ΤΟ ΟΝΕΙΡΟΔΡΑΜΑ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΣΤΡΙΝΤΜΠΕΡΓΚ ΣΤΙΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΣΚΗΝΕΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΤΟ ΟΝΕΙΡΟΔΡΑΜΑ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΣΤΡΙΝΤΜΠΕΡΓΚ ΣΤΙΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΣΚΗΝΕΣ"

Transcript

1 Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Σχολή Καλών Τεχνών-Τμήμα Θεάτρου Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών ΤΟ ΟΝΕΙΡΟΔΡΑΜΑ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΣΤΡΙΝΤΜΠΕΡΓΚ ΣΤΙΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΣΚΗΝΕΣ Διπλωματική εργασία της Αγάπης Γκιούνα Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κωνσταντίνα Ριτσάτου Θεσσαλονίκη, Ιούνιος 2009

2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ...2 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ...4 Α. Ο Αύγουστος Στρίντμπεργκ και το Ονειρόδραμα...4 Α.1. Το ιστορικό πλαίσιο του έργου...4 Α.2. Οι βασικές επιδράσεις που δέχτηκε ο συγγραφέας...6 Α.2.1 Όνειρο και Ονειρόδραμα: η επιρροή της Ψυχανάλυσης...6 Α.2.2 Ο κινηματογράφος και το Ονειρόδραμα...8 Α.2.3 Η ινδική θρησκεία και ο αποκρυφισμός...9 Α.2.4 Αυτοβιογραφικές αναφορές...10 Α.3. Η σκηνική τύχη του έργου στην Ευρώπη...11 ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ...16 Β. Ο Στρίντμπεργκ στην Ελλάδα...16 Β.1. Η πρώτη παρουσία των έργων του Στρίντμπεργκ στην Ελλάδα...16 B.2. Το Ονειρόδραμα στις ελληνικές σκηνές-αναλυτική παρουσίαση...18 Β.2.1. ΕΘΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ (1963)...18 Β.2.2. ΚΡΑΤΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ (1972)...28 Β.2.3. ΘΕΑΤΡΟ ΣΗΜΕΙΟ (1993)...37 Β.2.4. ΑΜΦΙ-ΘΕΑΤΡΟ (1994)...43 Β.2.5. ΕΘΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ (2005)...49 ΕΠΙΛΟΓΟΣ...54 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ...57 ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ...62 ΠΗΓΕΣ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗΣ

3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρούσα εργασία εξετάζει τις παραστάσεις του έργου του Αύγουστου Στρίντμπεργκ Ονειρόδραμα στις ελληνικές θεατρικές σκηνές με ιδιαίτερη βαρύτητα στην όψη της παράστασης. Συνολικά στην Ελλάδα μέχρι τώρα το εν λόγω δράμα έχει ανέβει έξι φορές. Πέντε είναι οι παραστάσεις, οι οποίες θα μας απασχολήσουν: του 1963 από το Εθνικό Θέατρο, του 1972 από το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, του 1993 από το Θέατρο Σημείο, του 1994 από το Αμφι-Θέατρο και του 2005 από το Εθνικό Θέατρο. Υπάρχει μια ακόμα παράσταση κουκλοθεάτρου του Ονειροδράματος το 2004 από το Θέατρο Σκάλα, η οποία όμως λόγω του είδους της δε θα αναλυθεί περαιτέρω. Η επιλογή του θέματος έγινε αφενός επειδή το Ονειρόδραμα αποτελεί ένα δύσκολο έργο όχι μόνο από άποψη κατανόησης, αλλά και από άποψη σκηνικής πραγματοποίησης. Αποτελεί μια σκηνογραφική πρόκληση καθώς οι σκηνικές οδηγίες του συγγραφέα προτείνουν μια πανδαισία σκηνικών με μεγάλο εικαστικό ενδιαφέρον και πολλές αλλαγές χώρων επάνω στη θεατρική σκηνή. Είναι μια πρόκληση, την οποία ο εκάστοτε σκηνογράφος επιλέγει να προσεγγίσει διαφορετικά ανάλογα με τις δυνατότητες που του δίνει η θεατρική σκηνή και ανάλογα με την αισθητική τη δική του αλλά και του σκηνοθέτη. Αφετέρου, το γεγονός ότι έχει ανέβει μόνο πέντε φορές στην Ελλάδα συγκροτεί ένα πεδίο διεξοδικής και συγκεκριμένης μελέτης. Στόχος της εργασίας είναι κατ αρχήν να συγκεντρωθεί το πρωτογενές υλικό των παραστάσεων, όπως προγράμματα, φωτογραφίες, μακέτες, κριτικές. δημοσιεύματα, και στη συνέχεια να μελετηθεί η σκηνοθετική γραμμή, η υποκριτική, η σκηνογραφία και η ενδυματολογία καθώς και η αντιμετώπιση της κριτικής για κάθε παράσταση με κέντρο βάρους ωστόσο την ανάλυση της εικαστικής της διάστασης. Πιο συγκεκριμένα, συγκεντρώθηκαν οπτικά ντοκουμέντα: για τις δυο πρώτες παραστάσεις, του Εθνικού το 1963 και του Κρατικού το 1972 βρέθηκαν φωτογραφίες στα αντίστοιχα αρχεία των θεατρικών οργανισμών, πιθανώς από τελικές πρόβες, ενώ δεν βρέθηκαν καθόλου μακέτες, ζωγραφικές ή πλαστικές για την παράσταση του Εθνικού σε αντίθεση με αυτή του Κρατικού. Για τη δεύτερη, εντοπίστηκαν σχέδια του σκηνογράφου Γιώργου Πάτσα στο προσωπικό του αρχείο 2

4 καθώς και σε λεύκωμα του ίδιου. Για την παράσταση του Θεάτρου Σημείο επίσης μελετήθηκαν σχέδια του σκηνογράφου Γιώργου Πάτσα από το προσωπικό του αρχείο και φωτογραφίες δημοσιευμένες σε λεύκωμα του ίδιου. Αντίστοιχη έρευνα έγινε στο αρχείο της Λαλούλας Χρυσικοπούλου, σκηνογράφου και ενδυματολόγου της παράστασης του Αμφι-θεάτρου, στο οποίο βρέθηκαν ζωγραφικές μακέτες του σκηνικού. Ωστόσο, με εξαίρεση δυο ασπρόμαυρων φωτογραφιών, δεν βρέθηκε επιπρόσθετο φωτογραφικό υλικό για τη συγκεκριμένη παράσταση. Αναφορικά με την τελευταία παράσταση του Εθνικού το 2005, αν και φωτογραφίες από την παράσταση δεν είναι διαθέσιμες, πιθανώς λόγω της ψηφιοποίησης του αρχείου, διατίθεται ωστόσο βίντεο από ολόκληρη την παράσταση στο διαδικτυακό αρχείο του Εθνικού Θεάτρου. Υπάρχουν επίσης σχέδια του σκηνογράφου, τα οποία χρησιμοποιήθηκαν για την εικονογράφηση του προγράμματος. Μελετήθηκαν επίσης, όλα τα προγράμματα των παραστάσεων αντίγραφα των οποίων αναζητήθηκαν στο Θεατρικό Μουσείο, στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Σαλαμίνας και στη βιβλιοθήκη του Τμήματος Θεάτρου. Δημοσιεύματα και κριτικές των αντίστοιχων χρονικών περιόδων βρέθηκαν στα αρχεία του Εθνικού και Κρατικού Θεάτρου, τόσο στο ψηφιοποιημένο όσο και στο μη ψηφιοποιημένο, στο ψηφιοποιημένο αρχείο θεατρικών κριτικών του Α.Π.Θ όπου υπάρχουν θεατρικές κριτικές από το 1985 και εξής και στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Θεσσαλονίκης. Ωστόσο, η αναζήτηση κριτικών για την παράσταση του 1993 δεν απέδωσε καρπούς. Στα αρχεία του Εθνικού Θεάτρου βρέθηκε το τετράδιο με τη χειρόγραφη μετάφραση του Αλέξη Σολομού καθώς και το κείμενο του υποβολείου. Τέλος, σημαντική ήταν η προσωπική συζήτηση τους σκηνογράφους Γιώργο Πάτσα και Λαλούλα Χρυσικοπούλου. Παρόμοιες συζητήσεις δεν επετεύχθησαν με όλους τους συντελεστές. Ως εκ τούτου, η ανάλυση της σκηνοθετικής γραμμής και της υποκριτικής κάποιων παραστάσεων είναι ελλιπής καθώς δεν βρέθηκαν ούτε δημοσιεύματα, τα οποία να αφορούν τους αντίστοιχους καλλιτέχνες. Επίσης, δεν επετεύχθη πλήρως η ένταξη των σκηνογραφικών και ενδυματολογικών επιλύσεων σε ιστορικό πλαίσιο καθώς δεν υπάρχει μια ολοκληρωμένη μελέτη πάνω στην ιστορία της νεοελληνικής σκηνογραφίας του 20 ου αιώνα. 3

5 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Α. Ο Αύγουστος Στρίντμπεργκ και το Ονειρόδραμα Α.1. Το ιστορικό πλαίσιο του έργου Το 1880 θεωρείται ως η απαρχή του μοντέρνου θεάτρου. Παράλληλα με τις κοινωνικοπολιτικές και τεχνολογικές εξελίξεις, το θέατρο προσπαθεί να ανταποκριθεί και να ακολουθήσει αυτές τις αλλαγές. Σημαντικά βήματα γίνονται τόσο στην δραματουργία όσο και στη σκηνοθεσία και στη σκηνογραφία. 1 Μέσα σε αυτό το κλίμα ζυμώσεων ξεδιπλώνεται η πολυπρισματική καλλιτεχνική δραστηριότητα του Αύγουστου Στρίντμπεργκ. Μυθιστοριογράφος, θεατρικός συγγραφέας, ζωγράφος, φωτογράφος, ο Στριντμπεργκ τόλμησε να δοκιμαστεί σε διάφορες μορφές τέχνης. Επηρεασμένος από τις φιλοσοφικές και καλλιτεχνικές τάσεις της εποχής του και σε συνδυασμό με προσωπικά βιώματα μεταπήδησε από τον νατουραλισμό σε πιο κατακερματισμένες φόρμες γραφής, από την απαίτηση για αληθοφάνεια στο όνειρο, πειραματισμούς που είχαν υιοθετήσει και άλλοι καλλιτέχνες της εποχής. Ο Στρίντμπεργκ, μετά από μια περίοδο ενασχόλησης με τη συγγραφή αμιγώς ρεαλιστικών έργων στα τέλη της δεκαετίας του 1880, όπως Ο πατέρας (1887) και Δεσποινίς Τζούλια (1888), στον πρόλογο της οποίας εκδίδει και το κείμενο που χαρακτηρίστηκε ως το μανιφέστο του νατουραλισμού, κάνει μια στροφή προς τα μη ρεαλιστικά δράματα. 2 Μεσολάβησε μια περίοδος ψυχικής κατάρρευσης μετά από το χωρισμό του από την πρώτη του γυναίκα την Σίρι φον Έσσε αλλά και μια στροφή του συγγραφέα προς την χημεία και τις θετικές επιστήμες, τη φωτογραφία και τη 1 Βλ. ενδεικτικά Oscar Brockett Hildy Franklin, History of the theatre, Allyn and Bacon, Boston, 1999, κεφ. 14, Denis Bablet, Ιστορία Σύγχρονης Σκηνοθεσίας, μετ. Δαμιανός Κωνσταντινίδης, University Studio Press, Θεσσαλονίκη, 2008, τ. 1, Denis Bablet, Le décor de theatre de 1870 a 1914, CNRS, Paris, Βλ. ενδεικτικά Oscar Brockett Hildy Franklin, ό.π, σ , Eszter Szalczer, «Nature s Dream Play: Modes of Vision and August Strindberg s redefinition of the Theatre», Theatre Journal, vol. 53, 2001, σ

6 ζωγραφική. Επανέρχεται στη δραματουργία στα τέλη της δεκαετίας του 1890 με το έργο του Προς τη Δαμασκό Ι (1898). Είναι η λεγόμενη μετα-ινφέρνο περίοδος (postinferno period). 3 Με έντονη επίδραση από τον Σβέντεμποργκ, τον Νίτσε τον Σοπενχάουερ αλλά και τον Φρόυντ, οι οποίοι αναφέρονταν στο όνειρο, την περίοδο αυτή προσπαθεί μέσω της θεατρικής γραφής να εκφράσει την αμφίσημη και ρευστή ανθρώπινη φύση, κάτι που βίωσε και ο ίδιος. 4 Ιδιαίτερα με τον Νίτσε, απέκτησε μια στενή σχέση ενώ αλληλογραφούσανε για ένα διάστημα πριν την ψυχική κατάρρευση του δραματουργού το Ωστόσο, η επιρροή δεν ήτανε αμφίδρομή καθώς τα πρώτα έργα του σουηδού συγγραφέα μεταφραστήκανε στα γερμανικά το Μέχρι τότε ο Νίτσε ήδη από την προηγούμενη δεκαετία είχε γράψει κάποια από τα σημαντικά του συγγράμματα. 5 Υπό αυτό το πρίσμα ο Στρίντμπεργκ πειραματίστηκε με τη δομή και τη φόρμα. Πιο συγκεκριμένα, ο Στρίντμπεργκ αντικατέστησε τη σχέση αιτίας-αιτιατού στη δομή της δράσης, την ορθολογική χρήση της γλώσσας και τους ρεαλιστικούς χαρακτήρες με μια πιο συνειρμική δομή βασισμένη στη λογική του ονείρου δημιουργώντας ένα κολλάζ από εικόνες και λεκτικά θραύσματα. 6 Πιο ανάγλυφα μπορούμε να διαπιστώσουμε αυτές τις καινοτομίες που εισάγει ο Στριντμπεργκ στο έργο του Ονειρόδραμα (1901), ένα από τα έργα που επηρέασε τις πρωτοπορίες του 20 ου αιώνα, όπως τον εξπρεσιονισμό, τον σουρεαλισμό και το παράλογο. 7 Πιο συγκεκριμένα, οι γερμανοί εξπρεσιονιστές, υιοθέτησαν και οι ίδιοι την επεισοδιακή δομή του ονείρου, αντιπαρατιθέμενοι στο καλοφτιαγμένο έργο και 3 Για τα έργα, τα οποία έγραψε μετά την ψυχική του κατάρρευση, χρησιμοποιείται ο όρος postinferno (μετα-ινφέρνο) ενώ για την περίοδο της κατάρρευσης οι μελετητές χρησιμοποιούν τον όρο Inferno crisis (κρίση Ινφέρνο). 4 Jocelyn Powell, «Demons that Live in Sunlight: Problems in staging Strindberg», The Yearbook of English Studies, vol.9, 1979, σ O.L.Bockstahler, «Strindberg and Nietzsche», MLJ, vol.16, Feb.1932, σ Eszter Szalczer, «Strindberg and the visual arts», PAJ 75, 2003, σ Phyllis Hartnoll-Peter Found, Λεξικό του Θεάτρου, Νεφέλη, Αθήνα, 2000, Jocelyn, Powell, ό.π, σ , Luis Grotecki- Denis Bablet -Jean Jacquot (ed), L Expressionnisme dans le theatre europeen, colloque organise par le Centre d'etudes germaniques de l'universite de Strasbourg et l'equipe de recherches theatrales et musicologiques du C.N.R.S, Strasbourg, 27 nov.-1 dec. 1968, CNRS, Paris,

7 στα ρεαλιστικά δράματα. 8 Για αυτό εξάλλου η περίοδος, κατά την οποία ο Στρίντμπεργκ ασχολήθηκε με τα όνειρα στα έργα του χαρακτηρίζεται από πολλούς ως εξπρεσιονιστική. Στα τέλη του 19 ου αιώνα ήδη πραγματοποιείται ένα κίνημα μη-ρεαλιστικής δραματουργίας ως αντίδραση στον ακραίο νατουραλισμό. Ο νορβηγός Ίψεν εμπλουτίζει τα έργα του με συμβολικά στοιχεία και επικεντρώνεται στις ανθρώπινες σχέσεις. Χαρακτηριστικά δείγματα τέτοιας γραφής αποτελούν Η Αγριόπαπια (1884), Ιωάννης Γαβριήλ Μπόργκμαν (1896). Στη Γερμανία, ο Χάουπτμαν, μετά από μια περίοδο ρεαλιστικής γραφής κάνει ένα πέρασμα σε πιο συμβολικά έργα ενώ παράλληλα εμφανίζονται ο Χόφμανσταλ, εκπρόσωπος του νέο-ρομαντισμού, και ο Βέντεκιντ, ο οποίος με έργα του όπως το Ξύπνημα της Άνοιξης (1891) συνδυάζει τον ρεαλισμό, τον συμβολισμό και την λυρικότητα. 9 Α.2. Οι βασικές επιδράσεις που δέχτηκε ο συγγραφέας Ο συγγραφέας επηρεάστηκε πολύ για τη συγγραφή του Ονειροδράματος από τη θεωρία της ψυχανάλυσης του Φρόυντ και του βιβλίου του Η ερμηνεία των ονείρων, τη νέα τέχνη του κινηματογράφου, την ενασχόλησή του με την αλχημεία και τον αποκρυφισμό, ενώ στο έργο διακρίνουμε και έντονα αυτοβιογραφικά στοιχεία. Α.2.1 Όνειρο και Ονειρόδραμα: η επιρροή της Ψυχανάλυσης Ο Στρίντμπεργκ για πολλά χρόνια ασχολήθηκε με τα όνειρα. Μελέτησε τον Πόε, Κίπλινγκ και Νίτσε 10. Στο ημερολόγιο του αλλά και σε επιστολές του συχνά αναφερότανε σε δικά του όνειρα αλλά και για το πώς η ζωή του φαίνεται πιο 8 Berd Cardullo-Robert Knopf (ed), Theater of the Avant-Garde , Yale University Press, New Haven and London, 2001, σ Oscar Brockett Hildy Franklin, ό.π, σ Michael Meyer, Introduction to A Dream Play, Strindberg: Plays Two, coll. Master Playwrights, Meuthen, 1975, πρόγραμμα παράστασης: Στρίντμπεργκ Αύγουστος, Ονειρόδραμα, Αμφιθέατρο Σπύρου Ευαγγελάτου, Αθήνα, 1994, σ

8 ανεξήγητη όπως ένα όνειρο. Αδιαμφισβήτητα, δεν τον άφησε ανεπηρέαστο ο Φρόυντ και η θεωρία της ψυχανάλυσης, επικρατούσα θεωρία στα τέλη του 19 ου αιώνα. Μέσω της θεωρίας του, ο Φρόυντ προσπαθεί να εξηγήσει την ανθρώπινη συμπεριφορά βάσει του υποσυνείδητου και υπογραμμίζει ότι το κλειδί για να επιτευχθεί αυτό είναι τα όνειρα. Η οπτική που προτείνει ο Φρουντ για την πραγματικότητα είναι δηλαδή ένα κράμα λογικής και παραλόγου, συνειδητού και υποσυνείδητου, πραγματικού και φανταστικού. 11 Αυτή η ανάμειξη οδήγησε και το θέατρο να τολμήσει να παντρέψει ρεαλιστικά και μη ρεαλιστικά στοιχεία. Το κλίμα αυτό οδήγησε και τον Αύγουστο Στρίντμπεργκ σε μια αντίστοιχη προσπάθεια με χαρακτηριστικά δείγματα τα θεατρικά έργα Προς τη Δαμασκό και Ονειρόδραμα. Ο Στρίντμπεργκ δε δανείζεται μόνο τη θεματολογία του από την θεωρία της ψυχανάλυσης αλλά παίρνει την ίδια τη δομή του ονείρου και τη μεταφέρει στο θέατρο ως δομή ενός θεατρικού έργου. Το στοιχείο αυτό μπορούμε ξεκάθαρα να παρατηρήσουμε στο έργο του Ονειρόδραμα. Σύμφωνα με τον Egil Tornqvist, ο Στρίντμπεργκ χρησιμοποιεί το όνειρο με δυο διαφορετικούς όσο και επικαλυπτόμενους τρόπους: με την κυριολεκτική σημασία του νυχτερινού ονείρου αλλά και σαν μια μεταφορά για τη ζωή. Συνεπώς, το έργο μοιάζει και ίσως είναι όνειρο. 12 Ως προς τη μορφή του ονείρου, ο συγγραφέας δανείζεται τη μη λογική, ασύνδετη δομή ενός ονείρου, κατακερματίζει τον χώρο και τον χρόνο χωρίς να ενδιαφέρεται για την λογική συνέχειά τους. Όπως ο ίδιος αναφέρει στην εισαγωγή του Ονειροδράματος, «ο χρόνος και ο τόπος δεν υπάρχουν». Επίσης παρατηρούμε ότι χρησιμοποιεί συμπυκνώσεις, μεταθέσεις και συμβολισμούς, μηχανισμούς δηλαδή του ονείρου σύμφωνα με τον Φρόυντ. 13 Ο Αξιωματικός κατά τη διάρκεια του έργου παρουσιάζεται σε διάφορες ηλικίες, ταξιδεύει από το παρόν στο παρελθόν 11 Jonathan Culler, Λογοτεχνική Θεωρία, μετ. Καίτη Διαμαντάκου, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο, 2003, σ , M.H Abrams., Λεξικό Λογοτεχνικών Όρων, μετ. Γιάννα Δεληβοριά, Σοφία Χατζηιωαννίδου, Πατάκης, Αθήνα, 2005, σ Egil Tornqvist, Strindbergian Drama-Themes and Structure, Stockholm, Sweden, 1982, σ , πρόγραμμα παράστασης: Αύγουστος Στριντμπεργκ, Ονειρόδραμα, Θέατρο Σημείο, Αθήνα, 1991, σ M.H Abrams., ό.π. σ

9 και τα μαθητικά του χρόνια, ενώ η περσόνα του ίδιου του συγγραφέα ενσαρκώνεται πότε ως τον Δικηγόρο, πότε ως τον Αξιωματικό και πότε ως τον Ποιητή. Α.2.2 Ο κινηματογράφος και το Ονειρόδραμα Ο Στρίντμπεργκ στη διάρκεια της ζωής του δραστηριοποιήθηκε και σε άλλες τέχνες, όπως στη ζωγραφική και τη φωτογραφία, ενώ έτρεφε έντονο ενδιαφέρον για την καινούρια τότε τέχνη του κινηματογράφου. Η ενασχόληση του με τις οπτικές τέχνες δεν άφησε ανεπηρέαστο το συγγραφικό του έργο. Όπως σημειώνει ο Evert Sprinchorn «κανένας άλλος δραματουργός δεν προσφέρει τόσο πλούσια γιορτή στο μάτι του θεατή. Το να βλέπεις θεατρικά του έργα είναι σαν να περπατάς σε μια γκαλερί με αξιομνημόνευτες εικόνες». 14 Οι σκηνικές οδηγίες του Ονειροδράματος προτείνουν μια πανδαισία σκηνικών, συνεχείς αλλαγές χώρων με μη ρεαλιστικά στοιχεία και με μεγάλο εικαστικό ενδιαφέρον. Κυρίως μέσω της laterna magica, η οποία κυριαρχούσε εκείνη την εποχή, ο Στρίντμπεργκ γράφει ένα έργο με σχεδόν κινηματογραφική δομή. Η Brigitte Steene, η οποία έχει ασχοληθεί εκτενώς με τον σουηδό συγγραφέα, προτείνει ότι το Ονειρόδραμα και τα έργα δωματίου που έγραψε αργότερα μπορούν να θεωρηθούν ως «κινηματογραφικά ως προς τη βασική τους σύλληψη, δηλαδή τη συνδετική και οπτική δομή και τη μετατόπιση τους στο χώρο και τον χρόνο». 15 Ο Αύγουστος Στριντμπεργκ πήρε ενεργά μέρος στις ετοιμασίες των πρώτων παραστάσεων τόσο του έργου Προς τη Δαμασκό το 1901 όσο και του Ονειροδράματος το Και τις δυο φορές είχε επιμείνει στο να αντικατασταθεί το ζωγραφικό φόντο με προβολές εικόνων, κάτι που τελικά δεν κατέστη εφικτό λόγω των φτωχών φωτιστικών δυνατοτήτων. Πίστευε ότι με τις προβολές θα αποδίδονταν καλύτερα η ονειρική ατμόσφαιρα που περιέγραφε στα έργα του ενώ θα γινόταν πιο εύκολα και γρήγορα η μεγάλη εναλλαγή σκηνικών Vreni Hockenjos, Time and place do exist, Strindberg and Visual Media, PAJ A Journal of Performance and Arts, vol. 25, no 3, September 2003, σ Ό.π. σ Vreni Hockenjos, ό.π. σ. 58, Eszter Szalczer, ό.π, σ

10 Α.2.3 Η ινδική θρησκεία και ο αποκρυφισμός Το 1883 ο Στρίντμπεργκ εγκαταλείπει τη Στοκχόλμη και ταξιδεύει για τα επόμενα χρόνια στην Ευρώπη. Εγκαθίσταται αρχικά στη Γαλλία, κι έπειτα στην Ελβετία, στη Γερμανία, στη Δανία για να καταλήξει ξανά στο Παρίσι το Αφιερώνεται στα επιστημονικά του πειράματα και προσπαθεί να φτιάξει χρυσάφι. Έρχεται σε επαφή με τον αποκρυφισμό και την ινδική θρησκεία. Όπως και σε άλλες θρησκείες, έτσι και σε αυτήν, ενυπάρχει το μοτίβο της καθόδου μια θεϊκής οντότητας στη γη, τον τόπο των βασάνων, του πόνου, το μέρος της Πτώσης. Η ινδουιστική θρησκεία περιγράφει την κάθοδο της κόρης του θεού Ίντρα, της Χαγιάντι, η χριστιανική παράδοση αναφέρεται στην πορεία του Χριστού ενώ και η αρχαιοελληνική μυθολογία περιγράφει την προσπάθεια του Προμηθέα να απαλύνει τον ανθρώπινο πόνο παρακούοντας τον Δία. Υπό αυτό το πρίσμα, στο Ονειρόδραμα κατεβαίνει η Αγνή στη γη για να γνωρίσει τον ανθρώπινο πόνο, τη δυστυχία της ανθρώπινης ύπαρξης, για να μεταφέρει μετά τα παράπονα των ανθρώπων στον θεό πατέρα της. Στις 18 Νοεμβρίου 1901 ο Στρίντμπεργκ γράφει στο ημερολόγιο του: «Σταχυολόγησε από τις διδασκαλίες της ινδικής θρησκείας. Ολόκληρος ο κόσμος μόνο φαινόμενο Η αρχέγονη θεϊκή δύναμη έχει αφήσει να αποπλανηθεί από τη Μάγια ή από τη γενετήσια ορμή. Έτσι η αρχέγονη θεϊκή ουσία αμάρτησε εναντίον του ίδιου του εαυτού της. (Ο έρωτας είναι αμάρτημα, γι αυτό τα βάσανα του έρωτα είναι η μεγαλύτερη κόλαση). Έτσι ο κόσμος υπάρχει μόνο βάσει μιας αμαρτίας-αν βέβαια υπάρχει-γιατί δεν είναι παρά μόνον μια οπτασία (γι αυτό και το δικό μου ονειρόδραμα ένα ομοίωμα ζωής), ένα φάντασμα, η εξόντωση του οποίου είναι η επιδίωξη του ασκητή. Αλλά η επιδίωξη αυτή βρίσκεται σε αντίθεση προς την ερωτική ορμή και το τελικό αποτέλεσμα είναι μια αδιάκοπη ταλάντευση ανάμεσα στην ακόλαστη οχλαγωγία και στο εξιλεωτικό άλγος!- Αυτό φαίνεται να είναι η λύση του αινίγματος του κόσμου! Τα παραπάνω τα ανακάλυψα στην ιστορία της λογοτεχνίας όταν ακριβώς ήθελα να τερματίσω το ονειρόδραμα Ο πύργος που μεγαλώνει. Ήταν 18 του μηνός, πρωί. Αλλά εκείνο το πρωινό είδα τον πύργο (ο 9

11 στρατώνας της έφιππης φρουράς) σαν φωταγωγημένο από τον ανατέλλοντα ήλιο. Τώρα η ινδική θρησκεία μου έχει δώσει την εξήγηση για το Ονειρόδραμα μου και τη για τη σημασία της Κόρης του Ίντρα, το μυστικό της πόρτας = το Τίποτα. Ολόκληρη την ημέρα διάβαζα σχετικά με τον Βουδισμό». 17 Α.2.4 Αυτοβιογραφικές αναφορές Τα 1900 ο Στρίντμπεργκ, ψάχνοντας μια ηθοποιό για να υποδυθεί την Κυρία στο έργο Προς τη Δαμασκό γνωρίζεται με τη Νορβηγίδα ηθοποιό Χάριετ Μπόσσε. Τον Μάιο του επόμενου χρόνου παντρεύονται αν και ο γάμος του, όπως και οι προηγούμενοι δυο, δεν είχε επιτυχία. Μετά από δυο προσωρινούς χωρισμούς η Χάριετ Μπόσσε, περιμένοντας παιδί, έρχεται να μείνει ξανά στο σπίτι του Στρίντμπεργκ τον Οκτώβριο. Σε αυτό το πλαίσιο ο συγγραφέας συνθέτει το Ονειρόδραμα. Το Ονειρόδραμα βασίστηκε σε ένα ρεαλιστικό έργο που είχε ξεκινήσει νωρίτερα εκείνη την χρονιά, όταν είχε χωρίσει για δεύτερη φορά με την Χάριετ Μπόσσε, το οποίο το είχε ονομάσει Δράμα Θεάτρου. Σε αυτό το έργο, ένας συνθέτης περιμένει εφτά χρόνια για να παιχτεί μια όπερα δική του και άλλα εφτά χρόνια για να βρει μια γυναίκα. Κι ενώ το έργο του είχε γίνει δεκτό, ο ίδιος είχε αρραβωνιαστεί πληροφορείται πως η μνηστή του έφυγε στο εξωτερικό μόνη της. Ο συνθέτης πεθαίνει και η θυρωρός σκορπίζει επάνω του λουλούδια. Μετά την επανένωση του με την τρίτη του σύζυγο τον Οκτώβριο του 1901, ο Στρίντμπεργκ το ξαναδουλεύει πλέον ως Ονειρόδραμα με αρχικό τίτλο Ο Πύργος που μεγαλώνει. 18 Η απογοήτευση του συγγραφέα από τον γάμο του μπορεί να εντοπιστεί στη σκηνή του Ονειροδράματος όπου η Αγνή, παντρεμένη πλέον με τον Δικηγόρο, έχουν έναν οικογενειακό καυγά και η ηρωίδα νιώθει να ασφυκτιά μέσα στο σπίτι της. 17 Gunnar Ollen, Strindberg, Αννόβερο 1968, πρόγραμμα παράστασης: Αύγουστος Στρίντμπεργκ, Ονειρόδραμα, Αμφιθέατρο Σπύρου Ευαγγελάτου, Αθήνα, 1994, σ Strindberg, A Dreamplay, Adapted by Ingmar Bergman, introduction and translated by Michael Mayer, Seeker and Warbury, London, 1973, πρόγραμμα παράστασης: Στρίντμπεργκ Αύγουστος, Ονειρόδραμα, Θεάτρο Σημείο, Αθήνα, 1993, σ

12 Επιπρόσθετες προσωπικές εμπειρίες, οι οποίες περιλαμβάνονται στο Ονειρόδραμα, είναι ο Πύργος όπου είναι φυλακισμένος ο Αξιωματικός. Όπως αποκαλύπτει στο ημερολόγιο του είναι το στρατόπεδο του ιππικού, το οποίο έβλεπε από το παράθυρό του. Όπως ο Αξιωματικός, έτσι κι ο ίδιος ο Στριντμπεργκ περίμενε στον διάδρομο του Βασιλικού Θεάτρου πριν είκοσι χρόνια την Σίρι Φον Έσσεν και πιο μετά την Χάριετ Μπόσσε. Στον διάδρομο αυτό υπήρχε μια πόρτα με μια τρύπα σε σχήμα τριφυλλιού και ο Στρίντμπεργκ συχνά αναρωτήθηκε για το που οδηγούσε. Το παραθαλάσσιο μέρος στο οποίο πηγαίνει ο Αξιωματικός με την Αγνή ταυτίζεται με το Φάγκερβικ, το μέρος όπου παραθέριζε ο συγγραφέας. Στο μέρος αυτό είχε συναντήσει έναν κοσμηματοπώλη και έναν συλλέκτη έργων τέχνης. Στο έργο τον συναντάμε στο πρόσωπο του Τυφλού. Ακόμα και η επιστροφή του Αξιωματικού στη σχολική ζωή ήταν ένας συχνός εφιάλτης του Στρίντμπεργκ. 19 Α.3. Η σκηνική τύχη του έργου στην Ευρώπη Το Ονειρόδραμα κάνει παγκόσμια πρεμιέρα στις 17 Απριλίου 1907 στο Βασιλικό Θέατρο της Στοκχόλμης με την Χάριετ Μπόσσε στο ρόλο της Αγνής. Εννέα χρόνια αργότερα ανεβαίνει στο Βερολίνο. Το 1921 ο Μαξ Ράινχαρτ σκηνοθετεί μια εξπρεσιονιστική παράσταση του ίδιου έργου, το οποίο παίζεται αρχικά τον Οκτώβριο στη Στοκχόλμη και αργότερα στο Βερολίνο. 20 Το 1928 ο Αντονέν Αρτώ σκηνοθετεί το Ονειρόδραμα στο Παρίσι με τίτλο Ο Ονειροπαρμένος ή Παιχνίδια Ονείρων (Le songe ou jeux de reves). Πραγματοποιήθηκαν δυο παραστάσεις, στις 2 και 9 Ιουνίου στο Τεάτρ ντελ Αβενί από το Θέατρο Αλφρέ Ζαρρύ. Ηταν το τρίτο από τα τέσσερα συνολικά θεάματα που ανέβασε ο εν λόγω θέατρο. 21 Ο Αρτώ υπογραμμίζει τη σημασία του έργου λέγοντας: 19 Michael Meyer, ό.π, σ Georg Hensel. Spielplan, τ.1, Berlin, 1966, πρόγραμμα παράστασης: Στρίντμπεργκ, Αύγουστος, Ένα Ονειρόδραμα, ΚΘΒΕ, Θεσσαλονίκη, Το 1927 ο Αντονέν Αρτώ συνιδρύει μαζί με τον Ροζέρ Βιτράκ το Θέατρο Αλφρέ Ζαρρύ με το οποίο ανέβαζε θεάματα (spectacles) και όχι θεατρικές παραστάσεις. Βλ. ενδεικτικά Antonin Artaud, Oeuvres Completes ΙΙ, Gallimard, Paris, χ.χ. 11

13 «Αυτό το δράμα ανέβηκε εξ αιτίας του ξεχωριστού χαρακτήρα του επειδή ο ονειρισμός παίζει εκεί τον μεγαλύτερο ρόλο, επειδή κανένας δεν τολμούσε να το ανεβάσει στο Παρίσι, επειδή μεταφράστηκε στα γαλλικά από τον ίδιο τον Στρίντμπεργκ εξ αιτίας της δυσκολίας που είχε ένα τέτοιο εγχείρημα και τελικά για να εφαρμόσει και να αναπτύξει σε τέτοιο μέγεθος τις σκηνοθετικές μεθόδους που είναι κατάλληλες για το Θέατρο Αλφρέ Ζαρρύ». 22 Σημείο αναφοράς στην ιστορία του ευρωπαϊκού θεάτρου αποτελούν οι παραστάσεις ενός άλλου σουηδού, του Ίνγκμαρ Μπέργκμαν. Ο σουηδός σκηνοθέτης ήταν βαθιά επηρεασμένος από τον Στρίντμπεργκ και αναφερόταν συχνά στον έργο του. 23 Συνολικά κατά τη διάρκεια της καλλιτεχνικής του πορείας, σκηνοθέτησε τέσσερις φορές το Ονειρόδραμα. Η πρώτη, το 1963, ήταν μια εκδοχή για τη σουηδική τηλεόραση. Μετά από αυτήν την τηλεοπτική εκδοχή, το 1970 σκηνοθετεί ξανά το έργο στο Βασιλικό Θέατρο της Στοκχόλμης στη μικρή σκηνή. Σε ραδιοφωνική του συνέντευξη είχε δηλώσει τη δυσκολία που αντιμετώπισε στο να κατανοήσει την οπτική του Στρίντμπεργκ για την Κόρη του Ίντρα ως μια γυναικεία φιγούρα του Χριστού. Για το λόγο αυτό έκανε κάποιες δραματουργικές αλλαγές: έβαλε δυο ηθοποιούς να υποδυθούν τον ρόλο της Αγνής, μια για να αντιπροσωπεύει τη θεϊκή γυναίκα και μια την γήινη. 24 Παρόμοια προσέγγιση επιχειρεί το 1977 στο Ρέζιντενζτεάτερ του Μονάχου. Ο Ποιητής κάθεται στο γραφείο του, ανοίγει το βιβλίο του και παρουσιάζει το έργο ως προϊόν της φαντασίας του. Στο τέλος μένει μόνος του σε μια άδεια σκηνή. Ωστόσο, η γερμανική κριτική περίμενε μια πιο ονειρική εκδοχή του έργου. 25 Το 1986 ξανασκηνοθετεί το Ονειρόδραμα πάλι στο Βασιλικό Θέατρο της Στοκχόλμης στη μικρή σκηνή αν και η τέταρτη εκδοχή θεωρήθηκε ότι δεν ξεπέρασε αυτές του 1970 και Antonin Artaud, ό.π, σ Lise-Lone, Frederick Marker, «Η φωτιά του Στρίντμπεργκ», Εκκύκλημα, τ.19, Οκτώβριος- Νοέμβριος 1998, σ Brigitte Steene, Ingmar Bergman, A reference guide, Amsterdam University Press, 2005, <www.ingmarbergman.se> [10 Μαΐου 2009]. 25 Ό.π. 26 Ό.π. 12

14 Την τελευταία δεκαετία του 20 ου αιώνα δυο διεθνούς φήμης σκηνοθέτες ανέβασαν το Ονειρόδραμα στη Σουηδία. Το 1995 ο Ρομπέρ Λεπάζ και το 2000 ο Ρόμπερτ Γουίλσον, των οποίων οι παραγωγές ασχολήθηκαν πιο πολύ με οπτικά και εικαστικά ζητήματα παρά με το κείμενο. Ο Λεπάζ βασίστηκε στην συνεχόμενη μεταμόρφωση μιας συγκεκριμένης εικόνας. Επί σκηνής υπήρχε ένας μετακινούμενος κύβος, ως μια μεταφορά του ασταθή κόσμου του ασυνειδήτου. 27 Ο κούφιος αυτός κύβος είχε κλίση προς το κοινό και οι ηθοποιοί πολλές φορές έπαιζαν στην άκρη. Οι αλλαγές των εικόνων γίνονταν, όπως επιθυμούσε ο Στρίντμπεργκ, με βιντεοπροβολές, οι οποίες έμπαιναν η μια μέσα στην άλλη. Καθώς οι προβολές άλλαζαν, ο κύβος περιστρεφόταν μετατρέποντας το πάτωμα σε τοίχο, το παράθυρο σε τραμπουκέτο. 28 Η σκηνοθεσία του Γουίλσον δεν στόχευε στην συνέχεια της δράσης, πριμοδοτώντας την ονειρική διάσταση του έργου μέσω συνεχόμενων εναλλαγών οπτικών σκηνικών εικόνων σε αργή κίνηση συνδυασμένα με μουσική. 29 Μέσω των εικόνων αυτών και της έντονης στυλιζαρισμένης χορογραφίας ο σκηνοθέτης ερμήνευσε το Ονειρόδραμα μέσω ενός οπτικοακουστικού κώδικα παρά δίνοντας βάση στην αφηγηματικότητα Eszter Szalczer, «Strindberg and the visual arts», ό.π, σ Robert Hanks, «Lepage s Dream Play moves more than heaven and earth», The Independent, 28/05/1995, <www.theindependent.co.uk > [10 Μαιου 2009]. 29 Eszter Szalczer, «Strindberg and the visual arts», ό.π. σ Bruce Weber, «Theater Review; Strindberg, Influenced by Freudian Sleep», The New York Times, 30/11/2000, < >[10 Μαιού 2009]. 13

15 εικ.1 Φωτογραφία από το Ονειρόδραμα του Μπέργκμαν το εικ.2 Στιγμιότυπο από τα γυρίσματα της τηλεοπτικής εκδοχής του έργου από τον Μπέργκμαν το

16 εικ.3 Φωτογραφία από την παράσταση του Ονειροδράματος από τον Μπέργκμαν το εικ.4 Η τελευταία εκδοχή του Μπέργκμαν το

17 ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ Β. Ο Στρίντμπεργκ στην Ελλάδα Αν και η σκανδιναβική κουλτούρα είναι εκ διαμέτρου αντίθετη με την ελληνική παράδοση, ο Στρίντμπεργκ αγαπήθηκε πολύ από τους έλληνες σκηνοθέτες και έργα του ανέβηκαν κατά καιρούς από διάφορους θιάσους, από τις μεγάλες κρατικές σκηνές μέχρι τα πειραματικά μικρά θέατρα αλλά και από ερασιτεχνικές ομάδες. Ο Ίνγκεμαρ Λίνταλ, εξηγεί ότι αυτό οφείλεται σε δύο λόγους. Αφενός στην δυναμική θεατρική παράδοση της Ελλάδας και την ικανότητα της να υιοθετεί τις ευρωπαϊκές πρωτοπορίες, και αφετέρου στην άμεση ανταπόκριση που προκαλούν τα ίδια τα έργα του σουηδού συγγραφέα. 31 Β.1. Η πρώτη παρουσία των έργων του Στρίντμπεργκ στην Ελλάδα Κατά πάσα πιθανότητα η πρώτη παράσταση έργου του Στρίντμπεργκ που ανέβηκε στην Ελλάδα είναι το μονόπρακτο Δεν παίζουν με την φωτιά το 1903 στο Βασιλικό Θέατρο. Ήδη όμως τέσσερα χρόνια πριν έχει κυκλοφορήσει στο περιοδικό Τέχνη η μετάφραση του έργου Δεσποινίς Τζούλια από τον Ιωάννη Καμπύση, μαζί με τον πρόλογο του συγγραφέα και μια δική του εισαγωγή. 32 Έπονται πολλές παραστάσεις κυρίως των νατουραλιστικών δραμάτων του σουηδού συγγραφέα όπως Ο Πατέρας, η Δεσποινίς Τζούλια και ο Χορός του Θανάτου. Κυβέλη, Οικονόμου, Βεάκης, Κουν, Σεβαστίκογλου, Σολομός, Κλώνης, Συνοδινού, Ευαγγελάτος, Πάτσας, Μαρμαρινός είναι μερικά από τα πολλά ονόματα που καταπιάστηκαν κατά 31 Ingemar Lindahl, «Ο Στρίντμπεργκ στην Ελλάδα», Ο Στρίντμπεργκ και η σύγχρονη δραματουργία, Μέλμπεργκ Μαργαρίτα (επιμ.), Πρακτικά συμποσίου στους Δελφούς 7-12 Μαΐου 1988, Εστία, Αθήνα, 1997, σ Θόδωρος Γραμματάς, «Από το Intima Teatern του Στρίντμπεργκ και το Θέατρο Συναναστροφής του Καμπύση στο ελληνικό αστικό θέατρο», Ο Στρίντμπεργκ και η σύγχρονη δραματουργία, ό.π. σ

18 τον 20o αιώνα με τον μεγάλο αυτόν συγγραφέα στα διάφορα στάδια της θεατρικής παραγωγής Για τις παραστάσεις των έργων του Στρίντμπεργκ βλ. ενδεικτικά Νικηφόρος Παπανδρέου, «Μερικές ελληνικές παραστάσεις», Θεατρική Καλαμάτα, αρ.6, 1989, πρόγραμμα παράστασης Αύγουστος Στρίντμπεργκ, Ονειρόδραμα, Αμφι-θέατρο Σπύρου Ευαγγελάτου, Αθήνα, 1994, Γιάννης Γ. Ιορδανίδης, «Ο Αύγουστος Στρίντμπεργκ στο νεοελληνικό θέατρο», πρόγραμμα παράστασης : Αύγουστος Στρίντμπεργκ, Ένα Ονειρόδραμα, Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, Θεσσαλονίκη,

19 B.2. Το Ονειρόδραμα στις ελληνικές σκηνές-αναλυτική παρουσίαση Β.2.1. ΕΘΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ (1963) Η πρώτη παράσταση του Ονειροδράματος του Στρίντμπεργκ στην Ελλάδα πραγματοποιείται από το Εθνικό Θέατρο το Το έργο ανεβαίνει με τον τίτλο Το Όνειρο αν και στα χειρόγραφα της μετάφρασης του Αλέξη Σολομού, ο οποίος εκανε τόσο τη μετάφραση όσο και τη σκηνοθεσία, ο ίδιος δίνει τον τίτλο Ονειρόδραμα. 34 Αργότερα η ίδια μετάφραση εκδόθηκε από τον εκδοτικό οίκο της Δωδώνης με τον τίτλο Ονειρόδραμα. Σκηνοθεσία Ο Αλέξης Σολομός δεν είχε σαν στόχο να παραχθεί ένα ονειρικό και ακαθόριστο αποτέλεσμα επί σκηνής. Συνδύασε το φαινομενικά ρευστό και ασυνάρτητο με ρεαλιστικά στοιχεία ώστε να σκιαγραφηθεί ο ανθρώπινος πόνος με έντονες και ξεκάθαρες πινελιές. Σε ερώτηση δημοσιογράφου για το πώς αποδίδει σκηνοθετικά το έργο του Στριντμπεργκ δηλώνει: «Διόλου ονειρικά - όχι δηλαδή με την έννοια του θαμπού και του ακαθόριστου. Τα όνειρα μας παρουσιάζονται πάντα υπερβολικά επίμονα σε ρεαλιστικές λεπτομέρειες και εκτυφλωτικά σε φως. Γι αυτό διαλέγει κι ο συγγραφέας τη μορφή του ονείρου: Για να εκφράσει με πιο έντονες εικόνες και πιο γοερές κραυγές τη φρίκη που προξενεί η ανθρώπινη μοίρα. Κι η προσπάθεια μας έγκειται στο να αποδώσουμε πειστικά τον εφιάλτη του που πότε τον θέλει τραγικό και πότε κωμικό. [ ] Το έργο ακολουθεί τον ειρμό της υποσυνείδητης ζωής μας. Έναν ειρμό φαινομενικά ασυνάρτητο, αλλά στο βάθος πιο γνήσιο από τον άψυχο ειρμό του ρολογιού» Το χειρόγραφο βρίσκεται στη Βιβλιοθήκη του Εθνικού Θεάτρου. 35 «Το έργο του Εθνικού», [συνέντευξη του Αλέξη Σολομού], Περιοδικό Εικόνες, 22/02/

20 Σκηνικά Η παράσταση έλαβε χώρα στο Εθνικό θέατρο της οδού Αγίου Κωνσταντίνου σε μια ιταλική σκηνή, δηλαδή έχουμε μια τυπική μετωπική αντιμετώπιση κοινού και θεάματος. Τα σκηνικά του Σπύρου Βασιλείου ξεφεύγουν από τον καθαρό ρεαλισμό όπως φυσικά προστάζει και το έργο. Κινούνται ανάμεσα σε μια ονειρική ατμόσφαιρα, με κάποια ρεαλιστικά στοιχεία, αποφεύγοντας την λεπτομερή αναπαράσταση και τα υπερφορτωμένα φόντα, αλλά διαπιστώνουμε μια τάση για την αποσπασματικότητα του χώρου. Όπως σημειώνει ο κριτικός Κωστής Σκαλιόρας : «Το ανέβασμα του Ονείρου θέτει τον σκηνοθέτη μπροστά σε ένα μόνιμο δίλημμα: να δώσει κυρίαρχη σημασία στην ονειρική ατμόσφαιρα ή να τονίσει τη λογικοφάνεια της καθημερινότητας; Υπάρχει βέβαια και μια τρίτη δυσπρόσιτη λύση. Να πετύχει μια ποιητική μετατόπιση διττής πραγματικότητας, τον ανήσυχο παλμό του εξωπραγματικού. Κάτι τέτοιο θα πρέπει να σκέφτηκε ο Σπύρος Βασιλείου που μεταχειρίστηκε τα σκηνικά του σε κάπως υπερρεαλιστικές αντιπαραθέσεις, τα φωτογραφικά αντίγραφα και την καθαρή επινόηση». 36 Το έργο στο σύνολο του έχει δεκατέσσερα σκηνικά. 37 Φωτογραφικό υλικό δεν σώζεται έγχρωμο και από όλες τις σκηνές της παράστασης. Στην δεύτερη και τρίτη εικόνα εμφανίζεται επί σκηνής ένα σχεδόν γυμνό δωμάτιο σύμφωνα με τις σκηνικές οδηγίες του Στριντμπεργκ. Παρατηρούμε δυο άδεια κάδρα στο πίσω μέρος της σκηνής ένα τραπέζι με ένα κηροπήγιο και μια καρέκλα στην οποία κάθεται η Μητέρα. Στην τέταρτη εικόνα, η οποία διαδραματίζεται έξω από την όπερα στον διάδρομο, στο μέσο του φόντου υπάρχει η δισδιάστατη αποτύπωση της όπερας του Σαρλ Γκαρνιέ στο Παρίσι σε μικρογραφία, η οποία μάλλον κρέμεται από σταγκόνι 36 Κωστής Σκαλιάρας, «Το όνειρο, Εθνικό Θέατρο», Ταχυδρόμος, 9/03/ «Το έργο του Εθνικού»,ό.π. 19

21 στο πίσω μέρος της σκηνής. 38 Στα δεξιά της σκηνής είναι ένα σύνολο από μακρόστενα ταμπλό με αφίσες, πορτραίτα και σχέδια. Το διακοσμητικό κάδρο από το πρώτο ταμπλό μοιάζει να είναι ζωγραφισμένο στο χέρι και όχι κατασκευασμένο. Πίσω δεξιά υπάρχει ένα δέντρο, το οποίο αναπαριστά την φλαμουριά με τον μαύρο κορμό και τα χλωμά πράσινα φύλλα που υπάρχει στις σκηνικές οδηγίες. Η όγδοη εικόνα διαδραματίζεται σε ένα δωμάτιο δίπλα στο γραφείο του δικηγόρου. Υπάρχουνε υπαινικτικά στοιχεία, τα οποία προσδιορίζουν τον χώρο. Ένα παράθυρο με κλεισμένο παντζούρι χωρίς να είναι εντοιχισμένο, πιθανώς να κρέμεται από σταγκόνι του θεάτρου, μια ανοιχτή σιδερένια πόρτα, το κεφαλάρι ενός κρεβατιού χωρίς να υπάρχει ολόκληρο το κρεβάτι, μερικές καρέκλες και το γραφείο του δικηγόρου. Αποσπασματικότητα και υπαινικτικά σκηνικά χαρακτηρίζουν και την ένατη εικόνα, την εικόνα του Μαύρου Βάλτου. Στα δεξιά της σκηνής παρατηρούμε δισδιάστατα, με ακανόνιστη γραμμή, σχήματα, τα δύο στο ύψος του ανθρώπου και το ένα πιο μεγάλο, τα οποία σηματοδοτούν τα βράχια και τα κομμένα βουνά που περιγράφει ο συγγραφέας στις σκηνικές οδηγίες. Στα αριστερά μπορούμε να διακρίνουμε μια κατασκευή που παραπέμπει σε κτίριο, πιθανώς το λοιμοκαθαρτήριο. Στο κέντρο και αριστερά υπάρχει ένα κομμάτι διχτυού και συρματοπλέγματος στηριγμένο σε ξύλα, περίπου σε διαστάσεις 1,50 επί 1,50. Είναι ο όρμος, ο οποίος χωρίζει τον Μαύρο Βάλτο από τα Όμορφα Ακρογιάλια, τα οποία μπορούμε να διακρίνουμε στο πίσω μέρος της σκηνής από τα κατάρτια και τις πρύμνες των καραβιών. Αμέσως μετά μεταφερόμαστε στα Όμορφα Ακρογιάλια, Δεξιά, σύμφωνα πάντα με τις σκηνικές οδηγίες του συγγραφέα, διακρίνουμε το μέρος της πρόσοψης ενός κτιρίου σε δισδιάστατη μορφή, μάλλον ζωγραφισμένο. Είναι το Καζίνο. Πίσω και αριστερά βρίσκεται το ξύλινο βαμμένο κίτρινο σπίτι του έργου, το οποίο στη συγκεκριμένη εκδοχή είναι μια μεγάλη τζαμόπορτα χωρίς φυσικά να υπάρχει στην πραγματικότητα τζάμι, στολισμένη με φωτάκια. Αργότερα, το κομμάτι αυτό του σκηνικού εξαφανίζεται και δίνει τη θέση του στην μαθητική αίθουσα της ενδέκατης εικόνας, με μερικά θρανία και ένα επιδαπέδιο ξύλινο ρολόι χωρίς δείκτες. Μπροστά από το κίτρινο σπίτι, αριστερά και μπροστά δηλαδή της σκηνής, είναι τοποθετημένο 38 Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την όπερα του Γκαρνιέ, βλ. Πέτρος Μαρτινίδης, Μεταμορφώσεις του θεατρικού χώρου, Νεφέλη, Αθήνα,, σ

22 το πιάνο, στο οποίο κάθεται η άσχημη Έντιθ. Στο βάθος εξακολουθούν να υπάρχουν κατάρτια καραβιών σημαιοστολισμένα, σήμα κατατεθέν του μέρους που βρίσκονται. Αν και το οπτικό υλικό από την δωδέκατη σκηνή δεν δίνει συνολική εικόνα της σκηνογραφίας που υπάρχει επί σκηνής, μπορούμε να διακρίνουνε τον τοίχο που θα έπρεπε να είναι αριστερά στο πρώτο πλάνο ενώ ανθισμένοι θάμνοι και δέντρα παραπέμπουν στις γεμάτες φρούτα πορτοκαλιές. Στην δέκατη τέταρτη εικόνα επανέρχεται η δράση μπροστά από την όπερα. Επανεμφανίζεται δηλαδή στο φόντο η όπερα του Γκαρνιέ, τα ταμπλό πάνω στα οποία κολλάει ο τοιχοκολλητής, ενώ στις φωτογραφίες παρατηρούμε στα αριστερά και την πόρτα σε σχήμα τριφυλλιού, κάτι που δεν μπορούμε να πούμε με σιγουριά ότι δεν υπήρχε στις πρώτες σκηνές μιας και οι λήψεις των φωτογραφιών δεν είναι γενικές αλλά εστιάζουν πιο πολύ στη δεξιά μεριά της σκηνής. Εντύπωση ωστόσο προκαλούν οι σαρκοφάγοι μούμιας, οι οποίες βρίσκονται στο κέντρο της σκηνής. Χρησιμοποιούνται πιθανώς είτε για την εμφάνιση των κοσμητόρων της Νομικής, της Ιατρικής, της Φιλοσοφίας και της Θεολογίας είτε για να στέκονται εκεί μέσα κατά την εξέλιξη της δράσης της δέκατης τέταρτης εικόνας. Ως προς τους φωτισμούς δεν έχουμε πολλές πληροφορίες καθώς για την Ελλάδα είναι ένα κομμάτι του θεάτρου σχεδόν ανεξιχνίαστο και αφετέρου το φωτογραφικό υλικό που σώζεται είναι ασπρόμαυρο οπότε δεν μπορεί να γίνει καμιά ανάλυση της χρωματικής παλέτας που χρησιμοποιήθηκε. Ωστόσο, ο σκηνογράφος Γιώργος Πάτσας, θεατής της συγκεκριμένης παράστασης, και μετέπειτα σκηνογράφος δυο παραγωγών του Ονειροδράματος, θυμάται ότι ο Σολομός ήταν πρωτοπόρος για την εποχή του ως προς τα φώτα. Αν και τα μέσα της εποχής ήταν λίγα κατάφερε να δώσει μέσω της αφαιρετικότητας μια μαγική αίσθηση. 39 Κουστούμια Στο αρχείο του Εθνικού θεάτρου, παρατηρούμε στην αναφορά της παράστασης ότι στη στήλη των συντελεστών είναι σημειωμένο με μολύβι ότι οι ενδυμασίες είναι από διάφορα έργα και το όνομα του Σπύρου Βασιλείου είναι μόνο δίπλα στη σκηνογραφία. 40 Πιθανώς να έγινε μια επιλογή του σκηνογράφου από το 39 Από προφορική συνομιλία με τον Γιώργο Πάτσα. 40 Η αναφορά βρίσκεται στη βιβλιοθήκη του Εθνικού Θεάτρου. 21

23 έτοιμο βεστιάριο του θεάτρου με κάποιες μετατροπές, τακτική που ακολουθείται και στις μέρες μας. Το φόρεμα της Αγνής κρατάει κάποια χαρακτηριστικά της μόδας της εποχής που γράφτηκε το έργο, δηλαδή των αρχών του 20 ου αιώνα χωρίς βέβαια να αποκτά ιστορική πιστότητα. Πρόκειται για ένα μονόχρωμο, μακρύ φόρεμα, με κόψιμό στη μέση, σε γραμμή κλός. Στο πάνω μέρος υπάρχει ένα κορδόνι ενώ από μέσα φοράει ένα ανοιχτόχρωμο πουκάμισο. Τα μανίκια είναι στενά και μακριά. Σε κάποιες σκηνές φοράει ένα σάλι ενώ σε κάποιες άλλες φωτογραφίες εμφανίζεται με μια κοντή μπέρτα. Υποδήματα δεν φαίνονται ξεκάθαρα. Εν γένει, τα γυναικεία κουστούμια. διατηρούν στοιχεία από την εποχή του έργου, άλλα σε μεγαλύτερο και άλλα σε μικρότερο βαθμό. Η θυρωρός φοράει ένα σύνολο από δύο κομμάτια, ένα σακάκι με μακρύ μανίκι με φλοτάν από μέσα και μια μακριά σε σχήμα άλφα φούστα. Και αυτή εμφανίζεται με μια κοντή μπέρτα επάνω από το σακάκι της. Τα μαλλιά της είναι πιασμένα ψηλά ενώ διακρίνουμε ένα λουλούδι στα δεξιά. Η Εκείνη είναι ντυμένη επίσης με ένα μακρύ ανοιχτόχρωμο φόρεμα, το οποίο στο κάτω μέρος έχει ένα επιπρόσθετο κομμάτι υφάσματος δημιουργώντας κατ αυτόν τον τρόπο ένα είδος επικολίου. Παρόμοιο είναι και το κουστούμι της άσχημης Έντιθ. Ιστορικότητα εμφανίζει και το φόρεμα της μητέρας της, η οποία αν και στο κείμενο παρουσιάζεται κάπως προκλητική, επί σκηνής εμφανίζεται με ένα σκούρο μακρύ φόρεμα, με μακρύ μανίκι ελαφρώς φουσκωτό στο μέρος του μπράτσου και με δαντελένια λεπτομέρεια στο ντεκολτέ. Πιο σύγχρονο είναι το κουστούμι της Αλίκης. Πρόκειται για ένα ανοιχτόχρωμο, αμάνικο, μακρύ και στενό φόρεμα, με έντονο κόψιμο στη μέση. Σε αντίθεση με τις υπόλοιπες γυναίκες, οι οποίες φορούν καπέλα, η Αλίκη έχει τα μαλλιά της ατημέλητα και αφημένα ελεύθερα. Οι μπαλαρίνες είναι ντυμένες με αμφίεση μπαλέτου, η οποία απαρτίζεται από μια πλούσια από τούλι φούστα στο ύψος της γάμπας κι ένα αμάνικο εφαρμοστό μπλουζάκι. Η κόμμωση τους περιλαμβάνει πιασμένα σε κότσο μαλλιά στολισμένα περιμετρικά με μικρά άνθη. Τα αντρικά κουστούμια, εξίσου κρατούνε ιστορικά στοιχεία χωρίς ωστόσο να αναπαράγουν τη μόδα της εποχής. Αποτελούνται κατά κύριο λόγο από παντελόνια, σακάκια και γιλέκα ενώ στο εσωτερικό φοράνε πουκάμισα, άλλοτε με όρθιο γιακά με τσακισμένες άκρες, όπως του Απόστρατου, και άλλοτε με κανονικό γιακά αντρικού πουκαμίσου, όπως του Ανθυποπλοιάρχου και του Νιόπαντρου. Ο Δικηγόρος φοράει 22

24 φράκο ενώ ο Αξιωματικός μια στρατιωτική στολή με διακοσμητικά στοιχεία στο κούμπωμα και στους ώμους του πανωφοριού. Αργότερα, αλλάζει το στρατιωτικό πανωφόρι με ένα πιο χυτό και φαρδύ, κάτι ανάμεσα σε ράσο και τήβεννο. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα κουστούμια των τεσσάρων κοσμητόρων. Ο κοσμήτορας της Θεολογίας φοράει ένα καθολικό ράσο και λευκό γιακά από στο εσωτερικό της λαιμόκοψης και ένα μικρό στρογγυλό καπέλο στο κεφάλι. Ο κοσμήτορας της Ιατρικής φοράει μια λευκή ιατρική ποδιά, λευκό καπέλο χειρουργού ενώ από το λαιμό του κρέμεται μια ιατρική μάσκα. Η παρουσία του κοσμήτορα της Φιλοσοφίας παραπέμπει σε αρχαιοελληνική φυσιογνωμία καθώς φοράει εάν ριχτό και μακρύ μανδύα με έντονες πτυχώσεις στα μανίκια. Μια ζώνη κάτω από τη μέση δημιουργεί επίσης έντονες πτυχώσεις τόσο στο πάνω όσο και στο κάτω μέρος του ρούχου. Κατά πάσα πιθανότητα στο κεφάλι του φοράει μια περούκα με φαλάκρα στο κέντρο και λευκά μαλλιά κι ένα στεφάνι περιμετρικά αυτής. Σανδάλια συμπληρώνουν την αμφίεσή του. Το κουστούμι του κοσμήτορα της Νομικής μοιάζει με ενδυμασία δικαστή. Αποτελείται από μια τήβεννο σκουρόχρωμη στο ύψος του αστραγάλου. Από την λαιμόκοψη βγαίνει ένας ανοιχτόχρωμος γιακάς, ο οποίος έρχεται προς τα εμπρός σε δυο κομμάτια. Στο κεφάλι του φοράει μια λευκή μακριά περούκα και ένα μονόκλ. Τα κουστούμια παίρνουν αφορμές από τα αντίστοιχα επαγγέλματα της κάθε επιστήμης, στις οποίες είναι κοσμήτορες, έχοντας μια γκροτέσκα διάθεση. Επίσης, ο Διευθυντής του Λοιμοκαθαρτηρίου καθώς και η άσχημη Έντιθ φορούν μάσκες. Ο πρώτος μια σκουρόχρωμη με γενειάδα μιας και σύμφωνα με τις σκηνικές οδηγίες είναι μεταμφιεσμένος σε Άραβα. Στην σκηνή του σχολείου και της επιστροφής του Αξιωματικού στην παιδική ηλικία χρησιμοποιούνται ανθρώπινα ομοιώματα κούκλες στη θέση των μαθητών. Η κριτική Οι περισσότεροι κριτικοί επιδοκίμασαν την προσπάθεια του Αλέξη Σολομού να ανεβάσει το Ονειρόδραμα στην Ελλάδα. Το έργο του σουηδού συγγραφέα θεωρείται σταθμός στην δραματουργία του 20 ου αιώνα: «Βλέποντας κανείς το Όνειρο του Στρίντμπεργκ χαίρεται τον αληθινά πρωτοπόρο θεατρικό συγγραφέα, χαίρεται τον άνθρωπο που χάραξε πραγματικά καινούριους 23

25 σκηνικούς δρόμους». 41 «Το Όνειρο αποτελεί κατά κάποιο τρόπο πρωτοποριακόν έργον: Είναι ο προάγγελος πολλών από τα σημερινά πρωτοποριακά. Ενθυμίζει γνώριμους σκηνάς του Σαρτρ, του Κάφκα, του Ιονέσκο». 42 «Η τολμηρή τεχνική του Στρίντμπεργκ και οι ελεύθερες ιδέες του έχουν, εμφανώς εναποθέσει τη σφραγίδα του στα έργα των σημερινών επαναστατών της σκηνής». 43 Τα σκηνικά θεωρήθηκαν καλόγουστα και υψηλής αισθητικής γεμάτα με λυρικότητα και ποίηση. «Ο Σπ. Βασιλείου παρουσίασε μια σειρά από σκηνογραφίες, όπου το παραμυθένιο στοιχείο συνδυαζότανε αρμονικότατα με το ρεαλιστικό». 44 Υποκριτικά, εύσημα παίρνει η Άννα Συνοδινού, η οποία κατά γενική ομολογία, μάγεψε και κέρδισε κοινό και κριτικούς επάνω στη σκηνή. Η ίδια η ηθοποιός είχε εξομολογηθεί ότι κουράστηκε κατά την προσέγγιση του ρόλου της Αγνής: «Με κούρασε ο πόνος που υπάρχει στο έργο, γιατί σε αυτό το έργο κανένας δεν ήταν όχι απλώς ευτυχής αλλά ούτε καν ευχαριστημένος». 45 Για την ηθοποιό, η Αγνή δεν αντιπροσώπευε τον σωτήρα, αλλά την ίδια την ανθρώπινη συνείδηση. Χρειαζότανε μόνο να αναλογιστεί τον ανθρώπινο πόνο, να κάνει μια δική της αυτοκριτική γύρω από την οπτική της στον κόσμο και να παρατηρήσει. Παράλληλα, η ηρωίδα είναι άσπιλη, «η Αγνή είναι η αλήθεια». 46 Στο σύνολο τους όμως όλοι οι ηθοποιοί επαινέθηκαν για την προσπάθεια τους: «Οφείλουμε ακόμα να εξάρουμε ιδιαίτερα την Άννα Συνοδινού δίνει ανθρώπινη υπόσταση στην Αγνή, ακτινοβολώντας ταυτόχρονα το πνεύμα του ποιητή και τον Λυκούργο Καλλέργη που διαγράφει με 41 Αχιλλέας Μαμάκης, «Δύο ακόμη πρεμιέρες. Το Όνειρο και Είμαστε όλοι συνυπεύθυνοι», Περιοδικό Εικόνες, 8/03/ Ι.Λ., «Το Όνειρο», Εστία, 1/03/ Γιάννης Παράσχος, «Το Όνειρο του Αυγ. Στρίντμπεργκ στο Εθνικό», Εθνικός Κήρυξ, 13/03/ Άλκης Θρύλος, «Ο τρίτος κύκλος των παραστάσεων στο Εθνικό Θέατρο, Αυγ. Στρίντμπεργκ Το όνειρο, σε δύο μέρη», Νέα Εστία, 15/03/ Άννα Συνοδινού-Μαρινάκη, «Τρεις γυναίκες του Στρίντμπεργκ: Τζούλια Αγνή - Ελεονόρα», Ο Στρίντμπεργκ και η σύγχρονη δραματουργία, Μαργαρίτα Μέλμπεργκ (επιμ), πρακτικά συμποσίου στους Δελφούς 7-12 Μαΐου 1988, Εστία, Αθήνα, 1997, σ Ό.π. σ

26 διακριτικό χιούμορ την τραγική φυσιογνωμία του αποτυχημένου δικηγόρου». 47 εικ.5 Η Αγνή, ο Αξιωματικός και ο Δικηγόρος. εικ.6 Η Αγνή και ο Δικηγόρος στο σπίτι του δεύτερου. εικ.7 Μπροστά από την όπερα. εικ.8 Οι Κοσμήτορες των σχολών μπροστά από την πόρτα με το τετράφυλλο τριφύλλι 47 Γεράσιμος Σταύρου, «Το Όνειρο του Αύγουστου Στρίντμπεργκ στο Εθνικό Θέατρο», Η Αυγή,5/03/

27 εικ.9 Ο απόστρατος, Εκείνος, Εκείνη, ο Διευθυντής του Λοιμοκαθαρτηρίου, ο Αξιωματικός στον Μαύρο Βάλτο. εικ. 10 Η άσχημη Έντιθ, η Μητέρα, η Αλίκη ο Ανθυποπλοίαρχος στα Όμορφα Ακρογιάλια. εικ.11 Γενική φωτογραφία της σκηνής στην εικόνα Μαύρου Βάλτου. εικ.12 Γενική φωτογραφία της σκηνής στην εικόνα των Όμορφων Ακρογιαλιών. 26

28 εικ. 13 Η Θυρωρός, ο Αξιωματικός και ο Τοιχοκολλητής μπροστά από. την όπερα. Στο βάθος διακρίνεται η Όπερα του Γκαρνιέ. εικ.14 Η Όπερα του Γκαρνιέ στο Παρίσι. 27

29 Β.2.2. ΚΡΑΤΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ (1972) Εννιά χρόνια μετά την πρώτη ελληνική παράσταση του Ονειροδράματος στο Εθνικό Θέατρο, ο Σπύρος Ευαγγελάτος πραγματοποιεί το ίδιο εγχείρημα στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος. Δυο δεκαετίες αργότερα θα το ξανανεβάσει στο Αμφι-Θέατρο. Τη μετάφραση υπογράφει ο Γιάννης Οικονομίδης δίνοντας στο έργο τον τίτλο Ένα Ονειρόδραμα. Σύμφωνα με τον Γιάννη Ιορδανίδη η εν λόγω μετάφραση εκδόθηκε το 1971 από τον εκδοτικό οίκο Μπαρμπουνάκη. 48 Ωστόσο, σε έρευνα στον εκδοτικό οίκο δεν βρέθηκε η συγκεκριμένη μετάφραση, πιθανώς να μην εκδόθηκε τελικά. Η μετάφραση υπάρχει σε δακτιλόγραφα αντίγραφα στο αρχείο του Κρατικού Θεάτρου. Αν και η Ελλάδα διανύει μια δύσκολη πολιτικά περίοδο, η παράσταση δεν είχε σαν στόχο, όπως παραδέχεται ο σκηνογράφος της Γιώργος Πάτσας, να περάσει πολιτικά μηνύματα καθώς πρόκειται για ένα έργο βαθιά φιλοσοφικό. 49 Η παράσταση του Κρατικού πήρε μέρος στις εορταστικές εκδηλώσεις για την πέμπτη επέτειο της 21 ης Απριλίου Στη συγκεκριμένη εκδοχή του έργου περιλαμβάνονται 16 εικόνες σε αντίθεση με τη μετάφραση του Εθνικού, η οποία δεν συμπεριλαμβάνει τον Πρόλογο στις εικόνες. Για τον νεαρό τότε σκηνοθέτη Σπύρο Ευαγγελάτο, ήταν πολύ σημαντική κίνηση το ανέβασμα του Ονειροδράματος, καθώς το θεωρούσε σταθμό στην παγκόσμια δραματουργία του 20 ου αιώνα. Σε δημοσίευμα λίγες μέρες πριν την πρεμιέρα του έργου σημειώνει: «Το έργο είναι συγκλονιστικό και με πολύ μεγάλο ενθουσιασμό ανέλαβα την σκηνοθεσία του» Γιάννης Γ. Ιορδανίδης, «Ο Αύγουστος Στρίντμπεργκ στο νεοελληνικό θέατρο», πρόγραμμα παράστασης : Στρίντμπεργκ Αύγουστος, Ένα Ονειρόδραμα, Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, Θεσσαλονίκη, σ Από προφορική συνομιλία με τον Γιώργο Πάτσα. 50 «Η δωρεάν παράσταση του Ονειροδράματος, Ελληνικός Βορράς, 22/04/ Λ. Κογκαλίδης, «Παιχνίδι ονείρου και πραγματικότητος το Ονειρόδραμα», Ελληνικός Βορράς, 7/04/

30 Σκηνικά Το έργο ανέβηκε στην Εταιρία Μακεδονικών Σπουδών, έχουμε δηλαδή κι εδώ μια ιταλική σκηνή. Για πρώτη φορά χρησιμοποιήθηκε ολόκληρη η σκηνή του ΚΘΒΕ, βάθους 18 μέτρων. 52 Προκειμένου να μη διακόπτεται η ροή των συνεχόμενων εικόνων «οι ηθοποιοί που βρίσκονται συνεχώς επί σκηνής αλλάζουν και τα σκηνικά». 53 Από τα σχέδια του σκηνογράφου καθώς και από τις φωτογραφίες παρατηρούμε ότι η βασική δομή του σκηνικού ήτανε η ίδια και αλλάζανε επιμέρους στοιχεία κατά την αλλαγή των εικόνων. Υπήρχε πάνω στη σκηνή ένας δρόμος, ο οποίος ξεκινούσε στο μπροστινό μέρος της σκηνής και εκτεινότανε προς τα πίσω ώσπου έστριβε προς τα δεξιά. Στα πλαϊνά υπήρχανε ψηλές επιφάνειες, οι οποίες άλλοτε φωτίζονταν, άλλοτε όχι και άλλοτε μετατρέπονταν σε επιφάνειες προβολής, ενώ στα πλαϊνά της σκηνής υπήρχαν από δυο κεκλιμένα επίπεδα. Ήτανε από τις πρώτες παραστάσεις στην Ελλάδα που χρησιμοποιήθηκαν προβολές ως μέρος ενός σκηνικού και ήταν μια καθαρά σκηνογραφική επιλογή. Το μηχάνημα της προβολής ήταν ένα μεγάλο κουτί, στο ανθρώπινο περίπου ύψος, και πολύ βαρύ. Για να γίνει η προβολή χρησιμοποιήθηκε ένα ειδικό γυαλί και φιλμ, τα οποία αντέχανε στις υψηλές θερμοκρασίες που αναπτύσσονταν στη μηχανή προβολής. Το γυαλί αυτό είχε μέγεθος 20 επί 20 εκατοστά, το οποίο συμπιεζότανε μαζί με ένα ακόμα κομμάτι γυαλιού ενώ η εικόνα που θα προβαλλόταν ήταν ανάμεσα τους. Η συγκεκριμένη τεχνική ήταν μια δύσκολη διαδικασία για την οποία δεν υπήρχε η τεχνογνωσία στην Ελλάδα. Γι αυτό το λόγο το Κρατικό Θέατρο απευθύνθηκε σε ειδικούς στην Αυστρία. Οι εικόνες που προβάλλονταν ήτανε κυρίως φωτογραφίες με έντονο κοντράστ αλλά και κάποια σχέδια του σκηνογράφου φτιαγμένα κι αυτά με ειδικά χρώματα προκειμένου να αντέχουν στην θερμότητα. 54 Φωτογραφικό υλικό δεν υπάρχει από τις πρώτες σκηνές ή και να υπάρχει δεν μπορεί να διευκρινιστεί με ασφάλεια σε ποια ακριβώς εικόνα ανήκει. Στην τέταρτη εικόνα, η οποία διαδραματίζεται μπροστά στην όπερα, διακρίνουμε τόσο από τις ζωγραφικές μακέτες του σκηνογράφου όσο και από τις φωτογραφίες προβολές στα πλαϊνά ενός νεοκλασικού κτιρίου και στα αριστερά μια κατασκευή σαν περίπτερο, 52 Λ. Κογκαλίδης, ό.π. 53 Ό.π. 54 Πληροφορίες από προφορική συνομιλία με τον Γιώργο Πάτσα. 29

31 πιθανώς ο χώρος του Τοιχοκολλητή. Κεντρικά και πίσω εμφανίζεται κιγκλίδωμα σιδερένιο και πιο μπροστά η πόρτα με το παραθυράκι σε σχήμα τετράφυλλου τριφυλλιού, η οποία μοιάζει να είναι μια απλή σιδηροκατασκευή που παραπέμπει σε πόρτα. Στη σκηνή που διαδραματίζεται στο γραφείο του δικηγόρου, φωτίζεται ο πίσω δρόμος και το μπροστινό μέρος της σκηνής, αριστερά είναι το γραφείο του δικηγόρου, στο οποίο κάθεται και δεξιά ο κόσμος που τον περιμένει. Το κομμάτι του κιγκλιδώματος που εμφανίζεται στην σκηνή έξω από την όπερα χρησιμοποιείται και σε αυτή τη σκηνή, σύμφωνα με τις επιταγές του συγγραφέα. Στις επιφάνειες δεξιά και αριστερά γίνονται δυο μεγάλες προβολές, οι οποίες δείχνουν δυο ίδια ρολόγια ρυθμισμένα σε διαφορετική ώρα. Στην Σπηλιά του Φίγκαλ, στο κέντρο της σκηνής, στην αρχή του δρόμου, υπάρχει μια γλυπτική κατασκευή, η οποία θυμίζει σταλακτίτες, σε ύψος τριπλάσιο περίπου του ανθρώπου. Στις ζωγραφικές μακέτες φαίνονται κομμάτια καραβιού, ένα κομμάτι δίχτυ, κομμάτια ξύλου, σωσίβιο και ένα κατάρτι, λεπτομέρειες που δεν μπορούμε να διακρίνουμε στο φωτογραφικό υλικό. Αμέσως μετά ακολουθεί η σκηνής της κάμαρας του δικηγόρου. Ένας τοίχος στο ανθρώπινο ύψος κατά μήκος της σκηνής κόβει τον δρόμο και δημιουργεί έναν εσωτερικό χώρο. Ο τοίχος μοιάζει να είναι από οριζόντιες λωρίδες ξύλου ενώ επάνω του είναι κολλημένες καρέκλες. Στο κέντρο αυτού του τοίχου υπάρχει μια πιο ψηλή πόρτα, με καγκελένιο τελείωμα. Σε μερικά σημεία, οι ξύλινες λωρίδες συνεχίζονται ακανόνιστα προς τα επάνω. Στην Ακτή της Ντροπής, ή αλλιώς στο Μαύρο Βάλτο, αξιοποιείται για ακόμα μια φορά ο πλαϊνός χώρος για προβολή, η οποία εναρμονίζεται με μια ακόμα γλυπτική κατασκευή. Στο κέντρο λοιπόν της σκηνής κρέμεται ένα μέρος ανθρωπίνου σκελετού, και συγκεκριμένα τα πλευρά, σπονδυλική στήλη και κάποια κόκαλα σε μεγάλη κλίμακα. Στα δεξιά και αριστερά γίνονται προβολές ανθρώπινων κρανίων, ένα σε πρόσοψη και ένα σε πλάγια όψη. Ο σκελετός αξιοποιείται κινησιολογικά από τους ηθοποιούς για να κάνουν διάφορες ασκήσεις. Κάτω από τον σκελετό υπάρχει ένα στρόγγυλο μεγάλο καζάνι. Στις ζωγραφικές μακέτες φαίνεται να υπάρχει μια δοκός ισορροπίας, ένας πάγκος-κρεβάτι και μια φυλακή στο πίσω μέρος, Ωστόσο στις φωτογραφίες μπορούμε να διακρίνουμε ένα όργανο που μοιάζει με μηχάνημα βασανιστηρίου, το οποίο αποτελείται από μια οριζόντια επιφάνεια πάνω στην οποία 30

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater Διήμερο σεμινάριο Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία Bar theater & Γιατί η υποκριτική είναι Τέχνη Σάββατο και Κυριακή 19 και 20 Οκτωβρίου 2013 στην αίθουσα του ''Θυρεάτη''(παραπλεύρως Αφων Καρκούλη) Έναρξη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

«Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας

«Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας «Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας θεατρικές ασκήσεις και δημιουργικές δραστηριότητες Συμπεριλαμβάνεται CD με φωτογραφικό υλικό Το πορτοκάλι με την περόνη: υλικό εργασίας θεατρικές ασκήσεις και

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΏΡΓΟΣ ΧΑΤΖΗΜΙΧΆΛΗΣ Ο ΖΩΓΡΆΦΟΣ Α.Κ.

ΓΙΏΡΓΟΣ ΧΑΤΖΗΜΙΧΆΛΗΣ Ο ΖΩΓΡΆΦΟΣ Α.Κ. ΓΙΏΡΓΟΣ ΧΑΤΖΗΜΙΧΆΛΗΣ Ο ΖΩΓΡΆΦΟΣ Α.Κ. ΈΝΑ ΜΥΘΙΣΤΌΡΗΜΑ Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για το Γυμνάσιο και το Λύκειο Το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης παρουσιάζει την έκθεση Γιώργος Χατζημιχάλης - Ο Ζωγράφος Α.Κ.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΑΘΗΝΑ ΤΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ ΧΩΡΟΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Το πολύτεχνο είναι ένα καλλιτεχνικό εργαστήριο που προσφέρει εκπαιδευτικά και καλλιτεχνικά προγράμματα σε μαθητές ηλικίας 2 έως 9 ετών τα οποία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Α ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΕΡΙΟΥ ΤΑΞΗ Δ 1

Α ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΕΡΙΟΥ ΤΑΞΗ Δ 1 Α ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΕΡΙΟΥ ΤΑΞΗ Δ 1 Στα πλαίσια της «Ευρωπαϊκής εβδομάδας πολιτισμού» συμμετείχαμε τα τμήματα Δ 1 και Δ 2 και το τμήμα Ε 2 του σχολείου μας, σε μια περιήγηση στα πολιτιστικά μέρη του Γερίου

Διαβάστε περισσότερα

9/7 31/7 Θεατρική παράσταση ΟΜΑΔΑΣ 33 «ΕΞΟΔΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ»

9/7 31/7 Θεατρική παράσταση ΟΜΑΔΑΣ 33 «ΕΞΟΔΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ» 9/7 31/7 Θεατρική παράσταση ΟΜΑΔΑΣ 33 «ΕΞΟΔΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ» Πολλές φορές ο μόνος τρόπος για να αφηγηθείς τη δική σου ιστορία είναι μέσα από τις ιστορίες των άλλων. Ίσως ο μόνος τρόπος για να μιλήσεις για το

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις αισθήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ Μιχάλης Αρφαράς «ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ ΓΕΝΝΑΕΙ ΤΙΣ ΜΕΓΑΛΕΣ ΣΚΙΕΣ, Ο ΗΛΙΟΣ ΤΙΣ ΕΠΙΜΟΝΕΣ.» Η προσωπική διαδροµή του Μιχάλη Αρφαρά έχει να κάνει µε τη ΣΚΙΑ. Η γέννησή του σε µια χώρα σαν την Ελλάδα,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «Ωρολόγιο Πρόγραμμα των μαθημάτων των Α, Β και Γ τάξεων Καλλιτεχνικού Γυμνασίου και των Α, Β και Γ τάξεων Γενικού Καλλιτεχνικού Λυκείου»

ΘΕΜΑ: «Ωρολόγιο Πρόγραμμα των μαθημάτων των Α, Β και Γ τάξεων Καλλιτεχνικού Γυμνασίου και των Α, Β και Γ τάξεων Γενικού Καλλιτεχνικού Λυκείου» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Π/ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ, ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

Πηγή: http://hassanakos.blogspot.com.es/2011/12/17.html (16/10/2013) http://www.asda.gr/hgianniris/senario.htm (16/10/2013)

Πηγή: http://hassanakos.blogspot.com.es/2011/12/17.html (16/10/2013) http://www.asda.gr/hgianniris/senario.htm (16/10/2013) A.K. 0280 Επώνυμο Μελησσινός Όνομα Ιάσων Ψευδώνυμο/ Καλλιτεχνικό όνομα Τόπος γεννήσεως Ημερομηνία γεννήσεως Ημερομηνία θανάτου Βιογραφικά στοιχεία Προσωπογραφίες Μόνιμη εγκατάσταση Ημερομηνίες ενασχόλησης

Διαβάστε περισσότερα

vassiliki handmade clothing LOOKBOOK

vassiliki handmade clothing LOOKBOOK vassiliki handmade clothing LOOKBOOK new collection 2013 A B O U T U S Είμαι η Βούλα Σπύρου - Μαγουλά γεννημένη εδώ και πάρα μα πάρα πολλά χρόνια, ο λαός μας έχει μια σοφή παροιμία που λέει: Να κάνεις

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: "Winterbild"

Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: Winterbild Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: "Winterbild" Καλλιτεχνική ζωγραφική με τις νερομπογιές Κ12 Με την Pelikan η ζωγραφική γίνεται μια μοναδική εμπειρία: Αυτός είναι και ο λόγος για

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΡΚΑΔΙΟ ΚΑΤΙΚΑΚΗ ΣΤΟΝ ΧΑΡΗ ΚΩΤΣΙΔΗ

ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΡΚΑΔΙΟ ΚΑΤΙΚΑΚΗ ΣΤΟΝ ΧΑΡΗ ΚΩΤΣΙΔΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΡΚΑΔΙΟ ΚΑΤΙΚΑΚΗ ΣΤΟΝ ΧΑΡΗ ΚΩΤΣΙΔΗ Η ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ που επηρέασε την καλλιτεχνική εξέλιξη στην περιοχή την προσδιορίσουμε από τον ερχομό των προσφύγων. ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ.Παραδόσεις, έθιμα λαϊκή και θρησκευτική

Διαβάστε περισσότερα

metsovo pinakothiki:layout 1 10/2/2009 10:51 μ Page 1 πινακοθήκη μετσόβου ευάγγελος αβέρωφ

metsovo pinakothiki:layout 1 10/2/2009 10:51 μ Page 1 πινακοθήκη μετσόβου ευάγγελος αβέρωφ metsovo pinakothiki:layout 1 10/2/2009 10:51 μ Page 1 πινακοθήκη μετσόβου ευάγγελος αβέρωφ metsovo pinakothiki:layout 1 10/2/2009 10:51 μ Page 2 metsovo pinakothiki:layout 1 10/2/2009 10:51 μ Page 3 Ο

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Περιμένης Κυριάκος Καθηγητής Τεχνολογίας Υπ/ντής 3 ου ΓΕΛ Κερατσινίου perimeniskiriakos@windowslive.

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Περιμένης Κυριάκος Καθηγητής Τεχνολογίας Υπ/ντής 3 ου ΓΕΛ Κερατσινίου perimeniskiriakos@windowslive. Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιμένης Κυριάκος Καθηγητής Τεχνολογίας Υπ/ντής 3 ου ΓΕΛ Κερατσινίου perimeniskiriakos@windowslive.com Ο Ρόλος του Εκπαιδευτικού Στηρίζει τους μαθητές στην αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικό Κέντρο Λεμεσού Νέες προοπτικές στην αρχειακή και ιστορική έρευνα

Ερευνητικό Κέντρο Λεμεσού Νέες προοπτικές στην αρχειακή και ιστορική έρευνα Νέες προοπτικές στην αρχειακή και ιστορική έρευνα Με την έναρξη των εργασιών του Παττίχειου Δημοτικού Μουσείου, Ιστορικού Αρχείου και Κέντρου Μελετών Λεμεσού στην ανακαινισμένη πρώην Οικία Έπαρχου, ο Δήμος

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο. Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία. Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης. Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα

Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο. Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία. Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης. Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα Κατά κοινή αντίληψη στην λογοτεχνία, η μετάφραση οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΤΕΙ ΣΕΡΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ & ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ Σύνταξη κειμένου: Μαρία Ν. Δανιήλ, Αρχιτέκτων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ

ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ Η διάρθρωση των µαθηµάτων της δ/νσης φωτογραφίας, αποτελείται από οκτώ θεµατικές ενότητες: οι δύο, αφορούν ζητήµατα της στατικής/καλλιτεχνικής-φωτογραφίας (still-photography)

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Κεντρική Βιβλιοθήκη. Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr

Κεντρική Βιβλιοθήκη. Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr Κεντρική Βιβλιοθήκη Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr Δευτέρα 16 Ιουνίου, 11:00-1:00, το πρωί Πνευστά και κρουστά. Αντίθετοι κόσμοι κοινές μελωδίες Με τη συνοδεία

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Σελίδα 3 από 21

Περιεχόμενα. Σελίδα 3 από 21 Σελίδα 1 από 21 Σελίδα 2 από 21 Περιεχόμενα Κεφάλαιο 1 Χρήσεις του υπολογιστή... 4 Κεφάλαιο 2 Βασικά τμήματα υπολογιστή... 6 Κεφάλαιο 3 - Ασφάλεια... 9 Κεφάλαιο 4 - Ποντίκι... 11 Κεφάλαιο 5 - Πληκτρολόγιο...

Διαβάστε περισσότερα

Ποια αντικείμενα υπάρχουν στην αίθουσά μας; Τα καταγράφουμε εδώ:

Ποια αντικείμενα υπάρχουν στην αίθουσά μας; Τα καταγράφουμε εδώ: Το σχέδιο της αίθουσάς μας Τι σχήμα έχει η αίθουσά μας; Επιλέγουμε το σωστό σχήμα και γράφουμε το όνομά του στο κάτω μέρος. Ποια αντικείμενα υπάρχουν στην αίθουσά μας; Τα καταγράφουμε εδώ: Πώς είναι τοποθετημένα

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Στην Αγορά των αρχαίων Αθηναίων (με τον Κ. Βέτση), Γνώση, Αθήνα 19893, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 20064 (έκδοση αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη) Αρχαιολογία Ένα ταξίδι στο παρελθόν, οδηγός για παιδιά, Κέδρος,

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιακές πολύμεσες βιβλιοθήκες στο INTERNET - CHILIAS

Ψηφιακές πολύμεσες βιβλιοθήκες στο INTERNET - CHILIAS Ψηφιακές πολύμεσες βιβλιοθήκες στο INTERNET - CHILIAS Αλεξάνδρα Παπάζογλου Ελληνοαμερικανικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα, Βιβλιοθήκη Κολλεγίου Αθηνών Η ανάπτυξη της τηλεπικοινωνιακής υποδομής σε συνδυασμό με τις

Διαβάστε περισσότερα

Καλοκαίρι για παιδιά-εφήβους και ενήλικες στο ΙΜΚ

Καλοκαίρι για παιδιά-εφήβους και ενήλικες στο ΙΜΚ Δελτίο Τύπου 26/5/15 Καλοκαίρι για παιδιά-εφήβους και ενήλικες στο ΙΜΚ Τέσσερεις κύκλοι εργαστηρίων-σεμιναρίων για όλες τις ηλικίες Το Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης, με

Διαβάστε περισσότερα

Διδασκαλία της υφαντικής στο πλαίσιο της δράσης Πηνελόπη-Ghandi

Διδασκαλία της υφαντικής στο πλαίσιο της δράσης Πηνελόπη-Ghandi ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΙΑ Ε - ΣΤ ΤΑΞΗ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΕΥΕΛΙΚΤΗΣ ΖΩΝΗΣ Διδασκαλία της υφαντικής στο πλαίσιο της δράσης Πηνελόπη-Ghandi ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Ο παρακάτω σχεδιασμός

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΜΜΩΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΜΜΩΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΜΜΩΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΟΜ 102 Α'ΤΡΙΜΗΝΟ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2014 ΕΒΔΟΜΑΔΑ 8 Η δεκαετία του 1950 Mέχρι τη δεκαετία του 1950 με τους περιορισμούς του πολέμου, η γοητεία έγινε δημοφιλής και οι γυναίκες προσπάθησαν

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Εργαστήρι Λεσχών Ανάγνωσης. Πάρος 2-6 Ιουλίου 2007

2 ο Εργαστήρι Λεσχών Ανάγνωσης. Πάρος 2-6 Ιουλίου 2007 2 ο Εργαστήρι Λεσχών Ανάγνωσης Πάρος 2-6 Ιουλίου 2007 Περίληψη Η Αλίκη µισεί τα µαθηµατικά και θεωρεί πως δε χρησιµεύουν σε τίποτα. Μια µέρα που κάθεται και διαβάζει στο πάρκο, ένα παράξενο άτοµο την προσκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Ε Δημοτικού 13 Μαΐου 2012 Ονοματεπώνυμο: Δημοτικό Σχολείο:.

Ε Δημοτικού 13 Μαΐου 2012 Ονοματεπώνυμο: Δημοτικό Σχολείο:. Ε Δημοτικού 13 Μαΐου 2012 Ονοματεπώνυμο: Δημοτικό Σχολείο:. Συντομογραφίες: β.μαθ.ε βιβλίο Μαθητή Ε τάξης τ.εργ.ε τετράδιο Εργασιών Ε τάξης Παρατήρησε τα παρακάτω σκίτσα στα οποία εικονίζονται «επικίνδυνες

Διαβάστε περισσότερα

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Η Έμη Σίνη μεγάλωσε στη Ρόδο, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Μετσόβιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΕΒΔΟΜΑΔΑ (9-13/3/2015) ΤΟΥ Α ΚΥΚΛΟΥ ΤΗΣ ΔΕΚΑΠΕΝΘΗΜΕΡΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «ΜΑΖΙ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΙ»

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΕΒΔΟΜΑΔΑ (9-13/3/2015) ΤΟΥ Α ΚΥΚΛΟΥ ΤΗΣ ΔΕΚΑΠΕΝΘΗΜΕΡΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «ΜΑΖΙ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΙ» ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΕΒΔΟΜΑΔΑ (9-13/3/2015) ΤΟΥ Α ΚΥΚΛΟΥ ΤΗΣ ΔΕΚΑΠΕΝΘΗΜΕΡΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «ΜΑΖΙ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΙ» Υπάρχουν άνθρωποι που διερωτώνται τι είναι η τέχνη για τον άνθρωπο, γιατί τραγουδάμε, γιατί

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές πληροφορίες συμμετοχής

Γενικές πληροφορίες συμμετοχής Γενικές πληροφορίες συμμετοχής Οργανισμός / Σχολείο: Σερβική ομάδα Ονοματεπώνυμο υπευθύνου (δράσης και επικοινωνίας): Ιβάνα Στάνογιεβιτς Τηλέφωνο επικοινωνίας υπεύθυνου: 6973909010 E-mail υπεύθυνου: ivana8883@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού

Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού Μένης Θεοδωρίδης Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού Η μικρή εισαγωγή στη φωτογραφική έκφραση για παιδιά 6-12 χρόνων που ακολουθεί, γράφτηκε με σκοπό να ενθαρρύνει τους εκπαιδευτικούς

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ I Β Ενιαίου Λυκείου. (μάθημα ενδιαφέροντος)

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ I Β Ενιαίου Λυκείου. (μάθημα ενδιαφέροντος) ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ I Β Ενιαίου Λυκείου (μάθημα ενδιαφέροντος) 1 ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Με τη διδασκαλία του μαθήματος επιδιώκεται η μύηση των μαθητών στον κόσμο της φωτογραφίας ώστε να: 1. Αντιλαμβάνονται οι

Διαβάστε περισσότερα

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη Ένα γεμάτο μέλια χεράκι Βούλα Μάστορη Εικονογράφηση: Σπύρος Γούσης Σελ. 91 Δραστηριότητες για Γ & Δ τάξη Συγγραφέας: Η Βούλα Μάστορη γεννήθηκε στο Αγρίνιο. Πέρασε τα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΜΜΩΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ 2000 μέχρι ΣΗΜΕΡΑ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΜΜΩΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ 2000 μέχρι ΣΗΜΕΡΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΜΜΩΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ 2000 μέχρι ΣΗΜΕΡΑ ΚΟΜ 102 Α'ΤΡΙΜΗΝΟ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2014 ΕΒΔΟΜΑΔΑ 13 & 14 Βαδίζοντας προς το 2000, κάθε γυναίκα υιοθετεί το στυλ που της ταιριάζει. Το άπιαστο όνειρο του μοντέλου

Διαβάστε περισσότερα

Λεξικός δανεισμός και ειδικά λεξιλόγια Πρόταση για διαθεματική διδασκαλία

Λεξικός δανεισμός και ειδικά λεξιλόγια Πρόταση για διαθεματική διδασκαλία Λεξικός δανεισμός και ειδικά λεξιλόγια Πρόταση για διαθεματική διδασκαλία ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγικό μέρος 2. Ειδικά λεξιλόγια και λεξικός δανεισμός 2.1.Διδακτικές προτάσεις 3. Παράδειγμα διδακτικής εφαρμογής

Διαβάστε περισσότερα

Ποια είναι η ερώτηση αν η απάντηση είναι: Τι έχει τέσσερις τοίχους;

Ποια είναι η ερώτηση αν η απάντηση είναι: Τι έχει τέσσερις τοίχους; Τι έχει τέσσερις τοίχους; Ένα δωμάτιο. Τι υπάρχει απέναντι από το πάτωμα; Το ταβάνι η οροφή. Πού υπάρχουν λουλούδια και δέντρα; Στον κήπο. Πού μπορώ να μαγειρέψω; Στην κουζίνα. Πού μπορώ να κοιμηθώ; Στο

Διαβάστε περισσότερα

«ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΩΝ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΣΕΡΡΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΗΝΑ ΜΑΡΤΙΟ»

«ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΩΝ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΣΕΡΡΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΗΝΑ ΜΑΡΤΙΟ» Σέρρες, 1 Μαρτίου 2014 «ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΩΝ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΣΕΡΡΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΗΝΑ ΜΑΡΤΙΟ» Η Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Σερρών στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων της για το 2013-2014

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας Ε τάξη Σχολικό έτος: 2012-13

Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας Ε τάξη Σχολικό έτος: 2012-13 Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας Ε τάξη Σχολικό έτος: 2012-13 Εκπαιδευτικό πρόγραμμα που επιμελήθηκε η δασκάλα της τάξης Κυριακή Αμαραντίδου Οκτώβριος 2012 1 Με αφορμή τα 100 χρόνια από την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΥΔΕΤΕΡΗ ΜΑΣΚΑ ΣΤΗΝ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ

ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΥΔΕΤΕΡΗ ΜΑΣΚΑ ΣΤΗΝ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΥΔΕΤΕΡΗ ΜΑΣΚΑ ΣΤΗΝ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΥΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ με τον ΚΩΣΤΑ ΦΙΛΙΠΠΟΓΛΟΥ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2002 Κατέγραψε η Ελένη Σαματά 3 Από την Ουδέτερη Μάσκα στη Θεατρική Δημιουργία Υλικό Σεμιναρίου

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία παρουσιάσεων (Power Point)

Δημιουργία παρουσιάσεων (Power Point) Δημιουργία παρουσιάσεων (Power Point) Το πρόγραμμα PowerPoint είναι η «αίθουσα προβολών» του Office. Μια προβολή (παρουσίασης) του PowerPoint μπορεί να έχει ως στόχο να ενημερώσει, να διδάξει ή και να

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΔΑ ΚΑΙ VINTAGE ΑΝΑ ΤΙΣ ΔΕΚΑΕΤΙΕΣ

ΜΟΔΑ ΚΑΙ VINTAGE ΑΝΑ ΤΙΣ ΔΕΚΑΕΤΙΕΣ ΜΟΔΑ ΚΑΙ VINTAGE ΑΝΑ ΤΙΣ ΔΕΚΑΕΤΙΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ ΜΟΔΑΣ Μόδα είναι μια συνήθως παροδική συνήθεια αναφορικά με πολλά θέματα που αφορούν τον άνθρωπο όπως είναι ο τρόπος ζωής, το ντύσιμο, η διακόσμηση του σπιτιού,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΥΚΛΟΘΕΑΤΡΟΥ 21-24 Mαρτίου ΦΕΣΤΙΒΑΛ 21 Mαρτίου παγκόσμια ήμερα κουκλοθέατρου

ΚΟΥΚΛΟΘΕΑΤΡΟΥ 21-24 Mαρτίου ΦΕΣΤΙΒΑΛ 21 Mαρτίου παγκόσμια ήμερα κουκλοθέατρου τίο υ αρ ια σμ ΘΕΑ ΤΟ 2 ήμ 1-2 ερ 4 Ρ α κ Mα ου ρτ Υ κλο ίου θέ ατ ρ ου ΚΛΟ ΚΟΥ γκό πα ΣΤΙ Β 21 ΑΛ M ΦΕ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΠΛΑΤΕΙΑ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ Είναι τεράστια η χαρά, η τιμή και η συγκίνηση που μου δίνεται η ευκαιρία,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ)

ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ) ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ : Ελληνικά ΕΠΙΠΕΔΟ : 2 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ) Να αναπτύξετε ΕΝΑ από τα πιο κάτω θέματα (150-180 λέξεις ή 15-20 γραμμές) 1. Πώς πέρασα το περασμένο

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

08.10 15.10-22.10-29.10 05.11 12.11 19.11 26.11. Τετάρτη 8, 15, 22 & 29 Οκτωβρίου, 5, 12,19 & 26 Νοεμβρίου 17:00

08.10 15.10-22.10-29.10 05.11 12.11 19.11 26.11. Τετάρτη 8, 15, 22 & 29 Οκτωβρίου, 5, 12,19 & 26 Νοεμβρίου 17:00 ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΟΙ ΦΙΛΟΙ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Εκπαιδευτικά προγράμματα Ελεύθερο Εργαστήρι Μουσικής Παιδείας 08.10 15.10-22.10-29.10 05.11 12.11 19.11 26.11 ΤΕΧΝΕΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΕ

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΜΜΩΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΟΜ 102 Α'ΤΡΙΜΗΝΟ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2014 ΕΒΔΟΜΑΔΑ 5

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΜΜΩΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΟΜ 102 Α'ΤΡΙΜΗΝΟ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2014 ΕΒΔΟΜΑΔΑ 5 ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΜΜΩΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΟΜ 102 Α'ΤΡΙΜΗΝΟ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2014 ΕΒΔΟΜΑΔΑ 5 Μετά τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο η τον μεγάλο πόλεμο όπως τον αποκαλούσαν τότε μη γνωρίζοντας το μέλλον, οι κοινωνικές και οι οικονομικές

Διαβάστε περισσότερα

ζωγραφική, οδηγίες χρήσεως

ζωγραφική, οδηγίες χρήσεως «Οδηγίες χρήσεως» και διαχείρισης της εικαστικής δημιουργίας είναι το περιεχόμενο αυτού του βιβλίου και απευθύνεται στους ανθρώπους των εικαστικών τεχνών, αλλά κυρίως σε νέους καλλιτέχνες που θέλουν να

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μύλος των ξωτικών Τα πιο γλυκά Χριστούγεννα

Ο Μύλος των ξωτικών Τα πιο γλυκά Χριστούγεννα Ο Μύλος των ξωτικών Τα πιο γλυκά Χριστούγεννα 9 Δεκεμβρίου 2011 γεννήθηκε ένα παραμύθι Ο Μύλος των Ξωτικών είναι η μεγαλύτερη και πιο πετυχημένη Χριστουγεννιάτικη εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στη Ελλάδα

Διαβάστε περισσότερα

3 ο βραβείο ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ. Βασιλεία Παπασταύρου. 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011)

3 ο βραβείο ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ. Βασιλεία Παπασταύρου. 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011) ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011) 3 ο βραβείο Βασιλεία Παπασταύρου 1 ο Δημοτικό Σχολείο Ν. Ερυθραίας 2 Μια φορά κι έναν καιρό ζούσε ο Καραγκιόζης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 11905 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΕΥΧΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ Αρ. Φύλλου 1113 11 Ιουνίου 2015 ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ Αριθμ. 89884/Δ2 Αναθέσεις μαθημάτων Καλλιτεχνικών Γυμνασίων με Λυκειακές Τάξεις. Ο ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού Σταύρος Κούλας Γραφίστας - Πώς ορίζεται το επάγγελμά σας, και ποιες είναι οι παραλλαγές του; H γραφιστική είναι ένα επάγγελμα που ορίζει τη σχέση του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Δ'. ΚΕΙΜΕΝΟ 'Οδυσσέας Ελύτης (1911-1996) Μικρή Πράσινη Θάλασσα Μικρή πράσινη θάλασσα δεκατριώ χρονώ Που θα θελα να σε υιοθετήσω Να σε στείλω σχολείο στην Ιωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ Πήγα στην αγορά με τα πουλιά Κι αγόρασα πουλιά Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα λουλούδια Κι αγόρασα λουλούδια Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα σιδερικά

Διαβάστε περισσότερα

THE JEWISH MUSEUM BERLIN

THE JEWISH MUSEUM BERLIN ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤ0ΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΟΠΤΙΚΟΑΚΟΥΣΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Γ.ΠΑΠΑΚΩΣΤΑΝΤΙΝΟΥ THE JEWISH MUSEUM BERLIN ΈΝΑ FILM ΤΩΝ: STAN NEUMANN KAI RICHARD COPANS

Διαβάστε περισσότερα

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή Ζωντανά βιβλία, της Ιωάννας Ν. Τριπερίνα, Ψυχολόγου, MSc, µε ιστορίες που µάς δίνουν το έναυσµα να τις βιώσουµε, δραµατοποιήσουµε, συζητήσουµε, διαβάσουµε, ώστε να µάθουµε και

Διαβάστε περισσότερα

2 ο ΒΡΑΒΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΚΟΤΣΙΡΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΖΑΝΝΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Β ΤΑΞΗ ΤΙΤΛΟΣ: «ΕΠΙΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ-ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΕΙΣ ΜΑΙΡΗ»

2 ο ΒΡΑΒΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΚΟΤΣΙΡΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΖΑΝΝΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Β ΤΑΞΗ ΤΙΤΛΟΣ: «ΕΠΙΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ-ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΕΙΣ ΜΑΙΡΗ» 2 ο ΒΡΑΒΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΚΟΤΣΙΡΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΖΑΝΝΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Β ΤΑΞΗ ΤΙΤΛΟΣ: «ΕΠΙΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ-ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΕΙΣ ΜΑΙΡΗ» Δεν είχε καλά χαράξει και η κυρία Μαίρη άνοιξε το μαγαζί. Πέταξε τα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΔΡΩΜΕΝΑ ΔΗΜΟΣ ΑΡΤΑΙΩΝ. Κάστρο Άρτας, 20-21-22 Ιουνίου. - Light in Babylon (Τουρκία - Ισραήλ - Συρία - Γαλλία)

ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΔΡΩΜΕΝΑ ΔΗΜΟΣ ΑΡΤΑΙΩΝ. Κάστρο Άρτας, 20-21-22 Ιουνίου. - Light in Babylon (Τουρκία - Ισραήλ - Συρία - Γαλλία) ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΔΡΩΜΕΝΑ ΔΗΜΟΣ ΑΡΤΑΙΩΝ Κάστρο Άρτας, 20-21-22 Ιουνίου Παρασκευή 20 Ιουνίου - Light in Babylon (Τουρκία - Ισραήλ - Συρία - Γαλλία) Οι Light in Babylon αποτελούν ένα «πολυεθνικό»

Διαβάστε περισσότερα

Σπουδές στο ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης, στο τμήμα Τεχνολογίας τροφίμων.

Σπουδές στο ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης, στο τμήμα Τεχνολογίας τροφίμων. A.K. 0176 Επώνυμο Κανλής Ονομα Οδυσσέας Ψευδώνυμο/καλλιτεχνικό όνομα Πάγκαρος Τόπος γεννήσεως Θεσσαλονίκη Ημερομηνία γεννήσεως 1993 Βιογραφικά στοιχεία Σπουδές στο ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης, στο τμήμα Τεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗΣ. Λίγα λόγια για την εταιρία. Λίγα λόγια για το προϊόν. Διαφημιστική καμπάνια.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗΣ. Λίγα λόγια για την εταιρία. Λίγα λόγια για το προϊόν. Διαφημιστική καμπάνια. ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗΣ Λίγα λόγια για την εταιρία. Η επιχείρηση την οποία διαλέξαμε να διαφημίσουμε είναι η Frozen Yogurt Café. Ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 2011 υπό τη διεύθυνση της Γ. Γιαννουλάκη. Βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β τετραμήνου

Ερευνητική Εργασία Β τετραμήνου Ερευνητική Εργασία Β τετραμήνου ΘΕΜΑ: Τριτοβάθμια εκπαίδευση και Επαγγελματική αποκατάσταση Επιμέρους θέμα: Καλλιτεχνικές σπουδές στη ζωγραφική στο θέατρο στη μουσική και επαγγελματική αποκατάσταση ΟΜΑΔΑ

Διαβάστε περισσότερα

Piet Mondrian. Η ζωή και το έργο του Piet Mondrian! Ο πίνακάς του.

Piet Mondrian. Η ζωή και το έργο του Piet Mondrian! Ο πίνακάς του. Piet Mondrian Η ζωή και το έργο του Piet Mondrian! Ο πίνακάς του. Περιεχόμενα: Βιογραφικό του Piet Mondrian Μοντέρνα τέχνη Φωβισμός Κυβισμός Νεοπλασικισμός Ενδεικτικά έργα του Piet Mondrian Μαθηματική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΤΑ XVII: ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ. Συντάχθηκε απο τον/την Ονειρόκοσμος Τετάρτη, 11 Αυγούστου 2010 13:27 * ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ * 1 / 5

ΚΑΡΤΑ XVII: ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ. Συντάχθηκε απο τον/την Ονειρόκοσμος Τετάρτη, 11 Αυγούστου 2010 13:27 * ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ * 1 / 5 * ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ * 1 / 5 Τ αστέρι που εικονίζεται σ αυτή την κάρτα είναι ο πλανήτης Αφροδίτη, ο Έσπερος των αρχαίων, που ο λαός τον ονομάζει Αποσπερίτη. Το ίδιο άστρο, όταν προβάλλει την αυγή πριν ανατείλει

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

Μεταμινιμαλισμός 48 Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ ΔΕΚ/ΙΑΝ Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ 49

Μεταμινιμαλισμός 48 Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ ΔΕΚ/ΙΑΝ Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ 49 Μεταμινιμαλισμός ΤΟ 1950 ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΑΥΤΟ, ΜΙΑ ΕΚΤΑΣΗ ΤΡΙΩΝ ΣΤΡΕΜΜΑΤΩΝ ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΘΗΝΑ, ΥΠΗΡΧΕ ΜΙΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΡΑΓΩΝΙΚΩΝ. ΕΞΗΝΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ, ΤΟ ΤΑΠΕΙΝΟ ΕΚΕΙΝΟ ΣΠΙΤΙ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΘΗΚΕ ΣΕ ΜΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

«Το Παραμύθι της Μουσικής» κυκλοφορεί και σε γραφή Braille από το Φάρο Τυφλών. Πληροφορίες στο τηλέφωνο: 210 94 15 222.

«Το Παραμύθι της Μουσικής» κυκλοφορεί και σε γραφή Braille από το Φάρο Τυφλών. Πληροφορίες στο τηλέφωνο: 210 94 15 222. «Το Παραμύθι της Μουσικής» κυκλοφορεί και σε γραφή Braille από το Φάρο Τυφλών. Πληροφορίες στο τηλέφωνο: 210 94 15 222. Από το Σεπτέμβριο του 2008 «Tο Παραμύθι της Μουσικής» κυκλοφορεί και σε cd από τις

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. Η ζωή και το έργο του Γιάννης Μόραλης (Αρτα, 1916-Αθήνα 2009) Ζωγράφος και χαράκτης, μια από τις

Διαβάστε περισσότερα

κόσμου τους θυσαυρούς που δεν

κόσμου τους θυσαυρούς που δεν μες στο μουσείο, μες στο μουσείο μια μερα μπήκα με φόρα κι εγω, μη με τραβάτε μη μου κολλάτε, απ το μουσείο δεν θέλω Στο Μουσείο να βγω. Τρέχω Οδηγίες προς τους εκπαιδευτικούς τρέχω μές στα δωμάτια, μ

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του Δρ. Nordhoff Αντιδήμαρχος, υπεύθυνος πολιτισμού

Ομιλία του Δρ. Nordhoff Αντιδήμαρχος, υπεύθυνος πολιτισμού 19 Ιανουαρίου 2006 Ομιλία του Δρ. Nordhoff Αντιδήμαρχος, υπεύθυνος πολιτισμού Εγκαίνια της έκθεσης «Τα μάρμαρα του Παρθενώνα» στην αίθουσα Schwanenhalle του Δημαρχείου της Φραγκφούρτης. Σας καλωσορίζω

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι.

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. Ν.Α.Π. Θεατρικής Αγωγής Ορολογία: «Θεατρική Αγωγή αποτελεί η παιδαγωγική και κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΜΜΩΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΜΜΩΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΜΜΩΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΟΜ 102 Α'ΤΡΙΜΗΝΟ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2014 ΕΒΔΟΜΑΔΑ 7 Μια μαύρη δεκαετία για την ανθρωπότητα καθώς ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος είναι στο προσκήνιο. Η επιβίωση του ανθρώπου είναι πιο

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση γραπτού λόγου Επίπεδο Β Δεύτερη διδακτική πρόταση Ημερολόγια Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Ενσωμάτωση δεξιοτήτων: Υλικό: 1 διδακτική ώρα παιδιά ή ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 2013-2014. Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη. Ευέλικτη ζώνη. «χώμα. και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ»

6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 2013-2014. Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη. Ευέλικτη ζώνη. «χώμα. και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ» 6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Ευέλικτη ζώνη 2013-2014 2014 Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη «χώμα και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ» ΞΕΡΟΥΜΕ ΟΤΙ: ζούσε ο Μίνωας,ο Δαίδαλος έφτιαξε το παλάτι, μαζί με

Διαβάστε περισσότερα

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Ρομαντισμός Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Τζον Κόνσταμπλ Το κάρο του σανού Ρομαντισμός Τέλη 18 ου αι. μέσα 19 ου αι.

Διαβάστε περισσότερα

CONGRATULATIONS! Είσαι έτοιμη να γίνεις... to become a Ballerina!

CONGRATULATIONS! Είσαι έτοιμη να γίνεις... to become a Ballerina! CONGRATULATIONS! Είσαι έτοιμη να γίνεις... You are μπαλαρίνα; now ready to become a Ballerina! Περιεχόμενα 3 Πώς να γίνεις μπαλαρίνα 4 Ο κόσμος του μπαλέτου 6 Η καλύτερη φίλη μιας μπαλαρίνας 8 Υπέροχη

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΦΩΤΗΣ ΚΑΙ Ο ΑΪ ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΩΝ ΦΩΤΩΝ

Ο ΦΩΤΗΣ ΚΑΙ Ο ΑΪ ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΩΝ ΦΩΤΩΝ Ο ΦΩΤΗΣ ΚΑΙ Ο ΑΪ ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΩΝ ΦΩΤΩΝ Βασισμένο στο ομώνυμο διήγημα της Ελισάβετ Κουκουμάκα ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΣΚΕΥΗ ΠΡΟΣΩΠΑ 1. Φώτης 2. Μαμά 3. Δεσποινίς Σούλα 4. Οφθαλμίατρος 5. Μπαμπάς 6. Πετράκης 7. Παιδί της

Διαβάστε περισσότερα

2013-2014. Παρουσίαση ομάδων «Εξειδικευμένου Κέντρου Ημέρας Κέντρο Κοινωνικού Διαλόγου» της Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε.

2013-2014. Παρουσίαση ομάδων «Εξειδικευμένου Κέντρου Ημέρας Κέντρο Κοινωνικού Διαλόγου» της Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε. 2013-2014 Παρουσίαση ομάδων «Εξειδικευμένου Κέντρου Ημέρας Κέντρο Κοινωνικού Διαλόγου» της Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε. Βαδίζοντας μαζί για δημιουργία και επικοινωνία Γραφείο Εναλλακτικών Δράσεων Επανένταξης Νέος χώρος

Διαβάστε περισσότερα

9ο Νηπιαγωγείο Ηρακλείου Σχολ.Έτος 2013-14. Σχέδιο εργασίας με θέμα: Φυσική ζωή, άσκηση και υγιεινός τρόπος διαβίωσης

9ο Νηπιαγωγείο Ηρακλείου Σχολ.Έτος 2013-14. Σχέδιο εργασίας με θέμα: Φυσική ζωή, άσκηση και υγιεινός τρόπος διαβίωσης 9ο Νηπιαγωγείο Ηρακλείου Σχολ.Έτος 2013-14 Σχέδιο εργασίας με θέμα: Φυσική ζωή, άσκηση και υγιεινός τρόπος διαβίωσης Διάρκεια προγράμματος -Συμμετοχή Διάρκεια: Μάρτιος - Ιούνιος 2014 Συμμετοχή : 2 μεικτά

Διαβάστε περισσότερα

Papadoperakiselid(eikones)_Layout 1 /2211/12 2:10 PM Page 3 ΘΩΜΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΕΡΑΚΗΣ

Papadoperakiselid(eikones)_Layout 1 /2211/12 2:10 PM Page 3 ΘΩΜΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΕΡΑΚΗΣ ΘΩΜΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΕΡΑΚΗΣ Η ΕΚΙΜ ευχαριστεί τους Ελένη Παπαδοπεράκη, Μιχάλη Βασιλάκη, Μανώλη Μπετεινάκη, Κωνσταντίνο Σταυρακάκη, Στέλιο & Λένια Καστρινάκη & την εταιρία ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΚΡΗΤΗΣ για τη συμβολή τους στην

Διαβάστε περισσότερα

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών Παράρτημα 1: Τεχνική έκθεση τεκμηρίωσης σεναρίου Το εκπαιδευτικό σενάριο που θα σχεδιαστεί πρέπει να συνοδεύεται από μια τεχνική έκθεση τεκμηρίωσής του. Η τεχνική αυτή έκθεση (με τη μορφή του παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Project Α τετραμήνου Teenage Angst. Υπεύθυνες Καθηγήτριες: Κατερίνα Μανδρώνη Κάρεν Γεωργούδη Π.Π.Σ.Π.Α 2013-2014

Project Α τετραμήνου Teenage Angst. Υπεύθυνες Καθηγήτριες: Κατερίνα Μανδρώνη Κάρεν Γεωργούδη Π.Π.Σ.Π.Α 2013-2014 Project Α τετραμήνου Teenage Angst Υπεύθυνες Καθηγήτριες: Κατερίνα Μανδρώνη Κάρεν Γεωργούδη Π.Π.Σ.Π.Α 2013-2014 Το θέμα του project μας φέτος είναι τα εφηβικά άγχη και ανησυχίες. Πώς βλέπουμε τον εαυτό

Διαβάστε περισσότερα

707_THEFINALBOOK_Layout 1 5/12/2012 8:44 πμ Page 1. Σοφία Σταμπολίτη. Καρκινικές Φράσεις. ...ένα παιχνίδι λέξεων...

707_THEFINALBOOK_Layout 1 5/12/2012 8:44 πμ Page 1. Σοφία Σταμπολίτη. Καρκινικές Φράσεις. ...ένα παιχνίδι λέξεων... 707_THEFINALBOOK_Layout 1 5/12/2012 8:44 πμ Page 1 Σοφία Σταμπολίτη 707 Καρκινικές Φράσεις...ένα παιχνίδι λέξεων... 707_THEFINALBOOK_Layout 1 5/12/2012 8:44 πμ Page 2 707 Καρκινικές Φράσεις 2012 Σοφία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ. Χειμώνας-Άνοιξη 2010. Χώρος εκδηλώσεων: Αμφιθέατρο Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών Βασ. Κωνσταντίνου 48, Αθήνα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ. Χειμώνας-Άνοιξη 2010. Χώρος εκδηλώσεων: Αμφιθέατρο Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών Βασ. Κωνσταντίνου 48, Αθήνα ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ Χειμώνας-Άνοιξη 2010 Χώρος εκδηλώσεων: Αμφιθέατρο Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών Βασ. Κωνσταντίνου 48, Αθήνα Διοικητικό Συμβούλιο: Αλέξης Δημαράς Σάββας Κονταράτος Χρυσάνθη Μωραΐτη-Καρτάλη

Διαβάστε περισσότερα