Γεωτεκτονική Πετρογραφία Ορυκτολογία Ιστορική Γεωλογία Παλαιοντολογία Κλιματολογία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Γεωτεκτονική Πετρογραφία Ορυκτολογία Ιστορική Γεωλογία Παλαιοντολογία Κλιματολογία"

Transcript

1 «εφαρμοσμένες» Υδρογεωλογία Γεωχημεία Γεωλογία Ανθράκων Διαστημική Γεωλογία Φυσικές Καταστροφές Στρωματογραφία Σεισμολογία Μηχανική Γεωλογία Γεμολογία Οικονομική Γεωλογία Γεωφυσική Ηφαιστειολογία Οικονομική Γεωλογία Γεωμορφολογία Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών «θεωρητικές» Γεωτεκτονική Πετρογραφία Ορυκτολογία Ιστορική Γεωλογία Παλαιοντολογία Κλιματολογία

2 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΚΛΑΔΙΣΤΙΚΗ ΦΥΛΟΓΕΝΕΣΗ ΜΟΡΙΑΚΗ Συμβολή σε άλλους τομείς ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΠΑΝΙΔΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΑΛ/ΛΟΓΙΑ ΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΝΕΟΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΜΟΡΦΟΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΜΑΓΝΗΤΟΣΤΡ/ΦΙΑ ΜΗΧΑΝΙΣΤΙΚΗ ΠΑΛΑΙΟ- ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΒΙΟ- ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΑ ΚΥΚΛΟΣΤΡ/ΦΙΑ ΜΙΚΡΟ- & ΜΕΣΟ- ΤΡΙΒΗ KΛΑΣΙΚΗ ΠΑΛ/ΓΙΑ TURNOVERS ΑΠΟΛΙΘΩΣΗ ΒΑΣΕΙΣ/ΧΑΡΤΕΣ ΤΑΦΟΦΑΣΕΙΣ ΤΑΦΟΝΟΜΙΑ ΠΑΛΑΙΟ- ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ GIS ΠΛΗΡΟΤΗΤΑ ΑΡΧΕΙΟΥ ΖΩΟΕΠΑΡΧΙΕΣ ΙΖΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΚΙΝΗΜΑΤΙΚΗ ΠΛΑΚΩΝ ΓΕΩΤΕΚΤΟΝΙΚΗ

3 Παλαιοντολογία: η επιστήμη της μελέτης των παλαιών όντων των οργανισμών δηλ. που έζησαν στο γεωλογικό παρελθόν ακροβατεί ανάμεσα στη Βιολογία και τη Γεωλογία Το αντικείμενο μελέτης της παλαιοντολογίας, το απολίθωμα, αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα του γεωλογικού περιβάλλοντος (πέτρωμα) και των γεωλογικών διεργασιών που το δημιούργησαν παράλληλα, το απολίθωμα ως μαρτυρία ενός οργανισμού που έζησε σε κάποιον πραγματικό παρελθόντα χρόνο και τόπο, αποτελεί τμήμα των βιολογικών θεωρήσεων για τη Ζωή και την Εξέλιξή της πάνω στη Γη. όπως και η αρχαιολογία αναθεωρεί τις απόψεις της υπό το φως νέων ανακαλύψεων

4 Βιο-επιστήμες ον Γεω-επιστήμες Από που προήλθε; Πώς έμοιαζε; Πώς ζούσε; Πού ζούσε; Σε ποιο χρόνο; Σε ποιο χώρο; Πώς απολιθώθηκε; Τι περιβάλλον δηλώνει;

5 Επιστημονική-ερευνητική Αξία Εκπαιδευτική Αξία Αισθητική Αξία ΑΜΝΗ ΝΥ

6 ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΩΝ Μάθημα 1ο: Απολιθώματα & Απολίθωση η παλαιοντολογία και η ιστορία της η παλαιοντολογία σπονδυλωτών Ταφονομία: απολίθωμα-απολίθωσηαπολιθωματοφόρα κοιτάσματα ανασκαφή

7 Ιστορία της Παλαιοντολογίας ταφές νεαντερντάλιων/ νεολιθικοί οικισμοί και αρχαίοι πολιτισμοί δείχνουντην πιθανή χρήση των απολιθωμάτων ως διακοσμητικά ή/και θρησκευτικά-μαγικά αντικείμενα Η υπερφυσική διάσταση των απολιθωμάτων φαίνεται να κυριαρχεί στους πρώτους ιστορικούς χρόνους: Τιτάνες, Γίγαντες, Γρύπες Κύκλωπες και Αμαζόνες φαίνεται να σχετίζονται, άμεσα ή έμμεσα, με την παρουσία και ανεύρεση απολιθωμάτων

8 550 π.χ. Το Τέρας της Τροίας Εμπεδοκλής ο Ακραγαντίνος ( π.χ.) ερμηνεύει τα απολιθωμένα οστά νάνων ιπποποτάμων της Σικέλίας, ως τα υπολείμματα Γιγάντων. Ο ιστορικός Πλούταρχος ( μ.χ.) συνδέει τα εκτεθειμένα απολιθωμένα οστά που αποκαλύπτονται ως σήμερα στην τοποθεσία Πάναιμα (Μυτηλινιοί) της Σάμου, με τα οστά των Αμαζόνων που έπεσαν στη μάχη εναντίον του θεού Διόνυσου. Ο περιηγητής Παυσανίας (2 ος αιώνας μ.χ.) τα οστά ελεφάντων ως γίγαντες.

9 μία νέα αντίληψη του κόσμου αρχίζει να διαμορφώνεται, ήδη από το 700 π.χ., στην αρχαία Ιωνία. ΞΕΝΟΦΑΝΗΣ ( πχ) «και εν Συρακούσαις δε εν τοις λατομίοις λέγει ευρήσθαι τόπον ιχθύος και φυκών. εν δε Πάρω τόπον δάφνης εν τω βαθει του λίθου» ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ( πΧ)- τα απολιθώματα αυτόματα και παρεκκλίνοντα δημιουργήματα της Γης

10 Παρόμοιες παρανοήσεις μέχρι τον Μεσαίωνα ( μ.χ.). Την αριστοτέλεια φιλοσοφία που θεωρεί τον κόσμο, τα φυτά και τα ζώα αιώνια, αδημιούργητα και αμετάβλητα και Αναδυόμενη και διαχεόμενη στο δυτικό κόσμο βιβλική διδασκαλία που θεωρεί το σύμπαν και τα περιεχόμενά του δημιουργήματα του Θεού και τα απολιθώματα ως έργα του Θεού ή του Διαβόλου, ιδιοτροπίες της φύσης, υπολείμματα του κατακλυσμού του Νώε ή αποτέλεσμα της «πλαστικής δύναμης» (vis plastica), μίας ακαθόριστης ενδογενούς διεργασίας της Γης που εγκαταλείφθηκε ως ιδέα μόλις τον 18 ο αιώνα.

11 Την ίδια εποχή ο Αβικένννας στο έργο του «Βιβλίο Θεραπείας» του 1027 μ.χ. αναφέρει: «εάν ότι λέγεται αναφορικά με τη λιθοποίηση ζώων και φυτών είναι αλήθεια, τότε η αιτία του φαινομένου είναι μία ισχυρή ορυκτοποιητική και λιθοποιητική δύναμη που εμφανίζεται σε ορισμένα πετρώματα ή ξεπηδά άξαφνα από τη Γη κατά τους σεισμούς και τις κατολισθήσεις και λιθοποιεί ότι έρχεται σε επαφή μαζί της.» Λ. ντα ΒΙΝΤΣΙ ( )- τα απολιθωμένα κοχύλια υπολείμματα οργανισμών «..πάνω από τις πεδιάδες της Ιταλίας όπου σήμερα πετούνε σμήνη πουλιών, κολυμπούσαν κάποτε κοπάδια από ψάρια»

12 Πολιτιστικό κίνημα της Αναγέννησης (14 ος -17 ος αι.) Το 1667 ο Δανός επιστήμονας και μετέπειτα επίσκοπος Niels Stensen, γνωστός ως Νίκολας Στένο ( ), συγκρίνει τις γλωσσόπετρες λίθινα αντικείμενα που έμοιαζαν με γλώσσες ερπετών και χρησιμοποιούνταν ως φυλακτά με τα δόντια σύγχρονων καρχαριών και διαπιστώνει ότι πρόκειται για ομόλογα υπολείμματα απολιθωμένων οργανισμών των οποίων η χημική σύσταση άλλαξε χωρίς να αλλοιωθεί η μορφή τους Steno,1667

13 Διαφωτισμός & Γαλλική Επανάσταση ( ) καινοτομία στις επιστήμες της φυσικής ιστορίας οργάνωση των διατηρούμενων από την Αναγέννηση ιδιωτικών συλλογών αξιοπερίεργων αντικειμένων (συμπεριλαμβανομένων των απολιθωμάτων), γνωστών σαν Cabinet de Curiosités ή Wunderkammer (Δωμάτια Αξιοπερίεργων ή Θαυμάτων) στα πρώτα δημόσια ευρωπαϊκά Μουσεία Φυσικής Ιστορίας Κ. ΛΙΝΝΑΙΟΣ - Systema Naturae 6000 ζωολογικά είδη 1796 ΚΟΥΒΙΕ- εισάγει τη συγκριτική ανατομία, περιγράφει απολιθωμένους ελέφαντες και μαστόδοντες, περιγράφει ένα γιγάντιο βραδύποδα που αναγνωρίζει ως συγγενή του σημερινού, περιγράφει Mososaurus, Pterodactylus και αναφέρεται σε μία age of reptiles 1749 MΠΟΥΦΟΝ- Theorie de la Terre, Histoire Naturelle (36 vol) 1809 ΛΑΜΑΡΚ - Philosophie Zoologique 1822 ΒΛΕΝΒΙΓ- εισάγει τον όρο ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ

14 Charles Lyell δημοσιεύει το Principles of Geology («αρχές της γεωλογίας», ) 1859 ΔΑΡΒΙΝΟΣ - On the origin of species

15 Ο Ελβετός φυσιοδίφης Ludwig Rütimeyer ( ) εφαρμόζει την εξέλιξη στα απολιθωμένα θηλαστικά στη Βαυαροκρατούμενη Ελλάδα ο Καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών Ηρακλής Μητσόπουλος (1816, 1892), πραγματοποιεί το την πρώτη ελληνική ανασκαφή στην απολιθωματοφόρο θέση θηλαστικών του Πικερμίου της Αττικής. Τον διαδέτεται ο Γάλλος γεωλόγος και παλαιοντολόγος Jean Albert Gaudry ( ) που πραγματοποιεί εκτεταμένες ανασκαφές στο Πικέρμι μεταξύ 1853 και 1860 και εκδίδει τα αποτελέσματα της έρευνάς του στο έργο Animaux fossiles et géologie de l'attique («απολιθωμένα ζώα και γεωλογία της Αττικής», ) οι πρώτες δεκαετίες του 20 ου χαρακτηρίζονται από έντονη ανασκαφική δραστηριότητα σε όλο τον κόσμο

16 η εντατικοποίηση της έρευνας κατά τη διάρκεια του 20 ου αιώνα και ιδιαίτερα μετά το 2 ο Παγκόσμιο Πόλεμο οδήγησε στην υποδιαίρεση της Παλαιοντολογίας ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΠΑΛΑΙΟΒΟΤΑΝΙΚΗ ΠΑΛΑΙΟΖΩΟΛΟΓΙΑ ΑΣΠΟΝΔΥΛΩΝ ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΩΝ

17 Παλαιοντολογία Σπονδυλωτών Η μελέτη των οργανισμών του παρελθόντος που φέρουν εσωτερικό σκελετό (νωτιαία χορδή -Chordata)

18 ΑΠΟΛΙΘΩΜΑΤΑ:Tα κάθε λογής υπολείμματα ή ίχνη οργανισμών (ζώων και φυτών) του παρελθόντος, που βρίσκονται μέσα στους γεωλογικούς σχηματισμούς. ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΗ ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ- ΠΑΡΑΜΕΤΑΜΟΡΦΩΜΕΝΑ ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ Η διατήρησή του συνόλου ή μέρους του οργανισμού σαν απολίθωμα αποτελεί μία εξαίρεση. Εκτιμώνται 1 έως 2*10Ε9 απολιθωμένα είδη με τα γνωστά να μην ξεπερνούν τις , δηλαδή μόλις 5% του σύγχρονου έμβιου δυναμικού. ΑΠΟΛΙΘΩΣΗ: Η διαδικασία δημιουργίας του απολιθώματος διαρκεί > χρόνια. Ανάλογα με τον τύπο του απολιθώματος αλλάζει και η διαδικασία. O χρόνος και η ποιότητα της απολίθωσης εξαρτώνται από τη φύση του ιζήματος, τις φυσικές και χημικές συνθήκες του περιβάλλοντος (υγρασία, περιεκτικότητα του νερού σε CaCO3 κ.ά.) και τις συνθήκες διαγένεσης

19 α) β) Τα απολιθώματα διακρίνονται σε δύο γενικές κατηγορίες: α) τα σωματικά απολιθώματα (body fossils), τα οποία αντιπροσωπεύουν διατήρηση σωματικού ιστού, συνήθως σκληρά έσω- ή έξω-σκελετικά μέρη ή σπανιότερα το σύνολο των σκληρών ή ακόμη πιο σπάνια και των μαλακών μερών του οργανισμού και β) τα ιχνοαπολιθώματα (trace fossils ή ichnofossils), τα οποία αποτελούν μαρτυρίες της παρουσίας και δράσης του οργανισμού χωρίς όμως να διατηρείται ο ίδιος Κάθε συνάθροιση απολιθωμάτων καλείται Απολιθωμτοφόρο Κοίτασμα

20 Ο τρόπος δημιουργίας, η δομή και το περιεχόμενο των απολιθωματοφόρων κοιτασμάτων, οι διεργασίες που μεσολαβούν από το θάνατο ενός οργανισμού μέχρι την απολίθωσή του, αλλά και η ποιότητα του αρχείου των απολιθωμάτων αποτελούν αντικείμενο της Ταφονομίας Ταφονομία είναι η μελέτη των νόμων/διεργασιών της ταφής, της δημιουργίας απολιθωμάτων και απολιθωματοφόρων κοιτασμάτων (Efremov 1940)

21 ΔΙΑΡΚΗΣ ΑΠΩΛΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ Βιοσφαιρα Βιοκοινωνία: το σύνολο των οργανισμών που διαβιούν σε ένα συγκεκριμένο τόπο μία χρονική στιγμή Θανατοκοινωνία: το σύνολο των οργανισμών που συγκροτούν μία νεκρή βιοκοινωνία Ταφοκοινωνία: το σύνολο των οργανισμών που τελικά θάβεται σε ένα μέσο Ορυκτοκοινωνία: η απολιθωμένη συνάθροιση που τελικά προκύπτει Από Βιοκοινωνία ως Ταφοκοινωνία: Λιθόσφαιρα Βιοστρωματονομία Από Ταφοκοινωνία έως Ορυκτοκοινωνία Διαγένεση & Απολίθωση

22 Νεκρόλυση Μεταφορά Ανθεκτικότητα μερών στην αποσύνθεση (σωματότυπος, ηλικία, είδος ιστών) Συνθήκες αποσύνθεσης (υγρασία, θερμοκρασία, βλάστηση) Ενέργεια ρεύματος μεταφοράς-τοπογραφία Φερτά υλικά Βάθος του μέσου Μέγεθος-σχήμα οστών Παραμορφώσεις προ-ταφής (χαραγές-θραύσεις-βιοδιαταραχές) μετά-ταφής (πλαστικές, μικρορωγμώσεις, καταρρεύσεις)

23 Πληρότητα Οστών Είδος Οστών Ροδοδιάγραμμα προσανατολισμού επιμηκών οστών Θηρευτές-Θηράματα Μικρότερη μεταφορά: Πλήρη οστά Σε φυσική συνάφεια Όλες οι κατηγορίες οστών

24 Παραμορφώσεις οστών ΡΗΞΕΙΣ ΠΛΑΣΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ ΡΩΓΜΕΣ ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΕΙΣ

25 Οι οργανισμοί είναι πιο πιθανό να απολιθωθούν εάν φέρουν σκληρά σκελετικά μέρη. Η διατήρηση ευνοείται σημαντικά από γρήγορη ταφή, ειδικά σε λεπτόκοκκα ιζήματα ή όταν απουσιάζει η αποσύνθεση και η πτωματοφαγία Η ποιότητα της ορυκτοκοινωνίας είναι αντιστρόφως ανάλογη της απόστασης μεταξύ θανατοκοινωνίας και ταφοκοινωνίας.(scavenging). 1. Ολοι οι οργανισμοί δεν έχουν το ίδιο δυναμικό απολίθωσης (διάπλαση/αφθονία) 2. Όλα τα τμήματα ενός οργανισμού δεν έχουν το ίδιο δυναμικό απολίθωσης (Βραχίονας/Αστράγαλος) 3. Όλα τα ιζηματογενή περιβάλλοντα δεν έχουν το ίδιο δυναμικό απολίθωσης (χαλίκια/μάργες)

26 Περιβάλλον & συνθήκες ταφής-απολίθωσης Πρωτογενή ή δευτερογενή μεταφορά υλικού Δράση θηρευτών ή άλλων ζώων Γεωλογικές δυνάμεις-γεγονότα

27 Συντήρηση 1. Μουμιοποίηση (mummification): σε πολύ ξηρά περιβάλλοντα ή θερμές ζώνες ηφαιστείων οι οργανισμοί αφυδατώνονται και συντηρούνται σχεδόν πλήρεις. 2. Ταρίχευση (tar impregnation): συντήρηση μέσα σε κάποια στεγανή ουσία όπως πίσσα, οζοκηρίτη, ήλεκτρο κ.ά. 3. Κατάψυξη (refrigeration): συντήρηση μέσα σε πάγο ή μόνιμα παγωμένα έδαφος (permafrost). 4. Επιφλοίωση (encrustation): επικάλυψη των σκληρών μερών των οργανισμών με κάποια ορυκτή χημική ουσία μέσω εξάτμισης εμπλουτισμένου σε μεταλλικά στοιχεία νερού. Πιο συνηθισμένο παράδειγμα αποτελεί η επιφλοίωση σκελετικών μερών από ανθρακικό ασβέστιο μέσα σε σπήλαια, γνωστή ως περιασβέστωση

28 Συντήρηση 1. Μουμιοποίηση (mummification): σε πολύ ξηρά περιβάλλοντα ή θερμές ζώνες ηφαιστείων οι οργανισμοί αφυδατώνονται και συντηρούνται σχεδόν πλήρεις. 2. Ταρίχευση (tar impregnation): συντήρηση μέσα σε κάποια στεγανή ουσία όπως πίσσα, οζοκηρίτη, ήλεκτρο κ.ά. 3. Κατάψυξη (refrigeration): συντήρηση μέσα σε πάγο ή μόνιμα παγωμένα έδαφος (permafrost). 4. Επιφλοίωση (encrustation): επικάλυψη των σκληρών μερών των οργανισμών με κάποια ορυκτή χημική ουσία μέσω εξάτμισης εμπλουτισμένου σε μεταλλικά στοιχεία νερού. Πιο συνηθισμένο παράδειγμα αποτελεί η επιφλοίωση σκελετικών μερών από ανθρακικό ασβέστιο μέσα σε σπήλαια, γνωστή ως περιασβέστωση

29 Μουμιοποιημένο Δέρμα Δεινόσαυρου, Ντακότα Συντήρηση Κατεψυγμένο βρέφος Μαμμούθ, Σιβηρία Κατεψυγμένος βίσωνας, Σιβηρία

30 Αλλοιωμένη Διατήρηση 1. Ορυκτολογική διαπότιση (permineralization): οι κενοί δομικοί χώροι των σκελετικών μερών του οργανισμού διαποτίζονται από εμπλουτισμένο σε ορυκτά υπόγειο νερό. Ακολουθεί απόθεση ορυκτών στους κενούς χώρους. 2. Ανακρυστάλλωση (recrystallization): τα αρχικά ορυκτά που συνθέτουν το σκελετικό μέρος ανακρυσταλλώνονται σε ένα διαφορετικό κρυσταλλικό σύστημα (π.χ. αραγωνίτης σε ασβεστίτη) ή δίνοντας μεγαλύτερους κρυστάλλους. 3. Αντικατάσταση (replacement): τα αρχικά ορυκτά που συνθέτουν το σκελετικό μέρος διαλύονται από το υπόγειο νερό και αντικαθίστανται μόριο προς μόριο από άλλα. 4. Ενανθράκωση (carbonization-carbon films): όταν τα μαλακά μέρη ενός οργανισμού δεχτούν πίεση και θέρμανση τα πτητικά συστατικά όπως υδρογόνο, άζωτο και οξυγόνο διαφεύγουν αφήνοντας πίσω μία καστανή έως μελανόχρωμη ταινία άνθρακα. Σε κάποιες περιπτώσεις σπονδυλωτών οργανισμών

31 Αντικατάσταση Αντικατάσταση Σωματικό απολίθωμα Μοριακή Αντικατάσταση Ενανθράκωση Αντικατάσταση

32 Ινχοαπολιθώματα Χημικά απολιθώματα (chemical fossils): Αποτελούν συνήθη απολιθώματα των Προκάμβριων πετρωμάτων. Συμπιεστικά αποτυπώματα (impressions): προκύπτουν από την πίεση των σκελετικών ή άλλων μερών του οργανισμού πάνω σε ένα συνήθως λεπτόκοκκο και πλαστικό ίζημα. Εσωτερικά εκμαγεία (internal casts): σε ορισμένες περιπτώσεις το εσωτερικό ενός σκελετικού μέρους μπορεί να γεμίσει με το μητρικό ή άλλο υλικό μέσα στο οποίο θάβεται ο οργανισμός και στη συνέχεια να λιθοποιηθεί με ή χωρίς διατήρηση του σκελετικού περιβλήματος. Κοπρόλιθοι/Γαστρόλιθοι (coprolites/gastroliths):

33 Εσωτερικό εκμαγείο εγκεφάλου Σωματικό απολίθωμα- μοριακή αντικατάσταση + Συμπιεστικο Αποτύπωμα σώματος Σωματικό απολίθωμα- μοριακή αντικατάσταση Συμπιεστικό αποτύπωμα φτερώματος

34 Ρινόκερος Ουγγαρία Ίχνη Βάδισης Αυστραλοπίθηκος Αφρική Κοπρόλιθοι

35

36 Απολιθωματοφόρα Κοιτάσματα ΑΝΑΛΟΓΑ ΜΕ ΤΟ ΕΙΔΟΣ ΤΩΝ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ Μονοτυπικά (mononypic): όταν περιέχουν σε συντριπτικό ποσοστό απολιθώματα μίας ταξινομικής ομάδας, συνήθως σε επίπεδο ομοταξίας. Πχ. ένας μεμονωμένος απολιθωμένος σκελετός δεινοσαύρου (μονοτυπία σε επίπεδο είδους) / απολιθωματοφόρες θέσεις της κοιλάδας του Αξιού με σχεδόν αποκλειστικά απολιθώματα θηλαστικών (μονοτυπία σε επίπεδο ομοταξίας) Πολυτυπικά (polytypic): όταν περιέχουν απολιθώματα διαφόρων ταξινομικών ομάδων. Το απολιθωματοφόρο κοίτασμα του Πικερμίου Αττικής, για παράδειγμα περιέχει απολιθώματα θηλαστικών, πτηνών, ερπετών, αμφιβίων, ασπονδύλων, και αποτυπώματα φυτών. Τα πολυτυπικά κοιτάσματα παρέχουν τις καλύτερες δυνατές πληροφορίες ως προς τη διαμόρφωση του ευρύτερου παλαιοπεριβάλλοντος. Εκλεκτικά (selective): όταν παρατηρείται επιλεκτική συγκέντρωση συγκεκριμένων σκελετικών μερών μίας ή διαφόρων ομάδων. Για παράδειγμα, το απολιθωματοφόρο κοίτασμα των Σιλάτων Χαλκιδικής αποτελείται σε ποσοστό πάνω από 90% από δόντια μικροθηλαστικών.

37 Απολιθωματοφόρα Κοιτάσματα ΑΝΑΛΟΓΑ ΜΕ ΤΗ ΘΕΣΗ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ Πρωταρχική θέση. Oι οργανισμοί μετά το θάνατό τους παρέμειναν στους χώρους διαβίωσής τους, όπου και απολιθώθηκαν. Yποπρωταρχική θέση. Tα υπολείμματα ενός οργανισμού μετά το θάνατό του μεταφέρονται σε μικρές ή μεγάλες αποστάσεις από τους τόπους διαβίωσής τους. Tο κύριο μέσο μεταφοράς είναι το νερό (θαλάσσια ρεύματα, ποτάμια). (παραυτόχθονα / αλλόχθονο) Δευτερογενής θέση. Tα απολιθώματα από τη στιγμή του εγκλεισμού τους μέσα σ' ένα πέτρωμα μέχρι την αποκάλυψή τους υφίστανται διάφορες αλλαγές της θέσης τους, της σχετικής τοποθέτησης των σκελετικών τους στοιχείων και της μορφολογίας τους. Στην περίπτωση αυτή τα απολιθώματα βρίσκονται σε δευτερογενή θέση.

38 Απολιθωματοφόρα Κοιτάσματα ΑΝΑΛΟΓΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΡΟΠΟ ΘΑΝΑΤΟΥ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΣΩΡΡΕΥΤΙΚΑ. Η συγκέντρωση οφείλεται σε φυσιολογική θνησιμότηταεπικρατούν τα νεαρά και γηραιά άτομα Γρήγορη Ταφή % ηλικία ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΑ. Η συγκέντρωση οφείλεται σε κάποιο καταστροφικό γεγονός- εμφανίζονται όλες οι ηλικιακές ομάδες με φθίνοντα ρυθμό από τα νεαρά προς τα γηραιά Γρήγορη Ταφή % % % Καθυστερημένη ταφή ηλικία Καθυστερημένη ταφή ηλικία ηλικία

39 Απολιθωματοφόρα Κοιτάσματα ΑΝΑΛΟΓΑ ΜΕ ΤΟ ΧΩΡΟ ΑΠΟΘΕΣΗΣ Θαλάσσια. Ψάρια και θαλάσσια ερπετά ή θηλαστικά. Eλώδη-Λιμναία. Tο περιβάλλον των ελών βοηθάει σημαντικά στη δημιουργία απολιθωματοφόρων κοιτασμάτων από οργανισμούς, που ζουν μέσα στο νερό ή γύρω από αυτό. Ποταμοχειμάρρια. Δημιουργούνται κατά μήκος των ποταμών από οργανισμούς, που μεταφέρονται από το νερό και αποτίθενται στα πιο ήρεμα σημεία τους. Eρημικά. Συνήθως, εξαιτίας του ξηρού κλίματος και της έλλειψης βακτηρίων τα ζώα που πεθαίνουν, μουμιοποιούνται. Περιπαγετώδη. Διατήρηση ολόκληρων μουμιοποιημένων πτωμάτων Kαρστικά. Σε σπήλαια ή σε καρστικές ρωγμές και έγκοιλα

40 ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΤΑΜΙΟ ΚΟΙΤΑΣΜΑ ΥΠΟΠΡΩΤΑΡΧΙΚΗ ΘΕΣΗ ΠΟΛΥΤΙΠΙΚΟ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΟ

41 Lagerstaette: μία ιζηματογενής απόθεση εξαιρετικά πλούσια σε αριθμό και πληρότητα απολιθωμάτων. MESSEL

42 Αντιθετικά κανονικά ρήγματα Δημιουργία ηφαιστείου Υποτροπικό κλίμα Έντονη ιζηματογένεση Ελώδεις-αναερόβιες συνθήκες Δημιουργία ανθρακικών σχιστόλιθων Άριστη απολίθωση 1859: Λιγνιτορυχείο 1995: Γεωπάρκο Unesco

43 Ειδικοί τύποι Απολιθωμάτων Απολιθώματα φάσης (facies fossils): απολιθωμένοι οργανισμοί, η παρουσία των οποίων περιορίζεται σε συγκεκριμένους λιθολογικές φάσεις, αντανακλώντας το περιβάλλον απόθεσης. Καθοδηγητικά απολιθώματα (index fossils): απολιθωμένοι οργανισμοί, συνήθως στο επίπεδο γένους ή είδους, με ευρεία γεωγραφική αλλά περιορισμένη χρονική κατανομή. Μεταβατικά απολιθώματα ή χαμένοι κρίκοι (transitional fossils / missing links): τα μεταβατικά απολιθώματα αντιπροσωπεύουν απολιθωμένα είδη τα οποία συνδυάζουν μορφολογικά γνωρίσματα μίας προγονικής ταξινομικής ομάδας με εκείνα των απογόνων της. Παρότι ο όρος χρησιμοποιούνταν ευρέως παλαιότερα και εξακολουθεί να υφίσταται στην εκλαϊκευμένη παλαιοντολογία μαζί τους συναφείς όρους «χαμένος» ή «συνδετικός κρίκος», στη σύγχρονη φυλογενετική ταξινόμηση θεωρείται καταχρηστικός. Ζώντα απολιθώματα (living fossils): πρόκειται για σύγχρονα είδη, συνήθως χωρίς σύγχρονες συγγενικές μορφές, τα οποία εμφανίζουν φαινομενικές ομοιότητες με απολιθωμένες μορφές, με τρόπο ώστε να θεωρείται καταχρηστικά ότι δεν εξελίχθηκαν για μεγάλο χρονικό διάστημα. Πρόκειται, και πάλι, για όρο χωρίς αντίκρισμα σε επιστημονικό επίπεδο. Τυπικά παραδείγματα αποτελούν το φυτό Γκίγκο και το θηλαστικό Πλατύποδας (web). Lazarus taxon που θα μπορούσε να αποδοθεί στα ελληνικά σαν «αναστημένη ταξινομική ομάδα» και το οποίο εκφράζει ένα είδος ή μία ευρύτερη ταξινομική ομάδα που ενώ θεωρούνταν εξαφανισμένη για μεγάλο διάστημα του γεωλογικού χρόνου, επανεμφανίζεται αργότερα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο κοιλάκανθος ιχθύς Latimeria (web).

44 Παλαιοντολογική Ανασκαφή-Δειγματοληψία Συντήρηση απολιθωμάτων Μελέτη απολιθωμάτων και απολιθωμένων συναθροίσεων

45 Τοπωνύμια (Βρουκολακιά) Πληροφορίες ανθρώπων υπαίθρου Τεχνικά Εργα (Εγνατία) Χαρτογράφηση (Γερακαρού)

46 Έκθεση απολιθωμάτων από Αιολική Διάβρωση (Ερημος Τσαντ, Αφρική) ΜΗΡΟΣ ΕΛΕΦΑΝΤΑ ΧΑΥΛΙΟΔΟΝΤΑΣ ΚΡΑΝΙΟ ΙΠΠΟΠΟΤΑΜΟΥ

47 Έκθεση απολιθωμάτων από ποτάμια διάβρωση

48 Ανασκαφή σε σπήλαιο με χρήση κανάβου

49 Ανασκαφή σε ανοικτή θέση χωρίς χρήση κανάβου

50 Αποκάλυψη των απολιθωμάτων

51 Συντήρηση των απολιθωμάτων

52 Προετοιμασία για την κατασκευή γύψινου καλουπιού

53 Kατασκευή καλουπιού

54 Aπόληψη καλουπιού

55 Συντήρηση Απολιθωμάτων

56 Διαχωρισμός υλικού Περιγραφή είδους Ανασύνθεση είδους Ανασύνθεση παλαιοκοινότητας Χρονολόγηση πανίδας Ανασύνθεση Παλαιοπεριβάλλοντος Ouranopithecus

57 Η παλαιοντολογία σπονδυλωτών ως κλάδος της παλαιοντολογίας ασχολείται με τα απολιθώματα οργανισμών με εσωτερικό σκελετό. Τα απολιθώματα αποτελούν τμήμα της Γεωλογίας και διέπονται από τις αρχές της Βιολογίας. Η Ταφονομία μελετά το πώς ένας οργανισμός μεταβαίνει από τη Βιόσφαιρα στη Λιθόσφαιρα Η ΠΣ ξεκινά ουσιαστικά με τον Cuvier στα τέλη του 18 ου αι. και επηρεάζεται από τη θεωρία του Δαρβίνου Η ΠΣ συμπληρώνει, ανασκευάζει ή αναθεωρεί συνεχώς τις απόψεις της με βάση τα νέα απολιθώματα Η ποιότητα και ποσότητα των απολιθωμάτων εξαρτάται από το είδος του απολιθωματοφόρου κοιτάσματος και την ανασκαφική διαδικασία.

Εξέλιξη του έμβιου κόσμου- Παλαιοντολογία Εισαγωγή. Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας

Εξέλιξη του έμβιου κόσμου- Παλαιοντολογία Εισαγωγή. Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας Εξέλιξη του έμβιου κόσμου- Παλαιοντολογία Εισαγωγή Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Σκοπός της παρούσας ενότητας είναι η εξοικείωση του αναγνώστη με βασικές

Διαβάστε περισσότερα

4 Τα Εργαστήρια των υποχρεωτικών μαθημάτων που απαιτούν μεγάλες αίθουσες διδασκαλίας και προηγούνται στο Ωρολόγιο, έναντι των μαθημάτων επιλογής.

4 Τα Εργαστήρια των υποχρεωτικών μαθημάτων που απαιτούν μεγάλες αίθουσες διδασκαλίας και προηγούνται στο Ωρολόγιο, έναντι των μαθημάτων επιλογής. ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ προς τους Διδάσκοντες: Το Παρόν Ωρολόγιο πρόγραμμα καταρτίστηκε λαμβάνοντας υπόψη: 1 Τους ενεργούς φοιτητές του τρέχοντος Εξαμήνου. 2 Τις παραδόσεις των υποχρεωτικών μαθημάτων (θεωρία) που απαιτούν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΚΠΑ, ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2016 2017 ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2017 Πανεπιστημιόπολη, 28/09/201 Έκδοση

Διαβάστε περισσότερα

Στρωματογραφία-Ιστορική γεωλογία. Ιστορική γεωλογία Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας

Στρωματογραφία-Ιστορική γεωλογία. Ιστορική γεωλογία Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας Στρωματογραφία-Ιστορική γεωλογία Ιστορική γεωλογία Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Σκοπός της ενότητας είναι η εξοικείωση με τους κλάδους της ιστορικής γεωλογίας.

Διαβάστε περισσότερα

3.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Ανάλυση θεωρίας

3.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Ανάλυση θεωρίας Κεφάλαιο Εξέλιξη 3.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ανάλυση θεωρίας Πολλές από τις επιστημονικές απόψεις που έχουν κατά καιρούς διατυπωθεί δεν γίνονται εύκολα αποδεκτές, διότι αντιβαίνουν την αντίληψη που οι άνθρωποι διαμορφώνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ

ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η Γεωλογία είναι ο κλάδος των Γεωεπιστημών που καλύπτει τη μελέτη και την έρευνα της σύστασης, του σχηματισμού, της συμπεριφοράς του γήινου φλοιού, όπως επίσης και τους παράγοντες κάτω από την

Διαβάστε περισσότερα

Εξέλιξη του Έμβιου κόσμου- Παλαιοντολογία Ενότητα 3: Παλαιοοικολογία-Ταφονομία. Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας

Εξέλιξη του Έμβιου κόσμου- Παλαιοντολογία Ενότητα 3: Παλαιοοικολογία-Ταφονομία. Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας Εξέλιξη του Έμβιου κόσμου- Παλαιοντολογία Ενότητα 3: Παλαιοοικολογία-Ταφονομία Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Σκοπός τη Ενότητας αυτής είναι η παράθεση

Διαβάστε περισσότερα

Στο πλαίσιο των Αξόνων Προτεραιότητας:

Στο πλαίσιο των Αξόνων Προτεραιότητας: «ΘΑΛΗΣ: Ενίσχυση της Διεπιστημονικής ή και Διιδρυματικής έρευνας και καινοτομίας με δυνατότητα προσέλκυσης ερευνητών υψηλού επιπέδου από το εξωτερικό μέσω της διενέργειας βασικής και εφαρμοσμένης έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: Περιβαλλοντικά Συστήματα

ΜΑΘΗΜΑ: Περιβαλλοντικά Συστήματα ΜΑΘΗΜΑ: Περιβαλλοντικά Συστήματα ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Καθ. Γεώργιος Χαραλαμπίδης ΤΜΗΜΑ: Μηχανικών Περιβάλλοντος & Μηχανικών Αντιρρύπανσης 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Στρωματογραφία-Ιστορική γεωλογία. Εισαγωγή Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας

Στρωματογραφία-Ιστορική γεωλογία. Εισαγωγή Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας Στρωματογραφία-Ιστορική γεωλογία Εισαγωγή Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Σκοπός της παρούσας ενότητας είναι η εξοικείωση του αναγνώστη με βασικές αρχές

Διαβάστε περισσότερα

ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΗ ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ

ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΗ ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ Η εφαρμογή των γεωλογικών πληροφοριών σε ολόκληρο το φάσμα της αλληλεπίδρασης μεταξύ των ανθρώπων και του φυσικού τους περιβάλλοντος Η περιβαλλοντική γεωλογία είναι εφαρμοσμένη

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Γεωλογίας και Παλαιοντολογίας. Μαρία Γεραγά Γεώργιος Ηλιόπουλος

Στοιχεία Γεωλογίας και Παλαιοντολογίας. Μαρία Γεραγά Γεώργιος Ηλιόπουλος Στοιχεία Γεωλογίας και Παλαιοντολογίας Μαρία Γεραγά Γεώργιος Ηλιόπουλος Ατμόσφαιρα Μοναδική μεταξύ των πλανητών Λόγω βαρύτητας Απορροφά ανεπιθύμητα φάσματα ακτινοβολίας Επιδρά στους ωκεανούς και χέρσο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΑΝΑΓΛΥΦΟΥ. Δρ Γεώργιος Μιγκίρος

ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΑΝΑΓΛΥΦΟΥ. Δρ Γεώργιος Μιγκίρος ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΕΞΩΜΑΛΥΝΣΗ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΑΝΑΓΛΥΦΟΥ Δρ Γεώργιος Μιγκίρος Καθηγητής Γεωλογίας ΓΠΑ Ο πλανήτης Γη έτσι όπως φωτογραφήθηκε το 1972 από τους αστροναύτες του Απόλλωνα 17 στην πορεία τους για τη σελήνη. Η

Διαβάστε περισσότερα

ENOTHTA 1: ΧΑΡΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ENOTHTA 1: ΧΑΡΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1 ENOTHTA 1: ΧΑΡΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Μάθημα 1: Οι έννοιες και θέση 1. Τι ονομάζεται σχετική θέση ενός τόπου; Να δοθεί ένα παράδειγμα. Πότε ο προσδιορισμός της σχετικής θέσης

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριμία με τη Γεωλογία

Γνωριμία με τη Γεωλογία Γνωριμία με τη Γεωλογία 16 Δεκεμβρίου 2010 Επιστήμη της Γεωλογίας Γεωλογία (Ελληνικές λέξεις γαία γέα-γα-γη και λόγος ): Ηεπιστήμηπουμελετάτηλογική της Γης Η λέξη Γεωλογία" χρησιμοποιήθηκε αρχικά από τον

Διαβάστε περισσότερα

έ ό ή ΔΑΡΒΙΝΟΣ ΕΞΕΛΙΞΗ & ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ

έ ό ή ΔΑΡΒΙΝΟΣ ΕΞΕΛΙΞΗ & ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΔΑΡΒΙΝΟΣ ΕΞΕΛΙΞΗ & ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ Η βιοποικιλότητα είναι γύρω μας, παντού. «Όλα τα είδη προέρχονται από έναν κοινό πρόγονο. Κάποια αποκλίνουν και δημιουργούν νέα είδη. Οι αποκλίσεις γίνονται μέσω τηςδιεργασίαςτηςφυσικήςεπιλογήςσύμφωναμετηνοποίαένας

Διαβάστε περισσότερα

Καταστροφή προϋπαρχόντων πετρωμάτων (αποσάθρωση και διάβρωση) Πυριγενών Μεταμορφωμένων Ιζηματογενών. Μεταφορά Απόθεση Συγκόλληση, Διαγένεση

Καταστροφή προϋπαρχόντων πετρωμάτων (αποσάθρωση και διάβρωση) Πυριγενών Μεταμορφωμένων Ιζηματογενών. Μεταφορά Απόθεση Συγκόλληση, Διαγένεση Ηλίας Χατζηθεοδωρίδης, 2011 Καταστροφή προϋπαρχόντων πετρωμάτων (αποσάθρωση και διάβρωση) Πυριγενών Μεταμορφωμένων Ιζηματογενών Μεταφορά Απόθεση Συγκόλληση, Διαγένεση Αποσάθρωση (weathering) προϋπαρχόντων

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς

Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς Habitat: κυρίαρχη μορφή, γύρω από την οποία αναπτύσσεται ένας οικότοπος Χλωρίδα (π.χ. φυτό-φύκος) Πανίδα (π.χ. ύφαλος διθύρων) Γεωλογική μορφή (π.χ.

Διαβάστε περισσότερα

ΌΛΑ ΤΑ ΕΜΒΙΑ ΟΝΤΑ ΕΊΝΑΙ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΕΞΕΛΙΞΗΣ ΠΟΥ ΥΠΕΣΤΗΣΑΝ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΔΑΡΒΙΝΟΣ

ΌΛΑ ΤΑ ΕΜΒΙΑ ΟΝΤΑ ΕΊΝΑΙ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΕΞΕΛΙΞΗΣ ΠΟΥ ΥΠΕΣΤΗΣΑΝ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΔΑΡΒΙΝΟΣ EΞΕΛΙΞΗ ΌΛΑ ΤΑ ΕΜΒΙΑ ΟΝΤΑ ΕΊΝΑΙ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΕΞΕΛΙΞΗΣ ΠΟΥ ΥΠΕΣΤΗΣΑΝ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΔΑΡΒΙΝΟΣ και πριν από αυτόν οι αρχαίοι Έλληνες (Ηράκλειτος, Θαλής ο Μιλήσιος, Αναξίμανδρος, Ξενοφάνης, Εμπεδοκλής,

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Εδαφολογία. Εδαφογένεση

Δασική Εδαφολογία. Εδαφογένεση Δασική Εδαφολογία Εδαφογένεση Σχηματισμός της στερεάς φάσης του εδάφους Η στερεά φάση του εδάφους σχηματίζεται από τα προϊόντα της αποσύνθεσης των φυτικών και ζωικών υπολειμμάτων μαζί με τα προϊόντα της

Διαβάστε περισσότερα

(Μέρος 1 ο ) Εισηγητής: Ν. Πουλακάκης

(Μέρος 1 ο ) Εισηγητής: Ν. Πουλακάκης Ταξινομικοί χαρακτήρες και Φυλογενετική ανασύσταση. Σχολές ταξινόμησης. Θεωρίες για την Ταξινομική. Φυλογενετική ανάλυση: Μοριακή συστηματική. Οι κύριες διαιρέσεις της Ζωής. (Μέρος 1 ο ) Εισηγητής: Ν.

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

Προστασίας και Καταγραφής της Γεωλογικής κληρονομίας κατά την εκπόνηση ΜΓΚ. Δυνατότητες

Προστασίας και Καταγραφής της Γεωλογικής κληρονομίας κατά την εκπόνηση ΜΓΚ. Δυνατότητες Δυνατότητες Προστασίας και Καταγραφής της Γεωλογικής κληρονομίας κατά την εκπόνηση ΜΓΚ Χαράλαμπος Φασουλάς Υπεύθ. Τμ. Γεωποικιλότητας, ΜΦΙΚ Υπεύθ. Γεωπάρκου Ψηλορείτη Συντονιστής Ελληνικού Φόρουμ Γεωπάρκων

Διαβάστε περισσότερα

"Λάθος αντιλήψεις που δημιουργούνται από την ελλιπή διδασκαλία των γεωεπιστημών" Αντώνης Δ.Στάης

Λάθος αντιλήψεις που δημιουργούνται από την ελλιπή διδασκαλία των γεωεπιστημών Αντώνης Δ.Στάης "Λάθος αντιλήψεις που δημιουργούνται από την ελλιπή διδασκαλία των γεωεπιστημών" Αντώνης Δ.Στάης Η Γεωλογική Γνώση στην Ελλάδα σήμερα Στα ελληνικά σχολεία, εδώ και αρκετά χρόνια, σε αντίθεση με τα σχολεία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1. Γεωλογείν περί Σεισμών...3. 2. Λιθοσφαιρικές πλάκες στον Ελληνικό χώρο... 15. 3. Κλάδοι της Γεωλογίας των σεισμών...

ΜΕΡΟΣ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1. Γεωλογείν περί Σεισμών...3. 2. Λιθοσφαιρικές πλάκες στον Ελληνικό χώρο... 15. 3. Κλάδοι της Γεωλογίας των σεισμών... ΜΕΡΟΣ 1 1. Γεωλογείν περί Σεισμών....................................3 1.1. Σεισμοί και Γεωλογία....................................................3 1.2. Γιατί μελετάμε τους σεισμούς...........................................

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ

ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Αρχές και έννοιες της Ωκεανογραφίας, με ιδιαίτερη έμφαση στις φυσικές διεργασίες των ωκεάνιων συστημάτων. Φυσικές ιδιότητες και οι φυσικές παράμετροι του θαλασσινού νερού, και χωροχρονικές

Διαβάστε περισσότερα

Το σημερινό θέμα μας είναι το φυσικό περιβάλλον. Το φυσικό περιβάλλον είναι ένα πολύπλοκο σύστημα που συνεχώς μεταβάλλεται και εξελίσσεται και

Το σημερινό θέμα μας είναι το φυσικό περιβάλλον. Το φυσικό περιβάλλον είναι ένα πολύπλοκο σύστημα που συνεχώς μεταβάλλεται και εξελίσσεται και Το σημερινό θέμα μας είναι το φυσικό περιβάλλον. Το φυσικό περιβάλλον είναι ένα πολύπλοκο σύστημα που συνεχώς μεταβάλλεται και εξελίσσεται και αυτοοργανώνεται! 1 Κάθε πολύπλοκο σύστημα το προσεγγίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ. Τμήμα Χημικών Μηχανικών

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ. Τμήμα Χημικών Μηχανικών ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Τμήμα Χημικών Μηχανικών ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 2. ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΕΩΛΟΓΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ Ιωάννα Δ. Αναστασοπούλου Βασιλική

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΘΕΜΑΤΑ. ήταν ο κάθε ένας από αυτούς και σε ποιον από αυτούς σχηματίστηκε η Ελλάδα;

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΘΕΜΑΤΑ. ήταν ο κάθε ένας από αυτούς και σε ποιον από αυτούς σχηματίστηκε η Ελλάδα; ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ 1 ο (Μονάδες 3,3) 1. Ποια είναι η διοικητική ιεραρχία των πόλεων στην Ελλάδα; Πως λέγεται ο διοικητής του κάθε διοικητικού τομέα; 2. Ποιους γεωλογικούς αιώνες περιλαμβάνει η γεωλογική

Διαβάστε περισσότερα

OΥΡΑΝΟΠΙΘΗΚΟΣ Ο ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΣ

OΥΡΑΝΟΠΙΘΗΚΟΣ Ο ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΣ 1 OΥΡΑΝΟΠΙΘΗΚΟΣ Ο ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΣ (Ouranopithecus macedoniensis) ΓEΩΡΓΙΟΣ Δ. ΚΟΥΦΟΣ Καθηγητής Παλαιοντολογίας, Α.Π.Θ. Ιστορικό Η παρουσία απολιθωμένων θηλαστικών ζώων στην ευρύτερη κοιλάδα του Αξιού ποταμού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 5: Δευτερογενής Διασπορά, Κυριότερες γεωχημικές μεθόδοι Αναζήτησης Κοιτασμάτων, Σχεδιασμός και δειγματοληψία Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ Ι ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΙΑΛΕΞΕΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ Ι ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΙΑΛΕΞΕΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ Υ ΡΟΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ Ι ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΙΑΛΕΞΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 1 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ Να γνωρίζεις τις έννοιες γεωγραφικό πλάτος, γεωγραφικό μήκος και πως αυτές εκφράζονται

ΜΑΘΗΜΑ 1 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ Να γνωρίζεις τις έννοιες γεωγραφικό πλάτος, γεωγραφικό μήκος και πως αυτές εκφράζονται ΜΑΘΗΜΑ 1 Π. Γ Κ Ι Ν Η Σ 1. Να γνωρίζεις τις έννοιες γεωγραφικό πλάτος, γεωγραφικό μήκος και πως αυτές εκφράζονται 2. Να μπορείς να δώσεις την σχετική γεωγραφική θέση ενός τόπου χρησιμοποιώντας τους όρους

Διαβάστε περισσότερα

Εξωγενείς. παράγοντες ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ

Εξωγενείς. παράγοντες ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Κεφάλαιο 3 ο : Αποσάθρωση Εξωγενείς παράγοντες Ονοµάζονται εκείνοι οι παράγοντες που συντελούν στην καταστροφή του αναγλύφου Ο φυσικός τους χώρος είναι η επιφάνεια της γης. Έχουν σαν έδρα τους την ατµόσφαιρα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΖΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ. Ενότητα 8: Περιβάλλοντα ιζηματογένεσης-λίμνες Δρ. Αβραμίδης Παύλος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας

ΙΖΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ. Ενότητα 8: Περιβάλλοντα ιζηματογένεσης-λίμνες Δρ. Αβραμίδης Παύλος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας ΙΖΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ Ενότητα 8: Περιβάλλοντα ιζηματογένεσης-λίμνες Δρ. Αβραμίδης Παύλος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Στην ενότητα αυτή παρουσιάζονται τα βασικά χαρακτηριστικά των λιμναίων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΩΝ. Μάθημα 3ο: Η ταξινόμηση των όντων Λινναία Ταξινόμηση Συστηματική

ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΩΝ. Μάθημα 3ο: Η ταξινόμηση των όντων Λινναία Ταξινόμηση Συστηματική ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΩΝ Μάθημα 3ο: Η ταξινόμηση των όντων Λινναία Ταξινόμηση Συστηματική Γιατί και πώς κατατάσσουμε τα είδη? Κάθε κατάταξη εμπεριέχει την παραδοχή ότι σχηματοποιεί μία γενική αλήθεια

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΣΟΤΟΠΩΝ. Eφαρμογές σε περιβαλλοντικές μελέτες. Χ. Στουραϊτη Επικ. Καθηγήτρια. Περιβαλλοντική Γεωχημεία

ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΣΟΤΟΠΩΝ. Eφαρμογές σε περιβαλλοντικές μελέτες. Χ. Στουραϊτη Επικ. Καθηγήτρια. Περιβαλλοντική Γεωχημεία ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Eφαρμογές σε περιβαλλοντικές μελέτες Χ. Στουραϊτη Επικ. Καθηγήτρια Περιβαλλοντική Γεωχημεία Εργαστήριο - Δευτέρα 8:45 10:00 Σειρά ασκήσεων βασισμένων στη θεωρία των ισοτόπων Επίσκεψη

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3: Ορυκτοί Υδρογονάνθρακες 7/3/2016. Ποιοι είναι οι ορυκτοί HC. Ποιοι θαλάσσιοι οργανισμοί. Τι είναι ορυκτός υδρογονάνθρακας (HC)

Κεφάλαιο 3: Ορυκτοί Υδρογονάνθρακες 7/3/2016. Ποιοι είναι οι ορυκτοί HC. Ποιοι θαλάσσιοι οργανισμοί. Τι είναι ορυκτός υδρογονάνθρακας (HC) Ενεργειακές Πηγές & Ενεργειακές Πρώτες Ύλες Ποιοι είναι οι ορυκτοί HC Οι συνηθέστεροι είναι: Κεφάλαιο 3: Το αργό πετρέλαιο Το φυσικό αέριο Ορυκτοί Υδρογονάνθρακες ΑΛΛΑ στη φύση απαντάται και μια σειρά

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Απολίθωμα & Απολίθωση

Κεφάλαιο 1: Απολίθωμα & Απολίθωση Κεφάλαιο 1: Απολίθωμα & Απολίθωση Σύνοψη Το κεφάλαιο εξετάζει συνοπτικά την ιστορία της Παλαιοντολογίας και ιδιαίτερα της Παλαιοντολογίας Σπονδυλωτών σε σχέση με το κοινωνικό και επιστημονικό πλαίσιο ανά

Διαβάστε περισσότερα

ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΕΣΗ ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005

ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΕΣΗ ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΕΣΗ ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Κύρια είδη ιζηµατογενών πετρωµάτων Tα ιζηµατογενή πετρώµατα σχηµατίζονται από τα υλικά αποσάθρωσης όλων των πετρωµάτων, που βρίσκονται στην επιφάνεια της γης κάτω

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών 30-12-2014 EVA PAPASTERGIADOU Ανακύκλωση των Θρεπτικών είναι η χρησιμοποίηση, ο μετασχηματισμός, η διακίνηση & η επαναχρησιμοποίηση των θρεπτικών στοιχείων στα οικοσυστήματα

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία της εξέλιξης των ειδών: τι γνωρίζουν οι μαθητές; Ερευνητική εργασία β τετραμήνου

Θεωρία της εξέλιξης των ειδών: τι γνωρίζουν οι μαθητές; Ερευνητική εργασία β τετραμήνου Θεωρία της εξέλιξης των ειδών: τι γνωρίζουν οι μαθητές; Ερευνητική εργασία β τετραμήνου Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ ΤΩΝ ΕΙΔΩΝ (ΔΑΡΒΙΝΟΣ) Σύμφωνα με τη θεωρία της εξέλιξης, το «είδος» δεν είναι σταθερό και αναλλοίωτο.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Αν η ζωή στη Γη γεννήθηκε πριν από δώδεκα ώρες.

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Αν η ζωή στη Γη γεννήθηκε πριν από δώδεκα ώρες. Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Η ιστορία της Γης χωρίζεται σε αιώνες, περιόδους και εποχές. Καθεμία από αυτές τις χρονικές περιόδους σηματοδοτείται από σημαντικά γεγονότα για την εξέλιξη της ζωής. Αν η ζωή στη Γη

Διαβάστε περισσότερα

Στρωματογραφία-Ιστορική γεωλογία Προτεροζωικός Αιώνας. Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας

Στρωματογραφία-Ιστορική γεωλογία Προτεροζωικός Αιώνας. Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας Στρωματογραφία-Ιστορική γεωλογία Προτεροζωικός Αιώνας Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Σκοπός της ενότητας είναι η γνωριμία με τα σημαντικότερα γεγονότα που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΚΔΡΟΜΗ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΣΤΗ ΔΥΤΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 1-4 Ιουνίου 2010 Πρόγραμμα - Δρομολόγιο Σύνταξη Επιμέλεια: Καθηγητής Μιχ. Σταματάκης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ

ΜΑΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ MΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝ. ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ & Υ ΡΟΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΗΡΩΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ 9, 157 80 ΖΩΓΡΑΦΟΥ, ΑΘΗΝΑ NATIONAL TECHNICAL

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 3: Γεωχημική διαφοροποίηση και Κρυσταλλοχημικοί κανόνες ενσωμάτωσης χημικών στοιχείων Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Ηµεροµηνία Ηµέρα Ώρα Μάθηµα Εξεταστής Επιτηρητής Αίθουσα Υλικά της Γης Ι: οµή. Παπούλης κ. Σ. Πασσά. Εισαγωγή στην Επιστήµη των Η/Υ ΙΙ

Ηµεροµηνία Ηµέρα Ώρα Μάθηµα Εξεταστής Επιτηρητής Αίθουσα Υλικά της Γης Ι: οµή. Παπούλης κ. Σ. Πασσά. Εισαγωγή στην Επιστήµη των Η/Υ ΙΙ ΕΞΑΜΗΝΟ Β κ. Χ. Ράθωση Υλικά της Γης Ι: οµή Π. Τσώλη-Καταγά 11/06/2009 Πέµπτη 9:00-12:00 Κρυστάλλων και Ιδιότητες. Παπούλης Ορυκτών κ. Π. Μπουρούνη 12/06/2009 Παρασκευή 9:00-12:00 Φυσική ΙΙ Β. Γιαννέτας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιµέλεια: Οµάδα Βιολόγων της Ώθησης

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιµέλεια: Οµάδα Βιολόγων της Ώθησης ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιµέλεια: Οµάδα Βιολόγων της Ώθησης 1 ΘΕΜΑ Α ΕΘΝΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ευτέρα έρα, 20 Μα ου 2013 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Σ Χ Ο Λ Η Θ Ε Τ Ι Κ Ω Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ω Ν

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Σ Χ Ο Λ Η Θ Ε Τ Ι Κ Ω Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ω Ν ΑΡΡΙΙΣΤΟΤΕΛΕΙΙΟ ΠΑΝΕΠΙΙΣΤΗΜΙΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΙΚΚΗΣ Σ Χ Ο Λ Η Θ Ε Τ Ι Κ Ω Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ω Ν Τ Μ Η Μ Α Γ Ε Ω Λ Ο Γ Ι Α Σ Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Δ Ι Δ Α Σ Κ Α Λ Ι Α Σ & Ε Ξ Ε Τ Α Σ Ε Ω Ν ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2013-2014

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) 2013

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) 2013 ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΙ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ. Η ύλη που υπάρχει διαθέσιμη στη βιόσφαιρα είναι περιορισμένη. Ενώσεις και στοιχεία όπως:

ΚΥΚΛΟΙ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ. Η ύλη που υπάρχει διαθέσιμη στη βιόσφαιρα είναι περιορισμένη. Ενώσεις και στοιχεία όπως: ΚΥΚΛΟΙ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ Η ύλη που υπάρχει διαθέσιμη στη βιόσφαιρα είναι περιορισμένη. Ενώσεις και στοιχεία όπως: Το νερό (Η 2 Ο) Το οξυγόνο (Ο 2 ) Ο άνθρακας (C) Το άζωτο (N 2 ) Το θείο (S) Οφώσφορος(P) κυκλοφορούν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΜΗΛΙΑΣ ΝΟΜΟΥ ΓΡΕΒΕΝΩΝ ΤΑ ΓΡΕΒΕΝΑ ΚΑΙ Η ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΣΩΠΑ-ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ. Ο Ελέφαντας των Γρεβενών

ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΜΗΛΙΑΣ ΝΟΜΟΥ ΓΡΕΒΕΝΩΝ ΤΑ ΓΡΕΒΕΝΑ ΚΑΙ Η ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΣΩΠΑ-ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ. Ο Ελέφαντας των Γρεβενών ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΜΗΛΙΑΣ ΝΟΜΟΥ ΓΡΕΒΕΝΩΝ ΤΑ ΓΡΕΒΕΝΑ ΚΑΙ Η ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΣΩΠΑ-ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ Ο Ελέφαντας των Γρεβενών Από τις αρχές της δεκαετίας του 80, ο Δημήτρης Ζησόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

μελετά τις σχέσεις μεταξύ των οργανισμών και με το περιβάλλον τους

μελετά τις σχέσεις μεταξύ των οργανισμών και με το περιβάλλον τους Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ μελετά τις σχέσεις μεταξύ των οργανισμών και με το περιβάλλον τους Οι οργανισμοί αλληλεπιδρούν με το περιβάλλον τους σε πολλά επίπεδα στα πλαίσια ενός οικοσυστήματος Οι φυσικές

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

Υπέρκλαση Τετράποδα (Tetrapoda) Αμφίβια Ερπετά Πτηνά Θηλαστικά

Υπέρκλαση Τετράποδα (Tetrapoda) Αμφίβια Ερπετά Πτηνά Θηλαστικά Υπέρκλαση Τετράποδα (Tetrapoda) Αμφίβια Ερπετά Πτηνά Θηλαστικά Είναι σπονδυλωτά που φέρουν σωματικά εξαρτήματα χειριδία (και όχι πτερύγια, όπως τα ψάρια) Μερικά έχουν χάσει ένα ή δυο ζεύγη εξαρτημάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

ΜΝΗΜΕΣ ΓΑΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΗΘΥ ΣΤΟ ΑΙΓΑΙΟ Η κεντρική θεματική ενότητα παρουσιάζει το πολύπλοκο σύμπλεγμα των ελληνικών νησιών και διηγείται τη γεωλογική ιστορία της περιοχής του Αιγαίου, που γεννήθηκε από τον

Διαβάστε περισσότερα

Stratigraphy Στρωματογραφία

Stratigraphy Στρωματογραφία Stratigraphy Στρωματογραφία τι είναι η στρωματογραφία? είναι ο κλάδος της γεωλογίας που ασχολείται με την μελέτη των στρωμένων πετρωμάτων στον χώρο και στο χρόνο. branch of geology dealing with stratified

Διαβάστε περισσότερα

Σας ενημερώνουμε ότι έχουν ανακοινωθεί οι ακόλουθες προκηρύξεις για την πλήρωση θέσεων Διδακτικού Ερευνητικού Προσωπικού (ΔΕΠ) ως εξής:

Σας ενημερώνουμε ότι έχουν ανακοινωθεί οι ακόλουθες προκηρύξεις για την πλήρωση θέσεων Διδακτικού Ερευνητικού Προσωπικού (ΔΕΠ) ως εξής: EΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Διεύθυνση : Εποπτείας Ερευνητικών Φορέων Τμήμα : Α Διοικητικής & Οικονομικής Εποπτείας

Διαβάστε περισσότερα

Ι.Γ.Μ.Ε. 81η ΔΙΕΘΝΗΣ ΕΚΘΕΣΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 10-18/09/2016

Ι.Γ.Μ.Ε. 81η ΔΙΕΘΝΗΣ ΕΚΘΕΣΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 10-18/09/2016 Ι.Γ.Μ.Ε. 81 η ΔΙΕΘΝΗΣ ΕΚΘΕΣΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 10-18/09/2016 ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ Βασική γεωλογική έρευνα Ειδικές γεωλογικές χαρτογραφήσεις Παλαιοντολογικοί - Παλυνολογικοί - Ιζηματολογικοί προσδιορισμοί Εφαρμογές Γεωγραφικών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΕΞΕΛΙΞΗ. Ερευνητική Εργασία Β' Τετραμήνου. Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Μ.Φρονίμου

Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΕΞΕΛΙΞΗ. Ερευνητική Εργασία Β' Τετραμήνου. Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Μ.Φρονίμου Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΕΞΕΛΙΞΗ Ερευνητική Εργασία Β' Τετραμήνου Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Μ.Φρονίμου Στην επιστήμη της βιολογίας, με τον όρο εξέλιξη εννοείται η αλλαγή στις ιδιότητες ενός πληθυσμού οργανισμών στο πέρασμα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΝΟΤΗΤΕΣ ΥΛΗΣ Δρ. Κώστας Ποϊραζίδης, Δασολόγος ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2009-2010 ΕΝΟΤΗΤΕΣ ΥΛΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 2.2: Ορισμός είδους, Συστηματική, Οικολογία και Εξέλιξη, Φυσική επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. GEOschools. Μέρος ΙΙ Ανάλυση περιεχομένου των σχολικών εγχειριδίων των γεωεπιστημών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. GEOschools. Μέρος ΙΙ Ανάλυση περιεχομένου των σχολικών εγχειριδίων των γεωεπιστημών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης 1 GEOschools ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΕΛΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Μέρος ΙΙ Ανάλυση περιεχομένου των σχολικών εγχειριδίων των γεωεπιστημών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης 2011 2 GEOSCHOOLS Η διδασκαλία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ Θεσ/νίκη, 30/6/2010 Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ Θεσ/νίκη, 30/6/2010 Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ Θεσ/νίκη, 30/6/2010 Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η Το Δ.Σ. του Τμήματος Γεωλογίας στην υπ αριθμ. 171/28-6-2010 συνεδρίασή του, σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

μελετά τις σχέσεις μεταξύ των οργανισμών και με το περιβάλλον τους

μελετά τις σχέσεις μεταξύ των οργανισμών και με το περιβάλλον τους Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ μελετά τις σχέσεις μεταξύ των οργανισμών και με το περιβάλλον τους Οι οργανισμοί αλληλεπιδρούν με το περιβάλλον τους σε πολλά επίπεδα στα πλαίσια ενός οικοσυστήματος Οι φυσικές

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές μέθοδοι στρωματογραφίας

Βασικές μέθοδοι στρωματογραφίας Βασικές μέθοδοι στρωματογραφίας ΛΙΘΟΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΒΙΟΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΧΡΟΝΟΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ Μαγνητοστρωματογραφία Σεισμική στρωματογραφία ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΣ Παραλληλισμός στρωμάτων από περιοχή σε περιοχή με στόχο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 20 Μαΐου 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων & Γενικών Λυκείων Περιεχόμενα ΘΕΜΑ Α.... 2 Α1.... 2 Α2.... 2 Α3.... 2 Α4.... 2 Α5.... 2 ΘΕΜΑ B.... 2 Β1.... 2

Διαβάστε περισσότερα

5 Σα Εργαςτιρια των υποχρεωτικών μακθμάτων που απαιτοφν μεγάλεσ αίκουςεσ διδαςκαλίασ και προθγοφνται ςτο Ωρολόγιο, ζναντι των μακθμάτων επιλογισ.

5 Σα Εργαςτιρια των υποχρεωτικών μακθμάτων που απαιτοφν μεγάλεσ αίκουςεσ διδαςκαλίασ και προθγοφνται ςτο Ωρολόγιο, ζναντι των μακθμάτων επιλογισ. ΕΝΗΜΕΡΩΗ προσ τουσ Διδάςκοντεσ: Σο Παρόν Ωρολόγιο πρόγραμμα καταρτίςτθκε λαμβάνοντασ υπόψθ: 1 Σουσ ενεργοφς φοιτητές του τρζχοντοσ Εξαμινου. 2 Σθν ΠΛΗΡΗ εφαρμογι του ΝΕΟΤ ΠΜ και τθν ανάγκθ κατανομισ 17

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Α ΤΡΙΜΗΝΟΥ

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Α ΤΡΙΜΗΝΟΥ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Α ΤΡΙΜΗΝΟΥ 2012-2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2 Ω/εβδοµάδα ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ Γεωγραφικές συντεταγµένες ( Ω 2) Παιχνίδια µε τις γεωγραφικές συντεταγµένες Η χρήση των χαρτών

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΜΑΡΑΘΩΝΑ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2010 ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΜΑΡΑΘΩΝΑ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2010 ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΜΑΡΑΘΩΝΑ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2009-2010 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2010 ΤΑΞΗ Α ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ Θέμα 1 ο : Να μεταφέρετε στο γραπτό σας τον αριθμό της κάθε ερώτησης και δίπλα το γράμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 ΜΑΘΗΜΑ 1, Οι έννοιες «γεωγραφική» και «σχετική» θέση 1. Με τη βοήθεια του χάρτη στη σελ.12, σημειώστε τις παρακάτω πόλεις στην

Διαβάστε περισσότερα

Γεωλογικός χρόνος και γεωλογική ιστορία της Γης

Γεωλογικός χρόνος και γεωλογική ιστορία της Γης Γεωλογικός χρόνος και γεωλογική ιστορία της Γης Βέλτιστο Σενάριο Γνωστικό αντικείμενο: Γεωγραφία (ΔΕ) Δημιουργός: ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΚΑΙ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΩΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ ΕΥΦΥΟΥΣ ΖΩΗΣ ΣΤΗ ΓΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΛΟΓΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΤΗΣ ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΜΑΣ Ή ΟΧΙ ΣΤΟ ΣΥΜΠΑΝ

Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΚΑΙ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΩΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ ΕΥΦΥΟΥΣ ΖΩΗΣ ΣΤΗ ΓΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΛΟΓΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΤΗΣ ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΜΑΣ Ή ΟΧΙ ΣΤΟ ΣΥΜΠΑΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΚΑΙ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΩΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ ΕΥΦΥΟΥΣ ΖΩΗΣ ΣΤΗ ΓΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΛΟΓΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΤΗΣ ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΜΑΣ Ή ΟΧΙ ΣΤΟ ΣΥΜΠΑΝ Δρ. ΚΩΝ/ΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μια εργασία της μαθήτριας του Γ2 Μαραντίδου Μαρίας

Μια εργασία της μαθήτριας του Γ2 Μαραντίδου Μαρίας Σπήλαια Μια εργασία της μαθήτριας του Γ2 Μαραντίδου Μαρίας Σπηλαιόβιοι οργανισμοί Ο σκοτεινός και ήσυχος κόσμος των σπηλαίων φιλοξενεί οργανισμούς, που έζησαν, εξελίχθηκαν και προσαρμόστηκαν μέσα στην

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Χλωρίδα και Πανίδα

ΤΡΙΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Χλωρίδα και Πανίδα ΤΡΙΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Χλωρίδα και Πανίδα ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής σωστό-λάθος Σηµειώστε αν είναι σωστή ή λάθος καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις περιβάλλοντας µε ένα κύκλο το αντίστοιχο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΝΟΤΗΤΕΣ ΥΛΗΣ Δρ. Κώστας Ποϊραζίδης, Δασολόγος ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2009-2010 ΕΝΟΤΗΤΕΣ ΥΛΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 2.1: Ορισμός είδους, Συστηματική, Οικολογία και Εξέλιξη, Φυσική επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

Εξέλιξη των πρωτευόντων

Εξέλιξη των πρωτευόντων Π. Πάσχου Εξέλιξη των πρωτευόντων Η ιστορία των σπονδυλωτών στη γη διαιρείται σε τρεις εποχές (αιώνες) -Παλαιοζωικό η εποχή της αρχαίας ζωής µε ψάρια, αµφίβια και πρωτόγονα ερπετά -Μεσοζωικό ενδιάµεση

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΓΕΩΦΥΣΙΚΩΝ ΔΙΑΣΚΟΠΗΣΕΩΝ

ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΓΕΩΦΥΣΙΚΩΝ ΔΙΑΣΚΟΠΗΣΕΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΓΕΩΦΥΣΙΚΩΝ ΔΙΑΣΚΟΠΗΣΕΩΝ Z ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΤΣΟΥΡΛΟΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ, ΑΠΘ (e-mail: tsourlos@lemnos.geo.auth.gr) ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ Μελετά

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών

ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών Μεταβατικά ύδατα (transitional waters) σύµφωνα µε την Οδηγία Πλαίσιο για τα

Διαβάστε περισσότερα

Η εξελικτική πορεία των φυτών

Η εξελικτική πορεία των φυτών ΓΕΩΒΟΤΑΝΙΚΗ Η εξελικτική πορεία των φυτών Καθηγητής Δημήτριος Χριστοδουλάκης Τμήμα Βιολογίας Τομέας Βιολογίας Φυτών E-mail: dkchrist@upatras.gr Τηλ.: 2610 997277 Για τη μελέτη της εξελικτικής πορείας των

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικό Περιβάλλον ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ

Φυσικό Περιβάλλον ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ Κεφάλαιο 1 ο : Εισαγωγή ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ Φυσική Γεωγραφία ονοµάζουµε την επιστήµη που µελετά το σύνολο των φυσικών διεργασιών που συµβαίνουν στην επιφάνεια της γης και διαµορφώνουν τις φυσικές ιδιότητες

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακή Ψυχολογία Ενότητα 1: Εισαγωγή στην Αναπτυξιακή Ψυχολογία

Αναπτυξιακή Ψυχολογία Ενότητα 1: Εισαγωγή στην Αναπτυξιακή Ψυχολογία Αναπτυξιακή Ψυχολογία Ενότητα 1: Εισαγωγή στην Αναπτυξιακή Ψυχολογία Διδάσκουσα: Ειρήνη Σκοπελίτη Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας Εισαγωγή στο γνωστικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑ88 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΣΑ88 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΣΑ88 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΣΑ88: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το σεμινάριο βοηθά τους φοιτητές να εμπεδώσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ. του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας. Έξι μήνες από την έναρξη λειτουργίας του Μουσείου. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ (Ά εξάμηνο 2013)

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ. του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας. Έξι μήνες από την έναρξη λειτουργίας του Μουσείου. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ (Ά εξάμηνο 2013) Βρείτε στο Ενημερωτικό Δελτίο: Τα νέα Εκπαιδευτικά Προγράμματα του Μουσείου για ενήλικες και παιδιά. ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Ιανουάριος 2013 Τεύχος 1 Έξι μήνες από την έναρξη λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 9:Εφαρμογές της γεωχημείας στις Γεωεπιστήμες και την Ιατρική Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Σελ7: Ο βαρύτερος δεινόσαυρος Σελ8: Ο μικρότερος δεινόσαυρος Σελ9: Ο πιο πνευματώδης δεινόσαυρος

Σελ7: Ο βαρύτερος δεινόσαυρος Σελ8: Ο μικρότερος δεινόσαυρος Σελ9: Ο πιο πνευματώδης δεινόσαυρος Σελ1:ΤΙΤΛΟΣ Σελ2:ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελ3: ΔΕΙΝΟΣΑΥΡΟΙ Σελ4: Ο πρώτος δεινόσαυρος που ονομάστηκε Σελ 12: Ο αρχαιότερος δεινόσαυρος Σελ5: Ο πρώτος δεινόσαυρος που ανακαλύφθηκε στην Αμερική Σελ6:O μακρύτερος δεινόσαυρος

Διαβάστε περισσότερα

Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Τμήμα Τεχνολόγων Περιβάλλοντος Κατεύθυνση Τεχνολογιών Φυσικού Περιβάλλοντος. ΜΑΘΗΜΑ: Γενική Οικολογία

Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Τμήμα Τεχνολόγων Περιβάλλοντος Κατεύθυνση Τεχνολογιών Φυσικού Περιβάλλοντος. ΜΑΘΗΜΑ: Γενική Οικολογία Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Τμήμα Τεχνολόγων Περιβάλλοντος Κατεύθυνση Τεχνολογιών Φυσικού Περιβάλλοντος ΜΑΘΗΜΑ: Γενική Οικολογία 10 η Ενότητα Επίδραση περιβαλλοντικών παραγόντων στη

Διαβάστε περισσότερα

Ποτάμια γεωμορφολογία. Ιστορικά στοιχεία

Ποτάμια γεωμορφολογία. Ιστορικά στοιχεία Ποτάμια γεωμορφολογία Ιστορικά στοιχεία Τι είναι Ποτάμια Γεωμορφολογία? Ποτάμια Γεωμορφολογία είναι η επιστήμη που μελετά το σχηματισμό-διαμόρφωση της επιφάνειας της Γης (ανάγλυφου) από το ρέον νερό και

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες - Οργάνωση επισκέψεων

Πληροφορίες - Οργάνωση επισκέψεων ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Τηλ.: 2251047033, 2253054434 E-mail: lesvospf@otenet.gr www.lesvosmuseum.gr Πληροφορίες - Οργάνωση επισκέψεων Για να οργανώσετε την επίσκεψη σας ακολουθήστε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ

ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ Κεφάλαιο 5 ο : Οικοσυστήµατα ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ Η µελέτη των αλληλεπιδράσεων µεταξύ των µορφών ζωής και του περιβάλλοντός τους είναι η επιστήµη της οικολογίας. Το οικολογικό σύστηµα των οργανισµών και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Οι αρχές της εξελικτικής σκέψης Η προέλευση των ειδών Ορθές και λανθασµένες αντιλήψεις σχετικά µε τη θεωρία της εξέλιξης Η θεωρία της εξέλιξης

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ - ΚΛΙΜΑ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ και ΚΛΙΜΑ ΕΛΛΑ ΟΣ

ΓΕΝΙΚΗ ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ - ΚΛΙΜΑ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ και ΚΛΙΜΑ ΕΛΛΑ ΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ - ΚΛΙΜΑ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ και ΚΛΙΜΑ ΕΛΛΑ ΟΣ ύο Μέρη Γενική Κλιµατολογία-Κλίµα Μεσογείου Κλίµα Ελλάδος ΓΕΝΙΚΗ ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ & ΚΛΙΜΑ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ ιδάσκων Χρήστος Μπαλαφούτης Καθηγητής Τοµέα Μετεωρολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό Θεματική Ενότητα ΕΛΠ42

Διαβάστε περισσότερα

Στρωματογραφία-Ιστορική γεωλογία. Γεωχρονολογία Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας

Στρωματογραφία-Ιστορική γεωλογία. Γεωχρονολογία Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας Στρωματογραφία-Ιστορική γεωλογία Γεωχρονολογία Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Σκοπός της ενότητας είναι η γνωριμία με τις κυριότερες μεθόδους γεωχρονολόγησης.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 1: Βασικές Έννοιες, Συχνότητα κατανομής των χημικών στοιχείων Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Ζωική Ποικιλότητα. Ενότητα 7. Συγκριτική Θεώρηση της Δομής και Λειτουργίας των Ζώων

Ζωική Ποικιλότητα. Ενότητα 7. Συγκριτική Θεώρηση της Δομής και Λειτουργίας των Ζώων Ζωική Ποικιλότητα Ενότητα 7. Συγκριτική Θεώρηση της Δομής και Λειτουργίας των Ζώων Ρόζα Μαρία Τζαννετάτου Πολυμένη, Επίκουρη Καθηγήτρια Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Βιολογίας Συγκριτική Μορφολογία 1/3

Διαβάστε περισσότερα