Εισαγωγή: Περί Μεθόδου στην Επιστημονική Έρευνα. Μπετίνα Ντάβου Πανεπιστήμιο Αθηνών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εισαγωγή: Περί Μεθόδου στην Επιστημονική Έρευνα. Μπετίνα Ντάβου Πανεπιστήμιο Αθηνών"

Transcript

1 L. B. Christensen, Η Πειραματική Μέθοδος στην Επιστημονική Έρευνα, (μεταφ. Α. Γιαννακουλόπουλος, Ν. Παπασταύρου) Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση, 2007, σελ Εισαγωγή: Περί Μεθόδου στην Επιστημονική Έρευνα Μπετίνα Ντάβου Πανεπιστήμιο Αθηνών «δεν υπάρχει ένας τρόπος γνώσης η επιστήμη-, υπάρχουν πολλοί τέτοιοι τρόποι οι οποίοι (πριν καταστραφούν από τον δυτικό πολιτισμό) ήταν αποτελεσματικοί, με την έννοια ότι κρατούσαν τους ανθρώπους ζωντανούς και καθιστούσαν την ύπαρξή τους κατανοητή. Η ίδια η επιστήμη έχει αλληλοσυγκρουόμενα μέρη, το καθένα με διαφορετικές στρατηγικές, αποτελέσματα, μεταφυσικά στολίδια. Είναι μια συρραφή κι όχι ένα σύστημα». Πωλ Φεγεράμπεντ, Σκοτώνοντας το Χρόνο. Το μότο επιλέχθηκε για να παρακινήσει τον αναγνώστη να τηρήσει εξαρχής μια κριτική στάση απέναντι σε όσα περιέχονται στο ανά χείρας βιβλίο. Η επιστήμη, όπως κάθε σύστημα αναζήτησης της γνώσης, όσο συνεκτικό και αν φαίνεται απέξω, αναπτύσσεται στο εσωτερικό του στη βάση αντικρουόμενων και συνεχώς εξελισσόμενων ιδεών. Το ανά χείρας βιβλίο αντιπροσωπεύει μια συγκεκριμένη προσέγγιση της επιστήμης, τη θετικιστική, και στο πλαίσιο αυτής της προσέγγισης παρουσιάζει τεκμηριωμένα και συστηματικά τη μεθοδολογία μέσω της οποίας εκπονείται η έρευνα. Μολονότι ο συγγραφέας του σε ορισμένα σημεία φαίνεται να θεωρεί την προσέγγιση που παρουσιάζει ως το μοναδικό «επιστημονικό» τρόπο αναζήτησης της γνώσης, η δική μας θέση δεν είναι αυτή. Η θετικιστική προσέγγιση επικράτησε στις κοινωνικές επιστήμες και τις επιστήμες του ανθρώπου για πολλές δεκαετίες και για διάφορους λόγους (που δεν θα τους εξετάσουμε εδώ), αλλά δεν είναι η μόνη επιστημονική προσέγγιση. Έχει, μάλιστα, επικριθεί ποικιλοτρόπως για τις αναγωγικές και μονομερείς της τεχνικές και για την ιδεολογία που την υπογραμμίζει. Ωστόσο, είναι η ερευνητική προσέγγιση που κάνει την αυστηρότερη χρήση των εργαλείων και των μεθόδων που ορίζει η επιστήμη, δίνει δηλαδή πρωτεύουσα σημασία στη θεωρητική πλαισίωση, στην σαφήνεια της διατύπωσης των ερευνητικών ερωτημάτων, στις αντικειμενικές μετρήσεις, στην ακρίβεια των ερμηνειών και στην αυστηρή τεκμηρίωση του επιχειρήματος. Αυτός είναι και ο λόγος που θεωρήσαμε ότι το βιβλίο αυτό έχει εξαιρετική διδακτική χρησιμότητα, γιατί μόνον αφότου ο νέος ερευνητής έχει κατανοήσει τις πιο αυστηρές (σχεδόν «σκληροπυρηνικές») μεθόδους τις επιστήμης, είναι σε θέση να αποφασίσει: Εάν τις υιοθετήσει θα γνωρίζει όχι μόνον πώς να τις εφαρμόσει αλλά και, εκ των έσω, τις αδυναμίες και τους περιορισμούς τους. Εάν διαφωνεί θα κατέχει τα τεκμήρια αλλά και τα κριτήρια να τις αποδομήσει ή και να επιλέξει μιαν άλλη προσέγγιση, πιο κοντά στην ιδεολογία του για την επιστήμη.

2 Περί επιστημονικής γνώσης Η μεθοδολογία μέσω της οποίας εκπονούνται οι επιστημονικές έρευνες αποτελεί τη ραχοκοκαλιά κάθε επιστημονικού πεδίου. Συνεπώς, η επιλογή ενός βιβλίου περί ερευνητικής μεθοδολογίας στο πλαίσιο της σειράς «Ψυχολογία» είναι περισσότερο παρά αυτονόητη. Ωστόσο, υπάρχουν και άλλοι λόγοι, εξίσου, σημαντικοί για τους οποίους επιλέχθηκε ένα βιβλίο μεθοδολογίας. Ο κυριότερος από αυτούς σχετίζεται με τη σύγχρονη διαθεσιμότητα και διακίνηση πληθώρας «επιστημονικοφανών» πληροφοριών που αποκαλούνται «γνώση». Μια-δυο δεκαετίες πριν, η αναζήτηση της επιστημονικής γνώσης αποτελούσε μια επίπονη και χρονοβόρα προσπάθεια και, πρωτίστως, προϋπόθετε ένα ισχυρό κίνητρο από πλευράς του ερευνητή, ιδιαίτερα στη χώρα μας, όπου η διαθεσιμότητα των πηγών (π.χ. βιβλιοθήκες, επιστημονικά περιοδικά, χρήση διαδικτύου) ήταν σχετικά φτωχή συγκριτικά με άλλες χώρες. Σήμερα, όχι μόνον η χώρα μας έχει «αναπτυχθεί» και «εκσυγχρονιστεί» ως προς τη διαθεσιμότητα των πηγών, τόσο των τοπικών όσο και των παγκόσμιων, αλλά αποδυναμώνεται σταδιακά και το κίνητρο του ερευνητή να κοπιάσει για την αναζήτηση των πηγών του, αφού πρώτες τον αναζητούν οι ίδιες η πηγές. Παντός τύπου «επιστημονικά» ευρήματα και πληροφορίες περιέχονται στον τύπο, εκπέμπονται από το ραδιόφωνο και την τηλεόραση και βρίσκονται στο διαδίκτυο ανά πάσα στιγμή, από μια απίστευτη πληθώρα πηγών, των οποίων ωστόσο η εγκυρότητα είναι συχνά (και σε επικίνδυνο βαθμό) αμφιλεγόμενη. Κάθε ένας μπορεί χωρίς κόπο, όποτε θέλει, να «αρπάξει» μερικές από τις «επιστημονικές» πληροφορίες που τον περιτριγυρίζουν και να εφησυχάσει πως κατέχει επιστημονική γνώση. Με λίγη επιδεξιότητα στη γραπτή έκφραση μπορεί κάνοντας μια συρραφή, να την οικειοποιηθεί, να την παρουσιάσει ως πρωτότυπη, αλλά (και αυτό είναι ίσως το πιο επικίνδυνο) να πιστέψει και ο ίδιος πως είναι έγκυρη. Μάλιστα, το πρόβλημα της οικειοποίησης της κατ επίφασιν επιστημονικής γνώσης, ίσως αφορά ιδιαιτέρως τις επιστήμες του ανθρώπου και της κοινωνίας, ακριβώς επειδή το αντικείμενό τους είναι ο ίδιος μας ο εαυτός (δηλαδή, ο άνθρωπος και οι κοινωνίες που δημιουργεί), κάτι, δηλαδή, τόσο οικείο ώστε να αισθανόμαστε πως όλοι έχουμε άποψη γι αυτό και πως ό,τι υποκειμενικά βιώνουμε ή ερμηνεύουμε μπορεί να είναι αντικειμενικά υπαρκτό. Πέρα από το ότι η επιστημονική γνώση χάνει έτσι σταδιακά την αξία της, αφού προσφέρεται αφειδώς και δεν προϋποθέτει πλέον ούτε κίνητρο ούτε κόπο, το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ο κίνδυνος της παραπλάνησης. Τα «επιστημονικά ευρήματα» διαχέονται όλο και περισσότερο στο ευρύ κοινό, και μάλιστα συχνά προωθούνται τόσο συστηματικά και επίμονα όσο να επιτάσσουν την ενσωμάτωσή τους στις καθημερινές πρακτικές των ανθρώπων, προτού καλά-καλά τα επικυρώσει η ίδια η επιστημονική κοινότητα και μολονότι, συχνά, είναι τόσο εφήμερα ώστε ένα νέο «επιστημονικό» εύρημα να ανατρέπει το αμέσως προηγούμενό του 1. Οι 1 Έως ότου καταφέρουμε να αφομοιώσουμε την ιδέα ότι τα αυγά αυξάνουν τη χοληστερίνη, ένα νέο εύρημα ισχυρίζεται ότι η καθημερινή τους κατανάλωση είναι επωφελής για τον οργανισμό. Συχνά επίσης, τα «επιστημονικά» ευρήματα είναι μεταξύ τους αντιφατικά: η χρήση των τεχνολογικών μέσων βοηθά τα παιδιά να αναπτύσσουν ορισμένες νοητικές ικανότητες και ταυτοχρόνως ή χρήση των τεχνολογικών μέσων συμβάλλει στην αδράνεια της σκέψης.

3 άνθρωποι καλούνται να αναγνωρίζουν και να αποδέχονται τα «επιστημονικά» ευρήματα, χωρίς να γνωρίζουν ούτε πώς προέκυψαν ούτε τι ακριβώς σημαίνουν. Συνταγολογικής μορφής εγχειρίδια και άρθρα στον περιοδικό τύπο παρουσιάζουν εκλαϊκευμένες εκδοχές επιστημονικής γνώσης, μέσα από μυθιστορηματικού τύπου επιστημονικότροπες αφηγήσεις. Κάθε είδους δημοσιογραφικές «έρευνες», από την αναζήτηση χαμένων συγγενών έως τις πρόχειρες δημοσκοπήσεις κοινής γνώμης, ονοματίζονται «έρευνες» και διεκδικούν αυτομάτως να χαρακτηριστούν ως έγκυρες. Ενίοτε, κάποιος δημοσιογράφος που γνωρίζει, προσπαθεί να επισημάνει την παραπλάνηση 2. Σε επικύρωση όλων των παραπάνω, όσοι υπηρετούμε στην ανώτατη εκπαίδευση την τελευταία εικοσαετία, επισημαίνουμε ένα διαρκώς αυξανόμενο έλλειμμα στους φοιτητές μας: δυσκολεύονται να κατανοήσουν την τεράστια διαφορά που υπάρχει ανάμεσα σε ό,τι τα μέσα ενημέρωσης αποκαλούν «έρευνα» και στην ορθή επιστημονική έρευνα, φτάνουν να φοιτούν σε μεταπτυχιακά προγράμματα που για την επιτυχή τους ολοκλήρωση προϋποθέτουν την εκπόνηση ερευνητικής εργασίας, χωρίς να γνωρίζουν πώς σχεδιάζεται και εκπονείται μία επιστημονική έρευνα ή πώς συγγράφεται ένα επιστημονικό κείμενο, ούτε και ότι ο επιστημονικός λόγος προϋποθέτει την ακρίβεια και την πλήρη τεκμηρίωσή του σε κάθε βήμα της ανάπτυξης του επιχειρήματος, και κυρίως, χωρίς να γνωρίζουν ότι τα επιστημονικά ευρήματα ερμηνεύονται πάντοτε βάσει κάποιας θεωρίας. Ωστόσο, μόνον αν κανείς γνωρίζει τι σημαίνει επιστημονική έρευνα, με ποια κριτήρια διεξάγεται και ποιες αδυναμίες και ελλείψεις παρουσιάζει, μπορεί να αξιοποιήσει την επιστημονική γνώση κριτικά. Μόνον τότε, επίσης, μπορεί και να την απορρίψει, εάν κρίνει τα αξιώματα και τις προϋποθέσεις της επιστήμης ανεπαρκή. Είναι συνεπώς, υψίστης προτεραιότητας η διδασκαλία της επιστημονικής ερευνητικής μεθοδολογίας, για να μπορούν όχι μόνον οι νέοι επιστήμονες αλλά όλοι οι άνθρωποι να ελέγξουν την επιστημονική εγκυρότητα των πάσης φύσεως «γνώσεων» και πληροφοριών που τους προσφέρονται αφειδώς. Γιατί, εντέλει, το ζητούμενο σήμερα δεν είναι πλέον να είναι «ενημερωμένοι» οι άνθρωποι, αλλά να έχουν στη διάθεσή τους τα απαιτούμενα εργαλεία για να αποκωδικοποιήσουν τη γνώση και τις πληροφορίες ώστε να μπορούν να ελέγχουν την ακρίβεια, την εγκυρότητα και την αξιοπιστία τους. Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στην «πρόβλεψη» και στην «εκτίμηση», και ακόμα περισσότερο, ανάμεσα στην εικασία και την ερευνητική υπόθεση, την ένδειξη και την απόδειξη, τη θεωρία και την 2 Απόσπασμα από την επιφυλλίδα «Ανεμοδείκτης» του θάνου Οικονομόπουλου στην Καθημερινή της 11 ης Ιανουαρίου, 2006 (αναφέρεται σε δηλώσεις σεισμολόγου): «Οι επί παντός επιστητού τηλεειδικοί δημοσιογράφοι μπερδεύοντας προβλέψεις και εκτιμήσεις, βραχυπρόθεσμο και μεσοπρόθεσμο, δωσ του να τον εμφανίσουν ασυνεπή και υπαναχωρούντα στις επιστημονικές απόψεις του! Πώς να αντιληφθεί ο ξερόλας δημοσιογράφος πως υπάρχουν κώδικες και διεθνή επιστημονικά πρωτόκολλα, πως απαιτείται μια διεθνής επιστημονική συμφωνία και αποδοχή συγκεκριμένων μεθόδων που έχουν δοκιμαστεί σε παγκόσμιο επίπεδο και η ικανότητα τους έχει γίνει αποδεκτή από την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα (με δημοσιεύσεις, συζητήσεις σε συνέδρια και πάει λέγοντας), για να μιλήσει κανείς χωρίς αμφιβολίες και γενικότητες για εργαλεία που χρησιμοποιούνται στην έρευνα; Πρόβλεψη θέλει (πάντα για λογαριασμό του κόσμου που μας ακούει και αγωνιά! ), για πρόβλεψη πιέζει και επιμένει, και δεν πάει να του λένε ό,τι θέλουν οι ειδικοί».

4 παρατήρηση; Τι σημαίνει μια σχέση συνάφειας σε σύγκριση με μια αιτιολογική σχέση; Είναι αυτές οι λεπτές επιστημονικές διακρίσεις που καθορίζουν το αν η επιστημονική πληροφορία θα είναι ακριβής ή παραπλανητική, αν θα μπορεί να αξιοποιηθεί ή όχι από τον παραλήπτη της. Για όλους αυτούς τους λόγους, η διδασκαλία της ερευνητικής μεθοδολογίας, δηλαδή των τρόπων και των μεθόδων με τις οποίες διεξάγεται η επιστημονική έρευνα, είναι σήμερα επιτακτική. Περί πειραματικής ερευνητικής μεθοδολογίας Προφανώς, δεν είναι καθόλου «της μόδας» να επιλέγουμε ένα σύγγραμμα πειραματικής ερευνητικής μεθοδολογίας, δηλαδή ένα βιβλίο που αποδέχεται αξιωματικά τη δυνατότητα της αντικειμενικότητας της επιστημονικής παρατήρησης, σε μια εποχή που η έμφαση στις κοινωνικές επιστήμες και στις επιστήμες του ανθρώπου επανατοποθετείται στην αλήθεια της υποκειμενικότητας των βιωμάτων, στην αποδοχή ότι ένα φαινόμενο μπορεί να έχει πολλαπλές ερμηνείες αναλόγως με την οπτική υπό την οποία εξετάζεται, σε μια εποχή που οι στατιστικές γενικεύσεις θεωρούνται ότι απειλούν την πολυμορφία και το δικαίωμα στη διαφορά, που επανέρχονται η εις βάθος ποιοτική έρευνα και ο λόγος περί ριζοσπαστικοποίησης της επιστήμης, ενώ η κριτική ψυχολογία και ελκυστικές θεωρίες από τις θετικές επιστήμες (όπως η θεωρία του χάους) κερδίζουν συνεχώς έδαφος. Εξηγήσαμε παραπάνω τις αιτίες αυτής της επιλογής. Για λόγους, όμως ισορροπίας, παρουσιάζουμε συνοπτικά την άλλη πλευρά του επιχειρήματος, ώστε να δώσουμε στον αναγνώστη τόσο ένα ιστορικό και επιστημολογικό υπόβαθρο, όσο και τα απαραίτητα στοιχεία και τις πηγές που μπορεί να ανατρέξει για περισσότερες πληροφορίες. Επίσης, έχουμε παρέμβει πολλές φορές στο κείμενο του βιβλίου με υποσημειώσεις, για να επισημάνουμε εναλλακτικές οπτικές από αυτές του συγγραφέα, ώστε ο αναγνώστης να μην εγκλωβιστεί στη μονομέρεια. Η πειραματική μεθοδολογία έχει επικριθεί από μια μεγάλη μερίδα προοδευτικών επιστημόνων για την εξαιρετικά συντηρητική προσέγγιση του ανθρώπου που υιοθετεί. Διαβάζοντας το βιβλίο, ο αναγνώστης θα ανακαλύψει ότι οι ανθρώπινες λειτουργίες και συμπεριφορές μεταφέρονται στο εργαστήριο και ανάγονται σε παραμέτρους ή «μεταβλητές». Τα ευρήματα βασίζονται σε αριθμητικές μετρήσεις και η ιδεολογία που προωθείται από την πειραματική προσέγγιση είναι πως ο άνθρωπος μπορεί να είναι μετρήσιμος και συνεπώς προβλέψιμος και ελεγχόμενος. Αυτή η μέθοδος, που οι οπαδοί της την ονομάζουν «σκληρή» για να την αντιδιαστείλουν με «απαλές» (δηλαδή, όχι αυστηρώς επιστημονικές κατά την άποψή τους) ερευνητικές προσεγγίσεις είναι η πλέον συντηρητική. Το πειραματικό μοντέλο έρευνας ονομάζεται από ορισμένους που το αντιμετωπίζουν κριτικά «εμπειρικοστατιστικό», επειδή δανεισμένο από τις φυσικές επιστήμες, περιλαμβάνει τη στατιστική επεξεργασία ως αναπόσπαστο μέρος της ερευνητικής διαδικασίας (βλ. Κεφάλαιο 13). Έχει επικριθεί για την ιδεολογία του, γιατί θεωρείται ότι προωθεί μια εικόνα της κοινωνίας ως στατικής και συμπαγούς, η οποία συγκροτείται και κατοικείται από μια συνάθροιση ατόμων, των οποίων τα κοινωνικά και ατομικά χαρακτηριστικά παίρνουν τον τίτλο «μεταβλητές» 3. Η έμφαση στον έλεγχο 3 Για μια διεξοδικότερη κριτική του μοντέλου που παρουσιάζεται στο ανά χείρας βιβλίο, ο ενδιαφερόμενος αναγνώστης μπορεί να ανατρέξει στον Πανταζή, Π. (2004) Από τα

5 των συνθηκών και στην αναζήτηση νομοτελειακών κανόνων που διέπουν τις ανθρώπινες σχέσεις και τη συμπεριφορά θεωρείται ότι ενισχύει το κοινωνικό κατεστημένο και προάγει μια εικόνα του ανθρώπου ως αντικειμένου στα χέρια της εξουσίας του ερευνητή (και αναπόφευκτα και του χρηματοδότη της έρευνας). Από επιστημονικής πλευράς, η πειραματική ερευνητική προσέγγιση έχει επίσης δεχτεί σοβαρές και καλά τεκμηριωμένες κριτικές που αφορούν στην κατάχρηση των στατιστικών μεθόδων. Σε ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο, ο Michell 4 υποστηρίζει διεξοδικά ότι ένα μεγάλο μέρος δημοσιευμένων ερευνητικών αποτελεσμάτων έχουν παραχθεί από μια εντελώς εσφαλμένη μεταφορά του μαθηματικού μοντέλου στις επιστήμες του ανθρώπου. Ο Michell παρατηρεί ότι η έννοια της «ποσότητας», όπως χρησιμοποιείται παραδείγματος χάριν στις ψυχολογικές μετρήσεις, είναι μια παραπλανητική και μονόπλευρη απλούστευση της έννοιας της ποσότητας όπως αυτή ορίζεται στα μαθηματικά, και περιέχει στο σφάλμα ότι ανθρώπινες «μεταβλητές» (όπως π.χ. τα συναισθήματα ή τα κίνητρα) μεταβάλλονται αθροιστικά όπως τα φυσικά μεγέθη. Ένας μεγάλος αριθμός ποσοτικών μελετών γίνονται χωρίς να έχει εκτενώς εξεταστεί αν η κατάλληλη μεθοδολογία είναι ποσοτική, δηλαδή αν οι υπό μέτρηση ψυχοκοινωνικές μεταβλητές επιδέχονται ποσοτικοποίηση με κριτήρια μαθηματικά. Ο Michell (ό.π. σ. 374) παραθέτει την άποψη του Bartlett, ενός από τους παλαιότερους και εξέχοντες ερευνητές της ανθρώπινης σκέψης, ότι «...η επιστημονική ενόραση, όπως η καθημερινή αντίληψη, προηγείται των μετρήσεων και των μαθηματικών αποδείξεων», για να προτρέψει τους ερευνητές να ξεφύγουν από αυτό που ο ίδιος ονομάζει «διαταραχή της μεθοδολογικής σκέψης», δηλαδή μια «παθολογία» που φαίνεται να χαρακτηρίζει μια μεγάλη μερίδα ερευνητών και η οποία ανιχνεύεται στην αδυναμία τους να επεξεργασθούν νοητικά σχετικώς προφανή μεθοδολογικά ζητήματα, όπως το ότι μια εσωτερική ανθρώπινη λειτουργία δεν μεταβάλλεται σαν τα φυσικά μεγέθη. Περί «σκληρής» και «απαλής» επιστήμης Η αυστηρή και καλά τεκμηριωμένη κριτική του Mitchell θέτει ένα σημαντικό ερώτημα: ποια μεθοδολογική προσέγγιση είναι κατάλληλη για ποια ερευνητικά ερωτήματα; Στο χώρο των επιστημών του ανθρώπου, η διαρκής σύγκριση και αξιολόγηση των «ποσοτικών» με άλλες μεθοδολογικές προσεγγίσεις, που σε αντιδιαστολή με τις ποσοτικές ονομάστηκαν «ποιοτικές», κατέληξαν σε μια μακροχρόνια και αρκετά εμπαθή διαμάχη περί «σκληρής» και «απαλής» επιστήμης που ταλάνισε τις τελευταίες δύο δεκαετίες την ερευνητική κοινότητα διεθνώς. Δεν θα υπεισέλθουμε εδώ λεπτομερώς σε αυτή τη διαμάχη, αλλά θα περιγράψουμε συνοπτικά το επιχείρημα. Κατά τον Lindlof 5, «απαλή» χαρακτηρίστηκε η έρευνα που βασίζεται σε αξιολογήσεις που δεν είναι τόσο ακριβείς, ώστε να μπορούμε να τις μετατρέψουμε σε αριθμούς. Πρόκειται για έρευνες που ανακοινώνουν μόνο επιλεγμένα αποσπάσματα δεδομένων και όχι όλα τα Υποκείμενα στο Υποκείμενο: Η Βιογραφική Προσέγγιση στην Ψυχοκοινωνική Έρευνα, Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, σσ Michell, J. (1997) «Quantitative Science and the Definition of Measurement in Psychology», British Journal of Psychology, 88 (3), Lindlof, T., R. (1995) Qualitative Communication Research Methods, London, Sage.

6 ευρήματα, που δεν καταφέρνουν να περιγράψουν τη μεθοδολογία τους με ακριβή και αναλυτικό τρόπο, ώστε να είναι δυνατή η επανάληψη που εξασφαλίζει την εγκυρότητα έρευνες που υπολείπονται σε αυστηρότητα τόσο στην επιλογή των μεθόδων ελέγχου των εξωγενών μεταβλητών 6, όσο και στην απόδοση των λειτουργικών ορισμών και στον έλεγχο της εγκυρότητας και της αξιοπιστίας. Από την άλλη πλευρά, είναι μέθοδοι που δίνουν έμφαση στην ποιότητα της εμπειρίας του υποκειμένου. Που ενδιαφέρονται, παραδείγματος χάριν, όχι μόνον για το πόσα παιδιά εκδηλώνουν βίαιη συμπεριφορά μετά την παρακολούθηση ενός βίαιου φιλμ, αλλά για το πώς αισθάνονται τα παιδιά όταν παρακολουθούν ένα τέτοιο φιλμ και όταν έπειτα ξυλοκοπούν μια κούκλα. Στο Κεφάλαιο 3, ο συγγραφέας του ανά χείρας βιβλίου περιλαμβάνει μια συνοπτική αναφορά στις ποιοτικές μεθόδους, κάτι που απουσίαζε εντελώς από προηγούμενες εκδόσεις. Αυτό είναι μια σημαντική ένδειξη, πως η διαμάχη περί «σκληρής» και «απαλής» επιστήμης τείνει να εκτονωθεί προς μια συναίνεση ότι αυτό που ενδιαφέρει τον ερευνητή είναι να επιλέξει τη μέθοδο που είναι η πιο κατάλληλη για τη διερεύνηση του ερευνητικού του ερωτήματος. Αυτό βεβαίως εξαρτάται από την ευρύτερη επιστημολογική και θεωρητική του προσέγγιση, γι αυτό και ο ερευνητής δεν μπορεί ποτέ να είναι ιδεολογικά «αθώος». Ωστόσο, η αναγνώριση του ότι δεν υπάρχει μια και μοναδική, ερευνητική μέθοδος κατάλληλη για όλα τα ερωτήματα, και ότι κάθε μέθοδος υποβαστάζεται από μια ιδεολογία περί της κοινωνίας και του ανθρώπου είναι μια πρόοδος στους κόλπους της επιστημονικής κοινότητας. Να σημειώσουμε, επίσης, ότι συγκριτικά με παλαιότερες εκδόσεις, σε τούτη εδώ, ο συγγραφέας έχει κάνει προσπάθειες να υπάρξει διαλλακτικότερος και πιο «πολιτικά ορθός». Από προηγούμενες εκδόσεις απουσίαζαν πλήρως οι αναφορές στην κοινωνική αλληλεπίδραση, στις γυναικείες σπουδές, στις εναλλακτικές προσεγγίσεις, ενώ οι συμμετέχοντες στην έρευνα (participants) αναφέρονταν ως υποκείμενα (subjects) που ήταν και ο όρος που επικράτησε για πολλά χρόνια στην θετικιστική επιστημονική προσέγγιση. Η πειραματική προσέγγιση θέτει πέντε κριτήρια βάσει των οποίων ορίζεται η επιστημονική μέθοδος, και τα οποία ο συγγραφέας αναπτύσσει στο Κεφάλαιο 1. Αυτά είναι: (i) Ο έλεγχος, που ως βασική αρχή της επιστημονικής μεθόδου, αφορά σε συγκεκριμένες ερευνητικές τεχνικές μέσω των οποίων ο ερευνητής αποπειράται να ελέγξει (συνήθως διατηρώντας σταθερούς) όλους τους πιθανούς παράγοντες που αλληλεπιδρούν με το φαινόμενο που μελετά, εκτός από εκείνους που τον ενδιαφέρουν. Ο απώτερος στόχος είναι να απομονώσει σχέσεις αιτίας - αποτελέσματος, μέσω της διερεύνησης συγκεκριμένων παραγόντων που ονομάζονται γι αυτό το σκοπό, μεταβλητές. Για τους στόχους του ελέγχου, οι περισσότερες πειραματικές έρευνες διεξάγονται στο εργαστήριο. (ii) Ανεξάρτητη μεταβλητή (Χ) ονομάζεται ο παράγων του οποίου η επίδραση ερευνάται, δηλαδή, ο παράγων που βάσει της θεωρίας αναμένεται να προκαλέσει το υπό μελέτη φαινόμενο, και εξαρτημένη 6 Απόδοση του «extraneous» που χρησιμοποιείται γενικώς στην αγγλόφωνη βιβλιογραφία για να υποδηλώσει όλες εκείνες τις μεταβλητές που δεν ελέγχονται από τον ερευνητή. Αναλυτικότερα βλ. Κεφάλαια 7 και 8.

7 μεταβλητή (Ψ) ονομάζεται ο παράγων που επιλέχθηκε ως εκδήλωση του φαινομένου. Αν οι δύο μεταβλητές έχουν μεταξύ τους σχέσεις αιτίας - αποτελέσματος, τότε κάθε μετατροπή που προκαλεί ο ερευνητής στην ανεξάρτητη μεταβλητή θα επιφέρει αλλαγές στην εξαρτημένη. (iii) O λειτουργικός ορισμός είναι ο ορισμός που η επιστημονική μέθοδος επιβάλει να αποδίδεται στις έννοιες που ερευνώνται. Οι έννοιες πρέπει να ορίζονται με βάση τα βήματα ή τις λειτουργίες που χρησιμοποιούνται για τη μέτρησή τους. Ο λειτουργικός ορισμός θεωρείται απαραίτητος για την αποφυγή της σύγχυσης στην επικοινωνία μεταξύ των ερευνητών. Το να ισχυριστεί, παραδείγματος χάριν, κάποιος ότι «η πείνα προκαλεί εκνευρισμό» θεωρείται ένας ισχυρισμός που δημιουργεί σύγχυση ένα δεν δηλώνει τι ορίζεται λειτουργικά ως «πείνα» (π.χ. πόση διάρκεια στέρησης της τροφής) και τι ως «εκνευρισμός» (δηλαδή, με ποια συμπεριφορική εκδήλωση θα αξιολογηθεί (π.χ. ευερεθιστότητα, τρέμουλο ή βίαιη συμπεριφορά)). (vi) Ένα τέταρτο χαρακτηριστικό της επιστημονικής μεθόδου είναι, η αξιοπιστία, η οποία στην πειραματική μέθοδο αξιολογείται βάσει της επαναληψιμότητας και της σταθερότητας των ερευνητικών αποτελεσμάτων. Αναφέρεται, δηλαδή, στην ιδιότητα ενός πειράματος να επιφέρει τα ίδια αποτελέσματα όταν επαναλαμβάνεται σε διαφορετικές χρονικές στιγμές κάτω από τις ίδιες πειραματικές συνθήκες. (v) H εγκυρότητα αφορά την επιβεβαίωση ότι η εξαρτημένη μεταβλητή, όπως ορίζεται λειτουργικά σε κάθε συγκεκριμένη έρευνα, πραγματικά αναπαριστά την υπό μελέτη θεωρητική έννοια 7. Αυτές είναι η βασικές αρχές της προσέγγισης που αυτό-αποκαλείται «σκληρή» επιστήμη. Η ποιοτική ερευνητική μέθοδος Στα κριτήρια αυτά, οι «απαλές» προσεγγίσεις απαντούν με τα δικά τους. Η ποιοτική έρευνα βασίζεται σε πιο ανοικτές, λεπτομερείς αναλύσεις λεκτικού, γραπτού ή και οπτικού υλικού (όπως αυτό προκύπτει από παρατηρήσεις), το οποίο δεν έχει μετατραπεί σε σημεία αριθμητικών κλιμάκων. Πρόκειται για μια διαφορετική προσέγγιση του κόσμου, που δίνει έμφαση στη φύση της εμπειρίας και όχι στην (αριθμητική) συχνότητα της εμφάνισης μιας συμπεριφοράς. Όταν ο ερευνητής προσεγγίζει το ερευνητικό του ερώτημα με τρόπο «ποιοτικό» επιχειρεί να διατηρήσει τη φόρμα και το περιεχόμενο της ανθρώπινης εμπειρίας και να αναλύσει την φύση του, αντί να το υποβάλλει σε εργαστηριακές και μαθηματικές ή άλλες μετατροπές 8. 7 Παραδείγματος χάριν, το ότι τα παιδιά που μελέτησε στις κλασικές του έρευνες ο Bandura χτυπούσαν (λιγότερο ή περισσότερο) την κούκλα που ήταν διαθέσιμη μετά την παρακολούθηση βίαιων (ή ουδέτερων) σκηνών, ήταν ένδειξη επιθετικότητας ή μίμησης; Πώς ορίζονται σε αυτή την περίπτωση η επιθετικότητα και η μίμηση; Οι δύο έννοιες είναι διαφορετικές και βασίζονται σε διαφορετικές ψυχικές λειτουργίες. Ποια από τις δύο έννοιες ορίζεται λειτουργικά με βάση την μέτρηση της συχνότητας των χτυπημάτων της κούκλας; Η μίμηση ή η επιθετικότητα; Επιπλέον, η βίαιη συμπεριφορά προς την κούκλα θα μπορούσε να είναι εκτόνωση μιας διέγερσης που αναπτύχθηκε στη διάρκεια της παρακολούθησης του βίαιου φιλμ και επομένως, μια διαδικασία κάθαρσης που παραπέμπει σε ακόμα συνθετότερες ψυχικές λειτουργίες; 8 Για την ποιοτική ερευνητική προσέγγιση στην ελληνική βιβλιογραφία βλ. ενδεικτικά Λάζος, Γρ. (1998) Το Πρόβλημα της Ποιοτικής Έρευνας στις Κοινωνικές Επιστήμες, Αθήνα, Παπαζήσης. Κυριαζή, Ν. (1999) Η Κοινωνιολογική Έρευνα: Κριτική Επισκόπηση των Μεθόδων και των Τεχνικών, Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα. Πανταζής, Π. (2004, ό.π.),

8 Σε αυτή την περίπτωση, η τεκμηρίωση δεν βασίζεται στη λογική των μαθηματικών, στις αρχές των αριθμών ή σε μεθόδους στατιστικής ανάλυσης, όπως αυτές που αναπτύσσονται στο ανά χείρας βιβλίο, αλλά τα προς ανάλυση δεδομένα είναι ο πραγματικός λόγος των υποκειμένων, οι κινήσεις τους και άλλες κοινωνικές δραστηριότητες. Κάτω από την ομπρέλα των «ποιοτικών» προσεγγίσεων συνυπάρχουν διάφορες τεχνικές που υπαγορεύονται από την ευρύτερη θεωρητική προσέγγιση του ερευνητή και κατ επέκτασιν, από τον τρόπο με τον οποίο θέτει τα ερωτήματά του, αλλά σε γενικές γραμμές η βασική θέση των ποιοτικών ερευνητικών προσεγγίσεων είναι ότι τα νοήματα, όπως παράγονται τόσο στην καθημερινή όσο και στην επιστημονική γνώση για τον κόσμο, δεν αντανακλούν ή περιγράφουν απλώς τον κόσμο, αλλά τον δημιουργούν, αφού αναπτύσσονται από ανθρώπους με ψυχική, πολιτισμική και κοινωνική ιστορία. Συνεπώς, οι ποιοτικές μέθοδοι αναζητούν το υποκειμενικό νόημα και επιδιώκουν να κατανοήσουν κάθε ένα ξεχωριστό άνθρωπο, σε αντιδιαστολή με τις ποσοτικές που αναζητούν τις νομοτελειακές αρχές που διέπουν γενικώς την ανθρώπινη συμπεριφορά και εμπειρία 9. Οι ποιοτικές προσεγγίσεις είναι ερμηνευτικές μελετούν προσεκτικά τα συναισθήματα και αναλύουν τον λόγο των υποκειμένων. Αντί να θεωρούν το λόγο των υποκειμένων ως μια ανακριβή και υποκειμενική περιγραφή της πραγματικότητας, εξερευνούν τα νοήματα που διακινεί αυτός ο λόγος και την αναπαράσταση της πραγματικότητας στην οποία βασίζεται. Σε αντίθεση με τις ποσοτικές προσεγγίσεις που είναι πειραματικές και όπως εξηγεί ο συγγραφέας στο Κεφάλαιο 8, απαιτούν από τον ερευνητή να παραμείνει ουδέτερος και απόμακρος, έτσι ώστε να μην επηρεάζει τα άτομα που μελετά, μια ποιοτική μέθοδος ευνοεί τη στενή σχέση μεταξύ συμμετέχοντος στην έρευνα και ερευνητή, εφόσον για να αναλύσει τα δεδομένα του ο ερευνητής πρέπει να μάθει καλά τις προσωπικές ιστορίες των ατόμων που μελετά μέσα από τις αφηγήσεις τους 10. Στην ποιοτική ερευνητική προσέγγιση η επιστημονική εγκυρότητα βασίζεται στα εξής κριτήρια: (i) Τον τριγωνισμό (ή τριγωνοποίηση) που αναφέρεται στη συγκριτική αξιολόγηση περισσότερων της μίας μορφής τεκμηρίων σχετικών με το αντικείμενο της μελέτης. Αφορά ουσιαστικά στην πολλαπλότητα πηγών και μεθόδων που μπορούν να εφαρμοσθούν στο ίδιο αντικείμενο μελέτης, με στόχο την απάντηση ενός ερευνητικού ερωτήματος 11. Η Τσουρβάκας, Γ.Ε. (1997) Ποιοτική Έρευνα, Οι Εφαρμογές της στη Μελέτη των Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας, Αθήνα, Εκδοτικός Όμιλος Συγγραφέων Καθηγητών. 9 Ο Μαραγκός αναλύει διεξοδικά την νεο-θετικιστική (λογικο-εμπειρική) θεώρηση που υποβιβάζει το νόημα σε «ονοματοθεσία», ανακατασκευάσιμη από μαθηματικού τύπου συναρτήσεις, καθώς και τις επιστημολογικές συνέπειες που αυτό έχει ως σύστημα αναπαράστασης του κόσμου. Υποστηρίζει ότι υπάρχει μια σύγχυση στην επιστήμη μεταξύ νοήματος / ονοματοθεσίας που απορρέει από την παράλειψη να ληφθούν υπόψη τα πραγματιστικά χαρακτηριστικά της γλώσσας μέσω των οποίων η σκέψη εγκαθιδρύεται στον πραγματικό κόσμο. Αναλυτικότερα βλ. Μαραγκός, Γ. (1987) «Το Θεμέλιο της Επιστημονικής Γνώσης από την Σκοπιά της Λογικής Μεθοδολογίας», ωδώνη: Επιστημονική Επετηρίδα του Τμήματος Φ.Π.Ψ. της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, ΙΣΤ (3), Βλ. ενδεικτικά Bertaux, D.( 1983) «From the Life-History Approach to the Transformation of Sociological Practice» in D. Bertaux (Ed.) Biography and Society, London, Sage. 11 Για να διερευνηθεί, παραδείγματος χάριν η διαφορά των φύλων στην εμπλοκή με τα μέσα ενημέρωσης, μπορούν αρχικά να χρησιμοποιηθούν οι συνεντεύξεις όλων των μελών ενός

9 πολλαπλότητα στον τριγωνισμό μπορεί να αφορά και στο βαθμό σύμπτωσης των ευρημάτων διαφορετικών ερευνητών που μελετούν το ίδιο αντικείμενο εξετάζοντας τα ίδια άτομα. (ii) Την αναλυτική επαγωγή 12 ή αρνητική ανάλυση περιπτώσεων. Καθώς ο ερευνητής αναπτύσσει μια θεωρητική υπόθεση ή μια ερμηνεία μέσω μιας επαγωγικής διαδικασίας, προκύπτουν νέα δεδομένα τα οποία ελέγχουν την αρχική ερευνητική υπόθεση. Αν αυτά τα νέα δεδομένα δεν ενισχύουν την αρχική υπόθεση, ο ερευνητής οφείλει να επαναπροσδιορίσει την θεωρητική του υπόθεση έτσι ώστε τα νέα δεδομένα να μπορούν να ενσωματωθούν σ αυτή. Έτσι, ο έλεγχος υποθέσεων με ποιοτικές μεθόδους είναι μια διαρκής επαναξιολόγηση της αρχικής θεωρίας, σε αντίθεση με την πειραματική μέθοδο που από την αρχή ορίζει την ερευνητική υπόθεση και την εναλλακτική της (αυτή, δηλαδή, που απορρίπτει την αρχική) βάσει μιας θεωρίας ή βάσει προηγούμενων ερευνητικών αποτελεσμάτων (βλ. Κεφάλαιο 4) και στοχεύει στην επιβεβαίωση της μίας (αρχικής) ή της άλλης (εναλλακτικής) υπόθεσης. (iii) Τον έλεγχο εγκυρότητας μέσω των συμμετεχόντων (respondent validation), βάσει του οποίου ο ερευνητής επιστρέφει στα άτομα που μελέτησε, τους παρουσιάζει τις ερμηνείες του και ελέγχει την αναγνώριση και αποδοχή τους από τα ίδια. (iv) Τη συνειδητή υποκειμενικότητα. Πρόκειται για ένα κριτήριο που τονίστηκε ιδιαίτερα από τις γυναικείες σπουδές 13 και χρησιμοποιείται για να διαφοροποιήσει την υποκειμενικότητα του ερευνητή από την απλή, «καθημερινή», ανθρώπινη υποκειμενικότητα. Περιλαμβάνει τουλάχιστον τέσσερις μορφές υποκειμενικότητας που προέρχονται από (α) τους σιωπηρούς και τους έκδηλους τρόπους κατανόησης που εκφράζουν τα άτομα που συμμετέχουν στις έρευνες, (β) τις απόψεις και τις ερμηνείες που αποδίδουν οι ίδιοι οι ερευνητές στις πράξεις των συμμετεχόντων, (γ) τα πολιτισμικά νοηματικά συστήματα που υπογραμμίζουν και συνδέουν τις ερμηνείες ερευνητών και συμμετεχόντων, και τις σχέσεις ισχύος που αναπτύσσονται μεταξύ τους, (δ) το πόσο έγκυρη είναι η μέθοδος που χρησιμοποιείται για την ερμηνεία των δεδομένων εντός του συγκεκριμένου κοινωνικού ή θεσμικού δικτύου που ερευνάται. Αυτές οι επιδράσεις πρέπει να είναι υπό την επίγνωση του ερευνητή και να λαμβάνονται υπόψη στην ερμηνεία των αποτελεσμάτων. (v) Τη μελέτη της διϋποκειμενικότητας, δηλαδή της δυναμικής που αναπτύσσεται στη σχέση μεταξύ ερευνητή και ερευνώμενου όταν χρησιμοποιούνται ποιοτικές μέθοδοι (και σε αντιδιαστολή με την αριθμού οικογενειών, αλλά αν παρατηρηθούν διαφορές σε όσα π.χ. καταθέτουν οι σύζυγοι ο ένας για τον άλλο, τα δεδομένα μπορούν να εμπλουτισθούν με ημερολόγια που κρατούν οι ερευνώμενοι για τις ενέργειές τους ή με στοιχεία συστηματικής παρατήρησης. 12 Απόδοση του induction σε αντιδιαστολή με το deduction (απαγωγή) όπως τα αναλύει ο Anderson, ως χαρακτηριστικά που διαφοροποιούν τις ποιοτικές από τις ποσοτικές προσεγγίσεις, αντίστοιχα. Η επαγωγή (induction) προχωρεί από το ειδικό στο γενικό παράγοντας θεωρία, ενώ η απαγωγή αφορά στην αφαίρεση, δηλαδή προχωρά από το γενικό στο ειδικό. Αναλυτικότερα βλ. Anderson, J.A. (1987) Communication Research: Issues and Methods, New York, McGraw-Hill, Inc. (σσ ). Η αρνητική ανάλυση περιπτώσεων είναι απόδοση του «negative case analysis» που χρησιμοποιείται από τον Creswell J. (1998), Qualitative Inquiry and Research Design: Choosing Among Five Traditions, London. 13 Conscious subjectivity. Βλ. ενδεικτικά Smith, J. (1995) «Qualitative Methods, Identity and Transition to Motherhood», The Psychologist: Bulletin of the British Psychological Society, 8(3),

10 «αντικειμενική», «ουδέτερη» σχέση που επιδιώκεται στην πειραματική μέθοδο). Προκύπτει από την άποψη ότι σε κάθε σχέση τα άτομα καταλαμβάνουν αμοιβαίο χώρο και χρόνο και οι πράξεις τους συντονίζονται βάσει μιας κοινής συνάφειας που αναπτύσσεται μεταξύ τους. Ερευνητής και ερευνώμενος «ωριμάζουν» μαζί, επαναπροσδιορίζοντας τους εαυτούς τους μέσα από μια συνεχώς διαπραγματευόμενη σχέση. Όσο και αν ο ερευνητής προσπαθεί να σταθεί σε απόσταση από το άτομο που ερευνά, η σχέση που αναπτύσσεται μεταξύ τους επηρεάζει τα αποτελέσματα της έρευνας, και γι αυτό δεν μπορεί παρά να ληφθεί υπόψη κατά την ερμηνεία τους 14. Ο Πίνακας 1 συνοψίζει ενδεικτικά ορισμένες από τις διαφορές μεταξύ ποιοτικών και ποσοτικών (κατά κανόνα πειραματικών) προσεγγίσεων όπως τις σχηματοποιεί ο Bryman 15. Πίνακας 1. Διαφορές Ποιοτικών - Ποσοτικών Προσεγγίσεων Ποσοτικές Ποιοτικές Ρόλος ποιοτικής έρευνας Σχέση μεταξύ ερευνητή ερευνώμενου Διερεύνηση του ερευνώμενου από τον ερευνητή Σχέση μεταξύ θεωρητικών εννοιών και έρευνας Ερευνητική στρατηγική Στόχος των ευρημάτων Αναπαράσταση της κοινωνικής πραγματικότητας Προπαρασκευαστικός Απόμακρη Εξωτερική (συμπεριφορά) Επιβεβαίωση θεωρίας Δομημένη Νομοθετικός της Μέσον διερεύνησης των ερμηνειών που αποδίδει το υποκείμενο Στενή Εσωτερική (συναισθήματα, αναπαραστάσεις) Η θεωρία αναδύεται από τα ερευνητικά ευρήματα Μη-δομημένη Ιδιογραφικός Στατική και εκτός του δρώντος υποκειμένου Δυναμική και κοινωνικά κατασκευασμένη από τα δρώντα υποκείμενα Φύση δεδομένων Σκληρή, έγκυρη Πλούσια και σε βάθος Τα κριτήρια της ισχυρής επιστημονικής έρευνας ανεξαρτήτως προσέγγισης Αφιερώσαμε τόσο χώρο στην ποιοτική προσέγγιση για λόγους δικαίου και για να δείξουμε πως η επιλογή ενός βιβλίου πειραματικής μεθοδολογίας δεν έχει ιδεολογικά αλλά αμιγώς διδακτικά κριτήρια. Εξάλλου, τα πέντε πρώτα κεφάλαια του ανά χείρας βιβλίου αφορούν κυρίως στοιχεία ερευνητικής μεθοδολογίας που ισχύουν γενικώς στην επιστήμη, ανεξαρτήτως της μεθόδου που υιοθετείται στην έρευνα. 14 Βλ. ενδεικτικά Ναυρίδης, K. (1988) «Υποκείμενα και Αντικείμενα της Εμπειρικής Έρευνας», Ψυχολογικά Θέματα, 1(2), Bryman, A. (1988) Quantity and Quality in Social Research, London, Unwin Hyman.

11 Αφορούν τους τρόπους αναζήτησης της επιστημονικής γνώσης και τη σημασία της θεωρίας (Κεφάλαιο 1), περιγράφουν τις ποικιλίες των ερευνητικών προσεγγίσεων (Κεφάλαια 2 και 3), τους τρόπους και τις πηγές από όπου ο ερευνητής μπορεί να αντλήσει έγκυρα στοιχεία που θα τον οδηγήσουν στη θεωρητική πλαισίωση και τη διατύπωση του ερευνητικού του ερωτήματος (Κεφάλαιο 4) και μια λεπτομερή ανάλυση της δεοντολογίας που διέπει την επιστημονική έρευνα (Κεφάλαιο 5). Επίσης στο τέλος (Κεφάλαιο 15) παρουσιάζεται με εξαιρετικά συστηματικό και λεπτομερή τρόπο, η μορφή, το ύφος και η μέθοδος συγγραφής μιας ερευνητικής έκθεσης. Η δική μας άποψη είναι ότι η ερευνητική μέθοδος που θα επιλεγεί κάθε φορά εξαρτάται από το τι αναζητά ο ερευνητής, και πολύ συχνά η ποιοτική και η ποσοτική προσέγγιση δρουν αλληλοσυμπληρωτικά και οδηγούν σε μια πιο σφαιρική κατανόηση του υπό διερεύνηση φαινομένου. Η τάση μιας εκλεκτικής και συμπληρωματικής αξιοποίησης των ποικίλων διαθέσιμων ερευνητικών μεθόδων και προσεγγίσεων υποστηρίζεται από μια μεγάλη μερίδα ερευνητών 16, οι οποίοι τοποθετούν την έμφαση στη ισχύ της έρευνας και όχι στην ισχύ της μεθόδου μέσω της οποίας πραγματοποιείται η έρευνα. Αρκεί ο ερευνητής να έχει επίγνωση της ιδεολογίας που χαρακτηρίζει τη μέθοδό του και των προεκτάσεών της, καθώς και γνώση των δυνατοτήτων και τον περιορισμών της κάθε μεθόδου που χρησιμοποιεί. Το ζήτημα, λοιπόν, δεν είναι ποια προσέγγιση είναι «ισχυρή», αλλά πώς επιτυγχάνεται μια «ισχυρή» έρευνα που θα καταφέρει να απαντήσει τεκμηριωμένα στο αρχικό ερώτημα, χωρίς να παραβλέπει το μέρος εκείνο του ερωτήματος που αναγκαστικά θα παραμείνει αναπάντητο εξαιτίας των αδυναμιών της κάθε μεθόδου. Κατά τη Hammersley 17 οι μεθοδολογικές επιλογές πρέπει να προκύπτουν από τις διάφορες φάσεις κατάστρωσης και διεξαγωγής της έρευνας, οι οποίες είναι: (i) η διατύπωση του προβλήματος, (ii) η επιλογή των περιπτώσεων (των συμμετεχόντων), (iii) η παραγωγή των δεδομένων, (iv) η ανάλυση των δεδομένων και (v) η επικοινωνία των ευρημάτων (συνήθως μέσω του τρόπου συγγραφής των αποτελεσμάτων). Κάθε έρευνα διέρχεται από αυτές τις φάσεις, ανεξαρτήτως μεθοδολογικής προσέγγισης. Για την πραγματοποίηση της κάθε φάσης, ο ερευνητής έχει στη διάθεσή του ένα ευρύ φάσμα στρατηγικών, από τις οποίες μπορεί να επιλέξει την καταλληλότερη με κριτήρια «ποιοτικά» ή «ποσοτικά/πειραματικά» ή με συνδυασμό κριτηρίων. Το κυριότερο είναι να μπορεί τεκμηριώσει τις επιλογές του βάσει του αρχικού ερωτήματος και να αναλάβει τις ευθύνες 16 Ενδεικτικά βλ. ραγώνα, Θ. (1990) «Συναρθρώσεις Ποσοτικών και Ποιοτικών Προσεγγίσεων ή Όταν τα ιχαστικά Τείχη Καταρρέουν», ωδώνη: Επιστημονική Επετηρίδα του Τμήματος Φ.Π.Ψ. της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, ΙΘ (3), Hammersley, M. (1996) «The Relationship Between Qualitative and Quantitative Research: Paradigm Loyalty versus Methodological Eclecticism» στο J. Richardson (ed.) Handbook of Qualitative Research Methods, Leicester, BPS Books. Henwood, K. (1996) «Qualitative Inquiry: Perspectives, Methods and Psychology», στο J. Richardson (ed.) ό.π. Creswell, J. (1998) Qualitative Inquiry and Research Design: Choosing Among Five Traditions, London, Sage. Morgan, M. (1996) «Qualitative Research: A Package Deal?», The Psychologist: Bulletin of the British Psychological Society, 9, Stevenson, C. & Cooper N. (1997) «Qualitative and Quantitative Research», The Psychologist: Bulletin of the British Society, 10(4), Ό.π.

12 των όποιων επιλογών έχοντας επίγνωση των αδυναμιών τους. Η υιοθέτηση του καλύτερου δυνατού μεθοδολογικού συνδυασμού απαιτεί συστηματική μελέτη και ευελιξία κατά τη διάρκεια της κάθε φάσης κατάστρωσης και διεξαγωγής της έρευνας. Το παρόν βιβλίο πρωτο-εκδόθηκε το 1975 και από τότε επανεκδίδεται συστηματικά. Το ανά χείρας μεταφρασμένο κείμενο προέρχεται από την 8 η έκδοση. Θεωρούμε ότι το βιβλίο είναι χρήσιμο όχι μόνον για τους ψυχολόγους αλλά για κάθε κοινωνικό ερευνητή. Για να διευκολύνουμε την κατανόηση για τους μη-ψυχολόγους αναγνώστες έχουμε παρέμβει με υποσημειώσεις για να εξηγήσουμε σύνθετες ψυχολογικές έννοιες που χρησιμοποιούνται σε παραδείγματα ερευνών.

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ 7 ο ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΥ3 ΕΞΑΜΗΝΟΣΠΟΥΔΩΝ Α ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΙΙ ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε νέα ακαδημαϊκή χρονιά, ενδέχεται να γίνονται αλλαγές / τροποποιήσεις στα παρακάτω από τη διδάσκουσα.

Κάθε νέα ακαδημαϊκή χρονιά, ενδέχεται να γίνονται αλλαγές / τροποποιήσεις στα παρακάτω από τη διδάσκουσα. Τίτλος μαθήματος: Μεθοδολογία Έρευνας Κωδικός μαθήματος: ΒΠ0800 (3Ω/Υ) Διδάσκουσα: Ελευθερία Τσέλιου Ηλεκτρονική διεύθυνση για επικοινωνία: tseliou@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο σπουδών:

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Eνότητα 1: Εισαγωγή. Θεωρία, Μέθοδοι και Δεδομένα (3/4) 2ΔΩ Διδάσκοντες: Χ. Κασίμης- Ελ. Νέλλας Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Μαθησιακοί

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ & ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ "ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ & ΕΛΕΓΚΤΙΚΗ" ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Κοζάνη, 2015 Πίνακας περιεχομένων 1) ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΕΡΓΑΣΙΩΝ....

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΟΡΙΟ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΞ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΚΑΙ ΕΚ ΔΕΞΙΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΚΟΥΤΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική διαδικασία και συγγραφή διατριβής: Μεθοδολογικές παρατηρήσεις ρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας Τα βασικά στάδια για την εκπόνηση

Διαβάστε περισσότερα

Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Προκαταρκτική έρευνα Διερευνήστε πριν απ όλα την περιοχή μέσα στην οποία μπορεί να βρεθεί ένα ερευνητικό ερώτημα. Τυπικές

Διαβάστε περισσότερα

Α.γ Είδη κοινωνικής έρευνας (βασική, εφαρμοσμένη, εκτίμησης αναγκών, έρευνα αξιολόγησης, έρευνας δράσης, κ.ά.) Νίκος Ναγόπουλος

Α.γ Είδη κοινωνικής έρευνας (βασική, εφαρμοσμένη, εκτίμησης αναγκών, έρευνα αξιολόγησης, έρευνας δράσης, κ.ά.) Νίκος Ναγόπουλος Α.γ Είδη κοινωνικής έρευνας (βασική, εφαρμοσμένη, εκτίμησης αναγκών, έρευνα αξιολόγησης, έρευνας δράσης, κ.ά.) Νίκος Ναγόπουλος Οι κοινωνικές επιστήμες στοχεύουν στη συγκρότηση θεωριών, οι οποίες στηρίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΣΕΛΙΟΥ Κωδικός μαθήματος: ΒΠΟ815 (3Ω/Υ) Εξάμηνο

Διαβάστε περισσότερα

Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης

Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης και συγγραφή ερευνητικής έκθεσης / διατριβής. Δρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π.,., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΩ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 1 ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ 1. Τι αλλαγές επιχειρούν τα νέα ΠΣ; 2 2. Γιατί το πέρασμα στην πράξη (θα)

Διαβάστε περισσότερα

Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής

Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής Κ. Φραγκάκης, Εκπαιδευτικός ΔΕ Δ. Κολιόπουλος, Καθηγητής ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών Συνοπτική περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. Μάθημα: Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Κοινωνική Έρευνα. Παραδείγματα Εφαρμογών [Σεμινάριο]

ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. Μάθημα: Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Κοινωνική Έρευνα. Παραδείγματα Εφαρμογών [Σεμινάριο] ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Μάθημα: Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Κοινωνική Έρευνα. Παραδείγματα Εφαρμογών [Σεμινάριο] Διδάσκων: Ευστράτιος Παπάνης - Αντικείμενο του μαθήματος Ο κύριος σκοπός του μαθήματος είναι η

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Στόχοι του Προγράμματος Ο γενικός στόχος του προγράμματος είναι η ανάπτυξη επιστημονικής γνώσης στη θεωρία και στην εφαρμογή των ψυχολογικών και κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση. Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ

Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση. Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ Δομή της παρουσίασης Δυσκολίες μαθητών γύρω από την έννοια της

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ Γνωστικό περιεχόμενο Περιεχόμενο Τμήματος Το Τμήμα Δημοσίων Σχέσεων και Επικοινωνίας καταλαμβάνει σημαντική θέση στο χώρο των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΑΥΤΟΒΟΗΘΕΙΑΣ Με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Υγείας. Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΑΥΤΟΒΟΗΘΕΙΑΣ Με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Υγείας. Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων Εισαγωγικά Το Πρόγραμμα Προαγωγής Αυτοβοήθειας οργανώνει για το ακαδημαϊκό έτος 2013 2014 ένα πρόγραμμα εκπαίδευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων. Το εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΛΕΝΗ ΝΙΝΑ-ΠΑΖΑΡΖΗ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1. Βήματα για την εκπόνηση εργασίας 1 ο -Επιλογή του Θέματος Είτε επιλέξει κάποιος το θέμα μόνος του είτε από λίστα θεμάτων του καθηγητή,πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗΣ/ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗΣ/ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗΣ/ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 Σύμφωνα με τη διεθνώς επικρατούσα ακαδημαϊκή πρακτική, παρατίθενται οι παρακάτω συνοπτικές οδηγίες για τη συγγραφή πτυχιακής ή διπλωματικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΫΠΗΡΕΣΙΑΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ (Απογευματινή φοίτηση )

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΫΠΗΡΕΣΙΑΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ (Απογευματινή φοίτηση ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΫΠΗΡΕΣΙΑΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ (Απογευματινή φοίτηση ) Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ,ΕΙΚΟΝΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙΛΥΣΗ ΜΗ ΡΕΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΤΗΝ ΕΠΙΛΥΣΗ ΜΗ ΡΕΑΛΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Τα ερωτήματα που προκύπτουν από την εισαγωγή της Φυσικής στην Α γυμνασίου είναι :

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ

Διαβάστε περισσότερα

Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου εξειδίκευσης

Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου εξειδίκευσης Εκπονώ διπλωματική ερευνητική εργασία στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση: αυτό είναι εκπαιδευτική έρευνα; κι αν ναι, τι έρευνα είναι; Αντώνης Λιοναράκης 7-8 Ιουνίου 2008 Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis)

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23 ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχοντας παρουσιάσει τις βασικές έννοιες των ελέγχων υποθέσεων, θα ήταν, ίσως, χρήσιμο να αναφερθούμε σε μια άλλη περιοχή στατιστικής συμπερασματολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρώτος πρόλογος... 13 Δεύτερος Πρόλογος... 15 Αντί Προλόγου... 17 Εισαγωγικό σημείωμα επιμελητών... 25

Περιεχόμενα. Πρώτος πρόλογος... 13 Δεύτερος Πρόλογος... 15 Αντί Προλόγου... 17 Εισαγωγικό σημείωμα επιμελητών... 25 Περιεχόμενα Πρώτος πρόλογος... 13 Δεύτερος Πρόλογος... 15 Αντί Προλόγου... 17 Εισαγωγικό σημείωμα επιμελητών... 25 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Στόχος και στάδια διεξαγωγής της εμπειρικής κοινωνικής έρευνας... 27 1.1 Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως)

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) Master s Degree www.unic.ac.cy Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) «Σε αυτό το ταξίδι για την ανακάλυψη της γνώσης μας εντυπωσίασε ιδιαίτερα η οργάνωση και το φιλικό κλίμα του Πανεπιστημίου.»

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ

ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία- ISO 9001 Σαπφούς 3, 81100 Μυτιλήνη (1ος Όροφος) 2251054739 (09:00-14:30) academy@aigaion.org civilacademy.ucoz.org «ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης Δώρα Μαρκάτου, επίκ. Καθηγήτρια Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτορική Διατριβή

Διδακτορική Διατριβή Διδακτορική Διατριβή Ένας μοναχικός δρόμος με διεξόδους; Τόνια Αράχωβα, Υποψήφια Διδάκτωρ, tonia@idkaramanlis.gr Γκέλη Μανούσου, Υποψήφια Διδάκτωρ manousou@eap.gr Τόνια Χαρτοφύλακα, Υποψήφια Διδάκτωρ tonia@eap.gr

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις

Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις (Quantitative Approaches to Research) Δρ ΚΟΡΡΕΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΑΘΗΝΑ 2013 Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις (Quantitative Research

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Μ. Γρηγοριάδου Ρ. Γόγουλου Ενότητα: Η Διδασκαλία του Προγραμματισμού Περιεχόμενα Παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης 1. Ο κλάδος της περιγραφικής Στατιστικής: α. Ασχολείται με την επεξεργασία των δεδομένων και την ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ -9900 3 η Εισήγηση

ΜΕ -9900 3 η Εισήγηση ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΕ9900 ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή Βασιλική Ζήση, PhD

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτική έρευνα. Γιώτα Παπαγεωργίου

Ποσοτική έρευνα. Γιώτα Παπαγεωργίου Ποσοτική έρευνα Γιώτα Παπαγεωργίου (Babbie, κεφ. 1,2 Bryman, kef. 1,2 Κυριαζή, κεφ. 2,3 Κατσίλλης, κεφ. 1 Martin, κεφ. 1 Mertens, κεφ. 11 Robson, κεφ. 4 de Vaus, kef. I). Σκοπός: Η κατανόηση και εξοικείωση

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Μέτρο 2.2 Αναµόρφωση Προγραµµάτων Προπτυχιακών Σπουδών ιεύρυνση Τριτοβάθµιας Κατ. Πράξης 2.2.2.α Αναµόρφωση Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ηποσοτικήέρευνα. (Θεμελιώδεις έννοιες)

Ηποσοτικήέρευνα. (Θεμελιώδεις έννοιες) Ηποσοτικήέρευνα (Θεμελιώδεις έννοιες) 1 Πειραματική έρευνα Ποσοτική έρευνα Πειραματική Ημι-πειραματική Αντιστροφής Περιγραφική Σύγκρισης Συσχέτισης Διαδοχικων Μ. 2 Μη Ισοδ..Ομ. Αντιστροφής Πειραματική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΜΑΘΗΤΩΝ 1. Ατομικά ΑΤΟΜΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ Επειδή οι φάκελοι κατατίθενται στο τέλος του τετραμήνου (μαζί με την Ερευνητική Έκθεση

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΤΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΤΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΤΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βασικά Χαρακτηριστικά Η έρευνα για την εκπόνηση της πτυχιακής εργασίας πρέπει να έχει κάποια βασικά χαρακτηριστικά και να εκπληρώνει τις ακόλουθες προϋποθέσεις.

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα. Γ Λυκείου. Τίτλος: «Κοινωνικές Αξίες»

Νεοελληνική Γλώσσα. Γ Λυκείου. Τίτλος: «Κοινωνικές Αξίες» Π.3.2.1 Εκπαιδευτικά σενάρια και μαθησιακές δραστηριότητες, σύμφωνα με συγκεκριμένες προδιαγραφές, που αντιστοιχούν σε 30 διδακτικές ώρες ανά τάξη Νεοελληνική Γλώσσα Γ Λυκείου Τίτλος: «Κοινωνικές Αξίες»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΗ ΑΔΕΙΑΣ ΓΙΑ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΕ ΔΗΜΟΣΙΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΗ ΑΔΕΙΑΣ ΓΙΑ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΕ ΔΗΜΟΣΙΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΗ ΑΔΕΙΑΣ ΓΙΑ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΕ ΔΗΜΟΣΙΑ ΣΧΟΛΕΙΑ Η εξασφάλιση άδειας από το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισµού (ΥΠΠ) είναι απαραίτητη για τη διεξαγωγή έρευνας σε δηµόσια σχολεία οποιασδήποτε βαθµίδας.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Να φύγει ο Ευκλείδης;

Να φύγει ο Ευκλείδης; Να φύγει ο Ευκλείδης; Σωτήρης Ζωιτσάκος Βαρβάκειο Λύκειο Μαθηματικά στα ΠΠΛ Αθήνα 2014 Εισαγωγικά Dieudonné: «Να φύγει ο Ευκλείδης». Douglas Quadling: «Ο Ευκλείδης έχει φύγει, αλλά στο κενό που άφησε πίσω

Διαβάστε περισσότερα

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ: Ε.202-2 ΕΝΤΥΠΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΝΤΥΠΟ: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΚΔΟΤΗΣ: ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΥ Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ A ΜΕΡΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Υ ΕΞΑΜΗΝΟ: Β ΜΑΘΗΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ Οι Δ/τές ως προωθητές αλλαγών με κέντρο τη μάθηση Χαράσσουν τις κατευθύνσεις Σχεδιάσουν την εφαρμογή στη σχολική πραγματικότητα Αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΗ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΣΥΓΧΡΟΝΗ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΕΤΡΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΥΓΧΡΟΝΗ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Απευθύνεται: Σε κάθε εκπαιδευτικό που ενδιαφέρεται να βελτιώσει και να εκσυγχρονίσει τη διδασκαλία του/της. Στους/ις υποψήφιους/ες

Διαβάστε περισσότερα

Η παραγωγή και η χρήση εκπαιδευτικού λογισμικού ως διδακτική επιλογή

Η παραγωγή και η χρήση εκπαιδευτικού λογισμικού ως διδακτική επιλογή Η παραγωγή και η χρήση εκπαιδευτικού λογισμικού ως διδακτική επιλογή Κ. Ραβάνης Νέες τεχνολογίες και εκπαίδευση Η μεγάλη ανάπτυξη των νέων τεχνολογιών και οι υψηλές ταχύτητες πρόσβασης στις πληροφορίες,

Διαβάστε περισσότερα

Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου

Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου Δρ. Βασίλειος Σάλτας 1, Αλέξης Ηλιάδης 2, Ιωάννης Μουστακέας 3 1 Διδάκτωρ Διδακτικής Μαθηματικών, Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΣΠΑΙΤΕ Σαπών coin_kav@otenet.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Αλκοολογίας: Προβλήματα που σχετίζονται με το αλκοόλ Διδάσκων: Γιάννης Μουζάς

Εργαστήριο Αλκοολογίας: Προβλήματα που σχετίζονται με το αλκοόλ Διδάσκων: Γιάννης Μουζάς Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Ακαδημαϊκό Έτος: 2014-15 Εργαστήριο Αλκοολογίας: Προβλήματα που σχετίζονται με το αλκοόλ Διδάσκων: Γιάννης Μουζάς Κωδικός: Ψ4607 Περίληψη του εργαστηρίου Η Αλκοολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ» ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Α. ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Τι είναι Μαθησιακές Δυσκολίες; Καμπύλη Νοημοσύνης Δείκτης Νοημοσύνης ποσοστό % κατηγορία πάνω από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel Advanced Interactive Graphic Novels on Mobile Touchscreen Devices ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel (ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ ΝΟ 23) Τίτλος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Cross sectional Panel Omnibus

Cross sectional Panel Omnibus είδη ερευνών Ποσοτικές έρευνες Η έρευνα µε δοµηµένο ερωτηµατολόγιο Πρόσωπο µε πρόσωπο Τηλεφωνική Ταχυδροµική Μέσω ιαδικτύου 1 Ποσοτικές έρευνες (συνέχεια) Η έρευνα µε δοµηµένο ερωτηµατολόγιο Cross sectional

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ 2011 ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΑΣΑΠΗΣ Επιμέλεια 7 o Διήμερο Διαλόγου για τη Διδασκαλία των Μαθηματικών 15 & 16 Μαρτίου 2008 Ομάδα Έρευνας της Μαθηματικής Εκπαίδευσης ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ i ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1 Η ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ... 23 2 Η ΕΠΙΛΟΓΗ ΘΕΜΑΤΟΣ... 25 2.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 25 2.2 ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ... 26 2.2.1 ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ... 26 2.2.2

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Πίσω στα βασικά: Βασικές αρχές στατιστικής για κοινωνιολογικές έρευνες

Πίσω στα βασικά: Βασικές αρχές στατιστικής για κοινωνιολογικές έρευνες Σχετικές πληροφορίες: http://dlib.ionio.gr/~spver/seminars/statistics/ Πίσω στα βασικά: Βασικές αρχές στατιστικής για κοινωνιολογικές έρευνες Σπύρος Βερονίκης Τμήμα Αρχειονομίας - Βιβλιοθηκονομίας Θεματικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Β ΦΑΣΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Β ΦΑΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Β ΦΑΣΗΣ Θέμα Διδασκαλίας Προβλήματα με πρόσθεση και αφαίρεση κλασμάτων (Κεφάλαιο 23 ο ) Σχολείο: 2 ο

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Εισαγωγικό Μήνυμα Καλώς ήλθατε στο εξ αποστάσεως πρόγραμμα «Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία». Αποστολή του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών στη Κοινωνική Εργασία

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών»

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Πέμπτη 4 Δεκεμβρίου 2014 «Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Αποτελεσματική Παρακολούθηση και Αξιολόγηση της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών Νίκος Παπαδάτος, Μέλος & τ. Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΟ, ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ

ΦΥΛΟ, ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ ΔIOIKHTIKH ENHMEPΩΣH 105 ΦΥΛΟ, ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ Του: Γεώργιου Παστιάδη 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στόχος του άρθρου είναι να διερευνήσει την ύπαρξη πιθανών

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΣΥΓΧΡΟΝΟ MARKETING ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ m133 ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΛΑΠΑΤΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΣΥΓΧΡΟΝΟ MARKETING ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ m133 ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΛΑΠΑΤΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΥΓΧΡΟΝΟ MARKETING ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ m133 ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΛΑΠΑΤΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ Σ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞ

Διαβάστε περισσότερα

http://approaches.primarymusic.gr * * * * * Εγχειρίδιο Συντακτών 2 η έκδοση, Ιούλιος 2009 από τον Γιώργο Τσίρη Επιμελητή Σύνταξης του APPROACHES

http://approaches.primarymusic.gr * * * * * Εγχειρίδιο Συντακτών 2 η έκδοση, Ιούλιος 2009 από τον Γιώργο Τσίρη Επιμελητή Σύνταξης του APPROACHES * * * * * 2 η έκδοση, Ιούλιος 2009 από τον Γιώργο Τσίρη Επιμελητή Σύνταξης του APPROACHES 1 (2 η έκδοση, Ιούλιος 2009) Περιεχόμενα Γενικό πλαίσιο δράσης του Approaches... 2 Έκδοση του Approaches.. Όραμα

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education «Πράσινη» Θέρμανση Μετάφραση-επιμέλεια: Κάλλια Κατσαμποξάκη-Hodgetts

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται

1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται 1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο πρόγραμμα - Προαπαιτούμενα 5. Η Βεβαιωση

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Α ΚΥΚΛΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. Ο Α Κύκλος Σπουδών οδηγεί στην απόκτηση μεταπτυχιακού διπλώματος ειδίκευσης στην «Οπτική και Όραση».

Α ΚΥΚΛΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. Ο Α Κύκλος Σπουδών οδηγεί στην απόκτηση μεταπτυχιακού διπλώματος ειδίκευσης στην «Οπτική και Όραση». Α ΚΥΚΛΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Ο Α Κύκλος Σπουδών οδηγεί στην απόκτηση μεταπτυχιακού διπλώματος ειδίκευσης στην «Οπτική και Όραση». 1. Προϋποθέσεις για τη λήψη Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης (Μ.Δ.Ε.) Κάθε Μεταπτυχιακός

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη μορφή δομή χαρακτηριστικά της γραφής αυτοαναφορικό παράδειγμα

Περίληψη μορφή δομή χαρακτηριστικά της γραφής αυτοαναφορικό παράδειγμα Περίληψη Το παρόν πόνημα είναι ένας οδηγός συγγραφής ερευνητικών εργασιών (project) και απευθύνεται στους μαθητές της Α και Β Λυκείου. Είναι προϊόν βιβλιογραφικής έρευνας και εξηγεί την μορφή και την δομή

Διαβάστε περισσότερα

Επικοινωνία. της επιστήμης. Workshops: Τι μπορούμε. για εσάς. να κάνουμε ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ

Επικοινωνία. της επιστήμης. Workshops: Τι μπορούμε. για εσάς. να κάνουμε ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ, ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Τι μπορούμε να κάνουμε για εσάς Workshops: Επικοινωνία της επιστήμης ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Δράσης: μια ποιοτική μορφή έρευνας στην εκπαίδευση

Έρευνα Δράσης: μια ποιοτική μορφή έρευνας στην εκπαίδευση Έρευνα Δράσης: μια ποιοτική μορφή έρευνας στην εκπαίδευση ΜΑΡΙΑ ΦΡΑΓΚΑΚΗ The time is now, break free ad fly if you have the courage Ορίζοντας ρζ την έρευνας δράσης «Ένας πρακτικός τρόπος να εξετάσει κάποιος

Διαβάστε περισσότερα

1.ΟΡΙΣΜΟΣ, ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ

1.ΟΡΙΣΜΟΣ, ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΩ ΙΚΑΣ ΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΕΦΑΜ Στις καταστατικές αρχές και τους στόχους της ΕΕΦΑΜ η οριοθέτηση των ηθικών κανόνων και πρακτικών στην άσκηση του Φαρµακευτικού Marketing, αποτελεί πρώτιστο δεδοµένο και ανάγκη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ,

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ, ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ (ανά κατεύθυνση) Για τους εισαχθέντες 1987-99 και για τους εισαχθέντες 1999-02 απαιτούνται τουλάχιστον 6 ΥΕΣ, εκ των οποίων, 1 τουλάχιστον από κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Βασικές έννοιες

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Βασικές έννοιες ΕΙΣΑΓΩΓΗ Βασικές έννοιες Σε ένα ερωτηματολόγιο έχουμε ένα σύνολο ερωτήσεων. Μπορούμε να πούμε ότι σε κάθε ερώτηση αντιστοιχεί μία μεταβλητή. Αν θεωρήσουμε μια ερώτηση, τα άτομα δίνουν κάποιες απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ. Το Ι.Ε.Π. ως επιστημονικός φορέας του ΥΠΟΠΑΙΘ γνωμοδοτεί σχετικά με αιτήματα που αφορούν:

ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ. Το Ι.Ε.Π. ως επιστημονικός φορέας του ΥΠΟΠΑΙΘ γνωμοδοτεί σχετικά με αιτήματα που αφορούν: ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΑΙΤΗΣΗΣ ΓΙΑ ΑΔΕΙΑ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΕ ΣΧΟΛΕΙΑ Π/ΒΑΘΜΙΑΣ και Δ/ΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ή ΑΛΛΕΣ ΔΟΜΕΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΥΠΟΠΑΙΘ (Πράξη υπ. αριθ. 01/07-01-2015 του Δ.Σ. του ΙΕΠ) ΓΕΝΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ. 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας

ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ. 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας 1. Μια διαδεδομένη αντίληψη περί επιστήμης Γνώση / Κατανόηση των φαινομένων του φυσικού κόσμου

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλείο Αυτοαξιολόγησης

Εργαλείο Αυτοαξιολόγησης Εργαλείο Αυτοαξιολόγησης Οδηγίες [1] Περιεχόμενα [2] 1.0 Αιτιολογία Η διαδικασία αυτοαξιολόγησης περιλαμβάνει παιδιά με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες (ΕΕΑ), γονείς παιδιών με ΕΕΑ, διευθυντές, εκπαιδευτικούς

Διαβάστε περισσότερα

European Federation of Psychological Associations (EFPA)

European Federation of Psychological Associations (EFPA) European Federation of Psychological Associations (EFPA) Εκπαιδευτικά Κριτήρια για τους ψυχολόγους που ειδικεύονται στην Ψυχοθεραπεία 24/3/2003 http://www.efpa.be/documentsonprofissues/docmain.htm Εκπαιδευτικά

Διαβάστε περισσότερα

προετοιμασίας και του σχεδιασμού) αρχικά στάδια (της αντιμετώπισή τους. προβλήματος της ΔΕ Ειρήνη Γεωργιάδη Καθηγήτρια Σύμβουλος της ΕΚΠ65 του ΕΑΠ

προετοιμασίας και του σχεδιασμού) αρχικά στάδια (της αντιμετώπισή τους. προβλήματος της ΔΕ Ειρήνη Γεωργιάδη Καθηγήτρια Σύμβουλος της ΕΚΠ65 του ΕΑΠ Δυσκολίες και προβλήματα που έχουν εντοπιστεί στα αρχικά στάδια (της προετοιμασίας και του σχεδιασμού) της ΔΕ στη ΘΕ ΕΚΠ 65 και προτάσεις για την αντιμετώπισή τους. Τα προβλήματα αφορούν κυρίως την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

«Εφαρμοσμένη Ψυχολογία Παιδιού και Εφήβου»

«Εφαρμοσμένη Ψυχολογία Παιδιού και Εφήβου» ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ, ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ, ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΥΠΟ ΕΓΚΡΙΣΗ Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Εφαρμοσμένη Ψυχολογία Παιδιού και Εφήβου» Πρόσκληση

Διαβάστε περισσότερα