Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ASPERGER ΚΑΙ Η ΔΕΠ-Υ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ASPERGER ΚΑΙ Η ΔΕΠ-Υ"

Transcript

1 Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ASPERGER ΚΑΙ Η ΔΕΠ-Υ Σπουδάστρια: Τζιρτζίρη Κρυστάλλω Εισηγήτρια: Παίλα Νικολέτα Λογοθεραπεύτρια Εργαστηριακή συνεργάτης του τμήματος Λογοθεραπείας Ιωάννινα

2 Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ASPERGER ΚΑΙ Η ΔΕΠ-Υ Σπουδάστρια: Τζιρτζίρη Κρυστάλλω Εισηγήτρια: Παίλα Νικολέτα Λογοθεραπεύτρια Εργαστηριακή συνεργάτης του τμήματος Λογοθεραπείας Ιωάννινα

3

4 Πρόλογος Εισαγωγή 布 奴 扔 奴 弁 弗 朮 弁 扔 奴 扔 弗 奴 扒 扔 市 打 幼 布 奴 扔 它 M 扒 必 1.1 Φύση και γνώση του αυτισμού Ιστορική αναδρομή για τον αυτισμό (Kanner κλπ.).... Τριάδα των ανεπαρκειών/της Lorna Wing... Το φάσμα του αυτισμού.... Τα Πειράματα για τη Θεωρία του Νου... Τα Πειράματα για τις Εκτελεστικές λειτουργίες Γνώση του συνδρόμου asperger... Αιτιολογία του συνδρόμου... Το σύνδρομο asperger και ο αυτισμός... Ο Hans Asperger για το σύνδρομο... Η Lorna Wing για το σύνδρομο Φύση και γνώση της ΔΕΠ-Υ... Αιτιολογία της ΔΕΠ-Υ.. ΔΕΠ-Υ και φυσιολογικά ζωηρό παιδί RN 弗 打 扒 弁 它 扒 奴 打 幼 弗 扔 巧 它 尼 必 M 布 奴 扔 弗 打 扒 弁 它 戊 弗 幼 弗 asperger 2.1 Συμπτώματα Του Συνδρόμου Χαρακτηριστικά της ΔΕΠ-Υ Η Συνύπαρξη Της ΔΕΠ-Υ Και Του Συνδρόμου Asperger Διάκριση Μεταξύ Της ΔΕΠ-Υ Και Του Συνδρόμου Asperger... Μέσα Από Τον Λόγο Και Τη Συμπεριφορά... Μέσα Από Τη Νευροψυχολογία Και Τις Θεωρητικές Προσεγγίσεις... Η θεωρία του νου Οι ικανότητες του συνδρόμου και οι εμπλοκή της ΔΕΠ-Υ. 2.6 Κοινωνικές Αποκλίσεις Στη ΔΕΠ-Υ Και Στο Σύνδρομο Asperger 尼 弁 奴 打 它 市 奴 扑 弗 戊 尼 扔 市 布 弗 扔 戊 弗 必 弗 打 尼 必 市 布 弗 市 弁 朮 弁 市 奴 打 打 布 尼 旦 巧 打 尼 弁 打 扒 弁 奴 市 打 左 巧 打 巧 打 3.1 Νοημοσύνη (IQ) 3.2 Συναισθηματική Νοημοσύνη (EQ).. Αυτορρύθμιση Συναισθήματος... Ενσυναίσθηση Η κοινωνική αμοιβαιότητα

5 3.4 Λεκτική Επικοινωνία Δεξιότητες Συζήτησης. Πραγματολογία Ερμηνεία Του Λόγου... Ρυθμός Της Ομιλίας. Προσωδία και ηχολαλία Μη Λεκτική Επικοινωνία Επαναλαμβανόμενες Σκέψεις Και Συμπεριφορές... Ιδιαίτερα Ενδιαφέροντα.. Φαντασία και Δημιουργικότητα Μνήμη Εργασίας Μαθησιακές Δυσκολίες Αντίληψη του χρόνου Αισθητηριακές Ιδιαιτερότητες... Όραση.. Αφή, οσμή και γεύση Ακοή. 3.9 Κινητικότητα.. Προσανατολισμός και Ισορροπία 3.10 Εκτελεστικές λειτουργίες και Κεντρική Συνοχή 它 市 奴 孕 弁 朮 打 扔 市 布 尼 必 戊 弗 打 尼 孕 孕 市 打 尼 市 布 奴 市 奴 弘 市 弗 平 弗 孕 巧 打 扔 朮 它 市 奴 扔 奴 戊 奴 斥 朮 弁 4.1 Η διάγνωση. Πολυεπίπεδη Προσέγγιση. 4.2 Η διαγνωστική αξιολόγηση. Λήψη ιστορικού Ερωτηματολόγια και κλίμακες... Ψυχολογική εκτίμηση... Αξιολόγηση γνωστικού τομέα... Παρατήρηση παιδιού και παιχνίδι..... Αξιολόγηση γλωσσικών δεξιοτήτων..... Αξιολόγηση για αισθητηριακή ευαισθησία.. Αξιολόγηση κοινωνικών δεξιοτήτων... Αξιολόγηση της αναγνώρισης συναισθημάτων και ενσυναίσθησης. Ιατρικές εξετάσεις Διαγνωστικά κριτήρια του συνδρόμου asperger. 4.4 Διαγνωστικά κριτήρια της ΔΕΠ-Υ. 4.5 συννοσηρότητα και διαφοροδιάγνωση διαταραχών

6 5. 它 市 奴 斥 尼 市 戊 市 打 扔 弗 打 扒 弁 它 戊 弗 幼 弗 布 奴 扔 巧 它 尼 必 M 扒 5.1 Ο Ρόλος Της Οικογένειας Η Ενημέρωση Και Στήριξη Των Γονέων Η Συνεργασία Εκπαιδευτικού/Συμβούλου Και Γονέα Πρακτικές Συμβουλές Και Τεχνικές Προς Τους Γονείς Πρακτικές Συμβουλές Και Τεχνικές Προς Ανειδίκευτους Εκπαιδευτικούς Η Λογοθεραπευτική Παρέμβαση. 5.3 Παρέμβαση σε αισθητηριακά και γλωσσικά ελλείμματα Αντιμετώπιση Προβλημάτων Προσωδίας Αντιμετώπιση Και Αξιοποίηση Της Ηχολαλίας Μείωση Της Ακουστικής Ευαισθησίας Μείωση Της Οπτικής Ευαισθησίας Ο Ρόλος Του Θεατρικού Παιχνιδιού Στην Ανοχή Και Μάθηση Ο Πραγματολογικός Τομέας Ο Ρυθμός της Ομιλίας Η Ανάπτυξη Της Κοινωνικότητας Αντιμετώπιση της υπερεπιλεκτικότητας και Ανάπτυξη της Προσαρμοστικότητας και Ανεξαρτησίας Η Εκπαίδευση Κοινωνικών Δεξιοτήτων Κοινωνικές Ιστορίες Ο Κύκλος Των Φίλων.. Συμβολικό Παιχνίδι Συζήτηση Μέσω Comics Η Ενίσχυση Του Παιχνιδιού Η Αναγνώριση Συναισθημάτων Ο Έλεγχος Του Θυμού Τεχνικές Διαχείρισης Της Συναισθηματικής Δυσφορίας Το Παιχνίδι Για Τη Διαχείριση Του Θυμού 5.6 Θεραπευτικές Παρεμβάσεις Το Θεωρητικό Γνωσιακό-Συμπεριφορικό Μοντέλο Οι Συμπεριφορικές Τεχνικές... Γνωσιακό- Συμπεριφορικό Δράμα Μάθηση Μέσω Παρατήρησης TEACCH Κύκλος Συστηματικής Διδασκαλίας Φαρμακολογία Ψυχοθεραπευτική συζήτηση... Ψυχοθεραπευτική-Καθοδηγητική Προπόνηση.... Βιβλιογραφία

7 1 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Σκοπός της πτυχιακής αυτής είναι η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο λειτουργεί ένα παιδί με asperger, με ή χωρίς τη ΔΕΠ-Υ, και οι τρόποι αντιμετώπισης των ιδιαιτεροτήτων του, άλλοι προσιτοί και σε γονείς, άλλοι κυρίως για θεραπευτές. Περιεχόμενο του πρώτου κεφαλαίου είναι η γενική απόκτηση γνώσεων, αρχικά, για το τι είναι ο αυτισμός, ενώ συνεχίζει με το σύνδρομο asperger και τη ΔΕΠ-Υ, με αναφορά σε φύση τους, στην ιστορική αναδρομή, και στην αιτιολογία τους. Το δεύτερο κεφάλαιο, περνά σε μια περιγραφή των συμπτωμάτων/χαρακτηριστικών των διαταραχών, και στη συνέχεια μιλά για τον συνδυασμό αλλά και τα σημεία διάκρισης της ΔΕΠ-Υ και του συνδρόμου asperger. Κάνει λόγο για τις ικανότητες που συνοδεύουν ένα παιδί με asperger, και την επίδραση της ΔΕΠ-Υ σε αυτές, καθώς και τις κοινωνικές επιπτώσεις των διαταραχών. Στο τρίτο κεφάλαιο παρατίθενται αναλυτικά τα χαρακτηριστικά που έχει ένα παιδί με σύνδρομο asperger και ΔΕΠ-Υ, δείχνονται τα σημεία και η μορφή της κοινωνικότητας, της λεκτικής και μη επικοινωνίας, της νοημοσύνης, των αισθητηριακών ιδιαιτεροτήτων, της σκέψης, της λειτουργίας και άλλων στοιχείων που παρεκκλίνουν από την τυπική ανάπτυξη. Στο τέταρτο κεφάλαιο, θέση λαμβάνει η διαγνωστική διαδικασία. Τα βήματά της, τα διαγνωστικά κριτήρια και η διαφοροδιάγνωση μεταξύ διαταραχών που μπορεί να συνυπάρχουν με το σύνδρομο asperger. Τελευταίο κεφάλαιο, το πέμπτο, και περιλαμβάνει τις μεθόδους, τις τεχνικές και τους τρόπους διαχείρισης των σημείων που χρίζουν βελτίωσης, λαμβάνοντας υπόψη και την ύπαρξη της ΔΕΠ-Υ. Ταυτόχρονα, γίνεται μια μικρή αναφορά στα σημεία που εστιάζει ο λογοθεραπευτής και δε λείπει η συμβουλευτική των γονέων και των ανειδίκευτων εκπαιδευτικών. Η παρούσα πτυχιακή, λοιπόν, δίνοντας βάρος στο σύνδρομο asperger, αποτελεί μια συνοπτική περιγραφή των χαρακτηριστικών, της διάγνωσης και της διαχείρισης του συνδρόμου και της ΔΕΠ-Υ, όταν συνυπάρχει.

8 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο αυτισμός είναι μια διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή, που πλήττει την λεκτική και μη επικοινωνία, την κοινωνική ικανότητα του ατόμου, τη σκέψη και τις αντιδράσεις του - Τη δυσκολία στην επικοινωνία και στη κατανόηση της ομιλίας, τα προσωδιακά προβλήματα, τα προβλήματα στη θεωρία του νου, την αποφυγή της βλεμματικής επαφής, τις στερεοτυπίες κ.α.. Το σύνδρομο asperger ανήκει στο φάσμα του αυτισμού, και ξεχωρίζει για τις επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές του, και τα ελλείμματα στη κοινωνική συναναστροφή. Σε αντίθεση με το υπόλοιπο φάσμα, υπάρχει διατήρηση της ανάπτυξης του γνωστικού και γλωσσικού τομέα. Ο Hans Asperger, παιδίατρος στη Βιέννη τότε, είναι αυτός που, το 1944, έκανε λόγο για παιδιά με μειωμένη λεκτική ικανότητα, αδεξιότητα, και με μικρό ενδιαφέρον κοινωνικής αλληλεπίδρασης και συμπάθειας για συνομήλικα παιδιά, και το όνομα του οποίου έχει λάβει το σύνδρομο. Ωστόσο, τα παιδιά αυτά χαρακτηρίζονται και από ικανότητες, όπως είναι η καλή νοημοσύνη, η επιμονή στην ενασχόληση με αντικείμενα που τα ενδιαφέρουν κ.α.. Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητα (ΔΕΠ-Υ), πρώτη φορά περιγράφηκε το 1902, από τον γιατρό George Still. Είναι διαταραχή της παιδικής ηλικίας, που επηρεάζει από μικρή ηλικία τις συμπεριφορές του παιδιού. Αυτή, σύμφωνα με τα διαγνωστικά κριτήρια του DSM-V(1996) εντάσσεται με τη διαταραχή Διαγωγής και Εναντιωματική Προκλητική Διαταραχή, στη κατηγορία «Διαταραχές Ελλειμματικής Προσοχής και Διασπαστικής Συμπεριφοράς». Αυτό που προκαλεί στο παιδί είναι η αδυναμία της συγκέντρωσης της προσοχής σε ένα αντικείμενο, η υπερκινητικότητα, με αδέξιες ή ενοχλητικές κινήσεις και η παρορμητικότητα, με αδυναμία αυτορρύθμισης, πράγματα που οδηγούν στη κοινωνική απομόνωσή του, και ψυχολογική αποδυνάμωση του. Η ΔΕΠ-Υ, μπορεί να συνυπάρχει με το σύνδρομο Asperger, ή να μπερδεύονται τα χαρακτηριστικά της με αυτά του συνδρόμου. Τα αποτελέσματα και οι συμπεριφορές των δύο διαταραχών ωστόσο, αν και φαινομενικά είναι ίδια, έχουν διαφορετικές ρίζες.

9 3 1. 布 奴 扔 奴 弁 弗 朮 弁 扔 奴 打 扔 弗 奴 扒 扔 市 打 幼 弗 布 奴 扔 它 尼 必 M 扒

10 4 1.1 Φύση Και Γνώση Του Αυτισμού Ας ξεκινήσουμε μεταφράζοντας τον όρο Διάχυτες Αναπτυξιακές Διαταραχές (ΔΑΔ). Ο όρος «διάχυτες» παραπέμπει στην σφαιρική έκπτωση και αναπτυξιακή καθυστέρηση, ενώ ο όρος «αναπτυξιακές» δηλώνει το ότι η διαταραχή γίνεται αισθητή, όχι με τη γέννηση ή από πολύ νωρίς, αλλά κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης. Τελευταίος μένει ο όρος «διαταραχές», με τον οποίο καλείται η έννοια των αποκλίσεων από το φυσιολογικό. Έτσι, αν και ο αυτισμός παρατηρείται στη παιδική ηλικία, δεν αποτελεί μια διαταραχή αυτής της ηλικίας, αλλά μια αναπτυξιακή διαταραχή. Κατά τη διαταραχή αυτή, η κατάσταση δε παραμένει στατική, αλλά εμφανίζει διαφορετικά συμπτώματα ανά ηλικία, που κάποια μπορεί να εξαφανίζονται κάποτε και επηρεάζει τη νοητική ανάπτυξη. (παιδικός Αυτισμός: θεραπευτική προσέγγιση,2011,σελ ) Στις ΔΑΔ ανήκουν οι εξής διαταραχές: η Αυτιστική Διαταραχή, το σύνδρομο Rett, η Παιδική Αποδιοργανωτική Διαταραχή, η Διαταραχή Asperger και η Διάχυτη Αναπτυξιακή Διαταραχή Μη Προσδιοριζόμενη Αλλιώς. Παρ ό,τι αποτελούνται από κοινά σημεία, διαθέτουν και άλλα σημαντικά που τις διακρίνουν μεταξύ τους. (Στέργιος Νότας D.P.MGR, το φάσμα του αυτισμού, διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές, 2005,σελ.14-16) Ο νηπιακός αυτισμός, προσδιορίζεται ως μια σοβαρού βαθμού διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή, που επηρεάζει, δηλαδή, πολλούς τομείς της ζωής και εμφανίζεται πριν τα τρία χρόνια ζωής. Το επικοινωνιακό έλλειμμα και τα συνεπάγωγά του προκαλούνται από την αλληλεπίδραση της κοινωνικής, γνωσιακής και συναισθηματικής λειτουργικότητας του παιδιού. H κλινική εικόνα του παιδιού συνοψίζεται σε τρία βασικά συμπτώματα (Kanner, L.1943). Έκπτωση της κοινωνικής συναλλαγής, με έλλειμμα στην εξωλεκτική επικοινωνία, όπως τη βλεμματική επαφή, την αδυναμία ανάπτυξης σχέσεων με συνομηλίκους, και αυθόρμητης συμμετοχής σε δραστηριότητες και απολαύσεις, καθώς και την έλλειψη κοινωνικής και συναισθηματικής αμοιβαιότητας (empathy). Τα επικοινωνιακά προβλήματα και οι συναισθηματικές δυσκολίες επηρεάζουν τις ενδοοικογενειακές σχέσεις (Wing,J.K.,1966). Παρέκκλιση στην ανάπτυξη της επικοινωνίας. Αποτελεί απόρροια του πρώτου συμπτώματος. Εκδηλώνεται με στερεοτυπίες στη γλώσσα, καθυστέρηση ή απουσία ανάπτυξης της, αδυναμία έναρξης και διατήρησης συζήτησης, ιδιομορφίες της σκέψης, έλλειψη αυθόρμητου παιχνιδιού και κοινωνικής μίμησης, προβλήματα προσωδίας, ηχολαλία, κυριολεκτική ερμηνεία κ.α. (TUGER-FLUSBERG, H., 1989). Στερεότυπα, περιορισμένα και επαναληπτικά πρότυπα συμπεριφοράς, ενδιαφερόντων και δραστηριοτήτων. Χαρακτηρίζονται από στερεότυπους μανιερισμούς, όπως φτερούγισμα κ.α., επίμονη ενασχόληση με τμήματα αντικειμένων, ενασχόληση με δραστηριότητες με μη φυσιολογική ένταση και εστίαση. Γενικώς πρόκειται για αντιδράσεις σε εξωτερικά ερεθίσματα και

11 5 εσωτερικές διεργασίες (HERMELIN, B. & FRITH, U. 1971). (Αυτισμός, σύγχρονη ψυχολογική θεώρηση,2003, σελ ) Ιστορική Αναδρομή Για Τον Αυτισμο Η πρώτη δημοσίευση για τον αυτισμό έγινε το 1943, από τον Αμερικανό ψυχίατρο Leo Kanner, ο οποίος παρατήρησε μια ομάδα παιδιών με συγκεκριμένες δυσκολίες. Περιγράφει τα κύρια χαρακτηριστικά της διαταραχής ως εξής: Αυτιστική μοναχικότητα. Κύριο γνώρισμα είναι η έλλειψη της ικανότητας ορθής κοινωνικής συναλλαγής, από τα πρώτα χρόνια ζωής. Το παιδί αδυνατεί να προσαρμοστεί σε κοινωνικές καταστάσεις, και αποφεύγει τα περιβαλλοντικά ερεθίσματα, ενώ εστιάζει σε αντικείμενα. Νησίδες δεξιοτήτων. Αφορά στην άριστη μνήμη για γεγονότα του παρελθόντος, την μνημονική ανάκληση, αλλά και το εντυπωσιακό λεξιλόγιο των παιδιών που μιλούν. Επιθυμία για ομοιομορφία. Οι κινήσεις και συμπεριφορές του παιδιού είναι επαναλαμβανόμενες και στερεότυπες. Οι αυθόρμητες συμπεριφορές είναι περιορισμένες. (Αυτισμός, σύγχρονη ψυχολογική θεώρηση,2003, σελ ) Με το πέρασμα των χρόνων, έρευνες δείχνουν ότι τα παιδιά με αυτισμό που λαμβάνουν συνεχιζόμενη εκπαίδευση σημειώνουν ανάπτυξη και βελτίωση πριν τη λήξη των σχολικών χρόνων (Autistic Children. Teaching. Community and Research Approaches, 1977, σελ ). Πριν από τον Kanner, ωστόσο, ο Ελβετός ψυχίατρος Eugen Bleuler, το 1911, χρησιμοποίησε τους όρους «αυτισμός» και «σχιζοφρένεια», για να περιγράψει μορφές σχιζοφρένειας, κατά τις οποίες υπήρχε έλλειψη πρωτοβουλιών, αδιαφορία για τον κόσμο, μοναχικότητα και αδυναμία επικοινωνίας με τον πραγματικό κόσμο. (Αυτισμός, σύγχρονη ψυχολογική θεώρηση,2003, σελ ) Στη δεκαετία του 50 οι ψυχολόγοι άρχισαν να παρατηρούν και να ασχολούνται με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των παιδιών, ενώ στη δεκαετία του 70, άρχισαν να αναζητούν τα αίτια του αυτισμού. (http://www.stathmosnet.gr/blogskos/eflogon/ html). Εικόνες ατόμων με αυτισμό, δίνονται από τον 13 ο αιώνα, στο βιβλίο «Τα Μικρά Λουλούδια του Αγίου Φραγκίσκου» (The Little Flowers of St. Francis), όπου η Uta Frith, μεταξύ μοναχών ανακαλύπτει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του καλόγερου Juniper. Ενώ, στον 16 ο αιώνα, σε μελέτη των Challis & Dewey, στη Ρωσία, αναφέρονται άνθρωποι άξιοι σεβασμού, ως «ευλογημένοι ή τρελοί». Το 1776, το ενδιαφέρον του φαρμακοποιού του Bethlem Hospital, Άσυλο Ψυχικά Ασθενών του Λονδίνου, τράβηξε ένα δεκαπεντάχρονο αγόρι, μοναχικό, με αδιαφορία να συναναστραφεί άλλα άτομα και με μια εμμονή να στοιχίζει τα στρατιωτάκια του. Τον 18 ο αιώνα το ενδιαφέρον του πνευματικού κόσμου τράβηξε

12 6 το «άγριο παιδί», της Averyon, ο δωδεκάχρονος Βίκτωρας. Ο Kaspar Hauser, εμφανίστηκε το 1828, στη Νυρεμβέργη. (http://www.autismhellas.gr/files/el/autism_familyguide.pdf) Το 1944, ένα χρόνο μετά τον Kanner, δηλαδή, ο Hans Asperger, έκανε, επίσης, λόγο για την αυτιστική διαταραχή στη παιδική ηλικία. Και οι δύο, ανεξάρτητα ο ένας από τον άλλον, δημοσίευσαν μελέτες για τον αυτισμό. Αξιοσημείωτο είναι το ότι και οι δύο χρησιμοποίησαν τον όρο «αυτισμός», για να αποδώσουν το βαθύτερο νόημα της διαταραχής. Με αυτόν εξηγείται καλύτερα η ιδιαιτερότητα του ατόμου, στο να αφήνει τα πάντα από έξω, εκτός από τον εαυτό του. Έτσι, από την ελληνική λέξη «εαυτός», προκύπτουν οι όροι «αυτισμός» και «αυτιστικός». (Αυτισμός, σύγχρονη ψυχολογική θεώρηση,2003, σελ ) Τριάδα Των Ανεπαρκειών/Της Lorna Wing Με τον όρο διαταραχές αυτιστικού φάσματος εννοούνται όλα τα σύνδρομα που περιλαμβάνουν λειτουργικές δυσκολίες σε τουλάχιστον 2 τομείς της «τριάδας των ανεπαρκειών». Αμοιβαία λεκτική και μη-λεκτική επικοινωνία Αμοιβαία κοινωνική αλληλεπίδραση Φαντασία και συμπεριφορά 1. Η δυσκολία στην κοινωνική αλληλεπίδραση δεν οφείλεται απλά στη δυσκολία του ατόμου να συνάψει σχέσεις και να είναι κοινωνικό, αλλά στον βιολογικό προγραμματισμό του από τον οποίο λείπει η ικανότητα ανάπτυξης κοινωνικών δεσμών. Κατά τους Clark και Rutter πρόκειται για έλλειμμα στη «συνδυασμένη προσοχή», την ικανότητα δηλαδή το άτομο να γνωρίζει ότι οι άλλοι σκέφτονται για το ίδιο, αλλά να έχει επίγνωση και της δικής του σκέψης. Κατά τους Baron-Cohen, Leslie και Frith (1985), πρόκειται για γνωστικό έλλειμμα, τη «θεωρία του νου», η οποία αφορά στην ενσυναίσθηση-νοητική κατανόηση του ίδιου του εαυτού, αλλά και των άλλων. 2. Τα άτομα με αυτισμό παρουσιάζουν καθόλου ή ηχολαλικό λόγο. Σύμφωνα με τον kanner, ο λόγος χρησιμοποιείται για λειτουργικούς σκοπούς και όχι για επικοινωνία, ενώ η επικοινωνία απευθύνεται κυρίως σε αντικείμενα παρά σε ανθρώπους. Η διαδικασία της συζήτησης παραμένει κάτι δυσνόητο. Υπάρχει αδυναμία έναρξης, ή συνέχισης συζήτησης. Σύμφωνα με τον Prizant(1983), πραγματοποιείται η μάθηση της γλώσσας γίνεται διαφορετικά. Καλείται «γλώσσα gestalt», όπου οι λέξεις παράγονται αφού έχουν απομνημονευθεί, χωρίς να είναι κατανοητό το νόημά τους.

13 7 Αντίθετα, η φυσιολογική διαδικασία μάθησης είναι ο «αναλυτικός τρόπος μάθησης», όπου λέξεις παράγονται αφού έχουν γίνει κατανοητές ως νόημα. Ακόμη, υπό φυσιολογικές συνθήκες, ως αντιστάθμιση της λεκτικής επικοινωνίας, συνήθως χρησιμοποιούνται μη λεκτικοί τρόποι αυτής, όπως η βλεμματική επαφή, οι χειρονομίες, η στάση του σώματος και οι εκφράσεις του προσώπου. Στον αυτισμό όμως, τα άτομα δείχνουν αδυναμία στο να κατανοήσουν αυτόν τον τρόπο επικοινωνίας, με αποτέλεσμα, να μην εξελίσσονται κοινωνικά και προσωπικά. 3. Τέσσερις είναι οι παράγοντες που προκαλούν την άκαμπτη σκέψη. Το άτομο μπορεί να προσλαμβάνει τα ερεθίσματα του περιβάλλοντος, αφού οι αισθήσεις λειτουργούν φυσιολογικά, αλλά δημιουργείται απόκλιση κατά την επεξεργασία, καθώς υπάρχει δυσλειτουργία στην κοινωνική κατανόηση και το άτομο δυσκολεύεται να αποδώσει νόημα σε όσα προσλαμβάνει. Δυσκολεύεται με την αποθήκευση του μηνύματος και την ανάκλησή του. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να εκλείπει η φαντασία και η συμβολική λειτουργία της συμπεριφοράς. Το άτομο, επικεντρώνεται στη σύσταση και ό,τι μπορεί να αντιληφθεί από ένα αντικείμενο και όχι στις συναισθηματικές ή κοινωνικές ιδιότητές τους. Μπορούν παιδιά με ελαφριάς μορφής αυτισμό να το αναπτύξουν σε κάποιο βαθμό αλλα με διαφορές να σημειώνονται στην δημιουργικότητα και τον αυθορμητισμό. Τα άτομα με αυτισμό αποκτούν στερεότυπες συμπεριφορές λόγω της αδυναμίας να αναπτύσσεται η σκέψη. Αυτές οι συμπεριφορές τους προσφέρουν ένα σταθερό περιβάλλον, μέσα από το αίτιο και το αποτέλεσμα, επιδιώκοντας να εμπλακούν και οι άλλοι στον περιβάλλον τους και να το προβλέπουν. (τι ξέρουμε για τον αυτισμό, «ΑΝΑΔΟΜΗΣΗ», σελ ) Όταν και οι 3 τομείς επηρεάζονται, χρησιμοποιείται ο όρος «τριάδα της Lorna Wing». Η Lorna Wing ανακάλυψε στη δεκαετία του 70 πως ο συνδυασμός των 3 αυτών συμπτωμάτων είναι κοινό χαρακτηριστικό όλων των ατόμων που είναι διαγνωσμένα με αυτισμό παιδικής ηλικίας (Wing 1981). Συνώνυμη της ευρύτερης έννοιας των διάχυτων αναπτυξιακών διαταραχών είναι η έννοια των διαταραχών αυτιστικού φάσματος, που περιλαμβάνει την αυτιστική διαταραχή-σύνδρομο Kanner, νηπιακός αυτισμός, παιδικός ή απλά αυτισμός. Επίσης, το σύνδρομο asperger, την αποδιοργανωτική διαταραχή παιδικής ηλικίας (ΑΔΠΗ) και άλλες παρόμοιες με τον αυτισμό διαταραχές. Μερικοί ειδικοί θα περιλάμβαναν στα αυτιστικά χαρακτηριστικά και τον ευρύτερο αυτιστικό φαινότυπο / «ελάσσονα τύπο του αυτισμού». (οδηγός για το σύνδρομο asperger, Christopher Gillbert, 2011)

14 8 Φάσμα Του Αυτισμού Διαταραχές Αυτιστικού Φάσματος - Συνώνυμα Σύνδρομο Kanner Αυτιστική διαταραχή Παιδικός αυτισμός Νηπιακός αυτισμός Αποδιοργανωτική διαταραχή της παιδικής ηλικίας Σύνδρομο Heller Dementia infantilis Σύνδρομο asperger Διαταραχή asperger Αυτιστική ψυχοπάθεια (αυτισμός υψηλής λειτουργικότητας) Ελάσσων τύπος του αυτισμού Ευρύτερος αυτιστικός φαινότυπος (αυτιστικά χαρακτηριστικά/επκα με αυτιστικά χαρ/κά Άλλες αυτιστικόμορφες καταστάσεις Άτυπος αυτισμός Διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή μη προσδιοριζόμενη αλλιώς (ΔΑΔ ΜΠΑ) Αυτιστική Διαταραχή Η αυτιστική διαταραχή αποτελεί την πιο σοβαρή μορφή ΔΑΔ και λέγεται «διαταραχή φάσματος», δηλαδή παρουσιάζεται μια ανομοιογενείς κλινική εικόναπου κυμαίνεται από ηπιότερες σε βαρύτερες μορφές. Τα άτομα με αυτισμό διαφέρουν στα παραπάνω όχι μόνο λόγω καθυστέρησης στην ανάπτυξη, αλλά παρουσιάζουν και αποκλίνουσες αντιδράσεις, που δε συναντώνται σε παιδιά με τυπική ανάπτυξη: o o o o Επικοινωνία Αμοιβαίες κοινωνικές συνδιαλλαγές Δραστηριότητες Ενδιαφέροντα Η συμπτωματολογία του αυτισμού χαρακτηρίζεται από ελλείψεις και πλεονασμούς. - Οι ελλείψεις αφορούν στους εξής τομείς: I. Προσοχή με: αποφυγή βλεμματικής επαφής. διάσπαση προσοχής. υπερβολική η ελάχιστη ενασχόληση με αντικείμενα. και εκδήλωση ανησυχίας. II. Κοινωνικές και συναισθηματικές εκδηλώσεις με: αστάθεια σε ερεθίσματα που προκαλούν φόβο,. φοβικές αντιδράσεις σε ερεθίσματα που δε προκαλούν φόβο κανονικά. απαθείς ή ανάρμοστες με το περιβάλλον συναισθηματικές αντιδράσεις.

15 9 III. IV. απάθεια ή υπερβολική αντίδραση στον αποχωρισμό από τη μητέρα. έλλειψη ενσυναίσθησης. αποφυγή/ άρνηση σωματικής επαφής. αποφυγή/ άρνηση κοινωνικής επικοινωνίας. έλλειψη ενδιαφέροντος για συνομήλικους. έλλειψη ενδιαφέροντος γενικά για τους ανθρώπους. έλλειψη πρωτοβουλίας και ανταπόκρισης σε κοινωνικές συναλλαγές. προφορικό λόγο με: ασυνάρτητο λόγο. Ηχολαλία. ακατάληπτη άρθρωση. ακατάλληλη ένταση φωνής. επαναληπτικό λόγο. και ακατάλληλους κυματισμούς φωνής. παιχνίδι με: ιδιόρρυθμη χρήση παιχνιδιών. αποχή από ομαδικό/ δυαδικό παιχνίδι. αποχή από συμβολικό/ αναπαραστατικό παιχνίδι. υπερβολική προσκόλληση σε κάποια παιχνίδια. και ενδιαφέρον για πολύ περιορισμένο αριθμό παιχνιδιών. V. αισθητηριακή επεξεργασία με: ιδιόρρυθμη επεξεργασία οπτικών ερεθισμάτων (απλανές βλέμμα κ.α). αδιαφορία/ υπερβολική αντίδραση σε απτικά ερεθίσματα (απάθεια σε πρόκληση πόνου, δεν αντέχει το χάδι). αδιαφορία/ υπερβολική αντίδραση σε ακουστικά ερεθίσματα (κλείνει τα αυτιά σε άκουσμα ηλεκτρικής σκούπας, ενώ δεν αντιδρά σε έντονο κρότο). υπερευαισθησία σε ορισμένες γεύσεις και οσμές. VI. VII. γνωσιακές λειτουργίες με: ασταθής μάθηση. νοητική καθυστέρηση. αναπτυξιακά χάσματα στους γνωσιακούς τομείς. και μαθησιακή παλινδρόμηση. επιλεκτική προσοχή σε ορισμένα χαρακτηριστικά των ερεθισμάτων του περιβάλλοντος ή υπερεπιλεκτικότητα: υπάρχει η τάση εστιασμού της προσοχής σε μεμονωμένα χαρακτηριστικά των ερεθισμάτων του περιβάλλοντος (χρώμα, σχήμα κ.α), με απόρροια την αποσπασματική και όχι σφαιρική επεξεργασία τους. Έτσι, αυξάνεται η δυσκολία αναγνώρισης αντικειμένων και η γενίκευση δεξιοτήτων σε καινούριες συνθήκες και με νέα ερεθίσματα. - Οι πλεονασμοί αναφέρονται σε δυσπροσάρμοστες και στερεοτυπικές αντιδράσεις και αφορούν στους εξής τομείς:

16 10 I. στερεοτυπικές αντιδράσεις σε: ομιλία (ασυνάρτητοι ήχοι ή επανάληψη φράσεων). οσμή (μυρίζει επίμονα ανθρώπους και αντικείμενα). γεύση (κρατά για ώρα τροφή στο στόμα). αφή (τρίβει τα χέρια μεταξύ τους). κίνηση (σφίγγει μύες, κουνά χέρια, πόδια). και τελετουργίες (τοποθετεί αντικείμενα κατά μια σειρά). II. III. διασπαστική συμπεριφορά με: κρίσεις θυμού. Επιθετικότητα. ανυπακοή. και αυτοτραυματισμοί. ιδιαίτερες ικανότητες σε: υπερλεξία. επιδεξιότητα σε πάζλ και παιχνίδια με περίπλοκους συνδυασμούς. ισχυρή ικανότητα απομνημόνευσης και παπαγαλίας. και υψηλή αριθμητική ικανότητα. Τα Διαγνωστικά Κριτήρια Για Την Αυτιστική Διαταραχή Κατά Το DSM-IV(1994): Η διάγνωση της αυτιστικής διαταραχής προϋποθέτει έκπτωση σε έξι ή παραπάνω από τα παρακάτω, με δυο τουλάχιστον να σχετίζονται με την κοινωνική συμπεριφορά, ένα τουλάχιστον με την επικοινωνία και ένα τουλάχιστον με Περιορισμένα ενδιαφέροντα και επαναληπτική ή στερεότυπη συμπεριφορά. 1. Διαταραγμένη κοινωνική συμπεριφορά- με δυο από τα ακόλουθα: i. αποτυχία στην ανάπτυξη σχέσεων με συνομήλικους, ανάλογες με αυτές των ατόμων της ηλικίας τους. ii. φανερή έκπτωση στην εξωλεκτική συμπεριφορά (βλεμματική επαφή, στάσεις σώματος, χειρονομίες, εκφράσεις προσώπου). iii. έλλειψη κοινωνικής και συναισθηματικής αμοιβαιότητας. iv. μη αναζήτηση απολαύσεων και ενδιαφερόντων με άλλα άτομα. 2. Διαταραγμένη επικοινωνία- με ένα τουλάχιστον από τα παρακάτω: i. Καθυστερημένη ή ανύπαρκτη ομιλία (που δε συνοδεύεται εναλλακτικούς τρόπους επικοινωνίας (χειρονομίες κ.α). ii. Εμφανής έκπτωση στην ικανότητα έναρξης / διατήρησης συνομιλιών με άλλους ανθρώπους. iii. Στερεότυπος, επαναληπτικός, ιδιόμορφος λόγος. iv. Απουσία αυθόρμητου και συμβολικού παιχνιδιού, ανάλογου του αναπτυξιακού επιπέδου του.

17 11 3. Περιορισμένα ενδιαφέροντα και επαναληπτική ή στερεότυπη συμπεριφοράτουλάχιστον ένα από τα παρακάτω: i. Ενασχόληση με περιορισμένο αριθμό ενδιαφερόντων, μη φυσιολογικό προς ένταση ή εστίαση, ii. Επίμονη ενασχόληση με τμήματα αντικειμένων, iii. Άκαμπτη εμμονή σε συγκεκριμένες και μη λειτουργικές συνήθειες/ τελετουργίες, και iv. Επαναληπτικοί και στερεότυποι μανερισμοί (κινήσεις χεριών/σώματος). 4. Η διαταραχή δεν εξηγείται από την ύπαρξη διαταραχής RETT ή παιδικής αποδιοργανωτικής διαταραχής. 5. Με έναρξη την ηλικία των τριών ετών, καθυστέρηση ή δυσλειτουργία σε έναν από τους παρακάτω τομείς: 1. κοινωνικές συναλλαγές, 2. Λόγο-της κοινωνικής επικοινωνίας, 3. Συμβολικό ή επινοητικό παιχνίδι. (Αυτισμός και Διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές, Αγγελική Γενά, 2002, σελ ) Διαταραχή RETT Πρόκειται για εκφυλιστική νευρολογική διαταραχή, εμφανίζει δηλαδή προοδευτική και επίμονη απώλεια δεξιοτήτων, η οποία παρουσιάζει ανομοιογενή κλινική εικόνα. Παρουσιάζει διακυμάνσεις ανάλογα με το στάδιο της εξέλιξης της νόσου και την ηλικία του ασθενή. Η διαταραχή RETT εκδηλώνεται πριν τα 4 χρόνια, συνήθως μεταξύ πρώτου και δεύτερου χρόνου, και πορεία της είναι χρόνια. Οι τομείς της αδρής κινητικότητας και της επικοινωνίας χάνονται οριστικά, ενώ το ενδιαφέρον για κοινωνική συναλλαγή επανέρχεται, συνήθως κατά το τέλος της παιδικής ηλικίας ή αρχή της εφηβείας. Η διαταραχή RETT συνοδεύεται συνήθως από βαριά ή βαθο-νοητική καθυστέρηση. Στο 75-80% των περιπτώσεων συνοδεύεται από επιληπτικούς και τονοκλονικούς σπασμούς, οι οποίοι υποχωρούν κατά την ενηλικίωση, χωρίς συνήθως, φαρμακευτική αγωγή.αν και τα περισσότερα άτομα με τη διαταραχή έχουν φυσιολογική διάρκεια ζωής, αναφέρεται πως πολλοί βρίσκουν ξαφνικό θάνατο. Κύρια Χαρακτηριστικά Της Διαταραχή RETT Είναι: 1) Η φυσιολογική προγεννητική και περιγεννητική ανάπτυξη. 2) Η φυσιολογική ψυχοκινητική ανάπτυξη τους 6 πρώτους μήνες ζωής. 3) Η φυσιολογική περίμετρος κεφαλής κατά τη γέννηση. 4) Η επιβράδυνση της αύξησης της κεφαλής στην ηλικία των 5 ως 48 μηνών. 5) Απώλεια ήδη κεκτημένων λειτουργικών χειρωνακτικών δεξιοτήτων από 6 ως 30 μηνών, με ακόλουθες δυσλειτουργίες στην επικοινωνία και κοινωνικοποίηση. 6) Εμφάνιση σοβαρής ψυχοκινητικής καθυστέρησης. 7) Εμφάνιση στερεότυπων κινήσεων με τα χέρια

18 12 8) Εμφάνιση δυσκαμψίας στο βάδισμα, με ασυντόνιστες κινήσεις του κορμού σε ηλικία 1 ως 4 ετών. 9) Ανεπιβεβαίωτη διάγνωση πριν τα 2 χρόνια (μέχρι και 5 ετών) Σύνοδα Χαρακτηριστικά: 1) Αναπνευστικές δυσλειτουργίες o Απνοικές κρίσεις, o Διαλείπων υπεραερισμός, o Προσποιητή αποβολή αέρα ή σιέλου, και o Περιοδική άπνοια κατά τη διάρκεια της εγρήγορσης. 2) Ηλεκτροεγκεφαλικές δυσλειτουργίες ή ανωμαλίες του ηλεκτροεγκεφαλογραφήματος (ΗΕΓ) o Περιοδική ρυθμική επιβράδυνση (3-5 Hz). o Επιλειπτοειδής εκφορτίσεις, με ή χωρίς σπασμούς. 3) Σπασμοί. 4) Σπαστικότητα, συχνά συνοδευόμενη από μυϊκή αδυναμία και δυστονία. 5) Σκολίωση. 6) Καθυστέρηση αύξησης της κεφαλής. 7) Περιφερικές αγγειοκινητικές διαταραχές. 8) Ατροφικά μικρά πόδια. Κριτήρια, Των Οποίων Η Παρουσία Αποκλείει Την Διάγνωση: 1. Οργανομεγαλεία ή άλλα ευρήματα αθροιστικού νοσήματος. 2. Ευρήματα ενδομήτριας καθυστέρησης στην ανάπτυξη του κυήματος. 3. Αμφιβληστροειδοπάθεια ή οπτική ατροφία. 4. Μικροκεφαλία κατά τη γέννηση. 5. Ανίχνευση προσδιορίσιμης μεταβολικής ή άλλης προιούσης μεταβολικής νόσου. 6. Ενδείξεις επίκτητης περιγεννητικής εγκεφαλικής βλάβης. 7. Εμφάνιση επίκτητης νευρολογικής διαταραχής μετά από σοβαρή λοίμωξη ή τραύμα της κεφαλής. Οι Hagberg και Witt-Engerstrom πρότειναν ένα μοντέλο εξέλιξης της νόσου για τα εξής τέσσερα στάδια: 1. Το «στάδιο της πρώιμης στασιμότητας» (early-onset stagnation). Εμφανίζεται από 6-18 μηνών. Τότε εκδηλώνονται κάποια από τα πιο χαρακτηριστικά συμπτώματα της διαταραχής (υποτονικότητα, καθυστέρηση ανάπτυξης της κεφαλής, έλλειψη ενδιαφέροντος για παιχνίδι).

19 13 2. Το «στάδιο της ταχείας αναπτυξιακής παλινδρόμησης» (rapid developmental regression stage). Τοποθετείται στην ηλικία μεταξύ ενός και δύο ετών και περιλαμβάνει τα εξής συμπτώματα: Στερεότυπες κινήσεις με το στόμα (χτύπημα δοντιών, άγγιγμα γλώσσας κ.α). Στερεότυπες κινήσεις με τα χέρια (πλύσιμο, τρίψιμο χεριών κ.α). Στερεότυπες αντιδράσεις στα περιβαλλοντικά ερεθίσματα. Μειωμένο ενδιαφέρον για ανθρώπους και αντικείμενα. Πλήρη ή μερική απώλεια στη κοινωνική συναλλαγή. Απώλεια κεκτημένων λεκτικών δεξιοτήτων στη κατανόηση και εκφορά λέξεων. 3. Το «στάδιο τηςψευδοστασιμότητας» (pseudostationary stage). Αρχίζει στο 3 ο με 4 ο, και πάνω, έτος της ηλικίας, και μπορεί να διαρκεί από λίγα χρόνια ως μερικές δεκαετίες. Κατά το στάδιο αυτό υπάρχουν τα εξής συμπτώματα: Τριγμός δοντιών. Σπασμωδικές κινήσεις. Αναπνευστικές διαταραχές, και Απραξία ή ασυντόνιστες κινήσεις του κορμού (που επιδεινώνονται από τη σωματική κόπωση). Σε αυτό το στάδιο της αυξημένης έκπτωσης των κινητικών δεξιοτήτων, οι ασθενείς χρειάζονται βοήθημα για τις μετακινήσεις τους. 4. Το «τελικό στάδιο της κινητικής επιδείνωσης» (late motor deterioration stage). Διαρκεί από την παιδική ως εφηβική ηλικία και παρουσιάζει τα εξής συμπτώματα: Μυϊκός μορφής εκφυλισμός. σκολίωση βαριάς. Αδυναμία και παραμόρφωση των άκρων. Στο τελικό αυτό στάδιο, αποτέλεσμα της νευρολογικής επιδείνωσης είναι η πλήρης αδυναμία ελεύθερης βάδισης. Χρησιμοποιείται αναπηρικό αμαξίδιο για τις μετακινήσεις των ασθενών. Τα διαγνωστικά κριτήρια για τη διαταραχή RETT κατά το DSM-IV(1994): 1. Όλα τα παρακάτω: i. Φαινομενικά φυσιολογική προγεννητική και περιγεννητική ανάπτυξη. ii. Φαινομενικά φυσιολογική ψυχοκινητική ανάπτυξη στους πρώτους 5 μήνες ζωής. iii. Φυσιολογική περίμετρος κεφαλής κατά τη γέννηση.

20 14 2. Έναρξη των εξής συμπτωμάτων μετά την περίοδο φυσιολογικής ανάπτυξης: i. Απώλεια των ήδη κεκτημένων κινητικών δεξιοτήτων των χεριών σε ηλικία από 5 ως 30 μηνών, ακολουθούμενη από στερεοτυπικές κινήσεις των χεριών. ii. Επιβράδυνση της αύξησης της κεφαλής σε ηλικία των 5 ως 48 μηνών. iii. Εμφάνιση ασυντόνιστης βάδισης και κίνησης του κορμού. iv. Σημαντική έκπτωση στις ικανότητες εκφοράς και κατανόησης του λόγου, συνοδευόμενη από σοβαρή ψυχοκινητική καθυστέρηση. v. Απόσυρση από την κοινωνική συναναστροφή στα πρώτα στάδια της εξέλιξης της διαταραχής (συχνά αναπτύσσεται αργότερα).(αυτισμός και Διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές, Αγγελική Γενά, 2002, σελ ) Ελάσσων Τύπος- Ο Ευρύτερος Φαινότυπος Του Αυτισμό Σε συγγενείς εκείνων που πάσχουν από βαριές διαταραχές, υπάρχει σε αρκετές περιπτώσεις ένας ελάσσων τύπος της κατάστασης. Αυτός ο «ευρύτερος φαινότυπος» μπορεί να εκδηλώνεται, ακόμη και όταν δεν υπάρχει σοβαρή λειτουργική έκπτωση και η κατάσταση δε μπορεί να θεωρηθεί αναπηρική. Πρόκειται για άτομα που εκδηλώνουν κάποια ήπια αυτιστικόμορφα συμπτώματα (κοινωνική απομόνωση, άκαμπτη γλώσσα, ήπια κοινωνική φοβία, ντροπαλότητα, ιδεοψυχαναγκαστικά φαινόμενα, άκαμπτες συμπεριφορές) τα οποία θεωρούνται ιδιαιτερότητες του χαρακτήρα και δε λαμβάνονται σοβαρά υπόψη. Τα άτομα αυτά έχουν υψηλό δείκτη νοημοσύνης, και προσωπική ανάπτυξη ίδια με των υπόλοιπων ανθρώπων, πραγματοποιούν δηλαδή γάμο, οικογένεια, επαγγελματική καριέρα. (οδηγός για το σύνδρομο asperger, Christopher Gillbert, 2011)

21 15 Τα Πειράματα για τη Θεωρία του Νου «Θεωρία του νου» αποκαλείται από τους γνωστικούς ψυχολόγους η ικανότητα νοηματοδότησης, ενώ από τους παιδοψυχίατρους «ενσυναίσθηση». Αυτή η ικανότητα νοηματοδότησης, αναφέρεται στην ικανότητα να γνωρίζει κανείς τις προθέσεις, τα συναισθήματα και τις σκέψεις των άλλων. Στα παιδιά με αυτισμό εκλείπει. Στα παιδιά με σύνδρομο asperger, αυτή η ικανότητα εμφανίζεται λίγο αργότερα από το κανονικό, αλλά και πάλι, δεν αναπτύσσεται επαρκώς(στα 11 χρόνια, αντί των 5). «Sally-Anne» Μια εξήγηση για τις κοινωνικές δυσκολίες σχετίζεται με τη θεωρία του νου. Πρόκειται για μια νοητική τύφλωση. Ένα πείραμα των Leslie & Frith (1985), το «Sally-Anne» δείχνει: Η Sally τοποθετεί μια κούκλα σε ένα καλάθι. Δίπλα υπάρχει ένα κουτί. Όταν βγει από το δωμάτιο, η Anne τοποθετεί τη κούκλα στο κουτί. Όταν η Sally γυρίσει, που θα ψάξει; Τα παιδιά με αυτισμό απαντούν «στο κουτί». Δε σκέφτονται ότι η Sally δε γνωρίζει για την αλλαγή. Τα παιδιά που απαντούν σωστά, θεωρούνται πως έχουν τις ικανότητες να διαβάζουν τις σκέψεις των άλλων, να κατανοούν ότι δε γνωρίζουν όλοι τα ίδια, και να προβλέψουν τις σχέσεις τρίτων. (Gnanathusharan Rajendran a, Peter Mitchell, 2007,σελ ) «Smarties task» Οι Perner, Frith, Leslie, & Leekam (1989), έκαναν το εξής πείραμα. Σε ένα κουτί με σοκολατάκια smarties, ενώ αρχικά το έδειξαν στο παιδί και το ρώτησαν για το τι έχει μέσα, αντικατέστησαν το περιεχόμενο με ένα μολύβι. Στη συνέχεια ρώτησαν το παιδί τι είδε μέσα στην αρχή. Το παιδί με αυτισμό αρνείται ότι έχει αντικατασταθεί το περιεχόμενο από το μολύβι. «Strange Stories» Αναπτύχθηκαν πρώτα από την Happe (1994). Πρόκειται για σκηνές της καθημερινής ζωής στις οποίες οι άνθρωποι δεν εννοούν αυτά που λένε. Έδωσε 24 τέτοιες σκηνές στις οποίες ακόμη και άτομα με ΥΛΑ και asperger, ερμήνευσαν λάθος το γιατί μπορεί να ψεύδεται κάποιος. Το πρώτο της «ψέμα», αφορούσε στο ότι λέει κάποιος στη φίλη του, ότι το φόρεμά της είναι ωραίο, για να μη της

22 16 προκαλέσει δυσάρεστα συναισθήματα (Gnanathusharan Rajendran a, Peter Mitchell, 2007,σελ ) «Eye Tasks» Μετά το «strange stories», μεγαλύτερης επιρροής τεστ της θεωρίας του νου είναι το Reading the Mind in the Eyes Task, ή Eyes Task for short των Baron- Cohen, κλπ, το Σύμφωνα με αυτό, δίνονται εικόνες που δείχνουν διάφορα βλέμματα, και καλούνται ενήλικες με αυτισμό, με τυπική ανάπτυξη και σύνδρομο Tourette να τα ερμηνεύσουν. Τα άτομα με αυτισμό έκαναν τα λάθη Παραδείγματα από τη μελέτη τους το ενοχλημένος Όχι σίγουρος ένοχος αλαζόνας (Gnanathusharan Rajendran a, Peter Mitchell, 2007,σελ ) Σχετικά με τις ασκήσεις της θεωρίας του νου: o Δεν αποτυγχάνουν όλα τα άτομα με αυτισμό. o Δε μπορεί να εξηγήσει τη νοητική ευελιξία. o Η λανθασμένη πίστη δεν είναι συγκεκριμένη στον αυτισμό. (Gnanathusharan Rajendran a, Peter Mitchell, 2007,σελ )

23 17 Τα Πειράματα για τις εκτελεστικές λειτουργίες Η Εκτελεστική Λειτουργία είναι ένας όρος ομπρέλα για λειτουργίες όπως ο σχεδιασμός ενεργειών, η μνήμη εργασίας, η ευελιξία, η επίλυση προβλημάτων και ο έλεγχος των αντιδράσεων. Στοιχεία που λείπουν από τα άτομα με αυτισμό. «Tower of Hanoi/ of London» Πραγματοποιήθηκε από τους Ozonoff και συνεργάτες, το Σε αυτό το πείραμα, που εξετάζει την ικανότητα σχεδιασμού,, ζητήθηκε, από τα άτομα, να μετακινηθούν, σε τρεις κινήσεις, οι χρωματιστοί δίσκοι, έτσι ώστε να φτάσουν στο επιθυμητό τελικό αποτέλεσμα. «Wisconsin Τεστ Ταξινόμησης Καρτών» Από τους Ozonoff, Pennington, & Rogers, το1991. Σε αυτό ζητείται από το άτομο να διατηρεί, ή να αλλάζει στρατηγική, ανάλογα με τα ζητούμενα και πληροφορίες του εξεταστή. Οι κανόνες αλλάζουν κατά τη διάρκεια της δραστηριότητας. Υπάρχει ξεκάθαρη έκπτωση στα παιδιά με αυτισμό. «Stroop test» Αυτό το τεστ αφορά στην αναστολή των παρορμήσεων και εξασκεί τη μνήμη εργασίας. Αρχικά, το άτομο διαβάζει τα χρώματα, σε ασπρόμαυρο χρώμα. Έπειτα, τα διαβάζει, πάνω στο αντίστοιχο, κάθε φορά, χρώμα. Στο τέλος, καλείται να ονομάζει κάθε λέξη με το χρώμα που είναι βαμμένη, και όχι με αυτό που κατονομάζει. (executive dysfunction in autism,2004,σελ )

24 18 Τα προβλήματα στην παρατήρηση της γενικότερης εικόνας είναι χαρακτηριστικό του αυτισμού και δύο τεστ χρησιμοποιήθηκαν για αυτό. «σχεδιασμός κύβου» Σε αυτό το τεστ, (Shah & Frith,1993) το άτομο καλείται να σχεδιάζει το περίγραμμα και να συναρμολογήσει τον κύβο.. «συναρμολόγηση αντικειμένου» Περιλαμβάνει χαρτονένια κομμάτια από αντικείμενα, ζώα κλπ, σα παζλ, δοκιμασία που δυσκολεύει ιδιαίτερα τα άτομα με αυτισμό. Ένα τεστ, των Shah & Frith, το 1983, περιλάμβανε τον εντοπισμό ενός σχήματος σε μια εικόνα, με σκοπό να αναδείξει, πως το αυτιστικό μυαλό δε συλλαμβάνει τα γενικότερα κομμάτια, παρά μόνο αυτά που βλέπει. Ένα άλλο τεστ της Happe, το 1996, δείχνει πως τα άτομα με αυτισμό είναι ευάλωτα σε οπτικές παραισθήσεις. Τα σχήματα είναι ίσα, ωστόσο αυτά βρίσκουν διαφορές.

25 Γνώση Του Συνδρόμου Asperger Έχει πάνω από μια δεκαετία που συντελέστηκαν εξελίξεις πάνω στη γνώση του συνδρόμου. Υπήρξαν εκατοντάδες δημοσιεύσεις, έγινε γνωστή η λειτουργία και δυσλειτουργία του εγκεφάλου, καθώς και οι εγκεφαλικοί μηχανισμοί. Υπάρχει ένας συνδυασμός διαταραχών που αποδίδει το προφίλ του αυτιστικού φάσματος. Ο αυτισμός υψηλής λειτουργικότητας, η ΨΚΔ (ψυχαναγκαστική καταναγκαστική διαταραχή), η πραγματολογική-σημασιολογική διαταραχή, η ΕΠΚΑ, η ΔΕΠ-Υ, οι δυσκολίες στη κοινωνική συναλλαγή, στην απικοινωνία, τα ελλείμματα στη δημιουργικότητα και ενσυναίσθηση, οι μαθησιακές δυσκολίες, τα τικ και Tourette. Όλα αυτά επικαλύπτονται και συνιστούν το σύνδρομο asperger. Πλέον, δεν είναι τόσο σπάνια η συνάντηση δασκάλων, ψυχιάτρων, γονέων και συζύγων με άτομα και παιδιά που συμπληρώνουν το προφίλ του συνδρόμου. Τα άτομα με το σύνδρομο παρουσιάζουν μια εικόνα εγωκεντρική, μια αδυναμία στην προσαρμογή και ανταπόκριση στις κοινωνικές απαιτήσεις του περιβάλλοντος. Ταυτόχρονα, εντυπωσιάζουν με τις ιδιαίτερες αισθητικές και επιστημονικές τους γνώσεις, και το εντυπωσιακό λεξιλόγιο. Και αποτελούν πολύτιμα εργαλεία, στη σύγκριση και ανάπτυξη άλλων νευροτυπικών ανθρώπων. (οδηγός για το σύνδρομο asperger, Christopher Gillbert, 2011,σελ3-5) Κάποιες περιπτώσεις ατόμων με το σύνδρομο, οφείλονται σε συνδυασμό εγκεφαλικής βλάβης και κληρονομικότητας, ενώ οι ψυχοκοινωνικοί παράγοντες, διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην έκβαση, με την οικογένεια στη κορυφή της ιεραρχίας, αλλά λαμβάνονται ελάχιστα υπόψη ως αιτιολογικοί παράγοντες. Τα τελευταία χρόνια, φαίνεται ότι, στην Ελλάδα, το ποσοστό παιδιών με το σύνδρομο αυξάνεται, 1 στα 125 διαγιγνώσκονται. Ενώ διεθνώς, το ποσοστό ανέρχεται στο 0,25%. Κάποιοι ειδικοί λένε πως αυτό οφείλεται στα τεστ αξιολόγησης, άλλοι, στη γνώση για τον αυτισμό, που ως το 2000, ήταν ελάχιστη στη χώρα μας. αυτό που οι γονείς παρατηρούν, γύρω στα πέντε χρόνια των παιδιών τους, και τους υποψιάζει είναι η εμμονή με αντικείμενα, και η μειωμένη κοινωνική ικανότητα. Τα άτομο με το σύνδρομο, καλό είναι να έχουν σε όλη τους τη ζωή, άτομα κοντά τους που να τα βοηθούν, αφού λόγω της αδυναμίας αναγνώρισης συναισθημάτων, προκαλούνται δυσκολίες στις κοινωνικές σχέσεις, που οδηγούν σε ψυχικές διαταραχές, με πιο συχνή τη κατάθλιψη, αλλά και την εκμετάλλευση και κακομεταχείριση τους από άλλους ανθρώπους. (οδηγός για το σύνδρομο asperger, Christopher Gillbert, σελ.96)

26 Αιτιολογία Του Συνδρόμου Τα ακριβή αίτια του συνδρόμου asperger είναι άγνωστα. Έως τώρα τα ευρήματα, για την παθογένεια του δε μπορούν να δώσουν τον ενιαίο πυρήνα παθογένεσης, παρά να ενοχοποιήσουν τις γενετικές και νευροβιολογικές καταβολές. Κατά τον Asperger, οι γενετικές καταβολές είναι εμφανείς, από το ότι χαρακτηριστικά της διαταραχής διέπουν και τους γονείς, κυρίως τους πατέρες, των πασχόντων. Την ίδια άποψη υιοθετεί και η Lorna Wing (1981), αφού και η ίδια κατέληξε να εντοπίσει 5/16 πατέρες με τα αυτιστικά χαρακτηριστικά και 2/24 μητέρες των παιδιών αυτών. Ο ρόλος των γενετικών καταβολών στην διαταραχή asperger διαφαίνεται και από το ότι σε τρίδυμα αδέλφια, αυτό που υπέστη μεγαλύτερη βλάβη από Περιγενετικές επιπλοκές, εμφάνισε αυτιστικά στοιχεία (Burgoine & wing, 1983). Όσον αφορά στους νευροφυσιολογικούς-νευροανατομικούς παράγοντες, 6/21 παιδιά έδειξαν ανωμαλίες στο Ηλεκτροεγκεφαλογράφημα και 3/18 ελαφρά ή μέτρια εγκεφαλική ατροφία (Gillbert, 1989) (Αυτισμός και Διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές, 2002, σελ. 61). Κάποιες περιπτώσεις οφείλονται σε συνδυασμό εγκεφαλικής βλάβης και κληρονομικότητας, ενώ οι ψυχοκοινωνικοί παράγοντες, διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην έκβαση, αλλά λαμβάνονται ελάχιστα υπόψη ως αιτιολογικοί παράγοντες. (οδηγός για το σύνδρομο asperger, Christopher Gillbert, σελ.96) γενετικοί παράγοντες Ο αυτισμός είναι μια, μέσα από έρευνες, αποδεδειγμένα, γενετική κατάσταση. Διαφαίνεται πως δεν είναι ο καθαυτός αυτισμός που κληρονομείται, αλλά πολλά ή λίγα χαρακτηριστικά του. Το σύνδρομο asperger είναι μια «παραλλαγή» του αυτισμού, και ισχύει το ίδιο και για αυτό. Δεν έχει εντοπιστεί ακόμη το πώς επιδρούν τα γονίδια στη διαταραχή asperger. Από περιπτώσεις φαίνεται να ευθύνεται υπολειπόμενο αυτοσωμικό γονίδιο. Δηλαδή, και οι δύο γονείς έχουν μεταφέρει ένα ελαττωματικό γονίδιο, που βέβαια μπορεί και να μη προκαλέσει διαταραχή, αφού το γονίδιο αυτό φέρει και ένα άλλο, μη ελαττωματικό, αντίγραφό του. Σε άλλες περιπτώσεις μπορεί να ευθύνεται ο ένας από τους δύο γονείς που φέρει ένα μείζον αυτοσωμικό γονίδιο, το οποίο είναι αρκετό. Σε πολύ λίγες περιπτώσεις φαίνεται να ευθύνονται Χρωμοσωμικές ανωμαλίες (σύνδρομο εύθραυστου Χ/ ΧΥΥ/ ΧΧΥ[Kleinefelter]/ CATCH-22, ή σύνδρομα μετατόπισης). Στις περισσότερες περιπτώσεις, με οικογενή μετάδοση, οφείλεται σε πολυγονιδιακή κληρονομικότητα- πολλά γονίδια, δρουν συντονισμένα και δημιουργούν το πλήρες σύνδρομο asperger. Άλλα μέλη της οικογένειας μπορεί να έχουν λάβει λίγα ή κανένα από τα γονίδια αυτά και να εμφανίσουν λίγα ή καθόλου συμπτώματα του συνδρόμου. Ενώ αν και οι δύο γονείς φέρουν τέτοια συμπτώματα, είναι πολύ πιθανό τα γονίδια να συνδυαστούν έτσι ώστε να προκαλέσουν σε κάποιο παιδί το πλήρες σύνδρομο.

27 21 Κάποια υποκλινικά συμπτώματα του συνδρόμου είναι η άκαμπτη σκέψη η εγωκεντρικότητα, το κοινωνικό ενδιαφέρον αλλά η απουσία κοινωνικού ταλέντου. Η τελειομανία, η απερίσκεπτη αποκάλυψη της αλήθειας, το ενδιαφέρον για τη δικαιοσύνη, ισότητα, τα δικαιώματα τόσο των ανθρώπων όσο και των ζώων, αλλά η αδυναμία σωστού χειρισμού τους. Η εικόνα ενός μοναχικού ανθρώπου. Αποτέλεσμα αυτών είναι να προκαλούνται δυσχέρειες στην εργασία, οικογένειες, στον γάμο, και τότε το καλύτερο είναι η αξιολόγηση από κάποιον ειδικό. Μια υπόθεση που ίσως εξηγεί την άνιση αναλογία μεταξύ ανδρών γυναικών με το σύνδρομο, με τους άνδρες να αποτελούν τη πλειοψηφία, είναι ότι η φύση και η προσωπικότητά τους είναι πιο κοντά στα χαρακτηριστικά του συνδρόμου. Και αν αυτό ισχύει, τότε, σε αντίθεση με τις γυναίκες, μια πολύ μικρή γονιδιακή δόση ή εγκεφαλική βλάβη θα είναι αρκετά για τη γέννηση της διαταραχής (οδηγός για το σύνδρομο asperger, Christopher Gillbert, σελ.96-99). νευροφυσιολογικοί παράγοντες Κατά τον Asperger, μια βλάβη σε μια εκτεταμένη ή περιορισμένη περιοχή του εγκεφάλου, μπορεί να είναι υπεύθυνη για τις διαταραχές του αυτιστικού φάσματος. Ωστόσο, είναι αδύνατο συνήθως, να ειπωθεί με σιγουριά αν ένας βλαπτικός παράγοντας κατά την γέννηση, την εμβρυική ή τη παιδική ηλικία, ευθύνεται για τη διαταραχή. Η γνώμη των ερευνητών είναι ότι μια εγκεφαλική βλάβη δρα σε συνδυασμό με τους γενετικούς παράγοντες και δίνει τη διαταραχή asperger. Δηλαδή, τα γονίδια δημιουργούν την προδιάθεση για τη διαταραχή, και η εγκεφαλική βλάβη είναι αυτή που την εγκαθιδρύει. Πολλές φορές η εγκεφαλική βλάβη είναι τόσο μικροσκοπική που δε διαφαίνεται σε εξετάσεις (αξονική, μαγνητική τομογραφία), και μόνο η εμφάνιση της δυσλειτουργίας μετέπειτα, προειδοποιεί για τη γενετική ή επίκτητη βλάβη (Ηλεκτροεγκεφαλογράφημα, ανάλυση εγκεφαλονωτιαίου υγρού). Αρκετά συμπτώματα της διαταραχής asperger, θεωρούνται αποτέλεσμα απόκλισης της εγκεφαλικής λειτουργίας, παρά εγκεφαλικής βλάβης. Η νευροβιολογία είναι σύμφωνη με αυτή τη θεώρηση και στηρίζει τη σύνδεση της διαταραχής με τις διαταραχές της προσωπικότητας. Και άρα, τα χαρακτηριστικά της, μπορούν να θεωρούνται παραλλαγές της φυσιολογικής κοινωνικότητας και συμπεριφοράς και όχι απόλυτα παθολογικά στοιχεία. Από νευροφυσιολογικές μελέτες σε άτομα με σύνδρομο asperger προκύπτουν τα εξής. Εντοπίζεται βλάβη ή απόκλιση στη λειτουργικότητα των μετωπιαίων λοβών και γειτονικών περιοχών τους (όπως περιοχή στον αριστερό μετωπιαίο λοβό {Brodmann 8/9}), καθώς και στους κροταφικούς λοβούς, οι οποίοι ευθύνονται για τις εκτελεστικές λειτουργίες και τις ικανότητες νοηματοδότησης (ενσυναίσθηση και κατανόηση γνωστικής προοπτικής του άλλου). Εντοπίζεται δυσλειτουργία στο εγκεφαλικό στέλεχος και την παρεγκεφαλίδα. Με τη χρήση σάρωσης PET Εντοπίζεται μειωμένος όγκος των γυροειδών ελίκων του λιμβικού συστήματος και κυρίως της περιοχής Brodmann 24 (Ring,1999).

28 22 Μελέτες λειτουργικών μαγνητικών τομογραφιών (FMRI), δείχνουν ότι τα άτομα με αυτισμό ενεργοποιούν διαφορετικές περιοχές από ότι τα άτομα με τυπική ανάπτυξη όταν αναλύουν τη συναισθηματική κατάσταση του άλλου και ότι οι στρατηγικές που χρησιμοποιούν δεν αφορούν το πρόσωπο, όταν μελετούν πρόσωπα (Critchley,2000). Εντοπίζονται βλάβες στο δεξιό μετωπιαίο λοβό (Taylor,1999). Σύμφωνα με μια άλλη θεωρία, η διαταραχή asperger προκαλείται από μονόπλευρη εγκεφαλική βλάβη. Αποτέλεσμα αυτής είναι η άλλη πλευρά να προσπαθεί να εκτελέσει τη λειτουργία της άλλης πλευράς. Οπότε, για την ικανότητα νοηματοδότησης, είναι υπεύθυνη η περιοχή του αριστερού μετωπιαίου λοβού, και για την επικοινωνία του δεξιού μετωπιαίου λοβού. Σε περίπτωση βλάβης του ενός από τους δύο, ο άλλος προσπαθεί αλλά αδυνατεί να αναπληρώσει το κενό της δυσλειτουργικής περιοχής. Έτσι επιπτώσεις υπάρχουν και σε άλλες επικοινωνιακές δεξιότητες, άσχετης της πληγείσας περιοχής. Βέβαια, η βλάβη αυτή δεν είναι το ίδιο σοβαρή όπως στον κλασσικό αυτισμό, ο οποίος απαιτεί αμφίπλευρη βλάβη. Ψυχοκοινωνικοί παράγοντες Οι κοινωνικοί και ψυχολογικοί παράγοντες, δε προκαλούν το σύνδρομο. Αυτό που μπορούν, ωστόσο, να κάνουν, είναι να ξυπνήσουν έναν βιολογικό κίνδυνο εμφάνισης συμπτωμάτων που ανήκουν σε αυτό. Δηλαδή, ψυχοκοινωνικοί παράγοντες, μπορούν να οδηγήσουν σε βλαβερές συνήθειες και συνθήκες ζωής, οι οποίες θα προξενήσουν το πρόβλημα. Οι ψυχοκοινωνικοί παράγοντες, διαδραματίζουν καταλυτικό ρόλο για την ποιότητα ζωής του ατόμου και του περιβάλλοντός του. Τέτοιοι είναι, η πληροφόρηση, η εκπαίδευση, η έγκαιρη διάγνωση, και η κατανόηση του προβλήματος από τους γύρω που φέρουν τη μείωση του στρες, τις κατάλληλες συμπεριφορές και αντιδράσεις και την ανάπτυξη ρεαλιστικών προσδοκιών. Η πρόκληση ψυχοκοινωνικών προβλημάτων λόγω συγγενικού προσώπου με παρόμοια προβλήματα, πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνη της, αφήνοντας από έξω τους αιτιατούς παράγοντες. Ωστόσο, η εμπειρία του Gilbert, του επιτρέπει να υποστηρίζει ότι η ύπαρξη, ιδίως, γονέων με όμοια προβλήματα, αποτελούν την καλύτερη στήριξη στο παιδί με αυτισμό. Το μεγαλύτερο όλων ψυχ/κό πρόβλημα, δημιουργείται, αν το παιδί πέσει θύμα σχολικού εκφοβισμού. Αν σκεφτούμε ότι τα, δίχως προβλήματα παιδιά, δυσκολεύονται να εκμυστηρευτούν τέτοια θέματα, φανταζόμαστε πόσο πιο δύσκολο θα είναι για ένα παιδί με το σύνδρομο, που ήδη συναντά δυσκολία στο να ξεκινήσει και να απαντήσει σε συζητήσεις τέτοιου είδους. Το ότι δεν αντιδρούν στον εκφοβισμό, όπως θα περίμεναν τα άλλα παιδιά, και το ότι συνήθως δείχνουν ένα προφίλ ανωτερότητας, τα διευκολύνει στο να αποστοχοποιηθούν. (Οδηγός για το σύνδρομο asperger,2011,σελ )

29 23 Το Σύνδρομο Asperger Και Ο Αυτισμός Ο αυτισμός βρίσκει μια κύρια ομοιότητα με το σύνδρομο. Την αδυναμία κατανόησης, ενσυναίσθησης και εκδήλωσης των συναισθημάτων, που σχετίζεται εν μέρη με τις μειωμένες κοινωνικές δεξιότητες. Ωστόσο, βρίσκει και σημαντικές διαφορές απ τη διαταραχή asperger, κυρίως στον βαθμό σοβαρότητας των χαρακτηριστικών. Σε αυτόν υπάρχει επιβράδυνση στη γλωσσική ανάπτυξη του παιδιού ή στην ανάπτυξη των γνωστικών του λειτουργιών ή και γενική καθυστέρηση. Συνήθως τα παιδιά µε Asperger έχουν φυσιολογική και άνω νοημοσύνη, με τη λεκτική να βρίσκεται σε ανώτερο επίπεδο από ότι η πρακτική. Έχουν φυσιολογική εξέλιξη λόγου, με τη χρήση της γραμματικής από νωρίς, ιδιαίτερες κλίσεις και ενδιαφέροντα, και προχωρούν ικανοποιητικά στο σχολείο, έχοντας κάποια ανάλογη βοήθεια. Ακόμη, η ηλικία διάγνωσης του συνδρόµου σε αντίθεση με τον αυτισμό, δε μπορεί να γίνει πριν τα πέμπτα γενέθλια, γεγονός που οφείλεται εν μέρει στο ότι τα συμπτώματα μπορεί να είναι ήπια ή μη χαρακτηριστικά, ή επειδή έχουν γίνει άλλες διαγνώσεις (ΔΕΠΥ, ΕΠΚΑ, ή και το αυτιστικό σύνδρομο), με αποτέλεσμα τα προβλήματα που οδηγούν στο asperger να παραβλέπονται. (οδηγός για το σύνδρομο Asperger, διδάσκοντας αυτιστικά παιδία) Ο Hans Asperger Για Το Σύνδρομο Ο Hans Asperger, το 1944, δημοσίευσε τη πρώτη εργασία του σχετικά με την «αυτιστική ψυχοπάθεια στη παιδική ηλικία». Έτσι περιέγραφε την κατάσταση του αυτισμού. Νωρίτερα όμως, η Ewa Ssucharewa, Ρωσίδα επιστημονική συνεργάτης της νευρολογίας, το 1926, έκανε μια δημοσίευση για τη «σχιζοειδή προσωπικότητα της παιδικής ηλικίας». Και οι δύο όροι σημαίνουν το ίδιο, και, και οι δύο δημοσιεύσεις είχαν πιο πολλά κοινά, παρά διαφορές. Και οι δύο γιατροί περιέγραφαν το ίδιο. Μάλιστα, ο Hans Asperger δεν γνώριζε για τα γραπτά της Ssucharewa. Αυτά τα έφερε στη δημοσιότητα, το 1955, η Σκοτσέζα ψυχίατρος Sula Wolff. Η αναφορά του Hans Asperger, όμως, είναι αυτή που έχει χρησιμοποιηθεί ευρέως, κυρίως από τη Lorna Wing, και το δικό του όνομα έχει συνδεθεί με τη διαταραχή. Ο Hans Asperger, υπήρξε παιδίατρος στη Βιέννη, όμως σταδιακά, προσηλώθηκε στην αποκλίνουσα ανάπτυξη των παιδιών. Στην κλινική του, μάλιστα, πλειοψηφούσαν ειδικές παρεμβάσεις για αγόρια με προβλήματα στην κοινωνική αλληλεπίδραση και συμπεριφορά. Τόσο ο Asperger, όσο και ο Kanner, τονίζουν τις δυσκολίες στην επικοινωνία και κοινωνικότητα των παιδιών με αυτισμό, τις στερεοτυπίες και τις ιδιαίτερες πνευματικές δεξιότητες. Βέβαια, το νοητικό επίπεδο των παιδιών του Kanner ήταν πολύ χαμηλότερο από αυτό των παιδιών του Asperger. Η κόρη του Asperger, έχει απαντήσει σε συνέντευξη, το 1990, από την οποία προέκυψε ότι ο ίδιος είχε κάποια από τα χαρακτηριστικά του συνδρόμου, όπως την

30 24 ανάγκη για ρουτίνες και την δυσκολία στη κοινωνικότητα, και έτσι είχε αναπτύξει μια ιδιαίτερη συμπάθεια για τα παιδιά με αυτιστική ψυχοπάθεια. Αν και ένας Ολλανδός γιατρός, ο Arn Van Krevelen, συνέκρινε, στις δεκαετίες 60 και 70 την αυτιστική ψυχοπάθεια, με τον αυτισμό του Kanner, στα γραπτά του, το ενδιαφέρον αναπτύχθηκε το Ένα χρόνο μετά τον θάνατο του Asperger, η L.Wing, εξέδωσε τριαντατέσσερις περιπτώσεις του με το όνομα «σύνδρομο asperger». Η κατηγορία αυτή αναγνωρίστηκε το 1994, στο DSM-IV, ως διαγνωστική οντότητα. (οδηγός για το σύνδρομο asperger, Christopher Gillbert, 2011,σελ.1-3)

31 25 Η Lorna Wing Για Το Σύνδρομο Η Lorna Wing είναι αυτή που εισήγαγε πρώτη τη διάγνωση και τον όρο «σύνδρομο asperger», το 1981, προσπαθώντας να διαχωρίσει τα άτομα με αυτισμό, στα οποία δε ταίριαζε το πρότυπο του Kanner, της μοναχικότητας και αλαλίας, δηλαδή. Βασισμένη στη περιγραφή του Η. Asperger, εξέδωσε έξι διαγνωστικά κριτήρια. 1} Λόγος= καμιά γλωσσική καθυστέρηση, αλλά το περιεχόμενό του σχολαστικό, στερεότυπο και περίεργο. 2} Μη λεκτική επικοινωνία= ακατάλληλη χειρονομία, ελάχιστη έκφραση προσώπου και μονότονη φωνή. 3} Κοινωνική αλληλεπίδραση= έλλειμμα εμπάθειας και αμοιβαιότητας. 4} Αντίσταση στην αλλαγή= αρέσκεται σε επαναλαμβανόμενες ενέργειες. 5} Συντονισμός κινήσεων= χονδροειδείς, αδέξιες κινήσεις, στερεότυπες κάποιες φορές, περίεργο βάδισμα και κορμοστασιά. 6} Δεξιότητες και ενδιαφέροντα= καθορισμένα ενδιαφέροντα και καλή μνήμη Η Lorna Wing ασχολήθηκε και με τον ισχυρισμό του H. Asperger, ότι η διαταραχή είναι συχνότερη στους άντρες, παρά στις γυναίκες, και ότι δεν εκδηλώνεται πριν τα τρία χρόνια, τροποποιώντας τα κριτήρια με βάση τη δική της κλινική εμπειρία και φέροντας τρεις αλλαγές: 1} Γλωσσική καθυστέρηση= η μισή ομάδα που θα είχε το σύνδρομο, ανέπτυξε τη γλώσσα ομαλά. 2} Πρώιμη ανάπτυξη= το παιδί, μπορεί πριν τα τρία χρόνια, να δείχνει περίεργη συμπεριφορά, π.χ κακή συνδυαστική προσοχή. 3} Δημιουργικότητα= τα παιδιά αυτά δεν είναι δημιουργικά, ούτε επιδεικνύουν αληθινό υποκριτικό λόγο κατά το παιχνίδι. Η σκέψη τους είναι ακατάλληλη και όχι πρωτότυπη. Πάνω σε αυτές τις δημοσιεύσεις, βασίστηκαν επόμενες άλλων, στις οποίες υποδεικνύονται δύο ιδιαίτερα συμπεράσματα. Η πρώτη και κυριότερη είναι ο βαθμό σοβαρότητας των χαρακτηριστικών, που διαχωρίζει τα άτομα με το σύνδρομο και τον αυτισμό. Ακολουθεί η πολυάριθμη εμφάνιση άρθρων με κριτήρια της διαταραχής, χωρίς όμως να ορίζει ακριβή χαρακτηριστικά. Η Lorna Wing ασχολήθηκε με το πρακτικό μέρος του συνδρόμου, που διαγίγνωσκε άτομα με ελαφρύτερα από τα συμπτώματα του αυτισμού, όπως ορίζονταν στο DSM-III (1980), κατά το οποίο, η εκδήλωση γινόταν πριν τους 30 μήνες, υπήρχαν έντονα ελλείμματα γλωσσικής ανάπτυξης και έλλειμμα ανταπόκρισης. Αυτά τα αυστηρά κριτήρια την οδήγησαν στο να προχωρήσει στον διαχωρισμό του συνδρόμου και του αυτισμού. (Αυτισμός, εξηγώντας το αίνιγμα,1999,σελ )

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Η εργασία μου χωρίζεται σε 3 μέρη:

Η εργασία μου χωρίζεται σε 3 μέρη: Η εργασία μου χωρίζεται σε 3 μέρη: 1. Αυτισμός 2. Σύνδρομο Asperger 3. Περιστατικό Ο Στόχος μου: να παρουσιάσω τις δύο διαταραχές, ομοιότητες και διαφορές, και να δώσω ένα μικρό δείγμα λογοθεραπευτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΑΛΗΘΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΑΥΤΙΣΜΟΥ. Επιμέλεια: Στέργιος Νότας

ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΑΛΗΘΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΑΥΤΙΣΜΟΥ. Επιμέλεια: Στέργιος Νότας ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΑΛΗΘΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΑΥΤΙΣΜΟΥ Επιμέλεια: Στέργιος Νότας ΜΥΘΟΣ: Ο αυτισμός είναι μια σπάνια διαταραχή. ΑΛΗΘΕΙΑ: Παλαιότερες επιδημιολογικές έρευνες έδειχναν ότι στον γενικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Ειδική Φυσική Αγωγή Ενότητα 10η: Αυτισμός Κοκαρίδας Δημήτρης Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός Διάχυτες Αναπτυξιακές Διαταραχές. Γιώργος Καραντάνος, Παιδοψυχίατρος Κων/νος Φρανσίς, Παιδοψυχίατρος Ίδρυμα για το παιδί «Η Παμμακάριστος»

Αυτισμός Διάχυτες Αναπτυξιακές Διαταραχές. Γιώργος Καραντάνος, Παιδοψυχίατρος Κων/νος Φρανσίς, Παιδοψυχίατρος Ίδρυμα για το παιδί «Η Παμμακάριστος» Αυτισμός Διάχυτες Αναπτυξιακές Διαταραχές Γιώργος Καραντάνος, Παιδοψυχίατρος Κων/νος Φρανσίς, Παιδοψυχίατρος Ίδρυμα για το παιδί «Η Παμμακάριστος» Κλινική οντότητα του Αυτισμού Kanner, 1943 Έννοια Καίρια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΙΣΜΟΣ. Μια διαφορετική μορφή επικοινωνίας

ΑΥΤΙΣΜΟΣ. Μια διαφορετική μορφή επικοινωνίας ΑΥΤΙΣΜΟΣ Μια διαφορετική μορφή επικοινωνίας ΟΡΙΣΜΟΣ Οι Neisworth και Wolfe (2005) ορίζουν τον αυτισμό ως «αναπτυξιακή διαταραχή που χαρακτηρίζεται από σημειωμένη δυσκολία στην επικοινωνία και τις κοινωνικές

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος»

Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» Παράγοντες που επιδρούν στη μάθηση Η σοβαρότητα του αυτισμού Το επίπεδο της νοητικής τους ικανότητας

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός & Εκπαίδευση. Βάγια Α. Παπαγεωργίου Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο Β. Ελλάδας Ψ.Ν.Θ.

Αυτισμός & Εκπαίδευση. Βάγια Α. Παπαγεωργίου Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο Β. Ελλάδας Ψ.Ν.Θ. Αυτισμός & Εκπαίδευση Βάγια Α. Παπαγεωργίου Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο Β. Ελλάδας Ψ.Ν.Θ. Τι είναι ο αυτισμός; Κύριος εκπρόσωπος των διάχυτων διαταραχών της ανάπτυξης, που διαρκούν ολόκληρη τη ζωή (DSM-IV,

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΔΕΠ-Υ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ASPERGER

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΔΕΠ-Υ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ASPERGER ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΔΕΠ-Υ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ASPERGER ΟΝΟΜΑ ΦΟΙΤΗΤΗ: ΧΡΟΝΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ (11832) ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ ΑΓΓΕΛΟΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο : 1.1 Ορισμοί. 1.2.Ιστορική Αναδρομή. 1.3.Χαρακτηριστικά.

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός Υψηλής Λειτουργικότητας (Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος με Υψηλή Λειτουργικότητα) Χαρακτηριστικά

Αυτισμός Υψηλής Λειτουργικότητας (Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος με Υψηλή Λειτουργικότητα) Χαρακτηριστικά Αυτισμός Υψηλής Λειτουργικότητας (Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος με Υψηλή Λειτουργικότητα) Χαρακτηριστικά Ιουλιέττα Καλλή-Λαούρη, M.D., Ph.D. Παιδοψυχίατρος, Ψυχοθεραπεύτρια Παιδιών & Εφήβων 1 ο Παγκύπριο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Π. ΒΟΥΤΥΡΑΚΟΣ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

ΑΥΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Π. ΒΟΥΤΥΡΑΚΟΣ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΑΥΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Π. ΒΟΥΤΥΡΑΚΟΣ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ Κριτήρια Ποιοτική απόκλιση στην κοινωνική αλληλεπίδραση Ποιοτική απόκλιση στην επικοινωνία υσκολίες στη σκέψη, στη φαντασία, περίεργα

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας Αγγελίνα Κατριβάνου

Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας Αγγελίνα Κατριβάνου Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας Αγγελίνα Κατριβάνου Απαρτιωμένη Διδασκαλία Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας I. Διάχυτες Αναπτυξιακές Διαταραχές II. III. Ειδικές Αναπτυξιακές Διαταραχές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ Ευανθία Σούμπαση Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΠΕΔΙΟ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η επιστήμη που ασχολείται με τον προσδιορισμό της λειτουργικής κατάστασης του εγκεφάλου

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D

Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Χαρακτηριστικά Αυτισμού Καλής Λειτουργικότητας ( ομιλία, κινητικός συντονισμός,

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση πτυχιακής εργασίας. Γιώτη Κωνσταντίνα Φρογάκη Ήρα-Αφροδίτη

Παρουσίαση πτυχιακής εργασίας. Γιώτη Κωνσταντίνα Φρογάκη Ήρα-Αφροδίτη Παρουσίαση πτυχιακής εργασίας Γιώτη Κωνσταντίνα Φρογάκη Ήρα-Αφροδίτη Περιεχόμενα Εισαγωγή Γνώση και κατανόηση του αυτισμού Διαγνωστικά εργαλεία για την ανίχνευση του αυτισμού Βασικές αρχές αποτελεσματικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΑΥΤΙΣΜΟΥ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ Η ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΑ: ΡΕΠΑΝΗ ΕΥΣΤΡΑΤΙΑ ΑΡ.ΜΗΤΡΩΟΥ.: 11380 ΕΠΟΠΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ ΠΑΥΛΟΣ

Η ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΑΥΤΙΣΜΟΥ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ Η ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΑ: ΡΕΠΑΝΗ ΕΥΣΤΡΑΤΙΑ ΑΡ.ΜΗΤΡΩΟΥ.: 11380 ΕΠΟΠΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ ΠΑΥΛΟΣ Η ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΑΥΤΙΣΜΟΥ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ Η ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΑ: ΡΕΠΑΝΗ ΕΥΣΤΡΑΤΙΑ ΑΡ.ΜΗΤΡΩΟΥ.: 11380 ΕΠΟΠΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ ΠΑΥΛΟΣ Η έννοια του αυτισμού Ο όρος «Αυτισμός» προέρχεται από την ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Τζένη Σουμάκη Παιδοψυχίατρος Ψυχαναλύτρια Επιστημονικά Υπεύθυνη Κέντρου Διατροφικών Διαταραχών ΑΝΑΣΑ Γρ. Ελληνικής Εταιρίας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας Μέλος Δ.Σ. Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος εργασίας: Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη διαταραχή του αυτιστικού φάσματος: βιβλιογραφική ανασκόπηση

Τίτλος εργασίας: Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη διαταραχή του αυτιστικού φάσματος: βιβλιογραφική ανασκόπηση Τίτλος εργασίας: Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη διαταραχή του αυτιστικού φάσματος: βιβλιογραφική ανασκόπηση Επιβλέπων καθηγητής: ΝΑΣΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΠΑΠΑΓΑΛΟΥ ΑΓΛΑΪΑ Α.Μ: 12514 Τι είναι ο αυτισμός; Είναι μία

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτήτρια: Μπαράκου Χρυσάνθη ΑΜ: 9835 Υπεύθυνη καθηγήτρια: κ. Ζακοπούλου Βικτωρία

Φοιτήτρια: Μπαράκου Χρυσάνθη ΑΜ: 9835 Υπεύθυνη καθηγήτρια: κ. Ζακοπούλου Βικτωρία ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΔΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ: ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ ΥΨΗΛΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ Φοιτήτρια: Μπαράκου Χρυσάνθη ΑΜ: 9835 Υπεύθυνη

Διαβάστε περισσότερα

ιαταραχές επικοινωνίας στον αυτισμό

ιαταραχές επικοινωνίας στον αυτισμό ιαταραχές επικοινωνίας στον αυτισμό Βογινδρούκας Γιάννης Λογοπεδικός Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο Β. Ελλάδας ΨΝΘ ΚΟΙΝΩΝΕΩ - Ω = είμαι μέτοχος, ενεργώ από κοινού ΚΟΙΝΩΝΙΑ= κοινωνική ομάδα, συναναστροφή ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΩ

Διαβάστε περισσότερα

Γιαννάκη Ειρήνη Α.Μ: 12066 Τμήμα Λογοθεραπείας- Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ

Γιαννάκη Ειρήνη Α.Μ: 12066 Τμήμα Λογοθεραπείας- Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ «Η ψυχοκινητική καθυστέρηση ως σημαντικό κομμάτι πολλών διαταραχών. Μέθοδοι ψυχοκινητικής ανάπτυξης καθώς και υλικό (ασκήσεις) ως εναλλακτική μορφή επικουρικής αγωγής στη λογοθεραπεία». Γιαννάκη Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΗΛΙΚΙΑ γέννηση ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Αναγνωρίζει και προτιμά τη φωνή της μητέρας καθώς και ήχους της γλώσσας. Μιμείται ήχους της γλώσσας. 2 μηνών Συνδυάζει

Διαβάστε περισσότερα

είναι μια ισόβια αναπτυξιακή διαταραχή, μια αναπηρία που εμποδίζει τα άτομα να κατανοούν σωστά όσα βλέπουν, ακούν και γενικά αισθάνονται.

είναι μια ισόβια αναπτυξιακή διαταραχή, μια αναπηρία που εμποδίζει τα άτομα να κατανοούν σωστά όσα βλέπουν, ακούν και γενικά αισθάνονται. Β έτος ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Σοφία Μπάτσιου Απρίλιος 2012 είναι μια ισόβια αναπτυξιακή διαταραχή, μια αναπηρία που εμποδίζει τα άτομα να κατανοούν

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη και διαταραχές της Κοινωνικότητας στον Αυτισμό. Ευδοκία Καρδαμίτση, Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικοί

Ανάπτυξη και διαταραχές της Κοινωνικότητας στον Αυτισμό. Ευδοκία Καρδαμίτση, Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικοί Ανάπτυξη και διαταραχές της Κοινωνικότητας στον Αυτισμό Ευδοκία Καρδαμίτση, Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικοί Μειονεξίες σε 3 λειτουργικές περιοχές Κοινωνικές σχέσεις Επικοινωνία Σκέψη, φαντασία Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική Νευροψυχολογία του Παιδιού Διδάσκων: Α.Β. Καραπέτσας

Κλινική Νευροψυχολογία του Παιδιού Διδάσκων: Α.Β. Καραπέτσας WECHLER INTELLIGENCE SCALE FOR CHILDREN III (WISC -III) Κλινική Νευροψυχολογία του Παιδιού Διδάσκων: Α.Β. Καραπέτσας Υποκλίμακες του WISC Λεκτικές υποκλίμακες Πληροφορίες Λεξιλόγιο Ομοιότητες Κατανόηση

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Τι είναι Μαθησιακές Δυσκολίες; Καμπύλη Νοημοσύνης Δείκτης Νοημοσύνης ποσοστό % κατηγορία πάνω από

Διαβάστε περισσότερα

Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά

Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά Παρουσίαση Πτυχιακής Εργασίας με θέμα: Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά Ιωάννινα Νοέμβριος2012 Επόπτης καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Εκπονήτριες: Αρμυριώτη Βασιλική (11071)

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΑΥΤΙΣΜΟΥ

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΑΥΤΙΣΜΟΥ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΘΗΣ ΣΤΟ M.D.D.E. M.Sc. ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιβλέπουσα: Ζακοπούλου Βικτωρία.

Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιβλέπουσα: Ζακοπούλου Βικτωρία. Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: «Εγκεφαλική Παράλυση στην παιδική ηλικία». Εκπόνηση εργασίας: Παπαδοπούλου Ειρήνη Α.Μ. 12148 Επιβλέπουσα:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ

ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ Ιστορική αναδρομή Ο πρώτος που αναγνώρισε αυτό το σύνδρομο ήταν ο John Langdon Down, το 1866. Μέχρι τα μέσα του 20 ου αιώνα, η αιτία που

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Τι Είναι το Σύνδρομο Asperger;

Τι Είναι το Σύνδρομο Asperger; Τι Είναι το Σύνδρομο Asperger; Το σύνδρομο Asperger είναι μία νευρολογική διαταραχή, η οποία, σύμφωνα με τον κλινικό ψυχολόγο και ερευνητή Tony Attwood, προσβάλλει την ικανότητα του ατόμου να κατανοεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΥΠΗ AΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΥ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ. Mαρία Παπαντωνίου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το παιδί «Η Παμμακάριστος»

ΑΤΥΠΗ AΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΥ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ. Mαρία Παπαντωνίου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΤΥΠΗ AΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΥ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ Mαρία Παπαντωνίου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το παιδί «Η Παμμακάριστος» ΣΥΛΛΟΓΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Βλάβη Δεξιού Ημισφαιρίου Σημειώσεις για Φοιτητές. 2015, SpeechVoice-Σωτήρης Πανάγος

Βλάβη Δεξιού Ημισφαιρίου Σημειώσεις για Φοιτητές. 2015, SpeechVoice-Σωτήρης Πανάγος Βλάβη Δεξιού Ημισφαιρίου Σημειώσεις για Φοιτητές 2015, SpeechVoice-Σωτήρης Πανάγος 1 ΒΔΗ (RHD) : Χαρακτηριστικά 1. Δεν έχει ενσυναίσθηση της καταστασης του 2. Δυσκολία ελέγχου αριστερής πλευράς 3. Δυσκολία

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ Φοιτήτριες: Ε. Καραγιάννη Ι. Μέξη Επόπτης Εκπαιδευτικός: Ε. Παπαγιαννοπούλου ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2012 Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή των απεικονιστικών μεθόδων στη διάγνωση μαθησιακών και αναπτυξιακών διαταραχών. Φοιτήτρια: Νούσια Αναστασία

Η συμβολή των απεικονιστικών μεθόδων στη διάγνωση μαθησιακών και αναπτυξιακών διαταραχών. Φοιτήτρια: Νούσια Αναστασία Η συμβολή των απεικονιστικών μεθόδων στη διάγνωση μαθησιακών και αναπτυξιακών διαταραχών Φοιτήτρια: Νούσια Αναστασία Απεικονιστικές μέθοδοι Οι νευροαπεικονιστικές μέθοδοι εμπίπτουν σε δύο μεγάλες κατηγορίες:

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑΓΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΗΛΙΚΙA

ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑΓΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΗΛΙΚΙA ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑΓΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΗΛΙΚΙA Γνωστικές λειτουργίες Γνωστική λειτουργία (cognition) είναι ο τρόπος με τον οποίο ένα άτομο αντιλαμβάνεται τον κόσμο και δρα μέσα σε αυτόν. Είναι το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΔΟΜΗΣΗ ΕΠΕΑΕΚ 2. Τριάδα των διαταραχών: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΗΤΑ Μαρία Βακαλοπούλου

ΑΝΑΔΟΜΗΣΗ ΕΠΕΑΕΚ 2. Τριάδα των διαταραχών: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΗΤΑ Μαρία Βακαλοπούλου ΕΠΕΑΕΚ 2 Μαρία Βακαλοπούλου ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: Είναι κάθε προσπάθεια την οποία κάνει το παιδί ή ο ενήλικας προκειμένου να επηρεάσει την συμπεριφορά ενός άλλου προσώπου και με την προσμονή ότι αυτό το πρόσωπο

Διαβάστε περισσότερα

Συννοσηρότητα στον Αυτισμό Αυτισμός και Επιληψία. Δρ Πάολα Νικολαίδου Παιδονευρολόγος - Επιληπτιολόγος

Συννοσηρότητα στον Αυτισμό Αυτισμός και Επιληψία. Δρ Πάολα Νικολαίδου Παιδονευρολόγος - Επιληπτιολόγος Συννοσηρότητα στον Αυτισμό Αυτισμός και Επιληψία Δρ Πάολα Νικολαίδου Παιδονευρολόγος - Επιληπτιολόγος Ο αυτισμός είναι μια νευροαναπτυξιακή διαταραχή, στο πλαίσιο της οποίας η γνωσιακή δυσλειτουργία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Καραμάνου Χριστίνα A.M: 11768 Πετίνη Θωμαΐς- Χριστίνα A.M:12110 Ρούσα Γεωργία A.M: 11580 ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2013

Καραμάνου Χριστίνα A.M: 11768 Πετίνη Θωμαΐς- Χριστίνα A.M:12110 Ρούσα Γεωργία A.M: 11580 ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2013 Παρουσίαση Πτυχιακής Εργασίας ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2013 Καραμάνου Χριστίνα A.M: 11768 Πετίνη Θωμαΐς- Χριστίνα A.M:12110 Ρούσα Γεωργία A.M: 11580 «είναι μία παθολογική κατάσταση, που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «Λογοθεραπευτική παρέμβαση στο πλαίσιο του συνδρόμου της Οζώδους Σκλήρυνσης»

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «Λογοθεραπευτική παρέμβαση στο πλαίσιο του συνδρόμου της Οζώδους Σκλήρυνσης» ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Λογοθεραπευτική παρέμβαση στο πλαίσιο του συνδρόμου της Οζώδους Σκλήρυνσης» Εκπόνηση : Χατζή Κατερίνα ΑΜ:11625 Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

Τ. Ε. Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Τ. Ε. Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Τ. Ε. Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Διαταραχή της πρώιμης παιδικής ηλικίας. Προκαλεί σημαντικές επιπτώσεις στην κοινωνική και επικοινωνιακή ανάπτυξη. Άγνωστες αιτίες. Δεν είμαστε σε θέση να τον αποτρέψουμε

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή Δρ. Αναστασία Κουμούλα Παιδοψυχίατρος Συντ. Διευθύντρια Τμ. Ψυχιατρικής Παιδιών & Εφήβων Διευθύντρια ψυχιατρικού Τομέα Σισμανόγλειο

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Tα παιδιά με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες παρουσιάζουν προβλήματα στις βασικές ψυχολογικές διαδικασίες που περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχή ελλειμματικής προσοχής. και υπερκινητικότητα: Δρ Μαρίνα Πατσίδου Ηλιάδου. Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ

Διαταραχή ελλειμματικής προσοχής. και υπερκινητικότητα: Δρ Μαρίνα Πατσίδου Ηλιάδου. Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ Διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητα: Δρ Μαρίνα Πατσίδου Ηλιάδου Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ Η περίπτωση του Ορέστη Προνήπιο Χωρίς προβλήματα στο νοητικό επίπεδο. Έχει πολύ καλό γνωστικό επίπεδο,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΨΥΧΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Χαρ. Τρικούπη 24, Αθήνα Τηλ: 210 3626445 www.kemepse.com e-mail: special.education.program.2013@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Ορισμός Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟ Α ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ 1. Γαστροοισοφαγική παλινδρόµηση (ΓΟΠ) Η συχνότητα της ΓΟΠ σε παιδιά µε ΕΠ αναφέρεται από 26% - 75%, ενώ σε φυσιολογικά παιδιά και βρέφη εκτιµάται περίπου στο 7-8% (Cadman και συν. 1978,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Εφαρμογή του Boehm Test of Basic Concepts- Preschool Version σε παιδιά προσχολικής ηλικίας» Μια

Διαβάστε περισσότερα

Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες

Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες Βασίλειος Κωτούλας Σχολικός Σύμβουλος 2ης Εκπ. Περ. ΠΕ Καρδίτσας vaskotoulas@sch.gr http://dipe.kar.sch.gr/grss Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες Δομή Εισήγησης Ορισμός - Χαρακτηριστικά Βασικές παραδοχές

Διαβάστε περισσότερα

ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΑΘΗΝΑΤΕΣΤ ΣΕ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΠΡΩΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΑΘΗΝΑΤΕΣΤ ΣΕ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΠΡΩΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Τμήμα Λογοθεραπείας ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΑΘΗΝΑΤΕΣΤ ΣΕ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΠΡΩΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Παρουσίαση πτυχιακής εργασίας από τις

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά με αυτισμό μέχρι πού μπορούν να φτάσουν στην επικοινωνία τους;

Τα παιδιά με αυτισμό μέχρι πού μπορούν να φτάσουν στην επικοινωνία τους; ΙΩΑΝΝΗΣ ΒΟΓΙΝΔΡΟΥΚΑΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ «Τα παιδιά με αυτισμό μέχρι πού μπορούν να φτάσουν στην επικοινωνία τους;» Ανάλογα με το επίπεδο της κοινωνικής τους ανάπτυξης είναι και το επίπεδο της λειτουργικής τους

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΥΠΗ AΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΥ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το παιδί «Η Παμμακάριστος»

ΑΤΥΠΗ AΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΥ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΤΥΠΗ AΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΥ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το παιδί «Η Παμμακάριστος» Αξιολόγηση Συλλογή πληροφοριών Ερμηνεία Στόχοι της παρέμβασης Η Αξιολόγηση της

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Χαλάνδρι 02/05/2010 Αριστοτέλους 42 Χαλάνδρι Τ.Κ. 15234 Τηλ./210-6800823 e-mail: papdimit@yahoo.gr ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ανάπτυξη της γλώσσας αποτελεί µια πολύχρονη, πολύπλοκη και προοδευτική

Διαβάστε περισσότερα

Αναπηρία: όροι και ορισμοί. Η έννοια της διαφορετικότητας

Αναπηρία: όροι και ορισμοί. Η έννοια της διαφορετικότητας Αναπηρία: όροι και ορισμοί Η έννοια της διαφορετικότητας Η Αναπηρία στην Αρχαία Ελλάδα Ο Όμηρος στην Οδύσσεια αναφέρει τον τυφλό ποιητή, ο οποίος συχνά ήταν προσκεκλημένος στο παλάτι και είχε την εύνοια

Διαβάστε περισσότερα

FOUNDERS CLUB. Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές

FOUNDERS CLUB. Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές FOUNDERS CLUB Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές Το Πρόγραμμα Founders Club είναι το πληρέστερο πρόγραμμα ιδιωτικής εκπαίδευσης Λογοθεραπείας που υπάρχει.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning.

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning. ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 info@v-learning.gr www.v-learning.gr Το Κέντρο Δια Βίου Μάθησης ΙΙ ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ & ΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΗΠΕΙΡΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ASPERGER - ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΓΟΝΕΩΝ» ΣΤΟΛΙΔΗ Ν.

Διαβάστε περισσότερα

Φοίτηση και εκπαίδευση παιδιών με ΔΑΦ στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση

Φοίτηση και εκπαίδευση παιδιών με ΔΑΦ στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Φοίτηση και εκπαίδευση παιδιών με ΔΑΦ στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Wil C. Kerner, ηλικία 12χρονών, Pals" Πηλείδου Κωνσταντίνα ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/ DSM-V: ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΑΥΤΙΣΤΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΙΣΜΟΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΜΑΤΙΑ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΜΙΧΑΗΛ ΓΕΩΡΓΙΑ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ Α.Μ.10122

ΑΥΤΙΣΜΟΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΜΑΤΙΑ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΜΙΧΑΗΛ ΓΕΩΡΓΙΑ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ Α.Μ.10122 ΑΥΤΙΣΜΟΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΜΑΤΙΑ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΜΙΧΑΗΛ ΓΕΩΡΓΙΑ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ Α.Μ.10122 Ευχαριστίες Εκ μέρους του εκπαιδευτικού ιδρύματος Ιωαννίνων και εμένα προσωπικά

Διαβάστε περισσότερα

αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες

αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες Σύμβολο της μεθόδου "Κείμενο για Όλους" Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Τμήμα Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Μάρτιος 2009 Ποια είναι τα δικαιώματα των μαθητών με αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες Ο Νόμος

Διαβάστε περισσότερα

Βοηθός Εργοεραπείας Τμήμα: 1ΝΕΡΜΟ1 Εργασια: Σύνδρομο Prader - Willi (Πράντερ - Γουίλι) και Σύνδρομο Sotos (Σότος) Παρδαλού Χριστίνα

Βοηθός Εργοεραπείας Τμήμα: 1ΝΕΡΜΟ1 Εργασια: Σύνδρομο Prader - Willi (Πράντερ - Γουίλι) και Σύνδρομο Sotos (Σότος) Παρδαλού Χριστίνα Βοηθός Εργοεραπείας Τμήμα: 1ΝΕΡΜΟ1 Εργασια: Σύνδρομο Prader - Willi (Πράντερ - Γουίλι) και Σύνδρομο Sotos (Σότος) Παρδαλού Χριστίνα Σύνδρομο Prader - Willi (Πράντερ - Γουίλι) Φυλοσχετιζόμενη διαταραχή,

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ)

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΔΕΠΥ; Αποτελεί μια ομάδα διαταραχών όπου τα συμπτώματα εμφανίζονται πριν από την ηλικία των 12 ετών. Τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ -ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ

ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ -ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ -ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ Σπουδάστρια: Αθηνά Κατσαντώνη (9923) Εποπτεύων καθηγητής: κ ος Πέσχος Δημήτριος. Τριμελής

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΨΥΧΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Χαρ. Τρικούπη 24, Αθήνα Τηλ: 210 3626445 www.kemepse.com e-mail: special.education.program.2013@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Το μικρό μας δεν μιλάει όπως τα άλλα παιδιά της ηλικίας του. Τι μπορεί να συμβαίνει; Το κοινωνικό περιβάλλον, οι συνθήκες ζωής, και οι παραδόσεις επηρεάζουν θετικά

Διαβάστε περισσότερα

Ο ηλεκτρονικός υπολογιστής στην εκπαίδευση παιδιών με διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή

Ο ηλεκτρονικός υπολογιστής στην εκπαίδευση παιδιών με διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή Ο ηλεκτρονικός υπολογιστής στην εκπαίδευση παιδιών με διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή Η γνώση προκύπτει μέσα από την επανάληψη της μαθημένης συμπεριφοράς. Για τη μάθηση απαιτούνται γνωστικές διαδικασίες

Διαβάστε περισσότερα

Το σύνδρομο Asperger περιέγραψε πρώτος ένας Γερμανός γιατρός, ο Hans Asperger, το 1944 (έναν χρόνο μετά την πρώτη αναφορά του Leo Kanner στον

Το σύνδρομο Asperger περιέγραψε πρώτος ένας Γερμανός γιατρός, ο Hans Asperger, το 1944 (έναν χρόνο μετά την πρώτη αναφορά του Leo Kanner στον Το σύνδρομο Asperger περιέγραψε πρώτος ένας Γερμανός γιατρός, ο Hans Asperger, το 1944 (έναν χρόνο μετά την πρώτη αναφορά του Leo Kanner στον αυτισμό). Στην έκθεσή του, ο Δρ. Asperger, ανέφερε άτομα τα

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΘΕΜΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Διάχυτες Αναπτυξιακές Διαταραχές : Οι Γονείς των Παιδιών με Αυτισμό ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΑ ΜΑΡΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρίας του Νου και Αυτισμός: Ανασκόπηση Θεωρητικών Προσεγγίσεων και Κλινικών Εφαρμογών

Θεωρίας του Νου και Αυτισμός: Ανασκόπηση Θεωρητικών Προσεγγίσεων και Κλινικών Εφαρμογών Θεωρίας του Νου και Αυτισμός: Ανασκόπηση Θεωρητικών Προσεγγίσεων και Κλινικών Εφαρμογών Α. Γενά & Ε. Τσιρέμπολου Εθνικό & Καποδιστριακό Παν/μιο Αθηνών Θεωρία του Νου «ανάγνωση το νου»: κατανόηση των επιθυμιών

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός: Αξιολόγηση και Εναλλακτικά Συστήματα Επικοινωνίας.

Αυτισμός: Αξιολόγηση και Εναλλακτικά Συστήματα Επικοινωνίας. Θέμα πτυχιακής: Αυτισμός: Αξιολόγηση και Εναλλακτικά Συστήματα Επικοινωνίας. Βασιλική Γεωργανά, Ελένη- Νεφέλη Γεωργοπούλου Επιβλέπων καθηγητής: κ. Δημήτριος Πέσχος Τριμελής επιτοπή: κ. Βικτωρία Ζακοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Εισαγωγή: οκιμασίες Εκτελεστικών Λειτουργιών και η Συμβολή τους στην Επαγγελματική σας Επιλογή Η σημασία της αξιολόγησης των γνωστικών δεξιοτήτων Οι γνωστικές ικανότητες

Διαβάστε περισσότερα

οµηµένη διαδικασία καταγραφής και αξιολόγησης των καθηµερινών επικοινωνιακώνδεξιοτήτων,σεµορφήσυνέντευξης.

οµηµένη διαδικασία καταγραφής και αξιολόγησης των καθηµερινών επικοινωνιακώνδεξιοτήτων,σεµορφήσυνέντευξης. ΤσαφάρηΠαρασκευή, ΛογοθεραπεύτριαΤ.Ε. Ιατρική Εταιρία Ελλογον Τι είναι το πραγματολογικό προφίλ; οµηµένη διαδικασία καταγραφής και αξιολόγησης των καθηµερινών επικοινωνιακώνδεξιοτήτων,σεµορφήσυνέντευξης.

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Αθλητική ταξινόμηση. Κατηγορία 1. Κατηγορία ΙΙ (κάτω άκρα) Κατηγορία ΙΙ (άνω άκρα) Β έτος

Αθλητική ταξινόμηση. Κατηγορία 1. Κατηγορία ΙΙ (κάτω άκρα) Κατηγορία ΙΙ (άνω άκρα) Β έτος ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Β έτος Αθλητική ταξινόμηση Κατηγορία 1 Κατηγορία ΙΙ (κάτω άκρα) Κατηγορία ΙΙ (άνω άκρα) 1 .. Κατηγορία ΙΙΙ Κατηγορία IV.. Κατηγορία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) Πέτρος Ρούσσος ΔΙΑΛΕΞΗ 3 Ορισμός της Ψυχολογίας Η επιστήμη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει τη συμπεριφορά και τις νοητικές διεργασίες του ανθρώπου (κυρίως)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΙΣΜΟΣ. Η τυπική κλινική εικόνα του αυτισμού περιλαμβάνει:

ΑΥΤΙΣΜΟΣ. Η τυπική κλινική εικόνα του αυτισμού περιλαμβάνει: ΑΥΤΙΣΜΟΣ Βιργινία Πολυμεροπούλου Εργοθεραπεύτρια Ο Αυτισμός αποτελεί τη βαρύτερη ψυχική διαταραχή της παιδικής ηλικίας. Περιγράφηκε για πρώτη φορά από τον Αμερικανό Παιδοψυχίατρο L. Kanner το 1943. Ο Kanner

Διαβάστε περισσότερα

Η ομάδα που επιμελήθηκε το power point του τμήματος Α5 με θέμα τον αυτισμό:

Η ομάδα που επιμελήθηκε το power point του τμήματος Α5 με θέμα τον αυτισμό: Η ομάδα που επιμελήθηκε το power point του τμήματος Α5 με θέμα τον αυτισμό: Αλέξης Φωτεινός Μαρία Τσίπη Βέρα Φλόκαλη Ειρήνη Τριανταφυλλίδη ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Άννα Πιθαρούλη ΑΥΤΙΣΜΟΣ Ο ΚΌΣΜΟΣ ΕΝΌΣ ΑΥΤΙΣΤΙΚΟΎ

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων Α.Καραπέτσας

Διδάσκων Α.Καραπέτσας Διδάσκων Α.Καραπέτσας Άνδρες και γυναίκες είναι εξίσου έξυπνοι, κάθε φύλο όμως με το δικό του τρόπο. (Science Illustrated, Σεπτέμβριος,2010) 2 Διαφέρουμε εγκεφαλικά? 3 Ο Richard Haier, (του Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΘΕΜΑ: Αξιολόγηση και Εκπαίδευση των μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες. Προσαρμογές αναλυτικών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Αγγελική Γενά agena@ppp.uoa.gr ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΕΝΤΑΞΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ ΣΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Α. ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Επίσταση Προσοχής Ομαδική & όχι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1. Η ψυχολογία ως επιστήμη: σύντομη γνωριμία... 25

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1. Η ψυχολογία ως επιστήμη: σύντομη γνωριμία... 25 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... 13 Το αντικείμενο του συγγράμματός μας... 13 Οι στόχοι και το κοινό μας... 14 Οργάνωση του βιβλίου... 15 Άλλα χαρακτηριστικά του βιβλίου... 16 Ευχαριστίες... 18 ΜΕΡΟΣ Ι Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 01-03-2014 (3 Ο ΜΑΘΗΜΑ) Σύνοψη Μαθησιακών Δυσκολιών Διεπιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα 22 Μαρτίου 2014 Ανδρέας Ευαγόρου Ψυχολόγος Εφηβεία Ψυχική και σωματική ανάπτυξη Πέρασμα από την παιδική στην ενήλικη ζωή Ενδοψυχικές αναδομήσεις Ανάγκη αυτονομίας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος Τι Είναι ο Αυτισμός; 1. Διαταραχή Επικοινωνίας: Επηρεάζει την κατανόηση και τη χρήση όλων των

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ Η Νόσος Alzheimerή γεροντική άνοια είναι µια χρόνια νευροεκφυλιστικήασθένεια του Κεντρικού Νευρικού Συστήµατος, που χαρακτηρίζεται στην ήπια µορφή της από σταδιακή απώλεια της µνήµης και περιορισµό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

ιαταραχές Επικοινωνίας & Λόγου στον Αυτισμό Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Μαρία Παπαντωνίου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος»

ιαταραχές Επικοινωνίας & Λόγου στον Αυτισμό Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Μαρία Παπαντωνίου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ιαταραχές Επικοινωνίας & Λόγου στον Αυτισμό Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Μαρία Παπαντωνίου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ (1) Πώς αναπτύσσεται η Επικοινωνία και η Γλώσσα;

Διαβάστε περισσότερα