ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΣΧΟΛΗ : ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ : ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΜΟΝΑΔΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΣΧΟΛΗ : ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ : ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΜΟΝΑΔΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ"

Transcript

1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΣΧΟΛΗ : ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ : ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΜΟΝΑΔΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ Π Τ Υ Χ Ι Α Κ Η Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α ΘΕΜΑ: Η ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ, ΦΟΡΕΙΣ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥΣ Η περίπτωση της Καλαμάτας. I ΐΚ ΐιΡ ΐί/Ι) ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΕΑΣ Κ Ω ΝΣΤΑΝΤΙΝΟ Σ ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΑ : ΧΑΡΑΛΑΜΠΑΚΗ ΑΝΘΗ ΚΑΛΑΜΑΤΑ

2 "Το παιδί και πάντα το παιδί.να το χρέος μας το ιερό. Το παιδί πρέπει ν α 'χουμε στο νού μ ας.για το παιδί δουλεύουμε.αν δεν συλλογιστούμε το παιδί ο κόπος μας χαμένος...." Γιάννης Ψυχάρης.

3 Αφιερώνεται : Στους γόνε( ς μου.

4 Τ Ε I ΚΑΛΑΜΑΤΑ Σ Τ Μ Η Μ Α I ΕΚΔ0ΣΕΩΝ & b ΠΛΙΟΘΗΚΗΣ ( Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ *ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ *ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 1 *ΠΡΟΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ...σελ. 4 Ιστορική ανασκόπιση της παιδικής προστασίας...σελ. 5 Σπμε ι ώσε...σελ. 10 *ΜΕΡΟΣ Α : Η ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ...σελ. 11 * ΚΕΦΑΛΑΙΟ I :Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΡΟΝΟΙΑ ΩΣ ΤΟΜΕΑΣ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ...σελ. 12 *ΚΕΦΑΛΑΙΟ I I :ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΡΑΤΟΥΣ. ΕΚΚΛΗ ΣΙΑΣ. ΙΔΙΩΤΙΚΗΣ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ ΚΑΙ ΛΟΙΠΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ...σελ. 20 *ΚΕΦΑΛΑΙΟ I I I :Τ0 ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ...σελ ) Το νομοθετικό τίλα ίσ ιο...σ ε λ. 27 Νομοθεσία που αφορά το κακοποιημένο παι δ (.. σελ.28 Νομοθεσία για ττιν άγαμη μητέρα και παιδί...σελ. 32 Ρύθμιση εργασίας ανηλίκου...σελ ) Προστασία μη τρ ό τη τα ς-ο ι κ ο γ έ ν ε ια ς και πσιδιο ύσελ37 2A ] Οκογένε ια-υπηρεσίες στήρι ξης...σελ. 38 2Β] Αγαμη μητέρα-εξώγαμο βρέφος-υ ι οθεσία...σελ. 40 2Γ]Αναδοχή-τεχνητή-πολ ύτεκνη ο ι κογένε ια...σελ. 44 2Δ]Επιδόματα και διευκολύνσεις προβληματικών πα ι δ ί ών...σελ. 46 3)Προστασία βρεφικής και παιδικής η λικία ς...σελ. 51 3Α ]Β ρεφ ονηπ ιακοί και π α ιδ ικ ο ί σ τα θ μ ό ί-ν η π ια γω γία 5 2 3Β ]Α π ροστάτευτα π αιδιά-κακοπ οίηση-π αραμέληση π α ι δ ιο ύ... σ ε λ Γ ]Π α ιδ ικ έ ς κ α τα σ κ ή ν ω σ εις -α θ λ η τισ μ ό ς -μ α θ η τικ ά ο ικ ο τ ρ ο φ ε ία και λέσ χ ες σ ίτ η σ η ς... σελ. 57 3Δ]Προστασία παιδιών με ε ιδ ικ έ ς ανάγκες(αναπηρία νοητική. κινητική, παιδιά κψφάλάλα, τυφλά κλπσελ. 59 Σημειώσε ις σελ. 63

5 * ΚΕΦΑΛΑΙΟ I V : Η ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΗΣ Π Α ΙΔ ΙΚ Η Σ Π ΡΟ ΣΤΑΣΙΑΣ...σ ε λ ) Ιδρυματική προστασία...σελ. 65 1Α]Παιδ ι κοί-βρεφονηπιακοί σταθμοί ( ιδιωτι κ ο ί-δ η - μόσιοι). Οργάνωση και λειτουργία των παιδικών σταθμών... σελ. 66 1Β]Κέντρα παιδικής μέρι μνας-βρεφοκομε ία...σ ε λ.71 1Γ]Παιδικά χωριά δ.ο.δ-παιδοπόλεις...σελ. 74 1Δ ] ΜΗΤΕΡΑ -ΠΙΚΠΑ...σελ. 76 2) Κοι νωνι κή προστασία...σελ. 79 Η αντιμετώπιση της παιδικής εγκληματικότηταςσελ.80 Σημε ι ώσε ι ς...σελ. 82

6 Μ Ε Ρ Ο Σ Β :Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ Π Α ΙΔ ΙΚ Η Σ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΚΑΛΑΜΑΤΑ *ΚΕΦΑΛΑΙΟ I :ΚΡΑΤΟΣ... σελ. 84 Α)Διεύθυνση προστασίας οικογένειας Νομαρχίας Μεσσπν ία ς... σελ. 85 Β)Δπμοτικό σχολείο Καλαμάτας για παιδιά με ε ι δικές ανάγκες...σελ. 88 Γ)Παιδίκοί-βρεφονππιακοί-κρατικοί σταθμόί Καλαμάτας...σελ. 96 Δ)Δπμοτικό σχολείο κωφαλάλων...σ ελ.99 Ε) Δ ι καστπρ ι ο ανπλ ί κων...σελ. 101 Σπμε ι ώσε ι ς...σελ. 103 * ΚΕΦΑΛΑΙΟ I I : ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ...σελ. 104 Α ) Ετα ιρία προστασ ί ας ανπλ ί κων... σελ. 105 Β )Ιδ ιω τικο ί παιδικοί βρεφονππιακοί σταθμοί Σπμε ι ώσε ι ς...σελ.110 *ΚΕΦΑΛΑΙΟ I I I :ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ...σελ. 111 Προ γράμματα δήμου Καλ αμάτας...σελ.112 Σπμε ι ώσε ι ς... σελ.113 * ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV :ΕΚΚΛΗΣΙΑ...σελ. 114 Παπαδοπούλε ι ο βρεφοκομε ίο...σελ.115 Σπμε ι ώσε ι ς...σελ.119 ^ΚΕΦΑΛΑΙΟ V :ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ...σελ. 120 Ελλπνικός Ερυθρός Σταυρός...σελ. 121 Σπμε ι ώσε ι ς...σελ. 122 *ΚΕΦΑΛΑΙΟ VI : ΥΓΕΙΑ -ΠΕΡΙ ΘΑ Λ ΨΗ...σελ. 123 Α)Εμβόλ ια-ενπμερωτι κά φυλλάδια για πρόλπψπ ασθενε ι ών...σελ. 124 Β)Προλππτικό πρόγραμμα νεογνών...σελ. 125 Γ)Προστασία παιδιών με μεσογειακή αναιμία σ ελ.126 Σπμε ζ ώσε ι ς...σελ.127 *ΚΕΦΑΛΑΙΟ V II : ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ...σελ. 128 Κατασκπνώσεις-Οργάνωσπ ελεύθερου χρόνου.. σελ.129 Σπμε ι ώσε ι ς...σελ 131 *ΕΠΙΛΟΓΟΣ...σελ. 132 *ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ...σελ. 138 *ΠΙΝΑΚΕΣ...σελ. 141 'ΠΑΡΑΡΤΉΜΑΤΑ...σελ. 162

7 Σ Υ Ν Τ Ο Μ Ο Γ Ρ Α Φ I Ε Σ Ι*'************************************ *Π. I.Κ.Π. Α-Πατριωτικό Ιδρυμα Κοινωνικής Περίθαλψης Αηόρω *Ε.Ο.Π.-Εθνικός Οργανισμός Πρόνοιας. * Ε. I.Ν.-Εθνικό Ιδρυμα Νεότητας. *Ν. Π. I. Δ. -Νομι κό Πρόσωπο Ιδιω τικού Δικαίου. *Ν.Π. Δ. Δ. -Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου. *Υ. Υ.Π. κ.κ.α.-υπουργείο Υγείας Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλ ίσεων. *Ο.Η.Ε. - Ορ γανισμός Ηνωμέ νων Εθνών. *Ο.Τ.Α.-Οργανισμός Τοπικής Αυτοδιοίκησης- *Π. Κ. -Ποινικός Κώδικας. *Α.Κ. -Αστικός Κώδικας. *1.Κ.Α.-Ιδρυμα Κοινωνικών Ασφαλ ίσεων. *Φ. Ε.Κ.-Φύλλο Εφημερίδας Κυβερνήσεως. *Ε. Σ. Υ. - Εθνι κό Σύστημα Υγείας. *Ο.Α.Ε.Δ.-Οργανισμός Απασχόλησης Εργατικού Δυναμικού. *0. Γ. Α. - Οργανισμός Γεωργικών Απασχολήσεων. *Δ.Σ.-Δ ιο ι κητ ι κό Συμβούλ ι ο. *Ε.Π.Α. -Ε τα ιρ ία Προστασίας Ανηλ ίκου. *Ε.Α. Δ.-Ελληνική Αντικαρκινική Δράση. *Ε.Ε.Σ.-Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός.

8 Ε Υ Χ Α Ρ Ι Σ Τ Ι Ε Σ. * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά όλους όσους συνέβαλαν με οποιανδήποτε τρόπο στην πραγματοποίηση της μελέτης που παρουσιάζεται εδώ. Την διεύθυνση και το προσωπικό της β ι βλ ιοθήκης του Τ.Ε.Ι Καλαμάτας για τη βοήθειά τους στο διάστημα της εργασίας μου. Τον Σεβασμιότατο Μητροπολίτη Μεσσηνίας Χρυσόστομο θεμέλη για την πολύτιμη βοήθειά του. Το Δήμο Καλαμάτας. Την διεύθυνση του Παπαδοπο ύλ ε ι ου Βρεφοκομείου. Το τμήμα επιμελητών ανηλίκων των δικαστηρίων Καλαμάτας Το Δημοτικό σχολείο Καλαμάτας για παιδιά με ειδ ικές ανάγκες. Τον Ελληνικό Ερυθρό Σταυρό Καλαμάτας. Τον ιδιω τικό παιδικό σταθμό "Τα σκιουράκια". Τον κρατικό παιδικό σταθμό Εργατικής Εστίας Καλαμάτας. Την ετα ιρ ία προστασίας ανηλίκων Καλαμάτας. Το Δημοτικό σχολείο κωφαλάλων Καλαμάτας και ιδιαίτερα την εκπαιδευτικό κ. Ερασμία Γιαννοπούλου. Το τμήμα πρόνοιας της Νομαρχίας και συγκεκρ ι - μένα : Τον Νομίατρο κ. Τζαννετάκη Γεώργιο. Την αρμόδια για πρόληψη μεσογειακής αναιμ (ας κ.κονταξή Την κ.αγαδάκου Βάγια, Διεύθυνση Υγείας. Την κ.φ ίλιου Μαρίνα, κοινωνική λειτουργό. Τον διευθυντή αιμοδοσίας κ.σταυριανόκο. Τον ψυχίατρο-ψυχολόγο κ. Σωκράτη Σταθακόπουλο. Την κ.καρβέλα-πίκιου Φωτεινή, Διεύθυνση Υγε ίας-εμβόλ ια. Την κ. Δημητροπούλου Ευδοκία, Διεύθυνση Υγείας-Εμβόλια Τον καθηγητή μου κύριο Κωνσταντίνο Μαυρέα για την πολύτιμ η καθοδήγηση που μου παρείχε με τις παρατηρήσεις του στα δύσκολα στάδια της μελέτης μου.

9 Ε Ι Σ Α Γ Ω Γ Η * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * Το παιδί ήταν και θα είνα ι πάντα το κυριότερο κύτταρο μιας κοινωνίας.σε αυτό θα βασιστεί το αύριο και π κοινωνική πρόοδος.μέσα από τ ις δραστηριότητες και τα προγράμματα που εφαρμόζονται στο χώρο για το παιδί, αποκαλύπτεται η κρατική και κοινωνική ευαισθησία, το πνευματικό και ηθικό επίπεδο του κράτους καθώς και το μέγεθος της επιμέλειας και του κρατικού ενδιαφέροντος για τα μέλη της κοινωνίας. Αυτό ακριβώς το ζήτημα προκάλεσε το ενδιαφέρον για το θέμα της μ ελέτη ς.γ ια τί βοηθώντας τα παιδιά θα εξασφαλίσουμε ένα κόσμο πιο ανθρώπινο και δικαιότερο, θα βελτιώσουμε το παρόν και θα προετοιμάσουμε ένα καλύτερο μέλλον. Λέγοντας παιδική προστασία, αναφερόμαστε σε όλη εκείνη την οργανωμένη προσπάθεια της πολιτείας, της εκκλησίας, των οργανώσεων, των ιδιωτών και κάθε άλλου παράγοντα, με στόχο την προστασία του παιδιού και την κάλυψη των βασικών αναγκών το υ. Στην ποστασία του παιδιού, η οποία αρχίζει από την γέννησή του μέχρι την ηλικία των χρόνων, συμπεριλαμβάνεται και η προστασία της άγαμης μητέρας.η προσπάθεια αυτή στοχεύει επίσης και στο να καταφέρει η προστασία που θα παρέχει να είναι έγκαιρη, πολύμορφη, σφαιρική, αποτελεσματική, ιατροκοινωνική και με προληπτικό αλλά και θεραπευτικό χαρακτήρα. Επιπλέον, θα παρέχεται τόσο στα υγιή όσο και στα προβλημστικά παιδιά. Το θέμα που εξετάζουμε είνα ι πάρα πολύ σημαντικό και α ποκτά ιδ ια ίτερ η προσοχή και σημασία, γιατί η προστασία του παιδιού είναι βασικός παράγοντας για την εξέλιξη, οργάνωση, λειτο υ ρ γία και πρόοδο ενός κράτους. Αυτό ισχύει από τους προηγούμενους αιώνες. Αν κάνουμε μια ιστορική προσέγγιση, 9α δούμε ότι πριν τη σύσταση του ελληνικού κράτους, η κρατική μέριμνα για το παιδί είναι στενά συνδεδεμένη με τη γενικότερη προνοιακή πολιτική του κράτους, η οποία με τη σειρά της εξαρτάται από τ ις οικονομικές και κοινωνικές αντιλήψεις της εποχής.την κυριότερη όμως προσφορά παιδικής προστασίας εκείνη την εποχή, την παρέχει η ιδιω τική πρωτοβουλία.από τη σύσταση του ελληνικού κράτους εκδηλώνονται πολλές προσπάθειες από ιδιώτες (υπερασπιστές νέων αντιλήψεων και ιδεών) για το παιδί (σύσταση ιδρυμάτων κ.λ.π.) Στο τέλος του 19ου αιώνα εκδηλώθηκαν επίσης, πολλές προσπάθειες για το παιδί, ε ξ α ιτία ς της διάδοσης των ιδεών για την αντιμετώπιση της κοινωνικής αδικίας, με τ ις φιλελεύθερες αντιλήψε ι ς. Ολα αυτά θα μπορούσαμε να υποθέσουμε ότι ίσως έγινα ν και προωθήθηκαν, ε ξ α ιτ ία ς της κρατικής αναγνώρισης των θυσιών και των καταστροφών που είχαν υποστεί οι Ελληνες το Οσο αφορά τη νομοθεσία, πρίν το 1912 δεν είχ ε γ ίν ει καμμιά νομοθετική κίνηση για την παιδική εργασία.το 1912 όμως εκδίδεται το πρώτο νομοθέτημα βάζοντας συγκεκριμένα όρια ηλικίας για την παιδική εργασία. Apa λοιπόν βλέπουμε ότι η παιδική προστασία συνδέεται άμεσα με τις κοινωνικές, π ο λ ιτισ τικές, οικονομικές και π ολιτι 1

10 κές αλλαγές που συμβαίνουν σε ένα τόπο. Επιπλέον, η προστασία του παιδιού είναι και χρέος της πολ ιτε ίας, όπως τονίζεται στη διεθνή διακήρυξη των δικαιωμάτων του παιδιού.είναι ακόμη ουσιαστικής σημασίας, για τί θέτει θεμέλεια της μετέπ ειτα ζωής του ατόμου και της κοινωνίας ολόκληρης. Δυστυχώς όμως, η παιδική προστασία στη χώρα μας παρουσιάζει ορισμένα κενά.δεν υπάρχει μ ια καθολική μια καθολική και ολοκληρωμένη προστασία και ούτε εκ τείν ετα ι σε όλους τους τόμε ί ς.επιπλέον οι Υπηρεσίες Κοινωνικής Πρόνοιας, οι οποίες παρέχονται από κρατικούς οργανισμούς, δεν συντονίζονται με αποτέλεσμα να υπάρχουν συγχρόνως υπερκαλύψεις και σπατάλη πόρων καθώς επίσης και κενά στην παροχή υπηρεσιών. Τέλος, υπάρχ ει έλλειψη προγραμματισμού, που όχι μόνο δεν παρέχει τη δυνατότητα ανάπτυξης των σωματικών και πνευματικών δυνάμεων των φιλοξενούμενων παιδιών στα αρμόδια ιδρύματα, αλλά βαθμια ία χάνονται και αυτές που έχουν. Ειδικότερα για το χώρο που εξετάζουμε στη μελέτη αυτή, δηλαδή την πόλη της Καλαμάτας. θα λέγαμε ότι η παροχή παιδικής προστασίας σε αυτήν παρουσιάζει ελλείψ εις.δεν υπάρχει ο επαρκής αριθμός ιδρυμάτων για τα παιδιά με προβλήματα κ ιν η τικ ά, διανοητικά, ακοής και όρασης.οσα υπάρχουν παρουσιάζουν ελλείψ εις ε ίτ ε σε προσωπικό και στελέχωση, ε ίτ ε σε εξοπλισμό.αποτέλεσμα αυτού του γεγονότος είναι ή η απομάκρυνση του παιδιού από το ο ικ είο του περίβάλλον, μ ια και τα περισσότερα ιδρύματα είναι συγκεντρωμένα σ τις μεγάλες πόλεις ή η μη παραμονή του σε κανένα ίδρυμα και συνεπώς η στέρηση κάθε βοήθειας προς αυτό. Η κρατική παιδική προστασία στην Καλαμάτα παρουσιάζει ελλείψ εις.ε χ ει ανεπαρκή αριθμό παιδιάτρων και έτσι είναι αδύνατη η κάλυψη των αναγκών του πληθυσμού, περιορισμένο α ριθμό ιδρυμάτων, κρατικών και ιδιωτικών παιδίκών-βρεφονηπιακών σταθμών και τέλος παρουσιάζει σαν μεγάλο μειονέκτημα την ύπαρξη ενόςμεγάλου μέρους αρμοδιοτήτων, ενεργειών και υπηρεσιών παιδικής προστασίας σ τις μεγάλες πόλεις ενώ την απουσία αυτών στην Καλαμάτα. Η ιδιω τική πρωτοβουλ ία στην πόλη είναι σε πρωταρχικό στάδιο, ενώ οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης και η εκκλησ ία δεν παρουσιάζουν το απαιτούμενο ενδιαφέρον και ενέργειες στο βαθμό και την έκταση που θα έπρεπε.γενικά θα ήταν αναγκαί οοι προσπάθειες που γίνονται από όλους τους φορείς στην πόλη να είν α ι συνεχείς, αδιάλλειπτες, εν ν ια ίες και να ανανεώνονται συνεχώς ανάλογα με τ ις ανάγκες. Το όλο θέμα είναι πάρα πολύ εκτενές και δύσκολα καλύπτεται ε ξ ' ολοκλήρου. Σε αυτή την μελέτη κάνουμε μ ια απλή αναφορά στους τομείς και τα είδη της παιδικής προστασίας. Στο προεισαγωγικό κεφάλαιο γίνεται μια ιστορική προσέγγι ση στην παιδική προστασία. Το Α μέρος της μελέτης αναφέρεται στην παιδική προστασία γενικά και αποτελε ί τα ι από ΤϋΜ^κεφάλαια. Τ ο πρώτο τίτλο 2

11 "Η κοινωνική πρόνοια σαν τομέας της παιδικής προστασίας", το δεύτερο κεφάλαιο έχει τίτλ ο "Προγράμματα και δραστηριότητες κράτους, εκκλησίας, ιδιω τικής πρωτοβουλίας και λοιπών φορέων για το παιδί και την προστασία του, ενώ τέλος το τρ ίτο κεφάλαιο έχει τίτλο" Το Θεσμικό πλαίσιο", στο οποίο αναλύουμε τη νομοθεσία που αφορά το παιδί και τ ις δραστηρι ότητές του, καθώς επίσης και την προστασία της οικογένειας, μητρότητας, βρεφικής και παιδικής ηλ ι κίας.τέλος, στο τέταρτο κεφάλαιο με τίτλ ο "Η κατανομή της παιδικής προστασίας", αναλύονται δυο θέματα: η ιδρυματική και η κοινωνική προστασία του παιδιού. Το Β μέρος της μελέτης αναφέρεται στην εφαρμογή της παιδικής προστασίας στην Καλαμάτα και αποτελείται από επτά κεφάλαια, στα οποία αναλύονται οι δραστηριότητες της παιδικής προστασίας στην πόλη αυτή, από μέρους του κράτους, της ιδ ιω τικής πρωτοβουλίας, των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης, των οργανώσεων, και τέλος από λευράς υγείας και περίθαλψης καθώς και από πλευράς ψυχαγωγίας. Σκοπός της πτυχιακής αυτής μελέτης είναι η προστασία του π αιδιού.τι ακριβώς γίνεται σήμερα στον ελλαδικό χώρο όσο αφορά το παιδί και ποιά χαρακτηριστικά ιδρύματα υπάρχουν για να καλύψουν την παιδική προστασία. Επίσης, στην μελέτη αυτή γίνεται μια σύντομη αναφορά στο παρελθόν της παιδικής προστασίας, στα διάφορα προγράμματα που υπάρχουν σήμερα, τα οποία μέσα από την εφαρμογή τους προστατεύουν το παιδί, καθώς επίσης και στην προστασία της μητρότητας. οικογένειας, βρεφικής και παιδικής ηλικίας, στην ιδρυματική και κοινωνική προστασία του παιδιού. Τέλος, γίνεται μ ια προσπάθεια σύγκρισης της εφαρμογής της παιδικής προστασίας στην πόλη της Καλαμάτας, τα ιδρύματα πού υπάρχουν, τα προγράμματα που εφαρμόζονται αν και κατά πόσο καλύπτεται στην πόλη η παιδική προστασία. Τελικός στόχος της μελέτης αυτής είναι η κάλυψη όσο είνα ι δυνατό του θέματος της παιδικής προστασίας.θα αναφέρουμε τους τομείς, τα είδη και τα προγράμματα που εφαρμόζονται και τέλος τους φορείς και τους τρόπους λειτουργίας τους.θα εξετάσουμε αν τελικά προστατεύεται το παιδί και πως. Επίσης θα αναλύσουμε ιδ ια ίτερ α το χώρο της Καλαμάτας για την εφαρμογή της παιδικής προστασίας σε αυτήν, εαν και κατά πόσο είναι επαρκείς όλες οι δραστηριότητες που αφορούν την προστασία του παιδιού, τι ακριβώς παρέχουν όλοι οι φορείς στην πόλη, ποιές είνα ι οι ελλείψ εις που υπάρχουν και πως μπορούν να καλυφθούν. Η έρευνα για την εφαρμογή της παιδικής προστασίας στην Καλαμάτα η οποία παρουσιάζεται σε αυτήν τη μελέτη, αναγκαστικά είναι περιορισμένη, για τί παρουσίασε πολλά προβλήματα και δυσχέρειες, γιατί δεν υπήρχε η απαιτούμενη βιβίλιογραφία.ολες οι πληροφορίες και τα θέματα του Β μέρους προέρχονται από προφορικές πηγές.γι ' αυτόν ακριβώς το λόγο παρουσιάζονται ελλείψ εις στα διάφορα Θέματα που αναλύονται και ίσως η κάλυψή τους να μην είναι επαρκής και ολοκληρωμένη. θα ζητούσα λοιπόν την κατανόησή σας για την ανεπάρκεια και τ ις ελλείψ εις αυτής της έρευνας καθώς και για τα οποιαδήποτε λάθη που υπάρχουν. 3

12 Π Ρ Ο Ε Ι Σ Α Γ Ω Γ Ι Κ Ο * * * * ********% Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο 4

13 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΙΣΗ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ. Η κρατική μέριμνα για το παιδί είναι άρρηκτα σονδεδεμένη με την γενικότερη προνοιακή πολιτική του κράτους, η οποία με την σε ι ρά της εξαρτάται από τις οικονομικές και κοινωνικές αντιλήψ εις της επόχης. Παρ'όλες τ ις προσπάθε ιες που καταβάλονται για την οργάνωση της πρόνοιας, το κράτος παράμένει ουσιαστικά ανίκανο να ελέγχει πέρα από ένα ελάχιστο βαθμό την ιδιωτική πρωτοβουλία, που εξακολουθε ί να αποτελείς το κυριότερο μέρος αυτού του τομέα ως το τέλος του αιώνα. Ωπως καταλαβαίνουμε είν α ι πρακτικά αδύνατος και ο οποιοσδήποτε γενικότερος προγραμματ ισμός. Η διαχείρηση των πόρων των ιδρυμάτων και η υποχρεωτική δημοσίευση ετήσιου απολογισμού, παραμένει ο πιο αποφασιστικός τρόπος με τον οποίο το κράτος μπορεί να επέμβει σ τις ιδ ιω τικές αυτές δραστηριότητες.ως κύριο χαρακτηριστικό των σχέσεων της επίσημης πολιτείας με την προνοιακή δραστηριότητα των ιδιωτών παραμένει και κατά τις τελευταίες δ εκ α ετίες του αιώνα, η άνομο ι ογένε ια. Ανάμεσα όμως στους ιδιώ τες αυτούς βρίσκονται και υπερασπιστές των νέων προοδευτικών αντιλήψεων που ε ισάγοντσι στην π ολιτική ζωή, άτομα δια τεθειμ ένα να χρηματοδοτήσουν αντοίστιχες προνοιακές} πρωτοβουλ ίε ς.γ ι ' αυτό και η μέριμνα για το παιδί εκδηλώνεται 01) πλέον μόνο με ιδρύματα κλείσ τής περίθαλψης αλλά συμπεριλαμβάνε ι ολοένα και περισσότερες μορφές πρόνοιας. Ηπερί πτώση του Νηπιακού Επιμελητηρίου Μελά, που συστήθηκε το 1843,είνα ι από πολλές απόψεις χαρακτηριστική, καδώς επίσης και η σύσταση το 1845 του φιλανθρωπικού ιδρύματος "τα ελέη της κοινότητας λρτης", που είχαν συστήσει οι αδελφοί Μιχαήλ και Χρήστος λλεξόπουλοι, ώστε " εκ των εισοδημάτων του κεφαλαίου να διανέμονται βοηθήματα εις πτωχούς της πόλε ως της Αρτης και ε ις άπορα κοράσια εν καιρώ της υπανδρείας των." 1 Είναι χαρακτηριστικό ότι η αποτελεσματική συμβολή των δημοτικών αρχών για την πρόνοια, όπως για παράδειγμα στη Σύρο ή στα Επτάνησα, σημαντικό ρόλο παίζει η γενική οικονομική κατάσταση και η π ολιτική παράδοση και παιδεία του τόπου.τα Ιό ν ια που δεν συμπερι ελήφθησαν από την αρχή στο νεοελληνι κό κράτος. ανέπτυξαν κάτω από διαφορετικές συνθήκες μια πολύ ουσιαστική προνοιακή υποδομή. Αντ ί στο ι χα μέρη όπως η Σύρος μπόρεσαν να χαράξουν μια ιδιαίτερη πορεία μέσα στα πλαίσια της ελληνικής επικράτειας, εκμεταλευόμενα τις τοπικές συνθήκες με την εθνική ελευθερία που απολάμβαναν.τα εδάφη όμως που παρέμειναν για περισσότερο χρόνο κάτω από την Οθωμανική κυριαρχία είχαν να αντιμετωπίσουν σειρά ειδικών προβλημάτων που επέδρασαν ουσιαστικά στην πορεία της πρόνφιας. Ε νδεικτική ε ίν α ιη περίπτωση της ίδρυσης ιδιωτικού ορφανοτροφείου στη Θεσσαλονίκη, που τελικά υλοποιήθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1880, με την βοήθεια του Ιωάννη Παηάφη. ο οποίος ήταν δημόσιος μεσίτης και μόνιμος κάτοικος Μάλτας, είχ ε ενισχύσε ι οικονομικά και πολλά προνοιακά και εκπαιδευτικά ιδρύματα στην Ελλάδα, ανάμεσα στα οποία συγκαταλέγονται το Σάνειο ορφανοτροφείο. το ορφανοτροφείο Χατζηκώνστα και το Εθνικό (Καποδιστριακό) Πανεπιστήμιο.

14 Te me καθοριστικό όυως για την ώθηση ηου, παρά τις όποιες δυσχέρειες, γνώρισε η πρόνοια το τελευταίο τέταρτο του αιώνα ήταν οι ο ι κονου ι κοκο ι νυν κέ c ηου σπυε >ώθηκαν τό τε και οι νέες ιδεολογικές τάσεις ηου δ ; αμορφώθηκαν. Η προστασία της παιδικής ηλικίας και η κατάλληλη εκπαίδευση των νεαρών Ελλήνων είχε συνδεθεί από τα προεπαναστατικά χρόνια. με το μέλλον και τ ις ανεκμετάλευτες δυνατότητες του ελληνικού λαού.η αυξημένη ευαισθησία σχετικά με το χρέος της π ολιτείας απέναντι στο παιδί συνέτεινε. ώστε η προνοιακή μέριμνα γι 'αυτό να προσελκύε ι το ιδιαίτερο ενδιαφέρον τόσο των ιδιωτών όσο και του κράτους. Η εκπαίδευση Αταν βέβαια το κύριο μέλημα των αρμοδίων, αλλά και η ιδρυματική περίθαλψη των ορφανών και άπορων παιδιών βρίσκονταν ανάμεσα σ τις άμεσες προτεραιότητές τους. Η σταδιακή ευαισθητοποίησα της κοινής γνώμης γύρω από την κοινωνική α δ ικία και η διάδοση των πιο φιλελεύθερων αντ ιλήψεων, σχετικά με την εργασία.και ιδ ια ίτερ α την παιδική. υπογραμμ ί ζετα ι από μια ακόμη πρωτότυπη ιδιω τική φιλανθρωπική πρωτοβουλ ία. στο τέλος του 19ου αιώνα. Το 1893, μια ομάδα " φιλανθρωπικών κυριών" σύστησε το "Ασυλον της Αγίας Α ικατερίνης" για την προστασία και περίθαλψη "εργάτιδων και ιδ ία υπηρετριών". 2 Τον Μάρτιο του 1828 λίγο μετά από την άφιξή του στην Ελλάδα, ο Καποδίστριας φρόντισε να συγκεντρωθούν τουλάχιστον ορισμένα από τα άστεγα ορφανά, αρχικά στον Πόρο και αργότερα στο Ναύπλιο.Από τον Οκτώβριο του ίδιου χρόνου ξεκίνησε η ανέγερση κτηρίου στην Α ίγινα με σκοπό την μόνιμη εγκατάσταση του ορφανοτροφείου εκ ε ί. Μέρος της μεγάλης σημασίας που έχει το ίδρυμα οφε ίλεται στο ό τ ι. πέρα από την περίθαλψη, πρόαφερε στους τρόφιμους εκηαίδευση.τα δύο σχολεία που διαμορφώνονται και λειτουργούν σ τα πλαίσια του ορφανοτροφείου αποτελούν πρότυπα για τα άλλα κρ α τικά εκπαιδευτικά ιδρύματα. Οι τέχνες που διδάσκονται στο ορφανοτροφείο παρουσιάζουν ιδ ια ίτερ ο ενδιαφέρον. Η ξυλουργι κή και η ραπτική προϋποθέτουν ίσως τα λιγότερα σπάνια υλικά και εξασφαλίζουν σίγουρη απασχόληση, είνα ι όμως αξιοπρόσεκτο ότι η βιβλιοδεσία και η τυπογραφία έρχονται δεύτερες, μετά την ραπτική, στην επιλογή των τεχνών. Εκτός την σχολική κατάρτιση. το ορφανοτροφείο καλλιεργούσε και την αγάπη για τ ις καλές τέχνες με μαθήματα ζωγραφικής και μουσικής κυρίως εκκλησιαστικής. Η ιδρυματική περί θαλψη των ορφανών και η οικονομική ενίσχυση των φτωχών που αναλαμβάνει το κράτος επί Καποδίστρια, πηγάζει από την αναγνώριση των θυσιών τ ις οποίες προσέφεραν και των καταστροφών ηου υπέστησαν οι Ελληνες κατά την διάρκεια του αγώνα.την πρώτη περίοδο , η ηθική βάση στην οποία σ τηρίζεται η πρόνοια δεν επιδρά ιδ ια ίτερ α στα σ χ ετικ ά μέτρα για τα παιδιά γιατί πρακτικά όλα όσα χρειάζονται τη φροντίδα της πολιτείας τη δικαιούνται. Οι στόχοι που είχ ε θέσει ο Καποδίστριας συμπεριλάμβανσν την οργάνωση και τον εκσυχρονισμό της κοινωνικής και οικονομικής ζωής.αυτοί οι στόχοι δεν βρήκαν άξιους υποστηρι κτές σ τις επόμενες κυβερνήσεις και η κρατική αδράνεια σ τον τομέα της πρόνοιας εμφανίζεται ως μια από τις συνέπειες της μετατόπισης του ενδιαφέροντος μακριά από την υλική βελτίωση της χώρας.

15 Το ορφανοτροφείο της Αίγινας "μόλις εξέλιπε η "θαυματουργός πνοή"του ΚαηοδΙοτρια, όρχιαε να υφιαταται τις επιπτώοεις της γενικής χαώδους κατάστασης και να παρουσιάζει σοβαρότατα εσωτερ ι κά προβλήματα.3 Το ίδρυμα εξακολούθησε όμως να παρουσιάζει προβλήματα παρά τ ις επεμβάσεις του κράτους και τον περιορισμό των δαπανών. του προσωπικού, των τροφίμων και της περίθαλψης που υ ι θε τ ήθηκαν. Το επειδή θεωρήθηκε ότι δεν υπήρχαν στην Α ίγ ιν α καλοί τεχ νίτες, το ορφανοτροφείο μεταφέρθηκε στο Ναύπλ ι ο. Την εποχή που σταδιακά διαλυόταν το πρώτο κρατικό ορφανοτροφε ίο.στπν Ανδρο αρχίζει να λειτουργεί το ίδρυμα του Θεόφιλου Καίρπ.Μια από τις πρώτες ενέργειες του Καίρπ ήταν να περισυλλέξε ι ορισμένα από τα εγκαταλελημένα παιδιά που περιφέρονταν στην Ανδρο. Πολύ ενδιαφέρον είναι επίσης το γεγονός ότι ανάμεσα στους μαθητές υπάρχουν και κορίτσια.το μάλλον σπάνιο φαινόμενο οφε ίλεται περισσότερο στην πρωτοβουλ ία ετερόχθονων Ελλήνων γονέων. παρά σ τις γενικότερες αντιλήψε ις για τη γυναικεία μόρφωση που επικρατούσαν τότε στο ελληνικό κράτος. Το 1855 ιδρύθηκε η" Φιλανθρωπι κή κυριών εταιρεία" με κύριους μετόχους διακεκριμένες και φιλάνθρωπες κυρίες της Αθηναϊκής κοινωνίας. με στόχο την προστασία των ορφανών μετά από τον λοιμό που ξέσπασε στον Πειραιά, ο οποίος μεταδόθηκε από τα γαλλικά στρατεύματα που είχαν κατασκηνώσει εκεί.σύμφωνα με τον κανονισμό της που ψηφίστηκε την Ιη ν Ιο υ ν ίο υ η ετα ιρ εία τελούσε "υπό την άμεσον προστασίαν της Α.Μ. της Βασιλ ίσσης της Ελλάδος" Αμαλίας και σκοπό είχ ε " την σύστασιν και συντ ήρισιν ορφανοτροφείου κορασίων εν Αθήναι ς. Τούτο δε θέλει επονομαστεί ΑΜΑΑΙΕΙ ΟΝ" ί\ Η ανέγερση νέου πρωτότυπου και έξοχου Ελληνικού πολιτισμού. που ήταν το προσφιλές και ανεκπλήρωτο όνειρο του Καποδίστρια για το φιλανθρωπικό κατάστημα της Αίγινας, επανέρχεται συνυφασμένο με την κοινωνική και εκπαιδευτική δράση του καινούργιου αυτού φιλανθρωπικού ιδρύματος προστασίας των ορφανών. Η μεγάλη όμως διαφορά, που τα 6πόμενα χρόνια γίνετα ι ακόμα πιο αισθητή, είναι ότι στο ορφανοτροφείο της Α ίγ ιν α ς την πρωτοβουλ ία. την ευθύνη αλλά και την επίβλεψη ε ίχ ε νομικά η κυβέρνηση.αποτελούσε δηλαδή, μέρος της γενικότερης προνοισκής της πολιτικής και εντάσσετ ο στην προσπάθεια ανοι κοδόμησης. Αντ ( θετά. στην περίπτωση του Α μαλιειου. τόσο η οικονομική όσο και η διοικητική ευθύνη για το κατάστημα ανήκει πλέον σε ιδιώτες με την έγκριση του κράτους. Σύντομα ιδρύθηκαν και άλλα ορφανοτροφεία. κατά το πρότυπο του Αμαλ I ε ι ου. όλα όμως ήταν ε ίτ ε ιδιωτικά ε ίτ ε δημόσια. γεγονός που υποδηλώνει ότι η κεντρική κρατική διοίκηση ουσιαστικά παραιτήθηκε από την ευθύνη της προστασ ίαςκαι περίθαλψης των ορφανών.το έργο αυτό παραχωρήθηκε στην ιδιω τική πρωτοβουλία και έπαψε να αποτελεί μέρος της κυβερνητικής δραστηριότητας. Η ίδρυση και επιτυχής λειτουργία του Αμαλίειου ορφανοτροφε ίου συνε ίσφεραν στην ανακούφιση των απόρων ορφανών κορ ι τσιών, αλλά η Αθήνα εξακολουθούσε να έχει την ανάγκη από ένα τουλάχιστον ίδρυμα περίθαλψης για τα ορφανά αγόρια.η ίδια η Αμαλία, από το 1855 "συντηρεί εξ ιδίων και άλλα 25 άρρενα 7

16 ορφανά, φροντίζουσα ευμενώς περί τε της ηθικής αυτών αγωγής και περί της μετά τούτα αηοκαταστάσεως" 5. Αυτή την ανάγκη θέλησαν να καλύψουν οι ιδρυτές του ορφανοτροφείου Γεωργίου και Α ικατερίνης Χατζηκώνστα. Στην περίπτωση του ορφανοτροφείου Χατζηκώνστα προσφέρει μεν τα χρήματα και την αρχική οργανωτική "πνοή" ο ιδ ιω τικό ς τομέας, αλλά αναθέτει, μέσα από την επιλογή των ατόμων που θα το διοικήσουν, την παραπέρα ευθύνη για την εύρυθμη λειτουργία του ιδρύματος, σύμφωνα με τους καταστατικούς όρους, στην κρατική και τοπική διοίκηση. Πέρα από τ ις σχολές απόρων παίδων. το τελευταίο τέταρτο του 19ου ιδρύθηκαν και ορισμένα "κλειστά" καταστήματα περί θαλψης ορφανών.το 1874 άρχισε να λε ιτουργε ί το Ζάννειο ορφανοτροφείο αρρένων στον Πειραιά, ενώ συγχρόνως πραγματοποιήθηκε η επιθυμία του ευεργέτη του Δημοτικού ορφανοτροφείου της Σύρου Αλεξάνδρου Μπαμπαγιώτη, να ιδρυθεί κατάστημα και για τα ορφανά κορίτσια στην Ερμούπολη Στα τέλη δε του αιώνα απέκτησε και ο Πειραιάς ορφανοτροφείο θηλέων, το οποίο άρχισε να λειτουργεί το _ Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1870 σημειώνεται μεγάλη δραστηριότητα στον τομές της πρόνοιας, που τώρα αρχίζει να προωθείται και από το ίδιο το κράτος. Οι συντ ελούμενες ουσ ια σ τικ ές αλλαγές στην πολιτική ζωή της χώρας αντανακλώνται αφ ' ενός μεν στο ενδιαφέρον που επιδυκνύε ι η πολ ι τε ία για την προνοια. αφ ετέρου δε στην επέκταση των σχετικών δραστηριοτήτων των ιδιωτικών φορέων.η επίδραση των δυτικοευρωπαϊκών αντιλήψεων είναι και πάλι εμφανής,,ενώ παρουσιάζονται και διάφορα προνοιακά ιδρύματα νέων τύπου, όπως είναι οι νυκτερινές σχολές για τα εργαζόμενα παιδιά και τα "νηπιοτροφε ία". Ο ι κονομι κοί, πολιτικοί και κοινωνικοί παράμετροι συντελούν στη μεταβολή της στάσης της π ολιτείας και υποδεικνύουν μια νέα αντίληψη γύρω από το ρόλο και τ ις ευθύνες του κράτους απέναντι στους πολίτες. Εχει διαπιστωθεί η άμεση εξάρτηση επ ί σης της προνοιακής πολιτικής από τ ις οικονομικές συνιστώσεις. Το 1374 άρχισε να λ ε ιτο υ ρ γ ε ί σχολή απόρων παίδων στην Ερμούπολη της Σύρου, ενώ ο Παρνασσός αποφάσισε vc ιδρύσει σχολή απόρων παίδων και στη Θήβα.Στην Καλαμάτα, όπου λ ε ιτο υ ρ γούσε ήδη η σχολή, η συμμετοχή του φ ιλολογικού συλλόγου, ήταν σαφώς εντο νότερ η α π ό τι στη Σύρο. Το 1875 υπάρχει σχολή του "Παρνασσού" στη Ζάκυνθο, ενώ σ τις αρχές του επόμενου έτους α ρ χ ίζ ε ι τη λ ε ιτ ο υ ρ γ ία μιας άλλης σχολής στη Χαλκίδα και αποφ ασ ίζεται η σύσταση τρίτη ς στην Πάτρα.Το λ ε ιτ ο υ ρ γούν σ υ νο λικά 12 σχολές. Οσο αφορά Ύωρα το νομικό προστατευτικό π λαίσ ιο στην Ελλάδα δ εν εμφανίστηκε καμμιά νομοθετική κίνηση για τη θέσπιση π ροστατευτικώ ν διατάξεω ν για τη π αιδ ική εργασία σε όλη τη δ ι ά ρ κ ε ια του 19ου αιώνα.οι νομοθετικές αναφορές που αφορούσαν π α ιδ ικ ή εργασία, δεν είχ α ν σαν σκοπό να ρυθμίσουν την ερ γασ ία ή να προστατεύσουν τα παιδιά. Από Tt τοιες δ ια τ ά ξ ε ις, το μόνο που μπορεί κα νείς να συνεπάγει ε ίν α ι ότι η παροχή παιδικής προστασίας ήταν πλήρως και χω ρίς κανένα όριο αναγνωρισμένη από την πολ ι τεια κ ή ε ξ ο υ σ ία και κάθε φορά να διαπιστώ νει την έλλειψ η οποιοσδήποτε π ροστατευτικής διάθεσης προς το εργαζόμενο π α ιδ ί.

17 Στα 1912 εκδίδεται τελικά το πρώτο νομοθέτημα που προσ τα τεύ ει κατά γενικό τρόπο τπν παιδική εργασία, βάζοντας συγκεκριμένα όρια ηλικίας και ανεξάρτητα από ειδ ικ ό κλάδο α πασχόλησης. Την γενική απαγορευτική διάταξη του νόμου αυτού την περιέχει το πρώτο άρ9ρο που ορίζει ότι απαγορεύεται να χρησιμοποιούνται ως εργάτες ή μα3ητευόμενοι. παιδιά που δεν έχουν συμπλήρωσε ι το 12 έτος της ηλικίας τους.η απαγόρευση αυτή είν α ι γενική και αφορά όλο σχεδόν το φάσμα των εργασιών και απασχολήσεων. Εκτός από τη γενική απαγόρευση της εργασίας των παιδιών μέχρι και τα 12 χρόνια της ηλικίας τους. ο νόμος έβαζε και περιορισμούς σχετικούς με τον ημερήσιο χρόνο της εργασίας των μεγαλύτερων παιδιών και μέχρι την ηλικία των 18 ετών συμπληρωμένων. Συγκεκρι μένα όριζε ότι ο χρόνος της ημερήσιας εργασίαό των παιδιών από 12 εως 14 ετών δεν επιτρέπεται να υπερβαίνει τ ις 6 ώρες, ενώ των μεγαλύτερων και μέχρι 18 ετών δεν έπρεπε να υπερβαίνει τις 10 ώρες τις καθημερινές ημέρες και τ ις 8 ώρες τ ις παραμονές των εορτών και το Σάββατο. Ειδικότερες δ ια τά ξεις επέβαλλαν υποχρεωτικές ενδιάμεσες διακοπές της εργασίας για την ξεκούραση των παιδιών, καθώς και την γενική απαγόρευση της εργασίας κατά την Κυριακή σε π αιδιά που δεν είχαν συμπληρώσε ι το 16 έτος της ηλικίας τους. Επίσης με άλλη διάταξη απαγορευόταν σε παιδιά που δεν είχαν συμπληρώσε ι το 18 έτος της ηλικίας τους να εργάζονταν νυκτερ ιν έ ς ώρες και συγκεκριμένα από τις 9 το βράδυ μέχρι τις 5 το πρω ί. Εξα ι ρούντα ι όμως τα παιδιά που εργάζονταν σε επ ιχ ειρήσ εις μεταφοράς προσώπων, σε εστιατόρια και συναφή καταστήματα και σε ξενοδοχεία, αν και σ τις δυο τελευταίες περιπτώσ ε ις η απαγόρευση της νυκτερινής εργασίας ίσχυε για παιδιά μέχρι 14 ετών. Ε ιδική διάταξη απαγόρευε σε παιδιά που δεν είχαν συμπληρώνει το 14 έτος της ηλικίας τους, να ασχολούνται με εργασίες υπαίθριας πώλησης αντικειμένων σε πλατείες, δρόμους και γενικά σε δημόσιους τόπους ή περιφερόμενοι από σπίτι σε σπίτι Η ίδ ια απαγόρευση ισχύει και για παιδιά από 14 εως 16 ετών κατά τ ις νυκτερινές ώρες (9μμ-5πμ). Επίσης απαγορευόταν σε π αιδιά που δεν είχαν συμπληρώσει το 14 έτος της ηλικίας τους να χρησιμοποιούνται σε θεατρικές και δημόσιες παραστάσεις, ενώ με άλλη διάταξη έμπαινε γενική απαγόρευση μη χρησιμοποίησης "προσώπων μη υπερβάντων το 15 έτος της ηλικίας των και γυναικών εις υπόγειους εργασίας. μετ αλλείων, ορυχείων εν γέ- \ ε ι " 6 Ο ίδιος νόμος επιβάλλει για την πρόσληψη παιδιών που δεν έχουν συμπληρωαε ι το 18 έτος, να είναι εφοδιασμένα με πιστοποιητικά γιατρού που να βεβαιώνουν ότι είναι υγιή. Τέλος, ο ίδ ιο ς νόμος επί βάλλει στους εργοδότες την υποχρέωση να δηλώνουν στην αστυνομική αρχή οποιαδήποτε πρόσληψη ανηλίκου, που δεν συμπλήρωσε το 18 έτος της ηλικίας του. 9

18 Σ Η Μ Ε I Ω Σ Ε I Σ *************************** 1 Ελένη Κάλλιγά, Η πρόνοια για το παιδί στην Ελλάδα του 19ου αιώνα.το ιδεολογικό υπόβαθρο στην Ελλάδα σ τις αρχές του αιώνα. /Ιδρυμα ερευνών για το παιδί, Α9τ)να-Γιαννενα Στο ίδιο. 3. Στο ίδιο, σελ Στο ίδιο, σελ Στο ίδιο, σελ Γιάννης Δ. Ληξουριώτης. Νομικό προστατευτικό πλαίσιο Κοινωνικές και νομικές αντιλήψεις για το παιδί τον πρώτο αιώνα του νεοελληνικού κράτους/ιδρυμα ερευνών για το παιδί, Α9ήνα-Γιάννενά 1986, σελ

19

20 Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο I * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * Η Κ Ο Ι Ν Ω Ν Ι Κ Η Π Ρ Ο Ν Ο Ι Α Σ Α Ν Τ Ο Μ Ε Α Σ Τ Η Σ Π Α Ι Δ Ι Κ Η Σ Π Ρ Ο Σ Τ Α Σ Ι Α Σ ***************; 12

21 Κοινωνική πρόνοια είναι η οργανωμένη προσπάθεια της π ο λιτεία ς να εξασφαλίσει την ευημερία των πολιτών της με βάση τα θεμελειώδη δικαιώματα του ανθρώπου που είναι η αναγνώριση της αξίας του. και ο σεβασμός της αξιοπρέπειάς του. Διάφορες μ ο ρ φ ές της κοινωνικής πρόνοιας έχουν αναπτυχθεί σ τις διάφορες χώρες, ανάλογα με τ ις ποικίλες ισ τορικές,οικονομικές,κοινω νικές. π ολιτικές και π ολιτιστικές συνθήκες της κάθε κοινωνίας σ τις διάφορες εποχές. Αρχικά το συναίσθημα ευθύνης για τ ις ανάγκες του ανθρώπου. εκφράστηκε μέσα στα στενά πλαίσια των οικογενειακών ομάδων. Αργότερα. στους κλασσικούς κυρίως χρόνους, την ευθύνη την έχει το κράτος.με την διάδοση του χριστιανισμού στην στην εποχή του μεσσαίωνα, η εκκλησία με τα διάφορα ιδρύματά της παίζει σημαντικό ρόλο στον τομέα της κοινωνικής πρόνοιας, τόσο στο Βυζάντιο όσο και στη Δύση-Μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, η κοινωνική πρόνοια παίρνει διεθνή χαρακτήρα και στην εποχή μας την ευθύνη έχει σναλάβει κατά το μεγαλύτερο μέρος το κράτος. Κατά τα διάφορα στάδια της ανθρώπινης ιστορίας, η έννοια της κοινωνικής πρόνοιας έχει πάρει διάφορες μορφές και ονόματα. όπως ελεημοσύνη. φιλευσπλαχνία, φιλανθρωπία. όροι που δεν ανταποκρίνονται στη σύγχρονη αντίληψη της έννοιας αυτής.η ιστορία μας δείχνει ότι η ελεημοσύνη. η φιλευσπλαχνία και η φιλανθρωπία, υπήρξαν οι πρώτες μορφές κοινωνικής πρόνοιας πρίν δημιουργηθούν οι μεγάλοι διεθνείς οργανισμοί και οι διάφορες κρατικές υπηρεσίες. που ανέλαβαν το ρόλο της κοινωνικής πρόνοιας στην οργανωμένη της μορφή. Η κοινω νική πρόνοια. όπως έχει διαμορφωθεί σήμερα. ε ίν α ι μια οργανωμένη και προγραμματισμένη προσπάθεια που σκοπό της έχει να καλύψει τ ις ανάγκες όλων εκείνων που έχουν ή που θα έχουν ανάγκη από βοήθεια. Κ οινω νική πρόνοια στη σύγχρονη μορφή της δεν ε ίν α ι πια το φιλόπτωχο ταμείο της ενορίας, ούτε η φιλεύσπλαχνη γ ε ιτό ν ισ σ α, ούτε η φιλανθρωπη κυρία που προσφέρει την βοήθειά της σε λ ί γα μεμονωμένα άτομα. Η κοινω νική πρόνοια όπως εμφ α νίζετα ι σ τ ις μέρες μας ε ίν α ι ευθύνη κύρια της π ο λ ιτικ ή ς βούλησης ενός τόπου. Οι παροχές της θεωρούνται δικαίω μα και αποτελούν πλέον σαφή υποχρέωση της πολ ιτε (ας.παύουν να κατευθύνοντα ι σε π ερ ίρ ισ μ έν ες ομάδες και καλύπτουν ολόκληρο τον πληθυσμό. Αν και στην Ελλάδα. ο χαρακτήρας της κοινω νικής πρόνοιας εξακολουθεί να ε ίν α ι φιλανθρωπικός και ο ρόλος της να π ερ ιο ρ ίζ ετα ι ακόμη σε παραδοσιακές κυρίως υπηρεσίες της ιδ ρ υ μ α τικ ή ς περίθαλψης και της υλικής βοήθειας. η διεθνής τάση που επ ικ ρ α τεί στον τομέα της κοινω νικής πρόνοιας ε ίν α ι πολύ αξ ι όλογη. Εμφανί ζεται η κοινω νική πρόνοια να π αίζει σ η μ α ν τικ ό ρόλο στην γενικό τερ η κοινω νική και οικονομική ανάπτυξη, με την αντιμετώ π ιση και πρόληψη το δυνατόν \ 13

22 περισσότερων προβλημάτων και αναγκών που δημ ι ουργούντα ι παράλληλα με τ ις ο ικο νο μ ικές ε ξ ε λ ίξ ε ις και τ ις κοινω νικές μ ε τα β ο λ έ ς. Άπο τα παραπάνω φαίνεται ότι η κοινωνικ-ή πρόνοια εκδηλώνεται ως συμπληρωματικέ! δραστηριότητα σε διάφορους το μ είς. Σε κάθε χώρα όμως υπάρχει τουλάχιστο ένας τομέας με κύρια ευθύνη για την παροχέι κοινωνικής πρόνοιας. Σε πολλά κράτη οι δ ιο ικ η τικ έ ς μονάδες με κύρια ευθύνη για την κοινωνική πρόνοια συνυπάρχουν με άλλους φορείς ( υγεία, κοινωνική ασφάλεια, εργασία, π ολιτιστικές υποθέσεις κ.α ), με γενικές ονομασίες όπως "Κοινωνικών Υποθέσεων " κ.τ.λ < Ο καθορισμός των επιμέρους τομέων δράσης της κοινωνικής % πρόνοιας σε κάθε χώρα εξαρτάται από τ ις ειδικότερες ανάγκες, το κοι νωνι κ ό -δ ι οι κητι κό σύστημα και την παραδοσιακά καθιερωμένη κατανομή αρμιοδιοτήτων μεταξύ των κύριων τομέων κοινωνικής π ολιτικής. Συνήθως, οι επιμέρους αυτοί τομείς, όπως αναφέρθηκε πιο πάνω στον ορισμό των Ενωμένων Εθνών, περιλαμβάνουν πυρήνα υπηρεσιών για τη φροντίδα της οικογένειας, του παιδιού, των ηλ ι κ ιωμένων, των αναπήρων και γενικά των ατόμων που βρίσκονται σε μειο νεκτική οικονομική ή κοινωνική θέση. Στην Ελλάδα, το Υπουργείο Υγείας και Κοινωνικής Πρόνοιας έχει την κύρια ευθύνη για την κοινωνική πρόνο ια. Σύμφωνα με ότι ισχύει σήμερα στο Υπουργείο αυτό, η κοινωνική πρόνοια περιλαμβάνε ι την δημόσια αντίληψη (πρόνοια για οικονομικά αδυνάτους πρόσφυγγες και ομάδες που πλήττονται από θεομηνίες), την πρόνοια για το παιδί, την πρόνοια για αναπήρους και χρόνια πάσχοντες, την πρόνοια για ηλ ι κιωμένους καθώς και την πρόνοια για κατοικία. Με τη σημερινή δομή του Υπουργείου Υγείας και Πρόνοιας η κοινωνική εργασία αποτελεί ιδιαίτερη δραστηριότητα. Σήμερα, εκτός απο το Υπουργείο Υγείας Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, που έχει την κύρια ευθύνη για την κ ο ιν ω ν ικ ή πρόνοια και άλλα υπουργεία, όπως αυτά της παιδείας. Εργασίας, Γεωργίας και Δικαιοσύνης, έχουν κάποια αρμοδιότητα γ ια τη ν πρόνο ι α. Επίσης υπηρεσίες Κοινω νικής Πρόνοιας παρέχονται από κρατικούς οργανισμούς και την τοπική α υ το διο ίκη σ η, καθώς και από μεγάλους οργανισμούς όπως είνα ι το Π.Ι.Κ.Π.Α, ο Ε θνικός Οργανισμός Πρόνοιας (Ε.Ο.Π.) και το Ε θνικό Ιδρυμα Ν εότητας (Ε.Ι.Ν ), και απο πάρα πολλές μικρές μη κερδοσκοπικές οργανώσεις της ιδ ιω τικ ή ς πρωτοβουλίας και της εκ κ λ η σ ία ς. Οι υπηρεσίες αυτές δεν σ υ ν το ν ίζο ν τα ι, αφού δεν υπάρχει ούτε καν ο αναγκαίος μηχανισμός για κάτι τέ το ιο, με αποτέλεσμα να υπάρχουν συγχρόνως υπερκαλ ύφε ι ς και σπατάλη πόρων, όπως και κενά στην παροχή υπηρεσιών. Συνεπώς, οι υπηρεσίες που παρέχονται σήμερα συνεχίζουν να ε ίν α ι κατά κ ύ ρ ιο λόγο παραδοσιακής μορφής, π εριορί ζονται βασικά σε ιδ ρ υ μ α τική περίθαλψη και παροχή επιδομάτων, ενώ η α ν ο ικ τ ή περίθαλψη ε ίν α ι πολλύ περιορισμένη. Εξάλλου, η ιδρ υμα τική περίθαλψη παρέχεται με τέτο ιο - 14-

23 τρόπο που εμπ οδίζει την ε ξατομί κευσή της και οδηγεί στη δ ημιο υρ γία συνθηκών ιδρυματισμού. όπου όχι μόνο δεν παρέχονται δυνατότητες ανάπτυξης των σωματικών και πνευματικών δυνάμεων των φιλοξενούμενων. αλλά βαθμιαία χάνονται και αυτές που έχουν. Επίσης. δεν υπάρχει ο απαιτούμενος συντονισμός με άλλους συναφείς τομείς, και τα προβλήματα των ευπαθών ομάδων του πληθυσμού αντιμετωπίζονται σε στενή τομεακή βάση. Δηλαδή, γίνεται προσπάθεια, αντιμετώπισης των συμπτωμάτων των ατόμων με ειδ ικ έ ς ανάγκες και όχι των αιτιών που προκαλλούν τα προβλήματά τους. Τέλος, ο τομέας της κοινωνικής πρόνοιας δεν έχει δραστηριοποιηθεί επαρκώς για να συμβάλλει στην αντιμετώπιση των σοβαρών επίκαιρων προβλημάτων, όπως είν α ι αυτά της χρήσης ναρκωτικών και του AIDS. ΜΠροκε ι μένου να επ ιτευχθεί η οργάνωση ενός ολοκληρωμένου συστήματος κοινωνικής πρόνοιας στην Ελλάδα, και λόγω του ιδιαίτερου ενδιαφέροντός τους για τη χώρα μας. θεωρήθηκε ότι θα πρέπει να προστεθούν ως ξεχωριστοί τομείς δράσης και οι εξής: α) Πρόνοια για την οικογένεια σαν θεσμό και σαν κοινωνική ομάδα με ιδ ια ίτερ η σπουδαιότητα. Δηλαδή, θεωρείται ότι πρέπει να διευρυνθεί ο σημερινός τομέας της πρόνοιας για το παιδί και τη μητρότητα, για να υπάρξει μ ια πιο καθολική αντ ι μετώπιση των προβλημάτων όλων των μελών της οικογένειας.φυσικά, τούτο σημαίνει οτι ο τομέας αυτός θα πρέπει να ασχολείται μεταξύ άλλων και με τη θέση της γυναίκας και των νέων στην οικογένεια και την κοινών ία. Τονίστηκε όμως, ότι τα θέματα της γυναίκας και της νεότητας δεν είναι κύρια αρμοδιότητα για τις ομάδες αυτές. β) Πρόνοια για την πρόληψη και την αντιμετώπιση προβλημάτων παιδικής εγκληματ ι κότητας και γενικότερα την πρόληψη αντικοινωνικής συμπεριφοράς. Φορείς της κοινω νικής πρόνοιας ε ίν α ι οι υπηρεσίες ή οι οργανώσεις (δημόσιες ή ιδ ιω τικ έ ς ) που έχουν αρμοδιότητα για τη ν άσκηση της κοινω νικής πρόνοιας. Σαν κύριους φορείς κοινωνικών υπηρεσιών στην Ελλάδα σήμερα έχουμε το το κράτος, την ιδ ιω τικ ή πρωτοβουλία, την τοπ ική αυτοδιοίκηση, τ ι ς διάφορες διεθνής οργανώσεις όπως Ο.Η.Ε. το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών κ.λ.π. Τ Ο Κ Ρ A Τ Ο Σ : Ασκεί κύρια αρμοδιότητα κοινω νικής πρόνοιας μέσω των κεντρικώ ν υπηρεσιών των οργανισμών που έχουν τη μορφή Νομικών Προσώπων Δημοσίου Δ ικαίου και αποτελούν στην ουσία αποκεντρωμένες υπηρεσίες του Υπουργείου Κ οινω νικής Πρόνοιας, δεδομένου ότι η λ ε ιτ ο υ ρ γ ία τους ρ υ θ μ ίζ ετα ι με νόμους και διατάγματα και η χρηματοδότησή τους προέρχεται κατά το μεγαλύτερο μέρος από επ ιχορηγήσεις του κρ α τικού προϋπολογισμού. Οι μεγάλοι οργανισμοί κοινωνικής πρόνοιας. ΠΙΚΠΑ,ΕΟΠ, έχουν μεγάλη δραστηριότητα σε εθνικό επίπεδο και παρέχουν υπηρεσίες σε όλη την επ ικρ ά τεια. Η I Δ I Ω Τ Ι Κ Η Π Ρ Ω Τ Ο Β Ο Υ Λ I A : Ασκεί κοινω νική πρόνοια μέσω ιδρυμάτων που έχουν τη μορφή Νομικών - 15-

24 Προσώπων Ιδιω τικού Δικαίου. σωματείων. φιλανθρωπικών οργανώσεων. ιδιωτών.το κράτος επιχορηγεί ορισμένα φιλανθρωπικά ιδρύματα και σωματεία της ιδιωτικής πρωτοβουλ ίας.λόγω της επιχορήγησης αυτής, το κράτος έχει δικαίωμα άσκησης ελέγχου στην οικονομική διαχείρηση των επι χορηγούμενων ιδρυμάτων και σωματείων, αλλά και συμβάλλει στην καθιέρωση ορισμένων κριτηρίωνκαι αρχών οργάνωσης και λειτο υ ρ γ ία ς τους. Σ το ν πίνακα 1 που ακόλουθε( εμφανίζονται τα ιδρύματα και σωματεία κοινωνικής πρόνοιας κατά νομική μορφή.από τον πίνακα αυτό προκύπτει ότι ένα μεγάλο μέρος των εκδηλώσεων αυτών και των δραστηριοτήτων της κοινωνικής πρόνοιας καλύπτεται από την ιδ ιω τικ ή πρωτοβουλία (κοινωφελή και μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα ιδρύματα και σωματεία), και αυτό χωρίς να συμπεριλαμβάνονται τα κρατικά νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου, όπως π,χ. ΠΙΚΠΑ, ΜΗΤΕΡΑ, που το κράτος καλύπτει όλα τα έξοδα λειτουργίας τους και δ ιο ρ ίζει τη διοίκησή τους. Εδικότερα ακόμη και σε τομείς όπου το κράτος έχει αναπ τύξει αρκετά μεγάλη δραστηριότητα μέσω των κρατικών ΝΠΙΔ, η ιδ ιω τικ ή πρωτοβουλία και η εκκλησία συνεχίζουν να καλύπτουν μεγάλο μέρος των αναγκών. Καλύπτουν δηλαδή το 40%περίπου των θέσεων σε ιδρυματική πρόνοια παιδιών και σε μαθητικά οικοτροφεία και το 60% των θέσεων σε κατασκηνώσε ι ς. Αντ ί θετά, λόγω της μακράς παράδοσης. οι π αιδικο ί σταθμοί είναι σχεδόν όλοι κρατικοί. Στην ιδρυματική περί θαλψη των αναπήρων, η ιδιω τική πρωτοβουλία καλύπτει την πλειονότητα των αναγκών, ενώ η περί θαλψη των νοητικά καθυστερημένων ατόμων καλύπτεται σχεδόν ε ξ 'ολοκλήρου από αυτή. Μόνο στην περί θαλψη των παιδιών με χρόνο ιες παθήσεις η ιδ ιω τικ ή πρωτοβουλ ία παίζει πολύ μικρό ρόλο, ίσως διότι η περίθαλψη αυτή προϋποθέτει αρκετά τεχνολογι κά και εκπαιδευτ ικ ά μέσα και στο χώρο αυτό τη μεγαλύτερη δραστηριότητα έχει το ΠΙΚΠΑ. Οι κοινοφελείς μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί (ιδρύματα, σωματεία κ.λ.π.) της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, με σκοπούς και στόχους παροχής κοτνωνικών υπηρεσιών όπως π.χ. το Υπουργείο Δικαιοσύνης (ετα ιρ εία προστασίας ανηλίκων), το Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας κ.λ.π. Τα ιδρύματα που ιδρύονται από την εκκλησία περιλαμβάνονται στον πίνακσ 1.Αυτά διέπονται από ειδ ικ ές ρυθμίσεις και ε ίν α ι πιθανό ο τρόπος λειτουργίας τους να διαφέρει από άλλα ιδρύματα. Για τους λόγους αυτούς, τα' εκκλησ ι αστ ι κά ιδρύματα αποτελούν μια ξεχωριστή ενότητα στο χώρο της ιδιωτικής πρωτοβουλ ία ς. Τέλος, πρέπει να αναφερθούμε και στα σ χ ε τικ ά οικονομικά σ τ ο ίχ ε ία. Οπως φ α ίν ετα ι από τον πίνακα 2. η συμβολή της ι δ ι ωτ ι κής πρωτοβουλ ίας στο κόστος της κοινω νικής πρόνοιας ε ί ναι σ ημαντική. Από τα σ τ ο ιχ ε ία των πινάκων αυτών φ α ίν ετα ι ό τι είχ ε προβλεφθεί γιο το 19Θ1 κρατική επιχορήγηση των ιδρυμάτων ι δ ι ω τικ ή ς πρωτοβουλ ίας χ ιλ ιά δ ε ς δραχμές, η οποίο α ν τ ι προσώπευε το 50%. περίπου των εσόδων του ς. Το ποσοστό της κ ρ α τ ικ 7)ς επιχορήγησης ε ίν α ι αυξημένο στην περί πτώση της παιδί κής πρόνοιας 70%. Τα έσοδα των ΝΠΙΔ από προσόδους περιουσίας, εράνους και δωρεές ήταν χ ιλ ιά δ ε ς και αντιπροσώπευαν το 13% των ε σόδων τω\ ιδρυμάτων αυτών, ενώ για τα ΝΠΔΔ ιδρύματα το ποσόν αυτό ήταν μόνο χ ιλ ιά δ ε ς δραχμές, δηλαδή το 2% των εσ όδων τους. 16

25 Σχεδόν το 14% των εσόδων των ΔΠΙΔ ( χιλιάδες δραχμές) καλύπτεται από λοιπά έξοδα τα οποία περιλαμβάνουν πληρωμές των ασφαλιστικών οργανισμών για την περίθαλψη ασφαλισμένων, έσοδα από την πώληση προϊόντων χειροτεχνίας κ.λ.π. Πρέπει να σημειωθεί επίσης ότι το 10% των εσ ό δ ω ν των Ν.Π.Ι.Δ. ιδρυμάτων ( χιλιάδες δραχμές) π ρ ο έ ρ χ ο ν τ α ι από την συμβολή των εξυπηρετούμενων, ενώ στα ΝΠΔΔ η πηγή αυτή καλύπτει μόνο το 3% των εσόδων. 17

26 Η Ε Κ Κ Λ Η Σ I Α : Ασκεί κοινωνική πρόνοια μέσω ιδρυμάτων όπως γηροκομείων, ορφανοτροφείων. νοσοκομείων, καθώς και μέσω φιλόπτωχων ταμείων, κέντρων νεότητας κ.λ.π Η Τ Ο Π I Κ Η Α Υ Τ Ο Δ Ι Ο Ι Κ Η Σ Η : Ασκεί πρόνοια μέσω των Δήμων και Κοινοτήτων με δημοτικούς κοινοτικούς σταθμούς με κέντρα νεότητας, κ.λ.π., για την αντιμετώπιση τοπικών αναγκών. Τέλος, οι διάφορες Δ ιεθνείς Οργανώσεις, ασκούν κοινωνική πρόνοια στην Ελλάδα. μέσω συμβάσεων που κυρώνονται με νόμο και αποκτώντας έτσι νομική προσωπικότητα στην Ελλάδα, αυξομε ιώνονται με τ ις ελληνικές οργάνωσε ι ς" 8-8 Η τοπική αυτοδιοίκηση στην Ελλάδα περιλάμβανε, μέχρι τώρα, μόνο την πρώτη βαθμίδα, στην οποία ανήκουν οι δήμοι και οι κοινότητες. Το σημερινό νομικό πλαίσιο δίνει αρκετές αρμοδιότητες στους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης για % παροχή πρόνοιας και υγείας. Οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης λοιπόν, μπορούν να αναπτύσσουν κάδε δραστηριότητα που προάγει τα κοινωνικά, π ο λ ιτισ τικά. πνευματικά και οικονομικά συμφέροντα των δημοτών και ι δίως να ιδρύουν παιδικούς σταθμούς καθώς και άλλα κέντρα για την παροχή κοινωνικών υπηρεσιών (όπως νοσοκομεία, βρεφοκομεία ορφανοτροφεία) και να φροντίζουν για την λειτουργία τους.επίσης μπορούν να ενεργούν απευθείας εκποίησεις χωρίς δημοπρασία. οικοπέδων ιδιοκτησίας δήμων ή κοινοτήτων σε άστεγους και οικονομικά αδυνάτους δημότες κατοίκους τους με τίμημα το 1/4 τουλάχιστον της τρέχουσας α ξίας τους.επιπλέον μπορούν να παραχωρίσουν χωρίς δημοπρασία και χρονικό περιορισμό. σε γεωργούς δημότες τη χρήση καλλιεργήσιμων ( δημοτικών και κοινοτικών εκτάσεων για αυτοκαλλιέργεια, με ετή σ ιο δικαίωμα χρήσης όχι κατώτερο από το 1/10 της τρέχουσας μισδωτικής αξίας τους.ακόμη, μπορούν να παραχωρούν τη χρήση κατοικιών χωρίς δημοπρασία σε άστεγους και οικονομικά αδυνάτους δημότες με το 1/4 τουλάχιστον της τρέχουσας αξίας. Επίσης μπορούν να χορηγούν είδη διαβίωσης ή περίδαλψης στους οι κονομικά αδυνάτους κατοίκους των δήμων και κοινοτήτων σε ε ξ α ιρ ε τικ έ ς περιπτώσεις και για την αντιμετώπιση έκτακτης και σοβαρής ανάγκης. Στους ίδιους όρους χορηγούν χρηματικά βοηθήματα στους οικονομικά αδυνάτους κατοίκους των δήμων και κοι νοτήτων. Οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης (OTA) σαν φορείς κοινωνικής πρόνοιας αναπτύσσουν σήμερα δραστηριότητες στον τομέα προστασίας της οικογένειας, της μητρότητας και του παιδιού. Εδώ αναφερόμαστε στην προστασία μητρότητας και βρέφους που α φορούν τις συμβουλευτικές υπηρεσίες στην άγαμη μητέρα και στο εξώγαμο βρέφος, τ ις υιοθεσίες, τις ανάδοχες οικογένειες και την λήψη μέτρων υγείας. Επίσης αναπτύσσουν δραστηριότητες που αφορούν την προστασ ία βρεφικής και παιδικής ηλικίας και κατά κύριο λόγο τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς, τα βρεφοκομεία, τα ορφανοτροφεία την επιδότηση αδυνάτων, τις παιδικές κατασκηνώσεις, την ανοικτή περίθαλψη, την οικοτεχνίά. π ολιτισ τικά κ.τ.λ. Τέλος αναπτύσσουν δραστηριότητες στον τομέα της προστασίας των αναπήρων. Οι πιο πάνω δραστηριότητες αναπτύσσονται από περιορισμένο αριθμό δήμων και σπάνια από κο ι νοτητες. Αυτό εξαρτάται από το μέγεθός τους, κυρίως σε πληθυσμό, από την οικονομική τους δυνατότητα και τις πρωτοβουλ i ες των OTAj οι ο π ο ίες αντιμετωπίζουν συνήθως τις διάφορες ανάγκες που προέρχονται από τ ις κοινωνικές καταστάσεις και τα αντίστοιχα 18

27 π ροβλήματα που δημιουργούνται στην περί φέρε ιά τους. Οι μεγάλοι σε πλυθυσμό δήμοι και κ ο ιν ό τη τες διαθέτουν και ηε ρισσότερους πόρους. αλλά δπμιουργούνται μεγαλύτερα προβλήματα και κατά συνέπεια μεγαλώνουν και οι ανάγκες του τομέα της πρόνοιας.οι δήμοι αυτοί και οι κ ο ιν ό τη τες διαθέτουν την απαραίτητη υποδομή, το έμψυχο υλικό και τους πόρους και έτσ ι μπορούν να αναπτύσσουν και πολλές δραστηριότητες στον τομέα της πρόνοιας. Οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης πρώτης βαθμίδας (δήμοι. κοινότητες), μπορούν να αναπτύσσουν γενικά στην περιφέρεια τους δραστηριότητες που προάγουν τα κοινονοικά π ο λιτισ τικά, πνευματικά και οικονομικά συμφέροντα των δημοτών. Με την βελτίωση της οικονομικής τους κατάστασης και με την χρηματοδότησής τους από διάφορα προγράμματα, θεωρείται βέβαια η επέκταση των δραστηριοτήτων τους στον τομέα της πρόνοιας, η βελτίωση των υπηρεσιών που παρέχουν ήδη και η ανάπτυξη νέων δραστηριοτήτων, που μέχρι τώρα δεν είχαν αναπτύξει. Οι OTA. λογω της φύσης τους.σαν τοπικοί οργανισμοί που συνδέονται άμεσα με το χώρο και το λαό, ελκύουν και την ιδ ιω τική πρωτοβουλία και εξασφαλίζουν τη συμμετοχή των άμεσων ενδιαφερόντων.δεν είναι λ ίγ ες οι πράξεις των ιδιωτών με τ ις οποίες προσφέρονται περιουσίες και κάθε είδους πόροι στους δήμους και σ τις κοινότητες για τη διαρκή εξυπηρέτηση σκοπών πρόνοιας. Η ανάπτυξη της δράσης των OTA στον τομέα της πρόνοιας 9α χρησιμεύσει ως κίνητρο και θα ελκύσει ακόμη περισσότερο την ιδιω τική πρωτοβουλία στον πιο πάνω τομέα. 19

28 Σ Η Μ Ε Ι Ω Σ Ε Ι Σ 7) Β.Παλαιολόγου. Οργάνωση και διοίκηση μονάδων κοινωνικής Πρόνοιας. δακτυλογραφημένες σημειώσεις,αθήνα ) Σ το ίδιο. 20

29 Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο I I ******************************* ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ Κ Α Ι ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΡΑΤΟΥΣ, ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ, ******************************************************** ΙΔ ΙΩ Τ ΙΚ Η Σ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ Κ Α Ι ΛΟΙΠΩΝ ΦΟΡΕΩΝ Γ ΙΑ ΤΟ Π ΑΙΔΙ ********************************************************** ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ. *************************** 21

30 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΡΑΤΟΥΣ, ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΙΔΙΩΤΙΚΗΣ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ ΚΑΙ ΛΟΙΠΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ. Η προστασία του παιδιού, χρέος της πολιτε(ας, όπως τον ίζετα ι και στη διεθνή διακύρηξη των δικαιωμάτων του παιδιού, είναι ουσιαστικής οπωσδήποτε σημασίας, για τί Θέτει τα θεμέμέλεια της μετέπ ειτα ζωής του ατόμου και της κοινωνίας ολόκληρης. Γι ' αυτό η κοινωνική φροντίδα του παιδιού πρέπει να είναι έγκαιρη, πολύμορφη και σφαιρική, ιατροκοινωνική και εννιά ία και να έχει κυρίως προληπτικό αλλά και Θεραπευτικό χαρακτήρα. Επωμένως η πρόληψη των προβληματικών καταστάσεων και η ψυχοκοινωνική υποστήριξη και ενδυνάμωση του ατόμου σε πρωτοβάθμιο επίπεδο ιατροκοινωνικών φροντίδων είναι μ ια μεγάλη ανάγκη.η ενια ία γραμμή προστασίας του παιδιού, που εκφράζει ανάμεσα στα άλλα και το αίσθημα δικαίου, εξασφαλίζεται αν φροντίδες της ίδιας φύσης ανήκουν σε ένα και μόνο όργανο, που θα έχει σαφείς και συγκεκριμένες δραστηριότητες. Η κατάσταση στον τομέα της παιδικής προστασίας προστασίας στην χώρα μας σήμερα φαίνεται στον πίνακα 3 που ακολουθεί. Υπάρχει έλλειψη προγραμματισμού και επικαλύψεις των δραστηριοτήτων των διάφορων φορέων.η ιδρυματική περίθαλψη εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό μέρος των παρεχόμενων υπηρεσιών, ενώ υπάρχει έλλειψη δομών ανοικτής περίθαλψης και ουσιαστική ανεπάρκεια υπηρεσιών υποστήριξης. Βασικός στόχος των ιδρυμάτων και όλων των προγραμμμάτων που αφορούν την προστασία του παιδιού είναι η κάλυψη των βασικών αναγκών του. Μέσα από αυτόν τον στόχο η π ολιτεία προχώρησε στην ανάπτυξη ορισμένων ειδικών προγραμμάτων,(βλέπε πίνακα 4 ), ε ίτ ε με την άμεση εφαρμογή τους από τ ις δημόσιες υπηρεσίες που υπάγονται στο αρμόδιο Υπουργείο, ε ίτ ε με την ενίσχυση και την ενεργό συμπαράσταση της ιδιω τικής πρωτοβουλίας και των ημικρατικών οργανισμών και κύρια του ΠΙΚΠΑ και των Εθνικών Ιδρυμάτων παιδικής προστασίας. Η αδυναμία των ιδρυμάτων παιδικής προστασίας να α ντιμ ε τωπίσουν το εκτεταμένο πρόβλημα και οι επικρατούσες νέες αντιλήψ εις και μέθοδοι κοινωνικής προστασίας του παιδιού, δημιούργησαν την ανάγκη να μην ακολουθήσουν τα ειδ ικ ά προγράμματα που αναφέραμε πιο πάνω, την από παλία καθιερωμένη τάση της παροχής κατά κύριο λόγο ιδρυματικής περίθαλψης, αλλά να βασιστούν σε επιστημονικές αρχές. Με τα προγράμματα αυτά επιδιώχθηκε η παροχή βοήθειας στο παιδί και η παρακολούθηση της ζωής του σε οικογενειακό περίβάλλον.η μέθοδος αυτή, με τη δημιουργία τεχνητού οικογενειακού περιβάλλοντος, τεχνητών οικογενειακών προσώπων (πατέρα-μητέρας) και ανάλογων συναισθηματικών εκδηλώσεων είναι αξιοπρόσεκτη διότι αναιρεί τα βασικά ελλατώματα της απρόσωπης ζωής, η οποία χαρακτηρίζει την ατμόσφαιρα των ορφανοτροφείων. Το σύστημα αυτό περιλαμβάνει: 22

31 α )Τ η ν τοποθέτηση του απροστάτευτου π αιδιού σε ο ικ ο γ έ ν ε ια ικα νά να αναλάβει αυτό το ρόλο. Το πρόγραμμα αυτό ακολουθεί ορισμένους κανόνες που στηρίζονται κύρια στη δημιουργία των φυσικών σχέσεων των δετών γονέων με το δετό παιδί και της ατμόσφαιρας της ισορροπίας των δικαιωμάτων των δετών και των φυσικών παιδιώ ν που κατά τύχη υπάρχουν στην ο ικ ο γ έν εια. Β) Την επιδότηση αυτών των παιδιών με τη χορήγηση μη νια ίο υ χρηματικού ποσού. Το σύστημα της κατ' οίκον βοήθειας επεκτείνεται σε όλη την επ ικράτεια.το πρόγραμμα αυτό ακολουδώντας επιστημονικές αρχές καδολικότητας και ενιαίων κριτηρίων εφαρμόζεται από τα Κέντρα Κοινωνικής Πρόνοιας, δια μέσου τοπικών συμβουλίων. στα οποία προεδρεύουν οι αρμόδιοι σε κάδε περιφέρεια εισαγγελε( ς. Η έρευνα των κοινωνικών στοιχείων και η εξακρίβωση των ειδικών προβλημάτων που δα πρέπει να λυθούν, έχει ανατεθεί στους κοινωνικούς λειτουργούς. Για την πληρέστερη αντιμετώπιση του όλου προβλήματος των ορφανών και απροστάτευτων παιδιών, το Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας βρίσκεται στο στάδιο της εξελικτική ς εφαρμογής ενός προγράμματος ιδρυματικής προστασίας, επαγγελματικής αποκαταστάσεως των εζερχόμενων από αυτά και παραπέρα επέκτασης του συστήματος της "κατ' οίκον" βοήθειας και του δεσμού των δετών οικογενειών καθώς και των υιοθεσιών.με νομοθετικό διάταγμα τα ορφανοτροφεία για να αποβάλλουν τον α ντια ισ θη τικό τους τίτλο μετονομάστηκαν σέ Κέντρα παιδικής Μ έριμνας. Η διακύρηξη των δικαιωμάτων των παιδιών προσδιορίζει ακόμη με σαφήνεια τ ις ειδικότερες αρχές που πρέπει να διέπουν την παιδική προστασία. Σύμφωνα με αυτή: Ολα τα παιδιά χωρίς καμμιά εξαίρεση πρέπει να απολαμβάνουν τα δι καιώματά τους ανεξαρτήτως φυλής, γένους. γλώσσας, θρησκείας, προέλευση^. πεποιθήσεων κ.λ.π.το παιδί από τη γέννησή του πρέπει να αποκτήσει ένα όνομα και μια εθνικότητα. Πρέπει να απολαμβάνει τα αγαθά των κοινωνικών ασφαλίσεων και να αναπτύσσεται κάτω από υ γ ιείς συνθήκες.παράλληλα, πρέπει να παρέχεται ειδ ικ ή μέριμνα τόσο στο ίδιο όσο και στη μητέρα του κατά τη διάρκεια της κύησης και μετά τη γέννησή του, και να απολαμβάνει καλή διατροφή, κατο ι κ ία, ψυχαγωγ ία και ιατρική περί θαλψη. Στο σωματικά, ψυχικά ή κοινω νικά ανάπηρο π αιδί, πρέπει να παρέχεται η αναγκαία κάθε φορά θεραπεία, μόρφωση και περίθαλψ η. Το π αιδί πρέπει να αναπτύσσεται με τη φροντίδα και την παρακολούθηση των γονιών του και μόνο σε ε ξ α ιρ ε τ ικ έ ς π εριπ τώ σεις μπορεί να αποχωρησθεi τη μητέρα του. Το κράτος και η κοινω νία οφείλουν να παρέχουν ε ιδ ικ ή μ έρ ιμ ν α στα π α ιδ ιά που δεν έχουν ο ικ ο γ έ ν ε ια καθώς και σε ε κ ε ίν α που σ τερούνται οικονομικώς. Το π αιδί έ χ ε ι διακαίωμα εκπαίδευσης, αναψυχής και διασκέδασης στη Βάση της ίσης μεταχείρησης. προτεραιότητα σ τη ν προστασία και περίθαλψη. προστασία εν α ν τίο ν της α μ έ λ ε ια ς, σ κληρότητας. επιβολής και ε ν α ν τίο ν ενεργειώ ν που ε ίν α ι δυνατόν να υποθάλπονται από φ υ λ ετικές, θρησκευτικές ή άλλες δ ια κ ρ ίσ ε ις. 23

32 Το π α ιδ ί απαγορεύεται να εργάζεται π ριν από μ ια καθιερωμένη η λ ικ ία καθώς και σε εργασίες που θα ε ίχ α ν σαν συνέπεια Βλάβη της υγείας του ή καθυστέρηση της ανάπτυξης του και γενικό σε κάθε εργασία που θα παρεμπόδιζε τη σωματική. ψυχική και κο ινω νική του συγκρότηση. Ε ίναι λοιπόν σαφές ό τ ι. η κοινω νική προστασία του π α ιδ ιο ύ δεν απ οτελεί μ ια μονοδιάστατη δραστηριότητα αλλά προϋποθέτει μ ια πολύπλευρη συνεργασία που θα κ ιν η το π ο ιεί όλους τους το μ ε ίς της κοινω νικής ζωής για την επ ίτευξη κάποιων κοινωνικών στόχων. Συνεπώς. τα μέτρα για την "εξασφάλιση ίσων ευκαιριών σε όλα τα παιδιά πρέπει να στηρίζονται σε ένα πρόγραμμα ανάπτυξης που θα καλύπτει συντονισμένα όλους τους τομείς της οικονομικής, κοινωνικής και π ολιτιστικής ζωής που έχουν σχέση με το παιδί, και το οποίο πρόγραμμα θα έχει σαν θεμέλει ο λίθο την προάσπιση και εξυπηρέτηση των διακυρηγμένων δικαιωμάτων το υ. Στην πράξη αυτό μεταφράζεται σε ένα ευρύ σύνολο δραστηριοτήτων και εξειδικευμένων προγραμμάτων, τα περισσότερα από τα οποία συνοψίζονται ως εξής: 1. ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΜΗΤΡΟΤΗΤΑΣ. Οικογενειακός προγραμματισμός,συμβουλευτικοί σταθμοί μητρότητας, σύμβουλευτικοi σταθμοί, υπηρεσίες,ασφαλιστικές παροχές κατά την κύηση, τοκετό, λοχεία, οικονομική ενίσχυση ανασφάλιστων μητέρων,προστασ(α ανύπανδρης μητέρας, πρόληψη και καταπολέμηση σεξουαλικός μεταδιδόμενων νοσημάτων. 2.ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ. Αδεια τοκετού,μέτρα προστασίας κατά την εργασία, προστασία από απόλ υση. 3. ΠΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΟΥ. Οικογενειακός προγραμματισμός, προγράμματα προγεννητικού ελέγχου, πρόληψη και καταπολέμηση συγγενώς μεταδιδόμενων νοσημάτων. 4. ΦΡΟΝΤΙΔΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΟΥ. Προγράμματα εμβολιασμών,συμβουλευτ ι κο ί σταθμοί υγείας του παιδιού, υπηρεσίες υγείας. 5. ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ. Ανάδοχες οικογένειες, υιοθεσία, ιδρυματική περίθαλψη. οικονομ ι - κές ενισχύσεις. 6. ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ. Κέντρα θεραπε ίας και αποκατάστασης. σχολεία ειδικής εκπαίδευσης, τεχνική και επαγγελματική κατάρτιση, οικονομικές παροχές. 7. ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΟΥ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ. Βρεφονηπιακοί και π α ιδ ικ ο ί σταθμοί. 8. ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΚΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥ Κ Α Ι ΠΑΡΑΜΕΛΗΜΕΝΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ. Κ έντρα αναφοράς, κο ινω νικές υπηρεσίες. νο μ ο θ ετικές ρ υ θ μ ίσ εις. 9. ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΦΤΩΧΩΝ Κ Α Ι ΠΟΛΥΜΕΛΩΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΩΝ. Ο ικο νο μ ικές και κοινω νικές παροχές. 10. ΠΑΙΔΕΙΑ. Υποχρεωτική βασική εκπαίδευση, δω ρεάν π αιδεία. 11. ΑΘΛΗΣΗ. Π α ιδ ικ ό ς και μαθητικός αθλητισμός. 12. ΑΝΑ ΨΥΧΗ-Δ ΙΑ ΣΚΕΔ Α ΣΗ-ΚΑ Λ Λ Ι ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΦΡΑΣΗ-ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ. Εξοχές παιδικές χάρες, κέν ρα νεότητες, β ι (Π. ιοθήκες, χώρες καλλιτεχνικής δημιουργίας κ.λ.π. 13. ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΦΥΣΙΚΟΥ Κ Α Ι Ο ΙΚ ΙΣ Τ ΙΚ Ο Υ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Κ Α Ι ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩ ΝΙΚΗΣ ΖΩΗΣ ΤΟΥ 24

33 ηαίδιου. 15. ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΗ ΕΠΑΡΚΟΥΣ Κλ I ΥΓΙΕΙΝΗΣ Δ ΙΑ ΤΡΟΦΗΣ 16. ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ 1?. ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ. Η εκτενής απαρί θμησή τους στον πίνακα δείχνει αρκετά καθαρά το ποσο πολλοί και διαψορετκοί τουεις σχετίζονται με την παιδική προστασία και παράλληλα το ευοος που οφείλει να προσλάβει μια ολοκληρωμένη πολιτική που 9α αναφέρεται στο 9έμα αυτό. Στη χώρα μας το ζήτημα της παιδικής προστασίας πρέπει να συσχετιστεί άμ^σα με την ίδια την εθνική μας ε^ βίωση. Η μείωση της γεννητικότητας, σε συνδιασμό με την δημογραφική μας γήρανση του ελληνικού πληθυσμού, πέρα από μέτρα που καθιστά επιβεβλημένα στο επίπεδο της τόνωσης της γεννητικότητας, επιβάλλει παράλληλα την ανάπτυξη μιας συνεχούς προσπάθειας ώστε κανένα παιδί να μη χαθεί στη χώρα, είτε βιολογικά, είτε κοινωνικά. Μέσα από μια τέτοια οπτική, το ζήτημα της παιδικής προστασίας, αποδε ι κνύεται σε εθνικό πρόβλημα υψηλής προτεραιότητας καθώς συνδέεται πλέον με το ίδιο το δημογραφι κό μας πρόβλημα. Κατά συνέπεια τόσο η έρευνα των θεσμών και προγραμμάτων της κοινωνικής προστασίας του παιδιού στη χώρα μας όσο και των αναγκών αλλά και των δυνατοτήτων που υπάρχουν, αποκτά μια ιδιαίτερη σημασία.

34 Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο I I I Τ Ο Θ Ε Σ Μ Ι Κ Ο Π Λ Α Ι Σ Ι Ο * * * : 26

35 1] Τ Ο Ν Ο Μ Ο Θ Ε Τ Ι Κ Ο Π Λ Α Ι Σ Ι Ο * * * * ************************ ************************** 27

36 Ν Ο Μ Ο Θ Ε Σ ΙΑ Γ Ι Α Κ ΑΚ Ο Π Ο ΙΗ Μ ΕΝ Ο ΠΑΙΔΙ. "Στην ελληνική νομοθεσία δεν υπάρχει ακριβώς ο όρος ''κακοποίηση του πα ι 5 1 ού". Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο νόμος στην ΣΧλάδα αγνοεί τις περιπτώσεις που το παιδί κακοποιείται ή παραμελεί τα ι από τους γονείς του ή από οποιανδήποτε άλλον. Αντίθετα, τουλάχιστον από απόψεως νομικών διατάξεων, η προστασία που παρέχει ο ελληνι κός νόμος είναι επαρκής. Παράλληλη όμως αν και οι νομικές διατάξεις και γενικότερα η καταστολή των αδικημάτων που συγκροτούν την κακοποi ηση-παραμέληση είναι επαρκής, απόμένουν πολλά να γίνουν για την υλοποίηση της προστασίας που πρέπει να απολαμβάνει το θύμα της κακοποίησης, δηλαδή το ανυπεράσπιστο π αιδ(."1 Ποινική και αστική κάλυψη της κακοποίησης -παραμέλησης παιδιού. Ο ελληνικός ποινικός κώδικας του 1950 περιέχει πολλές διατάξεις που τιμωρούν αυτόν που, ενώ είναι υπεύθυνος για την προστασία και επίβλεψη κάποιου ανηλίκου, είτε σαν γονέας ε ίτε σαν δάσκαλος,κ.λ.π., παρά τούτα επιφέρει σωματικά και ψυχικές κακώσεις 6Τ0 Στον όρο "παραμέληση" του παιδιού περιλαμβάνεται η παραμέληση της φροντίδας για την ανατροφή, διατροφή και υγεία του πα ι δ ι ού. Κυρ ι ότερη διάταξη είναι αυτή που προβλέπεται από το άρθρο 312Π.Κ. και που είναι γνωστή σαν "σωματική βλάβη σνηλ I κου". Αξίζει να σημειωθεί ότι η διάταξη αυτή του άρθρου 312Π. Κ. έχει επικουρικό ή επιβοηθητικό χαρακτήρα. Εφαρμόζεται δηλαδή μόνο αν η κακοπο I ηση-παραμέληση του παιδιού δεν τιμωρείται με άλλη βαρύτερη πράξη. Ετσι η εντύπωση που είναι δυνατόν να προκληθεί ότι ο Ποινικός Κωδικός αγνοεί άλλες σοβαρότερες μορφές κακοποίησης-παραμέλησης είναι λανθασμένη.και τούτο γιατί οπωσδήποτε αποτελούν σοβαρότερες περοπτώσε ις κακοπο ί ησης-παραμέλησης και τα εξής αδικήματα: α) ΕΚΘΕΣΗ (σρθρ. 306Π. Κ). Με την διάταξη αυτή τιμωρείται όποιος αφήνει αβοήθητο κάποιο άτομο για την ηερίθαλψ και διατροφή του οποίου είναι υποχρεωμένος από το νόμο. Προβλεπόμενη ποινή τουλάχιστον φυλάκιση έξι μηνών.εαν όμως επήλθε σαν συνέπεια βόρειο βλάβη της υγείας του επιβάλλεται κάθειρξη μέχρι και δέκα ετών. β,παράβαση της υποχρεώσεως προς διατροφήν(αρθ.358 Π.ΚΙ.Με την διάταξη αυτή τιμωρείται ο γονέας που δεν καταβάλλει την διατροφή του παιδιού του με τρόπο που αυτό περιέχει τερέ/σε ι ς ή αναγκάζεται τη βοήθεια τρίτων. Προβλ επόμενη ποινή φυλάκισης μέχρι ενός έτους. γ) Παραμέληση αποτροπής από επαιτεία ή αλπτε ίο. (αρθρ. 409Π. Κ. Με τη διάταξη αυτή τιμωρείται με φυλάκιση μέχρι έξι μηνών όποιος εξωθεί τα παιδιά του σε επαιτεία ή αλητεία ή παραλείπει να τα παρεμποδίσει από τέτοιες ενέργειες. 28

37 δ)ολες οι περιπτώσεις σεξουαλικής λεγόμενος κακοποίησης στ ον οποία μπορούν να ενταχθούν τα εξής αδικήματα όταν τελούντο ι σε 8όρος των τέκνων. 1)Κατάχρηση ανηλίκων σε ασέλγεια (αρθρ.342 Π.Κ) όπου προ βλέπεται ποινή φυλακίσεως τουλάχιστον ενός έτους. 2 ;Ασέλγεια δια καταχρήσεως εξουσίας (αρθρ.343 Π.Κ.) όπου η ποινή που προβλ έπε ται είναι πάλι τουλάχιστον ενός έτους, αλλά το υποκείμενο του εγκλήματος δεν είναι πια ο γονέας αλλά οποοσδάποτε είναι εντεταλμένος με την φύλαξη ή την περίθαλψη του παιδιού. 3) Η αι μομειξία (αρ9ρ. 345 Π.Κ.), που τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον ενός έτους. 4 ) Η μαστωπεία (349 Π.Κ.) δηλαδή η εξώθηση προς διαφθορά ανηλίκων ή και η υπόθαλψη αυτής, που τιμωρείται πάλι με φυλάκιση τουλάχιστον ενός έτους, όταν υποκείμενο του αδικήματος είναι ο γονέας ή κάθε διαπιστευμένος με την ανατροφή ή φύλαξη ανηλίκου. <3. Δεν περιλαμβάνονται στην απαρίθμηση αυτή πολλά αδικήματα που 5 ιαπράττονται από τρίτους (δηλαδή όχι γονείς, διδασκάλους, παιδοφύλακες κ.λ.π.), όπως π.χ. κοινή σωματική βλάβη, επι κίνδυνο σωματική βλάβη. βιασμός, αποπλάνηση ανηλίκου κ.κ.π.οεν περιλαμβάνονται επίσης τα άρθρα που τιμωρούν ακόμα βαρύτερα τους δράστες της κακοποίησης σε όσες περιπτώσεις επέλθει ο θανάτος του παιδιού.θεωρητικά η χιμωρ ία στις περιπτώσεις αυτές μπορεί να φτάσει μέχρι τα ισόβια οεσμά και τη θανατική ποινή. Η ποινή δίωξης προχωρεί αυτεπάγγελτα, χωρίς δηλαδή να υπάρχει ανάγκη να κατατεθεί μήνυση από τον ανήλικο παθύντα ή τον νόμιμο εκπρόσωπο του παθόντος. Αυτό έχει την έννοια ότι εφ'όσον με οπουδήποτε τρόπο υποπέσε ι στην αντίληψη της αστυνο/,'ίας ή του ε ισαγγελέως οποιαδήποτε περίπτωση κακοπο ( ησης-παραμέλησης, τίθεται αμέσως σε ενέργεια ο μηχανισμός της ποινικής δίκης χωρίς κάν να το επιθυμεί ο παθών ανήλικος ή οι γονείς του. Υπάρχει μάλιστα και γενική διάταξη στο άρθρο 40 του κώδικα Ποινικής Δικονομίας που επιβάλλει την υποχρέωση σε κάθε ιδιώτη να προβαίνει σε καταγγελίες στην αστυνομία ή τον εισαγγελέα για κάθε παράνομη πράξη που υποπίπτει στην αντίληψή του και φυσικά για κάθε περίπτωση κακοποίησης παιδιού. Το ελληνικό οικογενειακό δ ί κα ι ο (αστ ι κή κάλυψη) αποδοκιμάζε ι και τιμωρεί τον βάναυσο γονέα που κακοποιεί ή παραμελεί τα παιδιά του.οταν διαπιστωθεί δικαστικά το γεγονός της κακοποίόσης-παραμέλησης του παιδιού ανατρέπεται η νομική δομή της οικογένειας, γιατί ο νόμος θεωρεί ότι αυτός που επιφέρει κακώσεις, βασανίζει ή και αδιαφορεί για το παιδί του, δεν είναι δυνατόν νυ εξακολουθεί να ασκεί τα δικαιώματα και τα καθήκοντα του } ο - νέως, αυτό δηλαδή που μετά τον ν. 1329/93 αποκαλε ί τα ι γονική μέριμνα του ο ηλίκου και ασκείται ισότιμα από κοινού και από τους δύο γονείς.η κακή άσκηση της γονικής μέριμνας (ακραία εκδήλωση της οποίας είναι η κακοποίηση του παιδιού), αντιβαίνει στη διάταξη του άρθρου 1507 του Αστικού Κώδικα "Γονείς και τέκνα οφείλουν αμοιβαία μεταξύ τους Βοήθεια, στοργή και σεβασμό" και εφ' 'οσον διαπιστωθεί δικαστικά, οδηγεί στην έκπτωση των γονέων από αυτήν 'η στην αφαίρεσή της με δικαστική απόιφαση. Διακρίνουμε δυο περιπτώσεις δικαστικής βεβαίωσε ως της κακής άσκησης της γονικής μέριμνας. 29

38 JJH πρώτ^ και σοβαροί ρη, ε ι ναι έκπτωση από τη γονική μέριμνα μετά απά τ( \6 σι δικ ποινική καταδίκη σε τουλάχ ι στον ενός μηνάς για αδίκημα που 5 έπι:αζ - J γον έας με δόλο (όχι α, ηό αμέλεια) και που αφόρα τη + την υγε ία και τα ή3η του τέκνου ι'153r' Α.Κ).Η έκπτωση τή από τη γονική μέριμνα είναι auτοδικ με την έννοια Βεβαίως ότι 9α εκδοθεί πάλι δικαστική απόφαση αλλά αυτή 9α έχει απλώς βεβαιωτικό χαρακτήρα. Στην περίπτωση μάλιστα αυτή το δικαστήριο μπορεί εκ τιμώντας τις περιπτώσεις, να αφαιρέσει από τον γονέα και την γονική μέριμνα επι των λοιπών τέκνων (δηλαδή των μή κακοποιηθέντων ή παραμε\η9έντων). διότι φυσικά κρίνει ότι δεν είναι δυνατόν να εξακολουθεί ο νόμος να εμπιστεύεται την τύχη των άλλων παιδιών σε γονέα που σποδέ'ιχτηκε βασανιστής έστω και ενός από τα παιδιά του. β)σε όσες περιπτώσεις δεν υπάρχει ή δεν έχει ακόμα εκδο- 9ε ί τελεσίδικη ποινική απόφαση (πράγμα που φυσικά μπορεί να αποβεί χρονοβόρο)'η κακή άσκηση της γονικής μέριμνας και η καταχρηστική άσκησή της καθώς και η ανικανότητα του γονέως οδηγούν στην αφαίρεσή της από αυτόν (αρ9ρ Α.Κ.). Στις περιπτώσεις αυτές το δικαστήριο μπορεί, αφού βέβαια προηγουμένως πεισ9εί για τον κακό τρόπο άσκησης της γονικής μέριμνας (και ιδιαίτερα αφού σποδέιχ9εί το γεγονός της κακοποίησης ή παραμέλησης) να αφαιρέσει το σύνολο της γονικής μέριμνας ή και μέρος μόνο αυτής και να την αναθέσει στον άλλο γονέα ή σε κάποιο ίδρυμα ή και σε τρίτον, ο οποίος βεβαίως θα παρουσιάζει τα κατάλληλα εχέγγυα από απόψεως ήθους και βιοτικών συνθηκών. Το δικαστήριο ορίζει συνήθως την έκταση της γονικής μέριμνας που παραχωρεί στον τρίτο και τους όρους άσκησής της. Από τις διατάζεις αυτές όμως προκύπτουν και ορισμένα πρακτικά προβλήματα που είναι τα εξής: 1) 0 νόμος καθορρί ζει ότι την αίτηση για την έκδοση δικαστικής απόφασης που θα κυρρήσει την έκπτωση ή την αφαίρεση της γονικής μέριμνας μπορεί να την υποβάλλει ο άλλος γονέας, ή κ'οποίος από τους πλησι έστερους συγγενείς ή ο εισαγγελέας. Υπάοχουν όμως πολλές τέτοιες περιπτώσεις που δεν υπάρχει, ε ί τε δεν τολμά να υποβάλλει τέτοια αίτηση ο άλλος γονέας (αυτός δηλαδή που δεν κακοποίησε το παιδί του), ή έστω κάποιος από τους πλησι έστερους συγγενείς. 2 ) 0 νόμος 1329/83 ομιλεί επίσης περί βεβαιώσεως αρμόδιας υπηρεσίας, η οποία 9α πιστοποιεί την καταλληλότητα του τρίτου προσώπου(εκτός δηλαδή από τους γονείς), το οποίο θα αναλάβει τη γ ο ν ικ ή μέριμνα ή την επιμέλεια του κακοποιημένου παιδιού, που θα απομακρυνθεί από την οικογένειά του.δυστυχώς όμως δεν έχουν εκδοθεί ακόμα τα αναγκαία προεδρικά διατάγματα, που θα καθορίσουν ποιές είναι οι αρμόδιες αυτές υπηρεσίες ή ακόμα καλύτερα που θα συστήσουν τέτοιες ειδικές υπηρεσίες.αυτό γ ι α τί οι πηρεσίες που προβλέπει το άρθρο 9 του νόμου 610/70 δεν επαρκούν αλλά και δεν βρίσκονται υπό τον άμεσο δικαστικό ή ε ι σαγγελ ι κύ έλ ε γχο. 3 ) Αλλη ατέλεια του νόμου 1329/83 είναι οπωσδήποτε η και διάταξη του νέου άρθρου 1519Α.Κ. που ορίζει ότι το αρμόδιο δικαστικό όργανο οφείλει να παρέχει στους γονείς κατά την άσκηση της επιμέλειας του προσώπου του τέκνου τους, την υποστήριξή του. εφ' όσον αυτοί το ζητήσουν (Δικαστική συμπαράσταση).και αυτό όχι γιατί η διάταξη αυτή είναι κακή άθε άλ λ ο μνϊλ ι στ,λά γ i Ci 1 /) Ο,Λ I ιο ι ο ακριβώς ί να τό το αρμόδιο δ ικό όργ. 30

39 Η σύντομη ανασκόπιση του νομικού καθεστώτος για το κακοποιημένο και παραμελημένο παιδί και τον παραγόντων εκείνων που σε συνδυασμό με την υπάρχουσα νομοθεσία επιδρούν στην προσφορά αναγκαίων και αποτελεσματικών υπηρεσιών, μας οδηγεί στα ακό λουθα συμπεράσματα. α)οργάνωση υπηρεσιών με κοινωνικούς λειτουργούς και επ ι μελητές ανηλίκων, οι οποίοι θα είναι επαγγελματ ί ες κοινωνικοί λειτουργοί στις εισαγγελίες. 8) Ουσιαστ ι κι) αξιοποίηση της λεγάμενης Δικαστικής Συμπαράστασης στους γονείς των κακοποιημένων-ηαραμελημένων ηαιδ ι ών. γ) θεσμοθέτηση του οικογενειακού επιτροπικού δικαστή στη χώρα μας.ο οικογενειακός δικαστής θα παρακολουθεί την άσκηση της γονικής μέριμνας, θα αποφασίζει την εισαγωγή των παιδιών στα ιδρύματα, θα αναθέτει σε τρίτα πρόσωπα την άσκηση της ε πιμέλειας του κακοποιημένου παιδιού και θα φροντίζει για την κοινωνική και ατομική αποκατάστασή του. δ)δημιουργία ειδικής υπηρεσίας προστασίας του παιδιού στην έδρα κάθε νομού που θα είναι στελεχωμένη με επαγγελματ ί ες κοινωνικούς λειτουργούς. ε )Ανάπτυξη ενός Εθνικού συστήματος αναφορών κακοποίησης που θα εχει σαν κύριο αποδέκτη την ειδική υπηρεσία προστασίας του παιδιού. ζ) Δημιουργία υπηρεσιών σναδόχων γονέων ή και μονάδων ομαδικής περίθαλψης κακοποιημένων-παραμελημένων παιδιών που έχουν ανάγκη βραχυπρόθεσμης ή μακροπρόθεσμης φροντίδας. η)εκπαίδευση και εξειδίκευση στο αντικείμενο της παιδικής παροστασίας από κακοποίηση-παραμέληση όλων των επαγγελματιών που έρχονται σε επαφή με τέτοιες περιπτώσεις. 9) Γενική ενημέρωση του κοινού μέσω μαζικών μέσων ενημέρωσης πάνω στο πρόβλημα. θα πρέπει συμπερασματικά να τονισθεί και πάλι ότι τα προβλήματα που ο κοινωνικός λειτουργός, άλλοι ειδικοί, όπως αστυνομικά όργανα και το δικαστικό σύστημα, αντιμετωπίζουν στον χειρισμό περιπτώσεις κακοποίησης που στις παρούσες συνθήκες είναι ανυπερέβλητα. Δεν είναι υπερβολή εαν πούμε, ότι το κακοποιημένο και παραμελημένο παιδί σήμερα στη χώρα μας. δεν έχει την πρέπουσα προστασία, μονολότι υπάρχει η σχετική προστατευτική νομοθεσία.γεγονός είναι ότι υπάρχει μια κάποια ευαισθητ οποί ηση του κοινού και ενός 'μικρού αριθμού επαγγελματιών που προσπαθούν να βοηθήσουν το κακοποιημένοπαραμελημένο παιδί, πλήν όμως οι προσπάθειες αυτές χάνονται στην κυριολεξία μέσα σε ένα σύστημα υπηρεσιών χωρίς οργάνωση και ουσιαστική σύνδεση μεταξύ τους. 31

40 ΝΟΜΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΟΥ ΑΦΟΡΆ ΤΗΝ ΑΓΑΜΗ ΜΗΤΕΡΑ ΚΑΙ Π Α ΙΔ I. Με το νόμο του 1329/1983, η άγαμη μητέρα εζομοιώθηκε απόλυτα ως προς όλα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις της ίδιας και του παιδιού της, με τα παιδιά που γεννιούνται από νόμιμο γάμο των γονιών τους. Η άγαμη μητέρα μπορεί να έχει δωρεάν ιατρική παρακολούθηση σε όλα τα κρατικό νοσοκομεία, στα ιατρεία του ΙΚΑ και των λοιπών ασφαλιστικών οργανισμών, στα αγροτικά ιατρεία, καθώς και στους σταθμούς του ΠΙΚΠΑ.Σε ορισμένα μεγάλα νοσοκομεία και μαιευτήρια, εφ'όσον υφίσταται κοινωνικές υπηρεσίες, παραπέρα συμπαράσταση τόσο κατά την περίοδο της κυήσεως όσο και του τοκετού. Η βοήθεια που παρέχεται στην άγαμη μητέρα από το ΠΙΚΠΑ και το βρεφοκομεία, περιορίζονται κυρίως στην προστασία του παιδιού, που και αυτή δεν θεωρείται ικανοποιητική λόγω της πολλαπλής λειτουργίας των υπηρεσιών αυτών, εξαιτε ίας της μη επανδρώσεώς τους με επαρκές και ειδικευμένο προσωπικό και λόγω άλλων ελλείψεων. Επίσης με το νόμο 1433/1984 η άγαμη μητέρα δικαιούται γονική άδεια μέχρι έξι μήνες, στο χρονικό διάστημα από τη λήξη της άδειας μητρότητας μέχρι όταν το παιδί συμπληρώσει την ηλικία των δυόμιση ετών.η άδεια αυτή είναι όμως χωρίς αποδοχές.το Υπουργείο Υγείας και Κοινωνικών Ασφαλ ίσεων χορηγεί στην άγαμη μητέρα εφόπξ επίδομα για την κάλυψη των πρώτων αναγκών της μετά τον τοκετό και μηνιαίο επίδομα μέχρι το παιδί να συμπληρώσε ι τα δεκαέξι του χρόνια.

41 ΡΥΘΜΙΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΗΛΙΚΟΥ. Στα 1912 εκδίδεται το πρώτο νομοθέτημα που προστατεύει κατά γενικό τρόπο την παιδική εργασία, βάζοντας συγκεκριμένα όρια ηλικίας και ανεξάρτητα από ειδικό κλάδο απασχόλησης.την γενική απαγορευτική διάταξη του νόμου αυτού την περιέχει το πρώτο άρθρο που ορίζει ότι απαγορεύεται να χρησ ι μοποιούνται,ως εργάτες ή μαθητευόμενοι, παιδιά που δεν έχουν συμπληρώσει το 12 έτος της ηλικίας τους.η απαγόρευση συ τή είναι γενική και αφορά όλο σχεδόν το φάσμα των εργασιών κα ι απασχολ ήσεων. Εκτός από τη γενική απαγόρευση της εργασίας των παιδιών μέχρι και τα δώδεκα χρόνια της ηλικίας τους, ο νόμος έβαζε και περιορισμούς σχετικούς με τον ημερήσιο χρόνο της εργασίας των μεγαλύτερων παιδιών και μέχρι την ηλικία των 18 ετών συμπληρωμένων. Συγκεκριμένα όριζε ότι ο χρόνος της ημερήσιας εργασίας των παιδιών από 12 εως 14 ετών δεν επιτρέπεται να υπερβαίνει τ ΐ 6 ώρες, ενώ των μεγαλύτερων και μέχρι 18 ετών δεν έπρεπε να υπερβαίνει τις 10 ώρες τις καθημερινές ημέρες και τ ις 8 ώρες τις παραμονές των εορτών και το Σάββατο. Ειδικότερες διατάξεις επέβαλλαν υποχρεωτικές ενδιάμεσες διακοπές της εργασίας για την ξεκούραση των παιδιών, κα8ώς και τη γενική απαγόρευση της εργασίας κατά την Κυριακή σε παιδιά που δεν είχαν συμπληρώσει το 16$έτος της ηλικίας τους. Επίσης με άλλη διάταξη απαγορευόταν σε παιδιά που δεν είχαν συμπληρώσε ι το 18 έτος της ηλικίας τους να εργάζονται νυκτερινές ώρες και συγκεκριμένα από τις 9 το βράδυ μέχρι τις 5 το πρωί.εξαιρούνταν όμως τα παιδιά που εργάζονταν σε επιχειρήσεις μεταφοράς προσώπων, σε εστιατόρια και συναφή καταστήματα και σε ξενοδοχεία, αν και στις δυο τελευταίες περιπτώσεις εργασιών η απαγόρευση της νυκτερινής εργασίας ίσχυε για παιδιά μέχρι 14 ετών. Ειδική διάταξη απαγόρευε σε παιδιά που δεν είχαν συμπληρώσει το 14 έτος της ηλικίας τους να ασχολούνται με εργασίες υπαίθριας πώλησης αντικειμένων σε πλατε ίες, δρόμους και γενικά σε δημόσιους τόπους ή περιφερόμενοι από σπίτι σε σπίτ ι.η ίδια απαγόρευση ίσχυε και για τα παιδιά από 14 εως 16 ε τών κατά τις νυκτερινές ώρες (9μμ-5πμ).Επίσης απαγορευόταν σε παιδιά που δεν είχαν συμπλήρωσε ι το 14? έτος να χρησιμοποιούνται σε θεατρικές και τις προς αυτές παρεμφερείς δημόσιες παραστάσεις, ενώ με άλλη διάταξη έμπαινε γενική απαγόρευση μη χρησιμοποίησης προσώπων μη υπερβάντων το 15? έτος της ηλικίας τους σε υπόγειες εργασίες μεταλλείων, λατομείων και ορυχείων. Ο ίδιος νόμος επέβαλλε gia την πρόσληψη παιδιών που δεν έχουν συμπληρώσει το 18-έτος της ηλικίας τους, να είναι εφοδιασμένα με πιστοποιητικά γιατρού που να βεβαιώνουν ότι είναι υγιή. Τέλος ο ίδιος νόμος επέβαλλε στους εργοδότες την υποχρ'εωση να δηλώνουν στην αστυνομική αρχή, οποιδήποτε πρόσληψη ανηλ ίκου, που δεν συμπλήρωσε το 18 έτος της ηλικίας του ^ Μεταγενέστερες διατάξεις που αφορούν την εργασία του α νηλίκου αφόρα το νόμο υπ'αρι θμ.1837 της Μαρτίου

42 (ΦΕΚ Α85). Εοω σύμφωνα με το άρθρο 2/1 ανήλικοι που δεν έχουν συμπλήρωσε ι το 15 έτος της ηλικίας τους απαγορεύεται να ασχοληθούν σε οποιαδήποτε εργασία. Ανήλικοι, δεν επιτρέπεται να α πασχολούνται σε εργασίες επι κύνδινες, βαριές ή ανθυγιεινές, καθώς και σε εργασίες που βλάπτουν την ψυχική τους υγεία και γενικά εμποδίζουν την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητάς τους. Οι εργασίες αυτές καθορίζονται με απόφαση του Υπουργού Εργασίας, που εκδίδεται ύστερα από γνώμη του συμβουλίου Υ γιεινής και ασφάλειας της εργασίας(αρθρ. 2/2). Με άδεια της επιθεώρησης εργασίας επιτρέπεται η απασχόληση ανηλίκων που δεν έχουν συμπλήρωσε ι το 15 έτος της ηλικίας τους σε θεατρικές παραστάσεις, μουσικές ή άλλες καλλιτεχνικές εκδηλώσεις. διαφημιστικά προγράμματα, επιδείξεις μόδας, ραδιοφωνικές ή τηλεοπτικές εγγραφές ή εκπομπές, εγγραφές σε βίντεο, κινηματογραφικές λήψεις καθώς, και η χρησιμοποίησή τους ως μοντέλων, εφ'όσον δεν βλάπτεται η σωματική και η ψυχική τους υγεία.με απόφαση του Υπουργού Εργασίας, που εκδίδεται ύστερα από γνώμη της αντιπροσωπευτικότερης οργάνωσης των εργαζομένων και των εργοδοτών του χώρου, μπορεί να επιτρέπεται η απασχόληση ανηλίκων και σε άλλες παρεμφερείς απασχολ ήσε ις(αρθρ.3/1). Η κατά την παρ.1 άδεια επι θεωρήσεως εργασίας χορηγείται στον εργοδότη ύστερα από αίτησή του και περιέχει το ονοματεπώνυμο και την ηλικία του ανηλίκου, το είδος της εργασίας στην οποία πρόκειται να απασχοληθε ί, το ημερήσιο πρόγραμμα και τη χρονική διάρκειά του. Η άδεια χορηγείται για χρονικό διάστημα που δεν μπορεί να υπερβαίνει τους τρείς μήνες.παράταση της άδειας μπορεί να χορηγηθεί για εξαιρετικούς λόγους(αρθρ. 3/2). Για την χορήγηση της άδειας ή'την παράτασή της ο εργοδότης μαζί με την αίτηση υποβάλλε ι δήλωση, ότι έχουν ληφθε ί τα απαραίτητα μέτρα προστασίας του ανηλίκου, συναίνεση του προσώπου που έχει την επι μέλε ι α του ανηλίκου και ιατρική πιστοποίηση από τις υπηρεσίες του Εθνικού Συστήματος Υγείας (Ε.Σ.Υ.)και του Ιδρύματος Κοινωνικών Ασφαλίσεων (Ι.Κ.Α.). ότι δεν υπάρχει κίνδυνος για τη σωματική ή ψυχική υγεία του ανηλίκου στη συγκεκριμένη απασχόληση (αρθρ. 3/3) Αρθρ. 40 Οι ανήλικοι πρίν απασχοληθούν σε οποιαδήποτε εργασία, εκτός από τις περιπτώσεις του άρθρ.3, πρέπει να παρακολουθήσουν προγράμματα εξωσχολικού προσανατολ ισμού. Τα προγράμματα αυτά εφαρμόζονται από τον Οργανισμό Απασχολ ήσεως Εργατικού ΔΥνσμικού(Ο.Α.Ε. Δ.). που χορηγεί στον ανήλικο βεβαίωση για το πρόγραμμα που παρακολούθησε. Β ι βλ ι άρ ι ο υγείας δεν εκδίδεται χωρίς τη βεβαίωση αυτή.η έναρξη ισχύος του άρθρου αυτού ορίζεται με απόφαση του οικείου νομάρχη ύστερα από αιτιολογημένη πρόταση του Ο.Α.Ε.Δ. Ανήλικοι που δεν έχουν συμπληρώσει το 16ο έτος της ηλικίας τους, καθώς και ανήλικοι που φοιτούν σε γυμνάσια, λύκεια κάθε τύπου ή τεχνικές επαγγελματ ι κές σχολές, δημόσιες ή ιδιωτικές, αναγνωρισμένες από το κράτος, δεν μπορεί να απασχολούνται περισσότερο από έξι ώρες την εβδομάδα(αρθρ.5/1). Οι ανήλικοι εργαζόμενοι δικαιούνται ημερήσια ανάπαυση δώδεκα τουλάχιστον Συνεχείς ώρες, στις οποίες πρέπει να συμπεριλαμβάνεται το χρονικό διάστημα από τις δέκα το βράδυ μέχρι τις έξι το πρωί(αρθρ.5/2). 34

43 Η ημερήσια απασχόληση των ανηλίκων που φοιτούν σε γυμνάσια D λύκεια κάθε τύπου ή τεχνικές-επαγγελματικές σχολές, δημόσιες 1) ιδιωτικές, αναγνωρισμένες από το κράτος, αρχίζει ή λήγει δυο τουλάχιστον ώρες μετά τη λήξη ή πριν από την έναρξη των μαθημάτων αντίστο ι χα (αρθρ. 5/3). Η απασχόληση των ανηλίκων σε καλλ ι τεχνι κές ή παρεμφερείς δραστηριότητες δεν μπορεί να υπερβαίνει τις : α)δυο ώρες την ημέρα για ανηλ ίκους από τριών εως έξι ετών. 6) τρεις ώρες την ημέρα για ανηλίκους από έξι εως ένδεκα ετών, γ) τέσσερι ς ώρες την ημέρα για ανηλίκους από ένδεκα εως δεκατριών ετών. δ)πέντε ώρες την ημέρα για ανηλίκους από δεκατριών εως δεκαπέντε ετών(αρθρ.5/4). Η υπερωριακή απασχόληση των ανηλίκων απαγορεύεται (αρθρ. 5/5). Οι εργαζόμενοι ανήλικοι αμείβονται με βάση το κατώτατο ημερομίσθιο του ανειδίκευτου εργάτη, που προβλέπεται από την εθνική γενική συλλογική σύμβαση εργασίας. κατά αναλογία των ωρών απασχόλησης τους (αρθρ. 6/1). Ευνοϊκότερες συνθήκες εργασίάς και μεγαλύτερη αμοιβή ρυθμίζονται με συλλογικές συμβάσεις εργασίας (αρθρ. 6/2). Η κανονική άδεια χορηγείται κατά την περίοδο των θερινών σχολικών διακοπών σε συνεχείς ημέρες.το μισό της κανονικής ά δειας χορηγείται τμηματικά και σε άλλες χρονικές περιόδους. αν το ζητήσει ο ενήλικος (αρθρ. 7/1). Οι ανήλικοι εργαζ' >μενο ι. ανεξάρτητα από το χρόνο απα σχόλησής τους όταν είναι συγχρόνως και μαθητές ή σπουδαστές σε αναγνωρισμένη σχολή, δικαιούνται για τη συμμετοχή τους σ τις εξετάσεις και άδεια 10 ημερών συνεχόμενη ή τμηματική, κατά την αίτησή τους, για κάθε ημέρα εξετάσεων, με την υπο χρέωση να αποδυκνύουν τη συμμετοχή τους με σχετική βεβαίωση.μ άδεια αυτή δεν μπορεί να είναι μικρότερη των 14 ήμερων συνολ ι κά (αρθρ. 7/2). Οι άδειες της προηγούμενης παραγράφου είναι χωρίς αποδοχές από τον εργοδότη. Οι αποδοχές των αδειών αυτών καταβάλλονται πάντοτε από τον ΟΑΕΔ και η δαπάνη των έξι πρώτων ημερών κατ 1έτος βαρύνει τον προϋπολογισμό αυτού, η δε λοιπή αποδίδεται στον ΟΑΕΔ από τον προϋπολογισμό του Υπουργείου Εργασίας, στον οποίο εγγράφεται σχετική πίστωση. Οι ανήλικοι δεν επιτρέπεται να απασχολούνται αν δεν είναι εφοδιασμένοι με το βιβλιάριο εργασίας, το οποίο είναι ειδικό για τη συγκεκριμένη εργασία ή ομάδα εργασιών(αρ. 8/1). Βιβλ ιάριο εργασίας δεν απαιτείται, όταν πρόκειται για απασχόληση ανηλίκου, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 3. (αρθρ. 8/2). Με απόφαση του Υπουργού Εργασίας ρυθμίζεται η διαδικασία έκδοσης, ανανέωσης, αφαίρεσης και αντικατάστασης του βιβλιαρίου, το περιεχόμενό του, ο χρόνος της ισχύος του και κάθε άλλη αναγκαία λεπτομέρε ια (αρθρ. 8/3). Σύμφωνα με την απόφαση του Υπουργού εργασίας (αρι θμ της 26 Σε π τεμβρίου -Οκτωβρίου 1989 (ΦΕΚ Β 766), που αφορά την εργασία του ανηλίκου καθορίστηκαν τα εξής: 35

44 Προκε ι μένου για απασχόληση νεαρών προσώπων συμπληρωσάντων το 18ο έτος της ηλικίας τους. σε εργασίες που χαρακτηρίζονται με το άρθρο 2. παρ.2 του νόμου 1837/1989"Για την προστασία των ανηλίκων κατά την απασχόληση και άλλες διατάξεις" ως βαριές. αν8υγι ε ινές Α επικύνδινες. που παρέχονται σε βιομηχανικές και άλλες επιχειρήσεις Α υπόγειες εργασίες, οι προβλεπόμενες ιατρικές εξετάσεις από την παρ.3 του αρ3ρ.13 του ίδιου νόμου παρατε ίνονται μέχρι τη συμπλήρωση του 21ου έτους της ηλικίας τους (αρ8ρ. 1/1). Οι διατάξεις που ισχύουν και οι οποίες αφορούν τα βιβλιάρια εργασίας ανηλίκων, επεκτε ίνονται σε όλα τα πρόσωπα που σύμφωνα με την προηγούμενη παράγραφο απασχολούνται 1) 9α απασχοληθούν στις σναφερόμενες ως βαριές, ανθυγιεινές, επικύνδινες Α υπόγειες εργασίες (αρ9ρ. 1/2). Ο εργοδότης που απασχολεί Α στον οποίο εργάζονται πρόσωπα κάτω των 21 ετών σε υπόγειες, εργασίες, υποχρεούται να τηρεί καταστάσεις τις οποίες 9α θέτει στη διάθεση των επιθεωρητών εργασίας, όταν ζητούνται, και στις οποίες θα αναγράφονται η ημερομηνία γεννήσεως και η ένδειξη για τη φύση των καθηκόντων που εκτελούν(αρθρ. 2/1). Σ τις καταστάσεις αυτές επισυνάπτεται ιατρικό πιστοποιητικό από το οποίο προκύπτει η ικανότητα για απασχόληση των παραπάνω προσώπων, χωρίς τούτο να περιέχει οποιαδαποτε ένδειξη ι- ατρικας φύσεως(αρθρ.2/2). Ο έλεγχος της εφαρμογας των διατάξεων του παρόντος ανατίθετα ι στους υπαλλαλους των επιθεωρήσεων εργασίας και στους υπαλλ ήλους της κεντρικής υπηρεσίας του Υπουργείου Εργασίας (αρθρ. 4). S.

45 2] Π Ρ Ο Σ Τ Α Σ Ι Α Μ Η Τ Ρ Ο Τ Η Τ Α Σ *'# ******# * ****)»'>* ***>*'>*'ΐί ****** ***** ********************>*- * * * Ο Ι Κ Ο Γ Ε Ν Ε Ι Α Σ - Π Α Ι Δ Ι Ο Υ *****************************-***************-**

46 ΖΑ ] ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ- ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΣΤΗΡΙΞΗΣ. -Ο I Κ 0 Γ Ε Ν Ε I Α. Η βασική υας επιδίωξη θα πρέπει να είναι η υποστήριξη της οικογένειας, έτσι ώστε να ανταποκριθεί στο ρόλο της σαν βασική μονάδα για την φροντίδα των μελών της, για ανεξάρτητη ανάπτυξη και αξιοποίηση των δυνατοτήτων τους και για την δημιουργία συνθηκών που θα εξασφαλισουν ίσες ευκαιρίες και προοπτικές στα δυο φύλα. Για την επίτευξη των επιδιώξεών μας αυτών'θα βοηθήσει αρκετά η δημιουργία τοπικών υπηρεσιών που θα απευθύνονται στην οικογένεια και στα μέλη της. Οι υπηρεσίες αυτές θα στοχεύουν στην κοινωνική φροντίδα της οικογένειας, χωρίς πρόσθετα προβλήματα, περιλαμβάνοντας κυρίως προληπτικές δραστηριότητες, στην κοινωνική προστασία της οικογένειας με πρόσθετα προβλήματα ή ειδικές ανάγκες, καθώς και στην κοινωνική αγωγή της οικογένειας και στην ευαι σθητοποίηση της κοινότητας πάνω σε θέματα κοινωνικών αλλαγών, κοινωνικών προβλημάτων, κοινωνικής δράσης, συμμετοχής και ανθρώπινων σχέσεων. Επίσης στοχεύουν στην αποκατάσταση ατόμων με κοινωνικά, σωματικά, νοητικά ή και ψυχικά προβλήματα, με συμβουλευτική και υποστηρικτική βοήθεια, με τη διασύνδεσή τους με άλλες υ πηρεσίες της κοινότητας για την επίλυση ζωτικών τους προβλημάτων (όπως στέγασης, εργασίας, σίτισης, οργάνωσης ελεύθερου χρόνου κλπ) και με τη δημιουργία προγραμμάτων στήριξης για την αυτοδιαχεiρηση της ζωής τους και ακόμη στην ετοιμότητα για παρέμβαση στην κρίση (ατομική,οικογενειακή και κοινότητας όπως αρρώστια.φυλάκιση, απουσία γονέα κ.λ.π.), με δραστηριότητες άμεσης κοινωνικής βοήθειας στο σπίτι. Ενδεικτικά θα αναφέρουμε μερικές από τις πιθανές δραστηριότητες των υπηρεσιών αυτών, οι οποίες είναι η προγαμιαία και οικογενειακή ενημέρωση, οικογενειακός προγραμματισμός, σύμβουλε υτ ι κή ενημέρωση γονέων σε ομάδες ή ατομικά, ενημέρωση και εκπαίδευση με την οργάνωση διαλέξεων και ομαδικών συζητήσεων και τη διανομή ενημερωτικού υλικού, σε θέματα υγείας, πρόνοιας και κοινωνικών προβλημάτων καθώς και ανάπτυξη σε τοπικό επίπεδο δίκτυο καταστάσεων μορφών οικογένειας (υιοθεσία, ανάδοχες και τεχνητές οικογένειες κ.λ.π.) Επίσης, συνεργασία με άλλους τομείς (π.χ. υγείας,παιδείας, εργασίας κ.λ.π.)για την επίτευξη των αναπτυξιακών τους στόχων και συμμετοχή σε κοινωνική έρευνα για την επισήμανση σήμανση τοπικών προβλημάτων, καθώς και στον προγρα αματ ι σμό γιο την πρόνοια και την κοινωνική ανάπτυξη. Οι υπηρεσίες στήριξης της οικογένειας είναι οι δραστη- 38

47 ριότητες συμβουλευτικοί χαρακτήρα (ατομική, οικογενειακή κ.λ.π ('.υπηρεσίες οικογενειακού προγραμματισμού, προγράμματα πρόληψης αρρώστιας και αναπηρίας και προετοιμασία και ευαισδητοποiηση παιδιών και γονέων για το σχολείο. Η υπάρχουσα κατάσταση σε αυτήν την κατηγορία. χαρακτηρίζεται από την ουσιαστική έλλειψη μονάδων προσφοράς κοινωνικών υπηρεσιών στο επίπεδο αυτό.οι κρατικές υπηρεσίες (Υπουργείο Υγείας Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων. ΠΙΚΠΑ. ΙΚΑ). προσφέρουν ουσιαστικά υπηρεσίες υγείας, ενώ ο ΕΟΠ (ΝΠΙΔ). που προσφέρει καθαρό προνοιακές υπηρεσίες (π.χ. Σπίτι παιδιού), δεν καλύπτει τις ανάγκες ούτε από πλευράς κατανομής των υπηρεσιώντου. ούτε από πλευράς συστηματικού προγραμματισμού και επαρκούς κατάλληλου προσωπικού. Εκτός από τις προηγούμενες υπάρχουν και οι υπηρεσίες οι συμπληρωματικές της οικογένε ιας.τέτοιες υπηρεσίες είναι τα κέντρα ημέρος για παιδιά οποιασδήποτε κατηγορίας, η φροντίδα βρέφους και του προσχολικού παιδιού, τα προγράμματα ημερήσιας απασχόλησης (πριν ή μετά το σχολείο), τα προγράμματα ολιγόωρης απασχόλησης παιδιών που οι μητέρες τους δεν δουλεύουν, τα διάφορα επιδόματα, οι κατασκήνωσεις. τα οικοτροφεία και οι λέσχες σίτισης 6 39

48 23] ΑΓΑΜΗ ΜΗΤΕΡΑ - ΕΞΩΓΑΜΟ ΒΡΕΦΟΣ-ΥΙΟΘΕΣΙΑ. Τα εξώγαμα παιδιά είναι εκείνα που κατά προτεραιύτπτα χοειάζονται ε ι 5 1 κά μέτρα προστααίας όπως επίσης προστασία επιβάλλεται και για τις άγαμες μητέρες. Ο αριθμός των άγαμων μητέρων δεν είναι εύκολο να προσδι ορισθε ί.και αυτό γιατί λόγω της φύσης του προβλήματος και της αρνητικής ακόμη στάση της της κοινωνίας μας, απέναντι στην άγαμη μητέρα, πολλά περιστατικά δεν αποκαλύπτονται.κατά κανόνα, οι άγαμες μητέρες πριν από τον τοκετό ή μετά από αυτόν, προσπαθούν να αποκρύψουν την κατάστασή τους με την φυγή και την αλλαγή του τόπου διαμονής ή καταφεύγουν σε ενέργειες που σύμφωνα με την υπάρχουσα ποινική νομοθεσία θεωρούνται εγκληροτικές (αμβλώσεις, παιδοκτονίες κ.λ.π.). Το κέντρο βρεφών "ΜΗΤΕΡΑ" είναι το μόνο ίδρυμα που ασχολείτσ ι συστηματ ι κά με τα προβλήματα της άγαμης μητέρας.'εχει ειδικό τμήμα για τις μέλλουσες μητέρες, στο οποίο εισάγονται άγαμες κυοφορούσες από τον 7ο μήνα της κυήσεως μέχρι τον τοκετό. Βασικό στοιχείο είναι η εισαγωγή του εξώγαμου βρέφους μετά τον τοκετό σε ίδρυμα και η περίθαλψη της μητέρας για όσο χρόνο επιβάλλεται. Για την εισαγωγή της άγαμης μητέρας στο ίδρυμα απαιτείται αίτηση, πιστοποιητικό εγγραφής στα μητρώα Δήμου ή Κοινότητας και έκθεση κοινωνικού λειτουργού του ιδρύματος ή άλλου φορέα. Η εισαγωγή της μητέρας στο ίδρυμα γίνεται μετά από απόφαση του Δ.Σ. Συχνά όμως η άγαμη μητέρα αποφασίζει το εξώγαμο βρέφος να το δώσει για υιοθεσία.αυτή η απόφαση είναι πολλές φορές α ποτέλεσμα οικονομικών, κοινωνικών και ηθικών λόγων. Ο θεσμός της υιοθεσίας απαντάται με διάφορες μορφές σε λαούς και πολιτισμούς από τους αρχαίους χρόνους μέχρι σήμερα. από τις πιο πρωτόγονες κοινωνίες ως τις πιο σύγχρονες.μέσα από τους αιώνες ηυιοθεσία εξελίσσεται εκφράζοντας τις στάσεις. τις προκαταλήψεις, τις νέες ιδέες και είναι ανταποκρινό>μενη κάθε φορά στα κοινωνικά προβλήματα και τις ανάγκες. Στη χώρα μας τα τελ ευτα ί α χρόνια γίνονται περίπου υιοθεσίες ανηλίκων ετησίως (στοιχεία του Υπουργείου Υγείας και Πρόνοιας 1983). Από αυτές το 45% περίπου αφορούν Γ ακ?ι<^ που κατά κανόνα υιοθετούνται από μη συγγενικές οι κογένε ιες.την τελευταία δεκαετία και στην Ελλάδα παρατηρε ιται μείωση του αριθμού διαθέσιμων για υιοθεσία παι δ ών και αύξηση των ζευγαριών που ενδιαφέρονται να υιοθετήσουν με αποτέλεσμα τα παιδιά να μην επαρκούν. Τα παιδιά υιοθετούνται είτε από βρεφοκομεία και άλλα αρμό δια ιδρύματα παιδικής προστασίας. είτε ιδιωτικά. Με τον ό ρ. ιδιωτική ή ανεξάρτητη" υιοθεσία εννοούμε ότι οι υποψήφιοι θετοί γονείς παίρνουν το βρέφος κατά κανόνα από το μαιζ υ. ηρι θ', τις περισσότερες φορές με την μεσολάβηση τρίτων προωηων και μερικές φορές κατόπιν προσωπικής συμφωνίας με την μητέρα του παιδιού. Η έκλειψη υγιών μικρών παιδιών για υιοθεσία τα τελευταία χρονιά έχει αυξήσει σημαντικά τον αριθμό των "ιδιωτικών" υιο

49 θεσιών. ενώ έχει περι^ίσει τις υιοθεσίες του γίνονται από τα ιδρεματα.οι διαδικασίες αυστηρής επιλογής δετών γονέων,η μακρύ αναμονή, οι περιοριστικές προϋποθέσεις (κυρίως στο δέμα της ηλικίας ) των ιδρυμάτων ωθούν πολλούς υποψήφιους θετούς γονείς που έχουν τις κατάλληλες προσβάσεις και τις οικονομικές δυνατότητες να αναζητήσουν παιδιά " ιδιωτικά".είναι γεγονός ότι σε αρκετές απο αυτές τις περιπτώσεις υπάρχουν οικονομικές συναλλαγές μεταξύ των ενδιαφερομένων-θετών γονέων, μεσαζόντων και φυσικής μητέρας, έστω και αν το θέμα αυτό σπανίως έρχεται στο φως της δημοσιότητας. Σύμφωνα με τον ελληνικό νόμο υιοθεσίας, για να εκδοθεί δικαστική απόφαση υπέρ της υιοθεσίας, απαιτείται οικογενειακή μελέτη των αιτούντων, η οποία να Βεβαιώνει την καταλληλότητά τους να γίνουν θετοί γονείς.η μελέτη αυτή γίνεται από κοινωνικές οργανώσεις και ιδρύματα, εξουσιοδοτημένα βάσει του νόμου να διενεργούν υ ι οθεσί ες. Ενώ στις υιοθεσίες που γίνονται από τσ ιδρύματα που προστατεύουν τα παιδιά, η έρευνα για την καταλληλότητα των υποψήφιων θετών γονέων (και πιθανώς και η δικαστική ολοκλήρωση της υιοθεσίας) προηγούνται της τοποθέτησης του παιδιού στην οικογένεια, στις υιοθεσίες που γίνονται "ιδιωτικά", ακολουθείται εκ των πραγμάτων αντίθετη πόρε ία. Δηλαδή όταν αποφασίσει το ζευγάρι να υιοθετήσει το παιδί που πήρε ιδιωτικά, απευθύνεται στην αρμόδια διεύθυνση κοινωνικής πρόνοιας και η κοινωνική λειτουργός μελέτη, ενώ ήδη το παιδί βρίσκεται στην οικογένεια και έχει δημι ουργηθε I δεσμός του με τους υποψήφιους θετούς γόνε ίς.είναι ευνόητο ότι καμμιά έρευνα δεν μπορεί να είναι αντικειμενική και ουσιαστική, παρ' όλες τις προσπάθειες των κοινωνικών λειτουργών, όταν το παιδί βρίσκεται ήδη στην οι κογένε ια. Ετσι η έρευνα συχνά είναι τυπική, κυρίως για να διασφαλιστεί ένα ελάχιστο επίπεδο ομαλών συνθηκών διαβίωσης για το παιδί. Είναι ευνόητο ότι μεταξύ των ζευγαριών που παίρνουν παιδιά " ιδιωτικά" περιλαμβάνονται και ζευγάρια των οποίων οι α ι τήσεις υιθεσίας έχουν απορριφθεί από τα ιδρύματα λόγω ακαταλλπλότπτας καθώς και ζευγάρια που έχουν προκαταλήψε ι ς για την υιοθεσία, ώστε να μην θέλουν να την γνωστοπο ι ήσουν ή ακόμα να επιθυμούν να παρουσιάσουν το παιδί σαν φυσικό τους παιδί. Vo άλλο πρόβλημα στον τομέα των "ιδιωτικών" υιοθεσιών είναι ό τι, κατά το διάστημα της παραμονής του παιδιού στην οικογένεια, πρίν ολοκληρωθε ί νομικά ή υιοθεσία του. το παιδί δεν έχει καμμιά νομική προστασία, διότι η φυσική μητέρα που εξακολουθεί να ασκεί γονική μέριμνα δεν ενδιαφέρεται και συνήθως δεν γνωρίζει την οικογένεια που έχει πάρει το παιδί της.οι θετοί γονείς δεν δεσμεύονται νομικά στην άσκηση της ε πιμέλειας του παιδιού και καμμιά κοινωνική οργάνωση δεν έχει γνώση της περίπτωσης του παιδιού, ώστε να παρακολούθησε ι την τοποθέτηση. Συμπερασματικά η υιοθεσία είναι μια κατάσταση πολύπλοκων, διαπροσωπικών, ενδοοι κογε υε ισκών και κοινωνικών σχέσεων που άλλοτε επηρεάζουν θετικά και άλλοτε αρνητικά τη συμπεριφορά των ανθρώπων που τις βιώνουνιτου παιδιού, των θετών γονέων και των βιόλθ). κων γονέων. Σίγουρα, ο ιδανικότερος χώρος για την ψυχοσωματική και κοινωνική ανάπτυξη του παιδιού είναι ο χώρος της οικογένειας. Αυτός ο χώοος προσφέρει μια μόνιμη λύση προστασίας του παιδιού που δεν έχει οικογένεια ή που δεν έχει ελπίδες να δ ι αμορφώκτ: υν οι δικοί του το κατάλληλο οικογενειακό περιβάλλου. 41

50 Η πράξη της υιοθεσίας πραγματοποιείται με δικαστική από-, φάση και όπως προβλέπει η υπάρχουσα νομοθεσία, μετά από ε ιδ ι κή κοινωνική έρευνα των αρμόδιων υπηρεσιών του Υπουργείου Υ γείας και Πρόνοιας για την διαπίστωση της καταλληλότητας των υποψήφιων 5ετων γονέων και την εκπλήρωση των γενικότερων προϋποθέσεων που απαιτούνται ώστε αυτή να εχει επιθυμητή έκβαση. Για τα παιδιά που περί θάλπονται ήδη από κάποιο Ιδρυμα (ΠΙΚΠΑ. ΚΈΝΤΡΟ ΒΡΕΦΩΝ "Η ΜΗΤΕΡΑ". Δημοτικό Βρεφοκομεία), την ευθύνη της υιοθεσίας φέρει το ίδιο το ίδρυμα, το οποίο λ ε ι τουργεί σαν κηδεμόνας του παιδιού, πραγματοποιεί με δικούς του κοινωνικούς λειτουργούς την απαραίτητη κοινωνική έρευνα. Σ τις υπόλοιπες περιπτώσεις την ευθύνη έχουν οι διευθύνσεις η τα τμήματα κοινωνικής πρόνοιας της κάθε νομαρχίας.πιο συγκεκριμένα το 198Θ πραγματοποιήθηκαν 861 υιοθεσίες από τις οποίες 785 από τα τμήματα κοινωνικής πρόνοιας των νομαρχιών, 68 από το κέντρο βρεφών "Η ΜΗΤΕΡΑ ", 7 από, το ΠΙΚΠΑ και 4 από το Δημοτικό Βρεφοκομείο Πατρών. Μονολότι η σχετική νομοθεσία στη χώρα μας έχει αναμορφωθεί και εκσυγχρονισθε( σχετικά πρόσφατα, σύμφωνα με τις απόψεις αρμόδιων υπηρεσιακών παραγόντων φαίνεται ότι υπάρχουν ορισμένα προβλήματα και αδυναμίες που σχετί ζονται με την δυνατότητα προσέλκυσης αρκετών κατάλληλων υποψήφιων γονέων, την οργάνωση των κοινωνικών υπηρεσιών που ασχολούνται με την εφαρμογή του θεσμού και την ποιότητα της κοινωνικής έρευνας που προηγείται της υιοθεσίας. Η υιοθεσία πραγματοποιείται με δικαστική απόφαση και παρίσταται αυτός που υιοθετείται (αρθρ. 1576).Για να γίνει η υιοθεσία απαιτείται να συνενα ίσε ι ο υ ι οθετούμενος. Εάν αυτός είναι ανήλικος απαιτείται η συναίνεση ενώπιον δικαστηρίου των γονέων αυτού ή μόνο από τον ένα γονέα γονέα, εφ όσον η συναίνεση του άλλου εζαιτε ίας πνευματικής νόσου ή άλλου λόγου είναι αδύνατη-εάν ο υιοθετημένος στερείται γονέων απαιτείται η συναίνεση ενώπιων δικαστηρίου του επιτρόπου ή του κηδεμόνος αυτού καθώς και άδεια του συγγενικού συμβουλίου.επίσης παρίσταται στο δικαστήριο ο υιοθετούμενος που έχει συμπληρώσει το 16ο έτος (αρθρ 1577).Το δικαστήριο επιτρέπει την υιοθεσία μετά από έρευνα αν συντρέχουν οι όροι του νόμου και αν εξαιτ ί ας ήθους ή περίουσιαστικής κατάστασης του υιοθετούντος συμφέρει η υιοθεσία τον υιοθετούμενο(άρθρο 1579). Οι επιπτώσεις που δημιουργούνται για τη θετή οικογένεια είναι οτι αυτός που υιοθετεί δεν έχει κληρονομικά δικαιώματα έναντι του θετού τέκνου (άρθρο 1579). Το θετό τέκνο παίρνει το επώνυμο του υιοθετήσαντος.δικαιούται όμως το τέκνο σε αυτό το επώνυμο να προσθέσει και το δικό του επώνυμο(άρθρο 15Θ2). Οι ε πιπτώσεις για τη φυσική οικογένεια αντίθετα είναι ότι τα προερχόμενα από τη σιγγένεια δικαιώματα και οι υποχρεώσεις μεταξύ του θετού τέκνου και της φυσικής του οικογένειας σύμφωνα με το νόμο παραμένουν αμετάβλητα (άρθρο 1533). Μ πατρική εξουσίυ του φυσικού πατ'ερα ή η κηδεμονία ή η επιτροπεία στην οποία ανήκει το θετό τέκνο αντικαθίσταται αυτοδικαίως στο θετό πατέρα, εάν ο θετός γονέας είναι μόνο μια γυναίκα, τότε η εξουσία απέναντι στο θετέ τέκνο αντικαθίσταται από μ ια επιτροπεία (άρθρο 1584). Εαν ενώ δ ι αρκεί η ανηλικότητα του θετού τέκνου παύσει για κ-ποιο λόγο, η πατρικό εξουσία ή η κηδεμονία ή η επιτροπεία. τότε αυτή δεν επανέρχεται στον φυσικό γονέα, αλλά -ε αυτήν την περίπτωση : φυσικός γονέας έχει το δικαίωμα της 42

51 π. μέλ ε. ας του τέκνου (άρθρου 1585). Οσο αναφορά τη διατροφή του 8ε τού τέκνου ο υιοθετήσας προηγείται απο τους εξ αίματος σιγγε.είς αυτού (αρ9ρου 1586). Η υιοθεσία παύει με δικαστική απόφαση εαν αποδεικνύεται Οτι υπάρχει παράπτωμα που δικαιολογεί την παύση.με μια τέτοια δικαστική απόφαση διακόπτεται η υ ι οθεσία (άρθρο 1587). Η υιοθεσία επίσης λύεται εαν κατά παράβαση του νόμου γ ί ν ε ι γάμος μεταξύ του υιοθετούντος και υιο9ετημένου.εαν ο γάμος ακυρωθεί διατηρούνται από την υιοθεσία μόνο τα περιουσιακά δικαιώματα του θετού τέκνου (άρθρο 1588) ^ 43

52 ~>π ΑΝΑΔΟΧΗ - ΤΕΧΝΗΤΗ-ΠΟΛΥΤΣΚΝΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ. Σύμφωνα με το Θεσμό της ανάδοχης φροντίδας και την α ντί στο :χη νομοθεσία. βρέφη και παιδιά μέχρι ετών που από έκτακτες ή χρόνιες ανάγκες, όπως ασθένεια γονέων, διάλυση ο ι κογένε ι ας. ατύχημα, φυλάκισή τους, διαπίστωση ακαταλληλότητας γονέωνκλ. π.. στερούνται οικογενειακών φροντίδων, τοπο- Θετούνται σε οικογένειες που προσφέρονται γι ' αυτό και που καλούνται να αναπληρώσουν τη φυσική οικογένεια, ως υποκατάστατό τους. Είναι γνωστό ότι. αν επιλεχθεί, προετοιμαστεί και υποστηρίζεται σωστά μια ανάδοχη οικογένεια, με την εξατομικευμένη φροντίδα που προσφέρει την εξασφάλιση γόνε ι κών προτύπων και οικογενειακής εστίας στο παιδί, ο θεσμός αυτός μπορεί να λειτουργήσει πολύ καλά και να προσφέρει ουσιαστικές υπηρεσ ί ε ς. Η σωστή επιλογή μιας ανάδοχης οικογένειας, όμως προϋποθέτει αρκετά μεγάλη προσφορά υποψηφίων ανάδοχων οίκο γενε ι ών. Οι ανάδοχες οικογένειες επιλέγονται με βάση ορισμένα κριτήρια, ώστε να μπορούν να ανταποκρι θούν στις αυξημένες ανάγκες, φυσιολογικές και ψυχοκοι νωνι κές, των παιδιών των πιο πάνω κατηγοριών.υπηρεσίες που περιλαμβάνουν ανάμεσα στις άλλες δραστηριότητές τους και προγράμματα της ανάδοχης φροντίδας είναι το ΠΙΚΠΑ, το κέντρο βρεφών "Η ΜΗΤΕΡΑ ".τα δημοτικά βρεφοκομεία Αθηνών,Θεσσαλονίκης και Πατρών.Οι ίδιες υπηρεσίες έχουν και την ευθύνη της παρακολούθησης των παιδιών αυτών και την κηδεμονία τους. Για κάθε φιλοξενούμενο παιδί, μέχρι και σήμερα, καταβάλλεται στην ανάδοχη οικογένεια ποσό SO.OOO δραχμές το μήνα, ανάλογα με το αν είναι συγγενική ή μη η σχέση, ή αν το παιδί είναι υγιές ή όχι (αναπηρία σωματική, διανοητική κτλ). Στο χρηματικό αυτό ποσό, αναλογεί ένα ετήσιο που κυμαίνεται από $0.000 δραχμές περίπου ανάλογα με την ηλικία του παιδιού, για την κάλυψη των αναγκών ιματισμού κ.λ.π.με την αύξηση που προβλέπεται να γίνει σύντομα, το μηνιαίο ποσό θα κυμανθεί από ΙΟΟ ΟΟΟ δραχμές ανάλογα με την περίπτωση του παιδιού. * Αεν παραγνωρίζεται το ενδιαφέρον και η αγάπη των οικογενειών που προσφέρονται να φιλοξενήσουν παιδιά με τις παραπάνω προυποθέσεις.χωρi ς va napaγνωρi ζετοι τελείως το οικονομικό όφελος, εκείνο που τελικά πιστεύεται ότι διατηρεί το θεσμό είναι οι συναισθηματικοί δεσμοί ανάμεσα στα παιδιά και τους ανάδοχου; )ονε i ς.ωστόσο αυτό όμως, δεν αποτελεί εγγύηση για την ποιότητα των προσφερόμενών υπηρεσιών. Ηδη η ζήτηση αναδοχών οικογενειών είναι πολύ μεγαλύτερη aró την προσφορά, με αποτέλεσμα τα όρια επιλογής να είναι πολύ στενά. Η ανάγκη μεθόδευσης μεγαλύτερης προσφοράς ανάδοχων οικογενειών >ια καλύτερη επιλογή είναι μεγάλη και οι ευθύνες των υπηρεσιών τεράστιες, για το λόγο οτι το- παιδί έχει άμεση εξάρτηση οπό τα μέλη της ανάδοχης οικογένειας. και οι επιπτώσεις του μορφωτικού επιπέδου, της στάσης και φιλοσοφίας της ζωής τους, αλλά και της αντίληψης για το ηροσφερόμενο από αυτούς έργο στην εξέλιξή του, είναι καθοριστικές. Η τεχνητή οικογένεια είναι ένας θεσμός σχεδόν άγνωστος 44

53 στη χωρά μας.οπως λειτουργεί σε άλλες χώρες, η τεχνητή οικογένεια αποτελεί ται από τους γονείς και ενα μικρό αρι9μό παιδιών ξι-αφόρων ηλικιών.η τεχνητή οικογένεια αποβλέπει στ ο να αναπλήρωσε ι στο μέγιστο βαθμό τη φυσική ο ι κογένε ια. Γι αυτό γίνεται προσπάθεια να μην ξεχωρίζει η οικογένεια αυτή α πό τις άλλες.ετσι στεγάζεται σε κανονικό σπίτι ή πολυκατοικία και c πατέρας (και σε ορισμένες περιπτώσεις και η μητέρα). Ο θεσμός αυτός έχει αρκετά από τα πλεονεκτήματα της ο ι κογένειας. όπως η μονιμότητα φροντίδων και εξατομίκευση της φροντίδας των παιδιών.το μεγάλο πλεονέκτημα του θεσμού αυτού είναι ότι λειτουργεί σαν φυσική οικογένεια μέσα στο κατάλληλο περί βάλλον.η αυτοτέλε ια στη διαχείρηση των οικονομικών πόρων, που γίνεται και με τη συνεργασία των ενδι αφερόμενων παιδιών εξασφαλίζει μια κάποια μεγαλύτερη ευελ ι ξ ία. Φυσι κά. η ποιότητα των προσφερόμενων υπηρεσιών εξαρτάται και από άλλους παράγοντες, όπως η καλλι έργε ια και η εκπαίδευση των γονέων, κλπ. Ενώ η τεχνητή οικογένεια έχει ορισμένα χαρακτηριστικά ι δρύματος όπως είναι η υπαλληλοποίηση της μητέρας και εν μέρει και του πατέρα και υπάρχει δυνατότητα ύπαρξης υπηρεσιακών οργανισμών, κανονισμών κ.λ.π., επιτρέπει διεκδικήσεις από το μέρος των παιδιών και ενεργητική συμμετοχή τους στις ίδιες τους τις υποθέσεις. Σήμερα στη χώρα μας λειτουργούν μόνο μια ή δυο τεχνητές οικογένειες, που έχουν δημιουργηθε( από την ιδιωτική πρωτοβουλία. Μεγάλη έμφαση δίνεται επίσης στην προστασία των πολύτεκνων οικογενειών, οι οποίες είναι οικογένειες με τέσσερα παιδιά ή τρία παιδιά αν δεν υπάρχει ο ένας από τους δυο γονείς ή είναι και οι δυο ανίκανοι για κάθε εργασία. Εκτός από τα οικογενειακά επιδόματα, οι κυρι ότερες από τις παροχές για πολύτεκνες οικογένειες είναι το μειωμένο ε ι σ ιτήριο σε συγκοινωνίες, τα ειδικά επιδόματα παιδικής προστασίας, τα στεγαστικά δάνεια, οι μεταγραφές σπουδαστών-φοιτητών η δωρεάν σίτηση και στέγαση φοιτητών που είναι παιδιά πολυτέκνων, καθώς και η μειωμένη θητεία στο στρατό. Επίσης η προτίμηση πολυτέκνων και παιδιών πολυτέκνων σε βρεφονηπιακούς σταθμούς, το να αποτελούν ιδιαίτερη κατηγορία για την πρόσληψη στις σχολές αστυνομίας και του στρατού, η χορήγηση αδειών ταξί σε πολυτέκνων kaι τέλος οι φορολογικές απαλλαγές. Κατά καιρούς και με βάση συλλογικές συμβάσεις, χορηγούνται διάφορα εηι δόματο. Από τα μέτρα της επιδοματικής π ολιτικ άς εξαιρούνται τα παιδιά των ανασφάλ ιστών και των απασχολούμενων στις γεωργικές εργασίες.τα τελευταία παίρνουν μόνο το ενιαίο επίδομα που καταβάλλει ο Ο.Γ.Α.. αν εμπίπτουν στην κατηγορία των τριώ\ και πλέον παιδιών. Στις ουσιαστικές διευκολύνσεις προς την οικογένεια, πρέπει να συμπερη^θε ί και η χορήγηση μακροπρόθεσμων δανείων στους εργαζόμενους, με ορισμένες προϋποθέσεις και κριτήρια. για την αυτοστέγασή τους.το πρόβλημα της στέγασης, κυρίως πολ.μελων και οικοδομικά αδύναμων οικογενειών αντιμετωπίζεται από την πολιτεία με την χορήγηση κατά καιρούς δανείων, με πολύ ευνοϊκούς όρους από το Υπουργείο Υγείας Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων ή από τον παραπάνω οργανισμό. $ 45

54 ΕΠΙ Δ CMA ΤΑ ΚΑΙ ΔΙΕΥΚΟΛΎΝΣΕΙΣ IV06A HMAThcON ríalvlftñ Από το Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας παρέχονται διάφορα προγράμματα οικονομικών ενισχύσεων που αποβλέπουν στο να βοηθήσουν τπν ανατροφή και εκπαίδευσή των παιδιών, που ανήκουν σε οικογένειες, οι οποίες αντιμετωπίζουν σοβαρά κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα, προκε ι μένου να αποφευχθεί ή εισαγωγή των παιδιών σε ιδρύματα (ανσιυτ*{ qf>ottoí>{o). Τέτοια προγράμματα έρχισαν να εφαρμόζονται από το Υπουργείο Υγείας και πρόνοιας. το ΠΙΚΠΑ και τον Εθνικό Οργανισμό Πρόνοιας (Ε.Ο.Π.). ήδπ από το Το 1988 επιδοτήθηκαν από το Υπουργείο παιδιά, που ανήκουν σε οικογένειες με το ποσό των δραχμών μηνιαίως.από 1/4/1989 το ποσό αυξήθηκε σε δραχμές. Παράλληλα το ΠΙΚΠΑ επιδότησε παιδιά που αντιμετώπιζαν ιδιαίτερες οικονομικές δυσχέρειες και 129 οικογένειες με κοινωνικοοικονομικά προβλήματα ή προθή μ α τα υγείας. Από το Υπουργείο επίσης παρέχεται μηνιαία οικονομική ενίσχυση και πάσης φύσε ως προστασία σε παιδιά των κάτωθι κατηγοριών και ηλικίας εως 14 χρόνων.η ηλικία αυτή μπορεί να αυξηθεί ως τα 16 έτη μετά από κοινή απόφαση των Υπουργών Κοινωνικής Πρόνοιας και Οικονομικών. Οι κατηγορίες είναι οι εξής: α] Ορφανά και από τους δυο γονείς, β)ορφανά πατρός. γ)παιδιά των οποίων ο πατέρας δεν δύναται να αναλάβει τη συντήρησή τους λόγω σωματικής ή διανοητικής ανικανότητας, α σθενειών. ηθικής αναξ ι ότητας, ε γκαταλε I ψεως. φυλακίσε ως και στρατιωτικής Υπηρεσίας. δ) Εξώγαμα ή έκθετα παιδιά από τους γονείς τους. Η οικονομική ενίσχυση και πάσης φύσεως προστασίας παρέχεται στις πιο πάνω κατηγορίες παιδιών, εφ'όσον η διατροφή και η επιμέλεια αυτών δεν καθίσταται δυνατή από τους κατά νόμον υπόχρεους προς το παιδί προσώπων. Με τα Β.Δ τα οποία θα εκδίδονται από τους εκάστοτε Υ πό υρ yo ύς Οι κονομ ι κών κα ι Κο ι νων.>κής Πρόνο ι ας, θα καθορ i ζοντα ι τα κριτήρια της οικονομικής κατάστασης για τις πιο πάνω παροχές και έκταση των προϋποθέσεων. Η εφαρμογή των προγραμμάτων Κοινωνικής Πρόνοιας ανατίθεται στα κατά τόπους κέντρα και γραφεία Κοινωνικής Πρόνοιας. Οι προϋποθέσεις που ισχύουν εφ'όσον εκλείψει η πατρική προστασία αφορούν: Οι κ ο νομικά κρι τήρια που επι τρέπ ουν :ην επιδότηση. Οριο ί ve τα τρία άτομα τα οποία θα έχουν εισόδημα δραχμές το το μήνα. (Αφα ι ρε ί τα ι το ενοίκιο ή δάνε ι ο). Ανάλογα με τα άτομα αυξάνεται και η επιδότηση κατά δραχμές το άτομο, Εαν τα συντηρεί άλλος π.χ γιαγιά κ.λ.π.. το τρία άτομα πα ί,? ν ο υν επ Γ,"τ ηση δραχμές και κατά άτομο αυξάνεται κατό δρα \μ ς. σ, -'**- 3 - τέ ; οι επι 5 :σε ι τα μ α' rιδί φτάσει ην ηλικία των 16 χρ ο νωξετάζονται ενώ κάθε χρόνο αναθεωρούνται και πά/ ι τα στοιχεία και αν υπάρχουν οι προϋποθέσεις μπορεί VC γί \ ε ι και διάκο, ιή του επιδόματος.κάθε στοιχείο και δικοί Ρλ < } ητ: κύ εξετάζεται απο το τμήμα παιδικής προστασίας και κοτ<. ' κ~ρ ιο λόγο οπέ τ OC κοινωνικούς λειτουργούς ποε το 1 46

55 ,_7 τελεχύνουν οι οπο ί ο ; συντάσσουν έκθεση κοινωνικ ής εργασίας γιο κάθε άτομο.η έκθεση αυτή περιέχει πληροφορίες σχετικό με ύ-, ς συνθήκες που επικροτούν στον τ^ πο Ειομονής του ποι5ι<ού, όλο το κριτήριο που αφορούν τον τόπο που 9ο 5ιαμεινει το ποα ί κ.λ. π. Εκτος οπό αυτήν την έκθεση. το τμήμα παιδικής προστασίας εξετάζει και το δελτίο οικογενειακής κατάστασης, το οποίο έχει συγκεντρωμένα στοιχείο που αφορούν αποδείξεις ενοικίου, αποδείξεις νοσοκομείου για την υγεία των μελών της οικογένειας ίεδω για να υπάρξει επιδότηση 9α πρεπει να υπάρχει ποσοστό αναπηρίας άνω του 67%). Ας εξετάσουμε τώρα τις ασθένειες που εσν έχει ο πατέρας, τότε επιδοτούνται τα παιδιά της οικογένε ιός του. Αυτές είναι η σωματική και κινητική αναπήρία. η επιλ.ηψία, οι διανοητικές καθυστερήσεις (βαριές), τα ψυχικά νοσήματα οι κσρδι οπό9ε ι ες που καθιστούν ανάπήρο το άτομο για ποσοστό αναπηρίας πάνω από 75%, χρόνια νεφρίτης, οι βαριές νόσοι του α ί ματος. οι βαριές διαταραχές ενδοκρινών αδένων, το χρόνιο άσθμα βαριάς μορφής. κά9ε μορφή καρκίνου και ή φυματίωσή. όλες αυτές οι ασθένειες εξετάζονται από υγειονομική ε πιτροπή πρόνοιας.για τήν επιληψία θα ερευνηθεί η ανικανότητα του πατέρα, εφ'ύσον το ποσοστό είναι πάνω από 75%, για ναδοδεί η οικονομική βοήθεια.εαν τώρα ο πατέρας ανήκει στην κατηγορία ψυχικών νοσημάτων και διανοητικών καθυστερήσεων, απαιτείται η διαβίωση των πασχόντων σε ίδρυμα (το επίδομα που παίρνει ο πατέρας από την πρόνοια δεν συναπολογί ζεται μέσα στην κατάταξη των δικαιολογητικών που αφορούν την επιδότηση του παιδιού) Για την περίπτωση του ηθικώς ανάξιου πατέρα, αναφέρουμε ότι η συμπεριφορά του πατέρα για να δοθεί το επίδομα πρέπει να έχει δυσμενή επίδραση για την επι μέλε ια και την συντήρηση των τέκνων του και η συμπεριφορά του να θέτει σε κύνδινο την επιμέλεια και συντήρηση των ευρισκόμενων τέκνων. Τετο ι ες περιπτώσεις είναι ο αλκοολισμός. η σωματεμπορία κ.λ.η. Στην έννοια της εγκαταλε(ψεως στο επίδομα περιλαμβάνονται τα τέκνα χήρας ή εξώγαμα μετά το γάμο της μητέρας, υπό την προϋπόθεση ότι ο σύζυγος στερείται τη δυνατότητα διατροφής των τέκνων της συζύγου του.ω$ εξώγαμα θεωρούνται και τα ε πσναπατρ ι ζύμενα τέκνα, προερχόμενα από πολιτικό γάμο, εφ' ό σον το ελληνικό δίκαιο δεν αναγνωρίζει τον πολιτικό γάμο και συνεπώς δικαιούται οικονομική ενίσχυση. Στα απροστάτευτο παιδιά που βρίσκονται σε ιδρύματα ή παίρνουν βοηθήματα από τους Οργανισμούς Κοινωνικής Αντίληψης δεν παρέχεται η οικονομική ενίσχυση Οσο αφορά το παιδιά που μένουν σε συγγενείς ή σε ξένες οικογένειες, καθορίζεται το δικαίωμα και το ποσό επιδότησης αη<ό ^τα γραφείο κοινωνικής πολιτ:κής.αυτά νοούνται ως θετά πο ι ο ι ά από την οικογένεια και εξετάζεται η καταλληλότητα της ω : κογένε ι ας αυτής, από οικονομική, ηθική, και ψυχολογική άποϋ'ή. καθώς και π δυνατότητα καλής προσαρμογής σε αυτήν του παιδιού συνεπώς και της ομαλής διαβίωσής του.εσν υιοθετηθούν τα παιδιά ή θα μείνουν σε νέα οικογένεια ξαναεξετάζονται τα στοιχεία που αφορούν την καταλληλότητα της οικογένειας και εφ οσον συντρέχουν οι προϋποθέσεις επιδοτούνται. Οι αποφάσεις που αφορούν την επιδότηση των παιδιών αναθεωρούνται μια φορά το χρονο κα. εκτάκτως εαν υπάρξει ανάγκη Επίσης με τις αποφάσεις αυτές καθορίζονται και ο υπεύθυνος που 9α πρέπει να παίρνει τα χρήματα από την πρόνοια. Μ

56 En i δότηση 5ε v γ ίν ετα ι στα na ίδ ιά ηου πάσχουν μόνο από κμφαληλια.απαραίτητη προϋπόθεση είναι η ύπαρξη αναπηρίας από ό~% και άνω. Επίσης το όριο ηλικίας της επιδότησης είναι από 1S : y v ε -- ς 55.Μόνο στους κυφούς μέχρι και 13 ετών δίνεται ^ r ν. c ; c επίδομα που φτάνε: τις δραχμές. 2τη\ περί ητωστ που τα παιδιά φοιτούν στη σχολή κωφαλάλωχ επιδοτούντο: εως 25 ετών, έστμ και αν δεν έχουν 67% ποσοστό αναπηρίας όσα άτομα είναι οπό 1 ετών εως 18 και απο 65 ετών και πάνω. Η επιδότηση βρίσκεται στο ποσό των δραχμές το μήνα. τα οποία αναπροσαρμόζονται κάθε χρόνο.η επιδότηση δεν βασίζεται σε οικονομικά κριτήρια. Το κωφάλαλα παιδιά εγγράφονται στα μητρώα κωφαλάλων της πρόνοιας και παίρνουν την επιδότηση κάθε δίμηνο. από τα κατά τύπους ταχυδρομικά γράφε ία.το κάθε κωφάλαλο παιδί έχει Βιβλιάριο οι κονομι κής ενισχύσεως το οποίο έχει δυο σκέλη.συμπλήρωνε ι ο ταχυδρομικός υπάλληλος το ποσό και υπογράφει ο κωφάλαλος.την απόδειξη επιστρέφει στη διεύθυνση κοινωνικής πρόνο ια ς. Αυτό γίνεται γιατί υπάρχει μια κατάσταση με ταχυδρομικό γράφε ία. Σε κάθε ταχυδρομικό γραφείο αντιστοιχεί ένας α ριθμός κωφαλάλων και ένα σύνολο χρημάτων γι 'αυτούς. Για κάθε κωφάλαλο η πρόνοια πληρώνει 80 δραχμές ταχυδρομικά τέλη, έτσι στην κατάσταση αυτή, που δίνεται από το ταχυδρομείο μαζί με τις αποδείξεις γράφεται το σύνολο των ταχυδρομικών τελών ανάλογα με τον αριθμό των κωφαλάλων που θα πρέπει να πληρώσει η πρόνοια. Για τον λόγο αυτό η πρόνοια στέλνει έγγραφο στη Νομαρχία Μεσσηνίας στο τμήμα οικονομικής διοικήσεως για έγκριση αυτών των χρημάτων που θα πρέπει να πληρώσε ι. Βέβα ι α υπάρχει προθεσμία απόδοσης λογαριασμού, δηλαδή θα πρέπει οι αποδείξεις να συμφωνούν με το ποσό που ζητήθηκε στις οικονομικές υπηρεσίες. Εαν υπάρξει έγγκριση τα χρήματα στέλνοντσι στα ταχυδρόμε ία με επι ταγή. "Σήμερα, για τους ασφαλισμένους τετραπληγ ι κούς και παραπληγικούς που είναι ανίκανοι για κάθε βιοποριστική εργασία, χορηγείται εξωιδρυματικό βοήθημα, το ύψος τον οποίου είναι είκοσι φορές το ημερομίσθιο του ανειδίκευτου εργάτη και προσαυξάνεται αυτόματα με αυτό.για όσα άτομα είναι ανασφάλιστα χορηγείται εξωιδρυματικό επίδομα δραχμές, εφ'όσον τα άτομα αυτά κρίνονται από τις πρωτοβάθμιες Υγειονομικές Επιτροπές ανίκανα για κάθε εργασία.- Από το 1981 χορηγείται από το Υπουργείο Υγείας Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, μηνιαίο οικονομικό βοήθπμο δραχμές στους σπουδαστές των ανώτατων και ανώτερων σχολών, οι οποίοι λ >w- πλήρους αχρηστίας των κάτω άκρων δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα συνήθη συγκοινωνιακό μέσα.στους κινητικά αναπήρους που έχουν ανάγκη ορθυ πεδικών. που έχουν ανάγκη ορθοπεδικών r.ai προσθετικών μηχανημάτων και άλλων βοηθητικών μέσων, αυτά χορηγούνται από το Εθνικό Ιδρυμα Αποκατάστασης Α- απήρωχ δωρεάν. Σε ό τ ι αφοοά τ ην - ο γ γελματ ι κ ή εκπ αίδευσ η και τάση. χορηγέ ι το ι μην ι ο ι ο ν ι κονομι κό αποκατά -.πα ι δεόμενους σ το Εθνικά Ιδρό υ αποφο i τους των τ ε χν ι #. ών σχ βοήθημα 9.C00 δραχμές μα Αποκατάστασης Αναπήρων υλών του ίδ ιο υ ιδρύματος 48

57 κο 2 J>- : '- : 3-.. χόρό } - 1TJ -X - ^ - -. ύυν -ΛΆ^-- > Κία rr?v,j\. τ : με ΤωΠ.ση Tu, v ΓΤόωΤ\.,\ rr*.,u' ΟΟΠα v u/v c "7vTj γ*λμο~. K ή > δρ^^τηρίότη TCi f Ser: Kt ; v ^ c i "περί προστασίας και αποκαταστάσεις των t ^ ' \ l. " : : u ip f i (1904/1951) τρεποπο. ήθηκε με τον νόμο ef f Ί '?~9 και 3ελ τι ώθηκε π σχετική νομοθεσία στα παρακάτω στμε ί α ; α; αποσυσχετ ίστηκε η τυφλότητα one την ικανότητα για εργασία. Ε. δόθηκε οικονομικό βοήθημα σε όλους τους τυφλούς ανεξαρτήτως ηλικίας. χωρίς να απαιτείται για ορισμένες ηλικίες και η ύπαρξη ψυχοσωματικής αναπηρίας. γ)θεωρήθηκε ως τυφλό το άτομο εκείνο που έχει οπτική οξύτητα μικρότερη από το 1/20 της φυσιολογικής. αντί το 1/25 που όριζαν οι διατάξεις του νόμου 1904/1951. δ) δικαιούται το οικονομικό βοήθημα κάθε άτομο που παίρνει και από άλλη πηγή οικονομικό βοήθημα ίσο ή κατώτερο από αυτό που χορηγείται βάσει των διατάξεων αυτού του νόμου. Στους πτιχιούχους ανώτατης και ανώτερης εκπαίδευσης δ ί νεται βοήθημα δραχμές.τα επιδόματα αυτά όμως δεν δίνονται για την αντιμετώπιση συγκεκριμένων αναγκών ορισμένων ατόμων, βάσει της οικονομικής, επαγγελματικής και οικογενειακής τους καταστάσεως.δημιουργούνται έτσι ανισότητες και μέσα στην ομάδα τυφλών. Σε ό.τι αφορά τους ανασφάλιστους τυφλούς από το 1980 τους παρέχεται δωρεάν ιατροφαρμακευτική και νοσοκομειακή περί θαλψη. Επίσης οι τυφλοί και οι συνοδοί τους κινούνται δωρεάν στις αστικές συγκοινωνίες και με έκπτωση 50% στα άλλα συγκοινωνιακά μέσα. Σε ό.τι αφορά την εκπαίδευση με τις διατάξεις των νόμων 37/1975 και 419/1979. οι τυφλοί γράφονται χωρίς εξετάσεις στο Λύκεια και στις ανώτερες σχολές. Είναι γνωστά και δεν παραγνωρίζονται τα ειδικά προβλήματα και οι αυξημένες ανάγκες των τυφλών.πρέπε ι να επισημαννθε( ό'μως^ άτι η μέχρι σήμερα πολιτική για την φροντίδα το πορουσ ίάζει αρκετά έντονο τον χαρακτήρα προστατευτισμού" επίδομα που παίρνουν τα παιδιά που πάσχουν από μεσογειακη αναιμία, δίνεται από την διεύθυνση Πρόνοιας, η οποία ^ * ά ι τις 15 κάθε δεύτερου μήνα συντάσσει μια κατάσταση η στέλνεται στο Νομάρχη και ε π ίση'ς συντάσσοντα ι και δυο ~'''Τ 1~υπο απο τα οποία, ένα στέλνεται στην αρμόδια υπηρεσία εντελλό^μενων εξόδων του νομού και το άλλο μένει στο αρχείο Τ~ς Πρόνοιας. 'να άλλο σημαντικό στο ιχείο που πρέπει να επισημόνουμε ότι τόσο το επιδο'μο ό'σο και το ατομικό β βλ ι άρ ι ο του α τ ος, πούε ι στις εξής περιπτώσεις : ) με θάνατο του ασθενή ßJμε διαπίστωση του κοινωνικού λειτουργά Γ, - ότι η ενίσχυση χρησιμοποιείται για τις ανάγκες του πάσχοντσ. γ) περίθαλψη του πάσχαν σε ιδρύματα. Σε αυτήν την περί- ΠΤ< 5 ισκοπεί το επίδομα για οσο χρόνο μείνει στο ίδρυμα κα δ κ κότα παν ι με έγκριση του Νομάρχη θα ξανατ :ρε. το επίδομα. Οι μερομηνίες εισόδου και εξόδοl rot ασθενή ~ε ιδρύματα ε- ^ c<' λ ο ν' τ α ι α υσ τηρύ Επιδότηση δικα ιο ύ ντα ι εκείν Ρ Γ * Ρώο π αθο ντω ν. τ α άτομα που δε που είναι γραμμένοι στο πα ί ρνο j ν ε ν ί σχ υση για την 49

58 καθ αυ,- ο.-. ά τους. ó tjv τα í ρνα uv κ o i 5θματα από άλλους Ψ<- σε ι ς χρεωμένα τα άτομα αυτό να óic\ r,.-.-i - ζουν ένα από TCC'-j Λ.-ν *τ περιλαμβάνονται ί αε αυτούς η,τλν-.- σύν Γτ, απατρι ζόρε νο ι * μθ)ενε ί ς δικοί : ύν - Λ-' - α. έχουν στερηθούν ανίκανοι γι 7 Γ?ν επιδότηση νων τους ελ\ ηνι κ ης Q- γένε ι α. κα ι α'^ κν νάμενο, / α. η\ ι.κογένειά τους. Δικοί ολ< : γητικό τα οποία δίνονται από τον ασθενή στην κοινωνική πρ. :νοια, προκειμένου να πάρει την επιδότηση από το κρύτος είναι τα εξής: αίτηση ενδιαφερομένου ή εκπροσώπου του. βεβαίωση της οικίας δημοτικής ή κοινοτικής αρχής στην οποία ρ ε - βο ι ωνε τα ι ίτι ο πάσχαν βρίσκεται στη ζωή και ότι ο εκπρόσωπος είναι αρχηγός ή μέλος της οικογένειας όπου μένει ο πάσχαν, βεβαίωση κέντρου ή σταθμού οιμοδοσίας.από εκεί προκύπτει η πάθηση και η ανάγκη μεταγγίσεων και υπεύθυνη δήλωση 1599/36 περί ατομικής ευθύνης του δηλώντος αυτού που ορίζει ο νομάρχης υπεύθυνο προς ε ίσπραζη, όπου θα γράφονται : α)ότι η μηνιαία ενίσχυση θα γίνει για τις ανάγκες του πασχόντος. β) ότι ο ανάπηρος δεν παίρνει για την ίδια αιτία άλλη οικονομική ενίσχυση από το δημόσιο ταμείο ή από πηγή εδώ στην Ελλάδα ή του εξωτερικού και οποιαδήποτε άλλη η πηγή σναλαμβάνει κάθε Ιανουάριο και Ιούλιο να δηλώνει σε ζωή. γ)δήλωση αν η αίτηση γίνεται από τον δ) έκθεση του κοινωνικού λειτουργού ή ρεται στην οικονομική ή οικογενειακή ότι ο πάσχαν βρίσκεται ίδιο. άλλου οργάνου που αναφέκατάοταση του πάσχαν.η κοινωνική λειτουργός θα κρίνει αν είναι ικανός ο εκπρόσωπος του πάσχαν νο παίρνει τα χρήματα. Οταν συ)κεντρωθούν αυτά τα δικοιολογητικά εκδίδεται από φάση από το Νομάρχη, η οποία θα είναι είτε έγκριση είτε απόρριψη του δικαιώματος επι δόματος. Οσο αφορά τώρα την κοινωνική Πρόνοια, αυτή διατηρεί αρχεία και φακέλους για κάθε ασθενή που παίρνει το επίδομα. Οι φάκελλοι των ασθενών περιέχουν αύξοντα αριθμό, ονοματεπώνυμο ασθενή, ηλικία πατρός, ηλικία του ασθενή, είδος παθήσεως. σύνθεση οικογένειας, συγγενική σχέση με τον ασθενή. τοπος κα rayv, ής> τόπος κατοικίας, μεταβολές οικογενειακής σύνθεσης. απόφαση νομάρχη, ποσό επιδόματος. αριθμός και ^ σήο \/ ~ \ γ 7& I ό V Ο μ- & καί Γ[(±}\'υ ^0 ΚΓίρ^Ό &ΠΟ υ. Ιο δικαίωμα του ασθενή για επίδομα μπορεί να αναθεωρηθ εί. Αν ο θεώρηση γίνεται τακτική μια φορά κάθε χρόνο, έκτακτα ό τ α ν προκόψουν νέα στοιχεία που καθιστούν αναγκαία την αν **. Ci τακτικές αναθεωρητικές αποφάσεις του Νομαρχιακού Συμβουλίου θα ε κδ. δοντα ι μέσα στο ΠμωΤΟ 5 i μηνο κα 3 ε η με ρολ ο - γιάκου χρόνου και θα βασίζονται σ ~ην ε κθέση κο ι w ν : κής έρευνας από κο: νωνι κή λει τουργό, και στην βεβαίωση του κ έ ντρον ή τ : σταθμού α ι μοδοσ ί ας. η οπε' ία θα αναφέ αε ι ότ ο ι ασθενείς πορακολουθοΰντα ι σύστημα ότι μετά) γι 7ονται η κόμα οτι τα ι^ον τοι α ι με, πιδημίες τω / απάντων ε τ α ) Y i >υμέ ν 10 50

59 31 * * * * * * * *>*'***'***)***********)*'**#'***)* ****ΐί >*' * *****)ί'#'» '***5# ** Π Ρ Ο Σ Τ Α Σ Ι Α Β Ρ Ε Φ Ι Κ Η Σ Κ Α Ι Π Α Ι Δ Ι Κ Η Σ Η Λ Ι Κ Ι Α Σ ***** ****:< ***#) **#*********************** 51

60 5 A ; ΒΡΕΦΟΝΗΠΙΑΚΟΙ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ-ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΑ. " Η ανάγκη που επέβαλλε την ίδρυση των σταθμών αυτών, ξεκινά ano τον περιορισμό του αριθμού των μελών της οικογενειακής ομάδας και την εργασία της μητέρας έξω από το σπ i τ ι. Οι λόγοι για την εργασία της γυναίκας έξω από το σπίτι της είναι πολλοί:ο πρώτος είναι η αύξηση του οικογενειακού εισοδήματος και η συντήρηση της οικογένειας.αλλος λόγος ε ί ναι η ικανοποίηση που αντλεί η γυναίκα από την εργασία της. Το γεγονός είναι ότι η απουσία της μητέρας από το σπίτι κατά τις ώρες που απασχολείται στην εργασία της. δημιουργεί την ανάγκη να βρεθεί κάποιος ο οποίος να φροντίζει το παιδί" l i Το παιδί έχει πολύ αυξημένες ανάγκεςπροστασίας, ειδικά στη βρεφική του ηλικία. Διάφορες μελέτες έχουν δείξει πόσο σημαντικά είναι τα δυο πρώτα χρόνια της ζωής ενός παιδιού, τα οποία αποτελούν τη βάση για τη μελλοντ ι κή επικοινωνία με τους συναθρώπους του. Σήμερα, είναι γενικά παραδεκτό ότι η οικογένεια είναι το πιο κατάλληλο περί βάλλον για την προστασία του βρέφους και ό τι αν απουσιάζει η μητέρα, πρέπει να αντικατασταθεi από παρόμοια στενή φροντίδα.το παιδί άνω των δυο ετών, ενώ έχει την ανάγκη των γονέων του. έχει επίσης την ανάγκη να παίρνει μια θέση στην κοινωνία και να διευρύνει τον κύκλο των επαφών του. Αυτό πετυχαίνεται με την συμμετοχή του σε παιδικό σταθμό,νηπιαγωγέ ίο ή σε άλλες ομάδες για τη συλλογι κή του απασχόληση. Επίσης, έχει αποδειχτεί τα τελευτά ί a χρόνια, πόσο σημαντική είναι η νηπιακή ηλικία για την πνευματική ανάπτυξη του παιδιού και την μελλοντική του απόδοση στο εκπαιδευτικό σύστημα. Σε προσπάθεια για την εξάλλειψη των κοινωνικών ανισοτήτων όλο και περισσότερη σημασία δίνεται στην προσχολ ι κή εκπαίδευση.σε πολλές χώρες έχουνγίνει προσπάθειες για την προετοιμασία ειδικά των παιδιών από μειονεκτικές ομάδες (γονείς με χαμηλό εκπαιδευτικό επίπεδο επίπεδο, μεινότητες. παιδιά μεταναστών κλπ.) για το δημοτικό σχολείο. Υπολογίζεται ότι το σύνολο 0-6'ετών είναι περίπου ένα ε κατομμύριο από το οποίο με αδρή εκτίμηση είναι βρέφη κα ι είναι πα ίδ ιά 2 1 /2 ε τών μέχρ ι τ η σχ ολ ι κή ηλ ι κ ία. Οι βρεφικοί σταθμοί δέχονται βρέφη από 40 ημερών, ενω οι π αιδικοί σταθμοί δέχονται νήπια από 2 1/2 ετών.τα δυο αυτά κέντρα λειτουργά ύν από- τις? το πρωί μέχρι 4 μ. μ. Παρέχουν στα παιδιά φαγητό, μεσημβρινή ανάπαυση, ψυχαγωγία και εκπαιοευ τικό πρόγραμμα που θα πρέπει να είναι σύμφωνο με το πρόγραμμα του Υπουργείου Παιδείας.Οι υπηρεσίες αυτές, εκτός από την ασφαλή φύλαξη των παιδιών, αποβλέπουν στην δ ι απα ι δαγώγ ι σή τους, ο : ην κοινωνικοποίησή τους, στην ανεξαρτητοποίηση και ενδυνάμωσή τους και στην ψυχολογική κυρίως πρεετοι μασία τους για την είσοδο στα σχολεία. Οσο αφορά τη στελέχωση των βρεφονηπιακών και παιδικών -Ταθμώ\, η έκλειψη ε ξε ι δ ι κε υμένου προσωπικού απε>τελέι χρόνιο, πρόβλ ημο. Σήμερο οι ανάγκες σε προσωπικό καλύπτονται από βρε φοκόμους. νηπιοκόμου ~, νηπιαγωγούς, απόφοιτους των σχολών Οικιακής οικονομίας και Κοινωνικ ; Πρόνοιας.Τα νηπιαγωγία του 52

61 Υπουργείου Πa: Stic; αντιμετωπίζουν επίσης πρόβλημα στελέχωσες. Σήμερα αναλογούν 23 νήπια σε μια νηπιαγωγό στα δημόσια νηπι αγώγια και 2-4 κατά μέσο όρο στα ιδιωτικά (κερδοσκοπικά ) ν nr.i ο γω γε i a. (ni νακας 5 ) Ο παιδικός σταθμός εκτελεί σημαντικό έργο γιατί "φροντίζει για την υγεία και τη σωματική ασφάλεια του παιδιού και συγχρόνως το διαπαιδαγωγεi με δυο τρόπους :Πρώτα με την άσκηση που συνεπάγεται η καθημερινή διαβίωση μέσα από τον παιδικό σταθμό και η συμβίωση με την ομάδα, όπως:αυτοεξυπηρέτηση. α πόκτηση συνηθειών καθαριότητας, διατροφής και ανάπαυσης, ανάληψη καθηκόντων για την εξυπηρέτηση των άλλων, αναλόγως με την ηλικία και τις ικανότητες του παιδιού. Επιπλέον το <5ιαπαιδαγωγε ί με την εφαρμογή προγραμμάτων που αυξάνουν τις γνώσεις του παιδιού για τον γύρω κόσμο του. εξασκούν την κρίση του, αυξάνουν τη δημιουργι κότητά του, ε ν ι σχύουν τη φαντασία του. το μαθαίνουν να συνεργάζεται.τα μέσα που χρησιμοποιούνται είναι το παιχνίδι, η μουσική, η ζωγραφική, το κουκλοθέατρο, οι κατασκευές, η διήγηση κ.α. Συνοπτικά ο παιδικός σταθμός συντελεί στην κοινωνικοποίηση του παιδιού και στοχεύει στην ανάπτυξη όλων των ικανοτήτων τ ou''h 53

62 3/3] ΑΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΑ Γ.Α ΙΔΙΑ -ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ-ΠΑΡΑΜΕΛΗΣΗ ΠΑΙΔΙΟΥ (ΑΝΟΙΚΤΕ-ΚΛΕΙ ΣΤΗ ΠΕΡΙ ΘΑ Λ ΨΗ) Η κακοποίηση του παιδιού (φυσική, ηθική, ψυχολογική). είναι ένα κοινωνικό φαινόμενο που άρχισε να παίρνει διαστάσεις στη χώρα μας ή τουλάχιστον άρχισε πρόσφατα να ανακαλύπ τε τα ι. Συχνά οι περιπτώσεις κακοποίησης του παιδιού μένουν ανεξιχνίαστες ή θίωρουνιαι ατυχήματα.τα τελευταία όμως χρόνια αρκετές περιπτώσεις έχουν ανακαλυφθεί στα νοσοκομεία παίδων και π προσοχή του προσωπικού των νοσοκομείων αυτών έχει συγκεντρωθεί στη διάγνωση τέτοιων περί στατικών. Το Ινστιτούτο Υγείας του παιδιού έχει αναλάβει έρευνα για την μελέτη του φαινομένου της κακοποίησης του παιδιού, τα αποτελέσματα της οποίας δεν έχουν ανακοινωθεί. Επειδή το φαινόμενο αυτό αποτελεί συνέπεια άλλων κοινωνικών προβλημάτων, η αντ ι μεώπισή του είναι πολύπλοκη και χρειάζεται παράλληλη ιατρική φροντίδα του παιδιού και κοινωνική φροντίδα του παιδιού και της οικογένειάς του.η νομοθεσία όμως σήμερα, δεν επιτρέπει εύκολα την παρέμβαση των κοινωνικών υπηρεσιών και έτσι παρ' ότι πολλές φορές υπάρχουν ενδείξε ις κακοποίησης (ξυλοδαρμοί κ. λ. π.) από τους γονείς, οι λύσεις δεν μπορούν να είναι δρχχείι κές. Για την ριζική λύση του προβλήματος, συνεργάζονται οι κονωνικές υπηρεσίες με την οικογένε ια. Εαν οι γονείς το επιθυμούν και εφ' όσον επιβάλλεται, το κακοποιημένο παιδί μπορεί να τοποθετηθεί σε ανάδοχη οικογένεια.πολύ σπάνια και με ορισμένες προϋποθέσεις, αφαιρείται η κηδεμονία από τους φυσικούς γονείς. Σήμερα, όταν μιλάμε για κακοπο ίηση-παραμέλ ηση του παιδιού περιλαμβάνουμε στον όρο αυτό, κάθε μορφή κακοποίησης όπως δείχνει το σχήμα 1. ΦΥΣΙΚΗ Α. ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ (ενεργητική) ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ Β. ΠΑΡΑΜΕΛΗΣΗ (παθητική) ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ Σχήμα 1. Μορφές της κακοποίησης-παραμέλησης παιδιού. Εννοιολογικά η σωματική κακοποίηση του παιδιού μπορεί γεχικά να ορ.σθεί σαν η μη τυχαία βίαιη πράξη ό θα αατηφόρος ΛΤ -* '/-* ^ " "1? Τμώ'Ζ_ μϊο Τ Iί ντμΐο > ΤΖ0 ν υ 0 ένο πα ι ο ί η,λ ι κ ι ας εως 16 Γτών\ Η κακοποιηση-παραμέλησπ τοι παιδί ο ύ ε ί να ι γεγονός ύτ ι «Γ ί να ι ένα κοινωνικό προβλ ημα που έχει σαβαρές ε πιπτώσε ι ς στην όλη ανάπτυξη και προσαρμογή του παιδιού καθώς και στην οικογένεια Ελλάδα, ι πρώτοι ποι οσχι με το θέμα 54

63 τ η> κακτοί ησης παιδί ο- ί ναι ορ. σμένο ι ιατροί κσ: άλλοι επι στημονε ς του Ινστιτούτού Υγείας του ποιοι ε:' -'ύ όταν Αθήνα, οι οποίοι το 1987 εστε ιλαν ερωτηματολόγιο στ ου παιξιάτρους της θ', «η μ0 ι ας Eλλc και τους ζητήθηκε να αναφέρουν την πείρα τους αχε τ : κά με ενδ ρ 1Τρ, πρόβλημα. με σκοπό- να αποκτήσουμε κάποιες ς γ τη συχνότητά του. Στάλθηκαν 410 επιστολές και απσντήθη καν 213 (53%)Από αυτούς οι 61 (28%)μας δήλωσαν 6- τ I αντ ι με τώι νμια α περισσότερες περιπτώσεις κακοποίησης το διάστημα (βλέπε πίνακαί). Σίγουρα σημαντικό είναι το θέμα της σεξουαλικής βίας στο παιδί.το θέμα όμως αυτό παρουσιάζει ορισμένες δυσκολίες στην έρευνά του. γιατί ο αριθμός των καταγγελ ιών είναι περιορισμένος και κύριος στόχος τόσο του κακοποιημένου παιδιού όσο και της ο ι κογένε ιός του είναι η απόκρυφη του γε γε ο νότος της κακοποίησης. Αυτό συμβαίνει γιατί μπαίνουν οι παράγοντες της κοινωνικής κατακραυγής, ντροπής καθώς επίσης και η απόκρυφη της εύρεσης των δραστών στις περιπτώσεις που οι δράστες είναι πρόσωπα της οικογένειας, συγγενικά ή φιλικά πρόσωπα ή ακόμη και οι ίδιοι οι γόνε ( ς (.Σημαντικά στοιχεία μας δίνουν οι πίνακες ^, 3). "Χαρακτηριστικά αναφέρουμε μια διερευνητική μελέτη η ο ποία έγινε στο Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού από τους Δ.Πάλλης και Ε.Αγάθωνος (κοινωνικοί λειτουργοί), η οποία αναζήτησε τους λόγους για τους οποίους έρχονται παιδιά στο νοσοκομείο σε μέρες εφημερίας.η μελέτη κάλυψε τέσσερα 24ωρα εφημερίας στα εξωτερικά ιατρεία του Νοσοκομείου Παίδων Αγία Σοφία στο Παιδιατρικό. Παι δοχε ιρουργικό και Ορθοπαιδικό τμήμα και κατέγραψε σε ειδικό ερωτηματολόγιο στοιχεία για κάθε παιδί ώ στε να δ ι ερευνηθούν οι λόγοι για τους οποίους το έφεραν οι γονείς του. Σημαντ ι κό είναι το εύρημα ότι το 11% των παιδιών που ήρθαν στο νοσοκομείο, υπεύθυνοι ήταν οι γονείς τους, είτε με πράξεις ενεργητικής βίας. είτε παράλε ιφης που δημιούργησε ιατρικά προβλήματα στο παιδί. Αναφέρθηκε επίσης στη μελέτη, ότι παρουσιάζεται υψηλή θνητότητα, εφόσον 3%-5% από αυτά πεθαίνουν. Επίσης αναφέρεται υψηλό ποσοστό αναπηρίας. Υπολογί ζεται ότι στην Ελλάδα, με βάση τον αριθμό των γεννήσεων κατά έτος, το μέγεθος του γενικού πληθυσμού όπως και την διεθνή συχνότητα της κακοπο ί ησης-παραμέλησης στον γενικό πληθυσμό των παιδιών, περιμένουμε κάθε χρόνο ότι 100 παιδιά πρέπει να πεθάνουν από κακοποίηση η από παραμέληση και 100 παιδιά να μείνουν με μόνιμες αναπηρίες 5 1 οφό'ρων μορφών και σοβαρότητας. Εαν προχωρήσουμε σε μια γενικότερη θεωρητική προσέγγιση ης ενδοοι κογενε ι ακής βίας, βλέπουμε ότι συνυπάρχουν τρεις βασικές θεωρητικές σχολές. Η πρώτη, η κοινωνιολογική άποψη, υ ποστηρίζει ότι η βία στην οικογένεια δεν είνα ι παρά ένα αποτέλεσμα μιας γενικότερης βίας που ασκείται απο την κοινωνία προς τα μέλη της. μέσα απο παράγοντες Οπως κοινω' ικές ανι σώτη τες. σνεργία. φτώ χια, χαμηλή ποιότητα ζωής και γενικά όλων εκείνω ν των παραγόντων που λειτουργούν σαν ένα υπόστωμα πάνω στ ο ο ποίο αναπτύσσεται η παθολογία της βίας στην οικογένεια. Α ν τ ι 3ε τα. η φοχο-λογ ι κη άποψη υποστηρίζει ότι ναι μεν μπορε ι να συνυπάρχουν αυτοί ο ι ευρύτεροι παράγοντες. όμως αυτό που έχει σημοσία είνα ι η ψυχοπαθολογία των ατόμων και η διαταραχή της λειτο υ ρ γικό τη τα ς της ο ικο γένεια ς, η οποία πρέπει να α ν τιμ ε τω π ισ τε ί μέσα από την θεραπευτική αντιμετώπιση με\> της οικογένειας και την παρέμβαση στην οικογενειακή 55

64 ι νυν;,λ.ογι κη θεώρηση. Υποστηρι ζ ε ι ότι ο στόχος να αλλάξουν τα κοινωνικά φαινόμενο είναι κάτι που πρέπει να πάρει πάρα πολύ χρσνο. γενιές ίσως ή ακόμη και ποτέ να μην επιτευχθεί, όμως μπαρ ου με να δουλέψουμε Η τα άτομο για να αλλάζουμε το κ.τταρο. ώστε σιγά σιγά τα κύτταρα αυτά να αλλάζουν και τις κοι νωνίκες δομές. Η τρίτη Θεώρηση είναι η εκλεκτι κή. δηλαδή εκείνη η οποία συνδυάζει την κοινωνική και την ψυχιατρική ή ψυχοπαθολογική Θεώρηση, υποστηρίζοντας ότι δεν μπορούμε να είμαστε ακραίοι, είτε στις θεωρητικές από ψεις. είτε στην αντιμετώπιση, αλλά να συνδυάζουμε, να εξατομικεύουμε κάθε περίπτωση και να μπορούμε μονον έτσι να προσεγγ ί ζουμε την οικογένεια σε κρίση «12. 56

65 3 / Π Γ.ΑIΔΙΚΕΣ ΚΑ ΤΑ ΣΚΗΝΣΣΕIΣ-Α ΘΛΗΤΙΣΜΟΣ-ΜΑ ΘΗΤΙΚΑ ΟΙΚΟΤΡΟΦΕΙΑ ΚΑΙ ΛΕΣΧΕΣ ΣΙΤΙΣΗΣ. Η διοργάνωση και λειτουργία παιδικών εξοχών γίνεται κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, σε βουνό ή παραθαλάσσι ες περιοχές. για παιδιά σχολικής κυρίως ηλικίας μέχρι 16 ετών, σε τρείς συνήθως εικοσαήμερες περιόδους. Σ τ ις παιδικές εξοχές επιδιώκεται ο συνδυασαόο του ίερπνού μετά του ωφέλιμου, μέσα από προγράμματα κυρίως ψυχαγωγικά. Τα προγράμματα αυτά αποσκοπούν στην κοινωνικοποίηση, στην κα λλιέρ γεια και την αναψυχή του παιδιού, στην δημιουργία της άμιλλας και συνεργασίας, την κοινωνική ευθύνη, την αλληλεγγύη κ.λ.π. Παράλληλα με την επιδιωκόμενη ψυχοσωματική καλλίεργειο των παιδιών, η απομάκρυνσή τους από την αγχώδη καθημερινή ζωή, ε ιδ ικ ά των με γάλου πόλεων, συντελεί σε ένα βαθμό και στην υποστήριξη των γονέων, για να εκμεταλευτούν την απουσία αυτή των παιδιών, για την δική τους ξεκούραση και αναψυχή. Ο ι παιδικές εξοχές οργανώνονται από διαφόρους φορείς ; το Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας. το Υπουργείο Εθνικής Π α ιδ εία ς και θρησκευμάτων. την εκκλησία, τους Δήμους, απο υπηρεσίες και οργανισμούς για τα παιδιά των υπαλλήλων τους, απο τους οδηγούς και τους προσκόπους, καθώς και απο τους ιδ ιώ τες για κερδοσκοπική εκμετάλευση.τ ο σύνολο των παιδιών που επωφελούνται από τα σημερινά προγράμματα των παιδικών εξοχών δεν ξεπερνούν τα Παρ ' ότ ι ο αριθμός αυτός είναι μικρός σε σύγκριση με το σύνολο των παιδιών 6-16 ετών, που α νέρχεται περίπου στο , παρατηρείται το φαινόμενο να μην υπάρχει μεγάλη ζήτηση. Ιδ ια ίτερ α δεν προτιμούνται οι εξοχές που οργανώνονται σε ορεινές περιοχές.αυτό οφείλεται εν μέρει στην έλλειψη ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης και ενημέρωσης των γονέων για την σκοπιμότητα των παιδικών εξοχών, καθώς επίσης και στη χαμηλή στάθμη πολλών εξοχών. Γενικά με την άνοδο του βιοτικού επιπέδου, οι απαιτήσεις των παιδιών και των γονέων είναι περισσότερες και δύσκολα ι κανοποιούνται με τις σημερινές συνθή'κες. παρ'ότι καταβάλλονται φ ιλότιμες προσπάθειες για την ευχάριστη και ε πωφελή διαμονή των παιδιών. Στο παρελθόν δεν είχε δώθε ί η απαιτόύμενη προσοχή στη βελτίωση της ποιότητας των υπηρεσιών αυτών, με αποτέλεσμα σήμερα σε πολλές περιπτώσεις να υπάρχει έλλειψ η σύγχρονων εγκαταστάσεων και ιδιαίτερα έλλεψη ε ξ ε ιδ ι- κευμένου προσωπικού. Το προσωπικό των παιδικών εξοχών, έκτος από το βοηθητικό προέρχεται από διαφό'ρους κλάδους, κυρίως εκπαιδευτικούς, όσο αφορά τα ανώτερα στελέχη, ενώ1 τα υπόλοιπα είναι μαθητές λυκείο υ ή φοιτητές οι οποίοι παρακολουθούν μια βραχυχρόνια ε κπα ί δευση. 57

66 Τα μαθητικά οικοτροφεία τώρα αποβλέπουν στην παροχή στέγης, τροφής και άλλων φροντίδων οε παιδιά μακρινών αγροτικών και ορεινών περιοχών για να μπορέσουν να φοιτήσουν αε σχολεία μέσης εκπαίδευσης που λειτουργούν στις πόλε ι ς Χοϋτνηηη Η ανάγκη λειτουργίας των οικοτροφείων αρχίζει να μειώνεται συνεχώς για τί αυξήθηκε το βιοτικό επίπεδο, ιδρύθηκαν σχολ ε ία σε μ ικ ρ έ; πόλεις και αναπτύχθηκαν τα συγκοινωνιακά μέσα. Ο κατεζοχήν φορέας λειτουργίας τέτοιων μονάδων είναι το Εθνικό Ιδρυμα Νεότητας. το οποίο συντηρεί στον ελλαδικό χώρο μ ια σ ειρά από αυτά, για μαθητές μέσης, ανώτερης και ανώτατης ε κπα ί δε υσης. Σε ότι αφορά τον τομέα της παιδικής προστασίας. σήμερα λειτουργούν 21 μαθητικά κέντρα σε όλη την Ελλάδα, που προσφέρουν φαγητό και χώρους για μελέτη σε μαθητές της δευτεροβάθμιας εκπαί δε υσης Οι μαθητές συνεισφέρουν δραχμές το μήνα, εκτός από την περίπτωση φτώχειας, οπότε στην προκειμένη περίπτωση η εισφορά είναι επτακόσιες δραχμές. Επί - σης. λε ι τουργούν 33 μαθητικές εσ τίες που προσφέρουν και διαμονή. Γ ια πλήρη εξυπηρέτηση οι μαθητές πληρώνουν 1500 δραχμές το μήνα, ενώ μόνο για φαγητό δραχμές. Σ τ ις 28 ειδ ικ ές εσ τίες του ΠΙΚΠΑ. παρέχεται μεσημεριανό γεύμα για εννέα μήνες το χρόνο, σε περίπου άπορα παιδιά Οι ε σ τ ίε ς αυτές δεν προσφέρουν άλλες υπηρεσίες. όπως επιμέλ ε ια γ ια μελέτη και καθώς δεν λειτουργούν με μόνιμο προσωπικό, δεν είναι ο οικονομικότερος τρόπος προσφοράς σίτισης. Παράλληλα. ο Εθνικός Οργανισμός Πρόνοιας λε ιτουργε ί τρία οικοτροφ εία για μαθητές δημοτικόυ σχολείου σε αγροτικές περιοχές και έξι κέντρα νεότητας για μαθητές δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. τα οποία προσφέρουν δωρεάν διατροφή, μελέτη και ψυχαγωγία. Λόγω της χωροταξικής κατανομής του πληθυσμού και των εκπαιδευτικών υπηρεσιών στην Ελλάδα, είναι απαραίτ ητη η μετακίνηση μεγάλου αριθμού παιδιών από τ ις αγροτικές περιοχές προς τ ι ς ημιαστικές ή αστικές για εκπαιδευτικούς λόγους.πολλά από αυτά τα παιδιά δεν έχουν τους απαραίτητους οικονομικούς πόρους για διαβίωση μακριά από το σπίτι και υπάρχει άμεση ανάγκη εποπτείας και βοήθειάς τους. Είναι φανερό ότι τα παιδιά αυτά έχουν ανάγκη φ ιλοξενίας. φροντίδας και προστασίας από μ ια μονάδα ημι ελεύθερης διαβίωσης μέσα στην κοινότητα, κοντά στη μόνιμη κατοικία τους, για πέντε ημέρες της εβδομάδας κατά τη δ ιά ρ κ εια του σχολικού έτους. Υπάρχε ι όμως μεγάλη έλλειψη τέτο ιω ν μονάδων και από τις εν δ ε ίξ ε ις και τα στοιχεία που υπάρχουν (ραίνεται ότι τα περισσότερα παιδιά αυτής της κατηγορίας διοχετεύονται στα ιδρύματα κλειστής περί θαλψης Οσο αφορά τον αθλητισμό και τ ις π ολιτισ τικές εκδηλώσεις π Π ε ν ικ ή Γραμματεία ΑΘα π τ ισμού έχει χρηματοδοτήσει τη διαμόρφωση χώρου αθλοπαιδιών, ποδοσφαίρου και άλλων οθλητικώ>ν ε y καταστάσεων ανοικτού και κλειστού χώρου σε αρκετές πόλεις και κοινότητες για την ανάπτυξη αθλητικού πνεύματος και της ζωής στο ύπαιθρο ως μέσο ωφέλιμης απασχόλησης και ελέυθερου XP'ÓVOU. Ορισμένοι εκδρομικοί όμιλοι και σωματεία έχουν οργανωμένα τμήματα νέων με πολ? : ς χιλιάδες μέλη. Το ίδ.ο με)άλος αν ό χ ι μεγαλύτερος είναι ο ο.. ι9μός των αθ-.ητ ι κών ομίλων και σωματείω ν που συσπυρώνουν νέους και νέες γύρω από το άθλημα της εεκλογής τους. Επίσης υπάρχουν 6 Κέντρα νεότητας και 66 σχολές οικοτεχνίας, καθώς επίσης δεν πρέπει να παραμεληθεί ο ρόλος και η σημασία που έχουν για την ανάπτυξη και εξέλ ιξη ταυ νέου, οι π ο λ ιτ ισ τ ικ ο ί σύλλογοι κάθε μ αφής ( λ 58

67 3 /Δ] ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ. Ο όρος "άτομα με ειδ ικ έ ς ανάγκες" έχει κατά τα τελευταία χρόνια αντ ι καταστήσε ι αθροιστικά μια σειρά παλαιότερων όρων που κρίθηκαν κοινωνικά απράδεκτοι. με κύρια πρόθεση να δώσει έμφαση στα δικαιώματα των ατόμων αυτών και στην υποχρέωση της κοινω νίας να λάβει όλα τα απαραίτητα μέτραγια την ικανοποίηση των ειδικώ ν αναγκών τους σαν προϋπόθεση και την αξιοπρεπέστερη διαβίωσή τους. Η κατηγορία των ατόμων με ειδικές ανάγκες, περιλαμβάνει ένα μεγάλο φάσμα προβλημάτων υγείας, από τα οποία πολλά μπορυν να περιληφθούν κάτω από τον όρο "αναπηρίες" ενώ ορισμένα άλλα ό χ ι. Με μια απλή ταξινόμηση οι αναπηρίες μπορούν να δ ια κ ρ ι- θούν σε : α) κινητ ι κές, β) αισθητικές γ) αναπηρίες που αναφέρονται σε όργανα εσωτερικής λειτουργίας του οργανισμού και δ ) ψυχοπνε υματ ι κέ ς ή διανοητικές αναπηρίες. Ο όρος "διανοητικές αναπηρίες " αναφέρεται κύρια σ τις πνευματικές λειτουργίες και όχι σ τις ψυχι κ ές. Α ντίθετα άλλα άτομα, όπως π.χ. με ψυχολογικά προβλήματα, ή προβλήματα μάθησης, ενώ αναγνωρίζεται ότι έχουν ειδ ικ ές ανάγκες δεν ταξινομούνται στα ανάπηρα.γενικά η ια τρ ικ ή και κοινωνική σημασία του προβλήματος φαίνεται να ε ί ναι ι δα ί τέρα μεγάλη, δεδομένου ότι σύμφωνα με διεθνή σ τοιχεία τα άτομα με ρ ειδ ικ ές ανάγκες φτάνουν συνολικά το 3% του γενικού πληθυσμού. Τα μέτρα προστασίας που αναπτύσσονται διεθνώς κινούνται προς δυο κατευθύνσε ι ς. Αφενός στην πρόληψη, έγκαιρη ανίχνευση, ια τρ ικ ή περί θάλψη και αποκατάσταση και αφετέρου στην λήψη μέτρων για την κοινωνική ένταξη και προστασία των ατόμων αυτών. Ξεχωριστή δραστηριότητα αναπτύσσεται επίσης για τα παιδ ιά που αντιμετωπίζουν ειδ ικ ά προβλήματα μάθησης. Ολες οι μορφές προστασίας των ατόμων με ειδ ικ ές ανάγκες αποτελούν μακροχρό νιες και εξα ιρ ετικ ά επίπονες διαδικασίες που απαιτούν συνεχή και συστηματική προσπάθεια από καλά εκπαιδευμένο προσωπικό». Ακόμη προυποέτουν την διαμόρφωση και συντήρηση ενός γενικότερου κλίματος που θα προστατεύει και θα εγγυάται την προσωπική τους αξιοπρέπεια, τον σεβασμό και την αποδοχή τους από το κοινωνικό σύνολο. Σήμερα υπάρχουν 58 συνολικά ιδρύματα ή παραρτήματα, από τα οποία 9 αφορούν κ ιν η τικ ές αναπηρίες, 9 αισθητικές. 28 νοη τικ έ ς υστερήσεις. 5 ψυχολογικά προβλήματα και 7 βαριές α νία τες μ ικτές αναπηρίες(πίνακας δ). Από αυτά Ομως μόνο τα 17 είναι Ν.Π.Δ.Δ.. ενώ όλα τα υπόλοιπα είναι ιδιωτικού δίκαιου, που οργανώθηκαν τα περισσότερα από» συλλό γους των άμεσσα ενδιαφερομένων συ) γενικών προσ ώπων με ειδ ικές ανό γκες. Οργανωμένη και συνολική παρέμβαση από τη μέρια του κράτους δεν υπήρξε ουσιαστικά σε κανένα τομέα.παρά τη βοήθεια :ου προσφέρει το Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας στ α ιδρύματα αυτά, η λειτουργική τους κατάσταση αντιμετωπίζει πολλά προβλημάτισ ε σχέση με τους ο ικονομικούς πόρους που διαθέτουν, την επάρκεια κα ι την εκπαιδευοη του προσωπικού τους, την απαραι τητη υποδομή σε χώρους και εξοπλισμό κλπ. 59

68 ílcpáw ηλα, η απουσία ενός κεντρικού σχεδιασμού και π ε ναπόθεση τον ευθυνών στην φιλανθρωπική πρωτοβουλία όφησε ο λόκληρα διαμερίσματα της χωράς χωρίς κανένα όδρυμα για την πε ρ ί θαλ ψη των ατόμων αυτών. Ετσι σε ολόκληρη την Ελλάδα για τ ις κινητικές και αισθητικές α\ρηηρίες. υπηρεσίες προσφέρονται μόνο στη Θεσσαλονίκη, ενώ για τη νότια και νησιωτική Ελλάδα. Ουσιαστικό μόνο στην Αθήνα. Η περί θαλφη ατόμων με ψυχολογικά προβλήματα είναι αδύνατη οπουδήποτε αλλού, πλην της Αθήνας και εν μέρει της Θεσσαλονίκης. Σε ολόκληρη την Στερεά (πλην της Α ττικής) και τα νησιά του Αιγαίου και του Ιονίου δεν υπάρχει κανένα απολύτως ίδρυμα. Στη Θεσσαλονίκη μόνο τρία κέντρα για άτομα με νοητική καθυστέρηση. στην Ηπειρο ένα κέντρο κινητικώ ν αναπηριών και ενα ίδρυμα ανιάτων και στη Θράκη ένα για νοητικές υστερήσεις και ένα για ανίατες βαριές αναπηρίες. Συνεπώς περίθαλψη στα ιδρύματα αυτά σ ημαίνει: ή μακροχρόνια απομάκρυνση του παιδιού από το οικογενειακό του περιβάλλον ή οριστική εγκατάσταση της οικογένειας στην Αθήνα ή την Θεσσαλονίκη.Κατά συνέπεια, οι μεγάλες ελλείψ εις που υπάρχουν. αφ'ενός καθιστούν αδύνατη την ικανοποίηση των αναγκών και αφετέρου δημιουργούν σοβαρά προβλήματα τόσο στο ίδιο το παιδί όσο και στην οικογένειά του. Οσα ιδρύματα έχουν εξασφαλίσει ένα επίπεδο και μια ποιότητα υπηρεσιών λειτουργούν με απόλυτη πληρότητα και αδυνατούν να ανταποκρι θούν στο σύνολο των αιτήσεων που δέχον τ α ι.σ ε ορισμένα άλλα αντίθετα οι γονείς αποφεύγουν να προσφύγγουν θεωρώντας ό τι. οι υπηρεσίες τους είν α ι κατώτερες του αποδεκτού ή οτι η προσφυγή σε αυτά ισοδύναμε i με εγκατάλειψη του παιδιού. Συνεπώς, αν οι σύγχρονες αντιλήψεις δίνουν έμφαση στην υποχρέωση της π ολιτείας να ανταποκρι θε ί σ τις ε ιδ ικ έ ς ανάγκες των ατόμων αυτών, πρέπει να δεχτούμε οτι. στην Ελλάδα οι α ν τιλ ή ψ εις αυτές δεν βρήκαν ακόμη πρόσφορο έδαφος και οι υποχρεώσεις της πολιτείας έμειναν ανεκπλήρωτες, με εποτέλεσμα η περίθαλψη των ατόμων αυτών να περαμείνει α ντικέιμ ενο φιλανθρωπικής δραστηριότητας. Οι υπηρεσίες που παρέχονται διαφέρουν πολύ από ίδρυμα σε ίδρυμα. Ορισμένα από αυτά παρέχουν κλειστή περίθαλψη άλλα α νο ικ τή και άλλα και τις δυο μορφές.σε σχέση με τ ις κινητικές αναπηρίες παρέχονται υπηρεσίες φυσικής αποκατάστασης, εργασιοθεραπεία. λογοθεραπε ία. προσχολικής* και σχολικής εκπαίδευσης και επαγγελματικής αποκατάστασης. Στα τυφλά και κωφάλαλα παιδ ιά διδάσκονται ειδ ικ έ ς μέθοδοι επικοινωνίας και προσφέρεται σχολική κλι συχνά επαγγελματική εκπαίδευση. Απο τα παιδιά που παρουσιάζουν νοητική στέρηση, σε όσα με\ είν α ι εκπαι δεύσι μα παρέχεται ε ιδική εκπαιδευτική αγωγή κα i επαγ γεκματ ι κή κατάρτιση ενω σε όσα ε" i να ι é κηαι&ύ&ψα αι προσπάθειες επικεντρώνονται κυρίως στη δυνατότητα ιου παιδιού νσ συτοβξυπηρετει ται σε μερικές βασικές του ανάγκες. ωτα παιδιά με ψυχολογικά προβλήματα εκτός από> την ια τρ ι κή και ψυχολογική υποστήριξ-, επιδιώκεται η κοινωνικοποίησή τους και διευκόλυνση της επογγελματικής τους αποκατάστασης. ω.υ επίπεδα των ρυθμίσεων που αποβλέπουν στην κοινωνική ένταξη και αξιοποίηση των ατόμων με ειδ ικ ές ανάγκες τα σημαντ ι κότέρα μέτρα είνα ι :α)η επιδότηση της απασχόλησής τους στον δημόσιο τομέα από τον ΟΑΣΔ και β)η υποχρέωση των δημόσιων οργανισμών και υπηρεσ ιώ ν να πεοιλαμβάνοντοι υποχρεωτικά ί_γ1 = ~ιροσκ ήψε ι ς τους ένα ποσοστό τη; κατηγορίας αυτής. 60

69 Παράλληλα έχουν οργανωθεί μερικά ειδικά προγράμματα ε - παγγελμ,ατ.κής εκπαίδευσης ορι είένα από τα οποία παρουσίασαν αξι οσημε ίωτ η επιτυχία. Τα τελευταία χρόνια, έχουν ακόμη υπάρξε ι ή σχεδιαστεί διάφορες ειδ ικές ρυθμίσεις, που στοχεύουν στη διευκόλυνση της καθημερινής ζωής των ατόμων αυτών, όπως κατασκευαστικά χαρακτηριστικά στα δημοσία κτήρια, εισόδους πολυκατοικιών, διαβάσεις δρόμων κ.λ.π. Μια από τις βασικότερες ανάγκες των παιδιών αυτών είναι η εξασφάλιση της σχολικής τους εκπαίδευσης.στο σημείο αυτό ε κτός ano τα διάφορα ιδρύματα αρμοδιότητας του Υπουργείου Υ γείας και Πρόνοιας. έχει ακόμη αναπτυχθε( δραστηριότητα και από το Υπουργείο Παιδείας, το οποίο μάλιστα έχει αναβαθμίσει τ ι ς υπηρεσίες που ασχολούνται με την "Ειδική Αγωγή", σε επ ί πεδο διεύθυνσης Υπουργείου. Κάτω από την σρμοδι ότητά του λειτουργούν συνολικά 163 ε ιδ ικ ά σχολεία και συγκεκριμένα 29 νηπιαγωγεία. 122 δημοτικά. 9 γυμνάσια- λύκεια και τρ εις επαγγελματ ι κές σχολές (πίνακας^ Από τα 163 σχολεία τα 107 απευθύνονται σε νοητικώς υστερημένα π α ιδ ιά, τα 20 σε κινητικό ς ανάπηρα, τα 24 σε κωφάλαλα, τα 4 σε τυφλά και τα 8 σε δυσπροοάρμοστα παιδιά.το προσωπικό τους περιλαμβάνει εκπαιδευτικούς της αντίστοιχης βαθμίδας, ψχυχολόγους, λογοθεραπευτές, ειδικούς επιστήμονες κ.λ.π. Παράλληλα τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί ο θεσμός των "ειδικώ ν τάξεων " στα κανονικά σχολεία, με σκοπό να προσφέρει ειδικές υπηρεσίες σε παιδιά που παρουσιάζουν μαθησιακές δυσκολ ίες χωρίς άλλα ιδ ια ίτερ α προβλήματα. Μέχρ ι το 1988 ε ίχ α ν λειτουργήσει σε όλη τη χώρα 275 συνολικά ειδ ικ ές τά ξεις σε σχολεία όλων των βαθμιδών. Ο θεσμός αυτός απότελε ί μια σύγχρονη προσέγγιση του προβλήματος της μαθησιακής δυσχέρειας και με μια καλή οργάνωση μπορεί αναμφίβολα να προσφέρει πολλά στο ζήτημα αυτό. Τα παιδιά εντάσσονται στις "ειδ ικ έ ς τά ξ ε ις με εισήγηση του δασκάλου της κανονικής τάξης και μετά από συννενόηση με τους γονείς του και τον εκπαιδευτικό της ε ι δ ι κής τά ξη ς.κταρτi ζεται ειδ ικό πρόγραμμα εκπαίδσευσης ανάλογο με τ ι ς εξατομικευμένες ανάγκες του παιδιού το οποίο στοχεύει σ την επίλυση του συγκεκριμένου μαθησιακού προβλήματος που α- ντ ι με τωπίζε ι. Το παιδί επανέρχεται στην κανονική του τάξη αμέσως μόλις υπάρξει ικανοποιητική βελτίωση.με τον τρόπο αυτό αποφεύγεται η κοινωνική απομόνωση ή η διακοπή της εκπαίδευσής του παιδιού ενώ τβιο τ άχρονα αντ ι μετωπ i ζεται και το Του. Ο θεσμός αυτός βρίσκεται ακόμη στην αρχή της εφαρμογής τους, αλλά έχει δώσει ενθαρρυντικά αποτελέσματα που επιβάλλουν τη\ συνέχισή της προσπάθειας αυτή; και παράλληλα την καλύ τερ η οργάνωση και βελτίωσή της. Σε ότι αφορά την αριθμητική επάρκεια και την κατανομή των ειδικών σχολείων στη χώρα φαίνεται, οτ ι υπάρχουν αρκετά προβλήματα. Σε αρκετά διαμερίσματα δεν υπάρχει κανένα απολύτως κατάλληλο σχολείο γιο πολλές κατηγορίες παιδιών.φυσ ικ ό στο Βαθμό που η ακριβής 'έκταση των αναγκών δεν είναι γνωστή, είναι ακετά αυθαίρετο να γίνει λόγος για το επ.πεδο αριθμητικής επάρκειας των σχολείων. Οι ιδ ιαίτερες όμως ανάγκες των παιδιών αυτών και οι μ ε γάλε ςδυσκολiες που ανακύπτουν αν παρακολουθήσουν σχολεία που βρίσκονται πολύ μακριά οπό τον τόπο της κατοικίας της οικογέν ε ια ς. επιβάλλουν παρά το οικο νομΐκό κόστος, τη δημιουργία σχολείυ σε μεγαλύτερη πυκνότητα. 61

70 Γέλος. σ~ρπε ρασμστ i κά θα μπορούσαμε v j πούμε ότι η προστασία του παιδιού αποτελεί έ να τομέα του οποίου π σημασία και π προτεραιότητα αναγνωρίζεται διεθνώς.περιλάμβανει ένα μεγάλο φάσοα δραστηριοτήτων που καλύπτουν όλους τους τομείς της κο : ν ν ν ι κής ζ^ής του παιδί ο0. Στη χωρά μας, ο τομέας αυτός της κοινωνικής πολιτικής, έχει μ ε ίν ε ι σχετικά υποανάπτυκτος. Δ εν συμβαδίζει με τις δ ιε θ ν ε ίς τάσεις ούτε παρουσιάζει την επιθυμητή επάρκεια.η προστασία των Απροστάτευτων παιδιών υλοποιείται μέσα από : ο ) προγράμματα οικονομικών ενισχύσεων, β)το θεσμό των αναδοχών οικογενειών (που δεν έχει την απαιτούμενη έκταση). Y y το θεσμό της υιοθεσίας και δ) την ιδρυματική περίθαλψη, η οποία παρουσιάζει πολλά μ ειο ν ε κτήματα. Η προστασία των παιδιών των εργαζομένων μητέρων πραγματοποιείται μέσω ενός δικτύου παιδικών και βρεφονηπιακών σταθμών, ο αριθμός των οποίων αυξάνει συνεχώς χωρίς ôbu>s να καλύπτει τις ανάγκες. ' Η προστασία των παιδιών με ειδ ικ ές ανάγκες βρίσκεται στην πλειονότητά της στα χέρια της ιδιωτικής φιλανθρωπίας.υπάρχουν λιγοστά ιδρύματα. τα περισσότερα από τα οποία είναι συγκεντρωμένα στα δυο μεγάλα αστικά κέντρα.για τα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες λειτουργούν ειδ ικά σχολεία και ειδ ικ έ ς τά ξε ις αλλά σε αριθμό που δεν επαρκεί για να ανταποκριθεί σ τις ανάγκες που υπάρχουν. Βλέπουμε ιέλος, ότι οι θεσμοί κοινωνικής προστασίας στην Ελλάδα, είναι ανεπτυγμένοι σε χαμηλό βαθμό και παρουσιάζουν ανεπάρκε ιες.το κράτος δεν έχει δώσει μέχρι τώρα προτεραιότητα στον τομέα αυτό, με αποτέλεσμα να υπάρχουν μεγάλες ελλείψ εις, νομοθετικά κενά, οργανωτικές δομές, ενώ ένα μεγάλο μέρος των δραστηρι οτήτων βρίσκεται στα χέρια της φιλανθρωπι κής πρωτοβουλίας. 62

71 Σ Η Μ Ε Ι Ω Σ Ε Ι Σ 1.Χ ρ η σ τ ό ς Μ ο υ ζ α κ ίδ η ς, Ν ο μ ικ ό κ α θ ε σ τ ώ ς γ ι α τ η ν κ α κ ο π ο ίη σ η - π α ρ α μ έ λ η σ η τ ο υ π α ιδ ι ο ύ σ τ η ν Ε λλά δ α κ α ι τ α π ρ ο β λ ή μ α τ α που α ν τ ι μ ε τ ω π ί ζ ε ι ο κ ο ιν ω ν ι κ ό ς λ ε ι τ ο υ ρ γ ό ς π ε ρ ι ο δ ι κ ό Ε κ λ ο γ ή, α ρ ι θ. 7 3, Α π ρ ι λ. Μ ά ι ο ς, Ι ο ύ ν ι ο ς, , σ ε λ Το ί δ ι ο β ι β λ ί ο. 3. Το ί δ ι ο β ι β λ ί ο. 4. Ν ό μ ο ς γ ι α τ ο ρ ύ θ μ ισ η ε ρ γ α σ ία ς α ν η λ ί κ ο υ. Ν όμος ΔΚΘ, ε σ ω τ ε ρ ικ ή ν ο μ ο θ ε σ ία, κ ε φ. θ τ η ς 24 Ι α ν ο υ α ρ ίο υ / Φ ε β ρ ο υ α ρ ίο υ Σ τ ο ί δ ι ο. 6. Κ έ ν τ ρ ο π ρ ο γ ρ α μ μ α τ ισ μ ο ύ κ α ι ο ικ ο ν ο μ ι κ ώ ν ε ρ ε υ ν ώ ν, Ε κ θ έ σ ε ι ς γ ι α τ ο π ρ ό γ ρ α μ μ α Ν ο 7,Α θ ή ν α Π ρ ο φ ο ρ ικ ή π ηγή από τ ο τ μ ή μ α π ρ ό ν ο ια ς Κ α λ α μ ά τ α ς. 8. Β,Π α λ α ιο λ ό γ ο υ,ο ρ γ ά ν ω σ η κ α ι δ ι ο ί κ η σ η μ ονά δω ν κ ο ιν ω ν ι κ ή ς δακτυλογραφημένες σημειώσεις,αθήνα Το ίδιο με την 3 σημείωση. 10. Το ίδιο με την 4 σημείωση 1 1. Εφη Γ ε ω ρ γ ιά δ η, Α γ γ. Κ α π ε τ α ν ά κ η,θ ε ο δ. Π α π α φ λ έσ σ α,τ ο έ ρ γ ο τ ο υ π α ι δ ι κ ο ύ σ τ α θ μ ο ύ, Σ τ ο ι χ ε ί α κ ο ιν ω ν ι κ ή ς π ρ ό ν ο ια ς,α θ ή ν α σ ε λ Δ. Π ά λ λ η ς κ α ι Ε.Α γ ά θ ω ν ο ς, Δ ι ε ρ ε υ ν η τ ι κ ή μ ε λ έ τ η ι σ τ ι - τ ο ύ τ ο υ υ γ ε ί α ς τ ο υ π α ι δ ι ο ύ, Το ίδ ιο μ ε τ η ν 5 σ η μ ε ίω σ η Το ίδ ιο μ ε τ η ν 5 σ η μ ε ίω σ η. 63

72 Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο I I ************************************* Η Κ Α Τ Α Ν Ο Μ Η Τ Η Σ Π Α Ι Δ Ι Κ Η Σ ******************************************************** Π Ρ Ο Σ Τ Α Σ Ι Α Σ ************************** 64

73 Τ I Κ Η Π Ρ Ο Σ Τ Α Σ Ι Α '****# *** 65

74 {/Α ( ΠΑ ΙΔ JA'."'I-Β ΓΕΙCΝΗΠΙΑKCI ΣΤΑΘΜΟΙ 'I Δ IC.TIKOI-ΔΗΜΟΣΙΟΙ ε ξ ε λ ίξ ε ις που σημειώθηκαν κατά τις τελ t i r a : ε; δεκαεr í Γ/V O; K-* V- μ i K Λ K-2 j KO i WVI K ΠρΟγμΟ T i KÓ-THTC. χουν θύτην ( στην s ρψ>ιν i cr νέων προβλημάτων σχετικήν με κ ; : κ ή προστασi α του no ι δ ι ου. Η ξοδος τη; γυναίκας στην εργασία και η ευρύτερη συμμετοχή της στην οικονομική και κοινωνική ζωή. οδήγησαν σταδιακό στη δημιουργία ενός ιδιαίτερου προβλήματος επιμέλειας των παιδιών κατά τις ώρες εργασίας. Το πρόβλημα αυτό συνδέεται παράλληλα με ευρύτερε ς κοινωνικές μεταβολές που σημειώθηκον στη δομή της ελληνικής οικογένειας, στο πρότυπο της κ α το ικ ί ας στην ανάπτυξη του αστικού χώρου και στον χαρακτήρα των εργασιακών σχέσεων. Η παραδοσιακή πολυπρόσωπη ελληνική οικογέν ε ια. που αναπτύσσεται με επίκεντρο το πατρικό νοικοκυριό γύρω από το οποίο δι ατόσσοντα ι τα νέα ζευγάρια, ανήκει ήδη στο παρελθόν.τα νέα ζευγάρια εγκαθίστανται πλέον μακριά από το π ατρικό πυρήνα και δημιουργούν νέα νοικοκυριά. Παράλληλα η πρόσφατη κοινωνική και δήμογραφική ιστορία της χώρας μας σφραγίζεται από το φαινόμενο της μαζικής μετανάστευσης σχεδόν αποκλειστικά νέων ατόμων, που οδήγησε στην τα χ ε ία ανάπτυξη του αστικού χώρου με όλες τ ις επακόλουθες συνέπ εια ς. Ετσι οι νέες οικογένειες απομακρύνονται από τα μεγαλύτερης ηλικίας συγγενικά τους πρόσωπα, που κατά παράδοση ε ί χαν ένα μεγάλο μερίδιο στην επιμέλεια των παιδιών. Συγχρόνως η επέκταση της εξαρτημένης εργασίας στα αστικά κέντρα, συνέβαλε με το δικό τους τρόπο στη διαμόρφωση του προβλ ήματος.η επι μέλε ια των παιδιών, έπαψε να είναι ένα περιστασ ι ακό πρόβλημα και απέκτησε μόνιμο χαρακτήρα. Αφορά πλέον ώρες κάθε μέρα σε μόνιμη βάση και για ένα εξαιρετικά μεγάλο αριθμό οικογενειών. Δεν θα έπρεπε ακόμη να παραγνωρισθε ί το γεγονός ότι οι ε ξ ε λ ί ξ ε ι ς αυτές επέφεραν μεταβολές και σ τις υποκειμενικές α πόψεις του πληθυσμού στο θέμα της επιμέλειας των παιδιών.για τα μεγαλύτερης ηλικίας άτομα δεν είναι πλέον καθόλου αυτονόητος ο ρόλος τους στην φροντίδα των παιδιών, ενώ συγχρόνως οι νέοι γονείς είναι πολύ λιγότερο διατεθειμένοι να τους παραχωρήσουν το ρόλο αυτό.τελικά εξα ιτιά ς όλων αυτών των παραγόντων το πρόβλημα απέκτησε σημαντικές διατάξεις και συνεχίζει να μεγενθύνε τσι. Η αντιμετώπισή του τόσε στην Εκλάδα όσο και διεθνώς στηρ ίζ ε τ α ι στην ανάπτυξη και λειτουργία ενός δικτύου ιδρυμάτων που αναλαμβάνουν τη φροντίδα των προσχολ ι κής ηλικίας παιδιών κατά τ ις ε ργάσ ι με ς ωρε ς. Ανάλογο με την ηλικία των πα ιδιών που υ λ ο ξε ve όντα ι στα ιδρυ. ατα αυτά διακρίνονται σε "παιδικούς σταθμούς" οι οποίοι ϊ ξν,ηϊ ρε τούν παιδιά ηλικίας 3-6 ετών, re "βρεφονηπιακού; " οι οποίοι φιλοξενούν παιδιά βρεφικός ηλικία; (δηλαδή κάτω του ό νο-; έτους) και σε "βρεφονηπιακούς σταθμούς" καλύπτουν όλο το φ-άσμο μέχρι κα ι τη νηπι ακή ηλικία. C πρώτο; παιδί κ:; σταθμό; στην Ελλάδα ιθαίθηκε το 1939 στα πλαίσια φιλανθρωπικής δραστηρι ότητας Te επίσημο κράτος ονέπτυξε για πρώτη φορά, σχετική δραστηρ, ό-τητα το με την ίδρυση επτά κρατικών σταθμών. Το 1936 δόθηκε η δυνατότητα i Save η; ενός παιδικού σταθμόν σε κάθε νομό - αι από το άσχισε n ίδρυσε σταθμών στις αγροί.κές περίοδε; της χώρας. % 66

75 πόμενες δεκαετίες *? δραστηρι οτητα εηεκτάθηκε Ο.C K ζ Τ - Τ όοο την τ \ ί αρ* του κρότους ΟΡΟ και από άλλους -οε ; ν u " fo e' υ~ηρχαο σε ό\" τη χώρα μόνο 333 μ χρ* τ -' 9 S3 Ο αμ ι θμθ- ^ ί ο υ ^ JL ξ ήθηκε σε 163C με - - νο.*..^ λ SjvcrrPrnrc φ ίλο ξ ε ν ία ς περίπου χ :λ ιάδων noι 5 ιώ ν. Γ 7 ν ' - ^ ; 8 ;. Ρ.' κ ρ α τ ι κο ί πο Ξ ι κ ο ί και βρεφονηπ :ακ ο ο μ ο. οηό 333 έφταοαυ τους ε ν 'ί*, ' παράλληλα η δυ να τ ο τύ τους αυξτ)9ηκε από -. 5 χ ιλιά δ ες σε 33.4 S3. 4 χιλιάδες παι α ιδ διό. ιά.0 ρόλος του ΓΊΙΚΠΑ ηροοδε o n κά περιορίστηκε, ενώ η συμβολή της ιδιω τικής προ τ ο - 3 ο υλ ί ας παρέμείνε στάσιμη.κατά την τελευταία τέλος, δεκαετία κδηλ ώθηκε πιο έντονα η δραστηριότητα του ΕΟΠ(ο οποίος σ υ ν τη ρ είτα ι εξ '* ολοκλήρου από τον κρατικό προϋπολογισμό) και της τοπικής αυτοδιοίκησης Ο ΕΟΠ διαθέτει 94 παιδικούς και βρεφονηπιακους?μούς, η εργατική εστία 5. ενώ οι διάφοροι δήμοι είχαν ιδρύσει μέχρι το 19S3 92 σταθμούς. Σε σχέση με τα κρατικά ιδρύματα πρέπει να σημειωθεί ότι από που φέρεται ότι ιδρύθηκαν, τα 155 αποτελούν βρεφικά τμήματα παιδικών σταθμών που καταμετρήθηκαν σαν ξεχωριστές λ ειτο υ ρ γ ικ ές μονάδες.από το σύνολο των ιδρυθέντων μέχρι το τέλος του 1988 τα 340 δεν είχαν ακόμη λειτουργήσει. Παράλληλα με Π. Δ. που προωθήθηκε πρόσφατα προβλέπεται η ίδρυση 138 επιπλέον παιδικών και 62 βρεφονηπιακών σταθμών καθώ>ς και 43 νέων βρεφικών τμημάτων σε ισάριθμους κρατικούς παιδικούς σταθμούς. Εί να ι σαφές ότι ο κύριος φορέας που έχει επωμισθεί το έργο της παιδικής προστασίας στο συγκεκριμένο τομές είναι πλέον το ίδιο το κράτος. Το ζήτημα της ποσοτικής επάρκειας των ιδρυμάτωναυτών δεν είν α ι εύκολο να εκτ ιμηθε ί. Σύμφωνα με την απογραφή του 1981 υπάρχουν σε ολη τη χώρα παιδιά κάτω των 3 ετών και ά λλα τόσα 3-6 ετών. Δεν υπάρχουν όμως στοιχεία για τον αριθμό των εργαζομένων μητέρων.πάντως ειδ ικ ή ομάδα εργασίας, υπολόγισε μερικά χρόνοι α πρίν. ότι για την κάλυψη των ειδικών αναγκών, απαιτούνται σταθμοί. Φυσικά ο αριθμός των εργαζομένων μητέρων μονολότι είναι το σημαντικότερο δεν είναι εν τούτις το μονοδικό κ ρ ιτή ρ ιο. Λόγοι κοινωνικής ισότητας επιβάλλουν την ίδρυση σταθμών ακόμη και αε περιοχές όπου οι εργαζόμενες μητέρες είναι λ ίγ ε ς. Συνεπώς το ζήτημα της γεωγραφικής κατανομής των ιδρυμάτων επηρρεάζει επίσης το τελικό επίπεδο των αναγκών Στον πίνακα 1 φαίνεται η κατανομή των κρατικών παιδιών και Βρεφονηπιακών σταθμών, καθώς κα» εκείνων του Π1ΚΠΑ και του ΕΟΠ που έχουν ιδρυθεί σε κάθε διαμέρισμα της χώρας. Ο π ί νακα ς δ ί νε ι μ ια τελ ε ί ως ενδε ι κ τ. κή κα ι συνολ ική ε ι κάνα. δεδομένου ότι a - το που έχει μεγαλύτερη σημασία είνα ι η λεπτομερέστερη μελέτη κάθε νομο. και επαρχίας ξεχωριστά, ανάλογα με τα ιδ ια ίτε ρ ο δημογραφι r. a. εργασιακό και κοινωνικά της ερικές αγροτικές περιοχές {Θράκης.Ηπείρον και Μακε-,,) λειτουργά ι. ι τ,ι -ινλ,η^ ύ\ τους θερινούς μήνες υπό την εποπτεία το υ ΕΟΠ - no χιακοί παιδικοί στα Spot, για να καλύψουv τις π, ρόσθε τε ς ανόγκες π ο υ πρ ο κ 0 π τ ο υ ν κατο το υ ς μήνες αυτο-ός, L ω, 0 ί Τ ίος της έντασης των αγροτικών εργασιών. Η γρήγορη επέκτ αση της κρατι - ηές Spaστηριότητας συ μ βάδιζε: με την παράλληλη ανάπτ. υξη μιας Κ w 1V.Λ «Κ' / * ντ ο νl 1._αHl 3 που αποδίδει στο κράτος Τ77V όλη της παι δικής μέριμνας, κα τύ τις εργάσιμε; ώρες και η - -.) Ζ *ε μ ια αόξησ των κοινωνικού πιέσεων για ίδρυση wr- ' ι ηρ στ αθμών.η ανταπόκριση της πολιτείας. νητο π,. ικριυως an: I 5 ιυτζ κ α ι 67

76 7 ; - λ C,- το λόγο άυ τ * δε 5 ιαα ωό.ετσι Ζ * π χωβόυ ς 'ίόυ r < ν' ε διαθετουν την,*> 1 ΖΙ ' > ι οπα-x rc YX':'S > - γσνός no ' áav υπόβαθρο τον αναγκαίο επαρκή 10707i^ c i naι o ι κ. i σταθμέ : λ ε ; τουργούν \ npwccv τ ις αναγκαίες npc. ποθέσε ι ς, και ; τοίμε st; υποδομή. Το 5 V5. άψέρον τους ηση των ηαιει ων κ ο : π αηαλλ αγ η της της παιδικής φροντίδας κατα τις ώρες λειτουργεί σε βάρος της διαπαιδαγώγ ίσης μητίρας anc ε ρ γ α σ ία ς. τ π i ι T7 -J? *is l w- * Σ να ειδικότερο πρόβλημα αφορά τις περιοχές Οπου εφαρμόζεται το συνεχές ωράριο και στις οποίες είναι πλέον αναγκαία η 3 1 εύρυνσπ του ωραρίου λειτουργίας των σταθμών και η απασχόληση των παιδιών για τις περισσότερες ώρες, πράγμα που δημιουργεί πρόσθετες ευθύνες και υποχρεώσεις οπό μέρους των ιδρυμάτων. Η ταχεία ανάπτυξη παιδικών και βρεφονηπιακών σταθμών σε σ υ ν δ ιασμύ με την διερεύνηση του χρόνου λειτουργίας αλλά και του κοινωνικού και διαπαιδαγωγ ι κού τους ρόλου δημιουργούν τέλος επιπρόσθετες ανάγκες σε προσωπικό και επιβάλλουν την λήψη μέτρων για την κατάλληλη εκπαίδευσή του. Πάντως παρά τον μεγάλο αριθμό δημοσίων ιδρυμάτων που ιδρύθηκαν τα τελευταία χρόνια, οι ανάγκες θα πρέπει να είναι πολύ με γαλύτερε ς και ιδιαίτερα π ιεσ τικές, αν αναλογ ιστέ ί κανείς ότι παράλληλα με τα παραπάνω ο τομέας αυτός, έχει άνοδε ιχ θ εί και σε πεδίο ανάπτυξης μιας αξιοσημείωτης επ ιχειρησικής δραστηριότητας. Το 1989 εκτός από τα δημόσια ιδρύματα, λειτουργούσαν α κόμη 400 ιδ ιω τικοί σταθμοί με τη μορφή κερδοσκοπικών επ ιχ ειρήσεων. οι οποίοι είχαν δυνατότητα φιλοξενίας παιδιών που παρουσίαζαν μάλιστα πληρότητα που έφτανε το 88%. \ 68

77 Ο α r άνω o η > c t e / τουρκ ία των Πα S : κώ v Σ rasutl'v Οι παιδικοί σταθμοί στην Ελλάδα για τη σωστά λειτουργία και οργάνωση του στηρίζονται στο ΝΑ της που κατά κ α ιρ ο ύ ς έχε ι τροποποιηθεί από το Υπουργείο Υγείας, Πρόνοιας ^αι Noι νων ικών Ασφαλ ισζων. Το 1934 φηρίάτηκε ο Ν. 1431/34 που προ βλέπειτην οπγάνωση Κοι λειτο υ ρ γ ία των παιδικών σταθμών σε σύγχρονη βάση, καθώς και την ίδρυση και λειτουργία Βρεφονηπιακών και Βρεφικών τμημάτων. Ο κρατικός σταθμός είναι Ν.Π.Δ.Δ. και μπορεί να θεωρηθεί ότι είν α ι μια αποκεντρωμένη δημόσια υπηρεσία. Σύμφωνα με το άρθρο 5 του κανονισμού λειτουργίας Παιδικών Σταθμών γίνονται δεκτά παιδιά ηλικίας, στους Κρατικούς Σταθμούς, από 3 ετών μέχρι την εγγραφή τους στο Δημοτικό σχολ ε ίο. Η εγγραφή των παιδιών πραγματοποιείται ύστερα από αίτηση των ενδιαφερομένων το δεύτερο Ιδήμερο του Ιουλίου και πριν από την έναρξη λειτουργίας του σταθμού, αλλά και σε όλη τη δ ιά ρ κ εια του έτους όταν ζη τείτα ι, η κάλυψη κενής θέσης που θα κενωθεi. θα πρέπει κατά κύριο λόγο τα παιδιά να προέρχονται από την περιοχή που εδρεύει ο σταθμός. Δεν αποκλείει όμως την περίπτωση εγγραφής παιδιού που διαμένει σε άλλη περιοχή ε ίτε γ ια τ ί δεν λειτο υ ρ γεί σε αυτή σταθμός ή λειτο υ ρ γεί αλλα δεν υπάρχει κενή θέση ε ίτ ε ακόμα για τί εξυπηρετεί τους γονείς (κοντά στην εργασία τους ε ίτ ε είναι στην πορεία τους σε α υτή ν). Α π αιτείται απόφαση Δ.Σ. η οποία λαμβάνει μετά τον έλεγχο των νποβληθέν των δικαιολογητ ι κών και μετά από έγγραφη εισήγηση του Διευθυντή. Η εισήγηση στηρίζεται και σε έκθεση κοινωνικής έρευνας για την οικογενειακή κατάσταση του παιδιού που διενεργείται από τον Διευθυντή ή από υπάλληλο του κλάδου Νηπιοβρεφοκομίας ή Κοινωνικών λειτουργών. Δεν α π α ιτείτα ι κοινωνική έρευνα για την εγγραφή παιδιού που η μητέρα του εργάζεται αποδεδειγμένα σε φορείς του Δημοσίου τομέα. Επιλέγοντα ι παιδιά εργαζόμενων γονέων, παιδιά οικονομικά αδυνάτων οικογενειών ή εκείνων που που έχουν ανάγκη φροντίδας από κοινωνικά α ίτια. Στους ιδιω τικούς σταθμούς δεν απ αιτείται κοινωνική έρευνα ή 3 1 κα ι ολογητ ι κά. Τα δ ι και ολογητ ι κύ που απαιτούνται για την εγγραφή των παιδιών στο σταθμό είναι τα εξής: α)αίτηση του γονέα ή κηδεμόνα. Β )ληξιαρχική πράξη γέννησης του παιδιού ή οικογενειακής κατάστασης από την οποία να προκύπτει η ηλικία του παιδιού. γ) βεβαίωση γιατρού του Δημοσίου Ν.Π.Δ.Δ ή ασφαλιστικών οργανισμών για την καλή υγεία και σωματική αρτ ι μέλε ια του n a ι S ιο ύ. δ)δήλωση του Ν. 105/69 για την οικονομική και οικογενειακή κατάσταση των γονέων του παιδιού. ε ) εκκαθαριστικό σημείωμα της εφορίας της οικογένειας του παιδιού, του προηγούμενου έτους ή σε περίπτωση που δεν υπάρχει Βεβαίωση του εργοδότη για τις αποδοχές των γονέων. Από 1η Σεπτεμβρίου κάθε σχολικού έτους οι σταθμοί δέχονται τα παιδιά που ):α πρώτη φορά γράφτηκαν στην δύναμή τους ή εκ είν α που ήδη φιλοξενολυνται και δεν διαγράφτηκαν. Οι σταθμοί εγγράφουν παιδιά πέοαν της Βυνομ ι κότητάς τους και μέχρι ποσοστό 20%.Στους ιδιωτικούς σταθμούς δεν επιτρέπε- 69

78 αι σε κάθε νηηιακό τμήμα η εγγραφή περισσότερων των 30 νηπίν.σε περίπτωση προσέλευσης περισσότερων νηπίων γιο εγγραφή το ίδιο τμήμα ανατρέπετοι με απόφαση του τμήματος Κοινωνίας Πρόνοιας της οικείας Νομαρχίας κα: υπέρβαση του παραπάνω ρίου μόνο κατά 5 νήπια. Η λειτο υρ γία των σταθμών αρχίζει την 7η ώρα κατά το χ ε ι- ερινό ωράριο και από την 6:45 κατά το θερινό ωράριο και λήει την 16η ώρα.η προσέλευση των παιδιών αρχίζει από την 7η ρα κατά το χειμερινό ωράριο και από 6:45 κατά το θερινό ράριο και λήγει σ τις Η αποχώρηση των παιδιών πραγματοποιείται από 3.45 μέχρι ις Η παραλαβή των παιδιών πραγματοποιείται από τους γόε ίς ή κηδεμόνες ή άλλο κατάλληλο πρόσωπο που έχει ε ζουσι οδοηθε ί εγγράφως από αυτούς. Για το χρονικό διάστημα της ημέρας που τα παιδιά (νήπια) ρ ίσκονται στο σταθμό, υπάρχει ημερήσιο πρόγραμμα απασχόλησης ο πρόγραμμα αυτό περιλαμβάνει εκτός από τη διατροφή, άνάπαυη και τ ις ελεύθερες δραστηριότητες, ζωγραφική, κουκλοθέατρο λπ. Επίσης το άρθρο 15 του κανονισμού λειτουργίας των κρατιών παιδικών σταθμών αναφλερεται στην ια τρ ική παρακολούθηση ων παιδιών. Η παρακολούθηση της υγείας των παιδιών που φιλοενούνται στους παιδικούς σταθμούς γίνεται εφ'όσον αυτοί δεν ξυπηρετούνται από τ ις υπηρεσίες του Εθνικού Συστήματος 'γείας, από γιατρό που συμβάλλεται με το σταθμό, ο οποίος πισκέπτεται αυτόν μια φορά το 15θήμερο. Γ ια κάθε παιδί τηρείται λεπτομερής καρτέλλα που ενημερώ- εται από τον γιατρό σε ό,τι αφορά την υγεία του παιδιού.η ιερι φρούρηση της υγείας των παιδιών αποτελεί μέριμνα και φροντίδα και του λοιπού προσωπικού του σταθμού, το οποίο ε φαρμόζει πιστά όλα τα απαραίτητα μέτρα υγιεινής και ισφάλε ια ς. 1 70

79 1 / 5 / ΚΕΝΤΡΑ Π Α ΙΔ ΙΚ Η Σ ΜΕΡΙΜΝΑΣ OF / A NO ΤΡ C IE ΙΑ } -ΒΡΕΦΟΚΟΜΕΙΑ Τα κέντρα παιδικής μέριμνας σκοπό έχουν την περίθαλψη, ορφωση και επαγγελματικέ) εκπάι 5ευση των παιδιών που ποδεδειγμένο είναι απροστάτευτα και στερούνστι οικογενειακής οοντi δας. Στα κέντρα παιδικής μέριμνας εισάγονται παιδιά δωρεάν, κικίας 5 1/2 ετών μέχρι 16 ετών αφού διαπιστωθεί από προπούμενη κοινωνική έρευνα ότι έχουν ανάγκη ιδρυματικής οοστασ i ας. Κατά την εισαγωγή προτιμούνται παιδιά ορ'ψανά από j o ή ένα γονέα. παιδιά αναπήρων πολέμου. παιδιά τυφλών οφαλάλων ή γενικ ά σν^ιήρων, φυματικών. ψυχοπαθών, φυλακισμέυν για μεγάλο χρονικό διάστημα σε συνδιασμό με την αδυναμίτης οικογένειάς τους να τα αναθρέψουν, πολύτεκνων και απόjv οικογενειών, αγροτικών και ορεινών περιοχών. Οι εισαγόμενοι οέπε ι να είναι σωματ ικώς, ψυχικώς και πνευματικώς υ γ ιε ίς και? τιμ ελε( ς.απαγορεύεται η εισαγωγή παιδιών που πάσχουν από τταδοτικά ή χρόνια νοσήματα. Γ ια να γίνει εγγραφή παιδιού στο κέντρο παιδικής μέριμις απαιτούνται τα εξής δικαιολογητ ικά: α)πιστοποιπτικό δήμου ή κοινότητας με ακριβή ημερομηνία ίννησης. β) αποδε ι κτ ι κό σπουδών του υποψηφίου. γ)αίτηση του γονέα ή κηδεμόνα στην ο ικ εία νομαρχία. δ) βεβαίωση κρατικού ιατρού για την καλή του υγεία και άρτι μέλει α του (σωματική και ψυχική). ε ) πιστοποι ητικό οικογενειακής κατάστασης. σ τ)β ιβ λιά ρ ιο υγείας του παιδιού ή καρτέλλα εμβολιασμών. όταν υπάρχει. ζ)κάθε άλλο σ το ιχ ε ίο που μπορεί να συμβάλλε ι στην απαίιση πραγματικής εικόνας του παιδιού και του ιματισμού του. η)απόφαση διεύθυνσης ή τμήματος κοινωνικής πρόνοιας της : κε i ας νομαρχιας. Στα κέντρα παιδικής μέριμνας που λειτουργούν βρεφονηπι - <ά τμήματα, εισάγονται παιδιά αγόρια και κορίτσια.από η λ ι- 'ας οκτώ μηνών μέχρι τριών ετών.ως δι καιολογητικά εισαγωγής ιίσονται τα προβλεπόμενα για τους κρατικούς παιδικούς και ιεφονηπ ι ακούς σταθμούς. Ολα τα παραπάνω δ ι κα ι ολογητ ι κά μαζί r απόσπασμα της απόφασης εισαγωγής του διοικητικο ύ συμβου- \θυ τίθεντα ι στον ατομικό φάκελλο κάθε παιδιού. Τα παιδιά των κέντρων παιδικής μέριμνας οφε ίλουν να ιμπλπρώσουν την υποχρεωτική εκπαιδευτική εκπαίδευση που οοβλέπεται από τη νομοθεσία με φοίτηση σε σχολεία εκτός του ίντρου. Το Δ.Σ. κάθε κέντρου με εισήγηση της διεύθυνσης, είναι ιμύδ ι ο να οποφασ ί ζε ι γ ι α κάθε περ ί πτώση παιδί ο ύ την απα ι - ιΰμενη εκπαίδευση, ανάλογα με τη\ κλίση κα: τον επαγ) ελ μακό προσανατολισμό του και την κοινωνική του αποκατάσταση. Τα παιδιά που δείχνουν κλίση και ενδιαφέρον για σπουδές >νεχίζουν τη φοίτησή τους σε ανώτερες και ανώτατες σχολές η παραμένουν στο κέντρο μέχρι να ολοκληρώσουν τις σπουδές Ίυς.

80 H εκ no. ζευση παρέχεται από το / τ ρο που γράφτηκαν αρχικά και μόνο όταν στην έδρα του κέ- :ου παιδικής μέριμ ι ; 5εν υπάρχουν σχολές για τη μόρφωσή >ς. με τ α γ ρ ά φ ο ν τ α ι σε κέντρα, που βρίσκονται σε i 5ρα που ',τουργούν σχολές φοίτησης τους. Μαθητές η φοιτητές που παίολουθούν σχλέ ς σε τόπους που 5ε ν υπάρχουν κέντρα δεν ιγράφόνται και απολαμβάνουν την απαραίτητη οικονομική και κή συμπαράσταση από το κέντρο.το ύψος της οικονομικής σχυσης μόνο για τους μήνες του σχολικού έτους καθορίζεται?ε φορά ανάλογα με την περίπτωση από το Δ.Σ.Τα παιδιά που ''ορίζονται για ανώτερη και ανώτατη εκπαίδευση μπορούν να ^ακολουθούν φροντιστηριακά μαδήματα με δαπάνες του κέντρου. ~>υς απόφοιτους των εργαστηρίων χορηγείται δίπλωμα, στο 'Ίο αναφέρεται η ειδικότη τα στην οποία ειδικεύτηκαν, τα έτη η επίδοση στην τέχνη. Τα κέντρα επίσης έχουν σαν σκοπό τους την ανάπτυξη της χσωπ ι κύτητας. της πρωτοβουλίας, της υπευθυνότητας των διών και η συνε ί δητοπο i ηση των δικαιωμάτων αλλά και των Ίχρεύχσεών τους ως υπεύθυνα άτομα. Επίσης παρέχεται κάθε 'υκόλυνση και ευκαιρία για την πνευματική καλλιέργε ια και νωνική προσαρμογή των παιδιών. Το κέντρο ακόμη παρέχει οικονομικά βοηθήματα για τα Σημερινά έξοδα των παιδιών, καθώς επίσης και για την ε ν ί- >ση των παιδιών που αποχωρούν από το κέντρο. Η διαμονή των παιδιών στα κέντρα παιδικής μέριμνας δ ια - ιτετσ ι σ τ ις εξής περιπτώσεις: a ) Μετά την συμπήρωση του 18ου έτους της ηλικίας και νω- :ερα όταν το παιδί συμπληρώσε ι τη βασική υποχρεωτική ή [vi κή εκπαίδευση και μπορεί ύστερα από κοινωνική έρευνα να τνέλθει στο οικογενειακό ή συγγενικό του περιβάλλον ή να τε ι με τα δικά του μέσα. β)μ ετά την ολοκλήρωση των σπουδών του στις ανώτερες και )τατες σχολές. γίδαν σημειώσει αδικαιολόγητες απουσίες στο σχολείο του > να δ είχ ν ει έλλειψη ενδιαφέροντος και θέλησης για να συνετε ι τ ι ς παραιτέρω σπουδές του. δ) Εαν υποπέσει πολλές φορές σε πειθαρχικά παραπτώματα. ε)ο ταν εκλε i ψουν οι λόγοι που επέβαλλαν την εισαγωγή του? κέντρο. σ τ) Οταν το ζητήσει ο γονέας ή ο κηδεμόνας το. παιδιού. ζ )Γ ια ό λ ε ς τ ι ς περιπτώσεις διακοπής της περί θάλψης αποφασίζει το Δ.Σ. 7 παιδιά που διαγράφονται από τα κέντρα εξακολουθούν τα κέ- 70 να παρέχουν κάθε μέριμνα και φροντίδα για την κοινωνική επαγγελματική τους αποκατάσταση και πρό>οδο. Οσο αφορά τώρα τα βρεφοκομεία θα λέγαμε ότι ο σκοπός των r φοκομείων είναι η περίθαλψη και κανονική ψυχοσωματική άπτυξη των βρεφών από τη γέννησή τους μέχρι την οριστική οσαρμογή τους σε ομαλό οικογενειακό περιβάλλον. Στα βρεφοκομεία γίνονται δεκτά βρέφη έκθετα, αγνώστων νέων, εξώγαμα και σε ορισμένες περιπτώσεις γίνονται δεκτά ι νόμιμα βρέφη, των οποίων οι γονείς για πολύ σοβαρούς γους δεν μπορούν να τα φροντίσουν. Το Βρέφος πρέπει να ηαραμε ίνε ι στο βρεφοκομείο όσο το νατόν μικρότερο διάστημα, γιατί όσο άρτια και αν είναι ορνωμένο το ίδρυμα, η ανάπτυξη του βρέφους παρουσιάζει κάποια θυστερηση. ειδικότερα μετά τους τρ εις μήνες. 0 βαθμός καθυέρησης έχει σχέση με την ποιότητα των υπηρεσιών, αλλά και

81 με τον χρόνο napaμονής. Το Βοεφοκομε ίο επανδρώνονται με γιατρούς, Βρεψοκό,. ους, κοινωνικούς λειτουργούς, ψυχολόγους. Ο τρόπος λειτουργίας και ρ ργύνωσης των βρεφοκομείων γίνεται με τον ίδιο τρόπο όπως στα κέντρα παιδικής μέριμνας. 2 C 6) Πίνακα 5/β) *3

82 Χ/Γ] ΠΑΙΔΙΚΑ ΧΩΡΙΑ S. O. S. -ΠΑΙΔΟΠΟΛΕΙΣ. Παιδικό χωριό S.C.S εί να : μι a οργάνωση neu προσφέρε ι τα παιδιά που ζουν χωρίς τους γονείς τους, μια φυσιολογικά ωή υποκαθιστώντας τη φυσικά τους οικογένεια, με κάτι παρόΐοιο.στο παιδικό χωριό γίνινται δεκτά παιδιά που από αμέλεια ων φυσικών τους γονιών, έχουν υποστεί σοβαρά ψυχικά και σωίο τ ι κ ά τρα ύ μα τa. Te παιδικά χωριά S.Q.S έχουν βασικό σκότωνα πρ'φυλάξουν a παιδιά αυτά από τα μειονεκτήματα και τους κίνδυνους, που ιροκυπτουν από την κατάστασή τους, ενώ απώτερος σκοπός πέρα '.πύ την προστασία και την βοήθεια παιδιών είναι η δεραπεία ων τραυμάτων. Η οργάνωση και η λειτουργία των οικογενειών αυτών ιλησιάζει όσο το δυνατόν περισσότερο, την οργάνωση και τη ειτο υ ρ γ ία μιας φυσικής οικο γένειας.αυτές οι οικογένειες ιπορούν να παίξουν σωστά το ρόλο τους και να εκπληρώσουν πρα- -ματ ι κά το σκοπό τους, μόνο όταν υπάρχουν μέσα σε ένα ευρύ- ερο. οργανωμένο κοινωνικό σύνολο:το χωριό. Τα παιδικά χωριά συγκροτούντοι από διάφορες οικογένειες ιέσα σ τις οποίες κύρια μορφή είναι οι μητέρα.οι μητέρες είναι Ό ναίκες που εθελοντικά προσφέρουν την μητρική τους φροντίδα ιου τόσο την έχουν τόσο ανάγκη τα παιδιά. Η παρουσία της μητέρας είν α ι απαραίτητη για τί ούτε η σύγχρονη οργάνωση, ούτε Π 'ψαρμογή των επιστημονικών γνώσεων, μπορούν να μετριάσουν τη u αφορά που υπάρχει ανάμεσα στο παιδί που μεγάλωσε σε μια οικογένεια και σε εκείνο που πέρασε την ζωή του σε ένα ' δρυμα. Οι μητέρες των παιδικών χωριών πρέπει να είναι θετικά ΐια τεθ ε ιμένες απέναντι στη ζωή, να έχουν βαθειά θρησκευτική ιίσ τη και να είνα ι ψυχικά υ γ ιείς, διότι η προσωπικότητά τους ιπ οτελεi πρότυπο για τα παιδιά που έχουν αναλάβει. Μέσα στην οικογένεια το παιδί ζει μαζί με άλλα παιδιά, ra αδέλφια του. Συνήθως η κάθε οικογένεια αποτελεί τα ι οπό : ννέα το πολύ παιδιά, διαφορετικής ηλ ι κ i ας. Η κάθε οικογένεια 'ει στο δικό της σπ ί τ ι. Υπάρχουν επίσης και οι συντονιστές του χωριού, πουέχουν αναλάβει το ρόλο κατά κάποιο τρόπο του πατέρα.αυτοί είν α ι οι κύριοι υ π έ υ θ υ ν ο ιο ι καθοδηγητές του χωρι- )ύ. οι συνεργάτες με τις μητέρες του χωριού και με τους υπόλοιπους αρμόδιους του χωριού π. χ. ψυχολόγους. παιδιάτρους <. λ. π. Ενα παιδί γίνεται δεκτό στο χωριό με βάση το βαθαό της τνάγκης του }ΐα ειδ ική διαπαιδαγώγιση. Πολλά από τα παιδιά αυτά έχουν περάσει τα έξι ό ταν το παίρνουν στα χωριά. Αυτό τυμβαίνει γ ια τί συνήθως σε αυτήν την ηλικία τα παιδιά αρχίζουν να συναντούν δυσκολίες στις σχέσεις με τη θετή τους? ικο}έ νεια. Υποροον να ενταχθούν στα χωριά δ..5 τα παιδιά τα εποία έχουν να αντιμετωπίσουν τραγικές συνθήκες μέσα στη δική τους ο ικ ο γ έν εια και είν α ι αδύνατο να συνεχίσουν τη ζωή τους σε αυτή. Επίσης δεν έχουν ξε περάσει ακόμα τα δέκατο έτος της η λ ικ ία ς τους {έκτος αν πρόκειται για το μεγαλύτερο από τα δυο-τρ ια αδέλφ ια) και δεν έ \:υ ν μέσα στην ο ικογένειό το*ς τ ις δυνατότητες να αναπτυχθούν σωματικά και πνευματικά. ΊΑ

83 Αντίθετα εντελώς τκατάλλ ηλα για va γίνουν δεκτά στο χώρι ό ε ίν α ι: Εκείνα που έχουν σωματικά και πνευματικά τραύματα τόσα σοβαρά του 3α ήταν καχυτερο να τοποθετηθούν σε ειδ ικά ιδρύματα, όσα είναι μεγαλύτερα από 10 χρόνων. Γίνεται εξαίρεση μα ve όταν ύπαρχει μικρότερα αδελφάκι. οσα παιδιά χρειάζεται να μ ε ίν ο υ ν προσωρινά μόνο σε μια θετή ο ι κ : γένε ια. Αυτό μπορεί να συμβεί όταν π φυσική μητέρα των παιδιών έ i να ι άρρω στη ή όταν αντιμετω πίζεται προσωρινό πρόβλημα στέγασης από την φυσική οικογένεια κα. τέλος τα παιδιά που έχουν στενό συναισθηματικό 5εσμό με ένα ή και με τους 5ύο γονείς τους. Σε τέτο ιες περιπτώσεις ένα καλά οργανωμένο ίδρυμα άλλου τύπου έχει να προσφέρει περισσότερα και είναι προτιμό τερο από το χωριό Σ.Ο.Σ.. όπου τα παιδιά ριζώνουν μέσ α σ τις δυο οικογένειες και επιδιώκουν να αποκτήσουν στενή επαφή με τη Θετή μητέρα. Η ίδρυση και συντήρηση των χωριών Σ.Ο.Σ. σ τις υπό ανάπτυξη χώρες χρηματοδοτούνται κατά ένα μεγάλο ποσοστό υποστήριξης, οι οποίες υπάρχουν σήμερα στην Γερμανία, τον Καναδά, την Μ.Βρετανία, την Αμερική, τ ις Κάτω Χώρες καθώς και τ ις Σκανδιναυβικές χώρες. Οι παιδοπόλεις είναι του ΕΘνικού Οργανισμού Πρόνοιας ο οποίος είνα ι Ν.Π.Ι.Δ. Ο ι παιδοπόλεις οργανώθηκαν το 1947 σε διαφορετική βάση από ότι τα παραδοσιακά ι δρύματα. Προσπάθησαν οι κτηρ ακές ε γκαταστάσεις τους να αποτελούνται από μικρές μονάδες, περίπτερα με είκοσι παιδιά το καθένα μοιρασμένα σε τρ ίκλινα δωμάτια, που στεγάζουν παιδιά διαφορετικών ηλικιώ ν.εγινε προσπάθ εια να υπάρχει ένα στέλεχος, σχετικά εκπαιδευμένο για κάθε είκοσι πέντε παιδιά.τα παιδιά διατηρούν την τακτική επαφή τους με την κοινότητα στην οποία ζούν. πηγαίνοντας στο σχολ είο της γειτονιάς και βγαίνοντας έξω συχνά.παρ' όλες τ ις προσπάθειες ακόμη δεν έχει επιτευχθεί ο οικογενειακός τρόπος ζωής.αλλά οι παιδοπόλεις έιναι κοντότερα σε αυτόν από ότι τα παραδοσιακά ιδρύματα. Ο Εθνικός Οργανισμός Πρόνοιας διατηρεί την ευθύνη για τα παιδιά τωμν παιδοπόλεων μέχρις ότου αποκατασταθούν επαγγελματικά. δηλαδή σε όλη την διάρκεια των σπουδών τους στο σχολείο, σε ανώτερη ή ανώτατη εκπαίδευση. Τα κριτήρια εισαγωγής σ τις παιδοπόλεις είναι τα (δια ό πως στα παραδοσιακά ιδύματα.οι δυνατότητες εξέλ ιξη ς είναι περισσότερες. 3 75

84 I /Δ! Μ Η Τ Ε Ρ Α - Π I Κ Π Α Το ΜΗΤΕΡΑ άρχισε να λ ε ιτο υ ρ γ ε ί το 1955.Βασικοί σκοποί του ήταν να μπούν σε εφαρμογή οι σύγχρονες τότε επ ιστημονικές γνώσεις και μέθοδοι ώστε να λειτουργήσει σαν πρότυπο ίδρυμα. Δημιούργησε ένα σύστημα που 9α επέτρεπε την πλήρη και κ α ν ο ν ι κή ανάπτυξη από την εποχή της σύλληψης ως την ο ρ ισ τική προσαρμογή σε ομαλό οικογενειακό περιβάλλον των παιδιών που γεννήθηκαν χωρίς οι κ ο γ ε ια. Ωσπού να δοθεί Ομως για το παιδί η παραπάνω λύση, αυτό 9α έπρεπε να μείνει έστω και για μικρό διάστημά σε ένα ίδρυμα και ε κ ε ί 9α έπρεπε να δημ ι ουργη9ούν συνθήκες που να μην θ έ τουν σε κίνδυνο την κανονική του ανάπτυξη. Γι αυτό κατά την ίδρυσή του το ΜΗΤΕΡΑ έθεσε σαν βασικότερη επιδίωξή του την εκπάιδευση ειδικευμένου προσωπικού για την ανατροφή των παιδί ών-βρεφών που ζουν σε ίδρυμα ώστε να εξασφαλ ίζεται για κάθε π αιδί η δημιουργία συναισθηματικού δεσμού με το υποκατάστατο της μητέρας.επίσης, σαν μια από τ ις βασικές του επ ιδιώ ξεις έ θεσε την έρευνα στον τομέα ανάπτυξης του βρέφους. ΤΟ κέντρο βρεφών "Η ΜΗΤΕΡΑ" έχει έδρα την Αθήνα, υπόκεινται στον έλεγχο και την εποπτεία του κράτους. Σκοπός του "ΜΗΤΕΡΑ "ε ίναι η περίθαλψη, ψυχοσωματική ανάπτυξη και η εν γένε ι μέριμνα των βρεφών στερουμένων ομαλού οικογε νε ιακού περ ι βάλλοντας μέχρι προσαρμογής αυτών σε περί βάλλον όπου εγ - γυάται την καλύτερη δυνατή ανάπτυξή τους και η προστασία άγαμης μητρός μέχρι κοινωνικής προσαρμογής της. Στο κέντρο βρεφών ε ισάγοντα ι βρέφη εξώγαμα, έκθετα, ορφανά και βρέφη διαλυμένων οικογενειών και ασθενούντων ή α κατάλληλων γονέων.η προστασία που παρέχεται στα βρέφη αποβλέπε ι στην αποκατάσταση αυτών σε ομαλό οικογενειακό π εριβάλλον ή με την απόδοση σε άξιους γονείς ή με την υιοθεσία ή με την τοποθέτηση σε αναδοχές οικογένειες ή με την εισαγωγή σε κατάλληλο ίδρυμα.η δύναμη του ιδρύματος είναι για 110 βρέφη.η διάρκεια περί θάλψεως του ιδρύματος λήγει μετά την συμπλήρωση του 4ου έτους. Στην περίπτωση μη αποκαταστάσεως εως του 4ου έτους το "ΜΗΤΕΡΑ" αναφ ερει την περίπτωση στο Υπουργείο Κοινωνικών Υπηρεσιών ώστε να βρεθεί λύση από κοινού. Γ ια την εισαγωγή του βρέφους υποβάλλονται τα εξής δ ικ α ι- ολογητικά: αίτηση της μητρός ή του κηδεμόνα, αντίγραφο λ η ξ ι αρχικής πραξεως γεννήσεως του βρέφους, πιστοποιητικό εγγραφής στα μητρώα του δήμου ή της κοινότητας της άγαμου μητρός ή των γονέων του προς εισα γωγή του βρέφους καθώς και έκθεση κοινωνικής λε ι τουργού. Τα δ ι κα ι ολογητ ι κά τίθενται υπόψη του Δ.Σ του ιδρύματος που αποφασίζει την εισαγωγή του βρέφους μετά από γνώμη του επιστημονικού συμβουλίου. Γ.α τα βρέφη των οποίων οι γονείς δεν εκδηλώνουν ε ν δ ια φέρον ή αδιοφορούν παραμένοντας σε αυτό πέραν του τριμήνου, το ίδρυμα φροντίζει για την αποκατάσταση του βρέφους, ε ίτ ε με υ ιο θ ε σ ία ή αποστελλοντάς το σε κατάλληλα ιδρύματα ή με την τοποθέτησή του σε αναδοχή ο ικ ο γ έν εια. Κάθε βρέφος που ε σ ά γ ε τα ι. κατα γράφε ρη~ μητρώο βρεφών και Ολα τ α σ το ιχ ε ίο πο. αφ : τη μητέρα είναι απόρρητα. Η παροχή πληροφ: οπό έγκριση του Δ.Σ κατόπιν σιτήσεως του 76

85 φυσικό γονείς ή οι κηδεμόνες μπορούν να παραλάβουν τα βρέφη ανά πάσα στιγμή κατόπιν αποφώσεως του Δ., και βεβαιθυμένης της καταλληλότητας αυτού από την κοινωνική υπηρεσία. Σε περίπτωση που ο φυσικός γονέας αδυνατεί την ε ξ ' ο λοκλήρου συντήρηση αυτού. το ίδρυμα ενισχύει το τέκνο με επιδοτήσεις και λοιπές παροχές, κα9ώς και ιατροφαρμακευτι κή περίθαλψη, ιματισμό, ανολόγως των αναγκών μετά από απόφαση του Δ.Σ.Κατά την παράδοση υπογράφεται από τους γονείς ή κηδεμόνες το πρωτόκολλο παραλαβής και εξιτή ρ ιο του βρέφους τα οποία τ ί θονται στον ατομικό φάκελλο.

86 Π. Ι.Κ.Π.Α. Ο μεγαλύτερος φορέας κοινωνικής πρόνοιας μετά το Υπουργείο ^ν'ίΐα ς και Πρόνο ι ας είναι το Π. Ι.Κ.Π.Α. το οποίο ιδρύθηκε το Το Π.Ι.Κ.Π.Α. ε. ιναι νομικό πρόσωπο δημοαίου δικά ίου. Οι αρμοδιότητες που αφορούν την έρευνα, την μελέτη και την α ν τ ι μετώπιση κάδε ζητήματος για :τη μητρότητα, τη βρεφική και παιδική ηλ ι κ ί α. Εποπτε ύε τα ι και επιχορηγείται οπό το Υπουργείο Υγείας και Πρόνο ι α ς. Με γάλο υέρος του προϋπολογισμού του ΠΙΟΤΙΑ καλύπτεται από τα έσοδα του λαϊκού λαχείου. Το Π. Ι.Κ.Π.Α. έβαλε τα θεμέλεια για πολλούς τομείς που αναπτύχθηκαν αργότερα από το ίδιο ή παραδόθηκαν στη δικα ιοδοσία άλλων φορέων (Νοσοκομείο Παίδων, η σχολή επισκεπτριών αδελφών).οι παροχές του είναι σε είδος (συσσίτια, είδη ιματισμού). σε χρήμα (μηνιαία επιδόματα). και σε υπηρεσίες (συμβουλευτικοί σταθμοί, οικογενειακές τοποθετήσε ι ς). Το μεγαλύτερο μέρος του ΠΙΚΠΑ καλύπτει η ανοικτή περί θσλφη. Οι σκοποί του ΠΙΚΠΑ είναι η έρευνα και μελέτη κάθε ζητήματος που αναφέρεται στη μητρότητα, τη βρεφική και παιδική ηλικία, ο προσδιορισμός της κατεύθυνσης της δράσης των μεθόδων και των διαδικασιών αντιμετώπισης των προβλημάτων αυτών. Επίσης. σκοπός είνα ι η άσκηση κοινωνικής πρόνοιας και η εξασφάλιση με κάθε μέσο και τρόπο καλής υγείας της μητέρας και του παιδιού με την παροχή υπηρεσιών πρωτοβάθμιας φροντίδας. τη διαφώτιση της οικογένειας και της κοινότητας, η εκπαίδευση του αναγκαίου προσωπικού για την εξυπηρέτηση των παραπάνω σκοπών, καθώς και η παροχή υπηρεσιών στη μητέρα, βρέφος και στο παιδί σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης (σεισμού θεομηνίας), σε συνεργασία με τις κρατικές αρχές. Το Π. Ι.Κ.Π.Α. εφαρμόζει το θεσμό της ανάδοχης οικογένειας.το 1988 υπάρχουν 580 παιδιά τοποθετημένα σε ο ικο γένειες απόρων παιδιών μέσα στην ίδιο του την οικογένεια, παιδιών τοποθετημένων σε ανάδοχες οικογένειες και μητέρων και πατέρων με κοινωνικοοικονομικά προβλήματα.σήμερα το ΠΙΚΠΑ, επιδοτεί 390 οικογένειες και παιδιά και εφαρμόζει το θεσμό της υιοθεσ ία ς ^

87 2] Κ Ο Ι Ν Ω Ν Ι Κ Η Π Ρ Ο Σ Τ Α Σ Ι Α 79

88 Η Α Ν Τ ΙΜ Ε Τ Ω Π ΙΣ Η ΤΗΣ Π Α Ι Δ ΙΚ Η Σ Ε ΓΚ Λ Η Μ Α ΤΙΚ Ο ΤΗ ΤΑ Σ Το ύψος της εγκληματ ι κότητας είναι δύσκολο να υπολογισ τε ί, γ ια τί διαπράττονται περισσότερα εγκλήματα από ό,τ ι δηλώνονται σ τις αρχές ή από ό,τι δικάζονται.φυσικά, σ το ιχεία υπάρχουν μόνο για τα εγκλήματα που δηλώνονται ή δικάζονται. Σύμφωνα με σ τα τισ τικά σ το ιχεία που υπάρχουν, γίνεται φανερό ότι υπάρχει αύξηση εγκληματικότητας των ανηλίκων. Πρέπει όμως να σημειωθεί ότι ο αυξημένος αυτός αριθμός για τα ανήλικα άτομα παρουσιάστηκε σ τις αρχές για παράβαση του κώδικα οδικής κυκλοφορίας.η συμμετοχή των κοριτσιών στην εγκλ ηματικότητα ανηλίκων είναι ασήμαντη (2%-3%). Γ ια να αντιμετω πιστεί αυτό το θέμα το κέντρο προγραμματισμού και οικονομικών ερευνών προτείνει τα εξής: "Παροχή υπηρεσιών πρόληψης της εγκληματικότητας των ανηλίκων, από τ ις γενικές υπηρεσίες προστασίας ανηλίκων από ομάδα ε ι δικών.προτε ίνε ι επίσης, να οργανωθούν νέες υπηρεσίες επιμελητών ανηλίκων, ώστε να καλύπτονται όλα τα δικαστήρια της χώρας, προτείνει διαμόρφωση ιδρυμάτων με οικογενειακή μορφή, δημιουργία κέντρων υποδομής, στα οποία θα παραμείνουν οι ανήλικοι για το χρονικό διάστημα πριν από τη δίκη όπου θα γίνονται και οι σχετικές έρευνες. Ακόμη προτείνει επιδίωξη για επανεξέταση των ανηλίκων σ τις φυσικές οικογένειές τους, μετά από κατάλληλη προετοιμασία ή σε ανάδοχες οικογένειεςαι δημιουργία ειδικευμένων επ ι μελ ητών ανηλ ί κων" 5 Οι υπηρεσίες που υπάρχουν για την αντιμετώπιση του φαινομένου της εγκληματικότητας ανηλίκων είναι οι εξής : α)δικαστήρια ανηλίκων. Στα δικαστήρια ανηλίκων δεν υπάρχουν ειδικευμένοι δικαστές ανηλίκων. Η δίκη των ανήλικων παραβατών του νόμου διεξάγονται κεκλισμένων των θυρών.ο δικαστής συμβουλεύεται την κοινωνική έρευνα από την έκθεση του επιμελητή ανηλίκων και σε συνδιασμό με τη γνώμη που διαμορφώνει κατά την προσαγωγή του ανηλίκου ενώπιών του, βγάζει την απόφαση-αν δεν αθωωθεί ο ανήλικος, μπορεί να υποβληθε ( στην επι μέλε ια των γονέων ή κηδεμόνων του, ή στην επ ιμέλεια του επιμελητή ανηλίκων. Γ ια πιο σοβαρές περιπτώσεις ο δικαστής μπορεί να ζητήσει την εισαγωγή του ανηλίκου σε ίδρυμα αγωγής ανηλίκων ή σε σωφρονιστήριο. β) Υπηρεσία επιμελητών ανηλίκων και ετα ιρ ε ίες προστασίας ανηλ ί κων. Ο σκοπός της υπηρεσίας επιμελητών ανηλίκων είναι να βοηθούν το έργο του δικαστή ανηλίκων, συντάσσοντας μια έκθεση για τον ανήλικο που πρόκειται να δικα σ τεί, αφού προηγουμένως έχουν κάνει κοινωνική έρευνα γύρω από το οικογενειακό ή φιλικό περιβάλλον του ανηλίκου.επίσης οι επιμελητές παρακολουθούν την πορεία της κοινωνικής εξέλιξη ς των ανηλίκων εκείνων στους οποίους ο δικαστής επέβαλλε την ποινή, επί βλέψη 80

89 από επιμελητή παρέχοντας ειδ ικ ή δ ιanaιδαγώγιση και συμβουλευ τικές υπηρεσίες στην οικογένεια. Υπάρχουν επίσης και οι Ε τα ιρ ίες Προστασίας Ανηλίκων (Ε.Π.Α.), που το 1985 ανέρχονταν σε 59 ετα ιρ ίες, οι οποίες εφαρμόζουν προληπτικά προγράμματα, προστατεύουν τους ανήλικους που βρίσκονται σε ηβικό κύνδινο ή που απολύονται από τα ιδρύματα αγωγής και τα σωφρονιστικά καταστήματα. Οι ε τα ιρ ίε ς αυτές έχουν συσταθεί με νόμο του Τα μέλη τους, εθελοντές δικηγόροι και επιστήμονες, ιερ είς κ.λ.π. προσφέρουν δωρεάν τ ις υπηρεσίες τους. γ)τα ιδρύματα αγωγής. Τα ιδρύματα αγωγής παρουσιάζουν ελλείψ εις σε προσωπικό. τόσο σε αριθμό όσο και σε εξε ιδίκευση. καθώς επίσης και σ τις κτηριακές συνθήκες και στον εξοπλισμό των ιδρυμάτων που έχου ελλειπής μορφή, με αποτέλεσμα η φροντίδα των ανηλίκων αυτών να μην είναι της μορφής και του επιπέδου που πρέπει.επίσης, σημαντικό πράγμα είναι ο λιγοστός αριθμός αυτών των ιδρυμάτων, καθώς επίσης και το ότι ο μεγαλύτερος αριθμός των ιδρυμάτων είναι σ τις μεγάλες πόλεις πράγμα που σημαίνει ότι τα παιδιά χάνουν την επαφή με την οικογένειά τους. δ) Σωφρονιστικά καταστήματα ανηλίκων. Το σωφρονιστήριο είναι φυλακή ανηλίκων. Σε αυτό εισ ά- γονται ανήλικοι ηλικίας ετών για τους οποίους το μέτρο της εισαγωγής σε ίδρυμα αγωγής θεωρείται ανεπαρκές. Το προσωπικό του σωφρονιστηρίου είναι τελείως α ν ε ιδ ί κευτο, δεν υπάρχουν εργαστήρια ή άλλες δραστηριότητες.επωμένως. το αίσθημα του χαμένου χρόνου είναι πολύ έντονο στούς έφηβους αυτούς.αντί να προετοιμάζονται για την επανένταξή τους στην κοινωνία, οι νέοι αυτοί κρατούνται, με αποτέλεσμα το φαινόμενο της επαναεισαγωγής να είναι πολύ συνιθισμένο. Υ πολογίζεται ότι το 90% επαναεισάγεται. (Σ το ιχ εία από το κέντρο προγραμματισμού και οικονομικών ερευνών 1985)"5 81

90 Σ Η Μ Ε Ι Ω Σ Ε Ι Σ 1 ) Β.Παλαιολόγου, Οργάνωση και Διοίκηση Μονάδων Κοινωνικής Πρόνοιας, δακτυλογραφημένες σημε ιώσε ι ς, Α9τ)να ) Στο ίδιο. 3 ) Στο ίδιο. 4 ) Στο ίδιο. 5 ) Κέντρο προγραμματισμού και οικονομικών ερευνών. Εκθέσεις για το πρόγραμμμα Κοινωνικέ) πρόνοια,α8ήνα 1985, σελ

91 Μ Ε Ρ Ο Σ Β ** ** **'* ***************************** Η * * * * Ε Φ Α Ρ Μ Ο Γ Η Τ Η Σ Π Α Ι Δ Ι Κ Η Σ Λ * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *. * * + * * * * * Π Ρ Ο Σ Τ Α Σ Ι Α Σ Σ Τ Η Ν Κ Α Λ Α Μ Α Τ Α * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * 1 83

92 Κ Ε Φ A Λ A I O * * * * * * * * * * * * ; K P A T Ο Σ * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * 34

93 Λ ] Δ ΙΕ Υ Θ Υ Ν Σ Η Π Ρ Ο Σ Τ Α Σ ΙΑ Σ Ο ΙΚ Ο Γ Ε Ν Ε ΙΑ Σ ΝΟ Μ ΑΡΧΙΑΣ Κυρίαρχος κρατικός φορέας άσκησης της κοινωνικής πρόνοις στην ΕΙλλάδα είναι το Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας. 'το Υπουργείο αυτό υπάρχει οργανωμένος τομέας πρόνοιας με έντε διευθύνσεις και αντίσ τοιχα τμήματα για την άσκηση των εντρικών κρατικών υπηρεσιών κοινωνικής πρόνοιας. Το ίδιο συμβαίνει και με την λειτουργία των κατά τόπους ομαρχιών του κάθε νομού. Συγκεκρ ι μένα οι αρμοδιότητες της δ ι - ύθυνσης πρόνοιας της νομαρχίας Νί66ην/αί κατανέμονται ως ζή ς:διεύθυνση δημόσιας αντίληψης, διεύθυνση προστασίας ο ικο - ένεια ς και παιδιού, διεύθυνση προστασίας ατόμων με ειδ ικ ές νάγκες και ηλικιωμένους, διεύθυνση στέγασης και διεύθυνση ο ινωνι κής εργασίας και επαγγελμάτων κοινωνικής πρόνοιας. Εμείς θα εξετάσουμε και θα δώσουμε βαρύτητα στην διεύθυν η που μας ενδιαφέρει, δηλαδή στη διεύθυνση προστασίας ο ικο - έν εια ς και παιδιού. Τη διεύθυνση αυτή συγκροτούν τα εξής τμήματα: νοικτής προστασίας, ιδρυματικής προστασίας και επιστημονικής ποπτείας και προγραμμάτων. Η αρμοδιότητα της διεύθυνσης προστασίας οικογένειας και α ιδ ιο ύ, αναφέρεται σε θέματα που κατανέμονται στα τμήματά ης ως εξής: ) Τμήμα ανοικτής προστασίας. Εδώ αναφερομαστέ στην έρευνα των προβλημάτων, στην ιατύπωση του μεγέθους τους, στην μελέτη των σόγρονων μορφών οι μεθόδων που αφορούν την ανοικτή κοινωνική προστασία της ητρότητας. του βρέφους, του παιδιού, της νεότητας και του σκοποίημένου ατόμου και στην κατάρτιση και παρακολούθηση εφαρμογής σχετικών προγραμμάτων και μέτρων. Επίσης αναφερόμαστε στην έκδοση των αναγκαίων πράξεων ύστασης. κατάργησης. μεταφοράς. συγχώνεψης. μετατροπής. ορέων δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου η εκδηλώσεων που ανήκουν την αρμοδιότητα του Τμήματος, καθώς και η χωροταξική ατανομή τους. κόμη μιλάμε για την έγκριση των οργανισμών και κανονισμών σωτερι κής λειτουργίας των πιο πάνω φορέων και \ια την n o n τ ε ι α και παρα κολ ο υ θηση της δράσης, ο υ ς, / ι a *π ^ μέ ρ ι ^ * ο ια την παροχή κάθε φύσε ως κοινωνικής προστασίας και οοντίδας προς τ ις κατηγορίες ατόμων, για τον καθορισμό των οων και προϋποθέσεων σύστασης, οργάνωσης και ι τουργιας 1-Ρ~ων δημοσι κα 'ΤΙ ικν. δικαίου ή εκδηλώσεων ιδιωτικής ο ι νωφεύ- ' υ- > Ό υλ ί α ς και ιδίω τικ ών. χ ε ι ρ ίσεων που π ρ ος τ ι ς π αραπ άνω vnr.tpr_ σ. ε ς. Επίσης τη\ ρ ή γ η σ η άδειας ίδ ρ ο >σης και λειτουργίας κδ- :ων ι JC -Γκολ ο, θηση - C :ωρωώ* -~ ^4 jv' /ίο ν ε χ ο u > ' t- * * Γ β C 1 λ IΟ Τ ή : Ε.ω ικών επιχειρησευν, c Q\ - \' όχ ογα\ γ ν1 r -. ^ ζ?~ - Κ 0. ΣΝ ΙΣΕΕ αλ λ. DC

94 - ) γραφή των αναγκα ; α V: - τ ί φαρμοσμο νων προγρθμυάτων *. ~ τ Γ?ν Κ ύ \ Ο ψ Π Τ - V λ θ ; " - V - >* -_ Τ* * Κ Τ Γ*ϊ Γ ^ Τ **\ ~~ Τ ι*/v. εφαρμογή νέων. καθώς κο! γ δ ι ε. 5. νοτ; * π ι ετνσευ\. στον προ υ πολ 0/1 -τ/- ΓΟί ;? ν»γ' >ΐ / /. σ ε ιν ν κό ί χορήγηση οι: ι κου ι Υ-. ΚΟ' -λ-" ου των ί ι α ^ >{*Α' φορ-'ζ ω\.: 5 ιότητο; τη; διεύθυνσην και Γ' α α - ρακολούθνση της κίνησης τ _ λ. Γίίστώσε~ν αυτών και γ>α, την μέριμνα > 0 τ η ν οργάνωση και παρακολούθηση της λειτουργίας των οικογενειακώ ν επίδομά των. της εφαρμογής του πραγράμματ οικονομικής ενίσχυσης απροστάτευτων παιδιών, β) Τμ ή μα ι δρυμότικής προστασ ας. εξετάζονται : Ο έλεγχος, η εποπτεία και η παρακολούθηση εφαρμογής προγραμμάτων και μέτρων που αφορούν τη σύσταση και λειτουργία ιδρυμάτων προστασίας του βρέφους και της προσχολικής ηλικίας, παιδικούς και βρεφονηπιακούς σταθμούς, κέντρων παιδικής μέριμνας, πα ι δοπόλεων και βρεφοκομείων καθώς και λοιπών συναφών εκδηλώσεων. Η έκδοση των αναγκαίων πράξεων σύστασης, κατάργηση μεταφοράς, συγχώνεψης, μετατροπής, φορέων δημοσίου ή ιδ ιω τικού δ ικ α ίο υ ή εκδηλιύσεων που ανήκουν στην αρμοδιότητα του τμήματος καθώς και η χωροταξική κατανομή τους. Επίσης, η έγκριση των οργανισμών και κανονισμών εσωτερικής λε ι τουργίας των πιο πάνω φορέων και εκδηλιώσεων και η εποπτεία και παρακολούθηση της δράσης τους, ο καθορισμός των όρων και προϋποθέσεων οργάνωσης και λε ι τουργίας φορέων δημοσίου και ιδιω τικού δικαίου ή εκδηλώσεων ιδωτικής πρωτοβουλίας και ιδ ιω τικώ ν επι χε ι ρήσεων που παρέχουν ανάλογες προς τις παραπάνω υπηρεσίες. η χορήγηση άδειας ίδρυσης και λειτουργίας εκδηλώσεων ιδιω τικής κοινωφελούς πρωτοβουλ ίας ή ιδιωτικών επιχειρήσεων και η μέριμνα για την κοινωνική και επαγγελματ ι κή α ποκατάσταση των παιδιών που αποφοιτούν από τα παραπάνω ιδρύματα. γ) Τμήμα επιστημονικής εποπτείας προγραμμάτων. Εδώ εξετάζονται : Η επισήμανση και μελέτη των προβλημάτων που παρουσιάζονται καδιατύπωση ε ισπυήσε Η ηαρακολ αρ θηση κο μορφωτικου κα ι ε π. φορέων και Των ιδ: ' I ' I 1 ^ 'ί { απτέ ίο το υ προ νο ι οκού, πα ι 5α Ύι κού, τομέα αυτό. ** 'Ρ - χ μβ: Λευτ:κ κές υπήρεσι ε ς τ : υ Υπουργέ ίουκαι σε Νΐμΐκά Πρόσωπο *- έ ο : + : ρ : ι α- η^οα. :. η Ιδιω τικού Δ 1>. 2ί μ _ σ χετικά με τη βελτ μελέτη και - > ι-v'' ν ; Τ Ο ~Τ Ί7? 1ρΤ της οικ ι ά I } μ Βάση τι \?Ι ΐ *7Γ } ε ις που ν - -.,, μα. υ.. και ι δρ ύ μα τ ο προ νο ' Ρ~ -» - ρ "ύ χαρακτήρα. -τ'^1 - - η οργαν απευθεία; π σ.νέρ] ο.^> - ες υππρεσίε ς ή κρα = * 1- : - * - ; φόρε. ; προ -,ρομυάτ_. - - Ρ * λ «*γ -»» -3 >- ΤμωΟη και ε πεξεργα* >γασ. ο στατιστ 'τοιχε:ω \ α Πω ι ^ ζφ ε ρε ι α κ ε, υπτρ.εει. Υπο.ργε

95 κραr ;κους ή ι -. 0 U -y + C ^ προ ν : ι ακ ού χ αρακ τ ήρα. Εκτος απο τ ι ς B'ic \ έ λ t 4 τουργίες που εκτελει το Πρό ν ι a ; Νομαρχ ίας Καλαμάτ ας } '. a τ e πα ι δ ι. πρα} ματ s ne : * ^ j. >_ ΠΟ\\ t, ΠΡοΡ.Ο St ι ε ς που αφορούν την πραστασία τ. υ. λ.'tl. Ju'Tw j τ ι ς προσπάθε : ; ; 3α αναφέρουμε τις εξής: 1 )Εκτύπωση και διανομ ή δωρεον διαφόρων εντύπων, φυλλαδ περί αδι κών που 3ο συνελέσουν στην προστασία του παιδιού. Τίτο ί α έντυπα είνα ι.-έντυπα για προστασία των δοντιών και αναφέρονται στις μικρές ηλικίες, έντυπα που αφορούν την ενημέρωση των παιδιών για μια σωστή διατροφή, έντυπα για σωστή προγεννητική αγωγή, για μια σωστή δηλαδή μητρότητα και εγκυμοσύνη, που 9α έχουν σαν αποτέλεσμα υγιή παιδιά, έντυπα για την πρόληψη, θεραπεία και προφύλαξη των παιδιών από τις ψείρες, έντυπα που αφορούν την πρόληψη της μεσογειακής αναιρεί ας για τους μελλοντικούς γονείς, έντυπα που αφορούν τον προγεννητικό έλεγχο για την πρόληψη αρρωστιών των νεογέννητων παιδιών και έντυπα που αφορούν την ελληνική αντικαρκινική δράση (Ε.λ. Δ ).λυτή η οργάνωση πρόσφατα συμμετάσχοντας στην δραστηριότητα της Ευρωπαϊκής εβδομάδας κατά του καρκίνου που έγινε σ τις Οκτωβρίου 1992 και που ήταν αφιερωμένη στο παθητικό κάπνισμα, οργάνωσε σχετικό παιδικό διαγωνισμό. Σκοπός της προσπάθειας αυτής ήταν η ενθάρρυνση του κόσμου και κυρίως των παιδιών να εκφράσουν ζωγραφικά τα συναισθήματά του για την βλαπτ ι κή επίδρκαση που έχει στην υγεία όχι μόνο το κάπνισμα α λ λ ά κ α ι το παθητικό κάπνισμα. Στον διαγωνισμό αυτό δεν πήραν μέρος μόνο παιδιά από 6 ετών και πάνω αλλά και μεγαλύτεροι και το έπαθλο, για τα παιδιά μεν ήταν μια τριήμερη εκδρομή στην ΟίΞηβγΙοηά του Παρισιού για δυο άτομα, για τους δε μεγαλύτερους, μια τριήμερη εκδρομή για δυο άτομα σε οποιαδήποτε πόλη-κράτος-μέλος της Ε.Ο.Κ.Τα βραβευμένα σχέδια χρησιμοποιήθηκαν σαν θέματα αφισών και διανεμήθηκαν σ τις 10 μεγαλύτερες πόλεις της Ελλάδας. 2) Αντιφυματικός αγώνας που γίνεται από την πρόνοια κάθε Σεπτέμβρη μέχρι την άνοιξη στα σχολεία, και 3 ) Η επίσκεψη παιδιάτρων σε όλο το νομό, οι οποίοι πραγματοποιούν επισκέψεις σε κάθε σχολείο και περιοχή. θα πρέπει να τονίσουμε όμως ότι δυστυχώς τα έντυπα, καθώς και οι υπόλοιπες ενέργειες της Νομαρχίας Καλαμάτας, ε ί ναι κυρίως αποτέλεσμα της γενικότερες κρατικής προσπάθειας που γίνεται για το παιδί και όχι της τοπικής προσπάθειας που γίνεται στην Καλαμάτα. Επίσης και οι αρμοδιότητες της διεύθυνσης πρόνοιας για το παιδί της Νομαρχίας, μεταφέρονται κατά κύριο λόγο στην Λ θήνα.η διεύθυνση δηλαδή αν και υπάρχει, παρουσιάζει υπολε ι τουργία και τους σκοπούς της, ενώ κάθε θέμα που προκύπτει μ ετα β ι βάζεται στην Αθήνα.Εδώ δηλαδή η περιβόητη αποκέντρωση δεν υ πάρχει. Υπάρχει βέβαια το τοπικό ενδιαφέρον για το παιδί και οι προσπάθειες αλλά όχι σε μεγάλο βαθμό και έκταση που θα έπρεπε να ήταν, ούτε και σε αξιόλογη ποσότητα. Σαν αποτέλεσμα θα μπορούσαμε να πούμε ότι η ανάπτυξη της ανοικτής-κλειστής περίθαλψης και η παροχή προσιτών υπηρεσιών υγείας σε τοπικό επίπεδο έχει καθυστερήσει.1 8 7

96 Β] ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ. Το ειδ ικ ά σχολείο Καλαμάτας ιδρύθηκε το Η κρατική μέριμνα δημιούργησε για τις ανάγκες των νοητικά καθυστερημένων εκπσιδεύσιμων παιδιών του νομού μας, το ειδ ικ ό σχολείο αυτό, στο οποίο τους δίνεται η δυνατότητα της ειδ ική ς αγωγής και κατάρτισης που 9α τα βοηθήσει αργότερα να ενταχ9ούν ομαλότερα στην κοινωνία μας. Στόχοι του ειδικού σχολείου της Καλαμάτας είνα ι η καλλιέρ γεια και η ανάπτυξη όλων των δυνατοτήτων των παιδιών με ε ιδ ικ έ ς εκπαιδευτικές ανάγκες, η σχολική τους ενσωμάτωση στο μεγαλύτερο δυνατό βα9μό και η δημιουργία προϋποθέσεων για την αναγνώριση και αποδοχή των ατόμων με ειδικές ανάγκες μέσα στο κοινωνικό σύνολο και στην παραγωγική διαδικασία. Ο χώρος ο οποίος στεγάζεται το σχολείο είναι περίπου δυο σ τέμματα. Η δυναμικότητα του σχολείου είναι αρκετά μεγάλη, αυτή όμως τη στιγμή φιλοξενεί είκοσι πέντε παιδιά, ηλικίας πέντ& εως δεκαέξι ετών. Οι κυριότερες κατηγορίες παιδιών που φιλόξενε ί. με ε ι δ ι κές εκπ αιδευτικές ανάγκες είναι τα παιδιά με σύνδρομο DOWN (νοητική και σωματική καθυστέρηση), παιδιά με νοητική στέρηση και παιδιά με σωματικές αναπηρίες, όπως εγκεφαλική παράλυση, σπαστ ι κότητα, τετραπληγία, κρανιοεγκεφσλική κάκωση κ.λ.π. Επίσης φιλόξενε ί παιδιά με προβλήματα συμπεριφοράς. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν τα παιδιά που έχουν έντονες συναισθηματικές διαταραχές και τα παιδιά που παρουσιάζουν προβλήματα στην κοινωνική τους προσαρμογή. Τέλος φιλοξενούνται παιδιά με μαθησ ιακές δυσκολίες και προβλήματα γλώσσας ή ομιλίας.τα παιδιά αυτά ενώ δεν έχουν πρόβλημα νοημοσύνης ή ακοής, παρουσιάζουν σοβαρές δυσκολ ίες στην ανάγνωση. τη γραφή και την a p tθμηση. Ο τρόπος εισαγωγής των νοητικά υστερούντων παιδιών στα ε ιδ ικ ά σχολεία, είναι αρκετά περίπλοκος. Καταρχήν, οι εγγραφές των νοητικά υστερούντων παιδιών στα ειδ ικά σχολεία γίνονται κατά την (δια σχολική περίοδο, κατάλτην οποία γίνονται και οι εγγραφές στα αντίστοιχα κανονικά σχολεία γενικής εκπαίδευσης. Τα δικαιολογητικά που προσκομίζονται είναι πιστοποιητικό δήμου ή κοινότητας που πιστοποιεί την εγγραφή του στα ο ικ εία μητρώα ή δημοτολόγια, και το βιβλιάριο υγείας του παιδιού. Με την επ ίδ ειξη του βιβλιαρίου υγείας, ο μαθητής ελέγχεται αν έκανε τα κατάλληλα εμβόλ ια. Επίσης απαραίτητο σ το ιχ είο είναι η έκθεση ιατροπαιδαγωγι κής υπηρεσίας. Σύμφωνα με το νόμο 1148/ 1981 και βάση του άρθρου 7, η ιατροπαιδαγωγική έκθεση είναι απαραίτητη και ανάμεσα στα γενικά σ τοιχεία πρέπει να περιλαμβάνει το είδος και το βαθμό απόκλισης του μαθητή, την γνώμη για τη δυνατότητα παρακολούθησης από μέρους του μαθητή προγράμματος συγκεκριμένου τόπου ειδικού σχολείου, την προσαρμογή του στο σχολικό περιβάλλον και τη σχολική ζωή και μ ια πρόβλεψη για την πιθανή του εξέλιξη. Αλλα δικαιολογητικά που χρειάζονται είναι το ατομικό, οικογενειακό και κοινωνικό ιστορικό του μαθητή και τέλος οποιαδήποτε πληροφορία μπορεί να βοηθήσει το έργο της ειδικός 88

97 αγωγής. Υπάρχουν παιδιά τα οποία δεν εγγράφονται αμέσως στο ε ιδ ικ ό σχολείο, επειδή πολλές φορές οι γονείς αρνούνται να πιστέψουν πως το παιδί τους χρειάζεται ειδική αγωγή, με αποτέλεσμα να παρατε ίνεται ο χρόνος αποκατάστασής της υγείας το υ ς. Ετσι λοιπόν τα νοητικά καθυστερημένα παιδιά εγγράφονται σε κανονικά σχολεία με αποτέλεσμα όταν διαπιστωθεί μια πιθανή απόκλιση της νοητικής ηλικίας του παιδιού από την χρονολογική η λ ικ ία του. να μεταφέρεται σ τις ειδ ικ ές τάξεις του σχολείου του. με σκοπό να γίνει μια προσπάθεια επανένταξης του παιδιού στην κανονική του τάξη. Αν δεν υπάρξει αποτέλεσμα και διαπιστωθε ί από το ειδ ικ ό προσωπικό ότι το παιδί έχει την ανάγκη της ειδικής αγωγής, ειδοπ οιούνται οι γονείς και αφού ενημερώνονται για την κατάσταση του παιδιού τους το εγγράφουν στο ειδικό σχολε ίο, αφού πρώτα πάρουν την ιατροπαιδαγωγική έκθεση, η οποία αποδυκνύει το μέγεθος του προβλήματος. Στην συνέχεια στο ειδ ικ ό σχολέιο ο ψυχολόγος σε συνεργασ ία με την κοινωνική λειτουργό και το λοιπό προσωπικό του ε ι δικού σχολε ίου, τοποθετούν το παιδί στην αντίστοιχη τάξη βάση παιδαγωγικού test. Το προσωπικό του ειδικού σχολείου της Καλαμάτας έχει δυναμικό δέκα ατόμων.απαρτ( ζεται από: Εναν ψυχολόγο. Ο σχολικός ψυχολόγος αξιολογεί όλους τους μαθητές του ε ι δ ι κού σχολείου, στο οποίο και προσφέρει τ ις υπηρεσίες του, δυο τουλάχιστον φορές το έτοε και εκτάκτως όταν απαιτε ίτα ι. Επ ί σης, συνεργάζεται στενά με το σύλλογο προσωπικού του σχολε ί ου και καθορίζουν από κοινού τους τρόπους και τα ειδικότερα εκπ α ιδ ευ τικά προγράμματα, για την επιτυχή ψυχοπαιδαγωγική και ψυχοθεραπευτική, όπου χρ ειά ζετα ι, αντιμετώπιση των παιδιών, ανάλογα πάντοτε με τις ανάγκες τους και τις δυνατότητές τους. Συνεργάζεται με τους σχολικούς συμβούλους και τ ις Ιατροκο ινωνι κές υπηρεσίες.επιπρόσθετα, συνεργάζεται σε α το μ ι κή και συλλογι κή βάση με τους γονείς, τους οποίους και συμβου λ ε ύ ε ι για την αντιμετώπιση των αναγκών των παιδιών, τους δ ια φ ω τίζει σε θέματα αγωγής και τους συμπερι φέρεται με κατανόηση και αγάπη, παρέχοντάς τους κατάλληλη βοήθεια και υποστήριξη καθώς και προστασία από εκμεταλευτές του πόνου τους. Εναν κοινωνικό λειτουργό. Ο κοινωνικός λειτουργός είνα ι ο συνδετικός κρίκος μεταξύ σχολ ε ί ου και οικογένειας, καθώς και μεταξύ σχολείου και άλλων κοινωνικών φορέων και υπηρεσιών, με επ ί κέντρο πάντα, το παιδί και τ ις ανάγκες του. Μια επ ιμελήτρια ειδικής αγωγής. Η επ ιμελήτρια ειδικής αγωγής του σχολείου, συνεργάζεται προγραμματισμένα με τον υπεύθυνο εκπαιδευτικό της τάξης και μάλιστα εκείνου που έχει παιδιά με ιδ ια ίτερες εκπαιδευτικές α νάγκες ή έχει μεγάλο σχετικά αριθμό παιδιών και βοηθέί στην εφαρμογήτου εκπαιδευτικού προγράμματος σύμφωνα με τις οδηγίες του υπεύθυνου εκπαιδευτικού. eg.

98 Επίσης παρέχει τις πρώτες ιατρικές βοήθειες στα παιδιά του σχολείου όταν χρειάζονται και είναι υπεύθυνη για την τάζτ. και την καθαριότητα γεν ι κά. Τέλος, είναι αυτή που βοηθάει στην μεταφορά των παιδιών από και πρός το λεωφορείο, καθώς επίσης και βοηθάει στη σχετική προετοιμασία αναχώρησης από το σχολ είο σε συνεργασία με τους άλλους υπεύθυνους. Το ειδ ικ ό σχολείο της Καλαμάτας, συνεργάζεται με μια γυμνάστρια η οποία έχει αναλάβε ι τη σωματική ευεξία των παιδιών, με μια ζωγράφο, χάρη στην οποία τα παιδιά περνούν α ρκετές ώρες δημιουργικότητας, έκφρασης και φαντασίας και με μια δασκάλα τεχνικής η οποία μαθαίνει στα παιδιά να δουλεύουν τον πηλό, εξωτερικεύοντας έτσι τα συναι σθήματά τους στα δ η μ ι- ουργήματά τους.το σχολείο επίσης απαρτίζεται και από τέσσερις ειδικού ς δασκάλους. Στο δυναμικό του προσωπικού ενός εικού ενός ειδικού σχολείου πρέπει να υπάρχου οπωσδήποτε λογοθεραπευτής, φυσι κοθεραπευτής καθώς και εργοθεραπευτής. Ο λογοθεραπευτής καταρτίζει ε ιδ ικ ό πρόγραμμα θεραπε ίας για κάθε παιδί, ανάλογα με τ ις α νάγκες του, σε συνεργασία με το λοιπό διδακτικό και ωρολόγιο πρόγραμμα του σχολε ίου.οι ανάγκες κάθε παιδιού για λογοθεραπεία αξιολογούνται τουλάχιστον δυο φορές το χρόνο και εκτάκτως αν χ ρ ε ιά σ τε ί. Ο φυσ ι κοθεραπευτής τώρα αξιόλογε ί τα παιδιά ως προς τ ις ανάγκες συσιοθεραπείας που έχουν ατομικά, συνεργαζόμενος πάντοτε με την ιατροπα ι δαγωγ ι κή υπηρεσία. Κύριο έργο είναι η θεραπεία του σώματος ή μελών του παιδιού για την απόκτηση ή αποκατάσταση σωστής κ ινη τικ ό τη τα ς. Δουλεύει σε χώρους εντός του σχολείου έτσι ώστε νατα βοηθήσει να προσαρμοστούν σ τις απαιτήσεις της ανεξάρτητης κίνησης και δράσης. Οσο αφορά τον εργοθεραπευτή, κύριο έργο του είναι η απόκτηση καθώς και η αποκατάσταση δεξιοτήτων, μέσω διαφόρων εργασιών και ασκήσεων, που βοηθούν το παιδί στη πληρέστερη σχολική και κοινωνική προσαρμογή. Συνεργάζεται στενά με το δάσκαλο του κάθε παιδιού, προκε ι μένου να πάρει μια γεύση επαγγελματικής εκπαίδευσης, ανάλογα με τ ις ανάγκες του και τ ις δυνατότητές του.τέλος, συνεργάζεται με τους γονείς και τους ενημερώνε ι για την πρόοδο του παιδιού και τις θεραπευτικ έ ς ανάγκες που πρέπειοι ίδ ιο ι να συνεχίζουν στο σπίτι και στην εξωσχολική ζωή του παιδιού. ' Οι τελευτάίες τρεις ειδ ικ ό τη τες, δυστυχώς δεν υπάρχουν στο ε ιδ ικ ό σχολείο Καλαμάτας. έχουν γίνει όμως συνεχείς αναφορές στο Υπουργείο από τον διευθυντή του σχολείου. σ τις οποίες ζη τείτα ι η ενσωμάτωση των τριών αυτών ειδικοτήτων στο ειδ ικ ό σχολείο. Δυστυχώς όμως το κόστος είναι μεγάλο, τα νοητικά καθυστερημένα εκπαιδεύσιμα παιδιά λίγα και έτσι το θέμα έχει αδρανήσει, επιφέροντας φυσικά τις συνέπειες της μη ολοκληρωμένης ειδικής αγωγής. Το προσωπικό όμως που ήδη υπάρχει, καταβάλλει μεγάλη προσπάθεια για να μπορέσει να επιφέρει κατά το μέγιστο καλά αποτελέσματα. Με αγάπη, φροντίδα, υπομονή και επιμονή, προσπαθεί να σναπεξέλθε ι στο υπεύθυνο, δύσκολο και σοβαρό έργο που έχει αναλάβει. Η προσφορά των υπηρεσιών που έχει αναλάβει γίνεται μέσα από τ ις ακόλουθες φάσεις: σ)διδασκαλ (α. Κάθε δάσκαλος έχει στην τάξη του μέχρι πέντε π αιδιά.στα 90

99 παιδιά με μεγαλύτερη νοητική ηλικία γίνεται μάθημα με χρήση βιβλίων κανονικού σχολείου αντίστοιχων βέβαια του νοητικοι επίπεδου του τμήματος. Ο ειδικός δάσκαλος παρακολουθεί την ε πίδοση όλων των παιδιών του τμήματός τοj και βοηθωντας το καδένα. ανάλογα με τις ανάγκες του. λόγω του ότι στο ειδ ικό σχολείο της Καλαμάτας τα τμήματα δ ε/ καθορίζονται αυστηρά με βάση το δείκτη νοημοσύνης. Στα παιδάκια μικρότερης ηλικία ς(νο - η τικ ή ς ), το πρόγραμμα περιλαμβάνει έξυπνα, παιδαγωγικά. ζωντανά" μαδήματα που φέρνουν το πραδί σε επαφή με τον κόσμο, το μαθαίνουν να κάνει απλές καθημερινές συναλλαγές, και το φέρνουν σε επαφή με τους συναθρώπους τους, β)καλλ ι τεχνι κά. Σε απλούς, άνετους, οργαωμένους κατά το δυνατό χώρους τα παιδιά περνούν αρκετές ώρες της ημέρας, αφήνοντας τον εαυτό τους να δουλέψει και ταυτόχρονα μαθαίνουν να δημιουργούν να κοπιάζουν και να χαίρονται τη μαγεία της δημιουργίας. Τη χαρά αυτή και τη μάθηση την δίνει ο πηλός και η ζωγραφική. Ξέχωρκ7 από αυτά οι δραστηριότητες αυτές μπορούν να αποτελόσουν την απασχόληση των παιδιών αυτών στο μέλλον.επιπρόσθετα, τα παιδιά μαθαίνουν να συνεργάζονται αρμονικά, να σλληλοβοηθιούνται και να συναγωνίζονται, αρχίζοντας έτσι δειλά-δειλά να μπαίνουν στη μικρή κοινωνία του σχολείου πρώτα και ύστερα στη ζωή. γ)γυμναστι κή. δ)μούσι κή. ε)σ χ ο λικές εκδηλώσεις. Μετά από απόφαση του συλλόγου διδασκόντων μπορούν να δ ι οργανωθούν αθλητικές, χειροτεχνικές και διάφορες άλλες εκδη λιώσε ι ς. Σκοπός των εκδηλώσεων αυτών είναι η βίωση από τους μαθητές των αγαθών που προσφέρει το σχολείο, η ομαλή προσαρμογή στο σχολικό και ευρύτερο περιβάλλον και γενικά η υποβοήθηση της εζέλ ι ξη ς. Οι σχολικές εκδήλωσε ι ς είναι διαλεγμένες με προσοχή. απλές στην εκτέλεση και εντάσσονται στην εργασία του ειδ ικ ο ύ σχολείου. σ τ)σχο λικές εκδρομές και επισκέψεις. Οι σχολικές εκδρομές και επισκέψεις έχουν ψυχαγωγικό ή μορφωτικό χαρακτήρα. Το σχολείο αυτό για παιδιά με ειδ ικές ανάγκες είναι βέβαια μ ια αξιόλογη προσπάθεια που γίνεσαι στην Καλαμάτα, όμως παρουσιάζει ελλείψεις και ούτε καλύπτει όλες τ ις ανάγκες που υπάρχουν. Μερικές από τις ελλείψ εις του σχολείου είναι οι οικονομικές ελλείψεις καθώς και η έλλειψη φυσικοθεραπευτή, εργοθεραπευτή και λογοθεραπευτή. Ο ι ειδ ικό τη τες αυτές θα βοηθήσαν σημαντικά την οργάνωση και επιτυχή έκβαση του έργου του ειδ ικο ύ αυτού σχολείου. Η γενική αντιμετωπιση του προβλήματος της αναπηρίας και των ειδικώ ν αναγκών πρέπει να αρχίζει απο την πρόληψη. να συνεχίζεται με την έγκαιρη διάγνωση. θεραπεία και αποκατάσταση του αναπήρου, τη γενική επαγγελματική εκπαίδευση και την κοινωνική ένταξή του και να τελειώνει με την φροντίδα για τον ανάπηρο της τρίτης ηλικίας. Η πρόληψη και η έγκαιρη διάγνωση ανήκουν κύρια στο χώρο της υγείας. Μέχρι σήμερα δεν έχουν αναπτυχθεί οι αναγκαίες υπηρεσίες στον απαιτούμενο Βεθμο. με αποτέλεσμα να δημιουργούνται καταστάσεις που θα μπορούσαν να είχαν 01

100 αποφευχθεi. Οσο για τη Θεραπεία και επαγγελματική εκπαίδευση και αποκατάσταση. οι υπηρεσίες που υπάρχουν είναι άνισα κατανεμημένα γεωγραφικά. με αποτέλεσμα πολλά άτομα να μην μπορούν να βοηθούν κοντά στο σπίτι τους.επίσης. για ορισμένες ε ιδ ικ έ ς ομάδες (όπως π.χ. τα άτομα με προβλήματα νοητικής καθυστέρησης και τα άτομα με πολλαπλές αναπηρίες) οι υπηρεσίες που υπάρχουν καθώς και τα ιδρύματα που λειτουργούν, υπολοίπονται κατά πολύ των πραγματικών αναγκών. (Αυτό όπως προείπαμε συμβαίνει και στην Καλαμάτα. Βλέπε πίνακα \0.[\). Παρά τις προσπάθειες που έχουν γίνει ^^δεν είναι δυνατό σήμερα να πούμε ότι τα παι δι ά ενταχθεί σε ικανοποιητικό βαθμό στην κοινωνία. Η συνεχι ζόμενη έκβαση που δ ίν ε τα ι στην π ολιτική επιδομάτων τείνει να καταστήσει τον ανάπηρο εξαρτημένο άτομο. ενώ δεν υπάρχουν οι απαραίτητες υπηρεσίες ή συνθήκες που θα τον βοηθούσαν να γίνει ή να παραμένει αυτοεξυπηρετούμενος και να απαιτήσει έτσι την ανεξαρτησία του. Πάντως από τον ΟΑΕΔ λειτουργεί ειδ ικ ή υπηρεσία στην Αθήνα με ειδικευμένο προσωπικό για την τοποθέτηση αναπήρων στην ελεύθερη αγορά εργασίας. Γίνεται προσπάθεια να εντ αχθουν άτομα με ειδ ικ έ ς ανάγκες στα γενικά προγράμματα εκπαίδευσης και να διευνθεί το φάσμα των επαγγελμάτων στα οποία τα ανάπηρα άτομα να μπορούν να εκπαιδευτούν. Για την επαγγελματική προστατευμένη απασχόληση ατόμων που δεν μπορούν να δουλέψουν στην ελεύθερη αγορά εργασίας, κυρίως των κ ινη τικ ά αναπήρων, λειτουργούν δυο κέντρα εργασίας αναπήρων, ένα στην περιοχή Αμπελοκήπων Αθηνώνκαι ένα στον Σκαραμαγκά. τα οποία έχουν συνολικά εκατόν είκοσι θέσεις εργασίας. Απ' ότι καταλαβαίνουμε η Καλαμάτα σ τερ είτα ι τέτοιων κέντρων και τα άτομα που ανήκουν σε αυτήν την κατηγορία είναι αναγκασμένα να στερούνται τέτοιων κέντρων. Πάντως εκτός από τα κέντρα που προαναφέραμε και που φυσικά είναι πάρα πολύ λίγα για τις σνάνκες του ταηθυσμού, θα ήταν καλύτερο καιαποτελεσματικό: να διευκολυνθεί με κάθε τρόπο η προσπέλαση των κ ιν η τικ ά αναπήρων στους χώρους εκπαίδευσης. εργασίας και αναψυχής. Ετσι τα κινητικά ανάπηρα άτομα θα μπορέσουν να ζήσουν και να εκπαιδευτούν μα?( με τους σρτιμελε ίς.είναι άμεση ανάγκη να δημι ουργηθούν π. χ. κυλ ι όμενα επίπεδα σε όλα τα σχολεία και σε όλες τ ις ανώτατες και ανώτερες σχολές, σε όλες τ ι ς κρατικές υπηρεσίες, σ τις βιομηχανίες, στα θέατρα και στους κινηματογράφους κ.λ.π. καθώς και να ληφθούν ειδικά μέτρα στα μέσα μαζικής μεταφοράς ώστε το ατο}αθ με κινητικά προβλήματα να ενταχθεί κοινωνικά και επαγγεματικά. Επίσης, να χορηγηθούν οικονομικά βοηθήματα στους κινητικά αναπήρους. των οποίων ο βαθμός αναπηρίας τους καθιστά ανίκανους για εργασία, καθώς και να αναδ ι ργανωθούν οι επαγγελματικές σχολές και οι νοσηλευτικές μονάδες. ώστε να χάσουν την αυλική μορφή που έχουν πάρει και να προσφέρουν υπηρεσίες που θα προωθήσουν την σύντομη επανένταξη των ατόμων με κινητικά προβλήματα στην κοινωνική και επαγγελματική ζωή. Οπως είδαμε οι δυνατότητες και οι ευκολίες που παρέχονται σε αυτά τα παιδιά γίνονται στο χώρο των μεγάλων 92

101 πόλεων. θα πρέπει και αυτά που προτείνουμε πιο πάνω αλλά και κάθε άλλη προσπάθεια να γίνει τόσο στην Καλαμάτα όσο και σε ολόκληρη την επικράτεια. Η Καλαμάτα ουστυχώς και σγην κατηγορία ατόμων και κυρίως παιδιών με προβλήματα όρασης δεν προσφέρει ούτε την καλύτερη πρόληψη και πρώιμη διάγνωση. αλλά ούτε και την αποκατάσταση της ειδ ικ ή ς αυτής αναπηρίας. ενέργειες που 9α έχουν σαν αποτέλεσμα τον περιορισμό του αριθμού των τυφλών στην παιδική η λ ικ ία και την δημιουργία ανεξάρτητων και αυτοδύναμων ατόμων. Επίσης στερείται θεραπευτηρίων, ιδρυμάτων, ιατρικών βοηθημάτων και εκπαιδευτικών προγραμμάτων, πράγματα που όπως καταλαβαίνουμε είναι συγκεντρωμένα σ τις μεγαλοπόλε ι ς. Κάθε περιστατικό λοιπόν που παρουσιάζεται στην Καλαμάτα και κάθε θέμα που αφορά αυτές τις περιπτώσεις (π.χ. επιδόματα, εκπαίδευση τυφλών) ανήκει στην αρμοδιότητα υπεύθυνων σ τις μεγάκες πόλεις. Γ ια τα πο\διά με εγκαφαλική παράλυση και τα νοητικά στερούντο γίνονται λιγοστές προσπάθειες αποκατάστασής τους και παροχή βοήθειας σε αυτά στην Καλαμάτα. Συγκεκρι μένα λ ε ιτο υ ρ γ ε ί μόνο το δημοτικό σχολείο για παιδιά με ειδ ικ ές ανάγκες, που προαναφέραμε και σε αυτό το σχολείο σταματά κάθε άλλη Βοήθεια προς αυτά. Καταλαβαίνουμε δηλαδή ότι τα μέτρα που αφορούν αυτά τα π α ιδ ιά είναι ανεπαρκή, ενώ για την περίθαλψη και εκπαίδευση των παιδιών αυτών λειτουργούν κέντρα τα οποία είνα ι σε μεγάλο ποσοστό συγκεντρωμένα στην Αθήνα. Πιο ειδικότερα ο αριθμός των θέσεων περίθαλψης και περίθαλψης και εκπαίδευσης των παιδιών ανέρχεται σε 2.897, από τις οποίες οι περισσότερες είναι συγκεντρωμένες στην Αττική.Το γεγονός αυτό σημαίνει ότι πολλά παιβιά πρέπει να φύγουν από τα σπίτια τους για να εκπαιδευτούν και η απομάκρυνση αυτή συμβάλλε ι στην εγκατάλε ι ψή τους από τ ις οικογένε ι ές τους.γι αυτόν ακριβώς το λόγο θα πρέπει να λειτουργήσουν μονάδες σε όλη τη χώρα για την φροντίδα των πνευματικά αναπήρων, οι οποίοι θα πρέπει να ε ίν α ι αποσυγκεντρωμένες, ώστε να μη διακόπτεται η επαφή με την οικο γένεια και με σκοπό, όταν αυτό είναι εφικτό. την επανένταξη των ατόμων αυτών σ τις σι κογένε ι ές τους. " Υπολογίζεται ότι το 2% περίπου των παιδιών σχολικής η λ ικ ία ς έχουν κάποια νοητική καθυστέρηση ελσφράς ή μέτριας μορφής όπως είπαμε και πιο πάνω για τα παιδιά αυτά το σύνολο των θέσεων σε ιδρύματα που εποπτεύονται από το Υπουργείο Υγείας Πρόνοιας και κοινωνικών ασφαλίσεων ανέρχεται σε από τ ι ς οποίες 115 ανήκουν σε ΝΠΔΔ σε ΝΠΙΔ, 390 σε φιλανθρωπικά σωματεία και 843 σε ιδιωτικές επι χε ι ρήσε ι ς. Από το σύνολο των θέσεων αυτών οι είναι εξωτερικές, ενώ οι 743 ε ίν α ι εσωτερικές. Σ τ ις μονάδες του Υπουργείου Υγείας. Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων παρέχεται συνήθως ειδ ικ ή εκπαίδευση, περίθαλψη. εργασιοθεραπεία και γίνεται προεπαγγελματ ική κατάρτ ισ η. Επίσης πρέπει να αναφερθεί ότι στα ειδ ικ ά σχολεία του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας και θρησκευμάτων εκπαιδεύονται παιδιά, αλλά ένας πολύ μικρότερος αριθμός εκπσίδευται σε ιδιω τικά σχολε ία. Τέλος περίπου νοητικά υστερούνται παιδιά παρακολουθούν γενικά σχολεία, αλλά χωρίς ε ιδ ικ ή βοήθεια. 93

102 Ετσι το σύνολο των παιδιών με νοπτική καθυστέρησή που περιθάλπονται και εκπαιδεύονται στη χώρα μας σε ειδικά προγράμματα ανέρχεται σε περίπου. στα οποία προστίθενται και τα που πηγαίνουν στα γενικά σχολεία. Η προε παγγελματ ι κή εκπαίδευση που παρέχεται από μερικά ιδρύματα κοινωνικής πρόνοιας είναι ιδ ια ίτερ α αποτελεσματική όταν το παιδί με νοητική καθυστέρηση τύ&ch