Heo et al., 2012) έως 695 άτομα (Mendes de Leon et al., 2009). Στην μελέτη των Heo και συν. (2012) ο σχεδιασμός της μελέτης ήταν προοπτικός και χρόνος παρακολούθησης κατά μέσο όρο ήταν 461 μέρες. Όλες οι μελέτες διερεύνησαν τη σχέση μεταξύ της ΚΣ και της ΠΖ σε άτομα με ΚΑ. Στην μελέτη των Heo και συν. (2012) οι ερευνητές διερεύνησαν επίσης και τη σχέση μεταξύ της κοινωνικής κατάστασης (ικανοποίηση παρεχόμενης ΚΣ, συναισθηματική στήριξη, οικογενειακή κατάσταση, οικονομική κατάσταση) και της επιβίωσης χωρίς συμπτώματα. Επιπρόσθετα, στην μελέτη των Mendes de Leon και συν. (2009) η ΠΖ αξιολογήθηκε ως α) ικανοποίηση με τη ΠΖ και β) ΠΖ με βάση τη φυσική λειτουργία (περιορισμοί στην ικανότητα του ασθενή να εκτελεί σωματικές δραστηριότητες λόγω κακής υγείας). Ως κυρίες μεταβλητές προς αξιολόγηση σε όλες τις μελέτες ήταν η ΚΣ, η ΠΖ και η ΚΑ (λειτουργική κατάσταση/σοβαρότητα νόσου). Όλες οι μεταβλητές αξιολογήθηκαν με την χρήση ειδικών εργαλείων-κλιμάκων μέτρησης. Η ΚΣ αξιολογήθηκε με τις κλίμακες MOS-SSS-C (κινέζικη έκδοση), ESSI και MS-PSS. Η ΠΖ αξιολογήθηκε με τις κλίμακες CHQ-C (κινέζικη έκδοση), MLHFQ, QLI, MOS- SF-36, SF-12, LVD-36. Η ΚΑ (λειτουργική κατάσταση/σοβαρότητα νόσου) αξιολογήθηκε με βάση την ταξινόμηση κατά ΝΥΗΑ (NYHA I, II, III, IV) του New York Heart Association (NYHA). Οι πλειοψηφία των μελετών (Yu et al., 2004; Krethong et al., 2008; Mendes de Leon et al., 2009; Heo et al., 2012; Arestedt et al., 20

21 2013) εκτός από τις πιο πάνω μεταβλητές προς διερεύνηση, αξιολόγησαν και παράγοντες όπως η αντίληψη για την υγεία, ψυχολογικούς παράγοντες (άγχος, κατάθλιψη), συμπτώματα που είχαν άμεση σχέση με την ΚΑ (θωρακικός πόνος, δύσπνοια, κόπωση, οίδημα ποδιών, αίσθημα παλμών, αϋπνία, ανορεξία), επιβίωση χωρίς συμπτώματα καθώς και κοινωνικοδημογραφικούς παράγοντες (φύλο, ηλικία, οικονομική κατάσταση, επίπεδο εκπαίδευσης, συμβίωση). Σε πέντε από τις μελέτες που συμπεριλήφθηκαν στην ανασκόπηση βρήκαν ότι η ΚΣ σχετίζεται με την ΠΖ σε ασθενείς με ΚΑ, ενώ σε μια από αυτές αναφέρεται ότι η ΚΣ επηρεάζει λιγότερο αρνητικά από όλους τους παράγοντες την ΠΖ ατόμων με ΚΑ. Συγκεκριμένα, στη μελέτη τους οι Baratcu και Mert, το 2013 με δείγμα 150 ασθενείς με ΚΑ, με μέσο όρο ηλικίας 55 χρόνια πραγματοποίησαν συγχρονική μελέτη με κύριο σκοπό να διερευνήσουν τη σχέση μεταξύ της ΚΣ και της ΠΖ σε ασθενείς με ΚΑ. Για την αξιολόγηση της ΚΣ και ΠΖ χρησιμοποίησαν τα εργαλεία MS - PSS και LVD - 36, αντίστοιχα. Στα αποτελέσματα τους φαίνεται ότι η παροχή ΚΣ από την οικογένεια ήταν μεγαλύτερη σε σχέση με την παροχή ΚΣ από τους φίλους και άλλους φορείς στους ασθενείς με ΚΑ. Επιπρόσθετα, παρατήρησαν μέτρια αρνητική σχέση (r= ) μεταξύ της ΚΣ και της ΠΖ. Δηλαδή, όσο αυξανόταν το σκορ της ΚΣ, το σκορ της ΠΖ μειωνόταν. Αύξηση στο επίπεδο της ΚΣ είχε ως συνεπακόλουθο αύξηση στο επίπεδο της ΠΖ. Τα αποτελέσματα της μελέτης τους συγκλίνουν με τη μελέτη των Heo και συν. το 2012 όπου με δείγμα 147 Αμερικάνους ασθενείς με ΚΑ, πραγματοποίησαν μελέτη κοορτής με μέσο όρο παρακολούθησης 461 μέρες με κύριο σκοπό να διερευνήσουν δύο υποθέσεις, 1 η ) Να διερευνήσουν αν η ψηλή ικανοποίηση παρεχόμενης ΚΣ, η συναισθηματική στήριξη, η καλή οικονομική κατάσταση, το να είσαι παντρεμένος (συμβίωση) σχετίζονται με καλύτερη ΠΖ σε ασθενείς με ΚΑ και 2 η ) Να διερευνήσουν αν η υψηλή ικανοποίηση παρεχόμενης ΚΣ, η συναισθηματική στήριξη, η οικονομική κατάσταση, το να είσαι παντρεμένος (συμβίωση) σχετίζονται με μεγαλύτερη επιβίωση χωρίς συμπτώματα. Για την αξιολόγηση της ΚΣ χρησιμοποίησαν όπως και οι Baratcu και Mert (2013), την κλίμακα αντιλαμβανόμενης ΚΣ (MS PSS), ενώ για την ΠΖ χρησιμοποίησαν το εργαλείο MLHFQ. Βρήκαν ότι, η ψηλή ικανοποίηση παρεχόμενης ΚΣ σχετίζεται με καλύτερη ΠΖ, σε αντίθεση, στη δεύτερη δεν παρατηρήθηκε καμία σχέση μεταξύ της ΚΣ και της επιβίωσης χωρίς συμπτώματα. 21

22 Σε συγχρονική μελέτη των Yu και συν. το 2004 με δείγμα 227 νοσηλευόμενους Κινέζους ασθενείς με ΚΑ, ηλικίας >60 χρονών και χρησιμοποιώντας τα εργαλεία MOS-SSS-C και CHQ-C για την αξιολόγηση της ΚΣ και ΠΖ αντίστοιχα, βρήκαν ότι, η χαμηλή ΚΣ σχετίζεται με φτωχή ΠΖ σε άτομα με ΚΑ. Η μελέτη αυτή ενισχύει τις θέσεις και άλλης μελέτης των Mendes de Leon και συν. το 2009, οι οποίοι χρησιμοποιώντας δεδομένα από μια μελέτη κλινικής δοκιμής (Heart Failure Adherence and Retention Trial - HART) πραγματοποίησαν συγχρονική μελέτη με δείγμα 695 Αμερικάνους ασθενείς με ΚΑ, με μέσο όρο ηλικίας 63.3 χρόνια. Για την αξιολόγηση της ΚΣ χρησιμοποίησαν το ίδιο εργαλείο (MOS SSS) με τους Yu και συν. (2004) και για την αξιολόγηση της ΠΖ, τον δείκτη QLI ο οποίος αξιολογεί τη συνολική ικανοποίηση της ΠΖ και το εργαλείο (MOS) - SF 36 το οποίο αξιολογεί τη ΠΖ με βάση τη φυσική λειτουργία (περιορισμοί του ασθενή στην ικανότητα να εκτελεί σωματικές δραστηριότητες λόγω κακής υγείας). Αφού προσάρμοσαν ως προς πιθανούς συγχυτικούς/ενδιάμεσους παράγοντες (κοινωνικοδημογραφικούς) και κλινικά και λειτουργικά χαρακτηριστικά της ΚΑ βρήκαν ότι, η παροχή μεγαλύτερης ΚΣ σχετίζεται με μεγαλύτερη συνολική ικανοποίηση ΠΖ σε άτομα με ΚΑ. Οι ερευνητές όμως, δεν παρατήρησαν καμία σχέση μεταξύ της ΚΣ και της ΠΖ με βάση τη φυσική λειτουργία. Οι Arestedt και συν. το 2012 πραγματοποίησαν συγχρονική μελέτη με δείγμα 349 Σουηδούς ασθενείς με ΚΑ, >65 χρονών. Για την αξιολόγηση της ΚΣ χρησιμοποίησαν ο εργαλείο ISSI και για την αξιολόγηση της ΠΖ τα εργαλεία MLHFQ και SF-12. Στα αποτελέσματα τους σκιαγραφούν ότι οι άνδρες, το να ζεις μόνος, η κακή οικονομική κατάσταση, και η μεγάλη σοβαρότητα της νόσου σχετίζονται με φτωχή ΠΖ. Ο παράγοντας ηλικία δεν βρέθηκε να σχετίζεται με την ΠΖ. Επίσης τόνισαν ότι η ΚΣ σχετίζεται με την ΠΖ, κυρίως στο τομέα των συναισθηματικών διαστάσεων αφού προσάρμοσαν για τους παράγοντες φύλο, ηλικία και σοβαρότητα της νόσου. Με μια πιο προσεκτική ματιά, διαφαίνεται στη συγχρονική μελέτη των Krethong και συν. το 2008, με δείγμα 422 Ταϊλανδέζους ασθενείς με ΚΑ, ηλικίας >18 χρόνων και χρησιμοποιώντας τα εργαλεία ESSI και MLHFQ για την αξιολόγηση της ΚΣ και ΠΖ αντίστοιχα, ότι η ΚΣ επηρεάζει λιγότερο αρνητικά από όλους τους παράγοντες την ΠΖ ατόμων με ΚΑ. Αντίθετα, ο παράγοντας συμπτώματα φαίνεται να επηρεάζει περισσότερο αρνητικά από όλους τους παράγοντες την ΠΖ των ατόμων με ΚΑ. 22

23 Πίνακας 1: Κύρια χαρακτηριστικά και αποτελέσματα μελετών που διερευνούν τη σχέση ΚΣ και ΠΖ ατόμων με ΚΑ Συγγραφέας, Χρόνος, Χώρα, Σχεδιασμός Μελέτης Yu et al., 2004 Κίνα Συγχρονική μελέτη Συσχέτισης Krethong et al., 2008 Ταϊλάνδη Συγχρονική μελέτη Κύριος Σκοπός Μελέτης Να διερευνήσει τους δημογραφικούς, ψυχοκοινωνικούς και κλινικούς παράγοντες που σχετίζονται με την ΠΖ σε ασθενείς με ΚΑ. Να διερευνήσουν την αιτιολογική σχέση των παραγόντων (βιοψυχολογικοί, συμπτώματα, λειτουργική Δείγμα 227 ασθενείς με ΚΑ, >60 χρονών 422 ασθενείς με ΚΑ, άνδρες και γυναίκες >18 Κύριες Μεταβλητές Λειτουργική κατάσταση (ταξινόμηση κατά NYHA) Ψυχική καταπόνηση (άγχος, κατάθλιψη) Αντίληψη υγείας ΚΣ ΠΖ σχετιζόμενη με την υγεία (HRQL) Λειτουργική κατάσταση (ταξινόμηση κατά NYHA) Συμπτώματα (θωρακικός πόνος, δύσπνοια, κόπωση, Εργαλεία Μέτρησης HADS VAS MOS-SSS-C CHQ-C CSS GHP ESSI MLHFQ Κύρια Αποτελέσματα Στα άτομα με ΚΑ: Η μεγάλη ψυχολογική δυσφορία (άγχος, κατάθλιψη), η φτωχή αντίληψη για την υγεία, η λειτουργική κατάσταση και η χαμηλή ΚΣ σχετίζονται με φτωχή ΠΖ. Ισχυρότερη συσχέτιση παρατηρήθηκε μεταξύ της ψυχολογικής δυσφορίας (άγχος, κατάθλιψη) και της ΠΖ. Το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο σχετίζεται με φτωχή ΠΖ. Δεν παρατηρήθηκε καμία σχέση μεταξύ των δημογραφικών και κλινικών παραγόντων και της ΠΖ. Ο παράγοντας συμπτώματα φαίνεται να επηρεάζει περισσότερο αρνητικά την ΠΖ. Η ΚΣ επηρεάζει λιγότερο αρνητικά από όλους τους παράγοντες την ΠΖ. Η αλλαγές στη ΚΣ ήταν σημαντικός προγνωστικός δείκτης για αλλαγές στη ΠΖ. 23

24 Mendes de Leon et al., 2009 Η.Π.Α Συγχρονική μελέτη (HART) κατάσταση, αντίληψη για την υγεία) που σχετίζονται με την ΠΖ, συμπεριλαμβανομέν ης και της ΚΣ σε ασθενείς με ΚΑ. Να διερευνήσουν τη σχέση μεταξύ των ψυχοκοινωνικών παραγόντων (κατάθλιψη) και ΚΣ στους τομείς της συνολικής ικανοποίησης της ΠΖ (S-QOL) και στην ΠΖ με βάση τους περιορισμούς στη φυσική λειτουργία (PF- QOL) σε ασθενείς με ΚΑ. χρονών οίδημα ποδιών, αίσθημα παλμών, κατάθλιψη, αϋπνία, άγχος, ανορεξία) Αντίληψη υγείας ΚΣ Ποιότητα ζωής σχετιζόμενη με την υγεία (HRQL) 695 ασθενείς με ΚΑ, άνδρες και γυναίκες μ. ο ηλικίας 63.3 χρόνια Ψυχοκοινωνικοί παράγοντες (κατάθλιψη) ΚΣ ΠΖ: Συνολική ικανοποίηση ΠΖ (ικανοποίηση για την υγεία, καθημερινή λειτουργία, ψυχολογική και πνευματική κατάσταση) ΠΖ με βάση την φυσική GDS MOS - SSS (MOS) - SF 36 QLI Η ΚΣ είχε αρνητική επίδραση στη ΠΖ αλλά είχε θετική επίδραση στη ΠΖ μέσω των παραγόντων συμπτώματα και αντίληψης της υγείας. Μετά την προσαρμογή για κοινωνικοδημογραφικούς παράγοντες, κλινικά και λειτουργικά χαρακτηριστικά της ΚΑ: Η ΚΣ και η κατάθλιψη σχετίζονται με την συνολική ικανοποίηση της ΠΖ. Η παροχή μεγαλύτερης ΚΣ σχετίζεται με μεγαλύτερη συνολική ικανοποίηση ΠΖ. Η κατάθλιψη σχετίζεται και με την χαμηλή ΠΖ με βάση την φυσική λειτουργία. Δεν παρατηρήθηκε καμία σχέση μεταξύ της ΚΣ και της ΠΖ με βάση την φυσική λειτουργία. 24

25 Heo et al., 2012 Η.Π.Α Μελέτη Κοορτή (Μ.Ο παρακολούθηση ς 461 μέρες) Υπόθεση 1: Να διερευνήσουν αν η ψηλή ικανοποίηση παρεχόμενης ΚΣ, η συναισθηματική στήριξη, η καλή οικονομική κατάσταση, το να είσαι παντρεμένος σχετίζονται με καλύτερη ΠΖ σε ασθενείς με ΚΑ. Υπόθεση 2: Να διερευνήσουν αν η ψηλή ικανοποίηση παρεχόμενης ΚΣ, η συναισθηματική 147 ασθενείς με ΚΑ, άνδρες και γυναίκες μ.ο ηλικίας 61 χρονών λειτουργία (περιορισμοί του ασθενή στην ικανότητα να εκτελεί σωματικές δραστηριότητες λόγω κακής υγείας) Επιβίωση χωρίς συμπτώματα Κοινωνική κατάσταση: Ικανοποίηση παρεχόμενης ΚΣ Συναισθηματική στήριξη Οικογενειακή κατάσταση Οικονομική κατάσταση ΠΖ σχετιζόμενη με την υγεία (HRQOL) MS - PSS MLHFQ Υπόθεση 1: Η ψηλή ικανοποίηση παρεχόμενης ΚΣ, η καλή οικονομική κατάσταση, η καλή λειτουργική κατάσταση, η μεγάλη ηλικία, η λιγότερη συννοσηρότητα σχετίζονται με καλύτερη ΠΖ. Καμία σχέση μεταξύ συναισθηματικής στήριξής και το να είσαι παντρεμένος (συμβίωση) με την ΠΖ. Υπόθεση 2: Καμία σχέση μεταξύ της ΚΣ και μεγαλύτερης επιβίωσης χωρίς συμπτώματα. Μόνο η καλή οικονομική κατάσταση σχετίζεται με μεγαλύτερη επιβίωση χωρίς συμπτώματα. 25

26 Arestedt et al., 2013 Σουηδία Συγχρονική μελέτη στήριξη, η οικονομική κατάσταση, το να είσαι παντρεμένος σχετίζονται με μεγαλύτερη επιβίωση χωρίς συμπτώματα. Να περιγράψουν την ΚΣ στους ηλικιωμένους με ΚΑ ως προς τον παράγοντα φύλο. Να διερευνήσουν αν η ηλικία, το φύλο, η συμβίωση, η οικονομική κατάσταση και η σοβαρότητα της νόσου σχετίζονται με την ΚΣ. Να διερευνήσουν αν η ΚΣ σχετίζεται με την ΠΖ, προσαρμόζοντας ως 349 ασθενείς με ΚΑ, 186 άνδρες και 163 γυναίκες, >65 χρονών Λειτουργική κατάσταση Σοβαρότητα νόσου (ταξινόμηση κατά NYHA) Κοινωνικοδημογραφικοί παράγοντες (φύλο, ηλικία, συμβίωση, οικονομική κατάσταση) ΚΣ ΠΖ σχετιζόμενη με την υγεία (HRQOL) Γενική ΠΖ σχετιζόμενη με την υγεία NYHA ISSI (AVSI, ADSI, AVAT, ADAT) MLHFQ SF- 12 Οι άνδρες, το να ζεις μόνος, η κακή οικονομική κατάσταση, και η μεγάλη σοβαρότητα της νόσου σχετίζονται με φτωχή ΠΖ. Καμία σχέση μεταξύ της ηλικίας και της ΠΖ. Η ΚΣ σχετίζεται με την ΠΖ, κυρίως στο τομέα των συναισθηματικών διαστάσεων μετά την προσαρμογή για τους παράγοντες φύλο, ηλικία, σοβαρότητα νόσου: Ψηλά επίπεδα ΚΣ σχετίζονται με ψηλά επίπεδα ΠΖ. 26

27 Baratcu & Mert, 2013 Τουρκία Συγχρονική μελέτη προς τους παράγοντες ηλικία, φύλο και σοβαρότητα της νόσου. Να περιγράψουν το επίπεδο της ΚΣ και ΠΖ σε ασθενείς με ΚΑ Να διερευνήσουν τη σχέση μεταξύ της ΚΣ και τη ΠΖ σε ασθενείς με ΚΑ. 150 ασθενείς με ΚΑ, 94 άνδρες και 56 γυναίκες, μ.ο ηλικίας 55 χρονών ΚΣ ΠΖ MS - PSS (12βάθμια κλίμακα) LVD - 36 Η παροχή ΚΣ από την οικογένεια ήταν μεγαλύτερη σε σχέση με την παροχή ΚΣ από τους φίλους και άλλους φορείς στους ασθενείς με ΚΑ. Η μέση τιμή του σκορ της ΠΖ ήταν Μέτρια αρνητική σχέση (r= ) μεταξύ της ΚΣ και ΠΖ σε ασθενείς με ΚΑ. 27

28 Παράγοντες που επηρεάζουν την ΚΣ και ΠΖ ατόμων με ΚΑ Οι πλειοψηφία των μελετών έδειξε ότι η ΚΣ και η ΠΖ επηρεάζονται (θετικά και αρνητικά) από διάφορους τροποποιητικούς/ενδιάμεσους παράγοντες, δηλαδή, παράγοντες οι οποίοι σχετίζονται με τη ΚΣ και την ΠΖ και βρίσκονται στο αιτιολογικό μονοπάτι της σχέσης υπο-διερεύνηση και αλληλεπιδρούν με τον παράγοντα ΚΣ ως προς τον παράγοντα ΠΖ. Η κατάθλιψη και το άγχος (Yu et al., 2004; Mendes de Leon et al., 2009), η αντίληψη για την υγεία (Yu et al., 2004; Krethong et al., 2008), η λειτουργική κατάσταση (Yu et al., 2004; Krethong et al., 2008; Heo et al., 2012; Arestedt et al., 2012), το μορφωτικό επίπεδο (Yu et al., 2004), τα συμπτώματα - συννοσηρότητα (Krethong et al., 2008; Heo et al., 2012), η οικονομική κατάσταση (Heo et al., 2012; Arestedt et al., 2012), ηλικία (Heo et al., 2012), φύλο (Arestedt et al., 2012) και η συμβίωση (Arestedt et al., 2012) είναι κάποιοι από αυτούς τους παράγοντες. (Πίνακας 2). Συγκριμένα οι Yu και συν. το 2004, βρήκαν ότι η κατάθλιψη, τα ψηλά επίπεδα άγχους, η φτωχή αντίληψη για την υγεία, η λειτουργική κατάσταση - σοβαρότητα ΚΑ καθώς και το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο επηρεάζουν αρνητικά τη ΠΖ ατόμων με ΚΑ. Ο Krethong και συν. το 2008 βρήκαν ότι τα συμπτώματα που έχουν άμεση σχέση με την ΚΑ, όπως θωρακικός πόνος, δύσπνοια, κόπωση, οίδημα ποδιών, αίσθημα παλμών, αϋπνία, ανορεξία, κατάθλιψη και άγχος επηρεάζουν περισσότερο αρνητικά τη ΠΖ ατόμων με ΚΑ. Από την άλλη, βρήκαν ότι η ΚΣ είχε θετική επίδραση στη ΠΖ μέσω των παραγόντων συμπτώματα και αντίληψης της υγείας. Δηλαδή, η αύξηση της ΚΣ, ελαχιστοποιεί τα συμπτώματα, βελτιώνει την αντίληψη για την υγεία, επομένως αυξάνει και την ΠΖ των ασθενών με ΚΑ. Οι Mendes de Leon και συν. το 2009 βρήκαν ότι η κατάθλιψη σχετίζεται αρνητικά τόσο με την συνολική ικανοποίηση της ΠΖ όσο και με την ΠΖ με βάση τη φυσική λειτουργία. Οι Heo και συν. το 2012 στα αποτελέσματα τους σκιαγραφούν ότι η καλή οικονομική κατάσταση, η καλή λειτουργική κατάσταση, η μεγάλη ηλικία, και η λιγότερη συννοσηρότητα σχετίζονται με καλύτερη ΠΖ σε άτομα με ΚΑ. Ο Arestedt και συν. το 2012 επισημαίνουν ότι το φύλο (άνδρες), η συμβίωση (το να ζεις μόνος), η κακή οικονομική κατάσταση, και η μεγάλη σοβαρότητα της νόσου σχετίζονται με φτωχή ΠΖ σε άτομα με ΚΑ. 28

29 Πίνακας 2: Παράγοντες που επηρεάζουν την επίδραση της ΚΣ στην ΠΖ ατόμων με ΚΑ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ 1. Κατάθλιψη - Άγχος Yu et al., 2004 Mendes de Leon et al., 2009 Krethong et al., Αντίληψη για την υγεία Yu et al., 2004 Krethong et al., Λειτουργική κατάσταση - Σοβαρότητα νόσου (ΚΑ) κατά NYHA Yu et al., 2004 Krethong et al., 2008 Heo et al., 2012 Arestedt et al., Μορφωτικό επίπεδο Yu et al., Συμπτώματα - Συννοσηρότητα Krethong et al., 2008 Heo et al., Οικονομική κατάσταση Heo et al., 2012 Arestedt et al., Ηλικία Heo et al., Φύλο Arestedt et al., Συμβίωση Arestedt et al.,

30 ΕΙΔΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 7.Σκοπός Σκοπός της προτεινόμενης μελέτης είναι να διερευνηθεί η σχέση μεταξύ ΚΣ και ΠΖ σε ασθενείς με ΚΑ. Συγκεκριμένα, θα μελετηθεί η συσχέτιση μεταξύ ΚΣ και ΠΖ σε Κύπριους ασθενείς με ΚΑ με τη χρήση δύο εργαλείων. 8.Επιμέρους στόχος Να διερευνηθούν οι παράγοντες που ενδεχομένως να επηρεάσουν τη σχέση ΚΣ και ΠΖ σε ασθενείς με ΚΑ, βάση την διαφόρων χαρακτηριστικών (π.χ. ηλικία, φύλο, οικογενειακή κατάσταση, σταδιοποίηση κατά NYHA). 9.Στατιστικές Υποθέσεις Οι στατιστικές (μηδενικές) υποθέσεις της μελέτης είναι: Δεν υπάρχουν σημαντικές διαφορές στις υπό-ομάδες των ασθενών που διαμορφώνονται με βάση τα χαρακτηριστικά τους (π.χ. ηλικία, φύλο, οικογενειακή κατάσταση, σταδιοποίηση κατά NYHA), ως προς τη σχέση κοινωνικής στήριξης και ΠΖ σε ασθενείς με ΚΑ. 30

31 10. Μεθοδολογία 10.1 Ερευνητικός Σχεδιασμός Πρόκειται για περιγραφική μελέτη συσχέτισης μεταξύ ΚΣ και ΠΖ σε ασθενείς με ΚΑ, με τη χρήση δύο δομημένων ερωτηματολογίων 10.2 Υλικό Χώρος Μελέτης Εξωτερικά ιατρεία και καρδιολογικά τμήματα των Γενικών νοσοκομείων Λευκωσίας, Λεμεσού και Λάρνακας Δείγμα Tα υποκείμενα της έρευνας αποτέλεσαν ασθενείς με ΚΑ, οι οποίοι νοσηλεύονταν στα καρδιολογικά τμήματα των Γενικών νοσοκομείων και ασθενείς που επισκέφτηκαν τα εξωτερικά ιατρεία με σταδιοποίηση κατά NYHA I-IV κατά τη χρονική περίοδο 2010 έως Αρχικά οι συμμετέχοντες ενημερώθηκαν πλήρως για το σκοπό της έρευνας και για την πιθανή χρήση των ευρημάτων της, την ταυτότητα των ερευνητών και τους δόθηκαν στοιχεία επικοινωνίας. Επιπρόσθετα, ενημερώθηκαν για την ανωνυμία και την προστασία των προσωπικών τους δεδομένων. Επίσης, τους έγινε ξεκάθαρο ότι έχουν το δικαίωμα να αρνηθούν ή μπορούν να αποσυρθούν από τη μελέτη οποιαδήποτε στιγμή. Λήφθηκε γραπτή συγκατάθεση από τους ασθενείς που πληρούσαν τα κριτήρια εισδοχής στη μελέτη Εργαλεία Στην παρούσα μελέτη χρησιμοποιήθηκε για τη μέτρηση ΚΣ η Πολυδιάστατη κλίμακα της αντιλαμβανόμενης ΚΣ (Multidimensional scale of perceived social support). Το εργαλείο αυτό αποτελείται από 12 προτάσεις, οι οποίες αξιολογούνται με κλίμακα τύπου Likert. Οι απαντήσεις κυμαίνονται από το 1 (διαφωνώ απόλυτα) έως το 7 (συμφωνώ απόλυτα). Τα 12 στοιχεία τείνουν να χωρίζονται σε τρεις υπό-ομάδες παραγόντων που σχετίζονται με την πηγή της ΚΣ: οικογένεια (ΟΙΚ), φίλοι (ΦΙΛ) ή σημαντικοί άλλοι (ΣΑ). Οι τιμές των υποκλίμακων υπολογίζονται από το άθροισμα 31

32 των βαθμολογιών που προκύπτουν από τα τέσσερις προτάσεις της κάθε ομάδας. Η συνολική βαθμολογία της κλίμακας υπολογίζεται από το άθροισμα των βαθμολογιών που προκύπτουν από όλες τις υποκλίμακες. Η χαμηλότερη τιμή από τις υποκλίμακες είναι το τέσσερα και η υψηλότερο το 28, ενώ από όλη την κλίμακα (συνολική τιμή) η χαμηλότερο τιμή είναι 12 και η υψηλότερο 84. Οι ψηλότερες βαθμολογίες αντικατοπτρίζουν περισσότερο αντιληπτή ΚΣ (Zimet et al., 1988). Το εργαλείο αυτό σταθμίστηκε από το Zimet και συν. και ο Cronbach a κατέδειξε Για το συγκεκριμένο εργαλείο έγινε στάθμιση σε πληθυσμό της Κύπρου από την ερευνητική ομάδα της Δρ. Αικατερίνης Λαμπρινού. Για τη μετάφραση του εργαλείου αυτού στα πλαίσια του ερευνητικού έργου MEETinCy, στα Ελληνικά έγινε από την Αγγλική έκδοση του εργαλείου από πάνελ ερευνητών με άριστη γνώση της Ελληνικής και Αγγλικής γλώσσας, ακολουθώντας την προσέγγιση του Brislin (Brislin 1970). Μετά από παραγοντική και επιβεβαιωτική ανάλυση του ερωτηματολογίου MSPSS σε ελληνοκυπριακό πληθυσμό, προέκυψαν μόνο δυο υποπαράγοντες: οι «φίλοι» και «οικογένεια/ Σημαντικοί άλλοι» με την εξής δομή: «Φίλοι» με τις ακόλουθες ερωτήσεις: «Οι φίλοι μου πραγματικά προσπαθούν να με βοηθήσουν», «Μπορώ να στηριχτώ στους φίλους μου όταν τα πράγματα πηγαίνουν λάθος», «Έχω φίλους με τους οποίους μπορώ να μοιράζομαι τις χαρές και τις λύπες μου» και «Μπορώ να συζητήσω για τα προβλήματά μου με τους φίλους μου» (Οι ερωτήσεις είναι από το ερωτηματολόγιο MSPSS οι 6, 7, 9 και 12 αντίστοιχα) (Χαραλαμπίδου 2014). Ο δεύτερος υποπαράγοντας που προέκυψε ήταν «Οικογένεια/ Σημαντικοί άλλοι» με τις ακόλουθες ερωτήσεις: «Υπάρχει ένα ξεχωριστό άτομο το οποίο είναι γύρω μου όταν έχω κάποια ανάγκη», «Υπάρχει ένα ξεχωριστό άτομο με το οποίο μπορώ να μοιράζομαι τις χαρές και τις λύπες μου», «Η οικογένειά μου πραγματικά προσπαθεί να με βοηθήσει», «Λαμβάνω τη συναισθηματική βοήθεια και υποστήριξη που χρειάζομαι από την οικογένειά μου», «Έχω ένα ξεχωριστό άτομο που με κάνει να αισθάνομαι άνετα», «Μπορώ να συζητήσω τα προβλήματά μου με την οικογένειά μου», «Υπάρχει ένα ξεχωριστό άτομο στη ζωή μου που νοιάζεται για τα αισθήματά μου», «Η οικογένειά μου είναι πρόθυμη να με βοηθήσει να πάρω αποφάσεις» (Οι ερωτήσεις είναι από το ίδιο ερωτηματολόγιο 1, 2, 3, 4, 5, 8, 10 και 11 αντίστοιχα) (Χαμπουλίδου 2014). Για τη μέτρηση της ΠΖ χρησιμοποιήθηκε το ερωτηματολόγιο «Minnesota Lining with Heart Failure Questionnaire» (MLHFQ). Το εργαλείο αυτό αποτελείται από 21 32

33 προτάσεις οι οποίες αξιολογούνται με κλίμακα τύπου Likert, με τις βαθμολογίες των απαντήσεων να κυμαίνονται από το 0 (όχι) έως το 5 (πάρα πολύ). Η συνολική βαθμολογία της κλίμακας υπολογίζεται συνοψίζοντας όλα τα στοιχεία, με χαμηλότερο σκορ το 0 και ψηλότερο το 105. Η υψηλότερη βαθμολογία αντανακλά σε χειρότερη ΠΖ. Το MLHFQ περιλαμβάνει τη φυσική, συναισθηματική, κοινωνική και ψυχική διάσταση (Rector, kubo & Cohn 1987). Η ελληνική έκδοση του εργαλείου παραχωρήθηκε από την εταιρία MAPI research η οποία κατέχει τα πνευματικά δικαιώματα μετάφρασης του εργαλείου, και έχει σταθμιστεί σε Ελληνοκυπριακό πληθυσμό με ΚΑ (Lambrinou et al., 2013) Εγκρίσεις Άδειες Από τους ασθενείς λήφθηκε γραπτή συγκατάθεση, εφόσον ενημερωθήκαν πλήρως για το σκοπό της μελέτης, από μέλος της ερευνητικής ομάδας. Για το εργαλείο «Minnesota Lining with Heart Failure Questionnaire» αγοράστηκαν δικαιώματα χρήσης του για το ερευνητικό έργο MEETTinCy, στα πλαίσια του οποίου εντάσσεται η συγκεκριμένη μελέτη. Για το εργαλείο «Multidimensional scale of perceived social support» λήφθηκε επίσης η άδεια μετάφρασης, στάθμισης και χρήσης του εργαλείου σε Ελληνοκυπριακό πληθυσμό. Κατατέθηκε αναλυτικό πρωτόκολλο στη Επιτροπή Βιοηθικής Κύπρου για τα εργαλεία μέτρησης των μελετώμενων μεταβλητών και δόθηκε η σχετική άδεια για τη διεξαγωγή της MEETinCy. Άδεια επίσης, λήφθηκε από τον Επίτροπο προστασίας προσωπικών δεδομένων, τις διοικήσεις των νοσοκομείων και από τους υπεύθυνους καρδιολογικών τμημάτων των Γενικών Νοσοκομείων Λευκωσίας, Λεμεσού και Λάρνακας Συλλογή δεδομένων Οι βασικοί ερευνητές του ερευνητικού προγράμματος προσέγγισαν τους ασθενείς με ΚΑ για την αναγκαιότητα και το σκοπό της μελέτης και τους παρείχαν σχετικές πληροφορίες. Στη συνέχεια αφού συναίνεσαν να συμμετέχουν στη μελέτη, έδωσαν γραπτή συγκατάθεση και τα δεδομένα τους εισήχθηκαν στο λογισμικό πρόγραμμα κωδικοποίησης. Τα δεδομένα αποθηκεύονται σε ένα προστατευμένο με κωδικό υπολογιστή, και μόνο ο βασικός ερευνητής έχει πρόσβαση στα προσωπικά δεδομένα. 33

34 Για τα υποκείμενα που συμμετείχαν στη μελέτη αποτελούσε απαραίτητη προϋπόθεση η απάντηση και των δυο ερωτηματολογίων. Αρχικά δόθηκαν τα ερωτηματολόγια στους ασθενείς με ΚΑ που πληρούσαν τα κριτήρια εισδοχής. Τα ερωτηματολόγια δίδονταν από την ερευνητική ομάδα προσωπικά σε κάθε ασθενή για να ελεγχθούν παράγοντες μεταβλητότητας, όπως η ακαταλληλότητα της ώρας, πιθανή κόπωση, αίσθημα παλμών, δύσπνοια ή στηθαγχικό άλγος, άγχος ή ακόμα και η αλληλεπίδραση με άλλους. Μαζί με τα ερωτηματολόγια υπήρχε ένα έντυπο στο οποίο ενημερώνονταν πλήρως τα υποκείμενα της έρευνας για το σκοπό της έρευνας και για την πιθανή χρήση των ευρημάτων της, την ταυτότητα του ερευνητή και τους παραχωρήθηκαν στοιχεία επικοινωνίας. Επιπρόσθετα, ενημερώθηκαν για την ανωνυμία των συμμετεχόντων, την προστασία των προσωπικών τους δεδομένων, και τους διασφαλίστηκε το απόρρητο των πληροφοριών και το δικαίωμα τους για άρνηση συμμετοχής ή απόσυρση της συμμετοχής τους οποιαδήποτε στιγμή. Οδηγίες συμπλήρωσης του ερωτηματολογίου, ο τρόπος συμπλήρωσης και ο χρόνος συμπλήρωσης αναγραφόταν στην αρχή του ερωτηματολογίου. Στο ερωτηματολόγιο συμπληρώνονταν και δημογραφικά στοιχεία όπως η ηλικία, το φύλο, η εκπαίδευση, η σταδιοποίηση κατά NYHA κ.λ.π. Έγινε προσπάθεια τα δημογραφικά στοιχεία, να μην φωτογραφίζουν συγκεκριμένα άτομα με σκοπό τη διατήρηση της ανωνυμίας. Προτεινόταν στους συμμετέχοντες να συμπληρώνουν τα ερωτηματολόγια στο χώρο των εξωτερικών ιατρείων αν είχαν έρθει για την προγραμματισμένη τους επίσκεψη ή στο καρδιολογικό τμήμα όπου νοσηλεύονταν, αλλά σε χρονική στιγμή που να μην παραβλάπτει τη θεραπεία και τη φροντίδα τους (π.χ κατά τη νοσηλευτική διεργασία, ιατρική επίσκεψη, κατά την ώρα του επισκεπτηρίου). Επίσης, έγινε προσπάθεια επιτήρησης της διαδικασίας συμπλήρωσης από την ερευνητική ομάδα, για να αποφευχθεί η επίλυση αποριών, εάν υπήρχαν. Σε περίπτωση που παρουσιαζόταν δυσκολία στην συμπλήρωση του ερωτηματολογίου από τους ασθενείς (κλινική κατάσταση του ασθενούς, δυσκολία στην ανάγνωση ή στη γραφή) η συμπλήρωση των ερωτηματολογίων γινόταν με συνέντευξη Κριτήρια εισόδου -Ασθενείς διαγνωσμένοι με ΚΑ, ανεξαρτήτως σταδιοποίησης κατά NYHA 34

35 Κριτήρια αποκλεισμού -Ασθενείς που αρνούνταν να συμμετάσχουν -Με σοβαρή άνοια ή με σοβαρή ψυχιατρική νόσο -Ασθενείς που θα μεταφερθούν σε στέγη ηλικιωμένων ή σε άλλα κέντρα αποκατάστασης μετά το εξιτήριο -Ασθενείς που είναι προγραμματισμένοι για επεμβάσεις μέσα στο επόμενο τρίμηνο -Ασθενείς με ενεργό καρκίνο -Ασθενείς με προσδόκιμο επιβίωσης λιγότερο από τρεις μήνες -Ασθενείς που βρίσκονται στη μετεγχειρητική φάση (πρώτοι τρεις μήνες μετά το χειρουργείο) -Ασθενείς με χρόνιες εκφυλιστικές νόσους (σκλήρυνση κατά πλάκα, νόσος του Πάρκινσον, Αλτσχάϊμερ κλπ ) -Ασθενείς σε αιμοκάθαρση -Ασθενείς που δεν μιλούν Ελληνικά Διαχείριση Δεδομένων- Στατιστική Ανάλυση Τα δεδομένα κωδικοποιήθηκαν, για να μπορεί να τα αναγνωρίσει το πρόγραμμα στατιστικής ανάλυσης. Οι απαντήσεις στο εργαλείο «Πολυδιάστατη Κλίμακα της Αντιλαμβανόμενης Κοινωνικής Στήριξης» βαθμολογήθηκαν ακριβώς όπως φαίνεται στο ερωτηματολόγιο. Οι βαθμολογίες ξεκινούν από το 1 (διαφωνώ απόλυτα) μέχρι το 7 (συμφωνώ απόλυτα). Οι τιμές για το κάθε άτομο υπολογίσθηκαν ως το αθροιστικό αποτέλεσμα των απαντήσεων για το σύνολο των ερωτημάτων. Οι απαντήσεις που αφήνονταν κενές δεν υπολογίστηκαν στην ανάλυση. Υπολογίστηκαν επίσης, οι συνολικές βαθμολογίες των ομάδων παραγόντων που σχετίζονται με την πηγή της ΚΣ (Οικογένεια/Σημαντικοί Άλλοι(ΟΙΚ/ΣΑ), Φίλοι (ΦΙΛ). Οι απαντήσεις στο εργαλείο «Ποιότητα Ζωής στα άτομα με Καρδιακή Ανεπάρκεια» βαθμολογήθηκαν ακριβώς όπως φαίνεται στο ερωτηματολόγιο. Οι βαθμολογίες ξεκινούν από το 0 (όχι) μέχρι το 5 (Πάρα πολύ). Οι τιμές για το κάθε 35

36 άτομο υπολογίστηκαν ως το αθροιστικό αποτέλεσμα των απαντήσεων για το σύνολο των ερωτημάτων. Οι απαντήσεις που αφήνονταν κενές δεν υπολογίστηκαν στην ανάλυση. Υπολογίστηκαν επίσης οι συνολικές βαθμολογίες των υποπαραγόντων της (Σωματικής, συναισθηματικής και κοινωνικής διάστασης). Τα κωδικοποιημένα δεδομένα τοποθετήθηκαν σε φύλλο επεξεργασίας Excel και ακολούθως προσαρμόστηκαν στο στατιστικό πακέτο Statistical Package for Social Sciences (SPSS) version Η εισαγωγή των δεδομένων στο φύλλο επεξεργασίας Excel έγινε από δύο άτομα της ερευνητικής ομάδας για να αποτραπούν τυχόν λάθη στη μεταφορά των δεδομένων. Μετά το τέλος της συγκεκριμένης διαδικασίας έγινε επανέλεγχος από δύο άλλα μέλη της ερευνητικής ομάδας. Έγινε ανάλυση των δεδομένων μέσω του προγράμματος SPSS και με την περιγραφική και επαγωγική στατιστική ανάλυση. Για τον έλεγχο κατά πόσο υπάρχει συσχέτιση μεταξύ της «Αντιλαμβανόμενης Κοινωνικής Στήριξης» με την «Ποιότητα Ζωής», χρησιμοποιήθηκε ο συντελεστής συσχέτισης Pearson, αφού οι συνολικές βαθμολογίες ακολουθούν την κανονική κατανομή (p=0.13). Η συσχέτιση έγινε μεταξύ των συνολικών βαθμολογιών των ασθενών στο κάθε ερωτηματολόγιο. Επίσης, διερευνήθηκε η συσχέτιση μεταξύ των τιμών των υπό-κλιμάκων (τελικών βαθμολογιών) του κάθε εργαλείου και μεταξύ τους. Για τη μελέτη της επίδρασης του φύλου, της εργασιακής κατάστασης (Συνταξιούχος/Εργαζόμενος), και του σακχαρώδη διαβήτη, χρησιμοποιήθηκε η στατιστική δοκιμασία t-test για ανεξάρτητες μεταβλητές, (for independent sample). Για την επίδραση της εκπαίδευσης και τη σταδιοποίηση κατά NYHA χρησιμοποιήθηκε η ανάλυση διακύμανσης ANOVA. Τα στατιστικά τεστ έγιναν τόσο για τα δεδομένα που λήφθηκαν με το εργαλείο της «Αντιλαμβανόμενης Στήριξης» όσο και για τα δεδομένα που λήφθηκαν με το εργαλείο MLHFQ. Η επίδραση συγχητικών παραγόντων στη σχέση ΚΣ και ΠΖ μελετήθηκε με Πολλαπλή Παλινδρόμηση. Εξαρτημένη μεταβλητή καθορίστηκε η ΠΖ και ανεξάρτητες μεταβλητές καθορίστηκαν το Επίπεδο ΚΣ (Συνολική βαθμολογία MSPSS) μαζί με τους παράγοντες αλληλεπίδρασης της ΚΣ με τους δημογραφικούς και κλινικούς παράγοντες Φύλο, Ηλικία, ταξινόμηση κατά ΝΥΗΑ, Σακχαρώδης Διαβήτης (Ναι ή Όχι), Απασχόληση (Εργαζόμενος ή μη) και επίπεδο Εκπαίδευσης (1βάθμια, 2βάθμια, 3βάθμια). Οι παράγοντες αυτοί επιλέγηκαν από την ανάλυση που 36

37 προηγήθηκε για την πιθανή επίδραση τους είτε στην ΚΣ είτε στην ΠΖ. Οι κατηγορικές μεταβλητές που πιθανόν να επιδρούν στην σχέση ΠΖ και ΚΣ, μετασχηματίστηκαν σε ψευδομεταβλητές (dummy variables) και στη συνέχεια δημιουργήθηκαν οι παράγοντες αλληλεπίδρασης με την ΚΣ. Τα γραφήματα 5,6,7,8,9 (scatterplots) παρουσιάζουν γραφικά τη σχέση της ΚΣ και της ΠΖ με πιθανές επιδράσεις των κατηγορικών μεταβλητών Φύλο, ταξινόμηση κατά ΝΥΗΑ, Εκπαίδευση, Απασχόληση και παρουσία Σακχαρώδη Διαβήτη. Χρησιμοποιήθηκε η ιεραρχική παλινδρόμηση (Hierarchical Regression) όπου η κάθε μεταβλητή αλληλεπίδρασης έμπαινε σταδιακά στο μοντέλο για να ελέγξουμε την επιπλέον επίδρασή της στη σχέση ΚΣ και της ΠΖ. Οι προϋποθέσεις (assumptions) της γραμμικής παλινδρόμησης έχουν εξεταστεί και βρέθηκε ότι τα σφάλματα (residuals) είναι ανεξάρτητα (Durbin Watson = 1,83), δεν έχουμε παρουσία ετεροσκεδαστικότητας (heteroskedasity) (Γράφημα 9) και οι εξαρτημένες μεταβλητές δεν παρουσιάζουν ψηλές συσχετίσεις μεταξύ τους (πολυσυγγραμικότητα) (Πίνακας 18). Τα σφάλματα όμως παρουσιάζουν μια δεξιά λοξότητα (Γράφημα 10) παρόλα αυτά στην προσπάθεια να γίνουν μετασχηματισμοί της εξαρτημένης ΠΖ, προέκυψαν περισσότερα προβλήματα (ομοσκεδαστικότητα, μη- Ανεξαρτησία) οπότε προχωρήσαμε στην ανάλυση αφού η παλινδρόμηση θεωρείται να έχει αντοχές (robust) σε ελαφριά παραβίαση της συγκεκριμένης προϋπόθεσης όταν ισχύουν οι υπόλοιπες προϋποθέσεις. Το επίπεδο σημαντικότητας για τη γενίκευση των αποτελεσμάτων στον πληθυσμό τέθηκε στο 0,05. 37

38 11. Αποτελέσματα Στα αποτελέσματα αναφέρονται αρχικά η περιγραφή του δείγματος με την κατανομή του πληθυσμού της μελέτης, ανάλογα με τα δημογραφικά και κλινικά χαρακτηριστικά. Ακολούθως, παραθέτονται τα δεδομένα της ΠΖ και τα δεδομένα της ΚΣ. Έχουν γίνει υποαναλύσεις με βάση τις διαστάσεις των ελληνικών εκδόσεων των εργαλείων. Τόσο για το MSPSS εργαλείο της ΚΣ, το όσο και για το MLHFQ εργαλείο της ΠΖ, υπολογίστηκαν οι συνολικές βαθμολογίες (άθροισμα όλων των τιμών σε όλες τις ερωτήσεις) και οι βαθμολογίες των υποπαραγόντων (άθροισμα score των ερωτήσεων του παράγοντα). Είναι σημαντικό να αναφερθεί ξανά ότι υψηλότερη βαθμολογία στο MSPSS υποδεικνύει υψηλότερο επίπεδο ΚΣ, ενώ υψηλότερη βαθμολογία στο MLHFQ υποδεικνύει χαμηλότερο επίπεδο ΠΖ. Τέλος, παρουσιάζονται τα αποτελέσματα αναλύσεων συσχέτισης μεταξύ των δεδομένων ΠΖ και ΚΣ. Όπου αναφέρεται ΠΖ νοείται «σχετιζόμενη με την υγεία» και όπου αναφέρεται ΚΣ νοείται «αντιλαμβανόμενη κοινωνική στήριξη». Το ερωτηματολόγιο του MLHFQ περιείχε ελλείπουσες τιμές σε 12 (n=117 σύνολο) απαντήσεις που συνολικά αντιστοιχούσαν σε ποσοστό 1.2% των τιμών των 21 προτάσεων. Οι τιμές αυτές υπολογίστηκαν με την μέθοδο πολλαπλού καταλογισμού (Multiple Imputation). Το ερωτηματολόγιο της ΚΣ (MSPSS) δεν περιείχε ελλειπούσες τιμές. 38

39 11.1 Περιγραφή δείγματος Οι 117 ασθενείς με ΚΑ είχαν μέσο όρο ηλικίας 68,7 (Τ.Α=10.3). Οι 93 ασθενείς ήταν άντρες (ποσοστό 79.5%) και οι 24 ασθενείς ήταν γυναίκες (ποσοστό 20.5%). Παρατηρώντας το δείγμα η πλειοψηφία των ασθενών ως προς την οικογενειακή τους κατάσταση 86.3% ήταν έγγαμοι, 10.3% ήταν χήρος/α και 1.7% ήταν άγαμοι ή διαζευγμένοι. Πρωτοβάθμια εκπαίδευση είχαν λάβει 59 ασθενείς (ποσοστό 50.4%), δευτεροβάθμια εκπαίδευση 37 ασθενείς (ποσοστό 31.6%), 17 είχαν λάβει τριτοβάθμια εκπαίδευση (ποσοστό 14.5%) και σε 5 ασθενείς (ποσοστό 3.4%) ήταν άγνωστη η εκπαίδευση που είχαν τύχει. Ως προς τη διαμονή τους, 102 ασθενείς (ποσοστό 87,2%) μένουν με την οικογένειά τους και 10 ασθενείς (ποσοστό 9,5%) μόνοι τους. Όπως φαίνεται από το δείγμα, 79 ασθενείς είναι συνταξιούχοι (ποσοστό 67.5%), 16 ασθενείς εργάζονται (ποσοστό 16.2%), ενώ 12 ασθενείς (ποσοστό 10,3%) είτε είναι άνεργοι είτε έχουν αδυναμία εργασίας. Προχωρώντας στην κατανομή πληθυσμού ανάλογα με τα κλινικά χαρακτηριστικά και συγκεκριμένα ως προς τον βαθμό της ΚΑ, σύμφωνα με τη σταδιοποίηση κατά ΝΥΗΑ, τo 29.9% των ασθενών βρισκόταν στο στάδιο NYHA I, το 38.5% στο στάδιο NYHA II, το 23.9% στο στάδιο NYHA III, ενώ ένα ποσοστό της τάξεως του 7.7% βρισκόταν στο στάδιο NYHA IV. Ο μέσος όρος των 117 ασθενών για το κλάσμα εξώθησης της αριστερής κοιλίας ήταν 35.8 (Τ.Α=10.95). Ποσοστό 24.9% από τους ασθενείς είχαν προηγούμενη νοσηλεία λόγω ΚΑ. Όπως διαφαίνεται για την πλειοψηφία των ασθενών με ΚΑ αιτιολογείται η στεφανιαία νόσος με ποσοστό 61.5% (n=72), 17.9% οι αρρυθμίες (n=21), ενώ με μικρότερα ποσοστά ακολουθούν οι μυοκαρδιοπάθειες (11.1%), οι βαλβιδοπάθειες (8.5%) και η υπερτασική υπερτροφία (2.6%). Τέλος, ποσοστό 32.5% (n=38) είχαν διαγνωστεί με σακχαρώδη διαβήτη (Πίνακας 1). 39

40 Πίνακας 1: Κατανομή του πληθυσμού της μελέτης ανάλογα με δημογραφικά και κλινικά χαρακτηριστικά (n=117) Μεταβλητή Μ.Τ. (Τ.Α.) Ν(%) Ηλικία (χρόνια) 68.7 (10.3) Φύλο Άντρες 93 (79.5) Γυναίκες 24 (20.5) Οικογενειακή κατάσταση Παντρεμένος/η 101 (86.3) Χήρος/α 12 (10.3) Διαζευγμένος/Ελεύθερος 2 (1.7) Άγνωστο 2 (1.7) Εκπαίδευση Δημοτικό 59 (50.4) Γυμνάσιο/Λύκειο 37 (31.6) Προπτυχιακό 13 (11.1) Μεταπτυχιακό 4 (3.4) Άγνωστο 5 (3.4) Διαμονή Μένει με την οικογένεια 102 (87.2) Μόνος 10 (9.5) Άλλο 5 (4.3) Απασχόληση Συνταξιούχος/α 79 (67.5) Εργαζόμενος/η 19 (16.2) Αδυναμία εργασίας 9 (7.7) Άνεργος 3 (2.6) Άγνωστο 7 (6) Ταξινόμηση κατά NYHA NYHA class I 35 (29.9) NYHA class II 45 (38.5) NYHA class III 28 (23.9) NYHA class IV 9 (7.7) Κλάσμα εξώθησης αριστερής κοιλίας (%) 35.8 (10.95) Προηγούμενη νοσηλεία λόγω ΚΑ 29 (24.8) Αιτιολογία ΚΑ Στεφανιαία νόσος 72 (61.5) Αρρυθμίες 21 (17.9) Μυοκαρδιοπάθεια 13 (11.1) Βαλβιδοπάθειες 10 (8.5) Υπερτασική υπερτροφία 3 (2.6) Άγνωστο 5 (4.3) Σακχαρώδης διαβήτης Ναι 38(32.5) Όχι 78 (66.65) Άγνωστο 1 (0.85) NYHA: New York Heart Association classification system, ΜΤ: Μέση τιμή, ΤΑ: τυπική απόκλιση 40

41 MSPSS Αναλύσεις συσχέτισης ΚΣ και ΠΖ Η συνολική βαθμολογία του MSPSS έχει μια μέτρια και αρνητική συσχέτιση (r=0.31, p<0.01) με τη συνολική βαθμολογία του MLHFQ. Οι χαμηλότερες τιμές ΠΖ σχετίζονται με υψηλότερες τιμές ΚΣ, δηλαδή τα άτομα με καλύτερη ΠΖ έχουν την τάση να δηλώνουν μεγαλύτερη αντιλαμβανόμενη ΚΣ. Επιπλέον, η συνολική βαθμολογία MSPPS συσχετίζεται (r=0.36, p <0.01) με τη "Σωματική" και με τη "Συναισθηματική" διάσταση (r=0.24, p<0.05), αλλά όχι με την "Κοινωνική διάσταση" της ΠΖ (r=-0,05,p=0.98). Είναι σημαντικό επίσης, ότι τόσο η συνολική βαθμολογία από το MSPSS, όσο και οι παράγοντες του, δεν συσχετίζονται σημαντικά με τη "Κοινωνική διάσταση" του MLHFQ (Πίνακας 2). Τέλος, φαίνεται ότι η «Οικογένεια/Σημαντικοί άλλοι» έχει καλή συσχέτιση με όλες τις διαστάσεις της ΠΖ συγκριτικά με τον παράγοντα «Φίλοι» όπου η συσχέτισή του με τις διαστάσεις της ΠΖ είναι πολύ χαμηλή έως αμελητέα. Η ηλικία του ασθενούς δεν παρουσιάζει σημαντική συσχέτιση, ούτε με το συνολικό επίπεδο ΚΣ (r=-0.14, p>0.05), ούτε και με τους υποπαράγοντες (Φίλοι r=0.10, Οικογένεια/Σημαντικοί Άλλοι r=-0.13, p>0.05). Η ΠΖ (MLHFQ) όμως συσχετίζεται με την ηλικία (r=0.28, p<0.05). Η συσχέτιση υπάρχει, για τη σωματική διάσταση (r=0.34,p<0.05) και τη Συναισθηματική (r=0.21, p<0.05) αλλά όχι για την κοινωνική (r=0.3006, p>0.05). Πίνακας 2: Συσχέτιση (Pearson Correlation Coefficient) του MSPSS και MLHFQ και των διαστάσεών τους MLHFQ Συνολική Βαθμολογία Σωματικός Κοινωνικός Συναισθηματικός Ηλικία Συνολική Βαθμολογία Φίλοι Οικογένεια/ Σημαντικοί Άλλοι Ηλικία Σημ: Συσχετίσεις σημαντικές στο επίπεδο 0.05 παρουσιάζονται με έντονο χρώμα 41

42 MSPSS MSPSS Η συσχέτιση της ΠΖ (MLHFQ) και της ΚΣ (MSPSS) εντοπίζεται και επιβεβαιώνεται στατιστικά στους άντρες (r=-0.279, p<0.01). Μεγαλύτερη συσχέτιση (r=-0.327, p<0.01) παρατηρείται μεταξύ του παράγοντα "Οικογένεια/Σημαντικοί Άλλοι" και της συνολικής βαθμολογίας MLHFQ. Στις γυναίκες, η συσχέτιση των συνολικών βαθμολογιών ΚΣ και ΠΖ κυμαίνεται στα ίδια επίπεδα (Πίνακας 3). Οι συσχετίσεις στις γυναίκες ανάμεσα στους διάφορους παράγοντες των δύο εργαλείων είναι αλλού μικρής έντασης και αλλού ίδιας έντασης, σε σχέση με το σύνολο του δείγματος, αλλά πουθενά δεν επιβεβαιώνεται στατιστικά. Η μη στατιστική επιβεβαίωση, σίγουρα οφείλεται στο μικρό μέγεθος δείγματος των γυναικών αφού η ένταση των συσχετίσεων είναι παρόμοια όπως στους Άντρες. Υπάρχουν κάποιες ενδείξεις ότι το Φύλο είναι συγχυτικός παράγοντας στη σχέση ΚΣ και ΠΖ και είναι κάτι που θα μελετηθεί στη συνέχεια με την Ανάλυση Παλινδρόμησης. Πίνακας 3: Συσχέτιση MSPSS και MLHFQ ως προς το φύλο Συντελεστής συσχέτισης του Pearson (r) Άντρες (n=93) Γυναίκες (n=24) Συνολική Βαθμολογία Σωματικός Κοινωνικός Συναισθηματικός Συνολική Βαθμολογία Φίλοι Οικογένεια/ Σημαντικοί Άλλοι Συνολική Βαθμολογία Φίλοι Οικογένεια/ Σημαντικοί Άλλοι Σημ: Συσχετίσεις σημαντικές στο επίπεδο μικρότερες από 0.05 παρουσιάζονται με έντονο χρώμα Η συσχέτιση της συνολικής βαθμολογία του MLHFQ με τη συνολική βαθμολογία MSPSS βρέθηκε να είναι αυξημένη στους ασθενείς με επίπεδο NYHA 1 (r=-0.534, p<0.001) σε αντίθεση με τη χαμηλή (r=-0.178) ή αμελητέα (r=0.06 r=0.035) συσχέτιση ΚΣ ΠΖ που παρατηρείται στο ΝΥΗΑ ΙΙ, ΝΥΗΑ ΙΙΙ και ΝΥΗΑ ΙV αντίστοιχα. 42

43 11.3 Δεδομένα ΠΖ σχετιζόμενης με την υγεία σε ασθενείς με ΚΑ Οι βαθμολογίες που προέκυψαν με το εργαλείο της ΠΖ (MLHFQ) είχαν εύρος τιμών ανάμεσα στο 0 και το 5, παρουσιάζοντας αλλού αυξημένο και αλλού μειωμένο μέσο όρο (<1) (Πίνακας 4). Η κατανομή βαθμολογιών ανά ερώτημα στο ερωτηματολόγιο της ΠΖ παρουσιάζονται στο γράφημα 1 (ως πλήθος ασθενών). 43

44 Πίνακας 4: Μέση τιμή βαθμολογίας των ερωτήσεων της ΠΖ (MLHFQ) Σας εμπόδισε η καρδιακή σας ανεπάρκεια από το να ζείτε όπως θέλατε κατά τον περασμένο μήνα: A/A Παράγοντας Ερώτηση Μ.Τ. Τ.Α. 1 Συναισθηματικός Προκαλώντας πρήξιμο στους αστραγάλους σας, τα πόδια, κ.λ.π.; 2 Σωματικός Κάνοντάς σας να καθόσαστε ή να ξαπλώνετε για να ξεκουράζεστε κατά τη διάρκεια της ημέρας; 3 Σωματικός Δυσκολεύοντας το περπάτημά σας ή το ανέβασμα σκάλας; 4 Σωματικός Δυσκολεύοντας τις δουλειές σας στο σπίτι ή στην αυλή; 5 Σωματικός Δυσκολεύοντας το να βγαίνετε έξω μακριά από το σπίτι; 6 Σωματικός Δυσκολεύοντάς σας από το να κοιμάστε καλά τη νύχτα; 7 Σωματικός Δυσκολεύοντας τις σχέσεις σας ή το να κάνετε πράγματα με τους φίλους σας ή την οικογένεια; 8 Κοινωνικός Δυσκολεύοντας την εργασία σας που σας αποφέρει εισόδημα; 9 Κοινωνικός Δυσκολεύοντας την ψυχαγωγία σας, τα σπορ ή τα χόμπυ σας; 10 Κοινωνικός Δυσκολεύοντας τις σεξουαλικές σας δραστηριότητες; 11 Σωματικός Κάνοντάς σας να τρώτε λιγότερο από τα φαγητά που σας αρέσουν; 12 Σωματικός Κάνοντάς σας να λαχανιάζετε; Σωματικός Κάνοντάς σας να νιώθετε κουρασμένος, αδύναμος ή με χαμηλή ενεργητικότητα; 14 Σωματικός Κάνοντάς σας να παραμένετε σε νοσοκομείο; 15 - Κοστίζοντάς σας χρήματα για ιατρική φροντίδα; 16 Συναισθηματικός Προκαλώντας σας παρενέργειες από τα φάρμακα; 17 - Κάνοντάς σας να νιώθετε ότι είσαστε βάρος στην οικογένειά σας ή τους φίλους; 18 Συναισθηματικός Κάνοντάς σας να νιώθετε ότι χάσατε τον έλεγχο του εαυτού σας στη ζωή σας; 19 Συναισθηματικός Κάνοντάς σας να ανησυχείτε; Συναισθηματικός Δυσκολεύοντας το να συγκεντρώνεστε ή να θυμάστε πράγματα; 21 Συναισθηματικός Κάνοντάς σας να νιώθετε κατάθλιψη; Σημ: Οι ερωτήσεις βαθμολογούνται από το 0 έως 5 ΜΤ: Μέση τιμή, ΤΑ: τυπική απόκλιση 44

45 Γράφημα1: Κατανομή βαθμολογίων στο ερωτηματολόγιο MLHFQ ανά ερώτηση. Ερώτηση Ερώτηση Ερώτηση Ερώτηση Ερώτηση Ερώτηση Ερώτηση Ερώτηση Ερώτηση Ερώτηση Ερώτηση Ερώτηση Ερώτηση Ερώτηση Ερώτηση Ερώτηση Ερώτηση Ερώτηση Ερώτηση Ερώτηση Ερώτηση

46 Όσον αφορά στην ΠΖ (MLHFQ) (Πίνακας 5), οι γυναίκες έχουν χειρότερη ΠΖ (F=8.66, p=0.004) από τους άντρες, ανεξαρτήτως (F=1.25, p =0.30) της κατάστασης NYHA που έχουν. Επίσης, αύξηση του επιπέδου NYHA συσχετίζεται σημαντικά με χειρότερη ΠΖ (F=6.36, p=0.001) (Πίνακας 6). Η συσχέτιση αυτή παρουσιάζεται και γραφικά στο Γράφημα 2. Πίνακας 5: Ανάλυση διπλής εισόδου (two-way ANOVA) για την επίδραση του Φύλου και NYHA στην ΠΖ Source df Mean Square F Sig. Φύλο NYHA Φύλο x NYHA Σημ.: Εξαρτημένη Μεταβλητή: Συνολική Βαθμολογία MLHFQ Πίνακας 6: Σύνοψη επιπέδου ΠΖ (MLHFQ) Άνδρες Γυναίκες NYHA class Μ.Τ. Τ.Α. Μ.Ο. Τ.Α. I II III IV Σημ: Μ.Τ.= Μέσος Τιμή, Τ.Α. = Τυπική Απόκλιση Γράφημα 2: Μέσος όρος ΠΖ (Συνολικής Βαθμολογίας) σταδιοποίηση κατά ΝΥΗΑ 46

47 Η συσχέτιση ΠΖ και σταδιοποίηση κατά ΝΥΗΑ επεκτείνεται για τις υπόκλίμακες του MLHFQ, αφού βλέπουμε σημαντική επίδραση της σταδιοποίησης κατά NYHA και στη Σωματική (p<0.0001), στην Κοινωνική (p=0.023) και στη Συναισθηματική διάσταση (p<0.0001). (Πίνακας 7). Πίνακας 7: Επίδραση της σταδιοποίησης κατά NYHA στους υποπαράγοντες του MLHFQ NYHA M.T T.A. Σωματικός ** I II III IV Κοινωνικός * I II III IV Συναισθηματικός** I II III IV ** Σημαντική Διαφορά p value< * Σημαντική Διαφορά p value<0.05 Στατιστικός έλεγχος: ANOVA μονής κατεύθυνσης NYHA: New York Heart Association classification system, ΜΤ: Μέση τιμή, ΤΑ: τυπική απόκλιση 47

48 Οι συνταξιούχοι (M.T.=30.87) έχουν σχεδόν διπλάσιο μέσο όρο συνολικής βαθμολογίας στην ΠΖ από τους εργαζόμενους (M.T=16.10) (p=0.03). Η μειωμένη ΠΖ των συνταξιούχων παρατηρείται τόσο στη σωματική διάσταση (p=0.01), όσο και στη συναισθηματική (p=0.07). Στην κοινωνική διάσταση υπάρχει μια διαφοροποίηση, αλλά δεν επιβεβαιώνεται στατιστικά (p=0,27). (Πίνακας 8). Πίνακας 8: Επίδραση Απασχόλησης στο επίπεδο ΠΖ (n=108) Συνολική Βαθμολογία Συνταξιούχοι (n=79) Εργαζόμενοι (n=19) Μ.Τ Τ.Α Μ.Τ Τ.Α P value* Σωματικός Κοινωνικός Συναισθηματικός ΜΤ: Μέση τιμή, ΤΑ: τυπική απόκλιση, *= επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας = 0.05 Οι ασθενείς με πρωτοβάθμια εκπαίδευση (Μ.Τ.=35,17) έχουν σημαντικά πιο χαμηλή ΠΖ από τους ασθενείς με δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Μ.Τ.=22,18) ή και τριτοβάθμια εκπαίδευση (Μ.Τ.=22,69) (p=0.04). Αυτό προεκτείνεται στη σωματική διάσταση (p=0.03) και στη συναισθηματική διάσταση (p=0.01), αλλά όχι στην κοινωνική διάσταση (p=0.72). (Πίνακας 9). Πίνακας 9: Επίδραση εκπαίδευσης στο επίπεδο ΠΖ (n=113) Δημοτικό (n=59) Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (n=37) Ανώτατη Εκπαίδευση (n=17) M.T T.A M.T T.A M.T T.A F value ANOVA p value* Συνολική Βαθμολογία Σωματικός Κοινωνικός Συναισθηματικός ΜΤ: Μέση τιμή, ΤΑ: τυπική απόκλιση, *: επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας 48

49 Η επίδραση του ΣΔ στην ΠΖ αφορά μόνο στη σωματική διάσταση της ΠΖ (p=0.06) καθώς οι ασθενείς με ΣΔ (Μ.Τ.= 20,47) εμφανίζουν χειρότερη ΠΖ από τους ασθενείς χωρίς ΣΔ (Μ.Τ.=14,58). Στην κοινωνική διάσταση (p=0.87) και στην συναισθηματική διάσταση (p=0.32) δεν παρατηρήθηκε οποιαδήποτε επίδραση (Πίνακας 10). Πίνακας 10: Επίδραση Σακχαρώδη Διαβήτη (ΣΔ) στην ΠΖ (n=116) Συνολική Βαθμολογία Όχι (n=78) Ναι (n=38) Μ.Τ Τ.Α Μ.Τ Τ.Α t p value* Σωματικός Κοινωνικός Συναισθηματικός ΜΤ: Μέση τιμή, ΤΑ: τυπική απόκλιση, *: επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας 49

50 11.4 Δεδομένα αντιλαμβανόμενης ΚΣ Υπάρχει μια γενικότερη τάση οι ασθενείς να δηλώνουν ότι λαμβάνουν ΚΣ, καθώς στις περισσότερες ερωτήσεις η πλειοψηφία των απαντήσεων (πέραν του 95%) δέχεται βαθμολογία 6 έως 7 (Συμφωνώ/ Συμφωνώ Πλήρως). Η σημαντικότερη διαφοροποίηση στην πιο πάνω κατανομή των απαντήσεων, παρουσιάζουν οι ερωτήσεις της διάστασης «Φίλοι» (Ερωτήσεις 6,7,9,12) στις όποιες παρατηρείται μια διασπορά των απαντήσεων. (Πίνακας 11). 50

51 Πίνακας 11: Κατανομή απαντήσεων στις ερωτήσεις του MSPSS ανά ερώτημα (n=117) Α/ Α Διάστασ η 1 Οικ/ΣΑ 2 Οικ/ΣΑ 3 Οικ/ΣΑ 4 Οικ/ΣΑ 5 Οικ/ΣΑ 6 Φίλοι 7 Φίλοι 8 Οικ/ΣΑ 9 Φίλοι 10 Οικ/ΣΑ 11 Οικ/ΣΑ 12 Φίλοι Βαθμολογία: 1 έως2 3 έως 5 6 έως 7 Διαφωνώ Διαφωνώ Μερικώς/ Απόλυτα Ουδέτερα/ Συμφωνώ/ / Συμφωνώ Συμφωνώ Ερώτηση Διαφωνώ Μερικώς Απόλυτα Υπάρχει ένα ξεχωριστό άτομο το οποίο είναι γύρω μου όταν έχω κάποια ανάγκη (97,%) Υπάρχει ένα ξεχωριστό άτομο με το οποίο μπορώ να μοιράζομαι τις χαρές και τις λύπες μου (96,6%) Η οικογένειά μου πραγματικά προσπαθεί να με βοηθήσει (98,3%) Λαμβάνω τη συναισθηματική βοήθεια και υποστήριξη που χρειάζομαι από την οικογένειά μου (97,4%) Έχω ένα ξεχωριστό άτομο που με κάνει να αισθάνομαι άνετα (94,9%) Οι φίλοι μου πραγματικά προσπαθούν να με βοηθήσουν (65,0%) Μπορώ να στηριχτώ στους φίλους μου όταν τα πράγματα πηγαίνουν λάθος (65,8%) Μπορώ να συζητήσω τα προβλήματά μου με την οικογένειά μου (95,7%) Έχω φίλους με τους οποίους μπορώ να μοιράζομαι τις χαρές και τις λύπες μου (66,7%) Υπάρχει ένα ξεχωριστό άτομο στη ζωή μου που νοιάζεται για τα αισθήματά μου (94,% ) Η οικογένειά μου είναι πρόθυμη να με βοηθήσει να πάρω αποφάσεις (95,7%) Μπορώ να συζητήσω για τα προβλήματά μου με τους φίλους μου (67,5%) Οικ/ΣΑ: Παράγοντας "Οικογένεια/ Σημαντικοί Άλλοι" Φίλοι: Παράγοντας "Φίλοι" 51

52 Οι άντρες (Μ.Τ. = 77,61) έχουν σχετικά πιο ψηλή ΚΣ (p=0,06) από τις γυναίκες (Μ.Ο.=73,68). Αυτό παρατηρείται και στον παράγοντα "Οικογένεια/ Σημαντικοί Άλλοι" (άντρες Μ.Τ.= 54,86, Γυναίκες Μ.Τ.= 52,08, p=0.03) (Πίνακας 12). Πίνακας 12: Επίδραση Φύλου στο επίπεδο ΚΣ (ν=117) Άντρες (n=93) Γυναίκες (n=24) Συνολική Βαθμολογία Μ.Τ Τ.Α Μ.Τ Τ.Α Φίλοι Οικογένεια/Σημαντικο ί Άλλοι ΣΗΜ: Υπάρχει ανομοιογένεια των διακυμάνσεων (Leven's F = 5.4-Male, 13.5-Female, p >0.05) ΜΤ: Μέση τιμή, ΤΑ: τυπική απόκλιση, n: μέγεθος του δείγματος Οι συνταξιούχοι (M.Τ.=76.06) δείχνουν να έχουν χαμηλότερη ΚΣ από τους Εργαζόμενους (M.Τ.=79.42), οριακά όμως, δεν επιβεβαιώνεται στατιστικά (p=0.07). Αυτό είναι δυνατό να οφείλεται στο μικρό μέγεθος του δείγματος (Πίνακας 13). Πίνακας 13: Επίδραση Απασχόλησης στο επίπεδο ΚΣ (n=108) Συνταξιούχοι (n=79) Εργαζόμενοι (n=19) Μ.Ο Τ.Α Μ.Ο Τ.Α Significance Συνολική βαθμολογία Φίλοι Οικογένεια/ Σημαντικοί Άλλοι 0.16 ΣΗΜ: n=9 Άνεργοι/Αδυναμία Εργασίας ΜΤ: Μέση τιμή, ΤΑ: τυπική απόκλιση 52

53 Δεν φαίνεται να υπάρχει σημαντική διαφορά στην ΚΣ στα άτομα με διαφορετικό επίπεδο εκπαίδευσης (p>0.11) (Πίνακας 14). Πίνακας 14: Επίδραση εκπαίδευσης στο επίπεδο ΚΣ (n=113) Δημοτικό (n=59) Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (n=37) Ανώτατη Εκπαίδευση (n=17) Μ.T Τ.Α Μ.T Τ.Α Μ.T Τ.Α ANOVA F value p value Συνολική βαθμολογία Φίλοι Οικογένεια/ Σημαντικοί Άλλοι ΣΗΜ: ν=4 ελλειπούσες τιμές ΜΤ: Μέση τιμή, ΤΑ: τυπική απόκλιση Ο πιο σημαντικός παράγοντας της ΚΣ φαίνεται να είναι η λειτουργική τάξη κατά NYHA. Αυτό παρουσιάζεται και στους 2 υποπαράγοντες του MSPSS (Πίνακας 15). Συγκεκριμένα οι ασθενείς με NYHA I (M.T.=78.40), NYHA II (M.T.=78.87) και NYHA ΙΙΙ (Μ.T.=79,12) παρουσιάζουν ψηλότερο επίπεδο ΚΣ από τους ασθενείς με επίπεδο ταξινόμησης κατά NYHA IV (M.T.=64.78). (p<0.001, p<0.001, p=0.03 αντίστοιχα) (Γράφημα 3). Πίνακας 15: Επίδραση σταδιοποίησης κατά NYHA στο επίπεδο ΚΣ (n =117) Κοινωνική στήριξη MSPSS Συνολική ΝΥΗΑ I (n=35) ΝΥΗΑ II (n=45) ΝΥΗΑ III (n=28) ΝΥΗΑ IV (n=9) Μ.T Τ.Α Μ.T Τ.Α Μ.T Τ.Α Μ.T Τ.Α F value ANOVA p value βαθμολογία Φίλοι Οικογένεια/ Σημαντικοί Άλλοι

54 Μέση ΒΑθμολογία MSPSS Διόρθωση κατά Bonferoni NYHA class NYHA class p-value I II 1 III 1 IV II III IV 0 III IV ΜΤ: Μέση τιμή, ΤΑ: τυπική απόκλιση, NYHA: New York Heart Association classification system, Γράφημα 3: Επίδραση κατάστασης NYHA στην ΚΣ 90,00 Συνολικά βαθμολογία Φίλοι Οικογένεια/ Σημαντικοί Άλλοι 80,00 70,00 60,00 50,00 40,00 30,00 20,00 10,00 ΝΥΗΑ I (ν=35) ΝΥΗΑ II (ν=45) ΝΥΗΑ III (ν=28) ΝΥΗΑ IV (ν=9) ταξινόμηση κατά NYHA 54

55 Οι ασθενείς με διαβήτη (Μ.Τ.=78,31) φαίνεται να απολαμβάνουν περισσότερη κοινωνική στήριξη από τους υπόλοιπος (Μ.Τ.= 74,59 ) (p<0.05) (Πίνακας 16). Πίνακας 16: Επίδραση Διαβήτη στην ΚΣ (n=116) Όχι (n=78) Ναι (n=38) Μ.Τ Τ.Α Μ.Τ Τ.Α t p Συνολικά βαθμολογία Φίλοι Οικογένεια/ Σημαντικοί Άλλοι Σημ: 1 ελλειπούσα τιμή 55

56 11.5 Συγχυτικοί παράγοντες στη σχέση ΚΣ και ΠΖ Η επίδραση συγχυτικών παραγόντων στη σχέση ΚΣ και ΠΖ μελετήθηκε με τη μέθοδο Πολλαπλής Παλινδρόμησης. Εξαρτημένη μεταβλητή καθορίστηκε η ΠΖ και ανεξάρτητες μεταβλητές καθορίστηκαν το Επίπεδο ΚΣ (Συνολική βαθμολογία MSPSS) μαζί με τους παράγοντες αλληλεπίδρασης της ΚΣ με τους δημογραφικούς και κλινικούς παράγοντες Φύλο, Ηλικία, ταξινόμηση κατά ΝΥΗΑ, Διαβήτης (Ναι ή Όχι), Απασχόληση (Εργαζόμενος ή μη) και επίπεδο Εκπαίδευσης (1βάθμια, 2βάθμια, 3βάθμια). Οι παράγοντες αυτοί επιλέγηκαν από την ανάλυση που προηγήθηκε για την πιθανή επίδραση τους είτε στην ΚΣ είτε στην ΠΖ. Οι κατηγορικές μεταβλητές που πιθανόν να επιδρούν στην σχέση ΠΖ και ΚΣ, μετασχηματίστηκαν σε ψευδομεταβλητές (dummy variables) και στη συνέχεια δημιουργήθηκαν οι παράγοντες αλληλεπίδρασης με την ΚΣ. Τα γραφήματα 4,5,6,7,8 (scatterplots) παρουσιάζουν γραφικά τη σχέση της ΚΣ και της ΠΖ με πιθανές επιδράσεις των κατηγορικών μεταβλητών Φύλο, ΝΥΗΑ, Εκπαίδευση, απασχόληση και παρουσία Σακχαρώδη Διαβήτη. Χρησιμοποιήθηκε η ιεραρχική παλινδρόμηση (Hierarchical Regression) όπου η κάθε μεταβλητή αλληλεπίδρασης έμπαινε σταδιακά στο μοντέλο για να ελέγξουμε την επιπλέον επίδρασή της στη σχέση ΚΣ και της ΠΖ. Σημαντικό να αναφερθεί ότι ψηλότερη βαθμολογία MLHFQ αντικατοπτρίζει χειρότερη ΠΖ, ενώ ψηλότερη βαθμολογία MSPSS καλύτερη ΚΣ. Οπότε αρνητική συσχέτιση (αρνητικός συντελεστής) υπονοεί μια θετική επίδραση ΚΣ και ΠΖ (ψηλή ΚΣ - > Καλή ΠΖ). Η ανάλυση παλινδρόμησης έδειξε ότι η σχέση ΚΣ και ΠΖ επηρεάζεται από το Φύλο και την ταξινόμηση κατά ΝΥΗΑ. Συγκεκριμένα, η σχέση ΚΣ και ΠΖ γίνεται ασθενέστερη όταν ο ασθενής είναι γυναίκα (p=0,042) και, όταν ο ασθενής περάσει στην ταξινόμηση κατά ΝΥΗΑ ΙΙ τότε δεν διαφοροποιείται και πολύ η σχέση ΚΣ και ΠΖ (p=0,086) αλλά όταν περάσει στην ταξινόμηση κατά ΝΥΗΑ ΙΙΙ ή ΝΥΗΑ ΙV τότε η θετική επίδραση της ΚΣ στην ΠΖ του μειώνεται (p<0,0001). Κανένας άλλος παράγοντας δεν επιδρά στατιστικά σημαντικά στη σχέση ΚΣ και ΠΖ. (Πίνακας 17) 56

57 Πίνακας 17: Ιεραρχική Παλινδρόμηση (Hierarchical Regression) Β ή μ α Μεταβλητή Συντελεστής Τυπ Σφάλμα Τυπ. Συντελ. t p R 2 Change * p value for the R 2 Change (Constant) 66,045 16,646 3,968 0, Κοιν. Στήριξη (ΚΣ) -0,803 0,296-0,302-2,715 0,008 0,096 0,001 2 Φύλο*ΚΣ (Γυναίκα) 0,153 0,074 0,175 2,057 0,042 0,112 0,000 3 Ηλικία*ΚΣ 0,002 0,003 0,073 0,631 0,53 0,029 0,045 ΝΥΗΑ ΙΙ * ΚΣ 0,117 0,067 0,169 1,736 0,086 4 ΝΥΗΑ ΙΙΙ * ΚΣ 0,336 0,079 0,411 4,262 <0,0001 0,166 0,000 ΝΥΗΑ ΙV * ΚΣ 0,525 0,133 0,356 3,954 <0, Διαβήτης * ΚΣ 0,004 0,059 0,005 0,067 0,947 0,000 0,932 6 Απασχόληση * ΚΣ -0,04 0,086-0,043-0,463 0,644 0,000 0,809 7 Δευτεροβάμια * ΚΣ -0,024 0,063-0,032-0,384 0,702 0,004 0,692 Τριτοβάθμια * ΚΣ 0,051 0,088 0,055 0,586 0,559 Σημ: Εξαρτημένη μεταβλητή: ΠΖ (συνολική MLHFQ) ANOVA: F(10,103)=7,065 p<0,0001) - adj R 2 =0,35 - Durbin-Watson = 1,83 * Η μεταβολή στο R 2 όταν εισάχθηκε η αντίστοιχη μεταβλητή ή μεταβλητές Η στατιστική σημαντικότητα της μεταβολής του R 2 όταν εισάχθηκε η εν λόγω μεταβλητή 57

58 Πίνακας 18: Συσχετίσεις κατά Pearson μεταξύ των ανεξάρτητων μεταβλητών ΚΣ NYHΑ IV * ΚΣ NYHA III* ΚΣ NYHA II* ΚΣ Φύλο *ΚΣ Διαβήτ η*κσ NYHA IV * ΚΣ -0,230* NYHA III * ΚΣ -0,007-0,155 NYHA II * - ΚΣ 0,224* -0,220* 0,435** Φύλο*ΚΣ -0,049 0,200* 0,201* -0,021 Διαβήτη*ΚΣ -0,076 0,009 0,174-0,057-0,02 Ηλικία * ΚΣ 0,473** 0,021 0,050 0,223* 0,137 0,090 Απασχόληση* - ΚΣ 0,136-0,123-0,128-0,084 Δευτεροβάθμι - α*κσ 0,041-0,141-0,100 0,073 Τριτοβάθμια* ΚΣ 0,117-0,115 0,001-0,175 * Η συσχέτιση είναι στατιστικά σημαντική στο 0,05 επίπεδο σημαντικότητας Η συνολική βαθμολογία Κοινωνικής Στήριξης Ηλικία * ΚΣ 0,095-0,148 -,253** Απασχ όληση *ΚΣ 0,157-0,125-0,146 0,110-0,205 * -0,025 0,066,351** Δευτερ οβάθμι α*κσ -,277** 58

59 Διασποράς ΚΣ ΠΖ με την πιθανή επίδραση δημογραφικών και κλινικών στοιχείων (Γραφήματα 4,5,6,7,8 ) Γράφημα 4 59

60 Γράφημα 5 Γράφημα 6 60

61 Γράφημα 7 Γράφημα 8 61

62 Γράφημα 9: Έλεγχος ετεροσκεδαστικότητας (Heteroskedasity) 62

63 Γράφημα 10: Έλεγχος κανονικότητας σφαλμάτων (residuals normality assumption) 63

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΗ ΜΕ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΝΕΑΝΙΚΗ ΙΔΙΟΠΑΘΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ Όνομα Φοιτήτριας: Μαρία Θωμά Αριθμός φοιτητικής ταυτότητας:2010221455

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Από τη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Τόπος: Children s Hospital Los Angeles Children s Hospital San Diego

Τόπος: Children s Hospital Los Angeles Children s Hospital San Diego Συγγραφείς & έτος 2004 Kathleen Meeske et al. 2009 Sung L. et al Σκοπός & επιμέρους στόχοι Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να εξετάσει την ποιότητα ζωής και τα επίπεδα κούρασης παιδιών που διαγνώστηκαν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥΣ ΣΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΦΟΡΕΙΣ ΤΟΥ ΟΓΚΟΓΟΝΙΔΙΟΥ BRCA1 ΚΑΙ BRCA2. Βασούλλα

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΛΟΙΖΟΥ ΑΡΙΘΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ. Ονοματεπώνυμο:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ ΠΟΥ ΝΟΣΕΙ Ραφαέλλα Χαραλάμπους Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ Ονοματεπώνυμο: Λοϊζιά Ελένη Λεμεσός 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ Παναγιώτου Νεοφύτα 2008969752 Επιβλέπων καθηγητής Δρ. Νίκος Μίτλεττον,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ραφαέλα Χριστοδούλου Α.Φ.Τ.: 2010335637 Λεμεσός,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Καρδιολογικό τμήμα, Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Μιχαέλλα Σάββα Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διερεύνηση σχέσης μεταξύ κοινωνικής στήριξης και ποιότητας ζωής ατόμων με καρδιακή ανεπάρκεια

Διερεύνηση σχέσης μεταξύ κοινωνικής στήριξης και ποιότητας ζωής ατόμων με καρδιακή ανεπάρκεια Διερεύνηση σχέσης μεταξύ κοινωνικής στήριξης και ποιότητας ζωής ατόμων με καρδιακή ανεπάρκεια Μαλεκκίδου Παρασκευή Δρ. Φωτεινή Καλογήρου Δρ. Ελισσάβετ Παπαθανάσογλου Λεύκιος Παϊκούσης Δρ. Αικατερίνη Λαμπρινού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κα Παναγιώτα Ταμανά ΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ ΑΤΟΜΩΝ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά Καρδιακή Ανεπάρκεια Απόστολος Καραβίδας Πρόεδρος Ομάδας Εργασίας Καρδιακής Ανεπάρκειας Διευθυντής Καρδιολογικού Τμήματος, Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Αθήνας Η καρδιακή ανεπάρκεια είναι μια σοβαρή καρδιολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΙ ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΙ ΓΙΑ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΚΤΙΡΙΩΝ Εβελίνα Θεμιστοκλέους

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΕ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝ ΑΝΤΛΙΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΕΚΧΥΣΗΣ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΒΗΤΗ ΚΥΗΣΗΣ Χρυστάλλα, Γεωργίου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Η ΣΥΝΗΘΕΙΑ ΤΟΥ ΑΛΚΟΟΛ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ, ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΤΟ ΕΜΒΡΥΟ ΣΤΕΦΑΝΗ ΘΡΑΣΥΒΟΥΛΟΥ Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΜΕ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ Θεοφάνης Παύλου Αρ. Φοιτ. Ταυτότητας: 2010207299 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων

Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων Ονοματεπώνυμο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η Διερεύνηση των Επιδράσεων που Επιφέρει ο Βελονισμός στους Καρκινοπαθείς Ευάγγελος Μπέρος Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2.

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. Χαράλαμπος Ταμβάκος, Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Αλέξης Σωτηρόπουλος, Μαρία Παππά, Ουρανία Αποστόλου,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Επαγγελματίες υγείας και υπηρεσίες υγείας Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Σύσταση 40: Συστήνεται να γίνεται εκτίμηση των αναγκών του ασθενή, συμβουλευτική σε προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία. Εφηβεία και χρήση αλκοόλ. Νάνσυ Σταματοπούλου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία. Εφηβεία και χρήση αλκοόλ. Νάνσυ Σταματοπούλου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Εφηβεία και χρήση αλκοόλ Νάνσυ Σταματοπούλου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Τροποποίηση της σχέσης του ανθρώπου με το περιβάλλον.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΘΕΜΑ Διερεύνηση ποσοτικών και ποιοτικών χαρακτηριστικών συνύπαρξης ψυχιατρικής διαταραχής με εξάρτηση από ψυχοδραστικές ουσίες. Η Περίπτωση του θεραπευτικού προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΛΑΚΟΣΑΜΙΔΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΦΑΡΜΑΚΟΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑΚΗ ΕΠΙΛΗΨΙΑ Κωνσταντίνα Κυπριανού Α.Τ.:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ H ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΤΟΠΙΡΑΜΑΤΗΣ ΣΤΙΣ ΠΑΙΔΙΚΕΣ ΗΜΙΚΡΑΝΙΕΣ Σταύρος Έλληνας Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΒΛΑΠΤΙΚΗ ΕΠΙΔΡΑ ΑΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Ονοματεπώνυμο Αγγελική Παπαπαύλου Αριθμός Φοιτητικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ Ιωάννα Τζουλάκη Κώστας Τσιλίδης Ιωαννίδης: κεφάλαιο 2 Guyatt: κεφάλαιο 18 ΕΠΙςΤΗΜΟΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ Επιστήμη (θεωρία) Πράξη (φροντίδα υγείας) Γνωστικό μέρος Αιτιό-γνωση Διά-γνωση Πρό-γνωση

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Τσιρογιαννίδου Ευδοξία. Επόπτης: Πλατσίδου Μ. Επίκουρη Καθηγήτρια Β Βαθμολογητής: Παπαβασιλείου-Αλεξίου Ι.

Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Τσιρογιαννίδου Ευδοξία. Επόπτης: Πλατσίδου Μ. Επίκουρη Καθηγήτρια Β Βαθμολογητής: Παπαβασιλείου-Αλεξίου Ι. Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Τσιρογιαννίδου Ευδοξία Επόπτης: Πλατσίδου Μ. Επίκουρη Καθηγήτρια Β Βαθμολογητής: Παπαβασιλείου-Αλεξίου Ι.- Λέκτορας Συναισθηματική Νοημοσύνη - Μια μορφή κοινωνικής νοημοσύνης, η

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΜΑΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΟΥ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΟΚΕΤΟΥ Φαίδρα Σταυρινίδου Λευκωσία, 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Ονοματεπώνυμο Φοιτήτριας: Χριστοφόρου Έλενα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του Ονοματεπώνυμο φοιτήτριας: Ειρήνη Αδάμου Λεμεσός 2014 2 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακή διατριβή

Μεταπτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Μεταπτυχιακή διατριβή ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΧΥΜΟΥ ΠΟΡΤΟΚΑΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΑΓΓΙΓΜΑΤΟΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΩΣ ΑΝΑΚΟΥΦΙΣΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ ΑΝΤΡΕΑΣ ΠΙΤΣΙΛΛΟΣ Α.Φ.Τ 2007947541 ΛΕΥΚΩΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Β. Δισλιάν, Μ. Ανδρέου, Μ. Γεωργιάδου, Θ. Μακρής, Α. Μπαρμπαρίδου, Α. Μπελτσίδης, Γ. Αμαξόπουλος, Α. Τσετινέ

Β. Δισλιάν, Μ. Ανδρέου, Μ. Γεωργιάδου, Θ. Μακρής, Α. Μπαρμπαρίδου, Α. Μπελτσίδης, Γ. Αμαξόπουλος, Α. Τσετινέ Β. Δισλιάν, Μ. Ανδρέου, Μ. Γεωργιάδου, Θ. Μακρής, Α. Μπαρμπαρίδου, Α. Μπελτσίδης, Γ. Αμαξόπουλος, Α. Τσετινέ Γενικοί Ιατροί ΚΥ Αβδήρων, Σταυρούπολης, Εχίνου- Ξάνθη Η κατάθλιψη αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός ΠΕΡΙΛΗΨΗ Εισαγωγή Η παιδική παχυσαρκία έχει φτάσει σε επίπεδα επιδημίας στις μέρες μας. Μαστίζει παιδιά από μικρές ηλικίες μέχρι και σε εφήβους. Συντείνουν αρκετοί παράγοντες που ένα παιδί γίνεται παχύσαρκο

Διαβάστε περισσότερα

HEKTIΜΗΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΣΑΛΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ

HEKTIΜΗΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΣΑΛΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ HEKTIΜΗΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΣΑΛΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ X.ΠΩΓΩΝΙΔΗΣ 1,Α.ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ 2,Ε.ΞΕΝΟΔΟΧΙΔΟΥ 3, Δ.ΟΥΖΟΥΝΗΣ 2, Μ.ΤΣΟΥΛΗ 3,Α.ΠΑΠΠΑ 3, Ε.ΚΑΡΑΜΠΕΛΑ 4 1.Κ.Υ ΜΑΥΡΟΘΑΛΑΣΣΑΣ, 2.Κ.Υ ΣΙΔΗΡΟΚΑΣΤΡΟΥ,

Διαβάστε περισσότερα

Ανασκόπηση. Γεώργιος Καλτσάκας 1, Απόστολος Τραυλός 1, Νικολέττα Ροβίνα 2

Ανασκόπηση. Γεώργιος Καλτσάκας 1, Απόστολος Τραυλός 1, Νικολέττα Ροβίνα 2 Ανασκόπηση Στοχεύοντας στη βελτίωση της περίθαλψης των ασθενών με Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) Η προσθήκη του ερωτηματολογίου CAT (COPD Assessment Test) στη φαρέτρα των εργαλείων αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας

Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας A. Montgomery Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας Καρολίνα Δουλουγέρη, ΜSc Υποψ. Διαδάκτωρ Σήμερα Αναζήτηση βιβλιογραφίας Επιλογή μεθοδολογίας Ερευνητικός σχεδιασμός Εγκυρότητα και αξιοπιστία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Ελένη Αριστοτέλους Α.Φ.Τ :2010612548

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Ελένη Αριστοτέλους Α.Φ.Τ :2010612548 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Θέμα: «Επιπλοκές της προεκλαμψίας στην εμβρυϊκή και νεογνική ηλικία» Ελένη Αριστοτέλους Α.Φ.Τ :2010612548 Επιβλέπουσα Καθηγήτρια:

Διαβάστε περισσότερα

ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ

ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Αίτιο Χαλάρωση σφιγκτήρα κατώτερου οισοφάγου Συχνή παλινδρόμηση (μετακίνηση προς τα πάνω) υγρών του

Διαβάστε περισσότερα

«Η Γενιά Χ και οι στάσεις της απέναντι στην αξιολόγηση της εργασίας»

«Η Γενιά Χ και οι στάσεις της απέναντι στην αξιολόγηση της εργασίας» «Η Γενιά Χ και οι στάσεις της απέναντι στην αξιολόγηση της εργασίας» Ονοματεπώνυμο: Παππάς Ορέστης-Σταύρος Σειρά: 9 Επιβλέπουσα Καθηγήτρια : Ο. Κυριακίδου Δεκέμβριος 2013 η Υπόθεσ Η1 Η2 Η3 Η4 Η5 Περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Mobile Marketing: Οι Παράγοντες Αποδοχής του SMS των Ελλήνων Καταναλωτών

Mobile Marketing: Οι Παράγοντες Αποδοχής του SMS των Ελλήνων Καταναλωτών Mobile Marketing: Οι Παράγοντες Αποδοχής του SMS των Ελλήνων Καταναλωτών Ονοματεπώνυμο: Πατεράκη Σοφία Σειρά: 8 η Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: κα. Άννα Ζαρκάδα Δεκέμβριος 2011 Περιεχόμενα Βιβλιογραφία Μοντέλο

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 1 Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. «Γ.Παπανικολάου» 2 Τμήμα Ιατρικής, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

Συνολικό οικονομικό κόστος της καρδιαγγειακής νόσου

Συνολικό οικονομικό κόστος της καρδιαγγειακής νόσου Εκτίμηση της οικονομικής επιβάρυνσης που συνδέεται με την καρδιαγγειακή νόσο στο παρόν και στο μέλλον Η καρδιαγγειακή νόσος (ΚΑΝ) αποτελεί ένα σημαντικό παγκόσμιο πρόβλημα υγείας. Στην Ευρώπη, ευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή 3Δ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ DICOM ΚΑΙ ΕΣΤΙΩΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗΣ ΣΕ ΕΙΚΟΝΕΣ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑΣ Νικολάου Φοίβια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΞΥΝΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ)

ΠΑΡΟΞΥΝΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ) Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΒΑΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΞΥΝΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ) Ανδριάνα Ι Παπαϊωάννου 1, Κωνσταντίνος Μπαρτζιώκας 2, Σταματούλα Τσικρικά 1, Φωτεινή Καρακοντάκη

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Οδηγός Εκπόνησης Διπλωματικής Εργασίας ΣΠΑΡΤΗ 2010-11 Περιεχόμενα 1.ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ Της ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Εισαγωγή Η διάγνωση καρκίνου του μαστού αποτελεί ιδιαίτερα τραυματικό γεγονός 1,2 Στην τελευταία έκδοση του Diagnostic and Statistical

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Έλλη Φωτίου 2010364426 Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

Αρετή Ευθυμίου. Υπεύθυνη Κέντρων Ημέρας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών

Αρετή Ευθυμίου. Υπεύθυνη Κέντρων Ημέρας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών Αρετή Ευθυμίου Υπεύθυνη Κέντρων Ημέρας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών Ποιος είναι ο Φροντιστής Σύμφωνα με τον ορισμό που δίνει το δίκτυο EUROCARERS (www.eurocarers.org), φροντιστής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ»

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ, Γ.Ν.Π. «Π.. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΟΜEΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ένα σύνδροµο µε ζοφερή πρόγνωση :! ΝΥΗΑ Ι-ΙΙ: 2-5% θνητότητα ανά έτος! ΝΥΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 ΘΕΜΑ:Παραγοντες που επηρεαζουν την υγεια. Το 1948 με την ιδρυση του Π.Ο.Υ. τεθηκαν επισημως τα θεμελια για

Διαβάστε περισσότερα

Πώς αλλάζει η σεξουαλική ζωή και η αυτοεικόνα της γυναίκας μετά από μαστεκτομή. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Πώς αλλάζει η σεξουαλική ζωή και η αυτοεικόνα της γυναίκας μετά από μαστεκτομή. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Πώς αλλάζει η σεξουαλική ζωή και η αυτοεικόνα της γυναίκας μετά από μαστεκτομή. Μαριλένα Παναγή Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς

Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς Αθήνα, Απρίλιος 2009 ii Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) δεν αφήνει χώρο για την υγεία των παιδιών μας, την ποιότητα της εκπαίδευσής τους,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ ΑΝΔΡΕΟΥ ΣΤΕΦΑΝΙΑ Λεμεσός 2012 i ii ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο Σακχαρώδης Διαβήτης (ΣΔ) είναι μια μεταβολική διαταραχή και αποτελεί ένα από τα συχνότερα χρόνια νοσήματα και μια από τις σημαντικότερες αιτίες πρόωρης

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή.

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α 1. Πρόλογος 2. Τι είναι η Κατά Πλάκας Σκλήρυνση/Πολλαπλή Σκλήρυνση 3. Λίγα λόγια για τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Πολλαπλής Σκλήρυνσης Π ρ ό λ ο γ ο ς Ο λόγος της σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η διερεύνηση της ποιότητας ζωής των ασθενών με αναπνευστικά νοσήματα και ιδιαίτερα με χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΥ - ΝΤΕΛΙΜΙΧΑΛΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ MSc ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Ι.ΙΕΚ ΒΑΪΑ ΜΠΑΛΩΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΜΕΘ ΠΓΝ ΛΑΡΙΣΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πηγή: Πρόγραμμα ΥΔΡΙΑ (MIS 346816) 6/10/2015. Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα

Πηγή: Πρόγραμμα ΥΔΡΙΑ (MIS 346816) 6/10/2015. Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα Υπέρταση Υπερχοληστερολαιμία Χρόνια Κατάθλιψη Φαρμακοληψία Ελένη-Μαρία Παπατέστα, Iατρός Επιστημονική Συνεργάτις Ελληνικού Ιδρύματος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΝΤΙΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΟΥΣ ΓΟΝΕΙΣ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΠΑΙΔΙ ΜΕ ΑΥΤΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ Γαβριέλα Νικολάου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές

Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές Δρ. Παρασκευή Σακκά Νευρολόγος - Ψυχίατρος Πρόεδρος Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών Διευθύντρια Τµήµατος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ HACCP ΣΕ ΜΙΚΡΕΣ ΒΙΟΤΕΧΝΙΕΣ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΣΤΗΝ ΕΠΑΡΧΙΑ ΛΕΜΕΣΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην έρευνα χρησιµοποίησης υπηρεσιών υγείας χρησιµοποιούνται επιδηµιολογικές, κοινωνιολογικές, οικονοµετρικές, καθώς και καθαρά

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή Δέσμευση και η επίδρασή της στην εργασιακή ικανοποίηση των υπαλλήλων της Ανώτατης Τεχνολογικής Εκπαίδευσης. Ανδρουλακάκη Αικατερίνη

Οργανωσιακή Δέσμευση και η επίδρασή της στην εργασιακή ικανοποίηση των υπαλλήλων της Ανώτατης Τεχνολογικής Εκπαίδευσης. Ανδρουλακάκη Αικατερίνη Π.Μ.Σ. ΔΙΕΘΝΗΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Οργανωσιακή Δέσμευση και η επίδρασή της στην εργασιακή ικανοποίηση των υπαλλήλων της Ανώτατης Τεχνολογικής Εκπαίδευσης Ανδρουλακάκη Αικατερίνη

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη

Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη Συγγραφέας Βασίλης Γ. Παυλόπουλος Περίληψη Οι κοινωνικές αναπαραστάσεις του γάμου και της οικογένειας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Αδάμου Νίκη 2008694358 Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Δρ. Λαμπρινού Αικατερίνη Πτυχιακή

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Ph.D., Λέκτορας, ΤΕΦΑΑ Σερρών ΑΠΘ Καρατράντου Κωνσταντίνα, MSc, Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ - ΠΘ Ιπποκράτης

Διαβάστε περισσότερα

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη 3 η Πανελλήνια Συνάντηση Συλλόγων Ατόμων και Γονέων Παιδιών με Ρευματικές παθήσεις Αθήνα 3-4 Οκτωβρίου 2014 Κατερίνα Κουτσογιάννη Πρόεδρος Σ Ρ Κ Ορισμός Ως "συμμόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ Αυτός ο οδηγός γνώσεων περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με την πνευμονική αποκατάσταση της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας και της Αμερικάνικης

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009)

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Το πρόβλημα του λειτουργικού αναλφαβητισμού στην Κύπρο στις ηλικίες των 12 με 15 χρόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ Ονοματεπώνυμο : Φάραχ Βαλεντίνα Αρ. Φοιτητικής Ταυτότητας : 2008899422 ΚΥΠΡΟΣ- ΛΕΥΚΩΣΙΑ 2012

Διαβάστε περισσότερα