Διερευνώντας τις επιπτώσεις της κινητικότητας στο πολιτισμικό πλαίσιο του υπαίθριου χώρου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Διερευνώντας τις επιπτώσεις της κινητικότητας στο πολιτισμικό πλαίσιο του υπαίθριου χώρου"

Transcript

1 ΣΤΑΜΑΤΙΝΑ ΚΑΚΛΑΜΑΝΗ & ΜΑΡΙ ΝΟΕΛ ΝΤΥΚΕΝ Διερευνώντας τις επιπτώσεις της κινητικότητας στο πολιτισμικό πλαίσιο του υπαίθριου χώρου Εισαγωγή Κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών, στον ύπαιθρο χώρο της Ελλάδας καταγράφονται σημαντικές κοινωνικές-οικονομικές μεταβολές οι οποίες κατά ένα μεγάλο μέρος οφείλονται στις νέες μορφές λειτουργιών που έχουν αναπτυχθεί σε αυτόν. Οι μεταβολές αυτές συνιστούν με τη σειρά τους τη γενε σιουργό αιτία επιτάχυνσης της πληθυσμιακής κινητικότητας. Η αυξημένη κινη τικότητα πληθυσμού μεταξύ τόπου μόνιμης κατοικίας και τόπου καταγω γής 1 επηρεάζει με τη σειρά της τις λειτουργίες του τοπικού χώρου, ενώ ταυτό χρονα δημιουργεί δυνατότητες πολιτισμικής αλληλεπίδρασης μεταξύ μόνι μων κατοίκων και μετακινούμενων. Το φαινόμενο αυτό συνεισφέρει στην αναζωογόνηση της πολιτιστικής ζωής του χωριού που έχει ενδεχόμενα εξασθενήσει και στη δυνα τότητα προσαρμογής όψεών της στα σύγχρονα δεδομένα. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο συντελείται η διαδικασία αναπαραγωγής των πολιτισμικών αρχών, ανοίγοντας επίσης το δρόμο για τη μεταβίβασή τους στις νεότερες γενιές. Μέσω της αναπτυσσόμενης γεωγραφικής κινητικότητας διαμορφώνεται ένα δίκτυο επικοινωνίας μεταξύ πόλης και υπαίθρου, δίκτυο του οποίου η παρουσία και η επίδραση της λειτουργίας του μπορούν να προσ εγγιστούν μέσω των ορατών επιπτώσεων στην ύπαιθρο. Η παρούσα εργασία συνιστά τμήμα ενός ευρύτερου ερευνητικού σχεδίου εντοπισμού των χαρακτηριστικών, του εύρους και των επιπτώσεων αυτής της κινητικότητας. Στόχος της εργασίας είναι η διερεύνηση της δυνατότητας 1 Ως χώρος εννοείται ο ανθρωπογενής χώρος, δηλαδή ο χώρος στον οποίο ο άνθρωπος έχει επέμβει είτε με την κατασκευή είτε με την εγκαθίδρυση συμβόλων και σημασιών ή με την εγκατάσταση ενός συνόλου λειτουργιών και σημασιών. Αριάδνη 14(2008) (ISSN )

2 252 ΑΡΙΑΔΝΗ 14 (2008) προσέγγισης διαχρονικών μεταβολών στο προϋπάρχον πολιτισμικό. Η συγκεκριμένη διερεύνηση περνά μέσα από τη μελέτη της οργάνωσης και επιτέλεσης τοπικών εορτών (πανηγύρια), καθώς και διαβατηρίων τελετών (γάμοι, βαπτίσεις). 1. Προβληματική (ορισμοί και έννοιες) Σε αυτό το καθαρά διερευνητικό στάδιο μελέτης του φαινομένου, υιοθετήθηκε ένας περιγραφικός και όχι κανονιστικός ορισμός του πολιτισμού (culture): «Κουλτούρα ή πολιτισμός, νοούμενη με το ευρύτερο εθνολογικό της νόημα, σημαίνει αυτό το σύνθετο όλον που περιλαμβάνει τη γνώση, τις πεποιθήσεις, την τέχνη, την ηθική, το δίκαιο, τα έθιμα και τις άλλες ικανότητες ή συνήθειες που αποκτήθηκαν από τον άνθρωπο ως μέλος της κοινωνίας» (Tylor 1871: 1). Όπως σημειώνει ο Cuche (1996: 16), σύμφωνα με τον ορισμό αυτό «η κουλτούρα είναι έκφραση της ολότητας της κοινωνικής ζωής του ανθρώπου. Χαρακτηρίζεται από τη συλλογική της διάσταση. [ ] η κουλτούρα είναι επίκτητη και έτσι δεν σχετίζεται με τη βιολογική κληρονομικότητα [ ] η καταγωγή της και ο χαρακτήρας της είναι, κατά ένα μεγάλο μέρος, ασυνείδητοι». Η πολιτισμική κινητικότητα, μετρούμενη με χωρική ενότητα αναφοράς τον Δήμο, είναι συνδεδεμένη με διαφορετικές ομάδες πληθυσμού. Το κοινό χαρακτηριστικό των πληθυσμιακών αυτών ομάδων είναι η κινητικότητά τους σε συνάρτηση με τον τόπο καταγωγής. Αντιθέτως, σημαντικές είναι οι διαφορές μεταξύ των προτύπων κινητικότητας κάθε ομάδας. Σε προηγούμενη μελέτη (Duquenne & Kaklamani 2008) προσδιορίστηκαν τέσσερις κύριες ομάδες πληθυσμού, με κριτήρια τον τόπο μόνιμης κατοικίας, τη φύση και την πυκνότητα των κοινωνικών-πολιτισμικών δεσμών που διατηρούν με την περιοχή καταγωγής. Η πρώτη ομάδα αφορά στους μόνιμους κατοίκους των οποίων ο χώρος ζωής και δραστηριότητας αναφέρεται ουσιαστικά στο γενέθλιο τόπο. Η δεύτερη ομάδα συνίσταται από αυτούς που κατοικούν σε περιοχή άμεσης γειτνίασης με τον τόπο καταγωγής συνήθως σε αστική περιοχή οι οποίοι, λόγω ακριβώς αυτής της γειτνίασης, έχουν τη δυνατότητα της συστηματικής ανά τακτά χρονικά διαστήματα (par intermittence) επίσκεψης και διαμονής στο χωριό. Η τρίτη κατηγορία πληθυσμού αποτελείται από τους εσωτερικούς μετανάστες (Σκουτέρη-Διδασκάλου 1995) που είναι μόνιμα εγκατεστημένοι σε μεγάλο αστικό κέντρο απομακρυσμένο από την ιδιαίτερη πατρίδα τους. Σ αυτήν την ομάδα, η τυχόν διατήρηση στενών δεσμών οφείλεται ή συντελείται μέσω των πολιτιστικών συλλόγων. Οι μετακινήσεις τους είναι λιγότερο συχνές, λόγω της απόστασης, όμως με το τέλος της επαγγελματικής τους σταδιοδρομίας (συνταξιοδότηση), η παρουσία τους στον γενέθλιο τόπο μπορεί να είναι πιο συστηματική και για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα. Τέλος, οι εξωτερικοί

3 ΚΑΚΛΑΜΑΝΗ & ΝΤΥΚΕΝ Επιπτώσεις της κινητικότητας στον ύπαιθρο χώρο 253 μετανάστες λαμβάνονται επίσης υπόψη, ακόμη και αν η φυσική τους παρουσία είναι λιγότερο συστηματική. Όμως, χάρη στους πολιτιστικούς τους συλλόγους, διατηρούν στενούς δεσμούς με τον τόπο καταγωγής. Επίσης, από τη θεώρηση των διαφόρων μορφών κινητικότητας δεν μπορεί να εξαιρεθεί η εισροή αλλοδαπού πληθυσμού στην Ελλάδα. Πρόκειται για το πρόσφατο ιστορικά φαινόμενο εισροής οικονομικών μεταναστών, αλλά και τη μόνιμη εγκατάσταση πολιτών της Ε.Ε. Οι εισροές αυτές αφορούν επίσης στον ύπαιθρο χώρο και έχουν επηρεάσει την κοινωνική και οικονομική του ζωή. Η εισροή αλλοδαπών στην ύπαιθρο είναι μικρότερης έντασης σε σύγκριση με τον αστικό χώρο και εντοπίζεται σε ορισμένες περιοχές της χώρας (Duquenne & Kaklamani 2004, Kaklamani & Androulaki 2005, Κακλαμάνη & Ανδρουλάκη 2006). Συνιστά εν τούτοις αναπόσπαστο τμήμα της μελετώμενης διαδικασίας, εφόσον οι αλλοδαποί συμμετέχουν στην τοπική ζωή, είτε ως εργατικό δυναμικό είτε και ως χρήστες του αγροτικού χώρου και του κάλλους του. Αυτές οι διάφορες μορφές κινητικότητας συμβάλλουν στη διατήρηση μιας φυσικής γειτνίασης, φυσικής με την έννοια ενός χώρου κοινωνικά δομημένου (Grossetti 1998). Οι εμπλεκόμενες ομάδες πληθυσμού χάρη στις αυξημένες ευκαιρίες ανάπτυξης σχέσεων είναι οι φορείς νέων στοιχείων γνώσης και κουλτούρας, συνεισφέροντας στην ενίσχυση της σχεσιακής γειτνίασης, του πλέγματος δηλαδή των κοινωνικών σχέσεων (Bellet κ.ά. 1993). 2 Παρά την ανομοιογένεια των κοινωνικών/ επαγγελματικών διαδρομών και τις διαφορετικές εμπειρίες, αυτό που συνδέει τις διάφορες κατηγορίες πληθυσμού των αλλοδαπών εξαιρουμένων είναι το μοίρασμα κάποιων κοινών αξιών, οι κοινές μνήμες, τα όνειρα και οι προσδοκίες σε σχέση με την ιδιαίτερη πατρίδα. Η σύγκλιση αυτή σε επίπεδο των αναπαραστάσεων επιτρέπει μια σύμπτωση επιθυμιών για δράσεις στον τοπικό χώρο. Συνεπώς, συνδράμει στη δημιουργία νέων μορφών της σχεσιακής γειτνίασης, η οποία είναι καθοριστικό συστατικό δόμησης του κοινωνικού κεφαλαίου (Lin 2001). Πρόκειται για συνάντηση που προκαλεί μια μορφή πολιτισμικής ώσμωσης και ενδεχομένως ένα είδος πολιτισμικού υβριδισμού (Benko & Pecqueur 2001). Η κινητικότητα σε συνάρτηση με την επίδραση που ασκεί στον τοπικό χώρο ορίζεται σε δύο επίπεδα. Πρόκειται κατ αρχήν για μια μορφή κινητικότητας της οποίας τα αποτελέσματα είναι εγγεγραμμένα στο χώρο και η οποία μπορεί σε κάποιο βαθμό να διερευνηθεί ποσοτικά. Κατόπιν διακρίνεται μια 2 Εδώ και μία δεκαετία περίπου και ειδικότερα μετά τις εργασίες του Bellet και των συνεργατών του, πολλές έρευνες ανέδειξαν τον ρόλο διαφόρων μορφών γειτνίασης (προφανώς συμπεριλαμβανομένης της γεωγραφικής γειτνίασης) στην οργάνωση και την ανάπτυξη του χώρου. Παρά το γεγονός ότι οι έρευνες αυτές εγγράφονται ουσιαστικά σε μια λογική οικονομικής ανάπτυξης, και αναπτύσσουν τις διάφορες έννοιες γειτνίασης, όπως υπογραμμίζεται από τους Torre και Filippi (2005), όλες συγκλίνουν ως προς την αποδιδόμενη σημασία στις τυπικές και άτυπες μορφές διάδρασης μεταξύ των φορέων. Αυτές οι μορφές διάδρασης αναδεικνύονται ιδιαίτερα σημαντικές στον αγροτικό χώρο.

4 254 ΑΡΙΑΔΝΗ 14 (2008) μορφή κινητικότητας της οποίας η επίδραση παραμένει απόρρητη και μπορεί να διερευνηθεί μέσω άλλων μεθοδολογικών διαδρομών, ήτοι ποιοτικά. Αυτή η τελευταία αναφέρεται κυρίως στους προερχόμενους από τα μεγάλα αστικά κέντρα, στη διασπορά και στους αλλοδαπούς μετανάστες. Όσον αφορά στην «ορατή» κινητικότητα, μπορούν με τα διαθέσιμα δεδομένα να διακριθούν δύο μορφές έκφρασης: η κινητικότητα που παρατηρείται κατά την ημέρα της απογραφής, αντανακλώντας εν μέρει τη διατήρηση δεσμών με το γενέθλιο τόπο. Η δεύτερη μορφή κινητικότητας είναι συνδεδεμένη με την άσκηση επαγγελματικής δραστηριότητας οπότε είναι καθημερινή, αναδεικνύοντας τη διεύρυνση του ζωτικού χώρου. 3 Συνεπώς, η κινητικότητα των ατόμων αυξάνοντας τις αντικειμενικές ευκαιρίες επικοινωνίας μπορεί να είναι η αιτία εμφάνισης νέων ιδεολογικών ρευμάτων, ανταλλαγής γνώσεων και εμπειριών, φαινόμενα που κάποιες φορές είναι και έντονα. Βεβαίως, κάθε μορφή κινητικότητας χαρακτηρίζεται από τη δική της συχνότητα παρουσίας στο γενέθλιο τόπο. Το φαινόμενο όμως της πολιτισμικής ανταλλαγής εμφανίζεται, όταν η συχνότητα μετακίνησης αυξάνεται σημαντικά. Παραμένει εν τούτοις δυσδιάκριτο το όριο πέραν του οποίου η αύξηση αυτή θεωρείται σημαντική. Όταν η καθημερινή κινητικότητα οφείλεται στην άσκηση επαγγελματικής δραστηριότητας (mobilité pendulaire) θεωρήθηκε προτιμότερο η πολιτισμική ανταλλαγή να προσεγγίζεται με όρους μεταβολών. Οι κάτοικοι αυτοί που μετακινούνται για επαγγελματικούς λόγους δέχονται επιδράσεις λόγω των ευρύτερων αλλαγών στην οργάνωση της οικονομικής δραστηριότητας αλλά και της καθημερινής ζωής στον αστικό χώρο. Μετατρέπονται λοιπόν σε φορείς νέων ιδεών και δεξιοτήτων, επιδρώντας αναπόφευκτα στο υπάρχον πολιτισμικό περιβάλλον. Ο ρόλος τους ενισχύεται από το γεγονός της υψηλής συχνότητας μετακίνησης. Στις υπόλοιπες κατηγορίες μετακινούμενων, ο βαθμός συμμετοχής τους στη ζωή της ιδιαίτερης πατρίδας τους εξαρτάται από τη μορφή κινητικότητας που εμφανίζουν. Οι εσωτερικοί μετανάστες που κατοικούν σε αστικά κέντρα σχετικά κοντά στον τόπο καταγωγής έχουν τη δυνατότητα να επιστρέφουν σε αυτόν συστηματικά και συχνά. 4 Η συγκεκριμένη κατηγορία συνδέεται με μια μορφή πολιτισμικής κινητικότητας της οποίας οι επιπτώσεις είναι δύσκολα εντοπίσιμες, κυρίως διότι διαχέονται στην καθημερινότητα και δεν βρίσκονται εγγεγραμμένες μόνο σε τοπικές εορταστικές εκδηλώσεις. 3 Με τον όρο «ορατή» εννοούμε τη φυσική κινητικότητα, η οποία μπορεί να μετρηθεί από τα διαθέσιμα μακροσκοπικά δεδομένα. Συνεπώς, η συγκεκριμένη οριοθέτηση στις δύο αυτές μορφές κινητικότητας δεν σημαίνει ότι είναι οι μόνες που υπάρχουν και επιδρούν στο πολιτισμικό και κοινωνικο-οικονομικό περιβάλλον. Για τη διερεύνηση άλλων μορφών καθημερινής κινητικότητας, λ.χ. για ανεφοδιασμό των νοικοκυριών, αγορά ζωοτροφών, διευθέτηση υποθέσεων, ψυχαγωγία, είναι απαραίτητη η προσφυγή σε επιτόπια έρευνα. 4 Πρόκειται για το μοντέλο του νέου τύπου κατοίκου ο οποίος εμφανίζει υψηλή κινητι κότητα.

5 ΚΑΚΛΑΜΑΝΗ & ΝΤΥΚΕΝ Επιπτώσεις της κινητικότητας στον ύπαιθρο χώρο 255 Ο πληθυσμός ο οποίος επισκέπτεται συστηματικά τον τόπο καταγωγής αλλά όχι συχνά, διότι γενικώς κατοικεί είτε σε απομακρυσμένο αστικό κέντρο, είτε στο εξωτερικό, συνδέεται με μία μορφή πολιτισμικής κινητικότητας της οποίας οι επιπτώσεις εάν αυτές υπάρχουν εντοπίζονται κυρίως στη δράση των τοπικών συλλόγων. Αυτός ο πληθυσμός λόγω της μακράς απουσίας από το γενέθλιο τόπο δεν βιώνει την κοινωνική-οικονομική του εξέλιξη. Κάποιες από τις μεταβολές που έχουν επέλθει με το πέρασμα του χρόνου τις παρακολουθεί μέσα από «στιγμιαίες εικόνες», ενώ οι δεσμοί του με τον τόπο καταγωγής είναι εμποτισμένοι από τις εικόνες που χαράχθηκαν στη μνήμη του την εποχή της αναχώρησής του. 2. Υποθέσεις για την προσέγγιση των επιπτώσεων της πολιτισμικής κινητικότητας Κατά τις τελευταίες δεκαετίες καταγράφεται σημαντική χρονική απόκλιση στις εξελίξεις υποκειμενικού και αντικειμενικού χαρακτήρα. Υπό την επίδραση της κρίσης του φορντισμού και της παγκοσμιοποίησης, οι κοινωνικές-οικονομικές μεταβολές που επιδρούν στα συστήματα παραγωγής και στην οργάνωση των ανταλλαγών πραγματοποιούνται με επιταχυνόμενους ρυθμούς. Οι εξελίξεις στο επίπεδο των κοινωνικών και πολιτισμικών αναπαραστάσεων είναι γενικώς πολύ πιο αργές, παρά το ότι οι κοινωνικές-οικονομικές μεταβολές ευνοούν σε πολιτισμικό επίπεδο μια «διαδικασία υβριδισμού, επιμειξίας τρόπων πολιτισμικής έκφρασης», όπως εύστοχα υπογραμμίζουν οι Benko και Pecqueur (2001). Εάν οι κοινωνικές-οικονομικές εξελίξεις είναι συγκριτικά εύκολα εντοπίσιμες, οι πολιτισμικές εξελίξεις προσεγγίζονται δύσκολα διότι δεν ποσοτικοποιούνται. Γι αυτόν ακριβώς το λόγο η προσφυγή στην ποιοτική διερεύνηση (approche exploratoire) είναι αναπόφευκτη καθόσον επιτρέπει τον εντοπισμό του φαινομένου και όχι την ποσοτική του αποτύπωση. Η ποιοτική μέθοδος επιτρέπει να γίνουν αντιληπτές υποκειμενικές και δι-υποκειμενικές συμπεριφορές, με αφετηρία την πρόσληψη και τις δράσεις των διαφόρων φορέων που είναι παρόντες (Hlady Rispal 2002). Η πολιτισμική διάσταση που συνδέεται με την κινητικότητα των πληθυσμών δεν μπορεί να ιδωθεί παρά μόνο μέσω της παρατήρησης και της ερμηνείας των γεγονότων που καθορίζουν το ρυθμό της τοπικής κοινωνικής ζωής. Στη διοργάνωση και πραγματοποίηση των εορτών (πανηγύρια), των γάμων και των βαπτίσεων, καθώς και στα χαρακτηριστικά των δραστηριοτήτων που οργανώνουν οι επονομαζόμενοι «Πολιτιστικοί Σύλλογοι» εντοπίζεται σε συμπυκνωμένη μορφή το σύνολο των ρυθμιστικών κανόνων που καθορίζουν την κοινωνική ζωή σε τοπικό επίπεδο. 5 Αντικείμενο πραγμάτευσης της παρούσας 5 Ο Geertz (1973) ορίζει ως «πυκνή περιγραφή» (thick description) τη μέθοδο ερμηνείας της

6 256 ΑΡΙΑΔΝΗ 14 (2008) μελέτης δεν είναι τα ίδια τα γεγονότα, αλλά ο τρόπος που ο τοπικός πληθυσμός σημασιοδοτεί το ρόλο τους στην εξιστόρηση των πρόσφατων εξελίξεων. Εντούτοις η ερμηνεία της πραγματικότητας είναι συνάρτηση του βιώματος, της νοσταλγίας και των προσδοκιών των υποκειμένων, κάτι το οποίο, προφανώς, είναι άμεσα συνδεδεμένο με τη μορφή κινητικότητας που υπάρχει. Στο πλαίσιο αυτού του τύπου της προσέγγισης, η διενέργεια των συνεντεύξεων οργανώθηκε γύρω από τις ακόλουθες υποθέσεις: Τα πανηγύρια που πραγματοποιούνται κυρίως κατά τη θερινή περίοδο, η οργάνωσή τους, όπως επίσης και ο συμβολικός τους ρόλος ενδέχεται να υφίστανται επιρροές από όλες τις ομάδες μετακινούμενου πληθυσμού που ήδη περιγράφηκαν. Στο πλαίσιο του συμβολισμού του τοπικού τελετουργικού, ο ρόλος των ομάδων αυτών έχει ενδεχομένως αλλάξει με το πέρασμα του χρόνου. Η παρουσία των διαφόρων ομάδων στις εορταστικές αυτές εκδηλώσεις, είτε ως διοργανωτών είτε ως απλών συμμετεχόντων, έχει επηρεάσει το ίδιο το γεγονός. Οι κοινωνικές και οικονομικές μεταβολές που επισυμβαίνουν στον ύπαιθρο χώρο επηρεάζουν καθοριστικά τη δραστηριότητα των συλλόγων που δρουν σε τοπικό επίπεδο. Οι σύλλογοι, που έχουν ιδρυθεί από τους εσωτερικούς και εξωτερικούς μετανάστες, με έδρα το αστικό κέντρο μόνιμης κατοικίας των μεταναστών, αποκτούν νέες δυνατότητες παρέμβασης στο γενέθλιο τόπο. Οι αναπαραστάσεις που είναι σχετικές με την οργάνωση και πραγματοποίηση των διαβατηρίων τελετών, όπως η βάπτιση και ο γάμος, θα μπορούσαν να τροποποιηθούν και μόνον από το γεγονός της ανασημασιοδότησης των παραδοσιακών τελετουργικών. Το σύνολο της καθημερινής ζωής υπόκειται σε κοινωνικο-οικονομικές μεταβολές οι οποίες επέρχονται σε τοπική και ευρύτερη κλίμακα. Η συχνότερη επιστροφή στο γενέθλιο τόπο έχει ενδεχομένως μεταβάλλει τις μορφές πολιτισμικής διάχυσης, οι οποίες δεν περιορίζονται πλέον σε συγκεκριμένες στιγμές μέσα στο χρόνο αλλά έχουν χαρακτήρα κανονιστικό και υψηλότερη ένταση. Η ομάδα πληθυσμού που γειτνιάζει (ομάδα-στόχος της εργασίας κοινωνικής πραγματικότητας, μέσα από τη σε βάθος κατανόηση των σημασιών και νοημάτων που αυτή περικλείει. Η χρήση της πυκνής περιγραφής ενδείκνυται στη συγκεκριμένη περίπτωση, διότι επιτρέπει να αναδειχθούν οι πολιτισμικές σημασιοδοτήσεις δράσεων και πρακτικών. Διευκολύνει τη μελέτη της τελετής και της τελετουργίας (ως γεγονότα που συμπυκνώνουν νοήματα), εφόσον στην παρούσα εργασία γεγονότα τελεστικού τύπου (πανηγύρια, διαβατήριες τελετές) αποτελούν αντικείμενο διερεύνησης.

7 ΚΑΚΛΑΜΑΝΗ & ΝΤΥΚΕΝ Επιπτώσεις της κινητικότητας στον ύπαιθρο χώρο μας), λόγω της επιθυμίας της να συμμετάσχει στην τοπική ζωή και να προετοιμάσει την επιστροφή της στο χωριό, συμβάλλει στην ανάπτυξη δραστηριοτήτων (οικονομικών, κοινωνικών κ.ά.) οι οποίες επηρεάζουν την καθημερινή ζωή των μόνιμων κατοίκων του ύπαιθρου χώρου. Η ύπαρξη μορφών κοινωνικότητας οι οποίες δεν μπορούν να λειτουργήσουν παρά μόνο στον ύπαιθρο χώρο και των οποίων η σημασία έτεινε να χαθεί, φαίνεται να αναζωογονούνται, να μετατρέπονται (Boissevain 1992). Αυτές οι μορφές κοινωνικότητας συνιστούν χαρα κτηριστικά διαφοροποίησης από τον αστικό χώρο, τα οποία είναι επιθυμητά και εκτιμητέα από τους διαμένοντες σε αυτόν. 3. Η παρουσίαση της περιοχής έρευνας Για να γίνουν αντιληπτά αυτά τα διαφοροποιημένα βλέμματα, διενεργήθηκαν ημικαθοδηγούμενες συνεντεύξεις με πληροφορητές οι οποίοι διαδρα μα τί ζουν ένα σημαντικό ρόλο στην τοπική ζωή, είτε στο επίπεδο των αναπτυσσόμενων οικονομικών δραστηριοτήτων είτε σε αυτό των θρη σκευτικών και πολιτισμικών δραστηριοτήτων. Για την υλοποίηση των συνεντεύξεων, θεωρήθηκε σημαντικό να επιλεγούν τόσο μόνιμοι κάτοικοι της υπαίθρου, οι οποίοι εμπλέκονται στην τοπική οικονομική ζωή, όσο και άτομα που κατοικούν στο πλησιέστερο αστικό κέντρο αλλά διαμένουν στην περιοχή συστηματικά, κατά τακτά χρονικά διαστήματα. Λόγω της διαφορετικής ηλικίας, των βιωμάτων και της ανομοιόμορφης εμπλοκής τους στην κοινωνική-οικονομική και πολιτισμική ζωή του δήμου, η συζήτηση μαζί τους επιτρέπει τον αρχικό έλεγχο της καταλληλότητας των συλλεγόμενων πληροφοριών προκειμένου για τη διερεύνηση των υποθέσεων σε σχέση με την πολιτισμική κινητικότητα. Για τη διενέργεια της συγκεκριμένης διερευνητικής προσέγγισης επε λέγη ένας δήμος στον οποίο η ανάπτυξη που προκαλεί η κινητικότητα πραγματοποιείται με τρόπο αρκούντως αρμονικό. Στον συγκεκριμένο δήμο το φαινόμενο της κινητικότητας δεν είναι πρόσφατο, οπότε είναι ευκολότερα εντοπίσιμες οι παρα τηρούμενες επιπτώσεις. Από μια διαχρονική οπτική είναι εμφανείς κάποιες μορφές πολιτισμικών ανταλλαγών και, σε ορισμένες περιπτώσεις, η συστηματική επανάληψη κάποιων γεγονότων-πανηγυριών επέτρεψε τη θεσμοποίησή τους, με διαδικασίες άλλοτε άτυπες και άλλοτε τυπικές. Επίσης το γεγονός ότι ο ερευνητής έχει ζήσει για μεγάλο διάστημα στο συγκεκριμένο δήμο, βοήθησε σημαντικά στη συλλογή πληροφοριών εμπιστευτικού χαρακτήρα, διατυπωμένων εκτός δημόσιου χώρου. Πρόκειται για ένα βλέμμα «από τα μέσα» και επομένως ικανό να διακρίνει πολύ λεπτές αλλαγές οι οποίες επισυμβαίνουν σε μικρή κλίμακα.

8 258 ΑΡΙΑΔΝΗ 14 (2008) Ο δήμος στον οποίο διενεργήθηκε η έρευνα είναι ημιορεινός και παρουσιάζει έντονη γήρανση του πληθυσμού του. 6 Τα χωριά του δήμου γνώρισαν έντονο φαινόμενο αγροτικής εξόδου προς τις μεγάλες πόλεις της περιφέρειας, προς την Αθήνα, αλλά και υπερπόντια μετανάστευση. Ωστόσο, ένα σημα ντικό τμήμα από αυτούς που αποχώρησαν φαίνεται να έχει διατηρήσει ισχυρούς τους δεσμούς του με το γενέθλιο τόπο. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο συγκεκριμένος δήμος όπως μία σειρά δήμων που βρίσκονται με ημιορεινές περιοχές, ευνοούμενων από τη σχετική γειτνίαση με αστικά κέντρα κατάφερε μετά τις αρχές του 1990 να συγκρατήσει τον αυτόχθονα πληθυσμό του, ενώ ο αλλοδαπός πληθυσμός κατά την ίδια περίοδο επταπλασιάστηκε. Επίσης, στο δήμο καταγράφεται η συστηματική παρουσία κατά συχνά διαστήματα ενός πληθυσμού που δεν είναι απλοί τουρίστες: Πρόκειται για άτομα που κατάγονται από την περιοχή και ενώ έχουν μετοικήσει σε αστικό κέντρο, κατά την παραμονή τους στον τόπο καταγωγής, συμμετέχουν αρκετά ενεργά στην τοπική ζωή. Σήμερα, η τοπική οικονομία παραδοσιακά στραμμένη προς την κτηνο τρο φία και την ελαιοκαλλιέργεια υφίσταται αλλαγές οφειλόμενες στην ανά πτυξη του τουρισμού και την εγκατάσταση αλλοδαπού πληθυσμού προερ χόμενου από την Ε.Ε., καθώς και την ασκούμενη γεωργική πολιτική. Το ποσοστό κατοικιών που λειτουργούν ως δευτερεύουσες κατοικίες (απογραφή 2001) είναι επίσης υψηλό. Στην περιοχή παρατηρείται έντονη οικοδομική δραστηριότητα, σημαντική ανάπτυξη του λιανικού εμπορίου καθώς και των προσφερόμενων υπηρεσιών σε όλη τη διάρκεια του έτους. Οι μορφές εκσυγχρονισμού της τοπικής οικονομίας ευνόησαν τη συγκράτηση του τοπικού πληθυσμού, φαινόμενο που ενισχύθηκε και από την εισροή στο δήμο αλλοδαπού εργατικού δυναμικού. Εντοπίζονται έτσι όλες οι συνιστώσες μιας οικονομίας η οποία λαμβάνει υπόψη της τόσο τη μόνιμη όσο και την περιοδική παρουσία πληθυσμού (économie présentielle) 7 (Davezies 2008). 4. Ερευνητικά αποτελέσματα 4.1. Τα πανηγύρια και ο ρόλος των συλλόγων Τα πανηγύρια έχουν πολύ αλλάξει ως προς τον τρόπο που οργανώνονται, τη διάρκειά τους, το ρόλο και τη σύνθεση των συμμετεχόντων. Σημαντική είναι η διαπίστωση ότι η συλλογική πρόσληψη του γεγονότος έχει κατά μία έννοια διασπαστεί, με την κάθε ομάδα να αποδίδει το δικό της περιεχόμενο: 6 Σύμφωνα με την απογραφή του 2001, ο μόνιμος πληθυσμός του συγκεκριμένου δήμου ανέρχεται σε κατοίκους, με το ποσοστό των αλλοδαπών να αντιστοιχεί στο 12% του συνολικού πληθυσμού. 7 Στη διεθνή βιβλιογραφία κοινωνικο-οικονομικής ανάλυσης, ο ρόλος της παρουσίας πληθυσμού σε μια περιοχή, ανεξαρτήτως διάρκειας παραμονής σε αυτή, θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικός για την κατανόηση των παρατηρούμενων μεταβολών.

9 ΚΑΚΛΑΜΑΝΗ & ΝΤΥΚΕΝ Επιπτώσεις της κινητικότητας στον ύπαιθρο χώρο 259 Οι μόνιμοι κάτοικοι προσπαθούν να αναπαράξουν ό,τι προσδιορίζουν ως «παραδοσιακή μορφή» και θεωρούν ότι είναι οι μόνοι που μπορούν να εξασφαλίζουν την «αυθεντικότητα» του πανηγυριού. Το πανηγύρι αποτελεί συστατικό τμήμα της καθημερινότητάς τους και η πραγματοποίησή του θεωρείται «δική τους ευθύνη». Ταυτόχρονα, μιλώντας για το πανηγύρι εκ φράζονται σκέψεις και συναισθήματα που αφορούν στην ανάγκη για συλλο γικότητα και σύμπνοια. Ο λόγος κινείται ανάμεσα στην περιγραφή των γεγονότων και την αναπαραγωγή των μύθων «Στις 29 Αυγούστου είναι ο Αποκεφαλισμός του Ιωάννου του Προδρόμου. Την παραμονή μαζεύονται όλοι οι κάτοικοι και από τα τρία χωριά στην σπηλιά στο Γ. όπου βρίσκεται η εκκλησία του Αγίου, για τον Εσπερινό. Το βράδυ φέρνουν κρέας και το ψήνουν και περνούν όλη τη νύχτα εκεί. Ανήμερα της γιορτής είναι νηστεία, δεν επιτρέπεται ούτε το λάδι, κάθε οικογένεια φέρνει ελιές, σταφύλι και παξιμάδια. Αν κάποιος φάει λάδι τον πιάνουν ρίγη Γύρω από τη σπηλιά υπάρχουν χαρουπιές, αλλά δεν κάνει να παίρνεις ξύλα από κει. Όταν κάποιος προσπάθησε δεν μπορούσε να τα σηκώσει»το πανηγύρι στο δίπλα χωριό το οργανώνει ο Σύλλογος του χωριού στις 6 Αυγούστου (Σωτήρος Χριστού). Είναι νηστεία, αλλά σ αυτή τη νηστεία επιτρέπεται το ψάρι. Όλη τη βδομάδα οι γυναίκες του χωριού μαγειρεύουν (φάβα, σαλιγκάρια, χορτόπιτες). Τα τελευταία χρόνια οι ξένοι που ζουν στο χωριό συμμετέχουν κι αυτοί στην προετοιμασία. Οι πανηγυριώτες πληρώνουν και τα χρήματα που μαζεύονται είναι για το καλό του χωριού. Να, αυτή η γιορτή είναι πολύ καλή γιατί συμμετέχουν όλοι στην ετοιμασία και τα χρήματα πάνε για το καλό του χωριού, για να κάνουνε πράματα στο χωριό η στέρνα από λεφτά του πανηγυριού φτιάχτηκε» Οι κάτοικοι που μοιράζουν τη ζωή τους ανάμεσα σε δύο τόπους κατοικίας, εκφράζουν ένα αυξημένο ενδιαφέρον για τα γεγονότα αυτά. Γίνονται ανταγωνιστές των πρώτων, στέλνοντας με τη συμμετοχή τους ένα διπλό μήνυμα, με αποδέκτες τους μόνιμους κατοίκους αλλά και αυτούς που έχουν μετοικήσει στην Αθήνα και των οποίων η παρουσία περιορίζεται ουσιαστικά στις μεγάλες εορτές και τη θερινή περίοδο. «Το πανηγύρι έχασε τη φήμη του τα τελευταία 5-6 χρόνια. Για ποιο λόγο; Δεν υπάρχει πια χώρος για να φέρεις ένα καλό συγκρότημα μουσικών και να οργανώσεις ένα σωστό πανηγύρι, δηλαδή με 1000 καρέκλες (παλιά χρησιμοποιούσαμε την αυλή του σχολείου και τ αλώνι). Κι έπειτα σήμερα δεν υπάρχουν αρκετά πιάτα. Στις μέρες μας όλος ο κόσμος έχει αυτοκίνητο, μπορούν λοιπόν να διαλέξουν το καλύτερο πανηγύρι. Άλλοτε το πανηγύρι μας ήταν τόσο φημισμένο που έρχονταν κόσμος ακόμη και από το 8 Κατά 8 Πρόκειται για την πρωτεύουσα του διπλανού Νομού.

10 260 ΑΡΙΑΔΝΗ 14 (2008) τη γνώμη μου, είναι η ποιότητα του φαγητού, αλλά θέλει και πολύ κόσμο για να μπορέσεις να σερβίρεις τον κόσμο Όταν είναι οι σύλλογοι που το οργανώνουν, που όλος ο κόσμος συμμετέχει, τότε είναι καλά.» Όσοι κατοικούν μόνιμα στην Αθήνα ή το εξωτερικό επιστρέφουν στο χωριό κυρίως κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού (οι πρώτοι κάποιες φορές έρχονται και το Πάσχα), ζουν με τις μνήμες της παιδικής και νεανικής τους ηλικίας. Ζουν τα γεγονότα πίσω από ένα πρίσμα που παραμορφώνει την εικόνα, καθόσον γι αυτούς πρόκειται ακόμη για εξαιρετικές στιγμές όπως ήταν κάποτε. Η παρουσία τους δεν έχει εντέλει καμία επίπτωση στο περιεχόμενο των γεγονότων. Όσον αφορά σε αυτούς που ανήκουν στους Έλληνες της διασποράς, φαίνεται να είναι έντονα αντιδραστικοί απέναντι στις επελθούσες με το πέρασμα του χρόνου μεταβολές, στο βαθμό που προτάσσουν συστηματικά τις αυστηρά παραδοσιακές τελετουργίες, όπως αυτές έχουν διαφυλαχθεί από την επιλεκτική μνήμη. «Αυτοί που κατοικούν στη γειτονική πόλη βοηθούν με μεγάλη χαρά στην οργάνωση του πανηγυριού Αυτοί που έρχονται από την Αθήνα είναι πιο ενθουσιώδεις με το πανηγύρι, το αγαπούν πολύ, γιατί γι αυτούς η Αθήνα είναι το συνώνυμο της απομόνωσης και εδώ έχουν τη δυνατότητα να ξαναβρούν ένα κύκλο ανθρώπων να επικοινωνήσουν. Οι μεσήλικες αναζητούν περισσότερο αυτήν τη δυνατότητα μια και μεταξύ άλλων επιθυμούν να δείξουν στα παιδιά τους πώς ήταν το χωριό όταν ήταν αυτοί παιδιά. Αναπολούν τη νιότη τους» Κάποιοι από τους οικονομικούς μετανάστες, προερχόμενοι από χώρες 9 στις οποίες οι παραδόσεις παραμένουν ζωντανές στην καθημερινή ζωή, εμφανίζουν μία έντονη ευαισθησία σε σχέση με τις τοπικές εορτές. Πρόκειται για την αναζήτηση μιας χαμένης «παραδοσιακότητας» που ερμηνεύει την έντονη και πρόθυμη εμπλοκή τους στην ίδια την οργάνωση των εορτών. «Οι οικονομικοί μετανάστες που βοηθούν πολύ στην ετοιμασία είναι οι Ουκρανοί που δουλεύουν στον Ν. 10 Βοηθούν κάθε χρόνο, γιατί στη γιορτή τρώνε, πίνουν και διασκεδάζουν. Τους αρέσει το πανηγύρι» Οι αλλοδαποί που προέρχονται από χώρες της Ε.Ε. αυτό που κυρίως αναζητούν στις τοπικές εορτές είναι ο φολκλορικός χαρακτήρας τους και σε κάποιες περιπτώσεις αναζητούν μέσα από αυτές τις ευκαιρίες κοινωνικότητας να παρεισφρήσουν στην τοπική ζωή, δημιουργώντας φιλικούς δεσμούς με τους ντόπιους. Μεταξύ αυτών των αλλοδαπών από την Ε.Ε. υπάρχουν και κάποιοι οι οποίοι αρνούνται να ενταχθούν και παραμένουν απόντες από αυτήν την κοινωνικότητα. 9 Αναφερόμαστε στους οικονομικούς μετανάστες που προέρχονται από τις πρώην σοσιαλιστικές χώρες. 10 Εργολάβος της περιοχής.

11 ΚΑΚΛΑΜΑΝΗ & ΝΤΥΚΕΝ Επιπτώσεις της κινητικότητας στον ύπαιθρο χώρο 261 «Η οργάνωση ήταν ιδέα τριών ατόμων, του Α., δικηγόρος, του Κ., ποιητής, και δική μου, οικονομολόγος. Παληά το πανηγύρι γινόταν στον Άγιο Χ., στις 23 Ιουνίου. Αλλά στη συνέχεια για πολλά χρόνια δεν γινόταν και μετά όταν ξανάρχισε οργανώθηκε στο ίδιο μέρος. Κατόπιν είχαμε την ιδέα να οργανώσουμε το πανηγύρι εκεί που βρίσκεται η έδρα του Συλλόγου και να αναζωογονήσουμε τις παλιές συνήθειες. Οι παλιοί έκαναν πολλά στη ζωή τους, αλλά εμείς οι νέοι τι κάναμε; Ποιες είναι οι παλιές συνήθειες; Γιορτή τη μέρα του Αγίου, χορός, κρασί, φαΐ, γιορτινή ατμόσφαιρα. [ ] Η οργάνωση σήμερα απαντά στην επιθυμία μας όλα αυτά να μην εξαφανιστούν, έτσι ώστε αυτοί που μένουν ακόμη στο χωριό να περνούν όμορφες στιγμές.»το πανηγύρι οργανώνεται εδώ και δέκα χρόνια. Στην αρχή η ιδέα ήταν να μαζέψουμε χρήματα για να φτιάξουμε το δρόμο που πάει στη σπηλιά. Μετά αλλάξαμε και είπαμε ότι καλύτερα οι άνθρωποι να μην πληρώνουν. Ωστόσο χρειάζονται χρήματα για την οργάνωση, οπότε σκεφτήκαμε τη λύση των κλήρων, με δώρα που προσφέρουμε όλοι εμείς. [ ] Η προετοιμασία γίνεται από όλους τους χωριανούς, άντρες και γυναίκες, και τα παιδιά συμμετέχουν τακτοποιώντας τις καρέκλες το βράδυ της γιορτής [ ] Ο μουσικός δεν πληρώνεται κανονικά, αλλά με ένα ποσό που είναι συμβολικό και αυτή είναι η δική του προσφορά στη γιορτή [ ] Σήμερα ακόμη και οι Άγγλοι που ζουν στο χωριό έρχονται να βοηθήσουν στην προετοιμασία.» Η δραστηριότητα των τοπικών συλλόγων ή των αστικών συλλόγων αυτών που έχουν μετοικήσει είναι μια δομική συνιστώσα της κοινωνικής-πολιτιστικής ζωής των χωριών. Δύο τύποι συλλόγων παρεμβαίνουν: οι τοπικοί σύλλογοι που βρίσκονται και δρουν στο χωριό και οι σύλλογοι των μεταναστών (εσωτερικών και εξωτερικών), των οποίων η έδρα βρίσκεται στον αστικό χώρο μόνιμης εγκατάστασης. Ο ρόλος και η θέση γοήτρου που κατέχουν στην τοπική κοινωνία, καθώς και οι δραστηριότητες που αναπτύσσουν διαφοροποιούνται. Η εξέλιξη μέσα στο χρόνο των δραστηριοτήτων των τοπικών συλλόγων είναι συνυφασμένη με την αλλαγή των μελών και των προσδοκιών τους. Συνεπώς, μέσα από την ανάλυση αυτών των εξελίξεων μπορούμε να αναγνώσουμε κάποιες από τις πολιτισμικές μεταβολές. Η επιθυμία, για παράδειγμα, κάποιων μελών των συλλόγων γυναικών, που δραστηριοποιούνται στον αγροτικό χώρο, να αναπτύξουν παραγωγικές δραστηριότητες και να μην περιορίζονται πλέον μόνον στη διοργάνωση πολιτιστικών δρώμενων, είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα διότι δίδει στους συλλόγους ένα συμπληρωματικό λόγο ύπαρξης, οικονομικού χαρακτήρα. Όσον αφορά στους συλλόγους των μεταναστών, η αυξανόμενη γεωγραφική κινητικότητα μπορεί να συμβάλει ώστε να γίνουν πιο δραστήριοι και η συμμετοχή στη ζωή του τόπου τους να βελτιωθεί. Με αυτό το

12 262 ΑΡΙΑΔΝΗ 14 (2008) δεδομένο, η μορφή εμπλοκής αυτών των συλλόγων εξαρτάται ουσιαστικά από την ικανότητα ανανέωσης που εμφανίζουν. «Ο Σύλλογος ιδρύθηκε εδώ και δέκα χρόνια. Οι πρώτες εγγραφές που έγιναν (100 εγγραφές) ήταν κυρίως από αυτούς που μένουν στη γειτονική πόλη ή στην Αθήνα. Γενικά οι άνθρωποι έρχονται στο χωριό για να μαζέψουνε τις ελιές, στις γιορτές ή το καλοκαίρι. Μόνο από μία οικογένεια έρχονταν και μέσα στη βδομάδα. Αυτοί μένουν στη γειτονική πόλη και έρχονται συνήθως τα σαββατοκύριακα για να ξεκουραστούν [ ] Η προτεραιότητα του Συλλόγου είναι να φτιάξει μια παιδική χαρά για τα παιδιά που έρχονται το καλοκαίρι στο χώρο που είναι δίπλα στο κτήριο του Συλλόγου. Κάναμε επίσης επέκταση του νεκροταφείου. Στην αρχή ο Σύλλογος ήθελε να μαζέψει λεφτά για να κάνει το δρόμο μέχρι τη σπηλιά του Αγίου.»Τα τελευταία χρόνια δεν είχαμε νέες εγγραφές. Γιατί εκεί υπάρχει ένα αρνητικό στοιχείο που παρεμβαίνει. Όταν μπαίνει το «εγώ», το «εμείς» εξαφανίζεται. Και αυτό εκφράζεται κυρίως μέσα από την αδιαφορία, ή καλύτερα κάποια άτομα έχουν απογοητευτεί γιατί τα πράγματα δεν γίνονται όπως τα θέλουνε. Έχουν αυτό το συναίσθημα γιατί προτιμούν ένα συγκρότημα μουσικής πιο γνωστό, για να δείξουν ότι το χωριό τους «οργανώνει πράγματα σημαντικά». Υπάρχουν άνθρωποι επιφανειακοί και άνθρωποι πιο Θέλουν να συμμετέχουν στο πανηγύρι προσωπικότητες, ο κόσμος να βάζει τα καλά του, να έρχεται ο Υπουργός Δεν ενδιαφέρονται να περάσουν μια ευχάριστη βραδιά. Το πρόβλημα είναι ποιος θα μιλήσει στο μικρόφωνο. Αυτή η νοοτροπία που πέρασε μετά τα τρία πρώτα χρόνια, εμποδίζει την ανάπτυξη του Συλλόγου. Σήμερα οι άνθρωποι απέχουν από τις δραστηριότητές μας και αυτή η απουσία είναι αισθητή [ ]» 4.2. Ο τόπος πραγματοποίησης των διαβατηρίων τελετών Η επιλογή του τόπου πραγματοποίησης των διαβατηρίων τελετών, καθώς και ο τρόπος διοργάνωσής τους παραμένουν επηρεασμένα από τη σχέση των ατόμων με τη θρησκεία. Η σχέση αυτή έχει δύο σκέλη: Ένα σκέλος αναφέρεται στη δημόσια έκφραση του θρησκευτικού συναισθήματος, οπότε καθορίζεται σε σημαντικό βαθμό από τα κυρίαρχα πρότυπα. Το δεύτερο σκέλος αφορά στη σχέση των υποκειμένων με το τελούμενο γεγονός, σχέση διαμορφωμένη στη διάρκεια της ζωής τους, πλαισιωμένη από επιθυμίες για τη μορφή διεξαγωγής των τελετών. «Είναι ξωκκλήσι και δεν γίνονται άλλοι γάμοι, οπότε μπορούσες να διαλέξεις ό,τι ώρα ήθελες. Σε ένα τέτοιο εκκλησάκι μπορείς να στολίσεις με

13 ΚΑΚΛΑΜΑΝΗ & ΝΤΥΚΕΝ Επιπτώσεις της κινητικότητας στον ύπαιθρο χώρο 263 το προσωπικό σου γούστο. Εμείς βάψαμε την εκκλησία που δεν είχε ποτέ βαφτεί. Ζήσαμε μια διαδικασία άλλη απ το να πηγαίναμε σε μία κεντρική εκκλησία. Όποια ώρα μας έμενε πηγαίναμε και στολίζαμε την εκκλησία. Στον Προφήτη Ηλία γίνονται οι «κυριλάτοι» γάμοι, εκεί είναι εμπόριο» Από την παρατήρηση αναδεικνύονται διάφοροι τύποι επιλογών που είναι συνάρτηση, αφενός, του θρησκευτικού συναισθήματος και, αφετέρου, της σχέσης με τον ύπαιθρο χώρο, ως τόπο ισχυρής «παραδοσιακότητας». Σε κάποιες περιπτώσεις ο γάμος πραγματοποιείται στο γενέθλιο τόπο του ζευγαριού, ή του ενός εκ των δύο μελλονύμφων, 11 ή ακόμη των γονέων. Για τη διαδικασία, πριν και μετά την τελετή, ακολουθούνται οι παραδοσιακές συνή θειες, οι κανόνες είναι σεβαστοί από όλους, καθότι εσωτερικευμένοι. Η επιλογή του τόπου διεξαγωγής του μυστηρίου δεν είναι αποτέλεσμα συλλογισμού εκ μέρους των εμπλεκομένων, είναι αυτονόητη: οι νεότεροι υποκλίνονται στις οδηγίες των γηραιότερων. Το ζευγάρι είναι τμήμα της παράστασης, οι νεόνυμφοι είναι σίγουρα οι κύριοι δρώντες αλλά δεν είναι οι μόνοι. Οι συμβολικές εκφράσεις στις στάσεις των συμμετεχόντων εντάσσονται σε ένα πλαίσιο παραδοσιακότητας, μάλλον χωρίς καταναγκασμούς. Ενδεχομένως, μια παρόμοια προσέγγιση των διαβατηρίων τελετών να χαρακτηρίζει κυρίως εκείνες τις περιπτώσεις που οι γονείς διαμένουν στο γενέθλιο τόπο, από τον οποίο ποτέ δεν αποχώρησαν, ή επέστρεψαν σε μεγάλη ηλικία, ή ακόμη όταν οι γονείς διατηρούν εξαιρετικά στενούς δεσμούς με αυτόν και παραμένουν αυστηρά προσκολλημένοι «στις παραδόσεις του τόπου τους». Όταν η σχέση με τους θρησκευτικούς κανόνες καθορίζεται κυρίως από το σκέλος της δημόσιας έκφρασης, η επιλογή του τόπου διεξαγωγής της τελετής υπαγορεύεται από τις κυρίαρχες τάσεις της συγχρονίας, το τελετουργικό καθορίζεται κυρίως από τους ρυθμιστικούς κανόνες της και έμφαση δίδεται στις καθαρά «εορταστικές» πλευρές. Οι παραδοσιακοί κανόνες του τελετουργικού μάλλον απωθούνται, ή περιορίζονται στο όριο του αναγκαίου για την ευρύτερη νομιμοποίηση του γεγονότος. Στο δήμο καταγράφεται τέτοιου τύπου συμπεριφορά, διότι μία από τις εκκλησίες που λειτουργούν στην περιοχή είναι μεταξύ των πλέον φημισμένων της επαρχίας για την υψηλού κάλλους τοποθεσία στην οποία βρίσκεται, τη θέα της, καθώς και την εύκολη πρόσβαση σε αυτήν. Η επιλογή του μοναστηριού είναι αποτέλεσμα διαφορετικής επεξεργασίας. Στο μοναστήρι το κοσμικό κομμάτι των τελετών υπακούει σε αυστηρούς περιορισμούς και θρησκευτικούς κανόνες. Ο ναός είναι μέσα στη φύση αυτό το ήρεμο τοπίο, τόσο κοντά στον Θεό, συντείνει σε μία ουσιαστικότερη συμμετοχή στο μυστήριο, γεμάτη κατάνυξη. Η κατάνυξη, ως αποτέλεσμα της ισχυρής σχέσης του υποκειμένου με τη θρησκευτική πίστη, περιορίζει πλευρές της 11 Σε περίπτωση γεωγραφικής ετερογαμίας.

14 264 ΑΡΙΑΔΝΗ 14 (2008) δημόσιας έκφρασης της τελετής. Η διοργάνωση της τελετής παραπέμπει σε μια νοσταλγία «περασμένων εποχών» Διαφορετικές δραστηριότητες στην πόλη και στο χωριό Όσο πλησιάζει η ηλικία συνταξιοδότησης, η επιστροφή στο χωριό γίνεται όλο και συχνότερη, κυρίως από τους μετακινηθέντες προς το γειτονικό αστικό κέντρο. Οι δραστηριότητες που αναπτύσσονται στο χωριό καταγωγής αυξάνονται, ενδεχομένως στο πλαίσιο μιας προετοιμασίας επιστροφής. Ένα από τα ερωτήματα που προκύπτουν από αυτήν τη μορφή κινητικότητας αφορά στη διαχείριση του πολιτισμικού συστήματος από τους μετακινούμενους, αναλόγως του τόπου που αναπτύσσουν κάποια δραστηριότητα. «Όταν είμαστε νέοι, μετά το γάμο μας, ερχόμαστε μόνο τα Σαββατοκύριακα. Ερχόμασταν για να ασχοληθούμε με την περιουσία μας (ελιές, αμπέλια) και έπειτα για να ανασάνουμε λίγο φρέσκο αέρα. Τώρα που είμαστε συνταξιούχοι ερχόμαστε πιο συχνά. Για να βρούμε χόρτα, σαλιγκάρια, να ανάψουμε την ξυλόσομπα, να μαγειρέψουμε με τη φωτιά της [...]. Τούτο το απόγευμα μαγειρεύω ρεβύθια εδώ και ώρες για να ακούω το θόρυβο!» Το πολιτισμικό σύστημα που φέρει παραδοσιακά χαρακτηριστικά μετα φέ ρεται στην πόλη. Κατά τη διαδικασία προσαρμογής και ένταξης στον αστικό χώρο τα άτομα τροποποιούν ή/ και προσαρμόζουν το σύστημα και προκαλούν αλλοιώσεις στη μορφή και το περιεχόμενό του. Στην πόλη κάποιες δραστηριότητες της καθημερινής ζωής που ήταν αναγκαίες στο χωριό καταργούνται (σχετικά, για παράδειγμα, με τον τρόπο θέρμανσης). Κάποιες άλλες, που εντοπίζονται κυρίως σε ζητήματα νοικοκυριού και μαγειρικής, διευκολύνονται ή και βελτιώνονται μέσα από μια σειρά ευκολίες και ανέσεις. Οι αλλαγές που επήλθαν ενσωματώθηκαν άραγε στο αρχικό πολιτισμικό σύστημα επιτρέποντας «καλύτερες επιδόσεις» στις παραδοσιακές δραστηριότητες χωρίς να θίγεται το σύστημα αξιολόγησης των έμφυλων ρόλων; Για τις γυναίκες, οι ανέσεις και οι ευκολίες που προσφέρει η ζωή στην πόλη τους επιτρέπουν τη βελτίωση των αποτελεσμάτων των δραστηριοτήτων τους: αφθονία, ποιότητα και ποικιλία υλικών και εργαλεία που διευκολύνουν. «Στην πόλη επηρεαζόμουν από τον περίγυρο, να κάνω ό,τι πιο σύγχρονο και ντρεπόμουν να κάνω αυτά που ήθελα, να μην πουν ότι είμαι χωριάτισσα. Ενώ τώρα που είμαι 50 χρονών δεν με νοιάζει. Τότε έκανα κι εγώ τη μοντέρνα.» Αντιθέτως, για τους άνδρες, στη ζωή της πόλης δεν δοκιμάζεται η ικανότητά τους να αντιμετωπίζουν «συνθήκες δύσκολες και απαιτητικές» όπως αυτές του

15 ΚΑΚΛΑΜΑΝΗ & ΝΤΥΚΕΝ Επιπτώσεις της κινητικότητας στον ύπαιθρο χώρο 265 χωριού. Στο αστικό περιβάλλον, η ανάγκη να καταβληθεί προσπάθεια και να έχει κανείς φυσικές δεξιότητες είναι διαφορετική, αποσυνδέεται από το χώρο κατοικίας και αφορά ενδεχομένως μόνο στο χώρο εργασίας. Διαφοροποιούνται συνεπώς τα στοιχεία που συνθέτουν την ανδρική ταυτότητα, αλλαγή η οποία συχνά βιώνεται ως απώλεια δυνατοτήτων ευχαρίστησης και επικοινωνίας. «Στο χωριό έχω τα πρόβατά μου, τα κουνέλια μου, τους κήπους μου. Εδώ πας στο καφενείο να βρεις ένα χωριανό, να πεις δυο βλακείες και ξεκουράζεσαι, είναι όλοι γνωστοί. Στην πόλη είναι τυποποιημένα [ ] Παλιά δεν το σκεφτόμουν, τώρα το σκέφτηκα [με τη σύνταξη]. Εδώ γεννήθηκα, πάντα θέλεις να επιστρέψεις στις ρίζες σου. Το χωριό σ ευχαριστεί. Να πας στο χωράφι σου, να πας να κόψεις δυο σύκα, να φτιάξεις τον κήπο σου. Σε ηρεμεί να είσαι στο χωράφι, να βλέπεις τα ζώα. Στην πόλη σου λείπουν αυτές οι δουλειές» Μέσα από κάποιες συνεντεύξεις εντοπίστηκε μια υπόγεια σύγκρουση ανά μεσα στις προσδοκίες των δύο φύλων. Οι γυναίκες συχνά αρνούνται να επιστρέψουν στο χωριό, ενώ οι άνδρες φαίνεται να το αναζητούν περισσότερο. Ερευνητικά δεδομένα προερχόμενα από άλλες αγροτικές περιοχές της χώρας 12 αναδεικνύουν την προσδοκία για έναν αστικό τρόπο ζωής ως σοβαρό αίτημα των γυναικών. Ωστόσο, από τις συνεντεύξεις που διενεργήθηκαν δεν προέκυψαν τα απαραίτητα στοιχεία για μια ερμηνεία της απόκλισης επι θυμιών. Παρατηρείται επίσης κατάτμηση του κοινωνικού χώρου σε τμήματα περισσότερο ή λιγότερο στεγανά, σε συνάρτηση με την ένταση της κινητικότητας και τον βαθμό ασυμβατότητας των τρόπων ζωής που συνεπάγονται. Στο εσωτερικό κάθε τμήματος, τα άτομα συμμετέχουν σε διαφορετικό βαθμό και αυτή η κατάτμηση επιτρέπει να μην αναδειχθούν ενδεχόμενες αντιθέσεις. Εντοπίζεται με μία έννοια η ιδέα της «μαστορικής» του Claude Lévi-Strauss, ενώ για το ίδιο φαινόμενο αναφέρονται διεξοδικά στις εργασίες τους οι Benko και Pecqueur (2001) Δραστηριότητες μεταξύ πόλης και χωριού Οι πρόσφατες κοινωνικές-οικονομικές αλλαγές στον αγροτικό χώρο οδηγούν στη διαμόρφωση ενός νέου καμβά σχέσεων μεταξύ των μόνιμων κατοίκων και αυτών που διαμένουν κατά διαστήματα και κατοικούν στη γειτονική πόλη. Το φαινόμενο, αποτέλεσμα μιας διαδικασίας αρκετά περί πλοκης, συνδέεται με την κινητικότητα, με την παρουσία ακόμη και κατά διαστήματα διαφόρων 12 Σχετικές επιτόπιες έρευνες έχουν διενεργηθεί κατά την τελευταία τριετία στο πλαίσιο λειτουργίας του Π.Μ.Σ. Χωρικές Δυναμικές και Αγροτική Χωροταξία (Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας), καλύπτοντας όλο τον ύπαιθρο χώρο της Θεσσαλίας.

16 266 ΑΡΙΑΔΝΗ 14 (2008) πληθυσμών. Μέσω της τουριστικής ανάπτυξης που τροφοδοτείται και από τους ομογενείς, δημιουργήθηκαν νέοι τόποι συνάντησης (λ.χ. καφετέριες) που υπερβαίνουν το παραδοσιακό πλαίσιο κοινωνικότητας (καφενείο). Οι επιχειρήσεις αυτές στην αρχή λειτουργούσαν μόνο κατά τη θερινή περίοδο. Με την εντεινόμενη παρουσία κατοίκων που διαμένουν κατά διαστήματα στο χωριό (όχι όμως μόνιμα) κάποιες από αυτές λειτουργούν όλο το χρόνο. Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, υπάρχει περισσότερος κόσμος, η αναπτυσσόμενη κοινωνικότητα είναι έντονη. Όμως οι σχέσεις παραμένουν επι φανειακές και κάποιες φορές ανταγωνιστικές. Η αναπαραγωγή των κοινωνικών αποστάσεων δυσχεραίνει τη δημιουργία μιας ισχυρότερης σχεσιακής γειτνίασης. Αντίθετα, κατά τη διάρκεια του χειμώνα οι μόνιμοι κάτοικοι και αυτοί που διαμένουν στη γειτονική πόλη και βρίσκονται συχνά στο χωριό διατηρούν τις σχέσεις τους. Η συχνότητα επαφών μειώνεται, η μετακίνηση δυσχεραίνεται λόγω καιρικών συνθηκών, όμως οι σχέσεις γίνονται στενότερες. Αυτό το δίκτυο σχέσεων, συνδυαζόμενο με τη δυναμική που αναπτύσσεται στον αγροτικό χώρο δημιουργούν ένα πεδίο ανάπτυξης κοινών δραστηριοτήτων, οικονομικών, πολιτισμικών κτλ. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο η υποκειμενική αντί ληψη της απόστασης πόλης-χωριού μειώνεται ακόμη περισσότερο. Παρατηρείται επιμερισμός στις αναπτυσσόμενες δραστηριότητες και νέες μορφές παραδοσιακής κοινωνικότητας. Οι πλευρές αυτής της εξέλιξης εμφανίζουν έντονη διάχυση και αλληλεξάρτηση. Η κατανομή των παραδοσιακών δραστηριοτήτων μπορεί να αναπτυχθεί σύμφωνα με τους παραδοσιακούς κανόνες και στην περίπτωση αυτή οι μόνιμοι κάτοικοι διαδραματίζουν πρωτεύοντα ρόλο. Αντίθετα, οποιαδήποτε δραστηριότητα που απαντά σε μεγάλο βαθμό στις προσδοκίες των νέων κατηγοριών κατοίκων φαίνεται να εμπίπτει στην αρμοδιότητα αυτών που διαμένουν στο χωριό κατά διαστήματα. Μένει ωστόσο να διερευνηθεί ο τύπος ισορροπίας που προκύπτει από αυτόν το συνδυασμό ρόλων. Θα μπορούσαμε ενδεχομένως να μιλήσουμε για μια κατανομή του τύπου: συμβολικό κεφάλαιο/ μόνιμοι κάτοικοι και υλικό κεφάλαιο/ κάτοικοι περιοδικά μόνιμοι. Δηλαδή, στους μόνιμους κατοίκους η εξουσία είναι επενδυμένη (ή επιδιώκεται) κυρίως με αξίες συμβολικού κεφαλαίου ενώ στους περιοδικά μόνιμους στην άσκηση επιρροών και εξουσίας στην τοπική κοινωνία το υλικό (οικονομικό) κεφάλαιο κατέχει εξέχουσα θέση. Πρόκειται για μια σχέση που είναι δυναμική στον βαθμό που οι εμπλεκόμενοι ανήκουν στις γενιές ηλικίας ετών, έχουν ένα αναπτυγμένο δίκτυο αλληλογνωριμιών και, επομένως, από τις σχέσεις που έχουν διαπλέξει μπορούν ενδεχομένως να επωφεληθούν οι νεότερες γενιές (30-40 ετών) που διαμένουν στον δήμο. Ωστόσο, ένα ερώτημα παραμένει ανοικτό: υπάρχει περίπτωση αυτή η νέα δυναμική να λειτουργήσει ως πόλος έλξης για τις νεότερες γενιές που γεννήθηκαν και κατοικούν στην πόλη; Στην περιοχή που διενεργήθηκε η έρευνα

17 ΚΑΚΛΑΜΑΝΗ & ΝΤΥΚΕΝ Επιπτώσεις της κινητικότητας στον ύπαιθρο χώρο 267 δραστηριοποιείται μία εταιρία, της οποίας τα ιδρυτικά μέλη την εποχή της ίδρυσής της κατοικούσαν είτε στη γειτονική πόλη είτε στην Αθήνα. Ωστόσο, με την πάροδο των ετών και την ανάπτυξη των δραστηριοτήτων της εταιρίας, τα άτομα που εντέλει επένδυσαν περισσότερο σε αυτήν μετοίκησαν και διαμένουν μόνιμα στο δήμο: «Η Β. Α.Ε. ιδρύθηκε το Η ίδρυση της εταιρίας συνδέθηκε με την εκτί μηση ότι στις τουριστικές περιοχές που δεν είναι παράκτιες υπάρχει δυνατότητα ανάπτυξης, πρέπει να αναζητηθεί αυτή η προοπτική και αυτό είναι ρεαλιστικό. Τότε μιλάγαμε για την προοπτική μίας ανάπτυξης «ήπιας μορφής» που θα έδενε αρμονικά με το φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον. Μια προοπτική που θα προωθούσε ένα νέο πρότυπο της ανάπτυξης. Τότε το φαινόμενο πώλησης γης σε Άγγλους ήταν σε εξέλιξη, αλλά δεν είχε τον επιθετικό χαρακτήρα που έχει σήμερα. Είχαμε εκτιμήσει ότι θα μπορούσαμε να δώσουμε ένα θετικό παράδειγμα για την αξιοποίηση της ιδιοκτησίας από τους ίδιους τους ντόπιους. Θελήσαμε να προτείνουμε μια εναλλακτική λύση που να έρχεται σε αντίθεση με την ιδέα της πώλησης των ιδιοκτησιών σε ξένους. [ ]»Όταν ξεκινήσαμε το παράδειγμά μας ήταν μοναδικό στην Ελλάδα. Η εταιρία πρόσφερε ένα ολοκληρωμένο προϊόν, δηλαδή ξενοδοχειακή υποδομή, ταβέρνα, τοπικά προϊόντα φτιαγμένα από τη βιοτεχνία μας, παντοπωλείο, καφενείο, καθώς επίσης και πολιτιστικές δραστηριότητες. Προφανώς στην αρχή η εθελοντική προσφορά εργασίας θεωρήθηκε αυτονόητη. Διαθέσαμε όλο τον ελεύθερο χρόνο μας, χωρίς αμοιβή, ώστε να κτιστεί η επιχείρηση και να γίνει γνωστή. [ ]»Δεν ήταν καθόλου απλό να λες έχω ξενοδοχείο και θα έχω τουρίστες. Στην αρχή είχαμε πρόβλημα να γίνουμε αποδεκτοί από τους τουριστικούς πράκτορες, που συνηθισμένοι στο πρότυπο του μαζικού τουρισμού αντιμετώπιζαν την πρωτοβουλία μας με καχυποψία και ίσως ειρωνικά [ ] Η άφιξη των τουριστών στην ενδοχώρα είναι συνδεδεμένη με τις δραστηριότητες της εταιρίας» Από την αναφορά στο χθες με το οποίο και συγκρίνεται το σήμερα, φάνηκε ότι η έννοια του χρόνου διαδραματίζει έναν ουσιαστικό ρόλο στην πρόσληψη των γεγονότων, όπως και στον περισσότερο ή λιγότερο ισχυρό δεσμό με τον τόπο καταγωγής. Δεν πρόκειται μόνο για τον αντικειμενικό χρόνο, ακόμη θα πρέπει να καθοριστούν οι αντιπροσωπευτικές στιγμές αυτού του χρόνου. Υπάρχει επίσης η έννοια του ατομικού χρόνου που επιδρά στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι μιλούν για το «παρελθόν» και τη σχέση του με το «παρόν». Η αναφορά στο παρελθόν παρουσιάζει σημαντικές διαφοροποιήσεις από το ένα άτομο στο άλλο. Όσο μεγαλύτερη, έντονη και περίπλοκη είναι η εμπλοκή των

18 268 ΑΡΙΑΔΝΗ 14 (2008) ομιλούντων στο παρόν, τόσο εγγύτερα τοποθετείται η αναφορά στο «χτες». Οι συγκρίσεις που πραγματοποιήθηκαν από αυτούς τους τελευταίους έχουν συνιστώσες πιο πρακτικές, πιο ρεαλιστικές και λιγότερο συναισθηματικές (με την έννοια της επιστροφής στις αναμνήσεις της νεότητας ή της παιδικής ηλικίας). Ελπίζουν ή δρουν για τον εκσυγχρονισμό των παραδοσιακών εορτών, ώστε αυτές να γίνουν πιο αποδοτικές. Μένει, ωστόσο, να διευκρινιστεί τι εννοούν με τον όρο «αποδοτικές». Μέσα σε αυτό το παιχνίδι του διαφορετικού βλέμματος του παρελθόντος, όπως επίσης και της αξιολόγησης του παρόντος, φαίνεται ενδιαφέρον να παρεμβληθεί ή έννοια του χρόνου ως γενιάς. Η αξιολόγηση των ίδιων δραστηριοτήτων/ εξελίξεων από τις διαφορετικές γενιές ανακλά κατά έναν τρόπο το βαθμό σύγκλισης των απόψεων και καθιστά συνεπώς ορατά τα σημεία ρήξης ή ακόμη τα επίπεδα προσομοίωσης των νεωτερισμών. 5. Συμπεράσματα Η γεωγραφική κινητικότητα μεταξύ του αστικού και του ύπαιθρου χώρου, σε μια περίοδο επαναπροσδιορισμού των λειτουργιών του τελευταίου, παραπέμπει σε δεσμούς πολιτισμικής υφής των μετακινούμενων με το γενέθλιο τόπο. Η αναζήτηση των ρυθμιστικών κανόνων που χαρακτηρίζουν την καθημερινή ζωή των κατοίκων και οι ενδεχόμενες διαφοροποιήσεις τους ανιχνεύονται σε συμπυκνωμένη μορφή μέσα από τη μελέτη των διαβατηρίων τελετών και των τοπικών εορτών, καθώς και των χαρακτηριστικών της δραστηριότητας των τοπικών συλλόγων. Αυτοί οι ρυθμιστικοί κανόνες παρουσιάζουν στοιχεία μεταβολών/ προσαρμογών που συναρτώνται με την πολιτισμική κινητικότητα. Σύμφωνα με τη διεξαχθείσα έρευνα, φαίνεται να διαμορφώνεται ένας νέος καμβάς κοινωνικών σχέσεων μεταξύ των μόνιμων κατοίκων και αυτών που επισκέπτονται σε τακτά χρονικά διαστήματα το γενέθλιο τόπο. Κακλαμάνη Σταματίνα Λέκτορας Τμήμα Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Φιλοσοφική Σχολή Πανεπιστήμιο Κρήτης Ντύκεν Μαρί Νοέλ Επίκουρος καθηγήτρια Τμήμα Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης Πολυτεχνική Σχολή Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

19 ΚΑΚΛΑΜΑΝΗ & ΝΤΥΚΕΝ Επιπτώσεις της κινητικότητας στον ύπαιθρο χώρο 269 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ Αλεξάκης, Ε Ταυτότητες και ετερότητες. Σύμβολα, συγγένεια, κοινότητα στην Ελλάδα-Βαλκάνια, Aθήνα: Δωδώνη. Αμπατζόγλου, Γ Αυτοβιογραφία, μνήμη, θεραπεία. Στο: Μπεν βενίστε, Ρ. και Θ. Παραδέλλης (επιμ.), 1999: Αθήνα: Αλεξάνδρεια. Γκέφου-Μαδιανού, Δ Ανθρωπολογική Θεωρία και Εθνογραφία. Σύγ χρονες τάσεις. Αθήνα: Ελληνικά Γράμ ματα. Γκέφου-Μαδιανού, Δ Πολιτισμός και Εθνογραφία. Από τον εθνο γραφικό ρεαλισμό στην πολιτισμική κριτική. Αθήνα: Ελλη νικά Γράμματα. Κακλαμάνη, Τ., και Ε. Ανδρουλάκη Η επίδραση των αλλοδαπών και οι χωρικές της προεκτάσεις στην πληθυ σμιακή δομή της Ελλάδας. Επιθεώρηση κοινωνικών ερευνών 119: Καλπουτζή, Ε Συγγενικές σχέσεις και στρατηγικές ανταλ λαγών. Το παράδειγμα της Νάξου τον 17 ο αιώνα, Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα. Μαυραγάνη, Μ Αντικείμενα του παρελθόντος ή υλική μνήμη: Η κατανάλωση μιας ετερότητας. Στο: Μπενβενίστε, Ρ. και Θ. Παραδέλλης (επιμ.) 1999: Μπενβενίστε, Ρ. και Θ. Παραδέλλης (επιμ.) Διαδρομές και τόποι της μνήμης. Ιστορικές και ανθρωπολογικές προσεγγίσεις. Αθήνα: Αλεξάνδρεια. Πανόπουλος, Π Επιστρέφοντας στο γενέθλιο τόπο: Οι τοπι κοί σύλλογοι και η πολιτισμική κατασκευή του τόπου. Στο: Παπαταξιάρχης Ε. (επιμ.) 2006: Παπαταξιάρχης Ε. (επιμ.) Περιπέτειες της ετερότητας. Η παραγωγή πολι τισμικής διαφοράς στη σημερινή Ελλάδα. Αθήνα: Αλεξάνδρεια. Παραδέλλης, Θ Ανθρωπολογία της μνήμης. Στο: Μπενβε νίστε Ρ. και Θ. Παραδέλλης (επιμ.) 1999: Σκουτέρη-Διδασκάλου, Ν Όρια και αντιστάσεις της λαϊκής μνήμης. Πολίτης 11: 26-30, 12: Angeon, V. και J.M. Callois De l importance des facteurs sociaux dans le développement. Στο: 1ères journées du développement du GRES: Le concept de développement en débat, Bordeaux: Université Montesquieu-Bordeaux IV. Bastide, R Problèmes de l entrecroisement des civilisa tions et de leurs œuvres. Στο: Gurvitch, G. (επιμ.) 1962: Bellet, M., G. Colletis και Y. Lung (επιμ.) Economie de proximités. Revue d Economie Régionale et Urbaine 3: Bellet M., T. Kirat και C. Largeron (επιμ.) Approches multiformes de la proximité. Paris: Coll. Interdisciplinarité et nouveaux outils. Hermès.

20 270 ΑΡΙΑΔΝΗ 14 (2008) Benko, G. και B. Pecqueur Les ressources de territoires et les territoires de ressources. Finisterra XXXVI. 71: Boissevain, J. (επιμ.) Revitalizing European Rituals. London: Routledge. Cuche, D La notion de culture dans les sciences sociales. Paris: La Découverte. Davediez, L La République et ses territoires. La circulation invisible des richesses. Paris: Seuil. Du Boulay, J Time and Society in Rural Greece. Στο: Les amis et les autres. Mélanges en l honneur de J. Peristiany, Αθήνα: E.K.K.E. Du Cluzeau, C.O Les diasporas, acteurs méconnus du tourisme. Espaces 185: 1-4. Duquenne, M.N. και S. Kaklamani Dimensions et caractéristiques dominantes de l immigration économique en Grèce. Στο: Les migrations internationales. Observation, analyse et perspectives. Colloque International de l A.I.D.E.L.F., Budapest, septembre 2004, Paris: PUF. Duquenne, M.N. και S. Kaklamani Le va-et-vient culturel entre le lieu de résidence et le lieu d origine: quels impacts? Στο: Démographie et Cultures. Colloque International de l A.I.D.E.L.F., Québec, août 2008, <http://aidelf. org/congres>. Geertz, C Η ερμηνεία των πολιτισμών. Αθήνα: Αλεξάν δρεια. Goussios, D. και M. N. Duquenne L exploitation agricole à distance en Grèce: mobilité, pluriactivité et ruralisation. Recherches récentes en géographie aixoise, Méditerranée. Revue géographique des pays méditerranéens 100(1, 2): Grossetti, M La proximité en sociologie : une réflexion à partir des systèmes locaux d innovation. Στο: Bellet M., T. Kirat και C. Largeron (επιμ.) 1998: Gurvitch, G. (επιμ.) Traité de sociologie. 2 τόμοι. Paris: PUF. Hlady Rispal, M La méthode des cas : Application à la recherche en gestion. Bruxelles: Eds de Boeck. Université. Kaklamani,T. και E. Androulaki Immigration en provenance des Balkans et modifications des structures par sexe et âge de la population de la Grèce. Στο: Parant, A. (επιμ.), Migrations, crises et conflits récents dans les Balkans, LADS- DemoBalk, Volos: Presses Universitaires de Thessalie. Landel, P. A. και B. Pecqueur La culture comme ressource territoriale spécifique. Colloque de l Asso ciation de Science Régionale de Langue Française. Bruxelles, 1-3 septembre 2004, 16. Lin, N Building a Theory of Social Capital. Στο: Lin, N., K.S. Cook και R. Burt, Social Capital: Theory and Research, New York: Adline Transaction. MacClancy, J. και R. Parkin Revitalization or Continuity in European Ritual? The case of San Bessu. The Journal of the Royal Anthropological Institute. 3(1):

Εργαστήριο Δημογραφικών & Κοινωνικών Αναλύσεων

Εργαστήριο Δημογραφικών & Κοινωνικών Αναλύσεων Οι χωρικές διαφοροποιήσεις των σύγχρονων µορφών κινητικότητας στην ύπαιθρο χώρα M. N. Ντυκέν, Στ. Κακλαµάνη Εισαγωγή Σηµαντικές κοινωνικο-οικονοµικές µεταβολές καταγράφονται στην Ελληνική ύπαιθρο, κατά

Διαβάστε περισσότερα

A. ΠΗΓΕΣ &ΜΕΛΕΤΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΥΝΟΛΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ

A. ΠΗΓΕΣ &ΜΕΛΕΤΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΥΝΟΛΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ A. ΠΗΓΕΣ &ΜΕΛΕΤΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΥΝΟΛΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ (πηγές) 1. ΕΛΣΤΑΤ : πληθυσμιακά μεγέθη και ηλικιακή δομή Απογραφές πληθυσμού 2001, 2011 (Σύνολο Χώρας, NUTS2-επίπεδο περιφέρειας)

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ ΚΕΝΤΡΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΔΗΜΟΥ ΘΕΡΜΗΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ Επιμέλεια: Δρ. Γεώργιος Κουλαουζίδης Ειδικός Σύμβουλος για θέματα Δια Βίου Μάθησης 2012 Ανάπτυξη και προβολή της οινοτεχνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

ιερεύνηση των Όρων και των Προϋποθέσεων που ενισχύουν την Ανάδειξη της Πολιτισµικής υναµικής της Εκπαίδευσης

ιερεύνηση των Όρων και των Προϋποθέσεων που ενισχύουν την Ανάδειξη της Πολιτισµικής υναµικής της Εκπαίδευσης ιερεύνηση των Όρων και των Προϋποθέσεων που ενισχύουν την Ανάδειξη της Πολιτισµικής υναµικής της Εκπαίδευσης Η σύγχρονη εκπαίδευση στοχεύει στην ολόπλευρη ανάπτυξη του µαθητή τόσο σε ατοµικό όσο και σε

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Χριστίνα Παπασολομώντος Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Μέλος Ομάδας Συντονισμού για Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας

Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας Ημερίδα με θέμα «Η αγορά εργασίας σε κρίση». Συνεδρία: Οι συνέπειες της κρίσης σε διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ 1 Η ΕΚΘΕΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ 1 Η ΕΚΘΕΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΣΙΓΓΑΝΟΠΑΙΔΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ 1 Η ΕΚΘΕΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Σεπτέμβριος 2007 -2- I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το έργο με τίτλο «ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΣΙΓΓΑΝΟΠΑΙΔΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ» ξεκίνησε στις 1-3-2006 όπως προβλεπόταν

Διαβάστε περισσότερα

Γ Σ Α Τ Σ Ρ Τ Ο Ρ ΝΟ Ν ΜΙΚΕ Κ Σ Ε Δ ΙΑΔ Α ΡΟ Ρ ΜΕΣ

Γ Σ Α Τ Σ Ρ Τ Ο Ρ ΝΟ Ν ΜΙΚΕ Κ Σ Ε Δ ΙΑΔ Α ΡΟ Ρ ΜΕΣ ΓΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ - Ο ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΓΕΥΣΕΩΝ Νοέμβριος 2014 H ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΤΩΝ ΔΙΑΔΡΟΜΩΝ Προσπαθήσαμε να σχεδιάσουμε διαδρομές που στηρίζονται στην τοπική ταυτότητα και στο γαστρονομικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα

Σύνοδος Δημάρχων και λοιπών τοπικών αρχών των κρατών. μελών της Ε.Ε. (11/02/2014 Βρυξέλλες)

Σύνοδος Δημάρχων και λοιπών τοπικών αρχών των κρατών. μελών της Ε.Ε. (11/02/2014 Βρυξέλλες) Σύνοδος Δημάρχων και λοιπών τοπικών αρχών των κρατών μελών της Ε.Ε. (11/02/2014 Βρυξέλλες) Κυρία Αντιπρόεδρε της Επιτροπής των Περιφερειών, Αγαπητή κα Γενική Διευθύντρια Le Bail, Αγαπητοί συνάδελφοι, Φίλοι

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Online Έρευνας για τα Χριστούγεννα

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Online Έρευνας για τα Χριστούγεννα M A R K E T I N G R E S E A R C H S E R V I C E S Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Online Έρευνας για τα Χριστούγεννα Δεκέμβριος 2010 Εισαγωγή Φέτος, είπαμε να γιορτάσουμε τα Χριστούγεννα με μια έρευνα που αφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 1. Ποιο από τα παρακάτω αποτυπώνει τη διαμονή σας, αυτό το ακαδημαϊκό έτος;

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 1. Ποιο από τα παρακάτω αποτυπώνει τη διαμονή σας, αυτό το ακαδημαϊκό έτος; ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ Το παρόν ερωτηματολόγιο αφορά έρευνα για τις συνήθειες των φοιτητών. Οι πληροφορίες που θα συγκεντρωθούν μένουν αυστηρά προσωπικές και χρησιμοποιούνται μόνο για στατιστικούς λόγους. Σας

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική

ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική Κυρίες και κύριοι, Καταρχήν να συγχαρώ την Ένωση Περιφερειών για την πρωτοβουλία της οργάνωσης της σημερινής εκδήλωσης ενόψει

Διαβάστε περισσότερα

Κος ΣΤΑΥΡΙΝΟΥΔΗΣ: Καλησπέρα. Η δική μας εισήγηση θα είχε άμεση σχέση και θα είχε ενδιαφέρον να ακολουθούσε την εισήγηση του κυρίου Λέλεκα.

Κος ΣΤΑΥΡΙΝΟΥΔΗΣ: Καλησπέρα. Η δική μας εισήγηση θα είχε άμεση σχέση και θα είχε ενδιαφέρον να ακολουθούσε την εισήγηση του κυρίου Λέλεκα. Κος ΣΤΑΥΡΙΝΟΥΔΗΣ: Καλησπέρα. Η δική μας εισήγηση θα είχε άμεση σχέση και θα είχε ενδιαφέρον να ακολουθούσε την εισήγηση του κυρίου Λέλεκα. Δεν είναι πάντα εφικτό να το προγραμματίζουμε κατά προτεραιότητα.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η ΧΩΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ Ι. ΤΑ ΚΡΙΣΙΜΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ Οι κοινωνικές και οικονομικές μεταβολές επηρεάζουν τον χώρο. Ο Χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Γκορέζης Παναγιώτης Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΠΘ Μπέλλου Βικτώρια Επίκ. Καθηγήτρια ΠΘ 2 Αντίληψη Διαδικασία λήψης & ερμηνείας των ερεθισμάτων του περιβάλλοντος Βοηθούν στην επεξεργασία

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΥΛΩΝΕΣ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

ΠΥΛΩΝΕΣ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΠΥΛΩΝΕΣ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ Θα κατατάξουμε τις Θεματικές Ενότητες που απαρτίζουν μια Βιώσιμη κοινότητα σε τέσσερες Πυλώνες Βιωσιμότητας. Ο λόγος είναι αφ ενός μεν η διευκόλυνση στη κατηγοροποίηση

Διαβάστε περισσότερα

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups INTERVIEWS REPORT February / March 2012 - Partner: Vardakeios School of Hermoupolis - Target group: Immigrants, women 1 η συνέντευξη Από την Αλβανία Το 2005 Η γλώσσα. Ήταν δύσκολο να επικοινωνήσω με τους

Διαβάστε περισσότερα

1η Ελληνο - Γαλλική & Διεθνής Συνάντηση, SD-MED:

1η Ελληνο - Γαλλική & Διεθνής Συνάντηση, SD-MED: Ε ΘΝΙΚΟ Μ ΕΤΣΟΒΙΟ Π ΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ & ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 1η Ελληνο - Γαλλική & Διεθνής Συνάντηση, SD-MED: «Πολιτικές χωρικού σχεδιασμού και διευθέτησης

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Το ίκτυο Οινοποιών Νοµού Ηρακλείου ιδρύθηκε ως αστική µη κερδοσκοπική εταιρεία τον Νοέµβριο του 2006 και αποτελεί την κύρια συλλογική, συγκροτηµένη και συντονισµένη έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2009 2010 Μάθημα: Ελληνικά Επίπεδο: 2 Διάρκεια: 2 ώρες Ημερομηνία:

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΡΙΖΩ ΤΟΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΟ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΤΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟΥ-ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ

ΓΝΩΡΙΖΩ ΤΟΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΟ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΤΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟΥ-ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης ΓΝΩΡΙΖΩ ΤΟΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΟ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΤΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟΥ-ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ Έφη Δαρείου Εκπαιδευτικός, Πολιτικός Μηχανικός, Μηχανικός Περιβάλλοντος, Ειδίκευση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δ. ΠΥΛΑΙΑΣ-ΧΟΡΤΙΑΤΗ Απρίλιος 2012 Ανάλυση της Τοπικής Αγοράς Εργασίας 1. Περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών της περιοχής παρέμβασης στην οποία θα εφαρμοστεί το προτεινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Όνοµα και Επώνυµο. Γραφείο 6.5, τηλ. 210 7491652, e-mail mpetrou@ekke.gr

Όνοµα και Επώνυµο. Γραφείο 6.5, τηλ. 210 7491652, e-mail mpetrou@ekke.gr Όνοµα και Επώνυµο Μιχάλης Πέτρου Ειδικότητα Κοινωνικός Ανθρωπολόγος Επικοινωνία Γραφείο 6.5, τηλ. 210 7491652, e-mail mpetrou@ekke.gr Σπουδές 2005 ιδάκτορας Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστηµών του Παντείου

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ,

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ, ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ (ανά κατεύθυνση) Για τους εισαχθέντες 1987-99 και για τους εισαχθέντες 1999-02 απαιτούνται τουλάχιστον 6 ΥΕΣ, εκ των οποίων, 1 τουλάχιστον από κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ (Ο.Κ.Ε.) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΥΨΗΛΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ (Ν. 4071/2012)

ΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ (Ο.Κ.Ε.) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΥΨΗΛΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ (Ν. 4071/2012) ΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ (Ο.Κ.Ε.) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΥΨΗΛΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ (Ν. 4071/2012) Εισαγωγή Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 η Ελλάδα μετατράπηκε από χώρα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΤΩΡΑ ΚΑΙ ΤΟΤΕ

ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΤΩΡΑ ΚΑΙ ΤΟΤΕ ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΤΩΡΑ ΚΑΙ ΤΟΤΕ Στόχος(οι): Να ενημερωθούν οι μαθητές για τις ταξιδιωτικές συνήθειες της δικής τους γενιάς αλλά και των προηγούμενων, από τη σκοπιά των διανυόμενων αποστάσεων, της

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα FATE ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟΥ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ

Πρόγραμμα FATE ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟΥ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Πρόγραμμα FATE ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟΥ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Παρατηρήσεις επί της πρότασης/μελέτης Γενικές 1. Η μελέτη δεν έχει τη δομή ούτε μίας οικονομοτεχνικής ή επιχειρησιακής μελέτης αλλά ούτε και

Διαβάστε περισσότερα

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom Στις 28 Φεβρουαρίου, δύο από τους εθελοντές του Edurom από το Μεσογειακό Σχολείο της Ταρραγόνα βρέθηκαν στην Ημέρα Εκπαίδευσης του «Δικτύου για τη δημοκρατική εκπαίδευση των ενηλίκων: μπροστά με τη δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

«ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΔΗΜΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ»

«ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΔΗΜΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ» «ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΔΗΜΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ» Εισηγήτρια: Έφη Γουνελά Στέλεχος της ΕΕΤΑΑ ΑΠΟΔΗΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ & ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ Η υλοποίηση μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΦΛΩΡΙΝΑ 2014 1 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ : «ΣΕΡΓΙΑΝΙ ΣΤΟΥΣ ΡΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΦΛΩΡΙΝΑΣ» ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΣ : ΠΟΥΓΑΡΙ ΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Φλώρινα, Ιούνιος 2012 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ Κ. ΣΑΡΡΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΒΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΔΡΑΣΕΩΝ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗΣ ΓΔ Στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Τα τελευταία χρόνια η ενδογενής ανάπτυξη, η αξιοποίηση δηλαδή του ενδογενούς φυσικού και πολιτιστικού πλούτου καθώς και του ανθρώπινου δυναµικού του κάθε τόπου,

Διαβάστε περισσότερα

INTERNATIONAL MASTERCLASS SERIES 2010 PATRICK ZACHMANN 31 MAY - 4 JUNE 2010 ATHENS

INTERNATIONAL MASTERCLASS SERIES 2010 PATRICK ZACHMANN 31 MAY - 4 JUNE 2010 ATHENS INTERNATIONAL MASTERCLASS SERIES 2010 PATRICK ZACHMANN 31 MAY - 4 JUNE 2010 ATHENS Patrick Zachmann Ο Patrick Zachmann εργάζεται ως freelance φωτογράφος από το 1976 και αποτελεί μέλος του πρακτορείου Magnum

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Κύριε Πρόεδρε, εκλεκτά μέλη της ακαδημαϊκής και της επιχειρηματικής κοινότητας, αγαπητοί απόφοιτοι, κυρίες και κύριοι. Βρίσκομαι απόψε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα διπλωµατική εργασία µε τίτλο «Η πόλη της Καστοριάς ως τουριστικός προορισµός», µελετάται η σχέση τουρισµού και πόλης, εξετάζοντας αν η αλλαγή που παρατηρείται σήµερα στη φυσιογνωµία

Διαβάστε περισσότερα

Δράσεις Πνευματικής Καλλιέργειας

Δράσεις Πνευματικής Καλλιέργειας 1o ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δράσεις Πνευματικής Καλλιέργειας Εισαγωγή Αρχική Σελίδα Περιεχόμενα CD Rom Θέματα 1ου Κεφαλαίου Η ανάπτυξη και η καλλιέργεια πνευματικών ικανοτήτων του παιδιού, η δημιουργικότητα, το αισθητήριο

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ

ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ Σε όλα τα φιλοξενούμενα παιδιά και έφηβους παρέχονται υπηρεσίες: o Στέγασης, σίτισης και ολοκληρωμένης καθημερινής φροντίδας o Φροντίδας της Υγείας o Κοινωνικής συμβουλευτικής, ψυχολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ, ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ, ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 1 ΗΣ ΙΑΛΕΞΗΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ, ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Ι. ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Τουρισµός είναι η επίσκεψη ενός τόπου της ηµεδαπής ή αλλοδαπής µε σκοπό την ξεκούραση ή ψυχαγωγία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

Η δια βίου μάθηση ως εκπαιδευτική πολιτική: κρίσιμα ζητήματα και προτάσεις

Η δια βίου μάθηση ως εκπαιδευτική πολιτική: κρίσιμα ζητήματα και προτάσεις LOGO Γεωτεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας Παράρτημα Ανατολικής Μακεδονίας Σέρρες, 17/10/2010 Η δια βίου μάθηση ως εκπαιδευτική πολιτική: κρίσιμα ζητήματα και προτάσεις Δρ. Γεώργιος A. Κουλαουζίδης Μαθηματικός

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρώθηκε η μελέτη για την αξιοποίηση του πολιτισμικού και περιβαλλοντικού κεφαλαίου της Περιφέρειας Πελοποννήσου

Ολοκληρώθηκε η μελέτη για την αξιοποίηση του πολιτισμικού και περιβαλλοντικού κεφαλαίου της Περιφέρειας Πελοποννήσου Ολοκληρώθηκε η μελέτη για την αξιοποίηση του πολιτισμικού και περιβαλλοντικού κεφαλαίου της Περιφέρειας Πελοποννήσου Στο πλαίσιο του έργου CRESCENT που υλοποιεί η αναπτυξιακή σύμπραξη «Καλειδοσκόπιο» στην

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

Γραφείο 229, τηλ. 210-7491653, e-mail nicolassouliotis@hotmail.com

Γραφείο 229, τηλ. 210-7491653, e-mail nicolassouliotis@hotmail.com Νίκος Σουλιώτης Κοινωνιολόγος Ερευνητής Δ βαθμίδας Επικοινωνία Γραφείο 229, τηλ. 210-7491653, e-mail nicolassouliotis@hotmail.com Σπουδές Πτυχίο Κοινωνιολογίας, Τμήμα Κοινωνιολογίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Κος ΦΡΟΝΙΜΟΣ: Κυρίες και κύριοι καλημέρα σας. Χαιρετίζω κι εγώ το Συνέδριο, ευχαριστώ πάρα πολύ τους οργανωτές για την πρόσκληση. Είναι χαρά μου και

Κος ΦΡΟΝΙΜΟΣ: Κυρίες και κύριοι καλημέρα σας. Χαιρετίζω κι εγώ το Συνέδριο, ευχαριστώ πάρα πολύ τους οργανωτές για την πρόσκληση. Είναι χαρά μου και Κος ΦΡΟΝΙΜΟΣ: Κυρίες και κύριοι καλημέρα σας. Χαιρετίζω κι εγώ το Συνέδριο, ευχαριστώ πάρα πολύ τους οργανωτές για την πρόσκληση. Είναι χαρά μου και τιμή να βρίσκομαι εδώ πέρα. Δυστυχώς κι εγώ, για τεχνικούς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δ. ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ-ΜΕΝΕΜΕΝΗΣ Απρίλιος 2012 Ανάλυση της Τοπικής Αγοράς Εργασίας 1. Περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών της περιοχής παρέμβασης στην οποία θα εφαρμοστεί

Διαβάστε περισσότερα

Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα

Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα ΥΠΑΙΘΠΑ / ΙΕΠ ΕΡΓΟ : Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου της σχολικής μονάδας: Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης (ΑΕΕ) Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα Ιανουάριος

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και

Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και της βιοτεχνίας είναι αρκετά χαμηλή, παρότι είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

«Να σας συγχαρώ για την οργάνωση του συνεδρίου και μάλιστα με ένα θέμα που αποτελεί βασικό ζητούμενο αλλά και εργαλείο στήριξης του αγροτικού χώρου.

«Να σας συγχαρώ για την οργάνωση του συνεδρίου και μάλιστα με ένα θέμα που αποτελεί βασικό ζητούμενο αλλά και εργαλείο στήριξης του αγροτικού χώρου. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΡΑΦΕΙΟ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ Δ/νση: Αχαρνών 2, 101 76 Αθήνα 5/ 11/ 2015 Τηλ: 210-2124388 Fax: 210-5237904 Θέμα: Ομιλία Υπουργού Αγροτικής

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκές Ημέρες Πολιτιστικής Κληρονομιάς 2015 Βία και ανεκτικότητα

Ευρωπαϊκές Ημέρες Πολιτιστικής Κληρονομιάς 2015 Βία και ανεκτικότητα ΥΠΟΠΑΙΘ Εφορεία Αρχαιοτήτων Φλώρινας Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας -ΤΕΕΤ Ευρωπαϊκές Ημέρες Πολιτιστικής Κληρονομιάς 2015 Βία και ανεκτικότητα 26.9-31.10.2015 παρουσίαση Παναγιώτα Περδικάρη Χριστίνα Παναγιωτίδου

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΝΟΙΞΗ ΤΗΣ ΝΗΣΙΩΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΗ ΛΕΣΒΟ" ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ

«ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΝΟΙΞΗ ΤΗΣ ΝΗΣΙΩΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΗ ΛΕΣΒΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ «Ο Πολιτισμός ως εργαλείο Ανάπτυξης της Νησιωτικής Ελλάδας». «ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΝΟΙΞΗ ΤΗΣ ΝΗΣΙΩΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΗ ΛΕΣΒΟ" ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Ηγεσία Διδάσκουσα: Αφροδίτη Δαλακούρα ΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΥ ΗΓΕΤΗΣ MANAGER COACH 1 Κλασική-μηχανιστική αντίληψη Το παλιό μοντέλο διοίκησης: οικονομικές-υλικές

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ Διακήρυξη των Δικαιωμάτων και Ευθυνών των Εθελοντών Συμμετέχω Διαμορφώνω Συμμετέχω Έχω ρόλο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΜΙΝ ΣΤΗ ΛΑΜΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2011 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ανάθεση: ΕLΜΙΝ Hellenic Mining Enterprises S.A. Τύπος έρευνας: Ποσοτική έρευνα με Computer Assisted τηλεφωνικές συνεντεύξεις.

Διαβάστε περισσότερα

Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία

Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία Όταν το άτομο έρχεται αντιμέτωπο για πρώτη φορά με την άμεση πράξη της αναζήτησης και εξεύρεσης εργασίας, πρέπει, ουσιαστικά, να εντοπίσει

Διαβάστε περισσότερα

Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας

Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας Χρήστος Νίκας Εισαγωγή Η εισροή μεταναστών στην Ελλάδα και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Βελτιώνοντας την Απόδοση Μάρκετινγκ & Πωλήσεων στις Φαρμακευτικές Επιχειρήσεις

Βελτιώνοντας την Απόδοση Μάρκετινγκ & Πωλήσεων στις Φαρμακευτικές Επιχειρήσεις Βελτιώνοντας την Απόδοση Μάρκετινγκ & Πωλήσεων στις Φαρμακευτικές Επιχειρήσεις Γεώργιος Ι. Αυλωνίτης, Καθηγητής Μάρκετινγκ Ο.Π.Α. Νικόλαος Γ. Παναγόπουλος, Λέκτορας Μάρκετινγκ Ο.Π.Α. Το δυναμικό πωλήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΤΥΟ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Σχολική χρονιά 2007-2008

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΤΥΟ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Σχολική χρονιά 2007-2008 ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΤΥΟ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Σχολική χρονιά 2007-2008 Όνομα σχολείου: Δημοτικό Σχολείο Αλάμπρας Συντονιστική ομάδα: 1. Μερόπη Κυριάκου(Διευθύντρια) 2. Γιώτα Δημητρίου (Συντονίστρια) 3. Στάλω

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΣ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΑΡΘΡΩΝ ΣΤΗΝ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ PUBMED ΜΕ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ, ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ, ΑΠΟΔΟΣΗ, ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ

ΜΕΘΟΔΟΣ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΑΡΘΡΩΝ ΣΤΗΝ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ PUBMED ΜΕ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ, ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ, ΑΠΟΔΟΣΗ, ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΛΛΙΑΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Λοχαγός, Νοσηλεύτρια Ψυχικής Υγείας M.Sc Πληροφορική Υγεία Μεταπτυχιακή φοιτήτρια Διοίκησης Μονάδων Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού

Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού 400 Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού 400.01 Δύο ημέρες 16 ώρες Επιλογή Στελεχών: Ξεχωρίζοντας τους Καλύτερους Με την ολοκλήρωση του σεμιναρίου οι συμμετέχοντες θα έχουν σχηματίσει ολοκληρωμένη αντίληψη όλων

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες

Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες Μία εικόνα είναι χίλιες λέξεις Έτσι έλεγαν οι αρχαίοι Κινέζοι Εμείς, οι μαθητές της Α και Β Τάξης του δημοτικού σχολείου Λισβορίου θα σας πούμε την ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

2 Η απασχόληση στο εμπόριο: Διάρθρωση και εξελίξεις

2 Η απασχόληση στο εμπόριο: Διάρθρωση και εξελίξεις 2 Η απασχόληση στο εμπόριο: Διάρθρωση και εξελίξεις 2.1. Εισαγωγικές παρατηρήσεις Στο Μέρος αυτό αποτυπώνονται οι εξελίξεις στη διάρθρωση και στα βασικά χαρακτηριστικά της απασχόλησης στο εμπόριο σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΣ Τεχνική Διαπραγματεύσεων Καθηγητής Δημήτριος Σουμπενιώτης Θα αναφερθώ σε μια εμπορική διαπραγμάτευση από την εργασιακή μου πείρα. Πρόκειται για μία τηλεφωνική

Διαβάστε περισσότερα

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies)

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) Social Media World 26/6/2014 Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) 1.Τι είναι τα STS; Σπουδές Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS) προσεγγίζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ Μυτιλήνη, 15.05.2014 Αρ. Πρ. 765 Το Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Οι Ελληνικές Τουριστικές Εισπράξεις

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Οι Ελληνικές Τουριστικές Εισπράξεις ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ Σταδίου 24, 105 33 Τηλ. 331 2253, 331 0022 Fax: 33 120 33 Email: itep@otenet.gr URL: http://www.itep.gr Αθήνα, 7 Σεπτεµβρίου 2005 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Οι Ελληνικές

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ

ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ 1 Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ Η ποιοτική έρευνα έχει επιχειρηθεί να ορισθεί με αρκετούς και διαφορετικούς τρόπους εξαιτίας

Διαβάστε περισσότερα

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο «Φιλολογικό» Φροντιστήριο 2 ο Διαγώνισμα στη Νεοελληνική Γλώσσα Α Λυκείου Επιμέλεια: Μάνθου Άρτεμις [Ο διαδικτυακός διάλογος] Δεν μπορεί, ασφαλώς, να αμφισβητηθεί ότι ο διάλογος αποτελεί απαραίτητο στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Δικτύου Υπηρεσιών Πληροφόρησης, Συμβουλευτικής Υποστήριξης και Ενδυνάμωσης Εργαζομένων

Ανάπτυξη Δικτύου Υπηρεσιών Πληροφόρησης, Συμβουλευτικής Υποστήριξης και Ενδυνάμωσης Εργαζομένων Ανάπτυξη Δικτύου Υπηρεσιών Πληροφόρησης, Συμβουλευτικής Υποστήριξης και Ενδυνάμωσης Εργαζομένων 1. Περίληψη του έργου 2. Τι είναι το Δίκτυο Υπηρεσιών Πληροφόρησης, Συμβουλευτικής Υποστήριξης και Ενδυνάμωσης

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06)

Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06) Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06) Η χώρα μας είναι ένας από τους πλέον δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς παγκοσμίως.

Διαβάστε περισσότερα

* ΑΕΙΦΟΡΑ * Ξανά στην μόδα

* ΑΕΙΦΟΡΑ * Ξανά στην μόδα Ηλεκτρονικό περιοδικό www.foodstandard.gr Τεύχος 18 -Αύγουστος 2011 * Πιστοποίηση * ΑΕΙΦΟΡΑ * Ξανά στην μόδα διαχειριστικής τα logos που θυμίζουν τον πα- επάρκειας για τη ΕΣΤΙΑΤΟΡΙΑ foodstandard λιό καλό

Διαβάστε περισσότερα