Εισαγωγή: Περί Μεθόδου στην Επιστημονική Έρευνα. Μπετίνα Ντάβου Πανεπιστήμιο Αθηνών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εισαγωγή: Περί Μεθόδου στην Επιστημονική Έρευνα. Μπετίνα Ντάβου Πανεπιστήμιο Αθηνών"

Transcript

1 L. B. Christensen, Η Πειραματική Μέθοδος στην Επιστημονική Έρευνα, (μεταφ. Α. Γιαννακουλόπουλος, Ν. Παπασταύρου) Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση, 2007, σελ Εισαγωγή: Περί Μεθόδου στην Επιστημονική Έρευνα Μπετίνα Ντάβου Πανεπιστήμιο Αθηνών «δεν υπάρχει ένας τρόπος γνώσης η επιστήμη-, υπάρχουν πολλοί τέτοιοι τρόποι οι οποίοι (πριν καταστραφούν από τον δυτικό πολιτισμό) ήταν αποτελεσματικοί, με την έννοια ότι κρατούσαν τους ανθρώπους ζωντανούς και καθιστούσαν την ύπαρξή τους κατανοητή. Η ίδια η επιστήμη έχει αλληλοσυγκρουόμενα μέρη, το καθένα με διαφορετικές στρατηγικές, αποτελέσματα, μεταφυσικά στολίδια. Είναι μια συρραφή κι όχι ένα σύστημα». Πωλ Φεγεράμπεντ, Σκοτώνοντας το Χρόνο. Το μότο επιλέχθηκε για να παρακινήσει τον αναγνώστη να τηρήσει εξαρχής μια κριτική στάση απέναντι σε όσα περιέχονται στο ανά χείρας βιβλίο. Η επιστήμη, όπως κάθε σύστημα αναζήτησης της γνώσης, όσο συνεκτικό και αν φαίνεται απέξω, αναπτύσσεται στο εσωτερικό του στη βάση αντικρουόμενων και συνεχώς εξελισσόμενων ιδεών. Το ανά χείρας βιβλίο αντιπροσωπεύει μια συγκεκριμένη προσέγγιση της επιστήμης, τη θετικιστική, και στο πλαίσιο αυτής της προσέγγισης παρουσιάζει τεκμηριωμένα και συστηματικά τη μεθοδολογία μέσω της οποίας εκπονείται η έρευνα. Μολονότι ο συγγραφέας του σε ορισμένα σημεία φαίνεται να θεωρεί την προσέγγιση που παρουσιάζει ως το μοναδικό «επιστημονικό» τρόπο αναζήτησης της γνώσης, η δική μας θέση δεν είναι αυτή. Η θετικιστική προσέγγιση επικράτησε στις κοινωνικές επιστήμες και τις επιστήμες του ανθρώπου για πολλές δεκαετίες και για διάφορους λόγους (που δεν θα τους εξετάσουμε εδώ), αλλά δεν είναι η μόνη επιστημονική προσέγγιση. Έχει, μάλιστα, επικριθεί ποικιλοτρόπως για τις αναγωγικές και μονομερείς της τεχνικές και για την ιδεολογία που την υπογραμμίζει. Ωστόσο, είναι η ερευνητική προσέγγιση που κάνει την αυστηρότερη χρήση των εργαλείων και των μεθόδων που ορίζει η επιστήμη, δίνει δηλαδή πρωτεύουσα σημασία στη θεωρητική πλαισίωση, στην σαφήνεια της διατύπωσης των ερευνητικών ερωτημάτων, στις αντικειμενικές μετρήσεις, στην ακρίβεια των ερμηνειών και στην αυστηρή τεκμηρίωση του επιχειρήματος. Αυτός είναι και ο λόγος που θεωρήσαμε ότι το βιβλίο αυτό έχει εξαιρετική διδακτική χρησιμότητα, γιατί μόνον αφότου ο νέος ερευνητής έχει κατανοήσει τις πιο αυστηρές (σχεδόν «σκληροπυρηνικές») μεθόδους τις επιστήμης, είναι σε θέση να αποφασίσει: Εάν τις υιοθετήσει θα γνωρίζει όχι μόνον πώς να τις εφαρμόσει αλλά και, εκ των έσω, τις αδυναμίες και τους περιορισμούς τους. Εάν διαφωνεί θα κατέχει τα τεκμήρια αλλά και τα κριτήρια να τις αποδομήσει ή και να επιλέξει μιαν άλλη προσέγγιση, πιο κοντά στην ιδεολογία του για την επιστήμη.

2 Περί επιστημονικής γνώσης Η μεθοδολογία μέσω της οποίας εκπονούνται οι επιστημονικές έρευνες αποτελεί τη ραχοκοκαλιά κάθε επιστημονικού πεδίου. Συνεπώς, η επιλογή ενός βιβλίου περί ερευνητικής μεθοδολογίας στο πλαίσιο της σειράς «Ψυχολογία» είναι περισσότερο παρά αυτονόητη. Ωστόσο, υπάρχουν και άλλοι λόγοι, εξίσου, σημαντικοί για τους οποίους επιλέχθηκε ένα βιβλίο μεθοδολογίας. Ο κυριότερος από αυτούς σχετίζεται με τη σύγχρονη διαθεσιμότητα και διακίνηση πληθώρας «επιστημονικοφανών» πληροφοριών που αποκαλούνται «γνώση». Μια-δυο δεκαετίες πριν, η αναζήτηση της επιστημονικής γνώσης αποτελούσε μια επίπονη και χρονοβόρα προσπάθεια και, πρωτίστως, προϋπόθετε ένα ισχυρό κίνητρο από πλευράς του ερευνητή, ιδιαίτερα στη χώρα μας, όπου η διαθεσιμότητα των πηγών (π.χ. βιβλιοθήκες, επιστημονικά περιοδικά, χρήση διαδικτύου) ήταν σχετικά φτωχή συγκριτικά με άλλες χώρες. Σήμερα, όχι μόνον η χώρα μας έχει «αναπτυχθεί» και «εκσυγχρονιστεί» ως προς τη διαθεσιμότητα των πηγών, τόσο των τοπικών όσο και των παγκόσμιων, αλλά αποδυναμώνεται σταδιακά και το κίνητρο του ερευνητή να κοπιάσει για την αναζήτηση των πηγών του, αφού πρώτες τον αναζητούν οι ίδιες η πηγές. Παντός τύπου «επιστημονικά» ευρήματα και πληροφορίες περιέχονται στον τύπο, εκπέμπονται από το ραδιόφωνο και την τηλεόραση και βρίσκονται στο διαδίκτυο ανά πάσα στιγμή, από μια απίστευτη πληθώρα πηγών, των οποίων ωστόσο η εγκυρότητα είναι συχνά (και σε επικίνδυνο βαθμό) αμφιλεγόμενη. Κάθε ένας μπορεί χωρίς κόπο, όποτε θέλει, να «αρπάξει» μερικές από τις «επιστημονικές» πληροφορίες που τον περιτριγυρίζουν και να εφησυχάσει πως κατέχει επιστημονική γνώση. Με λίγη επιδεξιότητα στη γραπτή έκφραση μπορεί κάνοντας μια συρραφή, να την οικειοποιηθεί, να την παρουσιάσει ως πρωτότυπη, αλλά (και αυτό είναι ίσως το πιο επικίνδυνο) να πιστέψει και ο ίδιος πως είναι έγκυρη. Μάλιστα, το πρόβλημα της οικειοποίησης της κατ επίφασιν επιστημονικής γνώσης, ίσως αφορά ιδιαιτέρως τις επιστήμες του ανθρώπου και της κοινωνίας, ακριβώς επειδή το αντικείμενό τους είναι ο ίδιος μας ο εαυτός (δηλαδή, ο άνθρωπος και οι κοινωνίες που δημιουργεί), κάτι, δηλαδή, τόσο οικείο ώστε να αισθανόμαστε πως όλοι έχουμε άποψη γι αυτό και πως ό,τι υποκειμενικά βιώνουμε ή ερμηνεύουμε μπορεί να είναι αντικειμενικά υπαρκτό. Πέρα από το ότι η επιστημονική γνώση χάνει έτσι σταδιακά την αξία της, αφού προσφέρεται αφειδώς και δεν προϋποθέτει πλέον ούτε κίνητρο ούτε κόπο, το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ο κίνδυνος της παραπλάνησης. Τα «επιστημονικά ευρήματα» διαχέονται όλο και περισσότερο στο ευρύ κοινό, και μάλιστα συχνά προωθούνται τόσο συστηματικά και επίμονα όσο να επιτάσσουν την ενσωμάτωσή τους στις καθημερινές πρακτικές των ανθρώπων, προτού καλά-καλά τα επικυρώσει η ίδια η επιστημονική κοινότητα και μολονότι, συχνά, είναι τόσο εφήμερα ώστε ένα νέο «επιστημονικό» εύρημα να ανατρέπει το αμέσως προηγούμενό του 1. Οι 1 Έως ότου καταφέρουμε να αφομοιώσουμε την ιδέα ότι τα αυγά αυξάνουν τη χοληστερίνη, ένα νέο εύρημα ισχυρίζεται ότι η καθημερινή τους κατανάλωση είναι επωφελής για τον οργανισμό. Συχνά επίσης, τα «επιστημονικά» ευρήματα είναι μεταξύ τους αντιφατικά: η χρήση των τεχνολογικών μέσων βοηθά τα παιδιά να αναπτύσσουν ορισμένες νοητικές ικανότητες και ταυτοχρόνως ή χρήση των τεχνολογικών μέσων συμβάλλει στην αδράνεια της σκέψης.

3 άνθρωποι καλούνται να αναγνωρίζουν και να αποδέχονται τα «επιστημονικά» ευρήματα, χωρίς να γνωρίζουν ούτε πώς προέκυψαν ούτε τι ακριβώς σημαίνουν. Συνταγολογικής μορφής εγχειρίδια και άρθρα στον περιοδικό τύπο παρουσιάζουν εκλαϊκευμένες εκδοχές επιστημονικής γνώσης, μέσα από μυθιστορηματικού τύπου επιστημονικότροπες αφηγήσεις. Κάθε είδους δημοσιογραφικές «έρευνες», από την αναζήτηση χαμένων συγγενών έως τις πρόχειρες δημοσκοπήσεις κοινής γνώμης, ονοματίζονται «έρευνες» και διεκδικούν αυτομάτως να χαρακτηριστούν ως έγκυρες. Ενίοτε, κάποιος δημοσιογράφος που γνωρίζει, προσπαθεί να επισημάνει την παραπλάνηση 2. Σε επικύρωση όλων των παραπάνω, όσοι υπηρετούμε στην ανώτατη εκπαίδευση την τελευταία εικοσαετία, επισημαίνουμε ένα διαρκώς αυξανόμενο έλλειμμα στους φοιτητές μας: δυσκολεύονται να κατανοήσουν την τεράστια διαφορά που υπάρχει ανάμεσα σε ό,τι τα μέσα ενημέρωσης αποκαλούν «έρευνα» και στην ορθή επιστημονική έρευνα, φτάνουν να φοιτούν σε μεταπτυχιακά προγράμματα που για την επιτυχή τους ολοκλήρωση προϋποθέτουν την εκπόνηση ερευνητικής εργασίας, χωρίς να γνωρίζουν πώς σχεδιάζεται και εκπονείται μία επιστημονική έρευνα ή πώς συγγράφεται ένα επιστημονικό κείμενο, ούτε και ότι ο επιστημονικός λόγος προϋποθέτει την ακρίβεια και την πλήρη τεκμηρίωσή του σε κάθε βήμα της ανάπτυξης του επιχειρήματος, και κυρίως, χωρίς να γνωρίζουν ότι τα επιστημονικά ευρήματα ερμηνεύονται πάντοτε βάσει κάποιας θεωρίας. Ωστόσο, μόνον αν κανείς γνωρίζει τι σημαίνει επιστημονική έρευνα, με ποια κριτήρια διεξάγεται και ποιες αδυναμίες και ελλείψεις παρουσιάζει, μπορεί να αξιοποιήσει την επιστημονική γνώση κριτικά. Μόνον τότε, επίσης, μπορεί και να την απορρίψει, εάν κρίνει τα αξιώματα και τις προϋποθέσεις της επιστήμης ανεπαρκή. Είναι συνεπώς, υψίστης προτεραιότητας η διδασκαλία της επιστημονικής ερευνητικής μεθοδολογίας, για να μπορούν όχι μόνον οι νέοι επιστήμονες αλλά όλοι οι άνθρωποι να ελέγξουν την επιστημονική εγκυρότητα των πάσης φύσεως «γνώσεων» και πληροφοριών που τους προσφέρονται αφειδώς. Γιατί, εντέλει, το ζητούμενο σήμερα δεν είναι πλέον να είναι «ενημερωμένοι» οι άνθρωποι, αλλά να έχουν στη διάθεσή τους τα απαιτούμενα εργαλεία για να αποκωδικοποιήσουν τη γνώση και τις πληροφορίες ώστε να μπορούν να ελέγχουν την ακρίβεια, την εγκυρότητα και την αξιοπιστία τους. Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στην «πρόβλεψη» και στην «εκτίμηση», και ακόμα περισσότερο, ανάμεσα στην εικασία και την ερευνητική υπόθεση, την ένδειξη και την απόδειξη, τη θεωρία και την 2 Απόσπασμα από την επιφυλλίδα «Ανεμοδείκτης» του θάνου Οικονομόπουλου στην Καθημερινή της 11 ης Ιανουαρίου, 2006 (αναφέρεται σε δηλώσεις σεισμολόγου): «Οι επί παντός επιστητού τηλεειδικοί δημοσιογράφοι μπερδεύοντας προβλέψεις και εκτιμήσεις, βραχυπρόθεσμο και μεσοπρόθεσμο, δωσ του να τον εμφανίσουν ασυνεπή και υπαναχωρούντα στις επιστημονικές απόψεις του! Πώς να αντιληφθεί ο ξερόλας δημοσιογράφος πως υπάρχουν κώδικες και διεθνή επιστημονικά πρωτόκολλα, πως απαιτείται μια διεθνής επιστημονική συμφωνία και αποδοχή συγκεκριμένων μεθόδων που έχουν δοκιμαστεί σε παγκόσμιο επίπεδο και η ικανότητα τους έχει γίνει αποδεκτή από την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα (με δημοσιεύσεις, συζητήσεις σε συνέδρια και πάει λέγοντας), για να μιλήσει κανείς χωρίς αμφιβολίες και γενικότητες για εργαλεία που χρησιμοποιούνται στην έρευνα; Πρόβλεψη θέλει (πάντα για λογαριασμό του κόσμου που μας ακούει και αγωνιά! ), για πρόβλεψη πιέζει και επιμένει, και δεν πάει να του λένε ό,τι θέλουν οι ειδικοί».

4 παρατήρηση; Τι σημαίνει μια σχέση συνάφειας σε σύγκριση με μια αιτιολογική σχέση; Είναι αυτές οι λεπτές επιστημονικές διακρίσεις που καθορίζουν το αν η επιστημονική πληροφορία θα είναι ακριβής ή παραπλανητική, αν θα μπορεί να αξιοποιηθεί ή όχι από τον παραλήπτη της. Για όλους αυτούς τους λόγους, η διδασκαλία της ερευνητικής μεθοδολογίας, δηλαδή των τρόπων και των μεθόδων με τις οποίες διεξάγεται η επιστημονική έρευνα, είναι σήμερα επιτακτική. Περί πειραματικής ερευνητικής μεθοδολογίας Προφανώς, δεν είναι καθόλου «της μόδας» να επιλέγουμε ένα σύγγραμμα πειραματικής ερευνητικής μεθοδολογίας, δηλαδή ένα βιβλίο που αποδέχεται αξιωματικά τη δυνατότητα της αντικειμενικότητας της επιστημονικής παρατήρησης, σε μια εποχή που η έμφαση στις κοινωνικές επιστήμες και στις επιστήμες του ανθρώπου επανατοποθετείται στην αλήθεια της υποκειμενικότητας των βιωμάτων, στην αποδοχή ότι ένα φαινόμενο μπορεί να έχει πολλαπλές ερμηνείες αναλόγως με την οπτική υπό την οποία εξετάζεται, σε μια εποχή που οι στατιστικές γενικεύσεις θεωρούνται ότι απειλούν την πολυμορφία και το δικαίωμα στη διαφορά, που επανέρχονται η εις βάθος ποιοτική έρευνα και ο λόγος περί ριζοσπαστικοποίησης της επιστήμης, ενώ η κριτική ψυχολογία και ελκυστικές θεωρίες από τις θετικές επιστήμες (όπως η θεωρία του χάους) κερδίζουν συνεχώς έδαφος. Εξηγήσαμε παραπάνω τις αιτίες αυτής της επιλογής. Για λόγους, όμως ισορροπίας, παρουσιάζουμε συνοπτικά την άλλη πλευρά του επιχειρήματος, ώστε να δώσουμε στον αναγνώστη τόσο ένα ιστορικό και επιστημολογικό υπόβαθρο, όσο και τα απαραίτητα στοιχεία και τις πηγές που μπορεί να ανατρέξει για περισσότερες πληροφορίες. Επίσης, έχουμε παρέμβει πολλές φορές στο κείμενο του βιβλίου με υποσημειώσεις, για να επισημάνουμε εναλλακτικές οπτικές από αυτές του συγγραφέα, ώστε ο αναγνώστης να μην εγκλωβιστεί στη μονομέρεια. Η πειραματική μεθοδολογία έχει επικριθεί από μια μεγάλη μερίδα προοδευτικών επιστημόνων για την εξαιρετικά συντηρητική προσέγγιση του ανθρώπου που υιοθετεί. Διαβάζοντας το βιβλίο, ο αναγνώστης θα ανακαλύψει ότι οι ανθρώπινες λειτουργίες και συμπεριφορές μεταφέρονται στο εργαστήριο και ανάγονται σε παραμέτρους ή «μεταβλητές». Τα ευρήματα βασίζονται σε αριθμητικές μετρήσεις και η ιδεολογία που προωθείται από την πειραματική προσέγγιση είναι πως ο άνθρωπος μπορεί να είναι μετρήσιμος και συνεπώς προβλέψιμος και ελεγχόμενος. Αυτή η μέθοδος, που οι οπαδοί της την ονομάζουν «σκληρή» για να την αντιδιαστείλουν με «απαλές» (δηλαδή, όχι αυστηρώς επιστημονικές κατά την άποψή τους) ερευνητικές προσεγγίσεις είναι η πλέον συντηρητική. Το πειραματικό μοντέλο έρευνας ονομάζεται από ορισμένους που το αντιμετωπίζουν κριτικά «εμπειρικοστατιστικό», επειδή δανεισμένο από τις φυσικές επιστήμες, περιλαμβάνει τη στατιστική επεξεργασία ως αναπόσπαστο μέρος της ερευνητικής διαδικασίας (βλ. Κεφάλαιο 13). Έχει επικριθεί για την ιδεολογία του, γιατί θεωρείται ότι προωθεί μια εικόνα της κοινωνίας ως στατικής και συμπαγούς, η οποία συγκροτείται και κατοικείται από μια συνάθροιση ατόμων, των οποίων τα κοινωνικά και ατομικά χαρακτηριστικά παίρνουν τον τίτλο «μεταβλητές» 3. Η έμφαση στον έλεγχο 3 Για μια διεξοδικότερη κριτική του μοντέλου που παρουσιάζεται στο ανά χείρας βιβλίο, ο ενδιαφερόμενος αναγνώστης μπορεί να ανατρέξει στον Πανταζή, Π. (2004) Από τα

5 των συνθηκών και στην αναζήτηση νομοτελειακών κανόνων που διέπουν τις ανθρώπινες σχέσεις και τη συμπεριφορά θεωρείται ότι ενισχύει το κοινωνικό κατεστημένο και προάγει μια εικόνα του ανθρώπου ως αντικειμένου στα χέρια της εξουσίας του ερευνητή (και αναπόφευκτα και του χρηματοδότη της έρευνας). Από επιστημονικής πλευράς, η πειραματική ερευνητική προσέγγιση έχει επίσης δεχτεί σοβαρές και καλά τεκμηριωμένες κριτικές που αφορούν στην κατάχρηση των στατιστικών μεθόδων. Σε ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο, ο Michell 4 υποστηρίζει διεξοδικά ότι ένα μεγάλο μέρος δημοσιευμένων ερευνητικών αποτελεσμάτων έχουν παραχθεί από μια εντελώς εσφαλμένη μεταφορά του μαθηματικού μοντέλου στις επιστήμες του ανθρώπου. Ο Michell παρατηρεί ότι η έννοια της «ποσότητας», όπως χρησιμοποιείται παραδείγματος χάριν στις ψυχολογικές μετρήσεις, είναι μια παραπλανητική και μονόπλευρη απλούστευση της έννοιας της ποσότητας όπως αυτή ορίζεται στα μαθηματικά, και περιέχει στο σφάλμα ότι ανθρώπινες «μεταβλητές» (όπως π.χ. τα συναισθήματα ή τα κίνητρα) μεταβάλλονται αθροιστικά όπως τα φυσικά μεγέθη. Ένας μεγάλος αριθμός ποσοτικών μελετών γίνονται χωρίς να έχει εκτενώς εξεταστεί αν η κατάλληλη μεθοδολογία είναι ποσοτική, δηλαδή αν οι υπό μέτρηση ψυχοκοινωνικές μεταβλητές επιδέχονται ποσοτικοποίηση με κριτήρια μαθηματικά. Ο Michell (ό.π. σ. 374) παραθέτει την άποψη του Bartlett, ενός από τους παλαιότερους και εξέχοντες ερευνητές της ανθρώπινης σκέψης, ότι «...η επιστημονική ενόραση, όπως η καθημερινή αντίληψη, προηγείται των μετρήσεων και των μαθηματικών αποδείξεων», για να προτρέψει τους ερευνητές να ξεφύγουν από αυτό που ο ίδιος ονομάζει «διαταραχή της μεθοδολογικής σκέψης», δηλαδή μια «παθολογία» που φαίνεται να χαρακτηρίζει μια μεγάλη μερίδα ερευνητών και η οποία ανιχνεύεται στην αδυναμία τους να επεξεργασθούν νοητικά σχετικώς προφανή μεθοδολογικά ζητήματα, όπως το ότι μια εσωτερική ανθρώπινη λειτουργία δεν μεταβάλλεται σαν τα φυσικά μεγέθη. Περί «σκληρής» και «απαλής» επιστήμης Η αυστηρή και καλά τεκμηριωμένη κριτική του Mitchell θέτει ένα σημαντικό ερώτημα: ποια μεθοδολογική προσέγγιση είναι κατάλληλη για ποια ερευνητικά ερωτήματα; Στο χώρο των επιστημών του ανθρώπου, η διαρκής σύγκριση και αξιολόγηση των «ποσοτικών» με άλλες μεθοδολογικές προσεγγίσεις, που σε αντιδιαστολή με τις ποσοτικές ονομάστηκαν «ποιοτικές», κατέληξαν σε μια μακροχρόνια και αρκετά εμπαθή διαμάχη περί «σκληρής» και «απαλής» επιστήμης που ταλάνισε τις τελευταίες δύο δεκαετίες την ερευνητική κοινότητα διεθνώς. Δεν θα υπεισέλθουμε εδώ λεπτομερώς σε αυτή τη διαμάχη, αλλά θα περιγράψουμε συνοπτικά το επιχείρημα. Κατά τον Lindlof 5, «απαλή» χαρακτηρίστηκε η έρευνα που βασίζεται σε αξιολογήσεις που δεν είναι τόσο ακριβείς, ώστε να μπορούμε να τις μετατρέψουμε σε αριθμούς. Πρόκειται για έρευνες που ανακοινώνουν μόνο επιλεγμένα αποσπάσματα δεδομένων και όχι όλα τα Υποκείμενα στο Υποκείμενο: Η Βιογραφική Προσέγγιση στην Ψυχοκοινωνική Έρευνα, Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, σσ Michell, J. (1997) «Quantitative Science and the Definition of Measurement in Psychology», British Journal of Psychology, 88 (3), Lindlof, T., R. (1995) Qualitative Communication Research Methods, London, Sage.

6 ευρήματα, που δεν καταφέρνουν να περιγράψουν τη μεθοδολογία τους με ακριβή και αναλυτικό τρόπο, ώστε να είναι δυνατή η επανάληψη που εξασφαλίζει την εγκυρότητα έρευνες που υπολείπονται σε αυστηρότητα τόσο στην επιλογή των μεθόδων ελέγχου των εξωγενών μεταβλητών 6, όσο και στην απόδοση των λειτουργικών ορισμών και στον έλεγχο της εγκυρότητας και της αξιοπιστίας. Από την άλλη πλευρά, είναι μέθοδοι που δίνουν έμφαση στην ποιότητα της εμπειρίας του υποκειμένου. Που ενδιαφέρονται, παραδείγματος χάριν, όχι μόνον για το πόσα παιδιά εκδηλώνουν βίαιη συμπεριφορά μετά την παρακολούθηση ενός βίαιου φιλμ, αλλά για το πώς αισθάνονται τα παιδιά όταν παρακολουθούν ένα τέτοιο φιλμ και όταν έπειτα ξυλοκοπούν μια κούκλα. Στο Κεφάλαιο 3, ο συγγραφέας του ανά χείρας βιβλίου περιλαμβάνει μια συνοπτική αναφορά στις ποιοτικές μεθόδους, κάτι που απουσίαζε εντελώς από προηγούμενες εκδόσεις. Αυτό είναι μια σημαντική ένδειξη, πως η διαμάχη περί «σκληρής» και «απαλής» επιστήμης τείνει να εκτονωθεί προς μια συναίνεση ότι αυτό που ενδιαφέρει τον ερευνητή είναι να επιλέξει τη μέθοδο που είναι η πιο κατάλληλη για τη διερεύνηση του ερευνητικού του ερωτήματος. Αυτό βεβαίως εξαρτάται από την ευρύτερη επιστημολογική και θεωρητική του προσέγγιση, γι αυτό και ο ερευνητής δεν μπορεί ποτέ να είναι ιδεολογικά «αθώος». Ωστόσο, η αναγνώριση του ότι δεν υπάρχει μια και μοναδική, ερευνητική μέθοδος κατάλληλη για όλα τα ερωτήματα, και ότι κάθε μέθοδος υποβαστάζεται από μια ιδεολογία περί της κοινωνίας και του ανθρώπου είναι μια πρόοδος στους κόλπους της επιστημονικής κοινότητας. Να σημειώσουμε, επίσης, ότι συγκριτικά με παλαιότερες εκδόσεις, σε τούτη εδώ, ο συγγραφέας έχει κάνει προσπάθειες να υπάρξει διαλλακτικότερος και πιο «πολιτικά ορθός». Από προηγούμενες εκδόσεις απουσίαζαν πλήρως οι αναφορές στην κοινωνική αλληλεπίδραση, στις γυναικείες σπουδές, στις εναλλακτικές προσεγγίσεις, ενώ οι συμμετέχοντες στην έρευνα (participants) αναφέρονταν ως υποκείμενα (subjects) που ήταν και ο όρος που επικράτησε για πολλά χρόνια στην θετικιστική επιστημονική προσέγγιση. Η πειραματική προσέγγιση θέτει πέντε κριτήρια βάσει των οποίων ορίζεται η επιστημονική μέθοδος, και τα οποία ο συγγραφέας αναπτύσσει στο Κεφάλαιο 1. Αυτά είναι: (i) Ο έλεγχος, που ως βασική αρχή της επιστημονικής μεθόδου, αφορά σε συγκεκριμένες ερευνητικές τεχνικές μέσω των οποίων ο ερευνητής αποπειράται να ελέγξει (συνήθως διατηρώντας σταθερούς) όλους τους πιθανούς παράγοντες που αλληλεπιδρούν με το φαινόμενο που μελετά, εκτός από εκείνους που τον ενδιαφέρουν. Ο απώτερος στόχος είναι να απομονώσει σχέσεις αιτίας - αποτελέσματος, μέσω της διερεύνησης συγκεκριμένων παραγόντων που ονομάζονται γι αυτό το σκοπό, μεταβλητές. Για τους στόχους του ελέγχου, οι περισσότερες πειραματικές έρευνες διεξάγονται στο εργαστήριο. (ii) Ανεξάρτητη μεταβλητή (Χ) ονομάζεται ο παράγων του οποίου η επίδραση ερευνάται, δηλαδή, ο παράγων που βάσει της θεωρίας αναμένεται να προκαλέσει το υπό μελέτη φαινόμενο, και εξαρτημένη 6 Απόδοση του «extraneous» που χρησιμοποιείται γενικώς στην αγγλόφωνη βιβλιογραφία για να υποδηλώσει όλες εκείνες τις μεταβλητές που δεν ελέγχονται από τον ερευνητή. Αναλυτικότερα βλ. Κεφάλαια 7 και 8.

7 μεταβλητή (Ψ) ονομάζεται ο παράγων που επιλέχθηκε ως εκδήλωση του φαινομένου. Αν οι δύο μεταβλητές έχουν μεταξύ τους σχέσεις αιτίας - αποτελέσματος, τότε κάθε μετατροπή που προκαλεί ο ερευνητής στην ανεξάρτητη μεταβλητή θα επιφέρει αλλαγές στην εξαρτημένη. (iii) O λειτουργικός ορισμός είναι ο ορισμός που η επιστημονική μέθοδος επιβάλει να αποδίδεται στις έννοιες που ερευνώνται. Οι έννοιες πρέπει να ορίζονται με βάση τα βήματα ή τις λειτουργίες που χρησιμοποιούνται για τη μέτρησή τους. Ο λειτουργικός ορισμός θεωρείται απαραίτητος για την αποφυγή της σύγχυσης στην επικοινωνία μεταξύ των ερευνητών. Το να ισχυριστεί, παραδείγματος χάριν, κάποιος ότι «η πείνα προκαλεί εκνευρισμό» θεωρείται ένας ισχυρισμός που δημιουργεί σύγχυση ένα δεν δηλώνει τι ορίζεται λειτουργικά ως «πείνα» (π.χ. πόση διάρκεια στέρησης της τροφής) και τι ως «εκνευρισμός» (δηλαδή, με ποια συμπεριφορική εκδήλωση θα αξιολογηθεί (π.χ. ευερεθιστότητα, τρέμουλο ή βίαιη συμπεριφορά)). (vi) Ένα τέταρτο χαρακτηριστικό της επιστημονικής μεθόδου είναι, η αξιοπιστία, η οποία στην πειραματική μέθοδο αξιολογείται βάσει της επαναληψιμότητας και της σταθερότητας των ερευνητικών αποτελεσμάτων. Αναφέρεται, δηλαδή, στην ιδιότητα ενός πειράματος να επιφέρει τα ίδια αποτελέσματα όταν επαναλαμβάνεται σε διαφορετικές χρονικές στιγμές κάτω από τις ίδιες πειραματικές συνθήκες. (v) H εγκυρότητα αφορά την επιβεβαίωση ότι η εξαρτημένη μεταβλητή, όπως ορίζεται λειτουργικά σε κάθε συγκεκριμένη έρευνα, πραγματικά αναπαριστά την υπό μελέτη θεωρητική έννοια 7. Αυτές είναι η βασικές αρχές της προσέγγισης που αυτό-αποκαλείται «σκληρή» επιστήμη. Η ποιοτική ερευνητική μέθοδος Στα κριτήρια αυτά, οι «απαλές» προσεγγίσεις απαντούν με τα δικά τους. Η ποιοτική έρευνα βασίζεται σε πιο ανοικτές, λεπτομερείς αναλύσεις λεκτικού, γραπτού ή και οπτικού υλικού (όπως αυτό προκύπτει από παρατηρήσεις), το οποίο δεν έχει μετατραπεί σε σημεία αριθμητικών κλιμάκων. Πρόκειται για μια διαφορετική προσέγγιση του κόσμου, που δίνει έμφαση στη φύση της εμπειρίας και όχι στην (αριθμητική) συχνότητα της εμφάνισης μιας συμπεριφοράς. Όταν ο ερευνητής προσεγγίζει το ερευνητικό του ερώτημα με τρόπο «ποιοτικό» επιχειρεί να διατηρήσει τη φόρμα και το περιεχόμενο της ανθρώπινης εμπειρίας και να αναλύσει την φύση του, αντί να το υποβάλλει σε εργαστηριακές και μαθηματικές ή άλλες μετατροπές 8. 7 Παραδείγματος χάριν, το ότι τα παιδιά που μελέτησε στις κλασικές του έρευνες ο Bandura χτυπούσαν (λιγότερο ή περισσότερο) την κούκλα που ήταν διαθέσιμη μετά την παρακολούθηση βίαιων (ή ουδέτερων) σκηνών, ήταν ένδειξη επιθετικότητας ή μίμησης; Πώς ορίζονται σε αυτή την περίπτωση η επιθετικότητα και η μίμηση; Οι δύο έννοιες είναι διαφορετικές και βασίζονται σε διαφορετικές ψυχικές λειτουργίες. Ποια από τις δύο έννοιες ορίζεται λειτουργικά με βάση την μέτρηση της συχνότητας των χτυπημάτων της κούκλας; Η μίμηση ή η επιθετικότητα; Επιπλέον, η βίαιη συμπεριφορά προς την κούκλα θα μπορούσε να είναι εκτόνωση μιας διέγερσης που αναπτύχθηκε στη διάρκεια της παρακολούθησης του βίαιου φιλμ και επομένως, μια διαδικασία κάθαρσης που παραπέμπει σε ακόμα συνθετότερες ψυχικές λειτουργίες; 8 Για την ποιοτική ερευνητική προσέγγιση στην ελληνική βιβλιογραφία βλ. ενδεικτικά Λάζος, Γρ. (1998) Το Πρόβλημα της Ποιοτικής Έρευνας στις Κοινωνικές Επιστήμες, Αθήνα, Παπαζήσης. Κυριαζή, Ν. (1999) Η Κοινωνιολογική Έρευνα: Κριτική Επισκόπηση των Μεθόδων και των Τεχνικών, Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα. Πανταζής, Π. (2004, ό.π.),

8 Σε αυτή την περίπτωση, η τεκμηρίωση δεν βασίζεται στη λογική των μαθηματικών, στις αρχές των αριθμών ή σε μεθόδους στατιστικής ανάλυσης, όπως αυτές που αναπτύσσονται στο ανά χείρας βιβλίο, αλλά τα προς ανάλυση δεδομένα είναι ο πραγματικός λόγος των υποκειμένων, οι κινήσεις τους και άλλες κοινωνικές δραστηριότητες. Κάτω από την ομπρέλα των «ποιοτικών» προσεγγίσεων συνυπάρχουν διάφορες τεχνικές που υπαγορεύονται από την ευρύτερη θεωρητική προσέγγιση του ερευνητή και κατ επέκτασιν, από τον τρόπο με τον οποίο θέτει τα ερωτήματά του, αλλά σε γενικές γραμμές η βασική θέση των ποιοτικών ερευνητικών προσεγγίσεων είναι ότι τα νοήματα, όπως παράγονται τόσο στην καθημερινή όσο και στην επιστημονική γνώση για τον κόσμο, δεν αντανακλούν ή περιγράφουν απλώς τον κόσμο, αλλά τον δημιουργούν, αφού αναπτύσσονται από ανθρώπους με ψυχική, πολιτισμική και κοινωνική ιστορία. Συνεπώς, οι ποιοτικές μέθοδοι αναζητούν το υποκειμενικό νόημα και επιδιώκουν να κατανοήσουν κάθε ένα ξεχωριστό άνθρωπο, σε αντιδιαστολή με τις ποσοτικές που αναζητούν τις νομοτελειακές αρχές που διέπουν γενικώς την ανθρώπινη συμπεριφορά και εμπειρία 9. Οι ποιοτικές προσεγγίσεις είναι ερμηνευτικές μελετούν προσεκτικά τα συναισθήματα και αναλύουν τον λόγο των υποκειμένων. Αντί να θεωρούν το λόγο των υποκειμένων ως μια ανακριβή και υποκειμενική περιγραφή της πραγματικότητας, εξερευνούν τα νοήματα που διακινεί αυτός ο λόγος και την αναπαράσταση της πραγματικότητας στην οποία βασίζεται. Σε αντίθεση με τις ποσοτικές προσεγγίσεις που είναι πειραματικές και όπως εξηγεί ο συγγραφέας στο Κεφάλαιο 8, απαιτούν από τον ερευνητή να παραμείνει ουδέτερος και απόμακρος, έτσι ώστε να μην επηρεάζει τα άτομα που μελετά, μια ποιοτική μέθοδος ευνοεί τη στενή σχέση μεταξύ συμμετέχοντος στην έρευνα και ερευνητή, εφόσον για να αναλύσει τα δεδομένα του ο ερευνητής πρέπει να μάθει καλά τις προσωπικές ιστορίες των ατόμων που μελετά μέσα από τις αφηγήσεις τους 10. Στην ποιοτική ερευνητική προσέγγιση η επιστημονική εγκυρότητα βασίζεται στα εξής κριτήρια: (i) Τον τριγωνισμό (ή τριγωνοποίηση) που αναφέρεται στη συγκριτική αξιολόγηση περισσότερων της μίας μορφής τεκμηρίων σχετικών με το αντικείμενο της μελέτης. Αφορά ουσιαστικά στην πολλαπλότητα πηγών και μεθόδων που μπορούν να εφαρμοσθούν στο ίδιο αντικείμενο μελέτης, με στόχο την απάντηση ενός ερευνητικού ερωτήματος 11. Η Τσουρβάκας, Γ.Ε. (1997) Ποιοτική Έρευνα, Οι Εφαρμογές της στη Μελέτη των Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας, Αθήνα, Εκδοτικός Όμιλος Συγγραφέων Καθηγητών. 9 Ο Μαραγκός αναλύει διεξοδικά την νεο-θετικιστική (λογικο-εμπειρική) θεώρηση που υποβιβάζει το νόημα σε «ονοματοθεσία», ανακατασκευάσιμη από μαθηματικού τύπου συναρτήσεις, καθώς και τις επιστημολογικές συνέπειες που αυτό έχει ως σύστημα αναπαράστασης του κόσμου. Υποστηρίζει ότι υπάρχει μια σύγχυση στην επιστήμη μεταξύ νοήματος / ονοματοθεσίας που απορρέει από την παράλειψη να ληφθούν υπόψη τα πραγματιστικά χαρακτηριστικά της γλώσσας μέσω των οποίων η σκέψη εγκαθιδρύεται στον πραγματικό κόσμο. Αναλυτικότερα βλ. Μαραγκός, Γ. (1987) «Το Θεμέλιο της Επιστημονικής Γνώσης από την Σκοπιά της Λογικής Μεθοδολογίας», ωδώνη: Επιστημονική Επετηρίδα του Τμήματος Φ.Π.Ψ. της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, ΙΣΤ (3), Βλ. ενδεικτικά Bertaux, D.( 1983) «From the Life-History Approach to the Transformation of Sociological Practice» in D. Bertaux (Ed.) Biography and Society, London, Sage. 11 Για να διερευνηθεί, παραδείγματος χάριν η διαφορά των φύλων στην εμπλοκή με τα μέσα ενημέρωσης, μπορούν αρχικά να χρησιμοποιηθούν οι συνεντεύξεις όλων των μελών ενός

9 πολλαπλότητα στον τριγωνισμό μπορεί να αφορά και στο βαθμό σύμπτωσης των ευρημάτων διαφορετικών ερευνητών που μελετούν το ίδιο αντικείμενο εξετάζοντας τα ίδια άτομα. (ii) Την αναλυτική επαγωγή 12 ή αρνητική ανάλυση περιπτώσεων. Καθώς ο ερευνητής αναπτύσσει μια θεωρητική υπόθεση ή μια ερμηνεία μέσω μιας επαγωγικής διαδικασίας, προκύπτουν νέα δεδομένα τα οποία ελέγχουν την αρχική ερευνητική υπόθεση. Αν αυτά τα νέα δεδομένα δεν ενισχύουν την αρχική υπόθεση, ο ερευνητής οφείλει να επαναπροσδιορίσει την θεωρητική του υπόθεση έτσι ώστε τα νέα δεδομένα να μπορούν να ενσωματωθούν σ αυτή. Έτσι, ο έλεγχος υποθέσεων με ποιοτικές μεθόδους είναι μια διαρκής επαναξιολόγηση της αρχικής θεωρίας, σε αντίθεση με την πειραματική μέθοδο που από την αρχή ορίζει την ερευνητική υπόθεση και την εναλλακτική της (αυτή, δηλαδή, που απορρίπτει την αρχική) βάσει μιας θεωρίας ή βάσει προηγούμενων ερευνητικών αποτελεσμάτων (βλ. Κεφάλαιο 4) και στοχεύει στην επιβεβαίωση της μίας (αρχικής) ή της άλλης (εναλλακτικής) υπόθεσης. (iii) Τον έλεγχο εγκυρότητας μέσω των συμμετεχόντων (respondent validation), βάσει του οποίου ο ερευνητής επιστρέφει στα άτομα που μελέτησε, τους παρουσιάζει τις ερμηνείες του και ελέγχει την αναγνώριση και αποδοχή τους από τα ίδια. (iv) Τη συνειδητή υποκειμενικότητα. Πρόκειται για ένα κριτήριο που τονίστηκε ιδιαίτερα από τις γυναικείες σπουδές 13 και χρησιμοποιείται για να διαφοροποιήσει την υποκειμενικότητα του ερευνητή από την απλή, «καθημερινή», ανθρώπινη υποκειμενικότητα. Περιλαμβάνει τουλάχιστον τέσσερις μορφές υποκειμενικότητας που προέρχονται από (α) τους σιωπηρούς και τους έκδηλους τρόπους κατανόησης που εκφράζουν τα άτομα που συμμετέχουν στις έρευνες, (β) τις απόψεις και τις ερμηνείες που αποδίδουν οι ίδιοι οι ερευνητές στις πράξεις των συμμετεχόντων, (γ) τα πολιτισμικά νοηματικά συστήματα που υπογραμμίζουν και συνδέουν τις ερμηνείες ερευνητών και συμμετεχόντων, και τις σχέσεις ισχύος που αναπτύσσονται μεταξύ τους, (δ) το πόσο έγκυρη είναι η μέθοδος που χρησιμοποιείται για την ερμηνεία των δεδομένων εντός του συγκεκριμένου κοινωνικού ή θεσμικού δικτύου που ερευνάται. Αυτές οι επιδράσεις πρέπει να είναι υπό την επίγνωση του ερευνητή και να λαμβάνονται υπόψη στην ερμηνεία των αποτελεσμάτων. (v) Τη μελέτη της διϋποκειμενικότητας, δηλαδή της δυναμικής που αναπτύσσεται στη σχέση μεταξύ ερευνητή και ερευνώμενου όταν χρησιμοποιούνται ποιοτικές μέθοδοι (και σε αντιδιαστολή με την αριθμού οικογενειών, αλλά αν παρατηρηθούν διαφορές σε όσα π.χ. καταθέτουν οι σύζυγοι ο ένας για τον άλλο, τα δεδομένα μπορούν να εμπλουτισθούν με ημερολόγια που κρατούν οι ερευνώμενοι για τις ενέργειές τους ή με στοιχεία συστηματικής παρατήρησης. 12 Απόδοση του induction σε αντιδιαστολή με το deduction (απαγωγή) όπως τα αναλύει ο Anderson, ως χαρακτηριστικά που διαφοροποιούν τις ποιοτικές από τις ποσοτικές προσεγγίσεις, αντίστοιχα. Η επαγωγή (induction) προχωρεί από το ειδικό στο γενικό παράγοντας θεωρία, ενώ η απαγωγή αφορά στην αφαίρεση, δηλαδή προχωρά από το γενικό στο ειδικό. Αναλυτικότερα βλ. Anderson, J.A. (1987) Communication Research: Issues and Methods, New York, McGraw-Hill, Inc. (σσ ). Η αρνητική ανάλυση περιπτώσεων είναι απόδοση του «negative case analysis» που χρησιμοποιείται από τον Creswell J. (1998), Qualitative Inquiry and Research Design: Choosing Among Five Traditions, London. 13 Conscious subjectivity. Βλ. ενδεικτικά Smith, J. (1995) «Qualitative Methods, Identity and Transition to Motherhood», The Psychologist: Bulletin of the British Psychological Society, 8(3),

10 «αντικειμενική», «ουδέτερη» σχέση που επιδιώκεται στην πειραματική μέθοδο). Προκύπτει από την άποψη ότι σε κάθε σχέση τα άτομα καταλαμβάνουν αμοιβαίο χώρο και χρόνο και οι πράξεις τους συντονίζονται βάσει μιας κοινής συνάφειας που αναπτύσσεται μεταξύ τους. Ερευνητής και ερευνώμενος «ωριμάζουν» μαζί, επαναπροσδιορίζοντας τους εαυτούς τους μέσα από μια συνεχώς διαπραγματευόμενη σχέση. Όσο και αν ο ερευνητής προσπαθεί να σταθεί σε απόσταση από το άτομο που ερευνά, η σχέση που αναπτύσσεται μεταξύ τους επηρεάζει τα αποτελέσματα της έρευνας, και γι αυτό δεν μπορεί παρά να ληφθεί υπόψη κατά την ερμηνεία τους 14. Ο Πίνακας 1 συνοψίζει ενδεικτικά ορισμένες από τις διαφορές μεταξύ ποιοτικών και ποσοτικών (κατά κανόνα πειραματικών) προσεγγίσεων όπως τις σχηματοποιεί ο Bryman 15. Πίνακας 1. Διαφορές Ποιοτικών - Ποσοτικών Προσεγγίσεων Ποσοτικές Ποιοτικές Ρόλος ποιοτικής έρευνας Σχέση μεταξύ ερευνητή ερευνώμενου Διερεύνηση του ερευνώμενου από τον ερευνητή Σχέση μεταξύ θεωρητικών εννοιών και έρευνας Ερευνητική στρατηγική Στόχος των ευρημάτων Αναπαράσταση της κοινωνικής πραγματικότητας Προπαρασκευαστικός Απόμακρη Εξωτερική (συμπεριφορά) Επιβεβαίωση θεωρίας Δομημένη Νομοθετικός της Μέσον διερεύνησης των ερμηνειών που αποδίδει το υποκείμενο Στενή Εσωτερική (συναισθήματα, αναπαραστάσεις) Η θεωρία αναδύεται από τα ερευνητικά ευρήματα Μη-δομημένη Ιδιογραφικός Στατική και εκτός του δρώντος υποκειμένου Δυναμική και κοινωνικά κατασκευασμένη από τα δρώντα υποκείμενα Φύση δεδομένων Σκληρή, έγκυρη Πλούσια και σε βάθος Τα κριτήρια της ισχυρής επιστημονικής έρευνας ανεξαρτήτως προσέγγισης Αφιερώσαμε τόσο χώρο στην ποιοτική προσέγγιση για λόγους δικαίου και για να δείξουμε πως η επιλογή ενός βιβλίου πειραματικής μεθοδολογίας δεν έχει ιδεολογικά αλλά αμιγώς διδακτικά κριτήρια. Εξάλλου, τα πέντε πρώτα κεφάλαια του ανά χείρας βιβλίου αφορούν κυρίως στοιχεία ερευνητικής μεθοδολογίας που ισχύουν γενικώς στην επιστήμη, ανεξαρτήτως της μεθόδου που υιοθετείται στην έρευνα. 14 Βλ. ενδεικτικά Ναυρίδης, K. (1988) «Υποκείμενα και Αντικείμενα της Εμπειρικής Έρευνας», Ψυχολογικά Θέματα, 1(2), Bryman, A. (1988) Quantity and Quality in Social Research, London, Unwin Hyman.

11 Αφορούν τους τρόπους αναζήτησης της επιστημονικής γνώσης και τη σημασία της θεωρίας (Κεφάλαιο 1), περιγράφουν τις ποικιλίες των ερευνητικών προσεγγίσεων (Κεφάλαια 2 και 3), τους τρόπους και τις πηγές από όπου ο ερευνητής μπορεί να αντλήσει έγκυρα στοιχεία που θα τον οδηγήσουν στη θεωρητική πλαισίωση και τη διατύπωση του ερευνητικού του ερωτήματος (Κεφάλαιο 4) και μια λεπτομερή ανάλυση της δεοντολογίας που διέπει την επιστημονική έρευνα (Κεφάλαιο 5). Επίσης στο τέλος (Κεφάλαιο 15) παρουσιάζεται με εξαιρετικά συστηματικό και λεπτομερή τρόπο, η μορφή, το ύφος και η μέθοδος συγγραφής μιας ερευνητικής έκθεσης. Η δική μας άποψη είναι ότι η ερευνητική μέθοδος που θα επιλεγεί κάθε φορά εξαρτάται από το τι αναζητά ο ερευνητής, και πολύ συχνά η ποιοτική και η ποσοτική προσέγγιση δρουν αλληλοσυμπληρωτικά και οδηγούν σε μια πιο σφαιρική κατανόηση του υπό διερεύνηση φαινομένου. Η τάση μιας εκλεκτικής και συμπληρωματικής αξιοποίησης των ποικίλων διαθέσιμων ερευνητικών μεθόδων και προσεγγίσεων υποστηρίζεται από μια μεγάλη μερίδα ερευνητών 16, οι οποίοι τοποθετούν την έμφαση στη ισχύ της έρευνας και όχι στην ισχύ της μεθόδου μέσω της οποίας πραγματοποιείται η έρευνα. Αρκεί ο ερευνητής να έχει επίγνωση της ιδεολογίας που χαρακτηρίζει τη μέθοδό του και των προεκτάσεών της, καθώς και γνώση των δυνατοτήτων και τον περιορισμών της κάθε μεθόδου που χρησιμοποιεί. Το ζήτημα, λοιπόν, δεν είναι ποια προσέγγιση είναι «ισχυρή», αλλά πώς επιτυγχάνεται μια «ισχυρή» έρευνα που θα καταφέρει να απαντήσει τεκμηριωμένα στο αρχικό ερώτημα, χωρίς να παραβλέπει το μέρος εκείνο του ερωτήματος που αναγκαστικά θα παραμείνει αναπάντητο εξαιτίας των αδυναμιών της κάθε μεθόδου. Κατά τη Hammersley 17 οι μεθοδολογικές επιλογές πρέπει να προκύπτουν από τις διάφορες φάσεις κατάστρωσης και διεξαγωγής της έρευνας, οι οποίες είναι: (i) η διατύπωση του προβλήματος, (ii) η επιλογή των περιπτώσεων (των συμμετεχόντων), (iii) η παραγωγή των δεδομένων, (iv) η ανάλυση των δεδομένων και (v) η επικοινωνία των ευρημάτων (συνήθως μέσω του τρόπου συγγραφής των αποτελεσμάτων). Κάθε έρευνα διέρχεται από αυτές τις φάσεις, ανεξαρτήτως μεθοδολογικής προσέγγισης. Για την πραγματοποίηση της κάθε φάσης, ο ερευνητής έχει στη διάθεσή του ένα ευρύ φάσμα στρατηγικών, από τις οποίες μπορεί να επιλέξει την καταλληλότερη με κριτήρια «ποιοτικά» ή «ποσοτικά/πειραματικά» ή με συνδυασμό κριτηρίων. Το κυριότερο είναι να μπορεί τεκμηριώσει τις επιλογές του βάσει του αρχικού ερωτήματος και να αναλάβει τις ευθύνες 16 Ενδεικτικά βλ. ραγώνα, Θ. (1990) «Συναρθρώσεις Ποσοτικών και Ποιοτικών Προσεγγίσεων ή Όταν τα ιχαστικά Τείχη Καταρρέουν», ωδώνη: Επιστημονική Επετηρίδα του Τμήματος Φ.Π.Ψ. της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, ΙΘ (3), Hammersley, M. (1996) «The Relationship Between Qualitative and Quantitative Research: Paradigm Loyalty versus Methodological Eclecticism» στο J. Richardson (ed.) Handbook of Qualitative Research Methods, Leicester, BPS Books. Henwood, K. (1996) «Qualitative Inquiry: Perspectives, Methods and Psychology», στο J. Richardson (ed.) ό.π. Creswell, J. (1998) Qualitative Inquiry and Research Design: Choosing Among Five Traditions, London, Sage. Morgan, M. (1996) «Qualitative Research: A Package Deal?», The Psychologist: Bulletin of the British Psychological Society, 9, Stevenson, C. & Cooper N. (1997) «Qualitative and Quantitative Research», The Psychologist: Bulletin of the British Society, 10(4), Ό.π.

12 των όποιων επιλογών έχοντας επίγνωση των αδυναμιών τους. Η υιοθέτηση του καλύτερου δυνατού μεθοδολογικού συνδυασμού απαιτεί συστηματική μελέτη και ευελιξία κατά τη διάρκεια της κάθε φάσης κατάστρωσης και διεξαγωγής της έρευνας. Το παρόν βιβλίο πρωτο-εκδόθηκε το 1975 και από τότε επανεκδίδεται συστηματικά. Το ανά χείρας μεταφρασμένο κείμενο προέρχεται από την 8 η έκδοση. Θεωρούμε ότι το βιβλίο είναι χρήσιμο όχι μόνον για τους ψυχολόγους αλλά για κάθε κοινωνικό ερευνητή. Για να διευκολύνουμε την κατανόηση για τους μη-ψυχολόγους αναγνώστες έχουμε παρέμβει με υποσημειώσεις για να εξηγήσουμε σύνθετες ψυχολογικές έννοιες που χρησιμοποιούνται σε παραδείγματα ερευνών.

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ 1 Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ Η ποιοτική έρευνα έχει επιχειρηθεί να ορισθεί με αρκετούς και διαφορετικούς τρόπους εξαιτίας

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία έρευνας ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΔΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΚΟΠΟΣ/ΕΙΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Μεθοδολογία έρευνας ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΔΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΚΟΠΟΣ/ΕΙΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Μεθοδολογία έρευνας ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΔΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΚΟΠΟΣ/ΕΙΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Μεθοδολογία έρευνας Η ερευνητική διαδικασία έχει ως αφορμή ένα προβληματισμό και προσπαθεί να απαντήσει σε ένα ερευνητικό ερώτημα.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ 7 ο ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΥ3 ΕΞΑΜΗΝΟΣΠΟΥΔΩΝ Α ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΙΙ ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η επιστημονική έρευνα στηρίζεται αποκλειστικά στη συστηματική μελέτη της εμπειρικής

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Τομέας Έρευνας ΚΕΘΕΑ Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα, έννοιες ή συμπεριφορές επιχειρεί να απαντήσει το γιατί

Διαβάστε περισσότερα

Ανασκόπηση Βιβλιογραφίας. Δρ. Ιωάννης Γκιόσος

Ανασκόπηση Βιβλιογραφίας. Δρ. Ιωάννης Γκιόσος Ανασκόπηση Βιβλιογραφίας Δρ. Ιωάννης Γκιόσος Γιατί κάνουμε ανασκόπηση στη βιβλιογραφία; 1. Γιαναπροσδιορίσουμεκενάστηνέρευνατου γνωστικού μας αντικειμένου 2. Για να εντοπίσουμε νέες τάσεις στην έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας

Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας A. Montgomery Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας Καρολίνα Δουλουγέρη, ΜSc Υποψ. Διαδάκτωρ Σήμερα Αναζήτηση βιβλιογραφίας Επιλογή μεθοδολογίας Ερευνητικός σχεδιασμός Εγκυρότητα και αξιοπιστία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΟΡΙΟ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΞ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΚΑΙ ΕΚ ΔΕΞΙΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΚΟΥΤΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Eνότητα 1: Εισαγωγή. Θεωρία, Μέθοδοι και Δεδομένα (3/4) 2ΔΩ Διδάσκοντες: Χ. Κασίμης- Ελ. Νέλλας Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Μαθησιακοί

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε νέα ακαδημαϊκή χρονιά, ενδέχεται να γίνονται αλλαγές / τροποποιήσεις στα παρακάτω από τη διδάσκουσα.

Κάθε νέα ακαδημαϊκή χρονιά, ενδέχεται να γίνονται αλλαγές / τροποποιήσεις στα παρακάτω από τη διδάσκουσα. Τίτλος μαθήματος: Μεθοδολογία Έρευνας Κωδικός μαθήματος: ΒΠ0800 (3Ω/Υ) Διδάσκουσα: Ελευθερία Τσέλιου Ηλεκτρονική διεύθυνση για επικοινωνία: tseliou@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο σπουδών:

Διαβάστε περισσότερα

Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Προκαταρκτική έρευνα Διερευνήστε πριν απ όλα την περιοχή μέσα στην οποία μπορεί να βρεθεί ένα ερευνητικό ερώτημα. Τυπικές

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι χρειαζόµαστε µίνιµουµ 30 περιπτώσεις για να προβούµε σε κάποιας µορφής ανάλυσης των δεδοµένων.

Ορισµένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι χρειαζόµαστε µίνιµουµ 30 περιπτώσεις για να προβούµε σε κάποιας µορφής ανάλυσης των δεδοµένων. ειγµατοληψία Καθώς δεν είναι εφικτό να παίρνουµε δεδοµένα από ολόκληρο τον πληθυσµό που µας ενδιαφέρει, διαλέγουµε µια µικρότερη οµάδα που θεωρούµε ότι είναι αντιπροσωπευτική ολόκληρου του πληθυσµού. Τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Εκπαιδευτική Έρευνα

Εισαγωγή στην Εκπαιδευτική Έρευνα Εισαγωγή στην Εκπαιδευτική Έρευνα Τα έξι στάδια της έρευνας κατά Creswell 1 Διατύπωση του ερευνητικού προβλήματος 2 Επισκόπηση της βιβλιογραφίας 3 Εξειδίκευση των σκοπών της έρευνας 4 Συλλογή δεδομένων

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα.

Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα. Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα. Τα άτομα κατασκευάζουν με ενεργό τρόπο τον κοινωνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΣΕΛΙΟΥ Κωδικός μαθήματος: ΒΠΟ815 (3Ω/Υ) Εξάμηνο

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Έρευνα: Μέθοδοι Συλλογής και Ανάλυσης εδομένων. Επιμέλεια: Άγγελος Μάρκος, Λέκτορας ΠΤ Ε, ΠΘ

Εκπαιδευτική Έρευνα: Μέθοδοι Συλλογής και Ανάλυσης εδομένων. Επιμέλεια: Άγγελος Μάρκος, Λέκτορας ΠΤ Ε, ΠΘ Εκπαιδευτική Έρευνα: Μέθοδοι Συλλογής και Ανάλυσης εδομένων Επιμέλεια: Άγγελος Μάρκος, Λέκτορας ΠΤ Ε, ΠΘ Περιεχόμενο μαθήματος (γενικά) Μέρος Ι: Εισαγωγή στην Εκπαιδευτική Έρευνα Μέρος ΙΙ: Ποσοτικές Προσεγγίσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτική Έρευνα. Λογιστική Θεωρία και Έρευνα

Ποσοτική Έρευνα. Λογιστική Θεωρία και Έρευνα Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα στη Λογιστική & Χρηματοοικονομική Master of Science (MSc) in Accounting and Finance ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ Λογιστική Θεωρία και Έρευνα Ερωτηματολόγια & Συνεντεύξεις Ποσοτική Έρευνα Βασικό χαρακτηριστικό

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΜΕ9900 ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή Διάλεξη 7η Αναζήτηση

Διαβάστε περισσότερα

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua. Μέρος Β /Στατιστική Μέρος Β Στατιστική Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.gr/gpapadopoulos) Από τις Πιθανότητες στη Στατιστική Στα προηγούμενα, στο

Διαβάστε περισσότερα

Η οικολογία μάθησης για τους υπολογιστές ΙII: Η δική σας οικολογία μάθησης

Η οικολογία μάθησης για τους υπολογιστές ΙII: Η δική σας οικολογία μάθησης Η οικολογία μάθησης για τους υπολογιστές ΙII: Η δική σας οικολογία μάθησης Παλαιγεωργίου Γιώργος Τμήμα Μηχανικών Η/Υ, Τηλεπικοινωνιών και Δικτύων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Ιανουάριος 2011 Ψυχομετρία Η κατασκευή

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική διαδικασία και συγγραφή διατριβής: Μεθοδολογικές παρατηρήσεις ρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας Τα βασικά στάδια για την εκπόνηση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ Γνωστικό περιεχόμενο Περιεχόμενο Τμήματος Το Τμήμα Δημοσίων Σχέσεων και Επικοινωνίας καταλαμβάνει σημαντική θέση στο χώρο των

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ - 9900 ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ

ΜΕ - 9900 ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΕ9900 ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή Λέκτορας Διάλεξη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΣΕΛΙΟΥ Κωδικός μαθήματος: ΒΠΟ815 (3Ω/Υ) Εξάμηνο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ & ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ "ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ & ΕΛΕΓΚΤΙΚΗ" ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Κοζάνη, 2015 Πίνακας περιεχομένων 1) ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΕΡΓΑΣΙΩΝ....

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΣΕΛΙΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΣΕΛΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΣΕΛΙΟΥ Εξάμηνο σπουδών: Γ και Δ (3Ω/Υ) Ώρες και αίθουσα διδασκαλίας: Αμφιθέατρο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΠΙΝΑΚΩΝ..................................... 13 ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΣΧΗΜΑΤΩΝ................................... 14 ΠΡΟΛΟΓΟΣ............................................. 15 ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Η ράση των Συναισθημάτων στη Λήψη Αποφάσεων στους Οργανισμούς. Περίληψη ιατριβής

Η ράση των Συναισθημάτων στη Λήψη Αποφάσεων στους Οργανισμούς. Περίληψη ιατριβής ιδακτορική ιατριβή, Τμήμα Επικοινωνίας & Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης (2008) Συγγραφέας: Σπύρος Τρύφωνας Επόπτρια: Μπετίνα Ντάβου Η ράση των Συναισθημάτων στη Λήψη Αποφάσεων στους Οργανισμούς Περίληψη ιατριβής

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία.

Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία. Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία. Η παρακολούθηση ενός project κινητικότητας. Η διαδικασία παρακολούθησης ενός διακρατικού project κινητικότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΑΥΤΟΒΟΗΘΕΙΑΣ Με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Υγείας. Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΑΥΤΟΒΟΗΘΕΙΑΣ Με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Υγείας. Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων Εισαγωγικά Το Πρόγραμμα Προαγωγής Αυτοβοήθειας οργανώνει για το ακαδημαϊκό έτος 2013 2014 ένα πρόγραμμα εκπαίδευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων. Το εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην επιστήμη και την επιστημονική μέθοδο

Εισαγωγή στην επιστήμη και την επιστημονική μέθοδο Εισαγωγή στην επιστήμη και την επιστημονική μέθοδο I. Τι είναι η επιστήμη; A. Ο στόχος της επιστήμης είναι να διερευνήσει και να κατανοήσει τον φυσικό κόσμο, για να εξηγήσει τα γεγονότα στο φυσικό κόσμο,

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Στόχοι του Προγράμματος Ο γενικός στόχος του προγράμματος είναι η ανάπτυξη επιστημονικής γνώσης στη θεωρία και στην εφαρμογή των ψυχολογικών και κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποιημένη Διδασκαλία. Ε. Κολέζα

Διαφοροποιημένη Διδασκαλία. Ε. Κολέζα Διαφοροποιημένη Διδασκαλία Ε. Κολέζα Τι είναι η διαφοροποιημένη διδασκαλία; Είναι μια θεώρηση της διδασκαλίας που βασίζεται στην προϋπόθεση ότι οι δάσκαλοι πρέπει να προσαρμόσουν τη διδασκαλία τους στη

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Μέτρο 2.2 Αναµόρφωση Προγραµµάτων Προπτυχιακών Σπουδών ιεύρυνση Τριτοβάθµιας Κατ. Πράξης 2.2.2.α Αναµόρφωση Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Ενότητα 9: Συμμετοχική Παρατήρηση (1/2) 2ΔΩ Διδάσκοντες: Χ. Κασίμης- Ελ. Νέλλας Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Μαθησιακοί στόχοι Η εκμάθηση

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικές Εργασίες

Ερευνητικές Εργασίες Ερευνητικές Εργασίες 1. Οδηγίες μεθοδολογίας της έρευνας, συλλογής δεδομένων και εξαγωγής συμπερασμάτων. 2. Συγγραφή της ερευνητικής εργασίας. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Η ΜΕΘΟΔΟΣ PROJECT Επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης

Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης και συγγραφή ερευνητικής έκθεσης / διατριβής. Δρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π.,., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ Οι Δ/τές ως προωθητές αλλαγών με κέντρο τη μάθηση Χαράσσουν τις κατευθύνσεις Σχεδιάσουν την εφαρμογή στη σχολική πραγματικότητα Αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΡΙΓΩΝΟΠΟΙΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ

Η ΤΡΙΓΩΝΟΠΟΙΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ Δρ. ΑΔΑΜΑΝΤΙΑ Κ. ΣΠΑΝΑΚΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ-ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΕΚΠ65 Η ΤΡΙΓΩΝΟΠΟΙΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ Τι είναι η τριγωνοποίηση; Ποια είδη τριγωνοποίησης υπάρχουν; Πώς να επιλέξουμε το κατάλληλο είδος; Τι μας προσφέρει

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Περίληψη (Abstract),(

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Περίληψη (Abstract),( ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περίληψη (Abstract),( στην ελληνική και αγγλική γλώσσα Λέξεις κλειδιά Εισαγωγή Επικρατούσες απόψεις Ορισμοί Η Η επιστημονική υπόθεση Περιγραφή αιτιολόγηση της έρευνας ή εφαρμογής Αποτελέσματα

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Φίλιππας 23/8/2015

Γεώργιος Φίλιππας 23/8/2015 MACROWEB Προβλήματα Γεώργιος Φίλιππας 23/8/2015 Παραδείγματα Προβλημάτων. Πως ορίζεται η έννοια πρόβλημα; Από ποιους παράγοντες εξαρτάται η κατανόηση ενός προβλήματος; Τι εννοούμε λέγοντας χώρο ενός προβλήματος;

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως)

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) Master s Degree www.unic.ac.cy Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) «Σε αυτό το ταξίδι για την ανακάλυψη της γνώσης μας εντυπωσίασε ιδιαίτερα η οργάνωση και το φιλικό κλίμα του Πανεπιστημίου.»

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Α.γ Είδη κοινωνικής έρευνας (βασική, εφαρμοσμένη, εκτίμησης αναγκών, έρευνα αξιολόγησης, έρευνας δράσης, κ.ά.) Νίκος Ναγόπουλος

Α.γ Είδη κοινωνικής έρευνας (βασική, εφαρμοσμένη, εκτίμησης αναγκών, έρευνα αξιολόγησης, έρευνας δράσης, κ.ά.) Νίκος Ναγόπουλος Α.γ Είδη κοινωνικής έρευνας (βασική, εφαρμοσμένη, εκτίμησης αναγκών, έρευνα αξιολόγησης, έρευνας δράσης, κ.ά.) Νίκος Ναγόπουλος Οι κοινωνικές επιστήμες στοχεύουν στη συγκρότηση θεωριών, οι οποίες στηρίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Μαθηματικά (Άλγεβρα - Γεωμετρία) Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

1. Σκοπός της έρευνας

1. Σκοπός της έρευνας Στατιστική ανάλυση και ερμηνεία των αποτελεσμάτων των εξετάσεων πιστοποίησης ελληνομάθειας 1. Σκοπός της έρευνας Ο σκοπός αυτής της έρευνας είναι κυριότατα πρακτικός. Η εξέταση των δεκτικών/αντιληπτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΗ ΑΔΕΙΑΣ ΓΙΑ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΕ ΔΗΜΟΣΙΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΗ ΑΔΕΙΑΣ ΓΙΑ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΕ ΔΗΜΟΣΙΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΗ ΑΔΕΙΑΣ ΓΙΑ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΕ ΔΗΜΟΣΙΑ ΣΧΟΛΕΙΑ Η εξασφάλιση άδειας από το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισµού (ΥΠΠ) είναι απαραίτητη για τη διεξαγωγή έρευνας σε δηµόσια σχολεία οποιασδήποτε βαθµίδας.

Διαβάστε περισσότερα

"Ερευνώ και Ανακαλύπτω" την ΗλεκτροΜαγνητική Επαγωγή στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Από τον Ηλεκτρισμό στο Μαγνητισμό, από το Μαγνητισμό στον Ηλεκτρισμό

Ερευνώ και Ανακαλύπτω την ΗλεκτροΜαγνητική Επαγωγή στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Από τον Ηλεκτρισμό στο Μαγνητισμό, από το Μαγνητισμό στον Ηλεκτρισμό ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΡΑΚΤΙΚΑ 5 ου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ Α ΣΥΜΠΟΣΙΟ / ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: Πρωτοβάθμια Εκπ-Παίδευση στις-με τις Φυσικές επιστήμες - H Βέλτιστη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Αναλυτική Μέθοδος- Αναλυτικό Πρόβλημα. Ανάλυση, Προσδιορισμός και Μέτρηση. Πρωτόκολλο. Ευαισθησία Μεθόδου. Εκλεκτικότητα. Όριο ανίχνευσης (limit of detection, LOD).

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. Μάθημα: Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Κοινωνική Έρευνα. Παραδείγματα Εφαρμογών [Σεμινάριο]

ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. Μάθημα: Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Κοινωνική Έρευνα. Παραδείγματα Εφαρμογών [Σεμινάριο] ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Μάθημα: Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Κοινωνική Έρευνα. Παραδείγματα Εφαρμογών [Σεμινάριο] Διδάσκων: Ευστράτιος Παπάνης - Αντικείμενο του μαθήματος Ο κύριος σκοπός του μαθήματος είναι η

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοποίηση: Σύντομη θεωρητική εισαγωγή και υποδειγματικές εφαρμογές. Μαρία Καλλέρη και Άννα Σπύρτου

Τριγωνοποίηση: Σύντομη θεωρητική εισαγωγή και υποδειγματικές εφαρμογές. Μαρία Καλλέρη και Άννα Σπύρτου Τριγωνοποίηση: Σύντομη θεωρητική εισαγωγή και υποδειγματικές εφαρμογές Μαρία Καλλέρη και Άννα Σπύρτου 1 Ορισμός Μπορεί να οριστεί ως η χρήση δύο ή περισσοτέρων μεθόδων συλλογής δεδομένων Ονομάζεται και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ Σκοπός του έργου Σκοπός του έργου είναι: 1. η δημιουργία μιας on line εφαρμογής διαχείρισης ενός επιστημονικού λεξικού κοινωνικών όρων 2. η παραγωγή ενός ικανοποιητικού

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Ευρήματα στην Κατανόηση της Οριζοντιότητας των Υγρών σε Νήπια, με την Αξιοποίηση Προσομοιώσεων

Νέα Ευρήματα στην Κατανόηση της Οριζοντιότητας των Υγρών σε Νήπια, με την Αξιοποίηση Προσομοιώσεων Νέα Ευρήματα στην Κατανόηση της Οριζοντιότητας των Υγρών σε Νήπια, με την Αξιοποίηση Προσομοιώσεων Φαρσάρη Ελένη 1, Πολυζώης Γεώργιος 2 farsariel@gmail.com, gpolizois@edc.uoc.gr 1 Νηπιαγωγός στο Νηπιαγωγείο

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του Καθηγητή B. Ασημακόπουλου Ειδικού Γραμματέα για την Κοινωνία της Πληροφορίας

Ομιλία του Καθηγητή B. Ασημακόπουλου Ειδικού Γραμματέα για την Κοινωνία της Πληροφορίας 1 ο Ετήσιο Συνέδριο για την Πληροφορική και τις Επικοινωνίες στην Παιδεία και την Εκπαίδευση Συνεδρίαση Ολομέλειας με θέμα: «Η Αξιοποίηση των Ψηφιακών Τεχνολογιών στο Ελληνικό Εκπαιδευτικό Σύστημα» Ομιλία

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου «Παγκόσμια Ευρώπη: οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης» Αθήνα 30 Ιανουαρίου 2007 1 Προσφωνήσεις. Αυτή την

Διαβάστε περισσότερα

Αναλύοντας κείμενα και εικόνες για την έννοια της περιοδικότητας στα σχολικά βιβλία

Αναλύοντας κείμενα και εικόνες για την έννοια της περιοδικότητας στα σχολικά βιβλία Αναλύοντας κείμενα και εικόνες για την έννοια της περιοδικότητας στα σχολικά βιβλία Βασιλική Σπηλιωτοπούλου Παιδαγωγικό Τμήμα ΑΣΠΑΙΤΕ Μεταδιδάκτωρ ερευνήτρια: Χρυσαυγή Τριανταφύλλου Οι άνθρωποι από πολύ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΩ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 1 ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ 1. Τι αλλαγές επιχειρούν τα νέα ΠΣ; 2 2. Γιατί το πέρασμα στην πράξη (θα)

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΠΡΟΒΛΕΨΗ ΖΗΤΗΣΗΣ

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΠΡΟΒΛΕΨΗ ΖΗΤΗΣΗΣ ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΠΡΟΒΛΕΨΗ ΖΗΤΗΣΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΦΑΝΟΥΡΓΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΔΟΜΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ

ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία- ISO 9001 Σαπφούς 3, 81100 Μυτιλήνη (1ος Όροφος) 2251054739 (09:00-14:30) academy@aigaion.org civilacademy.ucoz.org «ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Χρυσαυγή Τριανταφύλλου

Χρυσαυγή Τριανταφύλλου Ερευνώντας τις ερμηνείες φοιτητών και τις διδακτικές πρακτικές εκπαιδευτικών σε θέματα σχετικά με την έννοια της περιοδικότητας Χρυσαυγή Τριανταφύλλου Μεταδιδάκτωρ ερευνήτρια, ΑΣΠΑΙΤΕ Επιστημονική υπεύθυνη:

Διαβάστε περισσότερα

4 Πιθανότητες και Στοιχεία Στατιστικής για Μηχανικούς

4 Πιθανότητες και Στοιχεία Στατιστικής για Μηχανικούς Πρόλογος Ο μηχανικός πρέπει να συνεχίσει να βελτιώνει την ποιότητα της δουλειάς του εάν επιθυμεί να είναι ανταγωνιστικός στην αγορά της χώρας του και γενικότερα της Ευρώπης. Μία σημαντική αναλογία σε αυτήν

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου εξειδίκευσης

Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου εξειδίκευσης Εκπονώ διπλωματική ερευνητική εργασία στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση: αυτό είναι εκπαιδευτική έρευνα; κι αν ναι, τι έρευνα είναι; Αντώνης Λιοναράκης 7-8 Ιουνίου 2008 Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΛΕΝΗ ΝΙΝΑ-ΠΑΖΑΡΖΗ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1. Βήματα για την εκπόνηση εργασίας 1 ο -Επιλογή του Θέματος Είτε επιλέξει κάποιος το θέμα μόνος του είτε από λίστα θεμάτων του καθηγητή,πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση.

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Γραμματισμός: έννοια-παιδαγωγικές συνέπειες Σήμερα, στην αναπτυγμένη τεχνολογικά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΚΛΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΚΛΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΚΛΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Έκδοση Α Διεύθυνση Επιμόρφωσης & Κατάρτισης Ιανουάριος 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Το μοντέλο των τριών κύκλων... 3 1.1 Α κύκλος:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Ανδρέας Κυθραιώτης- Πέτρος Πασιαρδής Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου Συνέδριο Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία έρευνας και στατιστική

Μεθοδολογία έρευνας και στατιστική Μεθοδολογία έρευνας και στατιστική Μέσα ελέγχου θεωρητικών υποθέσεων στην ψυχολογία Άννα Μαντόγλου Επιλογή ερευνητικού αντικειμένου Χρηστικότητα ή κοινωνική αξία Συγκρουσιακό: εκφέρονται διαφορετικά επιχειρήματα

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ -9900 3 η Εισήγηση

ΜΕ -9900 3 η Εισήγηση ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΕ9900 ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή Βασιλική Ζήση, PhD

Διαβάστε περισσότερα

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών»

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Πέμπτη 4 Δεκεμβρίου 2014 «Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Αποτελεσματική Παρακολούθηση και Αξιολόγηση της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών Νίκος Παπαδάτος, Μέλος & τ. Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ: Ε.202-2 ΕΝΤΥΠΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΝΤΥΠΟ: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΚΔΟΤΗΣ: ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΥ Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ A ΜΕΡΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Υ ΕΞΑΜΗΝΟ: Β ΜΑΘΗΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Κωδικός Μαθήματος: ΠΔ1250 Διδάσκων Βασίλης Πανταζής, pantazisv@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο, 2 ο Μονάδες ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Τα ερωτήματα που προκύπτουν από την εισαγωγή της Φυσικής στην Α γυμνασίου είναι :

Διαβάστε περισσότερα

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε Ειδικοί σκοποί ΑΠΣ Κατανόηση: φυσικού κόσμου νόμων που τον διέπουν φυσικών φαινομένων διαδικασιών που οδηγούν

Διαβάστε περισσότερα

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών Περιφερειακή Ενότητα Νομού Τρικάλων Δ/ΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Θεσμοί της Αυτοδιοίκησης και της κεντρικής Κυβέρνησης φιλικοί στο παιδί Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι

Διαβάστε περισσότερα