ΠΕΡΙΛΗΨΗ. ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: Μαθητές με ελαφρά ή μέτρια νοητική υστέρηση, μάθημα των Θρησκευτικών, πρωτοβάθμια εκπαίδευση, εκκλησιασμός. 1.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΕΡΙΛΗΨΗ. ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: Μαθητές με ελαφρά ή μέτρια νοητική υστέρηση, μάθημα των Θρησκευτικών, πρωτοβάθμια εκπαίδευση, εκκλησιασμός. 1."

Transcript

1 Η άποψη των δασκάλων για τον εκκλησιασμό των μαθητών με ελαφρά ή μέτρια νοητική υστέρηση και η συμβολή του εκκλησιασμού στην επίτευξη των στόχων του μαθήματος των Θρησκευτικών από αυτούς τους μαθητές Παύλος Ι. Εφραιμίδης Δρ Θεολογίας ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το θέμα που πραγματεύεται το συγκεκριμένο άρθρο είναι ο εκκλησιασμός των μαθητών με ελαφρά ή μέτρια νοητική υστέρηση (μ.μ.ε./μ.ν.υ.). Η θρησκευτική αγωγή στην εκπαίδευση δε συντελείται μόνο από το μάθημα και τα βιβλία των Θρησκευτικών αλλά και μέσα από άλλες δράσεις της σχολικής ζωής, συνήθως ομαδικά: την προσευχή, τον αγιασμό και τον εκκλησιασμό. Με τον εκκλησιασμό συνδέεται η χριστιανοπαιδαγωγική προσφορά του σχολείου αναφορικά με το μυστήριο της Εκκλησίας. Η προσφορά της κατηχητικής και χριστιανοπαιδαγωγικής διακονίας αποκτά άλλη σημασία, εφόσον συνδεθεί με τη συμμετοχή των παιδιών στα μυστήρια και τη λατρευτική ζωή της Εκκλησίας. Υπάρχει, ωστόσο, μια σειρά αντικειμενικών δυσκολιών που δυσχεραίνουν το μαθητικό εκκλησιασμό, ειδικά για τους μ.μ.ε./μ.ν.υ., όπως η γλώσσα της θείας Λειτουργίας. Η επεξεργασία του θέματος ολοκληρώνεται στο παρόν άρθρο με την παρουσίαση των ερευνητικών δεδομένων σχετικά με τις απόψεις των δασκάλων για τον εκκλησιασμό των μ.μ.ε./μ.ν.υ. και τη συμβολή του εκκλησιασμού στην επίτευξη των στόχων του μαθήματος των Θρησκευτικών (μ.τ.θ.) από αυτούς τους μαθητές. Τέλος, προτείνονται τρόποι για την αποτελεσματικότερη οργάνωση του σχολικού εκκλησιασμού για τους μ.μ.ε./μ.ν.υ. ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: Μαθητές με ελαφρά ή μέτρια νοητική υστέρηση, μάθημα των Θρησκευτικών, πρωτοβάθμια εκπαίδευση, εκκλησιασμός. 1. Εισαγωγή Το χτίσιμο της πίστης, με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, αποτελεί ένα θαύμα. Όμως, γόνιμο πεδίο για θαύματα δεν είναι μόνο οι άνθρωποι χωρίς ειδικές ανάγκες, καθώς πολλά από τα μεγαλύτερα θαύματα έγιναν από τον Ιησού σε ανθρώπους με ειδικές ανάγκες. Από τη μελέτη της Αγίας Γραφής προκύπτει ότι ο Θεός με την απεριόριστη σοφία Του έχει επινοήσει ένα σχέδιο αγάπης, για να σώσει όλους τους ανθρώπους - και 27

2 εκείνους που υστερούν νοητικά. Ως εκ τούτου είναι καθήκον μας να διδάξουμε τα αγόρια και τα κορίτσια με νοητική υστέρηση, ώστε να γνωρίσουν το Σωτήρα τους και, μέσω της καθημερινής ζωής και των ενεργειών τους, να κάνουν πράξη την αγάπη που δίδαξε ο Χριστός (Arkebauer, 1965). Η πίστη έρχεται με τη χάρη, όχι από το Δείκτη Νοημοσύνης (Δ.Ν.). Είναι ένα δώρο του Θεού, δεν είναι θέμα των φυσικών ή ψυχικών έργων (Εφεσίους 2:8). Είναι αδιανόητο ο Θεός να έβαζε εξαιρέσεις στο σχεδιασμό της σωτηρίας της ψυχής - και μόνο Αυτός θα μπορούσε να έχει σχεδιάσει τις προϋποθέσεις της έτσι απλά. Θα ήταν, επίσης, αδιανόητο ο Δημιουργός να έδινε ζωή σε μια ψυχή θέτοντας ως ναό της ένα σώμα με ειδικές ανάγκες ή να συσχέτιζε την ψυχή αυτή με ένα νου που υστερεί, και να μην προνοούσε να βρει έναν τρόπο να επιστρέψει αυτή η ψυχή σ Αυτόν. Κανένας δεν μπορεί να προσκολληθεί στην άποψη ότι «το δώρο του Ευαγγελίου προορίζεται μόνο για τους προικισμένους», έχοντας ψάξει τις Γραφές κι έχοντας κατανοήσει το περιεχομένό τους με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος (Arkebauer, 1965). Ο R. Perske μας υπενθυμίζει ότι η παρουσία του Θεού βρίσκεται και στους ανθρώπους με ειδικές ανάγκες: σε έναν κόσμο γεμάτο επιστημονικές ανακαλύψεις, ο Θεός μπορεί να αποκαλύπτει στοιχεία Του μέσα από το τραύλισμα, τα ακατανόητα λόγια και τις πράξεις ενός παιδιού με νοητική υστέρηση (Helsel, 2003). Επιπλέον, η ικανότητα των παιδιών με νοητική υστέρηση να διδαχτούν τις αλήθειες της πίστης, αποδεικνύεται από τις αντιδράσεις τους: αντιδράσεις φωνητικές, μια απλή συγκατάθεση με νεύμα του κεφαλιού, μια έκφραση χαράς στο πρόσωπο, η προθυμία για παρακολούθηση, το σταύρωμα των χεριών σε στάση προσευχής, η προσεκτική ακρόαση κ.λ.π. Αυτές οι απλές αντιδράσεις των παιδιών με νοητική υστέρηση σημαίνουν μόνο ένα πράγμα: ότι φυτεύτηκε ο σπόρος της πίστης στην καρδιά τους (Arkebauer, 1965). 2.Ο εκκλησιασμός Για κάθε άνθρωπο που αποτελεί μέλος της Εκκλησίας, τόσο η πίστη στο Θεό όσο και η συμμετοχή στη θεία λατρεία ιδιαίτερα η συμμετοχή στην ευχαριστιακή σύναξη- είναι δυο πράγματα αλληλένδετα. Όταν μιλάμε για τον τακτικό εκκλησιασμό των πιστών, δεν αναφερόμαστε σε μια απλή συνήθεια, ένα τυπικό θρησκευτικό καθήκον. Δεν πρόκειται για μια κοινωνική υποχρέωση ή έστω μια ψυχολογική διέξοδο από την καθημερινότητα. Γιατί προσερχόμενος στην εκκλησία ο πιστός εκφράζει την υπαρξιακή του ανάγκη να ζήσει αληθινά, αυθεντικά να συναντήσει το Δημιουργό του και να ενωθεί μαζί Του να εκφράσει την αγάπη και την ευλάβειά του στην Παναγία και τους Αγίους να 28

3 νιώσει δίπλα του τους πνευματικούς του αδελφούς (Ορθόδοξη Ομάδα Δογματικής Έρευνας, 2005). Η θεία Λειτουργία στο πλαίσιο της Ορθοδοξίας αποτελεί τη μοναδική σε αξία έκφραση της λατρείας προς το Θεό και την πιο ουσιαστική πηγή δύναμης για τον πιστό. Κατά τη διάρκειά της ο ατελής άνθρωπος δεν επικοινωνεί μόνο με τον τέλειο και παντοδύναμο Θεό, αλλά ενώνεται με Αυτόν, μέσα από το Μυστήριο της θείας Ευχαριστίας. Κατά τη θεία Λειτουργία, η μετάληψη του σώματος και του αίματος του Χριστού χαρίζει στον πιστό πληρότητα, τον κάνουν να αισθάνεται συμπολίτης των αγίων και οικείος του Θεού. Έτσι, αναχωρώντας από το ναό έχει τη δύναμη ν αντιμετωπίσει σύμφωνα με το θείο θέλημα και με την προοπτική της αιώνιας ζωής τη φθαρτότητα του καθημερινού του βίου (Χρυσόστομος Ι., 1984). Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο ιερός Χρυσόστομος «αποτέλεσμα του εκκλησιασμού είναι η ψυχική ευμορφία του εκκλησιαζόμενου, ήτις προσελκύει τον θεατήν». (Χρυσόστομος Ι., : 179). 3. Ο εκκλησιασμός των παιδιών μέλημα της οικογένειας και του σχολείου Η προσπάθεια των χριστιανών να συνδυάζουν «παιδοποιΐας και παιδοτροφίας πρόνοιαν» (Πάμφιλος, : 80) συνδέεται με τη λατρευτική και μυστηριακή ζωή της Εκκλησίας. Άλλωστε, η συμμετοχή των παιδιών στη λατρευτική ζωή της Εκκλησίας αποτελεί την τελειότερη μορφή χριστιανικής αγωγής, καθώς ο λόγος του Θεού αποτελεί πνευματική τροφή και η ανάγνωση των Γραφών εφόδιο σωτηρίας (Κογκούλης, 1992). Πολύ συχνά η Αγία Γραφή αναφέρεται στη συμβολή της οικογένειας στην κατά το Θεό αγωγή του παιδιού. Η χριστιανική διαπαιδαγώγηση των παιδιών κανονικά πρέπει να χαρακτηρίζει κάθε χριστιανική οικογένεια. Επειδή, όμως, ένα ποσοστό των σημερινών ελληνικών οικογενειών στηρίζουν την ορθόδοξη χριστιανική συμπεριφορά τους στην παράδοση και όχι στη συνειδητή συμμετοχή στη ζωή της Εκκλησίας, το σχολείο καλείται να καλύψει το κενό αυτό (Κογκούλης, 1992). Η θρησκευτική αγωγή ξεκινάει από τη στοιχειώδη προσευχή στο σχολείο και την υποκίνηση να παρατηρήσουν τα παιδιά τη συμπεριφορά των ενηλίκων στους λατρευτικούς χώρους, τις λειτουργίες και τις τελετουργίες. Στη συνέχεια παρέχει τη δυνατότητα στα παιδιά να παρακολουθούν και να συμμετέχουν στις λατρευτικές εκδηλώσεις της Εκκλησίας, μέσα στο πλαίσιο του ωρολογίου προγράμματος. Τέλος, βοηθά τα παιδιά να συμμετέχουν συνειδητά, να προσεύχονται με όλους τους χριστιανούς σε κοινή προσευχή και να κοινωνούν με το υπόλοιπο πλήρωμα της χριστιανικής εκκλησίας. Με τη συνεργασία, λοιπόν, της 29

4 ενορίας, της οικογένειας και του σχολείου (βλ. Cove & Mueller, 1977), εξασφαλίζεται τελειότερα η υλοποίηση του εκκλησιασμού των μαθητών (Κόπτσης, 2005). Ο εκκλησιασμός των μαθητών εφαρμόζεται από την εποχή της σύστασης του ελληνικού κράτους από τον Ιωάννη Καποδίστρια. Μάλιστα ο εκκλησιασμός τότε συνοδευόταν κι από άλλες μορφωτικές ενέργειες, όπως τη διδασκαλία της Κατήχησης ή την ερμηνεία του Ευαγγελίου και του Αποστόλου της ημέρας. Το ενδιαφέρον για τον εκκλησιασμό των μαθητών για ορισμένα χρονικά διαστήματα ατόνησε. Κατά τη δεκαετία του 60 οι μαθητικές θείες Λειτουργίες έγιναν πιο πυκνές, χωρίς όμως ταυτόχρονα να θεωρείται επιτυχής η μορφωτική επίδραση του εκκλησιασμού αυτού. Έτσι, ο χριστιανικός τύπος της εποχής επισήμανε την ανάγκη διαφώτισης των μαθητών για την αξία και το νόημα της θείας Λατρείας, την καθοδήγησή τους και για τον τρόπο παρακολούθησης της θείας Λειτουργίας (Κογκούλης, 1992). 4. Η συμβολή του εκκλησιασμού των μαθητών στο μ.τ.θ. Το γνωστικό αντικείμενο του μ.τ.θ. δεν οδηγεί από μόνο του στη θεογνωσία. Το Θεό τον γνωρίζει κανείς μέσα στην Εκκλησία, μέσα από άλλες διαδικασίες. Σε αυτό έγκειται και η ιδιαιτερότητα του μ.τ.θ. (Βουλγαράκη-Πισίνα, 2004). Η θρησκευτική αγωγή στην εκπαίδευση, λοιπόν, δε συντελείται μόνο από το μάθημα και τα βιβλία των Θρησκευτικών αλλά και μέσα από άλλες δράσεις της σχολικής ζωής, συνήθως ομαδικά (προσευχή, αγιασμός, εκκλησιασμός) (Ηρακλέους, 2008). Μέσα στο χώρο του ιερού ναού ο μαθητής μπορεί να αισθανθεί μια ατμόσφαιρα γαλήνης και ψυχικής ανάτασης. Όταν αντικρίζει στον ιερό ναό την αγιογραφία του Παντοκράτορα, που βρίσκεται στον κεντρικό τρούλο, αισθάνεται πως Εκείνος τον κοιτάζει με την αυστηρή και συνάμα γλυκιά δύναμη των ματιών Του (Ταρατόρη-Τσαλκατίδου, 1988). Η αγιογραφία της Πλατυτέρας με τα ανοιχτά της χέρια στην κόγχη του ιερού, οι αγιογραφίες ή τα ψηφηδωτά των αγίων στις κολώνες ή σε άλλα σημεία του ναού, το γλυκό φως των καντηλιών, το ευωδιαστό θυμίαμα, οι ήρεμοι ψαλμοί, η ατμόσφαιρα του Μυστηρίου που πρόκειται να τελεστεί, ετοιμάζουν την ψυχή του μαθητή για την υψηλή της επικοινωνία και τη «θεία θεωρία» και να δεχτεί τις ζωογόνες πνοές του Αγίου Πνεύματος. Ο ιερός ναός, όμως, με την εικονογράφησή του αποτελεί και ένα διδακτικό μέσο για τη μετάδοση των θρησκευτικών αληθειών. Τα διάφορα είδη των εικόνων (φορητές εικόνες, τοιχογραφίες κλπ.) οποιοδήποτε θέμα κι αν εικονίζουν (κοσμολογικό, ανθρωπολογικό, θεολογικό), έχουν μεγάλη μορφωτική και διδακτική αξία (Ουσπένσκη, 30

5 1991). Η εικονογραφία του ιερού ναού συμπληρώνει και ερμηνεύει τη θεία Λειτουργία. Η ζωγραφική τέχνη δείχνει σιωπηλά με την απομίμηση εκείνα τα πράγματα που ο διηγηματικός λόγος παριστάνει με το άκουσμα, όπως λέει και ο Μ. Βασίλειος (Βασίλειος Μ., ). Οι πιστοί παραδειγματίζονται με τη θέα των μορφών και των σκηνών από τη ζωή των ιερών προσώπων (Γρηγοριάδης, 1971) κι έτσι η εικόνα μπορεί να αποτελέσει ένα μέσο διαπαιδαγώγησης των πιστών, ακόμη και των αγράμματων: «ὅπερ τοῖς γράμματα μεμυημένοις ἡ βίβλος, τοῦτο τοῖς ἀγραμμάτοις ἡ εἰκών» (Δαμασκηνός Ι., 1990: 48). Με τον εκκλησιασμό των μαθητών και τη συμμετοχή τους στη λατρευτική και μυστηριακή ζωή της Εκκλησίας δίνεται η ευκαιρία να βρεθούν όλοι μαζί οι μαθητές στο ναό και να νιώσουν τη χαρά της κοινής προσευχής και του κοινού τόπου λατρείας (Ζούρας κ.ά., 2006). Έτσι παρέχεται και η αίσθηση του «ανήκειν», κάτι ιδιαίτερα σημαντικό για τους μ.μ.ε./μ.ν.υ. και γενικότερα τους μαθητές με ειδικές ανάγκες (Davies, 1996). Διευκολύνεται η ζωντανή τους ένταξη στην εκκλησία και ιδιαίτερα στη λατρευτική και μυστηριακή τους ζωή, να γίνουν δηλαδή μέτοχοι της ζωντανής παρουσίας του Χριστού και του λυτρωτικού του έργου. Οι μαθητές συνδέονται με «ζωντανά παραδείγματα» βίωσης της εν Χριστώ ζωής, όπως η Παναγία, οι Απόστολοι και οι άλλοι άγιοι. Επίσης, συνδέεται η χριστιανοπαιδαγωγική προσφορά στο σχολείο αλλά και η κατηχητική προσφορά στην ενορία με το μυστήριο της Εκκλησίας, με τη συμμετοχή των παιδιών στα μυστήρια και τη λατρευτική ζωή της Εκκλησίας (Κογκούλης, 1992). Με τη συμμετοχή στη λατρευτική ζωή της Εκκλησίας οι μαθητές αναπτύσσουν τη προσωπικότητά τους μέσα από την κοινωνία με το Θεό και τον πλησίον και βοηθιούνται να αντιμετωπίζουν τους άλλους ως εικόνες του Θεού. Μάλιστα, αυτό αποτελεί προϋπόθεση για μια κοινωνία με ανθρώπινο πρόσωπο (Κογκούλης, 1992). Από την εμπειρική έρευνα του K. E. Hyde προέκυψε ότι η στάση των παιδιών απένατι στη θρησκεία εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό από την συχνότητα εκτέλεσης των θρησκευτικών τους καθηκόντων (τακτικός εκκλησιαμός, προσευχή, μελέτη της Βίβλου κλπ.) Επίσης, η στάση προς τη θρησκεία φάνηκε ότι έχει πολύ σημαντική επίδραση στην ικανότητα των παιδιών να κατανοούν τις θρησκευτικές έννοιες (Hyde, 1965). 5. Τα εμπόδια και οι δυσκολίες στον εκκλησιασμό των μ.μ.ε./μ.ν.υ. Τα παιδιά με νοητική υστέρηση, κατά τον R. Perske, καταβάλουν ένα διαρκή αγώνα για να ξεπεράσουν τα όρια και τους περιορισμούς τους. Εργαζόμενος ως επικεφαλής μιας ομάδας αγοριών και κοριτσιών με νοητική υστέρηση στη λατρεία προς το Θεό, θεωρεί ότι πολλά από αυτά τα παιδιά καταβάλλουν πολύ μεγάλες προσπάθειες προκειμένου να 31

6 αποδώσουν τη λατρεία στο Θεό. Μάλιστα, βλέποντας ότι καταβάλλουν τις μέγιστες προσπάθειες για το σκοπό αυτό, ο ως επικεφαλής της λατρείας εργάζεται και ο ίδιος σκληρότερα προκειμένου να διευκολυνθεί η εκφραση της λατρείας των παιδιών αυτών (Perske, 2003). Δυστυχώς, πέρα από τις δυσκολίες και τους περιορισμούς που καλούνται να ξεπεράσουν οι μ.μ.ε./μ.ν.υ. προκειμένου να εκφράσουν τη λατρεία τους προς το Θεό, συχνά εμφανίζονται μια σειρά από εμπόδια κατά την οργάνωση του εκκλησιασμού των μαθητών που θα αναφέρουμε διεξοδικότερα παρακάτω. Βέβαια, στη βιβλιογραφία, οι συγγραφείςερευνητές αναφέρουν προβλήματα και εμπόδια στον εκκλησιασμό των μαθητών γενικότερα, και όχι ειδικά στον εκκλησιασμό των μ.μ.ε./μ.ν.υ.. Εμείς θεωρούμε ότι τα σημεία αυτά βρίσκουν εφαρμογή και στην περίπτωση των παιδιών αυτών, γι αυτό και τα αναφέρουμε. Στις μέρες μας παρατηρείται διάσταση απόψεων σχετικά με τον εκκλησιασμό των μαθητών, καθώς άλλοι από τους εκπαιδευτικούς προσφέρουν στα παιδιά αγωγή εμπνευσμένη από το Λόγο του Ευαγγελίου και τη χριστιανική διδασκαλία, ενώ άλλοι αρνούνται να υπηρετήσουν αυτού του είδους την αγωγή, πιστεύοντας ότι θα πρέπει μόνοι τους οι νέοι να βρουν το Θεό, ενώ με τον εκκλησιασμό χάνεται πολύτιμος σχολικός χρόνος. Ασφαλώς, στο σημείο αυτό τίθεται θέμα προσανατολισμού της εκπαίδευσης, τι συντελεί στην ανάπτυξη της προσωπικότητας και τι θεωρείται σωστό. Τι αποτελεί στοιχείο μόρφωσης, τι θεωρείται σπατάλη χρόνου. Είναι γεγονός, πάντως, πως οι μαθητές δεν αφήνονται ελεύθεροι στα άλλα γνωστικά αντικείμενα να ανακαλύψουν οι ίδιοι, από μόνοι τους, αυτό που φέρει ο καθένας μέσα του. Την κατάσταση αυτή επιβαρύνει και η ασάφεια των εκπαιδευτικών εγκυκλίων σχετικά με τον εκκλησιασμό των μαθητών, που έχει ως αποτέλεσμα την άρνηση για εκκλησιασμό ή την τέλεσή του σε πολύ αραιά χρονικά διαστήματα. Στα παραπάνω έρχεται να προστεθεί η αδιαφορία της σύγχρονης οικογένειας, όχι μόνο ως προς το σχολείο αλλά και ως προς τον εκκλησιασμό των μαθητών, που αποτελεί επιμέρους σχολική δραστηριότητα (Κογκούλης, 1992). Πέρα από αυτά, υπάρχει μια σειρά αντικειμενικών δυσκολιών, όπως η απροθυμία των ενοριακών υπευθύνων για το σχολικό εκκλησιασμό, που δυσχεραίνει την πραγματοποίησή του. Ορισμένες φορές επιδιώκεται τήρηση αποστάσεων μεταξύ ενοριακών και σχολικών υπευθύνων, για να προστατευθεί ο χώρος ευθύνης του καθενός. Ο συνωστισμός ενός πολυπληθούς σχολείου ή πολλών σχολείων στο χώρο του ναού, αλλά και η χρονική διάρκεια του εκκλησιασμού - όταν ξεπερνά τη μια διδακτική ώρα ή λίγο παραπάνω- είναι ακόμη μερικοί παράγοντες που δυσκολεύουν την παρακολούθηση από την πλευρά των παιδιών της θείας Λειτουργίας. Από την άλλη μεριά, η τακτική των σχολικών υπευθύνων να προσέρχονται οι μαθητές στο ναό 32

7 κατά το τέλος της θείας Λειτουργίας, προκειμένου να αποφευχθεί η κούραση των μαθητών, τελικά, δεν ωφελεί τους μαθητές, αφού δεν καταφέρνουν να αποκτήσουν μια ολοκληρωμένη εικόνα της θείας Λειτουργίας. Το πρόβλημα επιτείνεται λόγω μιας μεγάλης απόστασης του σχολείου από τον ενοριακό ναό που πρέπει να διανυθεί από τους μαθητές. (Κογκούλης, 1992). Τέλος, η δυσκολία από την πλευρά των παιδιών να κατανοήσουν τη γλώσσα και τα τεκταινόμενα στο χώρο του ναού ή η έλλειψη των προϋποθέσεων εκείνων που βοηθούν στην κατανόηση και εμβάθυνση στη λατρευτική ζωή της Εκκλησίας είναι ίσως πολύ σημαντικά εμπόδια για την παρακολούθηση της θείας Λειτουργίας (Κογκούλης, 1992). 6. Η γλώσσα της θείας Λειτουργίας Από το σύνολο των δυσκολιών που αναφέρθηκαν παραπάνω, αξίζει να σχολιάσουμε το σημείο, που αφορά στη γλώσσα της θείας Λειτουργίας. Η ελληνική γλώσσα είναι εκείνη που χρησιμοποιήθηκε για να εκφράσει πρωτότυπα τη θεία Λειτουργία και με αυτόν τον τρόπο ο πλούτος και το βάθος της μπήκαν στην υπηρεσία της πίστης και της λατρείας του Θεού. Με εργαλείο την ελληνική γλώσσα διατυπώθηκαν και όλες εκείνες οι λεπτές διακρίσεις του δόγματος με ακριβή και εύστοχο τρόπο. Και θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς πως είναι ιδιαίτερα συγκινητικό να είμαστε σε θέση να λατρεύουμε το Θεό έτσι όπως το ένιωσαν και το έγραψαν οι Πατέρες της Εκκλησίας μας, ο ιερός Χρυσόστομος, ο Μέγας Βασίλειος, εδώ και και πλέον χρόνια. Όμως, για να βιώσει ο πιστός με έναν λυτρωτικό τρόπο τη θεία Λειτουργία, θα πρέπει να κατανοεί με επάρκεια όσα λέγονται και όσα τελούνται στον ιερό ναό. Η λέξη «αμήν» επιβεβαιώνει την ολόψυχη συμμετοχή των πιστών στη θεία Λειτουργία και εγγυάται ότι δε μένουν παθητικοί δέκτες των λεγομένων και των τελουμένων στη λατρευτική σύναξη. Αν, λοιπόν οι πιστοί δεν κατανοούν τα λεγόμενα, τίθεται το θέμα πώς θα εκφέρουν το «αμήν» στην ευχαριστία και δοξολογία προς το Θεό. Στην Α προς Κορινθίους επιστολή του ο απόστολος Παύλος αναφέρει χαρακτηριστικά: «επεί εάν ευλογήσης τω πνεύματι, ο αναπληρών τον τόπον του ιδιώτου πώς ερεί το αμήν επί τη ση ευχαριστία; επειδή τι λέγεις ουκ οίδε» (Α Κορ 14,16). Το θέμα της κατανόησης της γλώσσας στην οποία είναι γραμμένη η θεία Λειτουργία θα μπορούσε να χαρακτηριστεί επίκαιρο, ιδιαίτερα όταν αναφερόμαστε στα παιδιά, μιας και αισθάνονται δυσκολία, όταν έρχονται σε επαφή με το κείμενο της θείας Λειτουργίας. Το πρόβλημα θα μπορούσε να θεωρηθεί εντονότερο, όταν αναφερόμαστε σε μ.μ.ε./μ.ν.υ.. Στη βιβλιογραφία συχνά απαντάται το θέμα της σημασίας της διδασκαλίας και κατήχησης του λαού για το τι είναι η θεία Λειτουργία, 33

8 της ερμηνεία της και του ρόλου της συμμετοχής των πιστών σε αυτήν. Όταν οι πιστοί κατά τη συμμετοχή τους στο μυστήριο της ευχαριστίας του Θεού δε γνωρίζουν τι σημαίνει πραγματικά αυτό που πρόκειται να συμβεί, αισθάνονται απλοί θεατές, παθητικοί δέκτες άγνωστων δυνάμεων και ευλογιών, απουσιάζει από αυτούς η ενσυνείδητη προαίρεση και επιθυμία να μετάσχουν σ αυτό (Γκίκας, 1998). Η γλωσσική και νοηματική προσέγγιση της θείας Λειτουργίας από το μ.τ.θ. μπορεί να βοηθήσει τους μαθητές να ζήσουν ενσυνείδητα, προσωπικά και αναγεννητικά την ώρα αυτή της υψηλής συνάντησης με το Θεό. Πάντως, όσον αφορά στην ορθόδοξη πίστη και ζωή, θα λέγαμε ότι χάρη στο Άγιο Πνεύμα που «αγραμμάτους σοφίαν εδίδαξεν», όπως αναφέρει χαρακτηριστικά και το κεκραγάριο του Μεγάλου Εσπερινού της γιορτής της Πεντηκοστής, οι δυσκολίες, κι όταν υπάρχουν, ελαχιστοποιούνται. Επιπλέον, ο συχνός εκκλησιασμός δημιουργεί και την εξοικείωση με τις λέξεις και τις έννοιες. Για τους παραπάνω λόγους συμβαίνει άνθρωποι αναλφάβητοι να συμμετέχουν ενεργά στη θεία Λειτουργία, να γνωρίζουν πότε θα κατεβούν από το στασίδι τους για να αποδώσουν τιμή, ποια στιγμή πρέπει να κάνουν το σταυρό τους ή τη «μετάνοια». Τελικά, στο χώρο της Ορθοδοξίας, καταλαβαίνουμε όχι μόνο με το νου αλλά και με την καρδιά (Γκίκας, 1998). Σε κάθε περίπτωση, ωστόσο, το ζήτημα της «μετάφρασης» του μηνύματος της Ορθόδοξης λατρείας αφορά μόνο στην ελληνόφωνη Ορθόδοξη Εκκλησία, αφού στις Ορθόδοξες Εκκλησίες της διασποράς τα λειτουργικά κείμενα και η Βίβλος που χρησιμοποιούνται, έχουν μεταφραστεί. Επομένως, στις περιπτώσεις αυτές δεν τίθεται θέμα «μετάφρασης» του μηνύματος της θείας Λειτουργίας (Πέτρου, 2004). Πολλά είναι τα επιχειρήματα όσων πρεσβεύουν τη μεταγλώττιση των λειτουργικών κειμένων στην καθομιλουμένη νεοελληνική γλώσσα. Ένα από τα σημαντικότερα είναι ότι ο βασικός λόγος που δεν εκκλησιάζονται οι άνθρωποι, και ιδιαίτερα οι νέοι, είναι το ακατανόητο της λειτουργικής γλώσσας, και πως αν μεταγλωττιστούν τα κείμενα, θα αυξηθεί ο αριθμός των εκκλησιαζομένων. Επομένως, η μη μεταγλώττιση των λειτουργικών κειμένων συνεπάγεται ένα ποιμαντικό και κοινωνικό πρόβλημα το οποίο συνδέεται με σωτηριολογικούς και κοινωνικούς κινδύνους. Στο επιχείρημα αυτό προβάλλεται το αντεπιχείρημα ότι τα αίτια της φυγής των ανθρώπων από την Εκκλησία ή της προσέγγισης προς αυτήν δεν είναι γλωσσικά, αλλά πνευματικά (Ζήσης, 2003). Επιπλέον, διατυπώνεται το επιχείρημα ότι η γλώσσα αποτελεί μια επιμέρους περιοχή στο ευρύτατο συμβολικό σύστημα της θείας Λειτουργίας. Για το λόγο αυτό δεν αρκεί η «μετάφραση» των κειμένων της, αλλά απαιτείται και η μετάφραση όλων των άλλων συμβολικών μέσων με τα οποία συνδέεται η θεία Λειτουργία, και τα οποία αποτελούν τη γλώσσα της με την ευρύτερη έννοια (Μαντζαρίδης, 1979). 34

9 Επειδή σκοπός αυτού του άρθρου δεν είναι να παρουσιάσει διεξοδικά τα επιχειρήματα των δύο πλευρών εκ των οποίων η μια προτείνει και η άλλη απορρίπτει τη μεταγλώττιση των λειτουργικών κειμένων (βλ. Ζήσης 2003), εμείς περιοριζόμαστε στην απλή επισήμανση της δυσκολίας που αντιμετωπίζουν τα παιδιά με νοητική υστέρηση στην κατανόηση των λεγομένων κατά το μαθητικό εκκλησιασμό. 7. Οι απόψεις των δασκάλων για τη συμβολή του εκκλησιασμού των μ.μ.ε./μ.ν.υ. στην επίτευξη των στόχων του μ.τ.θ. για αυτούς τους μαθητές Σχετικά με το ζήτημα του εκκλησιασμού των μ.μ.ε./μ.ν.υ., θα αναφέρουμε τα αποτελέσματα μιας έρευνας βασισμένης σε ερωτηματολόγια, σε δασκάλους γενικής αγωγής, οι οποίοι δίδασκαν το μ.τ.θ. σε μ.μ.ε./μ.ν.υ. στο πλαίσιο μιας τάξης ενός τυπικού σχολείου (όχι ειδικού σχολείου), στο οποίο ήταν ενταγμένοι. Η έρευνα αυτή, που διενεργήθηκε κατά τη σχολική χρονιά στο πλαισιο της εκπόνησης της διδακτορικής διατριβής του υποφαινόμενου, προβάλει τις γνώσεις και τις απόψεις των δασκάλων πάνω στο θέμα αυτό. Ένα από τα ζητήματα με τα οποία καταπιάστηκε η έρευνα ήταν σε ποιο βαθμό κρίνουν τα υποκείμενα της έρευνας ότι ο εκκλησιασμός των μαθητών μπορεί να συμβάλει στην επίτευξη των στόχων του μ.τ.θ. για μ.μ.ε./μ.ν.υ.. Οι απαντήσεις έδειξαν ότι ένα μεγάλο ποσοστό των δασκάλων υποκειμένων της έρευνας (50,4%) κρίνει ότι μπορεί να συμβάλλει σε ικανοποιητικό βαθμό, ενώ ένα μικρότερο ποσοστό (19,7%) κρίνει ότι ελάχιστα μπορεί να συμβάλλει στην επίτευξη αυτών των στόχων του μ.τ.θ. για τα παιδιά αυτά. Πιθανότατα αυτή η στάση προκύπτει από τη δυσκολία κατανόησης της γλώσσας της Θείας Λειτουργίας εκ μέρους των παιδιών με νοητική υστέρηση. Ωστόσο, δεν αποκλείεται να πηγάζει από προσωπικές πεποιθήσεις των δασκάλων που επιθυμούν μια άλλη μορφή και περιεχόμενο για το μάθημα αυτό (βλ. Πίν. 1), (Εφραιμίδης, 2011:133) Πίνακας 1 Σε ποιο βαθμό κρίνετε ότι ο Εκκλησιασμός των μαθητών μπορεί να συμβάλει στην επίτευξη των στόχων του μ.τ.θ. για μ.μ.ε./μ.ν.υ.; Σε πολύ μεγάλο βαθμό Σε ικανοποιητικό βαθμό Ελάχιστα Καθόλου Εκκλησιασμός των μαθητών 29,2 % 50,4 % 19,7 % 0,7 % 35

10 Συνεξετάζοντας τον παράγοντα «χρόνια υπηρεσίας» με τις απαντήσεις των υποκειμένων στην ερώτηση (βλ. Πίν. 2), προκύπτει ότι από τους δασκάλους-υποκείμενα τη έρευνας θεωρούν ότι μπορεί ο Εκκλησιασμός να συμβάλλει σε ικανοποιητικό βαθμό στην επίτευξη των στόχων του μ.τ.θ. για τα παιδιά αυτά: το 55,6 % των δασκάλων με 1-5 χρόνια υπηρεσίας, το 43,8% των δασκάλων με 6-10 χρόνια υπηρεσίας, το 52,2% των δασκάλων με χρόνια υπηρεσίας, το 59,4 % των δασκάλων με χρόνια υπηρεσίας και το 46,3% των δασκάλων με πάνω από 20 χρόνια υπηρεσίας. Η απάντηση ότι ο Εκκλησιασμός σε πολύ μεγάλο βαθμό μπορεί να συμβάλει στην επίτευξη των στόχων του μ.τ.θ. για μ.μ.ε./μ.ν.υ. προέρχεται από: το 33,3% των δασκάλων με 1-5 χρόνια υπηρεσίας, το 40,6% των δασκάλων με 6-10 χρόνια υπηρεσίας, το 26,1% των δασκάλων με χρόνια υπηρεσίας, το 21,9% των δασκάλων με χρόνια υπηρεσίας και το 26,8% των δασκάλων με πάνω από 20 χρόνια υπηρεσίας. Επομένως, από τα ερευνητικά δεδομένα φαίνεται ότι οι δάσκαλοι - ανεξάρτητα από τα χρόνια υπηρεσίας- κρίνουν ότι ο Εκκλησιασμός μπορεί να συμβάλει σε ικανοποιητικό βαθμό ή σε πολύ μεγάλο βαθμό στην επίτευξη των στόχων του μ.τ.θ. για μ.μ.ε./μ.ν.υ. (Εφραιμίδης, 2011: ). Πίνακας 2 Χρόνια υπηρεσίας * Σε ποιο βαθμό κρίνετε ότι ο Εκκλησιασμός μπορεί να συμβάλει στην επίτευξη των στόχων του μ.τ.θ. για μ.μ.ε./μ.ν.υ. Χρόνια υπηρεσίας Σε πολύ μεγάλο βαθμό Εκκλησιασμός των μαθητών Σε ικανοποιητικό βαθμό Ελάχιστα Καθόλου Σύνολο ,3% 55,6% 11,1%,0% 100,0% ,6% 43,8% 15,6%,0% 100,0% ,1% 52,2% 17,4% 4,3% 100,0% 36

11 ,9% 59,4% 18,8%,0% 100,0% > ,8% 46,3% 26,8%,0% 100,0% Σύνολο ,2% 50,4% 19,7%,7% 100,0% (χ2 = 2,158 p = 0,142) Συνεξετάζοντας τα «χρόνια υπηρεσίας κατά τα οποία διδάσκετε σε μ.μ.ε./μ.ν.υ.» με την απάντηση στην ερώτηση «Σε ποιο βαθμό κρίνετε ότι ο εκκλησιασμός μπορεί να συμβάλει στην επίτευξη των στόχων του μ.τ.θ. για μ.μ.ε./μ.ν.υ.», προκύπτει ο Πίνακας 3 (Εφραιμιδης, 2011: ). Οι δάσκαλοι με 1 χρόνο εμπειρίας διδασκαλίας σε μ.μ.ε./μ.ν.υ. σε ποσοστό 28,6% κρίνουν ότι ο εκκλησιασμός των μαθητών μπορεί να συμβάλει σε πολύ μεγάλο βαθμό στην επίτευξη των στόχων του μ.τ.θ. για μ.μ.ε./μ.ν.υ. σε ποσοστό 57,1% κρίνουν ότι ο εκκλησιασμός των μαθητών μπορεί να συμβάλει σε ικανοποιητικό βαθμό στην επίτευξη των στόχων του μ.τ.θ. για παιδιά αυτά σε ποσοστό 14,3% κρίνουν ότι ο εκκλησιασμός των μαθητών ελάχιστα μπορεί να συμβάλει στην επίτευξη των στόχων του μ.τ.θ. για μ.μ.ε./μ.ν.υ.. Οι δάσκαλοι με 2 χρόνια εμπειρίας διδασκαλίας σε μ.μ.ε./μ.ν.υ. σε ποσοστό 30,0 % κρίνουν ότι ο εκκλησιασμός των μαθητών μπορεί να συμβάλει σε πολύ μεγάλο βαθμό στην επίτευξη των στόχων του μ.τ.θ. για μ.μ.ε./μ.ν.υ. σε ποσοστό 53,3% κρίνουν ότι ο εκκλησιασμός των μαθητών μπορεί να συμβάλει σε ικανοποιητικό βαθμό στην επίτευξη των στόχων του μ.τ.θ. για παιδιά αυτά σε ποσοστό 16,7% κρίνουν ότι ο εκκλησιασμός των μαθητών ελάχιστα μπορεί να συμβάλει στην επίτευξη των στόχων του μ.τ.θ. για μ.μ.ε./μ.ν.υ.. Από τους δασκάλους με 3-4 χρόνια εμπειρίας διδασκαλίας σε μ.μ.ε./μ.ν.υ. ένα ποσοστό 27,0% κρίνουν ότι ο εκκλησιασμός των μαθητών μπορεί να συμβάλει σε πολύ μεγάλο βαθμό στην επίτευξη των στόχων του μ.τ.θ. για μ.μ.ε./μ.ν.υ. σε ποσοστό 37,8% κρίνουν ότι ο εκκλησιασμός των μαθητών μπορεί να συμβάλει σε ικανοποιητικό βαθμό στην επίτευξη των στόχων του μ.τ.θ. για παιδιά αυτά σε ποσοστό 32,4% κρίνουν ότι ο εκκλησιασμός των μαθητών ελάχιστα μπορεί να συμβάλει στην επίτευξη των στόχων του μ.τ.θ. για μ.μ.ε./μ.ν.υ.. Από τους δασκάλους με 5 και πλέον χρόνια εμπειρίας διδασκαλίας σε μ.μ.ε./μ.ν.υ. ένα ποσοστό 29,0% κρίνουν ότι ο εκκλησιασμός των μαθητών μπορεί να συμβάλει σε πολύ μεγάλο βαθμό στην επίτευξη των στόχων του μ.τ.θ. για μ.μ.ε./μ.ν.υ. σε ποσοστό 54,8% κρίνουν ότι ο εκκλησιασμός των μαθητών μπορεί να συμβάλει σε ικανοποιητικό βαθμό στην επίτευξη των στόχων του μ.τ.θ. για παιδιά αυτά σε ποσοστό 16,1% 37

12 κρίνουν ότι ο εκκλησιασμός των μαθητών ελάχιστα μπορεί να συμβάλει στην επίτευξη των στόχων του μ.τ.θ. για μ.μ.ε./μ.ν.υ.. Αξίζει να αναφέρουμε ότι κανένας δάσκαλος, ανεξάρτητα από τα χρόνια υπηρεσίας κατά τα οποία διδάσκει σε μ.μ.ε./μ.ν.υ. με εξαίρεση ένα δάσκαλο που ανήκει στην ομάδα των δασκάλων με 3-4 χρόνια εμπειρίας διδασκαλίας σε μ.μ.ε./μ.ν.υ.- δεν κρίνει ότι ο Εκκλησιασμός δεν μπορεί καθόλου να συμβάλει στην επίτευξη των στόχων του μ.τ.θ. για τα παιδιά αυτά. Επομένως, από τα ερευνητικά δεδομένα καταφαίνεται ότι οι δάσκαλοι, ανεξάρτητα από τα χρόνια υπηρεσίας κατά τα οποία διδάσκουν σε μ.μ.ε./μ.ν.υ. κρίνουν ότι ο Εκκλησιασμός μπορεί να συμβάλει σε ικανοποιητικό βαθμό στην επίτευξη των στόχων του μ.τ.θ. για τα παιδιά αυτά. Πίνακας 3 Χρόνια υπηρεσίας κατά τα οποία διδάσκετε σε μ.μ.ε./μ.ν.υ.* Σε ποιο βαθμό κρίνετε ότι ο Εκκλησιασμός των μαθητών μπορεί να συμβάλει στην επίτευξη των στόχων του μ.τ.θ. για μ.μ.ε./μ.ν.υ.; Εκκλησιασμός των μαθητών Σε πολύ Μεγάλο βαθμό Σε ικανοποιητικό βαθμό Ελάχιστα Καθόλου Σύνολο Χρόνια υπηρεσίας κατά τα οποία 28,6% 57,1% 14,3%,0% 100,0% διδάσκετε σε μ.μ.ε./μ.ν.υ ,0% 53,3% 16,7%,0% 100,0% ,0% 37,8% 32,4% 2,7% 100,0% >= ,0% 54,8% 16,1%,0% 100,0% Σύνολο ,6% 50,4% 20,3%,8% 100,0% (χ2 = 0,080 p = 0,777) 38

13 Στον Πίνακα 4 εξετάζουμε τη μεταβλητή «Μετεκπαίδευση / Μεταπτυχιακό» με την απάντηση στην ερώτηση «Σε ποιο βαθμό κρίνετε ότι ο Εκκλησιασμός μπορεί να συμβάλει στην επίτευξη των στόχων του μ.τ.θ. για μ.μ.ε./μ.ν.υ.». Από την εξέταση των δύο μεταβλητών προκύπτει ότι δεν υπάρχει στατιστικά σημαντική σχέση μεταξύ τους. Ένα μεγάλο ποσοστό των δασκάλων με μετεκπαίδευση ή μεταπτυχιακές σπουδές (ποσοστό 44,7%) κρίνουν ότι ο Εκκλησιασμός των μαθητών μπορεί να συμβάλει στην επίτευξη των στόχων του μ.τ.θ. για μ.μ.ε./μ.ν.υ. σε ικανοποιητικό βαθμό. Αλλά και αρκετοί δάσκαλοι χωρίς μετεκπαίδευση / μεταπτυχιακό (ποσοστό 32,5%) κρίνουν ότι ο Εκκλησιασμός των μαθητών μπορεί να συμβάλει στην επίτευξη των στόχων του μ.τ.θ. για τα παιδιά αυτά σε ικανοποιητικό βαθμό. Επομένως, από τα ερευνητικά δεδομένα προκύπτει ότι οι δάσκαλοι, ανεξάρτητα από τη μετεκπαίδευση ή τις μεταπτυχιακές σπουδές τους, κρίνουν ότι ο Εκκλησιασμός μπορεί να συμβάλει σε ικανοποιητικό βαθμό στην επίτευξη των στόχων του μ.τ.θ. για τους μαθητές αυτούς (Εφραιμίδης, 2011: ). Πίνακας 4 Μετεκπαίδευση / Μεταπτυχιακό * Σε ποιο βαθμό κρίνετε ότι ο Εκκλησιασμός μπορεί να συμβάλει στην επίτευξη των στόχων του μ.τ.θ. για μ.μ.ε./μ.ν.υ. Σε πολύ μεγάλο βαθμό Εκκλησιασμός των μαθητών Σε ικανοποιητικό βαθμό Ελάχιστα Καθόλου Σύνολο Μετεκπαίδευση / ΝΑΙ Μεταπτυχιακό 31,6% 44,7% 23,7%,0% 100,0% ΟΧΙ ,3% 52,5% 18,2% 1,0% 100,0% Σύνολο ,2% 50,4% 19,7%,7% 100,0% (χ2 = 1,129 p = 0,744) 39

14 8. Προτάσεις για την αποτελεσματική οργάνωση του σχολικού εκκλησιασμού για τους μ.μ.ε./μ.ν.υ. με σκοπό να συμβάλει στην κατανόηση του περιεχομένου του μ.τ.θ. Λαμβάνοντας υπόψη τα αποτελέσματα της έρευνας που προαναφέρθηκε και τις δυσκολίες που καταγράφηκαν κατά τον εκκλησιασμό των μαθητών με ή χωρίς νοητική υστέρηση, θα προχωρήσουμε σε προτάσεις για την αποτελεσματική οργάνωση του σχολικού εκκλησιασμού για τους μ.μ.ε./μ.ν.υ., με σκοπό να συμβάλει στην κατανόηση του περιεχομένου του μ.τ.θ. Σε κάθε περίπτωση, διαισθανόμαστε την ανάγκη για μια βαθύτερη και εκτενέστερη επιστημονική διερεύνηση του θέματος. Ελπίζουμε ότι το συγκεκριμένο άρθρο και οι προτάσεις μας θα αποτελέσουν το έναυσμα για την διεξαγωγή μιας σχετικής έρευνας. Καθώς ο εκκλησιασμός των μαθητών μπορεί να αποτελέσει αφορμή για την επαφή και γνωριμία των μαθητών με τη βυζαντινή μουσική και τη βυζαντινή ζωγραφική, θα πρέπει να γίνει προσπάθεια, ώστε τα παιδιά να κατανοήσουν τον υπέροχο πλούτο της ορθόδοξης χριστιανικής πραγματικότητας που εκφράζεται δια μέσου των ιδιαίτερων μέσων και τρόπων που χρησιμοποιούν αυτές οι τέχνες. Για παράδειγμα, η βυζαντινή ζωγραφική, ενώ περικλείει μέσα της το φυσικό, ωστόσο διακονεί το πνευματικό και το αιώνιο και αποτελεί τελικά μια ιδιάζουσα «δογματική» της Ορθόδοξης Εκκλησίας (Φράγκος, 1963). Επομένως, τα παιδιά έχουν ανάγκη μύησης σε αυτήν, ώστε να την κατανοήσουν (βλ. Watson, 1998). Ένα άλλο ζητούμενο κατά τον εκκλησιασμό των μαθητών θα πρέπει να θεωρηθεί η ενεργός συμμετοχή των παιδιών σε αυτόν. Η ενεργητική συμμετοχή εννοείται και δια μέσου των αισθήσεων και δια μέσου όλων των άλλων ψυχικών λειτουργιών αλλά και με πράξεις (π.χ. τη συμψαλμωδία ορισμένων τροπαρίων, την ανάγνωση της αποστολικής περικοπής, την απαγγελία του «Συμβόλου της πίστεως» και της «Κυριακής προσευχής», την τέλεση του σημείου του σταυρού, τον ασπασμό των εικόνων, την κλίση του κεφαλιού, την προμήθεια των προσφορών από τους μαθητές, τη λήψη του αντίδωρου, τη διακονία στο ιερό βήμα και άλλα μέρη του ναού, την καλλιέργεια της συνήθειας να δίνουν για μνημόνευση τα ονόματα των ζώντων και των κεκοιμημένων συγγενών, φίλων και γνωστών τους, τη θεία κοινωνία κλπ.) (Φράγκος, 1963). Για τους μ.μ.ε./μ.ν.υ. είναι ιδαίτερα σημαντική η αξιοποίηση των αισθήσεων για την κατανόηση κάποιας εμπειρίας στην περίπτωσή μας η συμμετοχή των παιδιών αυτών στη θεία Λειτουργία. Επειδή μια βιωματική προσέγγιση ενός θέματος είναι συχνά πιο σημαντική από μια εισήγηση ή συζήτηση πάνω στο θέμα, καλό θα ήταν το βίωμα να 40

15 αντικαθιστά συχνά την ακοή ως μέσο διδασκαλίας για παιδιά με νοητική υστέρηση. Θα πρέπει, λοιπόν, να χρησιμοποιούνται όλες οι αισθήσεις (Davies, 1996) για να επιτευχθεί η προσέγγιση: οπτικά και ηχητικά ερεθίσματα, αφή αντικειμένων, όσφρηση. Αυτές οι ποικίλες προσεγγίσεις θα αποδώσουν καρπούς στις καρδιές τους (Arkebauer, 1965). Κατά το πρότυπο του σχολιασμού που λαμβάνει χώρα στους ιερούς ναούς από του γονείς των παιδιών, οι οποίοι στέκονται κοντά στα παιδιά τους κατά την τέλεση της θείας Λειτουργίας και ερμηνεύουν ή υποδεικνύουν σ αυτά τα σχετικά με τη θεία Λειτουργία, προτείνεται κατά τη διάρκεια του μαθητικού εκκλησιασμού να γίνονται σχόλια, τα οποία καθόλου δε θίγουν την τελούμενη λατρεία, αλλά θεωρούνται επωφελή. Ο «σχολιαστής» θα μπορούσε να είναι ένας διάκονος που δε μετέχει στη λατρεία ή ελλείψει αυτού άλλος κληρικός ή ο εκπαιδευτικός, ο οποίος θα σχολιάζει διακριτικά την τελούμενη λατρεία και θα υποδεικνύει συγχρόνως στα παιδιά τις επιβαλλόμενες κατά διαστήματα στάσεις και κινήσεις του σώματος και τις υπόλοιπες πνευματικές προσπάθειες, τις οποίες μπορούν να καταβάλλουν τα παιδιά κατά την τέλεση της λατρείας (Φράγκος, 1963). Οι ύμνοι και οι ευχές περιέχουν θεολογικά μηνύματα που πρέπει να γίνονται κατανοητά από τους μετέχοντες στη λατρεία της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Όμως, η απόσταση της εκκλησιαστικής από την καθομιλούμενη γλώσσα, την καθιστά σε μεγάλο βαθμό ακατανόητη από τους μαθητές. Επομένως, τα βιβλικά αναγνώσματα, που υπάρχουν ήδη σε δόκιμες αποδόσεις στη νέα ελληνική γλώσσα, θα μπορούσαν να διαβάζονται στη νεοελληνική (Πέτρου, 2004). Όσον αφορά στη χρονική έκταση του μαθητικού εκκλησιασμού, ενδείκνυται ο όσο το δυνατό μεγαλύτερος χρονικός περιορισμός του μήκους των ακολουθιών με την αντικατάσταση του συνήθως αργού ρυθμού της τέλεσης αυτών από έναν σύντομο και λιγότερο κουραστικό (Φράγκος, 1963). Όσον αφορά στο κήρυγμα στο πλαίσιο του εκκλησιασμού των μαθητών, είναι ανάγκη να παίρνει αφορμή από τα προβλήματα του μαθητή, τις εμπειρίες, την πίστη, τη ζωή και να στοχεύει στην πνευματική του προαγωγή, απελευθέρωση, ανταπόκριση και αξιολόγηση κάθε κοινωνικοπολιτικής του υποχρέωσης. Και όλα αυτά υπό το πρίσμα της ανανεωτικής και μυστηριακής δύναμης της λατρευτικής ζωής, γιατί διαφορετικά το κήρυγμα καταντάει στείρος ηθικισμός. Καθώς, λοιπόν, το κήρυγμα κατά το σχολικό εκκλησιασμό αποτελεί έκφραση της ορθόδοξης πίστης και ζωής και έχει μεγάλη κατηχητική και χριστιανοπαιδαγωγική σημασία, θα ήταν καλό να επιλέγεται μια σειρά αποστολικών και ευαγγελικών περικοπών, που να ανταποκρίνονται περισσότερο στις εμπειρίες και τα ενδιαφέροντα των μαθητών (Κογκούλης, 1992). 41

16 Αμέσως μετά την ανάγνωση της ευαγγελικής περικοπής, θα μπορούσε να ακολουθεί μια σύντομη παιδική διδαχή προσαρμοσμένη όχι μόνο στις ψυχικές ανάγκες και ικανότητες των παιδιών αλλά και στα ενδιαφέροντά τους. Η διδαχή αυτή που αποσκοπεί στη χριστιανική κατάρτιση των μικρών ακροατών, θα πρέπει να είναι κατανοητή από τα παιδιά και να μοιάζει περισσότερο με παιδική αφήγηση παρά με μια εκτενή ρητορεία. Η θεματολογία της διδαχής πρέπει να προκύπτει τόσο από την εκάστοτε ευαγγελική ή αποστολική περικοπή, όσο κι από την τελούμενη λατρεία ή από το κατά την ημέρα της τέλεσης της λατρείας εορταζόμενου εκκλησιαστικού γεγονότος (Φράγκος 1963). Τέλος, η οργάνωση του σχολικού εκκλησιασμού για τους μ.μ.ε./μ.ν.υ. μπορεί να γίνει πιο αποτελεσματική ως προς τη συμβολή της στην κατανόηση του περιεχομένου του μ.τ.θ., αν αποφευχθεί ο συνωστισμός των μαθητών στον ιερό ναό πολλών σχολείων μαζί. Αυτό μπορεί εύκολα να επιτευχθεί μετά από κατάλληλη συνεννόηση με τον εφημέριο ή το χωρισμό των μαθητών ενός πολυπληθούς σχολείου κατά ομάδες τμημάτων και τον εκκλησιασμό τους διαφορετική μέρα. 9. Επίλογος Το μ.τ.θ. που παρακολουθούν οι μ.μ.ε./μ.ν.υ. στο Δημοτικό Σχολείο -αλλά και γενικότερα το μ.τ.θ. για όλους τους μαθητές ως ένα γνωστικό αντικείμενο του Αναλυτικού Προγράμματος Σπουδών- δεν μπορεί να νοηθεί αποκομμένο από την εκκλησιαστική κοινότητα. Γιατί διά μέσου του μ.τ.θ. μπορούν να προσφερθούν βασικές μορφές κοινοτικής ζωής και ζωής στην πίστη (Seymour & Wehrheim, 1991 βλ. και Seymour & Wehrheim, 1991). Με προϋπόθεση τον εμπλουτισμό των αναλυτικών προγραμμάτων με το αναγκαίο λειτουργικό υλικό, που θα βοηθήσει τη συμμετοχή των μ.μ.ε./μ.ν.υ. και φυσικά όλων των μαθητών- στον εκκλησιασμό, μπορούν να αξιοποιηθούν γιορτές και ενοριακές εκδηλώσεις, εξασφαλίζοντας έτσι την επικοινωνία του ιερέα με το σχολείο, διευκολύνοντας παράλληλα το έργο του σχολείου με τη συμβολή της ενορίας που συνεργάζεται με γονείς, εκπαιδευτικούς και μαθητές. Η θεία Λειτουργία πάντοτε αποτελούσε και αποτελεί έργο της αγιοπνευματικής χάριτος, η οποία κατευθύνει τα πάντα στην Εκκλησία προς το συμφέρον των μελών του σώματος του Χριστού (Γκίκας, 1998). Η λατρευτική σύναξη των πιστών στην εκκλησία είναι η συνέχεια, ή μάλλον η επανάληψη του Μυστικού Δείπνου. Ο Χριστός είπε: «Ού γάρ εισι δύο ή τρεις συνηγμένοι εις το εμόν όνομα, εκεί ειμί εν μέσω αυτών» (Ματθ. 18,20). Αν σε κάθε σύναξη πιστών ο Χριστός βρίσκεται αοράτως παρών, ως ακοή, με το λόγο του, στη σύναξη της θείας Λειτουργίας είναι παρών και ως ακοή και ως βρώσις και ως πόσις. Εντολή του ίδιου του 42

17 Ιησού είναι να επαναλαμβάνεται συνεχώς η θυσία, η προσφορά του Μυστικού Δείπνου: «Τούτο εστι το σώμα μου, το υπέρ υμών διδόμενον τούτο ποιείτε εις την εμήν ανάμνησιν» (Λουκ. 22,19). Στον ορθόδοξο ναό κατά τη θεία Λειτουργία δε ζούμε απλώς την παρουσία του αόρατου Θεού, αλλά ζούμε την κοινωνία του Θεού, γινόμαστε ένα με το Θεό. Κοινωνούμε το Σώμα και το Αίμα του Θεανθρώπου Ιησού Χριστού. Η θεία Ευχαριστία είναι η ανάμνηση του πάθους και του θανάτου του Χριστού, που έχει νόημα μόνο μέσα στο φως της αναστάσεώς Του. Η ανάμνηση του Χριστού, δηλαδή η θεία Ευχαριστία, είναι η ουσία της θείας Λειτουργίας (Μαντζαρίδης, 1979). Είναι προφανής, λοιπόν, η σχέση του μ.τ.θ. που παρακολουθούν και οι μ.μ.ε./μ.ν.υ. με τον εκκλησιασμό, τη συμμετοχή στη θεία λατρεία ιδιαίτερα η συμμετοχή στην ευχαριστιακή σύναξη- και η συμβολή του εκκλησιασμού στη θρησκευτική αγωγή και εκπαίδευση των μαθητών αυτών. Και είναι ευχής έργο η προσφορά της κατηχητικής και χριστιανοπαιδαγωγικής διακονίας να αποκτήσει μια ξεχωριστή σημασία για τους μ.μ.ε./μ.ν.υ., εφόσον συνδεθεί με τη συμμετοχή των παιδιών αυτών στα μυστήρια και τη λατρευτική ζωή της Εκκλησίας. Βιβλιογραφία Ελληνόγλωσση Βασίλειος, Μ. ( ). Εἰς τούς Τεσσαράκοντα Μάρτυρας 2. Στο Migne J. P. Patrologiae Cursus Completus, Series Greaca, 31, (σ. 509A). Paris: Garnier Frères. Βουλγαράκη-Πισίνα, Ε. (2004). Νεωτερικότητα και σχολική θρησκευτική αγωγή. Θεσσαλονίκη: Μαΐστρος. Γκίκας, Α. (1998). Η τέλεση της Θείας Λειτουργίας: ποιμαντική θεώρηση. Θεσσαλονίκη: Δεδούσης. Γρηγοριάδης, Κ. Σ. (1971). Αι θεολογικαί προϋποθέσεις της διδακτικής των Θρησκευτικών - Συμβολή εις την Ορθόδοξον Κατηχητικήν, (διδακτορική διατριβή στη Θεολογική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών). Αθήνα: χ.έ. Δαμασκηνός, Ι. (1990). Προς τους διαβάλλοντας τας αγίας εικόνας, Λογ. Α, 17,5. Στο Β. Σ. Ψευτογκάς & Θ. Ν. Ζήσης (επιμ.), Έλληνες Πατέρες της Εκκλησίας τόμ. 3 (σ. 48). Θεσσαλονίκη: Πατερικές Εκδόσεις «Γρηγόριος ο Παλαμάς». Εφραιμίδης, Π. (2011). Μαθητές με ελαφρά και μέτρια νοητική υστέρηση στο μάθημα των Θρησκευτικών στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση και οι διδακτικές ενέργειες του δασκάλου θεωρητική και εμπειρική προσέγγιση, (διδακτορική διατριβή στη Θεολογική Σχολή του Α.Π.Θ.), Θεσσαλονίκη: χ.ε.. 43

18 Ζήσης, Θ. (2002). Πρέπει να μεταφραστούν τα λειτουργικά κείμενα; (από τα πρακτικά του Α Λειτουργικού Συνεδρίου:27 Φεβρουαρίου - 1Μαρτίου 2002). Ανακτήθηκε στις 26 Φεβρουαρίου 2013, από Ζήσης, Θ. (2003). Πρέπει να μεταφραστούν τα λειτουργικά κείμενα; Νεοβαρλαμισμός η «Λειτουργική Αναγέννηση». Θεσσαλονίκη: Βρυέννιος. Ζούρας, Π., Θερμός Δ., Παναγάκης Α., Βούκανου Μ., Μαστρομιχαλάκη Α. (2006). Θρησκευτικά Γ Δημοτικού: Ο Θεός στη ζωή μας Βιβλίο Δασκάλου. Αθήνα: Ο.Ε.Δ.Β.. Ηρακλέους, Γ. (2008). Η γοητεία των θρησκευτικών μύθων και δογμάτων. Στο Κ. Σ. Σταυριανός (επιμ.), Η Θρησκευτική Αγωγή στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση: προβληματισμοί και προοπτικές (σ ). Αθήνα: Γρηγόρη. Κογκούλης, Ι. Β. (1992). Ο εκκλησιασμός των μαθητών: συμβολή στη λατρευτική αγωγή. Θεσσαλονίκη: Αφοί Κυριακίδη. Κόπτσης, Α. (2005). Η βιωματική διδασκαλία των θρησκευτικών εννοιών: θεωρητική προσέγγιση πειραματική εφαρμογή. Θεσσαλονίκη: Copy City. Μαντζαρίδης, Γ. Ι. (1979). Θεία Λειτουργία και κόσμος. Στο Μαντζαρίδης Γ. Ι., Παναγόπουλος Ι. Θ., Μεταλληνός Γ. Δ., Δοκίμια Ορθοδόξου ήθους, (σ ). Αθήνα: Άθως (Σταμούλη α.ε.). Ορθόδοξη Ομάδα Δογματικής Έρευνας (2005). Ο εκκλησιασμός. Ανακτήθηκσε στις 27 Φεβρουαρίου 2013, από Ουσπένσκη, Λ. (1991). Η Εικόνα- Λίγα λόγια για τη δογματική έννοιά της, (μτφρ. Κόντογλου Φ.). Αθήνα: Αστήρ. Πάμφιλος, Ε. ( ). Ευαγγελική απόδειξις, βιβλίον πρώτον. Στο Migne J. P. Patrologiae Cursus Completus, Series Greaca, 27, (σ. 80). Paris: Garnier Frères. Πέτρου, Ι. Σ. (2004). Χριστιανισμός και κοινωνία: Κοινωνιολογική ανάλυση των σχέσεων του Χριστιανισμού με την κοινωνία και τον πολιτισμό. Θεσσαλονίκη: Βάνιας. Ταρατόρη-Τσαλκατίδου, Ε. (1988). Η εικόνα ως διδακτικό μέσο στο μάθημα των Θρησκευτικών: Συμβολή στην αναμόρφωση της Διδακτικής του μαθήματος των Θρησκευτικών, με παραδείγματα διδακτικών ενοτήτων της Γ τάξης του Δημοτικού Σχολείου. Θεσσαλονίκη: χ.ε. (Διδακτορική διατριβή στο Π.Τ.Δ.Ε. του Α.Π.Θ.) Φράγκος, Κ. Δ. (1963). Η «παιδική λατρεία» ως θεσμός λατρευτικής αγωγής και χριστιανικής μορφώσεως των παίδων: συμβολή εις την επιστήμην της χριστιανικής αγωγής. Ιωάννινα χ.ε. 44

19 Χρυσόστομος, Ι. (1984). Προς τους απαντήσαντας εις την Σύναξιν και εις το «εάν πεινά ο εχθρός σου». Στο Β. Σ. Ψευτογκάς & Θ. Ν. Ζήσης (επιμ.), Έλληνες Πατέρες της Εκκλησίας τόμ. 26 (σ ). Θεσσαλονίκη: Πατερικές Εκδόσεις «Γρηγόριος ο Παλαμάς». Χρυσόστομος, Ι. ( ). Προς τους απαντήσαντας εις την Σύναξιν και εις το «εάν πεινά ο εχθρός σου». Στο Migne J. P. Patrologiae Cursus Completus, Series Greaca, 51, (σ. 179). Paris: Garnier Frères. Ξενόγλωσση Arkebauer, B. H. (1965). I the mentally retarded and religious instruction. Religious Education: The official journal of the Religious Education Association, 60:3, Boys, M. C. (1993). Educating in faith: maps & visions. Kansas City Mo: Sheed & Ward. Cove, M. K. & Mueller, M. L. (1977). Regarding Religious Education. Mishawaka, Indiana: Religious Education Press. Davies, J. (1996). One step at a time: RE and children with special needs. In R. Jackson & D. Starkings (Eds.), The junior RE Handbook (pp ). Cheltenham: StanleyThornes publ. Ltd. Hyde, K. E. (1965). Religious Learning in Adolescence, Birmingham: Oliver & Boyd. Perske, R. (2003). Ministry and Mental Retardation. Journal of Religion, Disability & Health, 7:1-2, Seymour, J. L. & Wehrheim C. A. (1991). Faith Seeking Understanding: Interpretation As a Task of Christian Education. In J. L. Seymour & D. E. Miller (Eds), Contemporary approaches to Christian Education (pp ). Nashville: Abingdon Press. Watson, B. (1998). The Arts as a Dimension of Religion. In D. I. Starkings (Ed.), Religion & the arts in Education: Dimensions of Spirituality (pp ). Sevenoaks, Kent: Hodder & Stoughton. The subject of this article is church attendance of students with mild or moderate mental retardation (s.w.m./m.m.r.). The religious education (R.E.) in school occurs not only from the lesson and books of R.E. but also through other group activities of school life: prayer, sanctification and church attendance. Church attendance is related with the Christian and pedagogical offer of school and the mystery of the Church. The offer of Catechetical and Christian and pedagogical ministry acquires another meaning, when linked to children's participation in the sacraments and devotional life of the Church. There is, however, a number of practical difficulties in student church attendance, especially for the s.w.m./m.m.r., such as 45

20 the language of the Divine Liturgy. The article is completed in with the presentation of research data on the views of teachers on the churchgoing of s.w.m./m.m.r. and the contribution of church attendance in achieving the objectives of R.E. of these students. Finally, ways for effective organization of the school church attendance of s.w.m./m.m.r. are suggested. 46

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

Α. Ο εκκλησιασμός των μαθητών των σχολείων Α/θμιας και Β/θμιας

Α. Ο εκκλησιασμός των μαθητών των σχολείων Α/θμιας και Β/θμιας ΘΕΜΑ: "Εκκλησιασμός και πρωινή προσευχή μαθητών" ΣΧΕΤ.: α) ΥΠΕΠΘ, Φ. 200.21/16/136240.26.11.1977 β) ΥΠΕΠΘ, Γ/6251/22-10-1979 γ) ΥΠΕΠΘ, Γ/2875/30-4-1981 δ) Π.Δ. 201/98 Με αφορμή ερωτήματα που τέθηκαν στο

Διαβάστε περισσότερα

1. Καθηγητής στο γνωστικό αντικείμενο Παιδαγωγική-Κατηχητική

1. Καθηγητής στο γνωστικό αντικείμενο Παιδαγωγική-Κατηχητική KOΓΚΟΥΛΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Καθηγητής του Τμήματος Θεολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Όνομα πατέρα: Βασίλειος Ημερομηνία γέννησης 1948 Δ/νση κατοικίας Κεραμοπούλου 11 Ταχ. Κώδ.: 546 22 Πόλη:

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Ερωτήσεις Επανάληψης 1 Οι Θεολογικές Δηλώσεις στην Συστηματική Θεολογία Διάλεξη Τρίτη από την σειρά Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Ολοι είμαστε αδέλφια

Ολοι είμαστε αδέλφια ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού (Μέρος Α ) Ολοι είμαστε αδέλφια ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού Ολοι είμαστε αδέλφια (Μέρος A )

Διαβάστε περισσότερα

4 Ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

4 Ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 4 Ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η θέση των λαϊκών στη σύγχρονη λατρεία, επισημάνσεις και προβληματισμοί (κεφ.32) Σχολείο: Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη: Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ. Ενότητα 8: ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΑΚΟΝΙΑΣ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ ΛΟΓΟΥ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών

ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ. Ενότητα 8: ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΑΚΟΝΙΑΣ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ ΛΟΓΟΥ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ Ενότητα 8: ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΑΚΟΝΙΑΣ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ ΛΟΓΟΥ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Σεπτέμβριος 2015 Α ΤΑΞΗ (Δίωρο πρώτο τετράμηνο) 1.(ΔΕ 2) Το νόημα και η εξέλιξη της χριστιανικής λατρείας. (ΔΕ 3) Ο Χριστός εγκαινιάζει την αληθινή λατρεία. (ΔΕ 4) Με τη λατρεία εκφράζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Α ΕΞΑΜΗΝΟ. Επιλέγονται τρία (3) από τα παραπάνω προσφερόμενα μαθήματα. ΣΥΝΟΛΟ (επί των επιλεγομένων μαθημάτων) 30 Β ΕΞΑΜΗΝΟ

Α ΕΞΑΜΗΝΟ. Επιλέγονται τρία (3) από τα παραπάνω προσφερόμενα μαθήματα. ΣΥΝΟΛΟ (επί των επιλεγομένων μαθημάτων) 30 Β ΕΞΑΜΗΝΟ Το σύνολο των Πιστωτικών Μονάδων (), που απαιτούνται για την απόκτηση του Μ.Δ.Ε., ανέρχονται σε 120. Αναλυτικότερα το πρόγραμμα των μαθημάτων διαμορφώνεται ανά κατεύθυνση ως εξής: 1. ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΒΛΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι το Άγιο Πνεύμα. Διδ. Εν. 8

Τι είναι το Άγιο Πνεύμα. Διδ. Εν. 8 Τι είναι το Άγιο Πνεύμα Διδ. Εν. 8 Κεντρικό γεγονός στη ζωή της Εκκλησίας Το Άγιο Πνεύμα επιφοίτησε στους αποστόλους και παραμένει στην Εκκλησία ως Παράκλητος, για να καθοδηγεί τους πιστούς «Εἰς πᾶσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Συγγραφείς 1. Δημήτριος Λ. Δρίτσας, Δρ Θεολογίας, Σχολικός Σύμβουλος 2. Δημήτριος Ν. Μόσχος, Δρ Θεολογίας, Καθηγητής Λυκείου Αναβύσσου 3. Στυλιανός Λ. Παπαλεξανδρόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 2. Το νοημα και η εξελιξη της χριστιανικης Λατρειας

Μαθημα 2. Το νοημα και η εξελιξη της χριστιανικης Λατρειας Μαθημα 2. Το νοημα και η εξελιξη της χριστιανικης Λατρειας ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τον ορισμό της «λατρείας» και να εξηγούν το νόημα και το θεμέλιό της. 2. Εξηγούν τα χαρακτηριστικά της ορθόδοξης

Διαβάστε περισσότερα

Την περασμένη Κυριακή αρχίσαμε τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή με το Γάμο της Κανά, όπου το νερό μετατράπηκε σε κρασί.

Την περασμένη Κυριακή αρχίσαμε τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή με το Γάμο της Κανά, όπου το νερό μετατράπηκε σε κρασί. Την περασμένη Κυριακή αρχίσαμε τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή με το Γάμο της Κανά, όπου το νερό μετατράπηκε σε κρασί. Το θαύμα αυτό μας δείχνει ότι η Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι η περίοδος για αλλαγή στον άνθρωπο.

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ.ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ.

Η ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ.ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ. 29/2, Τετάρτη των Τεφρών. Αρχή της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Η Θεία Λειτουργία στις 19.00 στον Ιερό Καθολικό Μητροπολιτικό Ναό (Ντόμο) με την επίθεση της τέφρας. ΟΛΗ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις ΜΑΘΗΜΑ 10 Ο ΠΡΟΣΚΥΝΟΥΜΕΝ ΣΟΥ ΤΑ ΠΑΘΗ,ΧΡΙΣΤΕ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί μια λέξη. «Η Μεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΕΛΛΑΔΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ 1. ΣΥΝΤΟΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ 14 ΙΟΥΝΙΟΥ 1925 Ιδρύεται το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης. 1942 Αρχίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2010 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2010 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2010 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΜΑΣ: Στο Γυμνάσιο γίνεται η πρώτη και καθοριστικής σημασίας επαφή των μαθητών με τα Αρχαία Ελληνικά Στο Γυμνάσιο πρέπει να καταφέρουμε να

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

Στη συνέχεια έκανε αναφορά στην επίσκεψη που είχε την προηγούμενη μέρα στο Κέντρο, όπου ο κ. Μαρτίνοβιτς εξήγησε στον ίδιο και στους συνεργάτες του,

Στη συνέχεια έκανε αναφορά στην επίσκεψη που είχε την προηγούμενη μέρα στο Κέντρο, όπου ο κ. Μαρτίνοβιτς εξήγησε στον ίδιο και στους συνεργάτες του, ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Την Παρασκευή, 20 Ιουνίου, πραγματοποιήθηκε στο Κέντρο Θρησκευτικών Μελετών του Μίνσκ συνάντηση ανάμεσα στο Θεοφιλέστατο Επίσκοπο Καρπασίας κ. Χριστοφόρο και 10 εκπροσώπων Ορθοδόξων Κέντρων

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ Οι ερωτήσεις προέρχονται από την τράπεζα των χιλιάδων θεμάτων του γνωστικού αντικειμένου των θεολόγων που επιμελήθηκε η εξειδικευμένη ομάδα εισηγητών των Πανεπιστημιακών Φροντιστηρίων

Διαβάστε περισσότερα

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας 1. Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή: Αρχίζει την Καθαρά Δευτέρα και τελειώνει την Κυριακή της Αναστάσεως. Είναι η πιο αυστηρή νηστεία όλου του χρόνου (λάδι καταλύουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ

ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ 1942 Ξεκινά η λειτουργία της Θεολογικής Σχολής Οι σπουδές με βάση το νόμο 1268/1982 και 4009/2011 διαρθρώνονται σε 8 εξάμηνα (4 χρόνια) 1983 Σύμφωνα με το νόμο

Διαβάστε περισσότερα

Θεσ/νικη, 14/10/2015 Αριθμός Πρωτ. 388. Προς

Θεσ/νικη, 14/10/2015 Αριθμός Πρωτ. 388. Προς ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ 1 Ο ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Τάξη Γ Γυμνασίου. Διδακτικό εγχειρίδιο «Θέματα από την Ιστορία της Εκκλησίας» (Ο.Ε.Δ.Β. 2006 Α )

Τάξη Γ Γυμνασίου. Διδακτικό εγχειρίδιο «Θέματα από την Ιστορία της Εκκλησίας» (Ο.Ε.Δ.Β. 2006 Α ) Τάξη Γ Γυμνασίου Διδακτικό εγχειρίδιο «Θέματα από την Ιστορία της Εκκλησίας» (Ο.Ε.Δ.Β. 2006 Α ) Διδακτική Ενότητα προς ανάπτυξη: Κεφάλαιο Α - Διδακτική Ενότητα 5: «Ο πρώτος διωγμός των χριστιανών» (σελίδες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ Ενότητα 6: ΤΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Το Μάθημα της Γλώσσας στο Δημοτικό του Κολλεγίου Αθηνών

Το Μάθημα της Γλώσσας στο Δημοτικό του Κολλεγίου Αθηνών Το Μάθημα της Γλώσσας στο Δημοτικό του Κολλεγίου Αθηνών 1 η Τάξη Στόχοι Τα παιδιά: Αναπτύσσουν, σε κάθε ευκαιρία, τον προφορικό λόγο. Ως ομιλητές απαντούν σε απλές ερωτήσεις, ανακοινώνουν, περιγράφουν,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Αδέλφια στο σχολείο Οι συμμαθητές και οι συμμαθήτριές μου Οι μαθήτριες του Χριστού Κάποτε, μια γυναίκα, που ονομαζόταν Μάρθα, υποδέχτηκε στο σπίτι της τον Ιησού. Η Μάρθα, ήταν αδελφή του

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ

ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ Dies Domini ΕΒΔΟΜΑΔΙΑΙΟ ΔΕΛΤΙΟ της Ποιμαντικής Ενότητας της Καθολικής Μητροπόλεως Νάξου Αρ. 30 5-19 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΜΕΓΑΛΗ ΕΒΔΟΜΑΔΑ & ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ Προσφιλείς

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΜΑΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ

ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΜΑΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΜΑΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ «Δεν είναι εύκολο αυτό το οποίο μέσα σε 20 λεπτά μου ανατέθηκε να σας παρουσιάσω σήμερα. Δεν είναι εύκολο, γιατί είναι ένα πολύ σοβαρό και μεγάλο

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία και Θεολογία των Εκκλησιαστικών Ύμνων

Ιστορία και Θεολογία των Εκκλησιαστικών Ύμνων Ιστορία και Θεολογία των Εκκλησιαστικών Ύμνων : Η πρώτη περίοδος της εκκλησιαστικής υμνογραφίας (Α - Δ αι.) Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας 2. Η πρώτη περίοδος της εκκλησιαστικής

Διαβάστε περισσότερα

Σ Υ Ν Ο Δ Ο Σ Τ Ω Ν Ε Φ Η Β Ω Ν

Σ Υ Ν Ο Δ Ο Σ Τ Ω Ν Ε Φ Η Β Ω Ν ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΥΝΟΔΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΗΣ ΝΕΟΤΗΤΟΣ Σ Υ Ν Ο Δ Ο Σ Τ Ω Ν Ε Φ Η Β Ω Ν ( οδηγίες για τους μαθητές) Φεβρουάριος 2012 1. Τι είναι η «Σύνοδος των Εφήβων»

Διαβάστε περισσότερα

Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν).

Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν). ΜΑΘΗΜΑ 25 Ο ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν). ΣΤΗΛΗ Α ΣΤΗΛΗ Β α. «Κατ οίκον εκκλησία» 1.

Διαβάστε περισσότερα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα παρακαλώ!... ένα βιβλίο με μήνυμα Ένα μήνυμα πού δίνει απάντηση στο βασικό ερώτημα ποιος είναι ο σκοπός της ζωής. Ένα μήνυμα πού ανταποκρίνεται σε κάθε ερωτηματικό και αμφιβολία σου. Η βίβλος μας φανερώνει

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία Ι

Χριστιανική Γραμματεία Ι Χριστιανική Γραμματεία Ι Ενότητα 1-A3-4: Εκκλησιαστικές διατάξεις και ποίηση Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

-16 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

-16 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ -16 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η Ανάσταση Του Χριστού (κεφ.11) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός: Να αντιληφθούν οι μαθητές,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΥΜΒΟΛΟ ΠΙΣΤΗΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΤΟ ΣΥΜΒΟΛΟ ΠΙΣΤΗΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΤΟ ΣΥΜΒΟΛΟ ΠΙΣΤΗΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ 1 Η : ΤΑ ΑΡΘΡΑ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ Περιεχόμενα Διάγραμμα Ένα διάγραμμα του μαθήματος Σημειώσεις Ένα πρότυπο που παρέχει: το διάγραμμα το μαθήματος, σημειώσεις κλειδιά, αποσπάσματα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορία Κωδ. Βιβλίου Τίτλος βιβλίου Τιμή σε ευρώ ΓΙΑ ΝΕΟΥΣ ΒΙΝΤΕΟ ΚΛΙΠ: Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΠΟΥ... ΒΛΕΠΕΤΑΙ; 2.00

Κατηγορία Κωδ. Βιβλίου Τίτλος βιβλίου Τιμή σε ευρώ ΓΙΑ ΝΕΟΥΣ ΒΙΝΤΕΟ ΚΛΙΠ: Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΠΟΥ... ΒΛΕΠΕΤΑΙ; 2.00 Κατηγορία Κωδ. Βιβλίου Τίτλος βιβλίου Τιμή σε ευρώ ΓΙΑ ΝΕΟΥΣ 00118 ΒΙΝΤΕΟ ΚΛΙΠ: Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΠΟΥ... ΒΛΕΠΕΤΑΙ; 2.00 ΓΙΑ ΝΕΟΥΣ 00111 ΓΙΑ ΝΕΟΥΣ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ, 1ο βιβλίο 4.00 ΓΙΑ ΝΕΟΥΣ 00112 ΓΙΑ ΝΕΟΥΣ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ,

Διαβάστε περισσότερα

OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ

OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ Αγαπητοί μου Χριστιανοί, Σας ευχαριστώ που μου δίνεται σήμερα την ευκαιρία, να μοιραστώ μαζί σας τις σκέψεις και το όραμά μου για την Εκκλησία

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΓΙΑ ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΥΣ ΑΛΛΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2013-2014 ΑΝΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ

ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΓΙΑ ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΥΣ ΑΛΛΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2013-2014 ΑΝΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΓΙΑ ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΥΣ ΑΛΛΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2013-2014 ΑΝΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΑΓΙΑΣ ΓΡΑΦΗΣ Αριστοτέλειο, Ερμού 61 ), Γραμματολογία τ.α, ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΠΑΤΕΡΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΓΙΟΛΟΓΙΑΣ Αριστοτέλειο,

Διαβάστε περισσότερα

Εκτός από τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία που γνωρίσαμε στην προηγούμενη ενότητα, υπάρχει μία ακόμα μεγάλη ομάδα Χριστιανών: οι Προτεστάντες.

Εκτός από τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία που γνωρίσαμε στην προηγούμενη ενότητα, υπάρχει μία ακόμα μεγάλη ομάδα Χριστιανών: οι Προτεστάντες. Οι Προτεστάντες στην εποχή μας ΑΦΟΡΜΗΣΗ Εκτός από τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία που γνωρίσαμε στην προηγούμενη ενότητα, υπάρχει μία ακόμα μεγάλη ομάδα Χριστιανών: οι Προτεστάντες. Θα μάθουμε τις βασικές αρχές

Διαβάστε περισσότερα

ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ. Απόσπασμα από το βιβλίο Ενδυναμώνοντας την Ψυχή Μέσω του Διαλογισμού από τον Ρατζίντερ Σινγκ

ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ. Απόσπασμα από το βιβλίο Ενδυναμώνοντας την Ψυχή Μέσω του Διαλογισμού από τον Ρατζίντερ Σινγκ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ Απόσπασμα από το βιβλίο Ενδυναμώνοντας την Ψυχή Μέσω του Διαλογισμού από τον Ρατζίντερ Σινγκ Μέσα μας υπάρχουν περισσότερα πλούτη απ ό,τι μπορούμε ποτέ να συσσωρεύσουμε σ αυτήν τη γη.

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

Aθήνα, 17 Σεπτεμβρίου 2008

Aθήνα, 17 Σεπτεμβρίου 2008 EΛΛHNIKH ΔHMOKPATIA YΠOYPΓEIO EΘNIKHΣ ΠAIΔEIAΣ & ΘPHΣKEYMATΩN ΠEPIΦEPEIAKH ΔIEYΘYNΣH A /ΘMIAΣ & B ΘMIAΣ EKΠAIΔEYΣHΣ ATTIKHΣ ΓPAΦEIO ΣXOΛIKΩN ΣYMBOYΛΩN B ΔIEYΘYNΣHΣ Δ.E. AΘHNAΣ Γούναρη 60 15343 Aγ. Παρασκευή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ Ε ΕΞ. π. Βασίλειος Καλλιακμάνης Καθηγητής Θεολογίας Α.Π.Θ.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ Ε ΕΞ. π. Βασίλειος Καλλιακμάνης Καθηγητής Θεολογίας Α.Π.Θ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ Ε ΕΞ. π. Βασίλειος Καλλιακμάνης Καθηγητής Θεολογίας Α.Π.Θ. Μεθοδολογία της ποιμαντικής Η προβληματική του θέματος. Πολλαπλή μέθοδος στην εκκλησιαστική παράδοση. Δημιουργία νέων

Διαβάστε περισσότερα

2010-2011 ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΛΥΚΕΙΟΥ

2010-2011 ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΛΥΚΕΙΟΥ A ΤΑΞΗ Σεπτέμβριος 2010 Γ ΤΑΞΗ 1. Γνωριμία Παρουσίαση ύλης Εισαγωγή στη Θεία Λειτουργία (σελ. 24-34) 2. Κληρικοί Ιερά άμφια Ιερά λειτουργικά σκεύη (σελ. 35 53) 3. Προετοιμασία για την

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη Επαγγελματικής Μάθησης «Διδασκαλία Κατανόηση Γραπτού Λόγου

Υποστήριξη Επαγγελματικής Μάθησης «Διδασκαλία Κατανόηση Γραπτού Λόγου Υποστήριξη Επαγγελματικής Μάθησης «Διδασκαλία Κατανόηση Γραπτού Λόγου Ανάγκη εκπαιδευτικών για αυτοαξιολόγηση σχολικής μονάδας Ανάγκη για αξιολόγηση δράσης για σχολική βελτίωση (2013-14) με τη βοήθεια

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Μ. Χρήστου Στο Δημοτικό Σχολείο, τα σχολικά εγχειρίδια που χρησιμοποιούνται τα τελευταία χρόνια είναι εμπλουτισμένα με

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΣΤΑΥΡΟΥ ΓΙΑΓΚΑΖΟΓΛΟΥ Συμβούλου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Στη σκιά του ζητήματος των ταυτοτήτων, το πρόβλημα της αναγραφής

Διαβάστε περισσότερα

Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α «ΕΝΗΜΕΡΩΝΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΙΝΟΜΑΙ ΟΔΟΔΕΙΚΤΗΣ ΣΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΚΥΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ» Σάββατο, 13 Δεκ. 2013.

Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α «ΕΝΗΜΕΡΩΝΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΙΝΟΜΑΙ ΟΔΟΔΕΙΚΤΗΣ ΣΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΚΥΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ» Σάββατο, 13 Δεκ. 2013. Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α Διοργανωτές: «ΕΝΗΜΕΡΩΝΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΙΝΟΜΑΙ ΟΔΟΔΕΙΚΤΗΣ ΣΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΚΥΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ» Σάββατο, 13 Δεκ. 2013 ΣΑΣ ΚΑΛΩΣΟΡΙΖΟΥΜΕ ΣΤΙΣ ΑΥΛΕΣ ΤΗΣ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΗΣ ΧΑΙΡΟΜΑΣΤΕ ΠΟΥ ΕΙΜΑΣΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

Βασισμένοι στην αποκάλυψη του Θεού 3 η Διάλεξη από τη σειρά μαθημάτων: «Διαμορφώνοντας τη θεολογία σου» Οδηγός μελέτης.

Βασισμένοι στην αποκάλυψη του Θεού 3 η Διάλεξη από τη σειρά μαθημάτων: «Διαμορφώνοντας τη θεολογία σου» Οδηγός μελέτης. 1 Βασισμένοι στην αποκάλυψη του Θεού 3 η Διάλεξη από τη σειρά μαθημάτων: «Διαμορφώνοντας τη θεολογία σου» Οδηγός μελέτης Περιεχόμενα Σχεδιάγραμμα Ένα σχεδιάγραμμα του μαθήματος Σημειώσεις Ένα πρότυπο που

Διαβάστε περισσότερα

Επιλέγεται η διερευνητική μέθοδος, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο ΠΣ. Παρουσιάζοντας: Σύγχρονα πρότυπα και στοιχεία λατρείας προς αυτά.

Επιλέγεται η διερευνητική μέθοδος, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο ΠΣ. Παρουσιάζοντας: Σύγχρονα πρότυπα και στοιχεία λατρείας προς αυτά. ΔΕ2:ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΤΗΤΑ ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ:ΛΑΤΡΕΙΑ Οι μαθητές/μαθήτριες να: - διακρίνουν τη λατρεία ως συστατικό στοιχείο της θρησκευτικότητας, - συνδέουν τους λατρευτικούς κύκλους της Ορθόδοξης λατρείας με την καθημερινότητά.

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές)

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Ενδεικτικές τεχνικές διδασκαλίας: 1. Εισήγηση ή διάλεξη ή Μονολογική Παρουσίαση 2. Συζήτηση ή διάλογος 3. Ερωταποκρίσεις 4. Χιονοστιβάδα 5. Καταιγισμός Ιδεών 6. Επίδειξη

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 6. «Ποιησωμεν ανθρωπον»

Μαθημα 6. «Ποιησωμεν ανθρωπον» Α Λυκείου - Θρησκευτικά Μαθημα 6. «Ποιησωμεν ανθρωπον» ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Να ερμηνεύουν θεολογικά τη φράση «κατ εικόνα και καθ ομοίωσιν». 2. Να διατυπώνουν το σκοπό δημιουργίας του ανθρώπου. 3. Να

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΔΥΝΑΜΩΜΕΝΗ ΨΥΧΗ. του Ρατζίντερ Σινγκ Απόσπασμα από το βιβλίο: «Διαλογισμός για την Ενδυνάμωση της Ψυχής σας»

Η ΕΝΔΥΝΑΜΩΜΕΝΗ ΨΥΧΗ. του Ρατζίντερ Σινγκ Απόσπασμα από το βιβλίο: «Διαλογισμός για την Ενδυνάμωση της Ψυχής σας» Η ΕΝΔΥΝΑΜΩΜΕΝΗ ΨΥΧΗ του Ρατζίντερ Σινγκ Απόσπασμα από το βιβλίο: «Διαλογισμός για την Ενδυνάμωση της Ψυχής σας» Μέσα μας υπάρχουν περισσότερα πλούτη απ ό,τι μπορούμε ποτέ να συσσωρεύσουμε σ αυτή τη Γη.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΤΑΝΙΣΜΟΣ. Α. Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ.

ΣΑΤΑΝΙΣΜΟΣ. Α. Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ. Α. Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ. ΣΑΤΑΝΙΣΜΟΣ. Ο Σατανισμός διεθνώς θεωρείται ως . Είναι η λατρεία του Σατανά ο οποίος στις διάφορες μορφές του σατανισμού, δεν κατανοείται με ενιαίο τρόπο. Ο σατανισμός

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μελετάμε τη Βίβλο

Πώς να μελετάμε τη Βίβλο Πώς να μελετάμε τη Βίβλο του David Batty Οδηγός Μελέτης Έκδοση 5 Πώς να μελετάμε τη Βίβλο Οδηγός Μελέτης 5η έκδοση του David Batty Σημείωση: Τα εδάφια της Βίβλου όπου αυτά αναφέρονται, είναι από τη νεοελληνική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων 1. Ποια είναι τα βιβλία της Καινής Διαθήκης 1. Ιστορικά Ευαγγέλια 1. κατά Ματθαίον 2. κατά Μάρκον 3. κατά Λουκάν 4. κατά Ιωάννην 5.Πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ Ενότητα 11: Η ΜΕΤΟΧΗ ΣΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ ΩΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε

Διαβάστε περισσότερα

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας Ο Μέγας Αθανάσιος: αγωνιστής της ορθής πίστης Πατριάρχης Αλεξανδρείας Πατριάρχης Αλεξανδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας των πρώτων χριστιανικών αιώνων (Μέγας Αθανάσιος,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: ΚΟΙΝ.: ΘΕΜΑ: Καθορισμός της εξεταστέας ύλης των μαθημάτων Γενικής Παιδείας της Α τάξης Επαγγελματικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2013-2014

ΠΡΟΣ: ΚΟΙΝ.: ΘΕΜΑ: Καθορισμός της εξεταστέας ύλης των μαθημάτων Γενικής Παιδείας της Α τάξης Επαγγελματικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2013-2014 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΜΗΜΑ B ----- Ταχ. Δ/νση: Ανδρέα Παπανδρέου 37 Τ.Κ. Πόλη:

Διαβάστε περισσότερα

2 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

2 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα:Ο πλούτος της εκκλησιαστικής ποίησης. Υμνογραφία. (κεφ.30) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός:

Διαβάστε περισσότερα

«Λέγοντας ναι στο Θεό και στην Ορθόδοξη Οικογένεια» Ομιλία του π. Χαραλάμπου Τζιντή. 7 Iουλιου 2015. St. Catharine s, Ontario

«Λέγοντας ναι στο Θεό και στην Ορθόδοξη Οικογένεια» Ομιλία του π. Χαραλάμπου Τζιντή. 7 Iουλιου 2015. St. Catharine s, Ontario «Λέγοντας ναι στο Θεό και στην Ορθόδοξη Οικογένεια» Ομιλία του π. Χαραλάμπου Τζιντή ΚΛΗΡΙΚΟΛΑΪΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΤΟΡΟΝΤΟ 7 Iουλιου 2015 St. Catharine s, Ontario Στο μυστήριο του ιερού Βαπτίσματος,

Διαβάστε περισσότερα

Πότε ειμαστε όρθιόι και Πότε κανόυμε τό σταυρό μασ κατα τη διαρκεια των ακόλόυθιων

Πότε ειμαστε όρθιόι και Πότε κανόυμε τό σταυρό μασ κατα τη διαρκεια των ακόλόυθιων ÄÉÌÇÍÉÁÉÁ ÅÊÄÏÓÇ ÅÍÇÌÅÑÙÓÇÓ ÊÁÉ ÐÍÅÕÌÁÔÉÊÇÓ ÏÉÊÏÄÏÌÇÓ ÉÅÑÁ ÌÇÔÑÏÐÏËÉÓ ÈÅÓÓÁËÏÍÉÊÇÓ ÉÅÑÏÓ ÍÁÏÓ ÌÅÔÁÌÏÑÖÙÓÅÙÓ ÔÏÕ ÓÙÔÇÑÏÓ ÄÅËÖÙÍ - ÌÉÁÏÕËÇ ÔÇË. 2310-828989 Πότε ειμαστε όρθιόι και Πότε κανόυμε τό σταυρό

Διαβάστε περισσότερα

Το Μυστήριο του αγίου Βαπτίσματος

Το Μυστήριο του αγίου Βαπτίσματος Το Μυστήριο του αγίου Βαπτίσματος ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Το άγιο Βάπτισμα είναι το πρώτο Μυστήριο της Εκκλησίας, διά του οποίου ο άνθρωπος αναγεννάται στην αιώνια ζωή, γίνεται μέλος του σώματος του σταυρωμένου και

Διαβάστε περισσότερα

ναούς β. να τους συγχωρήσει τις αμαρτίες τους β. που κάθισαν οι μαθητές του Χριστού στο Μυστικό Δείπνο β. τη θυσία του Χριστού

ναούς β. να τους συγχωρήσει τις αμαρτίες τους β. που κάθισαν οι μαθητές του Χριστού στο Μυστικό Δείπνο β. τη θυσία του Χριστού Ε ΕΡΩΤΗΜ ΕΠΙΛΟΗ 1 ΕΠΙΛΟΗ 2 ΕΠΙΛΟΗ ΕΠΙΛΟΗ 4 ΣΩΣΤΟ β. λόγω των διωγμών και της Οι πρώτοι χριστιανοί δεν έκτιζαν ναούς. α. επειδή δεν διέθεταν τους πεποίθησης ότι ο Θεός δεν γ. αποκλειστικά και μόνο κατάλληλους

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Υπαπαντή του Κυρίου «θα είναι σημείο αντιλεγόμενο, για να φανερωθούν οι πραγματικές διαθέσεις πολλών» (Λουκ. 2, 34-35) Διχογνωμία

Διαβάστε περισσότερα

10. ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ - ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΚΛΗΡΙΚΩΝ

10. ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ - ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΚΛΗΡΙΚΩΝ 10. ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΚΛΗΡΙΚΩΝ Συντονιστής: Πανοσιολογιώτατος Αρχιμανδρίτης π. Συμεών Βολιώτης, Θεολόγος Νομικός, Εφημέριος Ι.Ν. Αγ. Φανουρίου Ιλίου 11. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ Σ Συντονιστής:

Διαβάστε περισσότερα

5 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

5 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 5 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Από τη μαγεία του παραμυθιού στην πλάνη της μαγείας (κεφ.35) Σχολείο: Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη: Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ. Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ. Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό Ο Χριστός ως Μέγας Αρχιερεύς και ως καλός ποιμένας ήρθε στον κόσμο για να οδηγήσει τα πρόβατά Του στην αληθινή

Διαβάστε περισσότερα

Τη Θεία Ευχαριστία συνέστησε ο ίδιος ο Κύριος,κατά το Μυστικό Δείπνο,λίγο πριν συλληφθεί και σταυρωθεί. Τα τρία πρώτα Ευαγγέλια,αλλά και ο Απόστολος

Τη Θεία Ευχαριστία συνέστησε ο ίδιος ο Κύριος,κατά το Μυστικό Δείπνο,λίγο πριν συλληφθεί και σταυρωθεί. Τα τρία πρώτα Ευαγγέλια,αλλά και ο Απόστολος Τη Θεία Ευχαριστία συνέστησε ο ίδιος ο Κύριος,κατά το Μυστικό Δείπνο,λίγο πριν συλληφθεί και σταυρωθεί. Τα τρία πρώτα Ευαγγέλια,αλλά και ο Απόστολος Παύλος μάς δίνουν την περιγραφή αυτής της πρώτης Θείας

Διαβάστε περισσότερα

Β Ι Ο - Ε Ρ Γ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και διαμένει στη Θεσσαλονίκη. Είναι έγγαμος με ένα παιδί. ΣΠOYΔEΣ AKAΔHMAΪKOI TITΛOI

Β Ι Ο - Ε Ρ Γ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και διαμένει στη Θεσσαλονίκη. Είναι έγγαμος με ένα παιδί. ΣΠOYΔEΣ AKAΔHMAΪKOI TITΛOI APIΣTOTEΛEIO ΠANEΠIΣTHMIO ΘEΣΣAΛONIKHΣ ΘEOΛOΓIKH ΣXOΛH TMHMA ΠOIMANTIKHΣ KAI KOINΩNIKHΣ ΘEOΛOΓIAΣ ΤΟΜΕΑΣ ΔΙΚΑΙΟ, ΟΡΓΑΝΩΣΗ, ΖΩΗ ΚΑΙ ΔΙΑΚΟΝΙΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΩΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Μάθημα Δεύτερο από την σειρά Οικοδομώντας μία Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Ένα πρότυπο που παρέχει: το

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΥ ΓΑΡ ΑΠΕΣΤΕΙΛΕ ΜΕ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΒΑΠΤΙΖΕΙΝ ΑΛΛ ΕΥΑΓΓΕΛΙΖΕΣΘΑΙ»

«ΟΥ ΓΑΡ ΑΠΕΣΤΕΙΛΕ ΜΕ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΒΑΠΤΙΖΕΙΝ ΑΛΛ ΕΥΑΓΓΕΛΙΖΕΣΘΑΙ» «ΟΥ ΓΑΡ ΑΠΕΣΤΕΙΛΕ ΜΕ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΒΑΠΤΙΖΕΙΝ ΑΛΛ ΕΥΑΓΓΕΛΙΖΕΣΘΑΙ» Ο απόστολος Παύλος προς το τέλος της προς Ρωµαίους επιστολής του γράφει «Τολµηρότερον δε έγραψα υµίν, αδελφοί, από µέρους ως επαναµιµνήσκων

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για την προσευχή με το κομποσχοίνι.

Λίγα λόγια για την προσευχή με το κομποσχοίνι. Λίγα λόγια για την προσευχή με το κομποσχοίνι. Το κομποσχοίνι είναι φτιαγμένο για να κάνουμε προσευχή. Δεν είναι διακοσμητικό, ούτε κάτι μαγικό. Είναι όπλο ιερό, μας υπενθυμίζει την προσευχή την οποία

Διαβάστε περισσότερα

Ο Πατέρας Αβραάμ Μάθημα Ένα Η ζωή του Αβραάμ: Δομή και Περιεχόμενο. Οδηγός μελέτης

Ο Πατέρας Αβραάμ Μάθημα Ένα Η ζωή του Αβραάμ: Δομή και Περιεχόμενο. Οδηγός μελέτης Ο Πατέρας Αβραάμ Μάθημα Ένα Η ζωή του Αβραάμ: Δομή και Περιεχόμενο Οδηγός μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Το περίγραμμα το μαθήματος; με αποσπάσματα και περιλήψεις

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ Α ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ Α ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ Α ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΡΧΙΚΗΣ ΕΚ ΟΣΗΣ Συγγραφείς 1. Χρήστος Γκότσης, Θεολόγος - συγγραφέας 2. π. Γεώργιος Μεταλληνός, Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών 3. Γεώργιος

Διαβάστε περισσότερα

Μαθήματα Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών Τμήματος Θεολογίας, ακαδ. έτος

Μαθήματα Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών Τμήματος Θεολογίας, ακαδ. έτος Μαθήματα Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών Τμήματος Θεολογίας, ακαδ. έτος 2014-2015 Άρθρο 6 Πρόγραμμα μαθημάτων 1. Για την απόκτηση του Μ.Δ.Ε. ο φοιτητής πρέπει να παρακολουθήσει και να εξετασθεί με επιτυχία

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2007. http://www.ecclesia.gr/greeknews/default.asp. Ευχές στον Μακαριώτατο. Αναζήτηση στο Αρχείο Ειδήσεων. ΑΡΧΕΙΟ ΕΙΔΗΣΕΩΝ --Επιλέξτε Μήνα--

ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2007. http://www.ecclesia.gr/greeknews/default.asp. Ευχές στον Μακαριώτατο. Αναζήτηση στο Αρχείο Ειδήσεων. ΑΡΧΕΙΟ ΕΙΔΗΣΕΩΝ --Επιλέξτε Μήνα-- Σελίδα 1 από 5 ΑΡΧΕΙΟ ΕΙΔΗΣΕΩΝ --Επιλέξτε Μήνα-- Αναζήτηση στο Αρχείο Ειδήσεων Αναζήτηση ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2007 Ευχές στον Μακαριώτατο Συνάντηση του Μακαριωτάτου με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Πληροφοριακό

Διαβάστε περισσότερα

Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Βιβλίο 2 κεφ Βιβλίο 2 κεφ Θουκυδίδης: Βιβλίο 3 κεφ. 70,71,72,73,74,75.

Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Βιβλίο 2 κεφ Βιβλίο 2 κεφ Θουκυδίδης: Βιβλίο 3 κεφ. 70,71,72,73,74,75. Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 1. Εισαγωγή: Θουκυδίδης: σελ. 19-25, 26-28 Ξενοφώντας: σςλ. 29-32 2. Κείμενο: Από πρωτότυπο: Ξενοφώντας: Βιβλίο 2 κεφ. 1 16-32 Βιβλίο 2 κεφ. 2 1-4 Βιβλίο 2 κεφ. 2 16-23

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ Ενότητα 1: Ο ΣΚΟΠΟΣ ΚΑΙ Η ΜΕΘΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Ε. Παρουσίαση ομαδοσυνεργατικής διδασκαλίας της ΔΕ 10: Ο λαός της Διαθήκης γεννιέται, καθώς πορεύεται στην έρημο

Ε. Παρουσίαση ομαδοσυνεργατικής διδασκαλίας της ΔΕ 10: Ο λαός της Διαθήκης γεννιέται, καθώς πορεύεται στην έρημο Ε. Παρουσίαση ομαδοσυνεργατικής διδασκαλίας της ΔΕ 10: Ο λαός της Διαθήκης γεννιέται, καθώς πορεύεται στην έρημο 1 η διδακτική ώρα 1 Φάση αφόρμησης / εξέταση της προηγούμενης ΔΕ Τρεις μήνες πέρασαν μετά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Μάθημα 1 ο Εισαγωγή στις βασικές έννοιες Προτεινόμενη Βιβλιογραφία Elliot, S. N., Kratochwill, T. R., Cook, J. L., & Travers, J. F. (2008). Εκπαιδευτική Ψυχολογία: Αποτελεσματική

Διαβάστε περισσότερα

Η λατρευτική γλώσσα της Εκκλησίας μας και η προσέγγισή της από τα παιδιά

Η λατρευτική γλώσσα της Εκκλησίας μας και η προσέγγισή της από τα παιδιά Η λατρευτική γλώσσα της Εκκλησίας μας και η προσέγγισή της από τα παιδιά 68 Eνατενίσεις l Του Αλέξανδρου Ταπάκη Θεολόγου-Επιθεωρητή Δημοτικής Εκπαίδευσης 1Ελληνική γλώσσα και ευαγγέλιο Η ελληνική γλώσσα

Διαβάστε περισσότερα

Β Διεθνές Συνέδριο Κυπριακής Αγιολογίας

Β Διεθνές Συνέδριο Κυπριακής Αγιολογίας Στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων της Πολιτιστικής Ακαδημίας «Άγιος Επιφάνιος» πραγματοποιήθηκε, από τις 13-15 Φεβρουαρίου 2014, στο Μέγα Συνοδικό της Ιεράς Μητροπόλεως Κωνσταντίας στο Παραλίμνι το Β Διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ Οι Δ/τές ως προωθητές αλλαγών με κέντρο τη μάθηση Χαράσσουν τις κατευθύνσεις Σχεδιάσουν την εφαρμογή στη σχολική πραγματικότητα Αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Θεολογίας. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια

Τμήμα Θεολογίας. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια Τμήμα Θεολογίας Α.Π.Θ. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Α. ΤΟΜΕΙΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Το Τμήμα Θεολογίας της Θεολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες:

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες: Πρόταση Διδασκαλίας Ενότητα: Τάξη: 7 η - Τέχνη: Μια γλώσσα για όλους, σε όλες τις εποχές Γ Γυμνασίου Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος Α: Στόχοι Οι μαθητές/ τριες: Να

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 3. ο Χριστος εγκαινιαζει την αληθινη Λατρεια

Μαθημα 3. ο Χριστος εγκαινιαζει την αληθινη Λατρεια Μαθημα 3. ο Χριστος εγκαινιαζει την αληθινη Λατρεια ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Να διακρίνουν την πραγματική, πνευματική λατρεία από την τυπική, εξωτερική, και να επιχειρηματολογούν. 2. Να ερμηνεύουν τα κύρια

Διαβάστε περισσότερα