ΠΡΟΛΟΓΟΣ Στόχος μας εδώ, είναι να περιγράψουμε το τοπίο σαν μια εκτομή του σώματος εκείνου, που ο Michel Foucault ονομάζει γνώση3.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΡΟΛΟΓΟΣ Στόχος μας εδώ, είναι να περιγράψουμε το τοπίο σαν μια εκτομή του σώματος εκείνου, που ο Michel Foucault ονομάζει γνώση3."

Transcript

1

2 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή μπορεί να τοποθετηθεί σε ένα πεδίο σαν αυτό της ιστορίας του τοπίου. Το γενικότερο εγχείρημα, του οποίου αποτελεί μέρος, αφορά σε μια ανάλυση του τοπίου ως πολιτιστικό προσδιορισμό του τόπου 1. Στα πλαίσια αυτού του εγχειρήματος ξεκινούμε με αφετηρία τη διαπίστωση ότι:...στη νεότερη ιστορία του τοπίου, η συγκρότηση των τοπιοτεχνικών διαμορφώσεων απαίτησε πολύ περισσότερες γνώσεις από τη γενική αισθητική διάθεση. 2 Στόχος μας εδώ, είναι να περιγράψουμε το τοπίο σαν μια εκτομή του σώματος εκείνου, που ο Michel Foucault ονομάζει γνώση 3. Η επιλογή του ειδικότερου θέματός, έχει διπλή αφορμή: ένας κήπος που πολύ λίγο έχει αναλυθεί 4 στα πλαίσια του συγκεκριμένου πεδίου, και ένα αντικείμενο που μπορεί να βρει τον χώρο του στις εκτενείς μελέτες που αφιερώνει ο Φουκώ, στην ιστορική περίοδο που μπορούμε, πρόχειρα εδώ, να αποκαλέσουμε κλασική εποχή. Δεν είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς τη σημασία ενός βοτανικού κήπου κατά τον 18ο αιώνα. Τα είδη της χλωρίδας που μεταφέρονται από τα μεγάλα ταξίδια εγκλιματίζονται και μελετώνται εκεί, για να διαμοιραστούν σε όλους τους κήπους της επικράτειας. Οι τεχνικές της καλλιέργειας, οι ποικίλες διασταυρώσεις ανάμεσα στα είδη, οι πρακτικές της κηποτεχνίας αναπτύσσονται σε έναν κήπο δείγμα και πεδίο πειραμάτων, προκειμένου να επιτευχθεί ένας βασικός στόχος: η πλήρης διαχείριση του φυσικού. Όσο προσπαθούσα να οργανώσω το υλικό μου με βάση το 1 Κ. Μωραΐτη, Το τοπίο, πολιτιστικός προσδιορισμός του τόπου. Σημειώσεις για τη νεότερη επεξεργασία του τοπίου.,ε.μ.π., Αθήνα Στο ίδιο, σελ 27 3 Ο στόχος αυτός τελικά μετασχηματίστηκε. Πρβλ. υποσημείωση ν M. H. Contal, L' invitation au savoir, Cahiers du CCI: Parcs urbains et sururbains, ed. Centre G. Pompidou, Paris,

3 θεωρητικό σχήμα του Φουκώ, το τελευταίο αυτό συμπέρασμα, άρχισε λίγο λίγο να μετασχηματίζεται. Έβλεπα πλέον τον Βοτανικό Κήπο σαν ένα πεδίο όχι διαχείρισης, αλλά συγκρότησης της φύσης. Μια στρατηγική της γνώσης, σύμφωνα με τις περιγραφές που επιχειρεί ο M. Φουκώ στην Αρχαιολογία της γνώσης 5. Μετά τις αρχικές απόπειρες για μια εφαρμογή ενός τέτοιου θεωρητικού σχήματος, κατάλαβα ότι δεν είχαν καθόλου τον χαρακτήρα δοκιμής, που θα φανέρωνε τη λειτουργικότητα του θεωρητικού μοντέλου. Αποτελούσαν το κύριο μέσο για την κατανόησή του. Τα εργαλεία που μου παρείχε ο Φουκώ ξεκίνησαν να αποσαφηνίζονται όταν άρχισα να διαθέτω το υλικό που μου επέτρεπε να φαντάζομαι μια πραγματική αναγωγή του θεωρητικού σχήματος. Μ' αυτόν τον τρόπο η εργασία αυτή πέρασε από τέσσερα στάδια: Φουκώ Βοτανικός κήπος Φουκώ Βοτανικός κήπος. Μόνο στο τρίτο στάδιο είχε αρχίσει να διαγράφεται μια μεθοδολογία και μόλις στο τέταρτο να προσδιορίζεται ένα πραγματικό αντικείμενο. Τελικά καταλήγω να κλείσω αυτή τη μελέτη, συνειδητοποιώντας ότι περνώντας από αυτά τα στάδια, μόλις που κατάφερα να προσδιορίσω ένα ζητούμενο: Την περιγραφή του βοτανικού κήπου ως τοπίου αποφάνσεων. Πιστεύω ότι είναι πολύ σημαντικό να παραθέσω κάπως αναλυτικά στην αρχή, την επεξεργασία στην οποία υπέβαλα το βασικό θεωρητικό έργο που άφησε ο Φουκώ, την Αρχαιολογία της γνώσης. Με αυτόν τον τρόπο δεν θέλω σε καμία περίπτωση να υπονομεύσω τη σημασία του παραδείγματος που ακολουθεί. Ο λόγος που η δουλειά αυτή φαίνεται να αποδίδει ένα ιδιαίτερο βάρος στο πρώτο της μέρος, είναι γιατί εκεί αναλαμβάνω μια σειρά από πρωτοβουλίες και προχωρώ σε μια αλληλουχία χειρισμών, που δεν είναι διόλου αυταπόδεικτοι και δε μπορούν να κατατεθούν εν συντομία. 5 Μ. Foucault, Η Αρχαιολογία της γνώσης, μτφ. Κ. Παπαγιώργης, Εξάντας,

4 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1 Η αρχαιολογία της γνώσης Προβλήματα θεωρητικά και ζητήματα μεθόδευσης 6 Έτσι ξεκινά το πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου του Michel 6 Πρβλ. Μ. Foucault, Η Αρχαιολογία της γνώσης, μτφ. Κ. Παπαγιώργης, Εξάντας, Η συγκεκριμένη φράση διατυπώνεται στο γαλλικό κείμενο λίγο διαφορετικά: Des questions de procédure... des problèmes theoriques. Η μετάφραση ερμηνεύει τα διαδικαστικά ερωτήματα, σαν ζητήματα μεθόδευσης και είναι δύσκολο να πούμε κάνει λάθος. Όταν λίγο πιο κάτω ο Foucault επισημαίνει πως : Στα ερωτήματα που αφορούν στη διαδικασία θα προσανατολιστούμε κατά διάρκεια επόμενων εμπειρικών ερευνών αν τουλάχιστον οι περιστάσεις, η επιθυμία και το κουράγιο με κάνουν να ασχοληθώ μαζί τους., μας αφήνει την εντύπωση πως το ζήτημα της διαδικασίας είναι κάτι που δεν πρόλαβε τελικά να επεξεργαστεί. (Πρβλ. L archeologie du savoir, Gallimard, 1969, σελ. 31). Αργότερα θα παραδεχτεί: Μπορούμε να πούμε ότι, για μένα, η Αρχαιολογία δεν ήταν ούτε πλήρως μια θεωρία ούτε πλήρως μια μεθοδολογία. Μπορεί και να ήταν εκεί το μειονέκτημα του βιβλίου αλλά δε μπορούσα να μην το γράψω...μπορούμε λοιπόν να αναρωτηθούμε τί είναι η Αρχαιολογία αν δεν είναι ούτε θεωρία ούτε μεθοδολογία. Η απάντησή μου είναι ότι συνιστά κάτι σαν τη σχεδίαση ενός αντικειμένου: μία τάση να προσδιορίσω το επίπεδο στο οποίο οφείλω να τοποθετηθώ, έτσι ώστε να κάνω να ξεπροβάλλουν αυτά τα αντικείμενα που έχω χειριστεί εδώ και καιρό, χωρίς καν να γνωρίζω αν υπήρχαν, και συνεπώς χωρίς να μπορώ να τα ονομάσω. Πρβλ. Dits et Ecrits I, Quarto Gallimard, 2001, σελ (σελ : 85. Entretien avec J.G.Merquior et S.P. Rouanet, 1971). Σε επόμενη συζήτηση θα ξαναπεί: Η αρχαιολογία της γνώσης δεν είναι ένα βιβλίο μεθοδολογίας. Δεν έχω μια μέθοδο που θα εφάρμοζα με τον ίδιο τρόπο σε πεδία διαφορετικά. Αντιθέτως, θα έλεγα ότι είναι ένα ίδιο πεδίο αντικειμένων που προσπαθώ να απομονώσω χρησιμοποιώντας εργαλεία που βρίσκω ή που σφυριλατώ, την ίδια στιγμή που κάνω την 3

5 Foucault με τίτλο Η Αρχαιολογία της γνώσης. Το έργο αυτό, που εκδόθηκε το 1969, προσπαθεί να απαντήσει στην έντονη κριτική που είχε δεχτεί το προηγούμενό θεωρητικό εγχείρημα του Φουκώ 7. Αυτή η απάντηση 8 θα εξελιχθεί σε ένα σώμα θεωρητικών εργαλείων, το οποίο δεν αρκείται στο να αξιοποιήσει τις προηγούμενες μελέτες του υπό τη μορφή παραδειγμάτων, αλλά επιχειρεί να τις επαναπροσδιορίσει. Ταυτόχρονα, βλέπουμε σε πολλά σημεία του έργου να προετοιμάζονται οι έρευνες που θα ακολουθήσουν και, μ' αυτόν τον τρόπο, το βιβλίο εμφανίζεται σαν ένα κομβικό σημείο στη θεωρητική διαδρομή του Φουκώ: εκεί όπου προσδιορίζει τα αντικείμενα του, αλλά και ένα σχήμα, ένα σύστημα περιγραφής. Στην πορεία του αυτή, είναι δύσκολο να διακρίνουμε τη μέθοδο από τη θεωρία. Μπορούμε να περιλάβουμε και τα δύο σε κάτι που θα περιγράφαμε ως θεωρητικό εργαλείο. Η χρήση ενός τέτοιου εργαλείου στα πλαίσια μιας ερευνητικής δουλειάς, είναι για τον Φουκώ απαραίτητη. Το ίδιο το εργαλείο όμως δε διαθέτει καμία αυτονομία. Στη διάρκεια μιας συζήτησης με τους φοιτητές ενός Αμερικανικού Κολεγίου, σε ερώτηση σχετική με τις δυνατότητες μελλοντικής εφαρμογής των θεωρητικών του έρευνά μου, αλλά χωρίς να πριμοδοτώ καθόλου το πρόβλημα της μεθόδου. Πρβλ. Dits et Ecrits ΙI, Quarto Gallimard, 2001, σελ. 399 (σελ : 216. Entretien avec S. Hasumi, 1977) 7 Μ. Foucault, Les mots et les choses. Une archéologie des sciences humaines, Gallimard, 1966, και η ελληνική μετάφραση: Οι λέξεις και τα πράγματα. Μια αρχαιολογία των επιστημών του ανθρώπου, μτφ. Κ. Παπαγιώργης, Γνώση, 1986/ Πρόκειται για μια πρώτη απάντηση που είχε δημοσιευτεί το 1968 με τον τίτλο Sur l' archéologie des sciences. Réponse au Cercle d' épistémologie. Το κείμενο αυτής της δημοσίευσης συμπεριλαμβάνεται με πολύ μικρές αλλαγές στην Αρχαιολογία της γώσης. Βλ. Dits et Ecrits I, Quarto Gallimard, 2001,( σελ , 59. Sur l' archéologie des sciences. Réponse au Cercle d' épistémologie, Cahiers pour l' analyse n. 9, été

6 μοντέλων, είχε απαντήσει: Δε μπορούμε να φτιάχνουμε εργαλεία χωρίς σκοπό πρέπει να τα φτιάχνουμε για ένα σκοπό συγκεκριμένο, αλλά ξέροντας ότι μπορεί να χρησιμοποιηθούν και για άλλους σκοπούς. Το ιδανικό δεν είναι να φτιάχνουμε εργαλεία, αλλά να κατασκευάζουμε βόμβες, γιατί μια φορά αν έχουμε χρησιμοποιήσει τις βόμβες που κατασκευάσαμε, κανείς άλλος δε μπορεί πια να τις χρησιμοποιήσει. 9 Μεσ' απ' αυτό το πρίσμα, η ιδανική μέθοδος θα ήταν μιας χρήσεως, και για εμάς που την κατασκευάζουμε και για τον αναγνώστη. Δηλαδή το κάθε αντικείμενο της έρευνας πρέπει να περιλαμβάνει ολότελα δικά του θεωρητικά εργαλεία. Αυτό σημαίνει για μας τρία πράγματα: α. Δε μπορούμε να αναπτύσσουμε μεθοδολογία χωρίς να στοχεύουμε σε κάποιο αντικείμενο προς ανάλυση. Αυτά τα δύο οφείλουν να συνδιαμορφώνονται. β. Δε νομιμοποιούμαστε να χρησιμοποιήσουμε ένα υπάρχον θεωρητικό εργαλείο χωρίς να το επεξεργαστούμε, με βάση το δικό μας αντικείμενο. γ. Η κίνηση από το αντικείμενο στη μέθοδο δε συμβαίνει μία μόνο φορά και προς την ίδια πάντα κατεύθυνση. Αντιστρέφεται και επαναλαμβάνεται συνεχώς. Τα παραπάνω επιβεβαιώνονται και από την απάντηση που δίνει στον S. Hasumi, σε ερώτηση που αναφερόταν στη μέθοδο: Δεν έχω μια γενική θεωρία και επιπλέον, δεν έχω ούτε σίγουρο εργαλείο. Ψηλαφίζω, φτιάχνω, όπως μπορώ, εργαλεία που προορίζονται για να κάνουν να εμφανισθούν 9 Βλ. Μ. Foucault, Dits et Ecrits IΙ, Quarto Gallimard, 2001, (σελ , 221. Dialogue sur le povoir, σελ. 476: On ne peut pas fabriquer des outils pour n' importe quelle fin; il faut les fabriquer pour une fin précise, mais savoir qu' ils seront peut être utilisés à d' autres fins. L' ideal n' est pas de frabriquer des outils. Mais de conrtuire des bpmbes, parce qu' une fois qu; on a utilisé les bombes qu' on a constuites, personne d' autre ne peut s' en servir ) 5

7 τα αντικείμενα. Τα αντικείμενα καθορίζονται λιγάκι από τα καλά ή κακά εργαλεία που φτιάχνω. Αστοχούν, αν τα εργαλεία μου αστοχούν. Προσπαθώ να διορθώνω τα εργαλεία μου με τα αντικείμενα που νομίζω ότι ανακαλύπτω, κι εκείνη τη στιγμή, το διορθωμένο εργαλείο μου φανερώνει ότι το αντικείμενο που είχα προσδιορίσει δεν ήταν ακριβώς εκείνο εκεί μ αυτόν τον τρόπο ψηλαφίζω ή παραληρώ από βιβλίο σε βιβλίο. 10 Μια τέτοια παλινδρόμηση συνέβη, όπως είπαμε και πιο πάνω, πολλές φορές στη διάρκεια της παρούσας εργασίας. Μου φαίνεται όμως αδύνατον να εμφανισθεί στη δομή του κειμένου της. Η παράθεση του εργαλείου πριν από το παράδειγμα, δημιουργεί τη ψευδή εντύπωση της εφαρμογής ενώ πρόκειται για μια συνδιαμόρφωση. Ο Φουκώ, στην Αρχαιολογία της γνώσης, απαλείφει αυτήν την εντύπωση, εν μέρη, χάρη στις πολλαπλές αναφορές του σε παραδείγματα από τις προηγούμενες του έρευνες, αλλά και με συνεχή πισωγυρίσματα, που μπορεί προς στιγμήν να μπερδέψουν τον αναγνώστη. Η σύγχυση αυτή αποφεύγεται τη στιγμή που ορίζει για δεύτερη φορά τις αποφάνσεις, μετά την ανάπτυξη του θεωρητικού σχήματος, παραθέτοντας πλέον διορθώσεις, πλήρη ορισμό και περιγραφή. Η πορεία του Φουκώ στην Αρχαιολογία της γνώσης πεδίο έρευνας, αντικείμενο, θεωρητικό εργαλείο, αντικείμενο, πεδίο έρευνας είναι από μόνη της μια μεθοδολογική προτροπή. 10 Πρβλ. Μ. Foucault, Dits et Ecrits IΙ, Quarto Gallimard, 2001, (σελ , 216. Pouvoir et savoir, entretien avec S. Hasumi, Paris, 1977, σελ. 404: je n' ai pas de théorie générale et je n' ai pas non plus d' instrument sûr. Je tâtonne, je fabrique, comme je peux, des instuments qui sont destinés à faire apparaître des objets. Les objets sont un petit peu déterminés par les instruments bons ou mauvais que je fabrique. Ils sont faux, si mes instruments sont faux. J' essaie de corriger mes instruments par les objets que je crois découvrir, et à ce moment là, l' instrument corrigé fait apparaître que l' objet que j' avais défini n' etait pas tout à fait celui là, c' est comme ça que je bafouille ou titube, de livre en livre. ) 6

8 1.2 Το θεωρητικό εργαλείο Η διαμόρφωση των ενοτήτων α. Απόφανση και Περιγραφή Από τις πρώτες σελίδες του βιβλίου, πριν ακόμα δοθεί η ευκαιρία για έναν σαφή ορισμό της αρχαιολογίας, αφήνεται να φανεί ο ιδιαίτερος χαρακτήρας της, ως διαδικασίας περιγραφικής η περιγραφή ενοτήτων του λόγου σαν βασικός στόχος, αλλά και τρόπος, της αρχαιολογίας. Έτσι μένει στην άκρη κάθε είδος ερμηνευτικής ή σημειολογίας, αφήγησης ή εξήγησης φαινομένων του λόγου, κάθε προσπάθεια να εντοπισθούν αιτίες ή απώτερες καταγωγές, συνεχείς αλληλουχίες και επαγωγές. Η αρχαιολογία δεν εξηγεί, αλλά περιγράφει συμβάντα του λόγου, αποφάνσεις, όπως θα ξεκαθαρίσει από τα πρώτα κεφάλαια, προτού να παραθέσει ορισμούς και θεωρητικά σχήματα. Η περιγραφή αυτή προσπαθεί να συνθέσει το αντικείμενο της, στα πλαίσια ενοτήτων που κατασκευάζει η ίδια. Και για να μην αυθαιρετεί, φροντίζει οι νέες ενότητες να είναι πάντοτε ευρύτερες από τις αντίστοιχες παραδοσιακές. Προϋποθέτει την πολλαπλότητα, την ασυνέχεια και τη διασπορά των στοιχείων που αναλύει, για να ανακαλύψει τυχόν εξατομικεύσεις, συνέχειες και συσσωματώσεις. Φαντάζεται μια στοιχειώδη οντότητα λόγου, την απόφανση, υπό τη μορφή συμβάντος: χωρίς προέλευση και σκοπιμότητα, μια πραγματική, μοναδική ύπαρξη ή καλύτερα μια στοιχειώδη λειτουργία ύπαρξης στο πεδίο του λόγου. Και μ αυτόν τον τρόπο θέλει να εγκαινιάσει ένα εγχείρημα περιγραφής του λόγου από τη σκοπιά των αποφάνσεων: Έτσι εμφανίζεται το σχέδιο μιας περιγραφής των συμβάντων του λόγου ως ορίζοντας για την αναζήτηση των ενοτήτων που διαμορφώνονται μέσα σε αυτόν Μ. Foucault, L archeologie du savoir, Gallimard, 1969, σελ : Ainsi 7

9 Διαγράφονται επομένως, σαν αναγκαίος ορίζοντας αφετηρίας, δύο παραδοχές: η απόφανση και η περιγραφή της. Ή αλλιώς, η απόφανση ταυτισμένη, με αναγκαίο τρόπο, με μια λειτουργία, απαραίτητα συσχετισμένη με έναν χώρο και φέρουσα συνεχώς τις συνθήκες της ύπαρξής της. β. Οι σχηματισμοί του λόγου Προδιαγράφοντας αχνά, ψηλαφίζοντας όπως θα έλεγε ο ίδιος, το αντικείμενό του, ο Φουκώ, συλλαμβάνει την απόφανση, σε μια πρώτη της μορφή, σαν παραδοχή και σαν επιθυμία ταυτόχρονα. Οι αποφάνσεις είναι το κέντρο του ενδιαφέροντος, η αφορμή και ο στόχος της έρευνας. Ο πλήρης προσδιορισμός τους παραμένει εκκρεμής. Του είναι απαραίτητο να έχει αποδώσει μια πρώτη μορφή σε αυτό που ελπίζει, σε αυτό που επιθυμεί να αναλύσει, γιατί δε σκοπεύει να το κάνει στο πλαίσιο ενός προϋπάρχοντος πεδίου της ανάλυσης. Θέλει να διαμορφώσει μέσα της έναν εντελώς δικό του χώρο, όχι γιατί οι υπάρχοντες είναι ελλείπείς, αλλά γιατί έχουν φτιαχτεί για κάτι άλλο. Η δουλειά που έπεται του προσωρινού αυτού ορισμού, είναι ο καθορισμός των ενοτήτων, των ομάδων των αποφάνσεων που θα μελετήσει. Εδώ οφείλει πάλι να κινηθεί εκτός των έτοιμων ομαδοποιήσεων. Δεν πρέπει να αναζητήσει το σώμα των αποφάνσεων που θα μελετήσει, σε ένα προκαθορισμένο σύνολο λόγων. Δεν αρκεί να μελετήσει τα συσσωματώματα διατυπώσεων που αναπτύσσονται γύρω από πυρήνες, που φέρονται με τα ονόματα αντικειμένων όπως η ιατρική ή λογοτεχνία, όχι επειδή δεν είναι υπαρκτά και σε πλήρη ισχύ, αλλά γιατί κανείς δε μας βεβαιώνει ότι εξατομικεύουν ενότητες αποφάνσεων. Το ίδιο συμβαίνει και με μικρότερες και πιο αυτονόητες ενότητες όπως το βιβλίο και το έργο. Η επιλογή ενός βιβλίου ή ενός έργου, σαν σύνολα διατυπώσεων προς ανάλυση, apparaît le projet d' une description des événements discursifs comme horizon pour la recherche des unités qui s' y forment 8

10 συνιστά από μόνη της, ερμηνευτική ενέργεια. Το να προχωρήσουμε απ' την αρχή στην επιλογή αυτή, ισοδυναμεί με το να παραδεχτούμε εκ των προτέρων ότι το υποκείμενο μπορεί να αποτελέσει ασφαλές κριτήριο εξατομίκευσης ενός λόγου και επιπλέον, ότι διαθέτει το προνόμιο να συνδέεται άμεσα με τα λεγόμενά του, ότι τα παράγει αδιαμεσολάβητα στα πλαίσια μιας σχέσης δημιουργού δημιουργήματος. Οι αποφάνσεις όμως, καθόλου δεν εμπλέκονται σε μια τέτοια σχέση. Ενέχουν τους όρους της ύπαρξής τους και διόλου δεν εκπορεύονται από κάποιο υποκείμενο. Ενδέχεται να περιλαμβάνουν στο είναι τους την υλικότητα ενός βιβλίου, αλλά αυτό είναι ζήτημα προς διερεύνηση και όχι προπαραδοχή. Το ζητούμενο σε αυτή την πρώτη φάση της έρευνας, είναι να εντοπίσουμε ομάδες ή σειρές αποφάνσεων, που συνδέονται μεταξύ τους με έναν αναγκαίο δεσμό. Αναζητούμε τα κριτήρια εξατομίκευσης ενός λόγου στο επίπεδο των αποφάνσεων, στο επίπεδο, δηλαδή, που κάνει να αναδύονται ομάδες διατυπώσεων οι οποίες, εμπεριέχοντας τις συνθήκες ύπαρξής τους, αναπτύσσονται σαν αυτόνομες λειτουργίες λόγου. Αυτόνομες αλλά όχι ανεξάρτητες, που σημαίνει ότι δε μπορούν πια να αντικατασταθούν από άλλες, χωρίς όμως να εγκλείονται σε κάποιο αυθύπαρκτο ή ιδεατό είναι. Βρισκόμαστε σε ένα κρίσιμο σημείο του προσδιορισμού των αποφάνσεων και της φύσης των μεταξύ τους δεσμών: οι αποφάνσεις δεν συνιστούν κάποιο διαχρονικό νόημα που κρύβεται στο βάθος του λόγου, αλλά αποτελούν έναν τρόπο ιστορικής ύπαρξης των ειπωμένων πραγμάτων ως ιδιοσυστατικό τους. Η απόφανση δεν είναι κρυμμένη, είναι τόσο πρόδηλη, τόσο αυτονόητη, που την παραμελούμε από συνήθεια. Οι ομάδες των αποφάνσεων αποκαλύπτονται αναπάντεχα, σε σχηματισμούς του λόγου που δεν έχουμε συνηθίσει να διακρίνουμε ή που μπορεί να θεωρούμε ατελείς 12, εφόσον 12 Για παράδειγμα ο Gaston Bachelard τοποθετεί την Φυσική Ιστορία στο 9

11 δεν ανταποκρίνονται στις οικείες κατηγοριοποιήσεις και στα κριτήριά τους. Για να εξατομικεύσει σχηματισμούς του λόγου ο Φουκώ, προσδιορίζει τέσσερα επίπεδα, τέσσερα κριτήρια σχηματισμού. Επίπεδα που οφείλουν να συνυπάρχουν και να συμπλέκονται, διαμορφώνοντας μια ιδιαίτερη κανονικότητα, που ο Φουκώ θα ονομάσει θετικότητα 13. Ένας σχηματισμός του λόγου οφείλει να εξατομικευτεί στη θετικότητα του. Ο καθορισμός των τεσσάρων επιπέδων πραγματοποιείται στα πρώτα κεφάλαια του βιβλίου κι από εκεί και μετά το διατρέχει συνεχώς, επιτρέποντας να συγκροτηθούν εκ νέου οι ορισμοί και να παγιωθεί το γενικό σχήμα περιγραφής. Η παρουσίαση των τεσσάρων επιπέδων είναι αναλυτική, αναπτύσσεται σε τέσσερα ξεχωριστά κεφάλαια, που διαθέτουν το παράδοξο χαρακτηριστικό της αλληλεπικάλυψης: σε κάθε ένα από αυτά κάνουν σποραδικά την εμφάνισή τους και τα άλλα τρία, αφήνοντας την αίσθηση της συμπλοκής, η οποία ολοκληρώνεται στο συμπερασματικό κεφάλαιο που κλείνει την ενότητα. Είναι πολύ δύσκολο να πετύχω μια τέτοια διάρθρωση εδώ, οπότε θα τα παρουσιάσω ξεχωριστά διευκρινίζοντας από την αρχή την αλληλεξάρτηση, την αλληλοδιείσδυσή τους, καθώς και την απουσία της προ επιστημονικό στάδιο του πνεύματος και μελετά το σημείο της μετάβασης στο επιστημονικό στάδιο. Η Φυσική Ιστορία τον ενδιαφέρει στο βαθμό που μας βοηθά να διακρίνουμε την ανάδυση ενός αντικειμένου που ανταποκρίνεται σε τωρινά κριτήρια επιστημονικότητας. Ο Φουκώ δε μελετά τη Φυσική Ιστορία σαν μία πρώιμη ατελή επιστήμη, αλλά σαν αυτόνομο σχηματισμό του λόγου, με τις δικές του κανονικότητες, με τις ιδιάζουσές του αποφάνσεις. Πρβλ. G. Bachelard, La formation de l' esprit scientifique, Vrin, 1938/ Βλ. Μ. Foucault, Dits et Ecrits I, Quarto Gallimard, 2001, (σελ , 59. Sur l' archéologie des sciences. Réponse au Cercle d' épistémologie, σελ. 747: Ce système à quatre niveaux...je me proposerai d' appeler sa positivité δηλ.: Αυτό το σύστημα των τεσσάρων επιπέδων θα πρότεινα να ονομαστεί η θετικότητά του. ) 10

12 φαινομενικής ιεραρχίας από το πρώτο στο τελευταίο: I. Το πρώτο επίπεδο εξατομίκευσης ενός λόγου που περιγράφει ο Φουκώ, είναι ο σχηματισμός των αντικειμένων. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα που χρησιμοποιεί, είναι η τρέλα κατά την κλασική εποχή σαν αντικείμενο ενός λόγου 14 που, ενώ δεν είναι αναγκαστικά επιστημονικός, παρουσιάζει κάποιες κανονικότητες στον τρόπο που γεννά, εξειδικεύει και διαβαθμίζει το αντικείμενο του. Στο δικό μου παράδειγμα την θέση αυτή κατέχει το αντικείμενο φύση, που κατά τον 17ο αιώνα αναδύεται, εξειδικεύεται (φυσική ιστορία,) και διασπάται σε επί μέρους αντικείμενα (βοτανική, ζωολογία, ορυκτολογία). II. Επόμενο στάδιο για τον Φουκώ, αποτελεί η συγκρότηση και η τοποθέτηση των υποκειμένων. Ποιά χαρακτηριστικά διαθέτει αυτός που καταλαμβάνει μια θέση έναντι του κάθε αντικειμένου, ποιά απόσταση πρέπει να τον χωρίζει από αυτό, τί σχέση αναπτύσσουν, τί παρεμβάλλεται ανάμεσα τους; Και επιπλέον μέσα από ποιές κανονικότητες το υποκείμενο μπορεί να διατυπώνει αποφάνσεις; Με ποιό τυπικό εκφέρονται; Στο παράδειγμα της Φυσικής Ιστορίας το υποκείμενο είναι το ορόν υποκείμενο, αυτός που παρατηρεί εκ του φυσικού, είτε με εργαλειακή μεσίτευση, είτε χωρίς αυτήν. Και αυτός που μπορεί να αποφανθεί, είναι εκείνος που μπορεί να περιγράψει το ορατό μέσω μιας καθαρής, διαφανούς ως προς αυτό γλώσσας, που αρθρώνεται πάνω σε τακτικά περιγραφικά σχήματα. III. Η διαμόρφωση και η κατανομή των εννοιών είναι το τρίτο στάδιο εξατομίκευσης των λόγων. Εδώ δεν 14 Βλ. Μ. Foucault, Ιστορία της τρέλας στην κλασική εποχή, μτφ. Π. Μπουρλάκης, Καλεντής, Αθήνα, 2007 (1963) 11

13 IV. πρέπει να φανταστούμε ένα ακίνητο και στέρεο εννοιακό οικοδόμημα, αλλά το σύστημα με τη βοήθεια του οποίου οι διάφορες έννοιες ανακαινίζονται και επαναδιανέμονται, ακολουθώντας κάθε φορά άλλους τύπους διαδοχής και ιεράρχησης, άλλους τρόπους να αρθρώνονται μεταξύ τους και να συμπλέκονται με άλλες έννοιες. Το παράδειγμα που τονίζει εδώ ο ίδιος ο Φουκώ είναι η Φυσική Ιστορία. Έννοιες όπως γένος, είδος, δομή, χαρακτήρας κατά την κλασική εποχή αλλάζουν χρήση και παίρνουν συγκεκριμένη θέση στο σύστημα της Φυσικής Ιστορίας. Τελευταίο παρουσιάζεται το επίπεδο στο οποίο διαμορφώνονται οι στρατηγικές. Το σημείο αυτό είναι για εμάς πολύ κρίσιμο και οφείλουμε να το αναλύσουμε λίγο περισσότερο, γιατί μας εμφανίζεται ατελές, ενώ ταυτόχρονα σχετίζεται πιο άμεσα με το θέμα μας. Ο Φουκώ θα παραδεχτεί ότι το κεφάλαιο των στρατηγικών παραμένει υπό κατασκευή 15 και υπό τη μορφή γενικών κατευθύνσεων. Αργότερα, όταν θα στρέψει το κέντρο του ενδιαφέροντος από τη γνώση στην εξουσία 16, το κεφάλαιο αυτό φαίνεται να αποσπάται από τη γνώση και να ενσωματώνεται στην αναλυτική της εξουσίας, τουλάχιστον κατά το ήμισυ. Νομίζω ότι δεν αυθαιρετούμε αν πούμε ότι το επίπεδο των στρατηγικών είναι το κοινό επίπεδο, η επιφάνεια επαφής της γνώσης με την εξουσία. Παρολ' αυτά θα προσπαθήσουμε να αποφύγουμε αυτό το άλμα, παραμένοντας στην αναλυτική της γνώσης και μελετώντας τις στρατηγικές ως προς αυτήν. Από την πρώτη κιόλας περιγραφή τους, 15 M. Foucault, Η Αρχαιολογία της γνώσης, μτφ. Κ. Παπαγιώργης, Εξάντας, 1987, σελ Βλ. M. Foucault, Επιτήρηση και τιμωρία. Η γέννηση της φυλακής, μτφ. Κ. Χατζηδήμου, Ι. Ράλλη, Κέδρος,

14 καταλαβαίνουμε ότι οι στρατηγικές δεν αποτελούν πια ένα πεδίο δυνατοτήτων, αλλά ένα σώμα πραγματωμένων επιλογών. Το επίπεδο των στρατηγικών είναι ένα περατωμένο επίπεδο, που διατρέχει τα υπόλοιπα μέσω υλικοτήτων. Οι στρατηγικές μπορεί να είναι εσωτερικές ή εξωτερικές ως προς το λόγο. Εσωτερικές, σαν ισχύουσες θεματικές ή θεωρητικές επιλογές και εξωτερικές, σαν εκτός του λόγου σχηματισμοί. Στην περίπτωση της Φυσικής ιστορίας η επιμονή στα θέματα της κληρονομικότητας και στις θεωρίες της ταξινόμησης και γίνεται, από κάποια στιγμή και μετά, στρατηγική επιλογή εσωτερικού χαρακτήρα. Ταυτόχρονα τα εικονογραφημένα εγχειρίδια, οι πίνακες, τα φυτώρια, τα cabinets, τα θηριοτροφεία, τα αμφιθέατρα, τα εργαστήρια, αλλά και οι ευρύτερες ιεραρχικές και τυπικές δομές της ακαδημίας των επιστημών και του βοτανικού κήπου, δεν είναι παρά εξωτερικού χαρακτήρα στρατηγικές επιλογές. Βλέπουμε ότι, στο σημείο αυτό, είμαστε πολύ κοντά στο θέμα μας. Το κομμάτι των στρατηγικών είναι αυτό που θα επεξεργαστούμε περισσότερο στην πορεία. Προς το παρόν ο βοτανικός κήπος τοποθετείται πρόχειρα εδώ και φαίνεται ότι, ως στρατηγική, διεισδύει σε όλα τα επίπεδα εξατομίκευσης του λόγου της Φυσικής Ιστορίας ως αυτόνομο σχηματισμό του λόγου. Αυτό θα προσπαθήσουμε να αναδείξουμε στο δεύτερο και στο τρίτο κεφάλαιο της εργασίας. Εν τω μεταξύ όμως, θα πρέπει να έχουμε ολοκληρώσει την παρουσίαση της Αρχαιολογίας και να έχουμε παρουσιάσει το μοντέλο που αυτή μας προτείνει σαν σχήμα εφαρμόσιμο για τη δική μας έρευνα. 13

15 γ. Η αποφαντική λειτουργία Στο τρίτο κεφάλαιο του βιβλίου, έχουμε επανέλθει στον προσδιορισμό της απόφανσης, σε σχέση πλέον με την περιγραφή των σχηματισμών του λόγου. Ο Φουκώ εδώ, με συστηματικό τρόπο, θα διακρίνει την απόφανση, σαν στοιχειώδη ενότητα του λόγου, από άλλες αντίστοιχες προϋπάρχουσες ενότητες με τις οποίες θα μπορούσαμε να τη συγχέουμε. Η απόφανση, λοιπόν, δεν ταυτίζεται με την πρόταση ή με την φράση. Η πρόταση ή η φράση μπορούν να αντιστοιχούν σε πολλές διαφορετικές αποφάνσεις. Επίσης μπορούν να υπάρχουν αποφάνσεις που δεν είναι ούτε προτάσεις, ούτε φράσεις. Για παράδειγμα, μια αλφαβητικής τάξης απαρίθμηση είναι απόφανση αλλά δεν αποτελεί πρόταση, ούτε και φράση. Το ίδιο και ένας ταξινομικός πίνακας ή μία γραφική παράσταση. Επιπλέον η απόφανση δε μπορεί να ταυτιστεί ούτε με το ομιλιακό ενέργημα 17 και αυτό είναι αρκετά προφανές: δεν είναι αναγκαίο με τη διατύπωσή της να συμβαίνει αυτόματα και κάτι άλλο. Μπορεί να διανοίγονται δυνατότητες, αλλά η ίδια η απόφανση δεν είναι απαραίτητα επιτελεστικού χαρακτήρα. Τέλος σε σχέση με την ίδια τη γλώσσα, η απόφανση τοποθετείται σε εντελώς διαφορετικό επίπεδο ύπαρξης, είναι άλλης τάξης: Δε μπορούμε να πούμε ότι υπάρχουν αποφάνσεις με τον ίδιο τρόπο που λέμε ότι υπάρχουν γλώσσες. 18 Η γλώσσα είναι το βασικό σύστημα κατασκευής των αποφάνσεων, αλλά δεν εγγυάται την εμφάνισή τους. Είναι μια απλή προϋπόθεση, αλλά όχι η συνθήκη της ύπαρξής τους. Και τα σημεία της γλώσσας είναι εργαλεία για τον σχηματισμό αποφάνσεων, αλλά όχι αποφάνσεις. Μια τυχαία παράταξη γραμμάτων, επίσης, δεν αποτελεί απόφανση. Για να αποτελέσει πρέπει, ανάμεσα στα γράμματα 17 Πρβλ. J.L. Austin, Πώς να κάνουμε πράγματα με τις λέξεις, μτφ. Α. Μπίστης, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2003/1962, σελ M. Foucault, Η Αρχαιολογία της γνώσης, μτφ. Κ. Παπαγιώργης, Εξάντας, 1987, σελ

16 αυτά, να εγκαθιδρύεται ένας αναγκαίος και συγκεκριμένος δεσμός. Η ακολουθία ή συμπαράθεση να υπακούει σε κάποιον κανόνα: μια σειρά γραμμάτων όπως τη συναντούμε σε μια γαλλική γραφομηχανή είναι απόφανση: A, Z, E, R, T. Και αυτό συμβαίνει γιατί φέρει έναν κανόνα, μια τάξη, που δεν αποτελούν μια απλή προϋπόθεση, αλλά τη βασική υπαρκτική της συνθήκη. Αυτή η συνθήκη είναι εμφανής, πρόδηλη στην επιφάνειά της και όχι κρυμμένη σε κάποιο βάθος περιμένοντας να την ανασύρουμε και, το σημαντικότερο, ο χαρακτήρας της είναι ιστορικός: Συνεπώς η απόφανση δεν είναι μια δομή...είναι μια λειτουργία ύπαρξης που ανήκει ιδιαζόντως στα σημεία...που διασταυρούται με έναν τομέα δομών και πιθανών ενοτήτων και τις κάνει να εμφανίζονται μέσα στον χώρο και στον χρόνο με συγκεκριμένα περιεχόμενα. Και λίγο παρακάτω: Συνεπώς η αποφαντική ανάλυση είναι μια ανάλυση ιστορική, η οποία όμως παραμένει έξω από κάθε ερμηνεία...από αυτή τη σκοπιά δεν αναγνωρίζουμε λανθάνουσα απόφανση: γιατί εκείνο στο οποίο απευθυνόμαστε, είναι η προδηλότητα της πραγματικής γλώσσας. 19 Από το σημείο αυτό και μετά ο Φουκώ περιγράφει τις αποφάνσεις στον ιδιότυπο χαρακτήρα τους ως λειτουργίες, και όχι σαν στοιχειώδεις ενότητες. Λειτουργίες που περνούν από τέσσερα επίπεδα, από τέσσερις χώρους, οι οποίοι μπορούν να εξασφαλίζουν την ύπαρξη μιας διατύπωσης ως απόφανση: ένα επίπεδο πιθανών αντικειμένων, ένα δεύτερο πιθανών υποκειμένων, ένα τρίτο επίπεδο συσχετισμών με άλλες αποφάνσεις και ένα τελευταίο επίπεδο υλικότητας και επαναληψιμότητας της απόφανσης. Το τελευταίο αυτό επίπεδο έχει μεγάλη σημασία διότι πετυχαίνει να απαλλάξει την απόφανση από την ίδια την ύλη της, από την τάση να 19 M. Foucault, Η Αρχαιολογία της γνώσης, μτφ. Κ. Παπαγιώργης, Εξάντας, 1987,σελ. 135 και

17 ταυτίζουμε με την περατωμένη της μορφή, ενώ ταυτόχρονα να τη συνδέσει οριστικά και αμετάκλητα με μια υλικότητα. Το ίδιο είχε κάνει πιο πριν και με τους σχηματισμούς του λόγου: Πρόκειται για προτελευταίες (préterminales) κανονικότητες. 20 Η σύνδεση των αποφάνσεων με τους σχηματισμούς του λόγου ήταν βασικός στόχος αυτής της περιγραφής. Ο Φουκώ θέλει να επαναλάβουμε τα στάδια σχηματισμού του λόγου σαν στάδια εκδίπλωσης της αποφαντικής λειτουργίας, αναδεικνύοντας έτσι τον σχηματισμό του λόγου σαν σύνολο αποφάνσεων. Να δούμε δηλαδή την αποφαντική λειτουργία να περνάει κατ' ανάγκην από τα τέσσερα επίπεδα του σχηματισμού και μόνο από αυτά: Ό,τι καθορίστηκε ως σχηματισμός του λόγου καταμετρά το γενικό πλάνο των πραγμάτων που λέγονται στο ειδικό επίπεδο των αποφάνσεων. Οι τέσσερις κατευθύνσεις μέσα στις οποίες το αναλύουμε (σχηματισμός των αντικειμένων, σχηματισμός των υποκειμενικών θέσεων, σχηματισμός των εννοιών, σχηματισμός των στρατηγικών επιλογών) αντιστοιχούν στους τέσσερις τομείς όπου ασκείται η αποφαντική λειτουργία. Με αυτήν την κίνηση αρχίζει να παίρνει μορφή το εκκρεμές, έως τώρα, επίπεδο των στρατηγικών επιλογών. Πρόκειται για το επίπεδο που εξασφαλίζει στις αποφάνσεις την επαναλήψιμη υλικότητά τους 21. Η ξεκάθαρη εξατομίκευση του τομέα των στρατηγικών μας επιτρέπει να τοποθετήσουμε 20 Στο ίδιο, σελ Εδώ παίρνω σιωπηλά την πρωτοβουλία να προσαρτήσω τις πραγματικές θεωρητικές επιλογές, που ο Φουκώ τις φαντάζεται σαν κομμάτι του επιπέδου των στρατηγικών, στα τρία προηγούμενα επίπεδα σχηματισμού. Αυτό το κάνω γιατί μας βολεύει από τη μια πλευρά και από την άλλη γιατί πρόκειται για μια επιλογή που ο Φουκώ δεν ολοκλήρωσε. Πουθενά δεν ξαναβρήκα δηλαδή αυτήν την τοποθέτηση ακόμα και στα πλαίσια του ίδιου βιβλίου. Οπότε θεώρησα ότι εντάσσεται σε αυτήν την εκκρεμότητα που αποδίδει ο Φουκώ στο κεφάλαιο των στρατηγικών. 16

18 εκεί τον βοτανικό κήπο και να τον μελετήσουμε σαν τη βαθμίδα όπου οι αποφάνσεις της Φυσικής Ιστορίας βρίσκουν την επαναλήψιμη υλικότητά τους. Έχοντας προσδιορίσει σαφέστερα αυτήν την τελευταία βαθμίδα της αποφαντικής λειτουργίας, διαγράφεται πλέον η δυνατότητα να ορίσουμε έναν σχηματισμό του λόγου ως το σύστημα εκείνο (θετικότητα 22 ), που καθορίζει την ύπαρξη ενός συνόλου αποφάνσεων, εξασφαλίζοντάς τους αυτά τα τέσσερα στάδια σχηματισμού. Ένα τέτοιο σύνολο από αποφάνσεις, που έχουν προέλθει από το ίδιο σύστημα σχηματισμού, από την ίδια θετικότητα, ο Φουκώ το ονομάζει λόγο (discours) 23. Αν περάσουμε τώρα στο επίπεδο της μιας απόφανσης, ορίζει σαν αποφαντικό της πεδίο το κομμάτι της θετικότητας που της αντιστοιχεί. Όσο για την αποφαντική λειτουργία, δεν είναι παρά η ίδια η απόφανση την στιγμή που πραγματοποιείται, τη στιγμή που ολοκληρώνει πια την διαδρομή της μέσα σε μια προτελευταία κανονικότητα. Αυτή η στιγμή, που θέτει σε πλήρη λειτουργία μια απόφανση, βρίσκεται στον απόηχο των στρατηγικών. Είναι η επιφάνεια του λόγου, όπου πλέον η απόφανση έχει πρωτοσυστήσει μια μοναδική σχέση με ένα έξω. Εκεί μπορούμε ίσως να ανακαλύψουμε τα διαγράμματα αυτού του άλλου σώματος που ο Φουκώ ονόμασε εξουσία. 22 M. Foucault, Η Αρχαιολογία της γνώσης, μτφ. Κ. Παπαγιώργης, Εξάντας, 1987, σελ Στο ίδιο, σελ Ίσως να πρόκειται για τον ορισμό του λόγου, στον οποίο αναφέρεται η παραπομπή σε ένα γράμμα του Φουκώ, που συναντούμε στο βιογραφικό σημείωμα της εισαγωγής στο Dits et Ecrits, όπου ανακοινώνει: Βρήκα χτες, το πρωί, σε μια στιγμή, αυτόν τον ορισμό του λόγου, τον οποίο είχα ανάγκη εδώ και χρόνια. ( J' ai trouvé hier, ce matin, à l' instant, cette définition du discours dont j' avais besoin depuis des années ).Βλ. Dits et Ecrits I, Quarto Gallimard, 2001, σελ

19 1.2.2 Αρχαιολογία α. Αρχείο, ἑπιστήμη, γνώση Η αρχαιολογία της γνώσης αποτελεί όπως είπαμε το θεωρητικό επιστέγασμα προηγούμενων έργων του Φουκώ και μια απάντηση σε κριτικές και ερωτήσεις γύρω από αυτά. Το βιβλίο του Οι λέξεις και τα πράγματα, είχε γίνει επίκεντρο κριτικής, κυρίως έχοντας αφήσει την εντύπωση ότι επρόκειτο για μια προσπάθεια γενικής αποτίμησης ενός, αυθαίρετα ορισμένου, ιστορικού συνόλου, που περιγραφόταν υπό τον όρο κλασική εποχή. Ενώ ο όρος κλασικός κυριαρχεί και στα προηγούμενα έργα του, εδώ προκάλεσε μεγαλύτερες αντιδράσεις, κυρίως γιατί βρέθηκε ενταγμένος σε μια συνεξέταση τριών διαφορετικών τομέων της γνώσης, τη γενική γραμματική τη φυσική ιστορία και τη μελέτη του πλούτου. Αυτή η συνεξέταση άφησε υπονοούμενα για την ύπαρξη μιας γενικής κλασικής περιόδου, κατά την οποία ο πολιτισμός λειτουργεί σαν σύνολο, σαν ένα καθολικό σύστημα. Την εντύπωση αυτή ενισχύουν και οι πολλές αναφορές σε ποικίλα είδη μαρτυριών όπως πίνακες, λογοτεχνικά και φιλοσοφικά έργα, κτήρια και εγκαταστάσεις πολλών ειδών, που κάνουν να εμφανίζεται ένας στέρεος κλασικός πολιτισμός, ένα διακριτό κλασικό πνεύμα, που διέπει κάθε σκέψη και κάθε προϊόν της εποχής. Όλα τα παραπάνω επισφραγίζονται με την εισαγωγή του όρου ἑπιστήμη: Σε έναν πολιτισμό και σε μια δεδομένη στιγμή υπάρχει πάντα μια μόνο ἑπιστήμη 24 που καθορίζει τις συνθήκες δυνατότητας κάθε γνώσης. Και λίγο παρακάτω: Ο σκοπός της κλασικής σκέψης και αυτής της ἑπιστήμης που 24 Ελληνικά στο πρωτότυπο. Θα κρατήσω τον όρο όπως είναι, σε πολυτονικό σύστημα, για να καταλαβαίνουμε πότε δεν αντιστοιχεί στον όρο science. Ο Κ. Παπαγιώργης στην Αρχαιολογία της γνώσης μεταφράζει τον όρο ως επιστημοσύνη. 18

20 κατέστησε δυνατές τη γενική γραμματική, τη φυσική ιστορία και την επιστήμη του πλούτου θα συμπέσει με την υποχώρηση της παράστασης Στην Αρχαιολογία της γνώσης θα παραδεχτεί από τις πρώτες σελίδες: Μέσα στις Λέξεις και στα πράγματα η απουσία μεθοδολογικών επισημάνσεων άφησε την εντύπωση αναλύσεων που διενεργούνταν με όρους πολιτισμικής ενότητας. Και αρκετά πιο κάτω: Η κλασική εποχή, που μνημονεύτηκε συχνά μέσα στις αρχαιολογικές αναλύσεις, δεν είναι μία χρονική μορφή που επιβάλλει την ενότητα και την κενή μορφή της σε όλους τους λόγους είναι το όνομα που μπορούμε να δώσουμε σε μια περιπλοκή συνεχειών και ασυνεχειών, εσωτερικών στις θετικότητες τροποποιήσεων, σχηματισμών του λόγου που εμφανίζονται και εξαφανίζονται. 26 Μ' αυτόν τον τρόπο η αρχαιολογική ανάλυση παρουσιάζεται σαν εξατομίκευση και περιγραφή σχηματισμών του λόγου, από τη μια πλευρά, αλλά και σαν συνεξέταση θετικοτήτων από την άλλη. Ο εντοπισμός σχέσεων ανάμεσα σε σχηματισμούς του λόγου, αναδεικνύει λίγο λίγο αυτό που ο Φουκώ ονομάζει αρχείο 27 : ένα συσσωμάτωμα σχηματισμών που αναπτύσσουν οριζόντιες σχέσεις, διατηρούν την ατομικότητά τους, αλλά αποτελούν ένα σώμα στο βαθμό που αλληλοεπηρεάζονται. Το αρχείο δε μπορεί να εντοπισθεί με ακρίβεια και να περιγραφεί σε ολόκληρο το εύρος του 28. Όμως λίγο λίγο μπορεί να φανερωθεί πιο πυκνό και πιο στέρεο ανά εποχές. Η ανάδειξη του αρχείου είναι ο σκοπός 25 M. Foucault, Οι λέξεις και τα πράγματα. Μια αρχαιολογία των επιστημών του ανθρώπου, μτφ. Κ. Παπαγιώργης, Γνώση, 1986/1993, σελ. 240 και M. Foucault, Η Αρχαιολογία της γνώσης, μτφ. Κ. Παπαγιώργης, Εξάντας, 1987, σελ. 119 και Στο ίδιο, σελ. 198 και Στο ίδιο, σελ. 200: Συνολικά το αρχείο δεν αποδίδεται. Και στην επικαιρότητά του είναι απερίγραπτο. 19

21 της αρχαιολογίας, αλλά το αντικείμενό της παραμένει η περιγραφή των σχηματισμών του λόγου. Μέσα από αυτήν την οπτική μπορούμε να μιλήσουμε για κλασικό αρχείο και όχι για κλασική εποχή αν καταφέρουμε να αναδείξουμε συσχετισμούς, ομολογίες, αναλογίες, ισομορφισμούς, αν καταφέρουμε με λίγα λόγια να φέρουμε στο φως κάποια μορφή δια θετικότητας. Νομίζω ότι αυτό θα συνέβαινε αν εντοπίζαμε ανάμεσα στις αντίστοιχες βαθμίδες σχηματισμού των συγκρινόμενων λόγων, κάποιες επικαλύψεις. Αυτό είναι και το εγχείρημα στις Λέξεις και τα Πράγματα: η ανάδειξη ενός είδους δια θετικότητας ανάμεσα σε τρεις σχηματισμούς που εμφανίζονται ταυτόχρονα, η αποκάλυψη ενός μέρους του κλασικού αρχείου. Είδαμε, λοιπόν, δύο διαφορετικές πορείες της αρχαιολογίας: μια κατακόρυφη, που διαπερνά απ' άκρο σε άκρο έναν σχηματισμό του λόγου και μια οριζόντια, που συσχετίζει σχηματισμούς. Θα πούμε ότι μας ενδιαφέρει προς το παρόν η κατακόρυφη γιατί, μπορεί να σταθεί ανεξάρτητα από την οριζόντια και να περιγράψει μόνο έναν σχηματισμό του λόγου ή και ένα συγκεκριμένο παράδειγμα εντός ενός σχηματισμού. Προς το τέλος του έργου, ο Φουκώ, μετατοπίζει και τον ορισμό της ἑπιστήμης, αναιρώντας τον παλιότερο και προσπαθώντας να τοποθετηθεί σε σχέση με την ιστορία των επιστημών. Αφού ορίσει διαδοχικά στάδια μετάβασης, κατώφλια από την θετικότητα ως την επιστήμη, αναδιατυπώνει τον ορισμό της ἑπιστήμης ως τον τύπο της δια θετικότητας που διαμορφώνει σε κάποιον σχηματισμό τις δυνατότητες να διαβεί τα κατώφλια αυτά 29. Αυτό είναι ένα κομμάτι του αρχείου που μπορεί να αφορά την ιστορία των επιστημών, ή αντίστροφα μια περιοχή της ιστορίας των επιστημών που μπορεί να συνεισφέρει στην αρχαιολογία. 29 Στο ίδιο, σελ

22 1.3 Αρχαιολογική περιγραφή και αναλυτική του χώρου Το πρόβλημα της μετάβασης Επιχειρώ να καταστήσω ορατό αυτό που είναι αόρατο μόνο και μόνο όντας υπερβολικά στην επιφάνεια των πραγμάτων. 30 Η φράση αυτή διατυπώνεται από τον M. Foucault σε μια συζήτηση που δημοσιεύεται το 1969 στο περιοδικό Magazine littéraire, όπου καλείται να μιλήσει για την Αρχαιολογία της γνώσης. Στη συζήτηση αυτή αναφέρεται εξίσου και στο Οι λέξεις και τα πράγματα παρέχοντας κάποιες διευκρινήσεις πολύ ενδιαφέρουσες για εμάς 31 : μιλά 30 Je tente de rendre visible ce qui n' est invisible que d' être trop à la surface des choses, πρβλ. Dits et Ecrits I, Quarto Gallimard, 2001, σελ. 800 ( 66. Michel Foucault explique son dernier livre, entretien avec J. J.Brochier, Magazine littéraire, n.28, Avril Mai 1969). Στον ίδιο τόμο, σελ (119. De l' archéologie à la dynastique, entretien avec S.Hasumi, Paris, 1972): C' est donc une description, une description de surface, une descriotion qui était volontairement du surface. 31 Από την πρώτη ανάγνωση του βιβλίου αυτού είχα την αίσθηση ότι εκτός των γνωστών και πολυσυζητημένων υποθέσεων υπέβοσκε μια ευρύτερη και πιο τολμηρή θέση: ο τρόπος ύπαρξης αυτού του και στον τίτλο του βιβλίου, αυτή η άρθρωση ανάμεσα στις λέξεις και στα πράγματα, η επιφάνεια που διαμορφώνει και εξασφαλίζει τη συνύπαρξή τους, αποτελεί και τον κρίσιμο χώρο όπου θα μπορούσαμε να διακρίνουμε εποχές συνέχειας ή ρήξης. Η ίδια υπόθεση λανθάνει και στην Ιστορία της τρέλας. Εκεί βλέπουμε ότι κατά το μεσαίωνα: Η ζωγραφιά και το σχόλιο παραπέμπουν αέναα το ένα στο άλλο ενώ με την αυγή του μεταγοτθικού κόσμου: Ανάμεσα στον λόγο και στην εικόνα, ανάμεσα σε αυτό που απεικονίζεται δια της γλώσσας και σε αυτό που λέγεται από την εικαστική τέχνη, όμορφη ενότητα διαλύεται γλώσσα και εικόνα δεν μοιράζονται άμεσα μία και την αυτή σημασία. Κι αν, έστω, είναι αλήθεια ότι η Εικόνα εξακολουθεί να έχει την τάση να λέει, να 21

23 για τη σημασία του τρόπου με τον οποίον οι λέξεις και τα πράγματα αρθρώνονται σε κάθε εποχή, στη βαρύτητα δηλαδή, που προσλαμβάνει αυτό το και στον τίτλο του βιβλίου. Εδώ ο Φουκώ τονίζει πως δεν είχε καμία πρόθεση να αναλύσει τις λέξεις και τα πράγματα ξεχωριστά, το καθένα στον ιδιαίτερό του χαρακτήρα 32. Τον ενδιέφεραν οι πρακτικές του λόγου, έτσι όπως ξεδιπλώνονται πάνω στο πεδίο, όπου οι λέξεις και τα πράγματα αρθρώνονται, σαν το αναγκαίο τους ενδιάμεσο. Προς το τέλος του κεφαλαίου θα επιχειρήσω να εντοπίσω αυτόν τον τον ενδιάμεσο χώρο στο επίπεδο των στρατηγικών και να το ορίσω ως αποφαντικό τοπίο. Υπό την παραδοχή αυτή, με ενδιαφέρει να περιγράψω τον Βοτανικό Κήπο σαν ένα κατ' εξοχήν τοπίο αποφάνσεων, σαν ένα χώρο όπου η διασταύρωση λέξεων και πραγμάτων βρίσκεται υπερβολικά στην επιφάνεια. μεταβιβάζει κάτι ομοούσιο με τη γλώσσα, ωστόσο πρέπει όντως να αναγνωρίσουμε ότι αυτή δεν λέει πια το ίδιο πράγμα και ότι η ζωγραφική, μέσω των εικαστικών αξιών που που ιδιάζουν σε αυτή, εισχωρεί σε μια εμπειρία η οποία θα απομακρύνεται όλο και περισσότερο από την γλώσσα, όποια κι αν είναι η επιφανειακή ταυτότητα του θέματος. Η μορφή (figure) και η ομιλία εξακολουθούν να εικονίζουν τον ίδιο μύθο της τρέλας, μέσα στον ίδιο ηθικό κόσμο ωστόσο, παίρνουν ήδη δύο διαφορετικές κατευθύνσεις, δείχνοντας, με μιαν αδιόρατη ακόμη ρωγμή, ποιά μέλλει να είναι η μεγάλη διαχωριστική γραμμή στην ιστορία της τρέλας. (πρβλ. Ιστορία της τρέλας στην κλασική εποχή, μτφ. Π. Μπουρλάκης, Καλεντής, Αθήνα, 2007,σελ ). 32 Στο σύντομο βιογραφικό σημείωμα που παραθέτει η συντακτική ομάδα του Dits et Écrits μαθαίνουμε ότι ο επιθυμητός τίτλος ήταν Η τάξη των πραγμάτων ( L' Ordre des choses ), αλλά η φράση είχε ήδη χρησιμοποιηθεί σε τίτλο άλλου συγγραφέα. Ο αρχικός τίτλος επιβίωσε τελικά στην Αγγλική έκδοση του έργου. Βλ. M. Foucault, Dits et Ecrits I, Quarto Gallimard, 2001, σελ

24 1.3.2 Ο Φουκώ και το ζήτημα του χώρου Ένα αναγκαίο τέχνασμα Μ' αυτήν την παραδοχή θα προσπαθήσω να αντιμετωπίσω ένα ζήτημα, που καταφέρνει να ξεγλιστρήσει από τα κενά της προηγούμενης ανάλυσης μεθοδικών και θεωρητικών ενοτήτων. Αφορά στην απαραίτητη διαδικασία της μετάβασης από τις αποφάνσεις, στην χωρική διάσταση των πραγμάτων. Πώς μπορούμε δηλαδή να υιοθετήσουμε ένα τέτοιο μοντέλο ανάλυσης για να περιγράψουμε σχηματισμούς που δεν ανήκουν στον λόγο; Σε ποιό επίπεδο, αυτή η αναλυτική, μπορεί να χειριστεί ζητήματα χωρικά; Στο έργο του Φουκώ, ο χώρος σαν έννοια, έρχεται ξανά και ξανά στο προσκήνιο. Πρώτα πρώτα μέσω της ζωγραφικής. Το θέμα της περιγραφής ζωγραφικών έργων εμφανίζεται πολύ συχνά σε διαφορετικές φάσεις της ανάλυσης. Πρέπει να πω ότι ποτέ δεν έχω αγαπήσει τόσο τη γραφή. Υπάρχει η υλικότητα που με ενθουσιάζει μέσα στη ζωγραφική. 33 Πράγματι, ο Φουκώ μας αφήνει αρκετά κείμενα με επίκεντρο τη ζωγραφική. Προσπαθώντας να προσεγγίσει τον Manet 34, 33 Je dois dire que je n' ai jamais tellement aimé l' écriture. Il y a la matérialité qui me fascine dans la peinture. Απάντηση στην ερώτηση: Είστε πιο ευαίσθητος στη ζωγραφική δουλειά απ' ότι στη λογοτεχνική; στην ίδια συνέντευξη: C' est l' une des rares choses sur laquelle j' ecrive avec plaisir et sans me battre qui que ce soit. Je crois n' avoir aucun rapport tactique ou stratégique avec la peinture ( Είναι ένα από τα σπάνια πράγματα για τα οποία γράφω με ευχαρίστηση χωρίς να παλεύω με τον εαυτό μου για το τί είναι. Πιστεύω ότι δεν έχω καμία τακτική ή στρατηγική σχέση με τη ζωγρφική ), πρβλ. Dits et Ecrits I, Quarto Gallimard, 2001, σελ (149. À quoi rêvent les philosophes?, entretien avec E. Lossowsky, L' Imprévu, n.2,1975) 34 M. Foucault, Η ζωγραφική του Manet, μτφ. Π. Καπόλα, Γ. Κουζέλης, Νήσος, Αθήνα, Δεν έχω βρει πού εντάσσεται αυτό το κείμενο. Στην εισαγωγή της συντακτικής ομάδας του Dits et Ecrits, αναφέρεται μια δημοσίευση υπό τον τίτλο Manet, στην οποία μάλιστα υπάρχει 23

25 τον Magritte 35, τον Βυζάντιο 36 ή τον Fromanger 37 δεν χρησιμοποιεί την αναλυτική των αποφάνσεων ούτε την κατοπινή του γενεαλογία, αλλά έναν ελεύθερο και επινοητικό περιγραφικό λόγο, που δύσκολα μπορεί να βρει αναλογίες με το υπόλοιπο έργο του. Επίσης το ζωγραφικό έργο του χρησιμεύει συχνά σαν εργαλείο της ανάλυσης και σαν ιστορική μαρτυρία. Έτσι αντιμετωπίζει τον Breughel,τον Bosch, τον Grünewald, τον Bouts,τον Lochner και τον Dürer στην Ιστορία της τρέλας. Εκεί οι εικόνες είτε πηγάζουν ( Οι φανταστικές εικόνες που γεννά δεν είναι φευγαλέα φαινόμενα που γρήγορα εξαφανίζονται από την επιφάνεια των πραγμάτων.), είτε εκφράζουν ( Μέσα από τις τόσες εικόνες η Αναγέννηση εξέφρασε ό,τι διαισθανόταν από τις απειλές και τα μυστικά του κόσμου ), είτε συνυφαίνονται με τον κόσμο ( Όλη αυτή η συνύφανση του φαινομένου με το μυστικό, της άμεσης εικόνας με το φυλαγμένο αίνιγμα, ξεδιπλώνεται στην ζωγραφική του ΙΕ' αιώνα σαν η τραγική τρέλα του κόσμου ) 38. Αλλά ακόμα και αυτοί οι τρεις ενδεικτικοί τρόποι μετάβασης από την εικόνα στην γλώσσα προέλευση, έκφραση, συνύφανση δεν εντάσσονται σε κάποια συστηματική ή παραπομπή στα αριθμημένα κείμενα που περιέχονται στον τόμο. Όταν ανατρέχουμε, όμως, στον αριθμό που υποδεικνύεται, το αντίστοιχο κείμενο δεν υπάρχει. Αν ισχύει, πάντως η εισαγωγική παραπομπή το κείμενο αυτό είναι γραμμένο το Πρβλ. Dits et Ecrits I, Quarto Gallimard, 2001,σελ M. Foucault, Αυτό δεν είναι πίπα, μτφ. Γ. Σπανός, Πλέθρον, 1998 και Dits et Ecrits I, Quarto Gallimard, 2001,σελ (53. Ceci n' est pas une pipe, Cahiers du chemin, n.2, 1968) 36 M. Foucault,Dits et Ecrits I, Quarto Gallimard, 2001,σελ (135. Sur D. Byzantios, Présentation Galerie Karl Flinker, Paris, 1974) 37 M. Foucault,Dits et Ecrits I, Quarto Gallimard, 2001,σελ (150. La peinture photogénique, Le désir est partout. Fromanger, Paris, Galerie Jeanne Bucher, 1975) 38 Βλ. M. Foucault, Ιστορία της τρέλας στην κλασική εποχή, μτφ. Π. Μπουρλάκης, Καλεντής, Αθήνα, 2007, σελ

26 τακτική αντιμετώπιση του ζητήματος. Η χρήση τους μοιάζει συμπτωματική και μάλλον εκ παραδρομής. Ο Φουκώ φαίνεται να αποφεύγει να εκφράσει, με συγκεκριμένο και σταθερό τρόπο, τη σχέση του λόγου με την εικόνα. Το ζήτημα αλλάζει κατεύθυνση, στο εισαγωγικό κεφάλαιο από τις λέξεις και τα πράγματα, σε μια εκπληκτική διατύπωση: Η σχέση της γλώσσας με τη ζωγραφική είναι αόριστη. Όχι επειδή η λιαλιά είναι ατελής και μπροστά στο ορατό παρουσιάζει μιαν έλλειψη που μάταια θα πάσχιζε να καλύψει. Το ένα δεν ανάγεται στο άλλο: όταν λέμε αυτό που βλέπουμε ματαιοπονούμε, αυτό που βλέπουμε δεν ενοικεί ποτέ σ' αυτό που λέμε, όσο και αν παρουσιάζουμε με εικόνες, μεταφορές, συγκρίσεις αυτό που λέμε, ο τόπος μέσα στο οποίο αυτές ακτινοβολούν δεν εκείνος που διανοίγουν τα μάτια, αλλά ο τρόπος που ορίζουν οι ακολουθίες της σύνταξης. Αλλά το κύριο όνομα σ' αυτό το παιχνίδι είναι ένα τέχνασμα: μας επιτρέπει να δείξουμε με το δάχτυλο, δηλαδή να περάσουμε λαθραία από το χώρο που μιλάμε στο χώρο που κοιτάζουμε, δηλαδή να κλείσουμε βολικά αυτούς τους δύο χώρους τον έναν μέσα στον άλλο, σάμπως να ήσαν ισοδύναμοι. 39 Μετά από αυτή τη διαπίστωση, η σχέση γλώσσας ορατού, παραμένει σκόπιμα αόριστη στο έργο του Φουκώ. Η εισαγωγή της γαλλικής έκδοσης του Οι λέξεις και τα πράγματα, προγενέστερο κείμενο 40 που είχε γραφτεί για να περιγράψει τον πίνακα Οι ακόλουθες του Velasquez και έπειτα ενσωματώθηκε στο υπόλοιπο έργο, στήνεται ολόκληρη γύρω από αυτήν την εκκρεμότητα. Και αν ισχύει ο ισχυρισμός του Canguilhem, ότι δηλαδή ο Φουκώ στο βιβλίο αυτό 39 Πρβλ. Οι λέξεις και τα πράγματα. Μια αρχαιολογία των επιστημών του ανθρώπου, μτφ. Κ. Παπαγιώργης, Γνώση, 1986/1993, σελ. 35 και Les mots et les choses, Une archéologie des sciences humaines, Gallimard, 1997, σελ Βλ. M. Foucault,Dits et Ecrits I, Quarto Gallimard, 2001,σελ (32. Les Suivantes, Le Mercure de France, n , 1965) 25

27 χρειάστηκε «τριακόσιες τόσες σελίδες για να εκθέσει μιαν ερώτηση» 41, νομίζω ότι η βάση της ερώτησης αυτής είναι ακριβώς αυτή η αόριστη σχέση ανάμεσα στην ομιλία και το ορατό, που απαιτεί κάποιο τέχνασμα ακριβώς για να παραμείνει εκκρεμής, για να μπορούμε, δηλαδή, να πραγματοποιούμε αυτό το πέρασμα, λαθραία 42. Εξίσου λαθραίο είναι το πέρασμα του Φουκώ σε χωρικούς σχηματισμούς. Ο τρόπος που περιγράφει το νοσοκομείο, τη φυλακή, τον στρατώνα, το εργαστήριο, το άσυλο για να στηρίξει τις αρχαιολογικές του περιγραφές και για να στοιχειοθετήσει κατόπην το περίφημο διάγραμμα της εξουσίας 43, μοιάζει αυθαίρετος, ενώ ακόμα πιο καταχρηστική φαντάζει η επαναλαμβανόμενη υιοθέτηση του όρου χώρος (espace) σε όλες αναιξερέτως τις μελέτες του, συνοδευόμενη επό ένα πλήθος άλλων χωρικών προσδιορισμών (τόπος, εντός εκτός, εσωτερικότητα εξωτερικότητα, έξω, κατανομή, επιφάνεια, διάγραμμα). Το πρόβλημα προσεγγίζεται με λίγο μεγαλύτερη σαφήνεια σε μια αναφορά στις εκτός του λόγου ενότητες, στα πλάισια ενός κεφαλαίου της Αρχαιολογίας της γνώσης, με τίτλο Τα συγκριτικά γεγονότα 44. Το κεφάλαιο αυτό, που αποτελεί ένα συμπαγές σώμα επεξηγήσεων για τις Λέξεις και τα πράγματα, μιλά για την αρχαιολογία όταν αυτή καταπιάνεται με συσχετισμούς που ξεπερνούν τα όρια του ενός σχηματισμού 41 M. Foucault, Η Αρχαιολογία της γνώσης, μτφ. Κ. Παπαγιώργης, Εξάντας, 1987, σελ (Πρόκειται για το επίμετρο που παραθέτει η ελληνική έκδοση. Είναι το κείμενο του G. Canguihlem με τίτλο Θάνατος του ανθρώπου ή εξάντληση του cogito, σελ ) 42 Αυτή η σκόπιμη εκκρεμότητα, διαγράφεται άλλη μια φορά αρκετά καθαρά στην Αρχαιολογία της γνώσης και μάλιστα σε ένα κεφάλαιο με τίτλο Τα συγκριτικά γεγονότα που αποτελεί ένα σώμα επεξηγήσεων για το Οι λέξεις και τα πράγματα. 43 M. Foucault, Επιτήρηση και τιμωρία. Η γέννηση της φυλακής, μτφ. Κ.Χατζηδήμου, Ι. Ράλλη, Κέδρος, M. Foucault, Η Αρχαιολογία της γνώσης, μτφ. Κ. Παπαγιώργης, Εξάντας, 1987, σελ

28 του λόγου. Τότε ένας σχηματισμός του λόγου μπορεί να συνεξετάζεται με άλλους ή και με εκτός του λόγου σχηματισμούς: Η αρχαιολογία φανερώνει σχέσεις ανάμεσα στους σχηματισμούς του λόγου και σε εκτός του λόγου τομείς (ιδρύματα, πολιτικά συμβάντα, πρακτικές και διαδικασίες οικονομικές)...προσπαθεί να προσδιορίσει πώς οι κανόνες σχηματισμού...μπορούν να συνδέονται με συστήματα εκτός του λόγου: προσπαθεί να προσδιορίσει ειδικές μορφές άρθρωσης...τα φαινόμενα έκφρασης, αντανάκλασης και συμβολοποίησης δεν είναι για εκείνη παρα τα αποτελέσματα μιας σφαιρικής αναγνωσης κατά την διερεύνηση μορφικών αναλογιών ή μεταθέσεων του νοήματος...αν σε αυτήν την ανάλυση, η αρχαιολογία διατηρεί σε εκκρεμότητα το θέμα της έκφρασης και της αντανάκλασης, αν αρνείται να δεί μες στον λόγο την επιφάνεια της συμβολικής προβολής συμβάντων ή διαδικασιών που τοποθετούνται αλλού, δεν το κάνει για να ξαναβρεί μια αιτιακή αλυσίδα...ή μια έννοια ή μια κοινωνική δομή...η αρχαιολογική περιγραφή των λόγων ξεδιπλώνεται στη διάσταση μιας γενικής ιστορίας ψάχνει να ανακαλύψει όλο αυτό το πεδίο των εγκαταστάσεων, των οικονομικών διαδικασιών, των κοινωνικών σχέσεων επί των οποίων μπορεί να αρθρωθεί ένας σχηματισμός λόγου. Προσπαθεί να δείξει πώς η αυτονομία του λόγου και ο ειδικός χαρακτήρας του δεν του δίνουν εντούτοις ένα επίπεδο καθαρής ιδεατότητας και ολοκληρωτικής ιστορικής ανεξαρτησίας. 45 Με αυτόν τον τρόπο η αρχαιολογία διαχωρίζει σαφώς τη θέση της από τη μελέτη πεδίων εκφραστικών ή σημαντικών και καταπιάνεται με τη διερεύνηση πεδίων άρθρωσης του λόγου με τις εκτός του λόγου ενότητες. Προβαίνοντας σε κάτι τέτοιο αποφεύγει τους θεωρητικούς χειρισμούς που θα μπορούσαν να μεταθέσουν με συνέπεια το λόγο στον χώρο και το αντίστροφο, όχι για να τους θέσει στο περιθώριο, 45 Στο ίδιο, σελ

29 αλλά για να τους αναδείξει σε ζητούμενο της έρευνας. Όταν το 1982, σε μια συζήτηση τον ρωτούν γιατί στα έργα του χρησιμοποιεί τόσες χωρικές μεταφορές, εκείνος θα απαντήσει:...ο σκοπός μου δεν ήταν να τις υπερασπιστώ, αλλά να τις μελετήσω ως αντικείμενα 46. Αυτός ο χειρισμός είναι το τέχνασμα, η κρυμμένη χειρονομία που μας επιτρέπει να περάσουμε λαθραία από το χώρο που μιλάμε στο χώρο που κοιτάζουμε : η αναγωγή του ίδιου του περάσματος σε απώτερο σκοπό της έρευνας Ο συμπληρωματικός χώρος του Deleuze Η ανάλυση που προτείνει ο Gilles Deleuze 47, μπορεί να δώσει απαντήσεις σε ερωτήματα σαν τα προηγούμενα. Αυτό συμβαίνει για δύο λόγους. Πρώτα πρώτα ο Deleuze αντιλαμβάνεται το θεωρητικό σχήμα του Foucault εξ' ολοκλήρου σαν ένα χωρικό μοντέλο: Ωστόσο ο Φουκώ αποδεικνύει με ιδιαίτερη αυστηρότητα σε δύο κεφάλαια ότι οι αντιφάσεις μεταξύ αποφάνσεων υφίστανται μόνο με τη μορφή μιας θετικής απόστασης που μπορεί να υπολογισθεί στο εσωτερικό αυτού του χώρου σπανιότητας, και ότι οι συγκρίσεις των αποφάνσεων παραπέμπουν σε μα κινούμενη διαγώνιο που μας επιτρέπει να συσχετίσουμε απευθείας, σ' αυτό το χώρο, ένα σύνολο με περισσότερα επίπεδα, καθώς και να επιλέξουμε απευθείας από ένα μόνο επίπεδο ορισμένα σύνολα δίχως να συνυπολογίσουμε τα άλλα σύνολα που ανήκουν επίσης σ αυτό το επίπεδο (τα οποία θα προϋπέθεταν μια άλλη διαγώνιο)... Μια απόφανση αντιπροσωπεύει πάντοτε μια εκπομπή ενικοτήτων, μια εκπομπή ενικών σημείων που κατανέμονται σε έναν αντίστοιχο χώρο. Οι σχηματισμοί και οι μετασχηματισμοί 46 Βλ. M. Foucault,Dits et Ecrits II, Quarto Gallimard, 2001,σελ (σελ : 310. Espace, savoir et pouvoir, entretien avec P. Rabinow, 1982) 47 G. Deleuze, Foucault, Minuit, Paris, 1986/2004 και σε ελληνική μετάφραση: Φουκώ, Τ. Μπέτζελος, Πλέθρον, Αθήνα,

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ Σκοπός του έργου Σκοπός του έργου είναι: 1. η δημιουργία μιας on line εφαρμογής διαχείρισης ενός επιστημονικού λεξικού κοινωνικών όρων 2. η παραγωγή ενός ικανοποιητικού

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων Παράδειγμα Με πίνακες Με διαγράμματα Ονομαστικά δεδομένα Εδώ τα περιγραφικά μέτρα (μέσος, διάμεσος κλπ ) δεν έχουν νόημα Πήραμε ένα δείγμα από 25 άτομα και τα ρωτήσαμε

Διαβάστε περισσότερα

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Ο Σ Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ 3 : Κ Α Τ Ο Ι Κ Ι Α / Α Κ Α Δ Η Μ Α Ι Κ Ο Ε Τ Ο Σ

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Ο Σ Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ 3 : Κ Α Τ Ο Ι Κ Ι Α / Α Κ Α Δ Η Μ Α Ι Κ Ο Ε Τ Ο Σ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ III ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Ο Σ Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ 3 : Κ Α Τ Ο Ι Κ Ι Α / Α Κ Α Δ Η Μ Α Ι

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα εργασίας: Η διάκριση των εξουσιών

Θέμα εργασίας: Η διάκριση των εξουσιών Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο Εξάμηνο: Α Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Δημητρόπουλος Ανδρέας Θέμα εργασίας: Η διάκριση των εξουσιών Ονοματεπώνυμο: Τζανετάκου Βασιλική Αριθμός μητρώου: 1340200400439 Εξάμηνο: Α

Διαβάστε περισσότερα

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής:

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής: Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, για να μη στεναχωριόμαστε, είναι πως τόσο στις εξισώσεις, όσο και στις ανισώσεις 1ου βαθμού, που θέλουμε να λύσουμε, ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα! Εκεί που πρεπει να

Διαβάστε περισσότερα

Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση

Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση Tο φαινόμενο της ανάγνωσης προσεγγίζεται ως ολική διαδικασία, δηλαδή ως λεξιλόγιο, ως προφορική έκφραση και ως κατανόηση. ημήτρης Γουλής Πρώτη Πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Σύμφωνα με τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας που διατύπωσε ο Αϊνστάιν, το βαρυτικό πεδίο κάθε μάζας δημιουργεί μια καμπύλωση στον χώρο (μάλιστα στον χωροχρόνο),

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Το Κεντρικό Οριακό Θεώρημα

Το Κεντρικό Οριακό Θεώρημα Το Κεντρικό Οριακό Θεώρημα Όπως θα δούμε αργότερα στη Στατιστική Συμπερασματολογία, λέγοντας ότι «από έναν πληθυσμό παίρνουμε ένα τυχαίο δείγμα μεγέθους» εννοούμε ανεξάρτητες τυχαίες μεταβλητές,,..., που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Μαθηματικά (Άλγεβρα - Γεωμετρία) Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ»

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ» ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ» Νικόλαος Μπαλκίζας 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός του σχεδίου μαθήματος είναι να μάθουν όλοι οι μαθητές της τάξης τις έννοιες της ισοδυναμίας των κλασμάτων,

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικό σχέδιο διδασκαλίας με χρήση του λογισμικού «Δημιουργός Μοντέλων»

Ενδεικτικό σχέδιο διδασκαλίας με χρήση του λογισμικού «Δημιουργός Μοντέλων» Ενδεικτικό σχέδιο διδασκαλίας με χρήση του λογισμικού «Δημιουργός Μοντέλων» Η ανάπτυξη των φυτών Τάξη: Ε Δημοτικού Μάθημα: Φυσικές Επιστήμες (το βιβλίο του κ. Κόκκοτα Παναγιώτη) Ενότητα: «Τι χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποιημένη Διδασκαλία. Ε. Κολέζα

Διαφοροποιημένη Διδασκαλία. Ε. Κολέζα Διαφοροποιημένη Διδασκαλία Ε. Κολέζα Τι είναι η διαφοροποιημένη διδασκαλία; Είναι μια θεώρηση της διδασκαλίας που βασίζεται στην προϋπόθεση ότι οι δάσκαλοι πρέπει να προσαρμόσουν τη διδασκαλία τους στη

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 10.2: Εργαλεία χρονοπρογραμματισμού των δραστηριοτήτων.

Εκπαιδευτική Μονάδα 10.2: Εργαλεία χρονοπρογραμματισμού των δραστηριοτήτων. Εκπαιδευτική Μονάδα 10.2: Εργαλεία χρονοπρογραμματισμού των δραστηριοτήτων. Στην προηγούμενη Εκπαιδευτική Μονάδα παρουσιάστηκαν ορισμένα χρήσιμα παραδείγματα διαδεδομένων εργαλείων για τον χρονοπρογραμματισμό

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές)

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Ενδεικτικές τεχνικές διδασκαλίας: 1. Εισήγηση ή διάλεξη ή Μονολογική Παρουσίαση 2. Συζήτηση ή διάλογος 3. Ερωταποκρίσεις 4. Χιονοστιβάδα 5. Καταιγισμός Ιδεών 6. Επίδειξη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ Η έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων συνοδεύει σχεδόν πάντα την αίτηση για την είσοδο σε οποιοδήποτε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών. Την έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης

Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT 3 Εκδόσεις Λευκή Σελίδα ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Αγγλική Γλώσσα Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης Διορθώσεις: Ελένη Ζαφειρούλη Σελιδοποίηση: Γιάννης Χατζηχαραλάμπους Μακέτα

Διαβάστε περισσότερα

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua. Μέρος Β /Στατιστική Μέρος Β Στατιστική Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.gr/gpapadopoulos) Από τις Πιθανότητες στη Στατιστική Στα προηγούμενα, στο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης 1. Ο κλάδος της περιγραφικής Στατιστικής: α. Ασχολείται με την επεξεργασία των δεδομένων και την ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

DPSDbeyond: The font Σκέψεις, παρατηρήσεις, συμπεράσματα

DPSDbeyond: The font Σκέψεις, παρατηρήσεις, συμπεράσματα DPSDbeyond: The font Σκέψεις, παρατηρήσεις, συμπεράσματα Η διαδικασία που ακολουθήθηκε στο ολιγόωρο workshop εκείνου του Σαββάτου (12/11/2011) είχε ως αποτέλεσμα την δημιουργία 59 σχεδίων, ένα (ή και περισσότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΗΔομή του Εκπαιδευτικού Υλικού Για τη διδασκαλία της Γλώσσας στην Γ τάξη του Δημοτικού χρησιμοποιείται το παρακάτω υλικό: Βιβλίο του Μαθητή, 3 τεύχη (240

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Τομέας Έρευνας ΚΕΘΕΑ Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα, έννοιες ή συμπεριφορές επιχειρεί να απαντήσει το γιατί

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ & ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ "ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ & ΕΛΕΓΚΤΙΚΗ" ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Κοζάνη, 2015 Πίνακας περιεχομένων 1) ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΕΡΓΑΣΙΩΝ....

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΠΙΝΑΚΩΝ..................................... 13 ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΣΧΗΜΑΤΩΝ................................... 14 ΠΡΟΛΟΓΟΣ............................................. 15 ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ - 9900 ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ

ΜΕ - 9900 ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΕ9900 ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή Λέκτορας Διάλεξη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΙ ΡΩΤΑΜΕ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΤΙ ΜΑΣ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΠΩΣ ΜΑΣ ΤΟ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΣΥΝΘΕΣΗ: Οργάνωση ενός συνόλου από επιμέρους στοιχεία σε μια ενιαία διάταξη Αρχική ιδέα σύνθεσης

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΛΕΝΗ ΝΙΝΑ-ΠΑΖΑΡΖΗ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1. Βήματα για την εκπόνηση εργασίας 1 ο -Επιλογή του Θέματος Είτε επιλέξει κάποιος το θέμα μόνος του είτε από λίστα θεμάτων του καθηγητή,πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α Ο πυρήνας των μαθηματικών είναι οι τρόποι με τους οποίους μπορούμε να συλλογιζόμαστε στα μαθηματικά. Τρόποι απόδειξης Επαγωγικός συλλογισμός (inductive)

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές κάρτες

Επαγγελματικές κάρτες Επαγγελματικές κάρτες Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Θεματική: Τα επαγγέλματα των γονιών της τάξης μας ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές Έρευνας. Εισήγηση 10 η Κατασκευή Ερωτηματολογίων

Τεχνικές Έρευνας. Εισήγηση 10 η Κατασκευή Ερωτηματολογίων Τεχνικές Έρευνας Ε. Ζέτου Ε εξάμηνο 2010-2011 Εισήγηση 10 η Κατασκευή Ερωτηματολογίων ΣΚΟΠΟΣ Η συγκεκριμένη εισήγηση έχει σαν σκοπό να δώσει τις απαραίτητες γνώσεις στο/στη φοιτητή/τρια για τον τρόπο διεξαγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΦΩΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ. Το άρθρο αυτό έχει ως σκοπό την παράθεση των αποτελεσμάτων πάνω σε μια έρευνα με τίτλο, οι ιδέες των παιδιών σχετικά με το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΖΩ ΚΑΙ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΩ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ

ΠΑΙΖΩ ΚΑΙ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΩ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ 1oς ΚΥΚΛΟΣ - ΠΑΙΖΟΥΜΕ ΚΑΙ ΜΑΘΑΙΝΟΥΜΕ ΤΟΥΣ ΑΡΙΘΜΟΥΣ Α Ενότητα Ανακαλύπτουμε τις ιδιότητες των υλικών μας, τα τοποθετούμε σε ομάδες και διατυπώνουμε κριτήρια ομαδοποίησης Οι μαθητές μαθαίνουν να αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας

Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας A. Montgomery Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας Καρολίνα Δουλουγέρη, ΜSc Υποψ. Διαδάκτωρ Σήμερα Αναζήτηση βιβλιογραφίας Επιλογή μεθοδολογίας Ερευνητικός σχεδιασμός Εγκυρότητα και αξιοπιστία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΟΝΟΜΑΤΩΝ

ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΟΝΟΜΑΤΩΝ ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΟΝΟΜΑΤΩΝ Κεντρικός άξονας της περιγραφικής θεωρίας των ονομάτων είναι η θέση ότι το νόημα-σημασία ενός ονόματος δίνεται από μια οριστική περιγραφή και επομένως ικανή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ Στο πλαίσιο της Πράξης «Ακαδημία Πλάτωνος - Η Πολιτεία και ο Πολίτης»,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Υπάρχει µεγάλη ποικιλία θεµάτων που θα µπορούσαν να δοθούν ως συνθετικές δηµιουργικές εργασίες. Όποιο θέµα όµως και να δοθεί, θα ήταν καλό να έχει ως στόχο τη στροφή του

Διαβάστε περισσότερα

Το βιογραφικό είναι στην ουσία το πρώτο στάδιο προσέγγισης πριν την συνέντευξη αξιολόγησης και χρειάζονται να τονίζονται τα εξής σημεία:

Το βιογραφικό είναι στην ουσία το πρώτο στάδιο προσέγγισης πριν την συνέντευξη αξιολόγησης και χρειάζονται να τονίζονται τα εξής σημεία: Σύνταξη βιογραφικού σημειώματος Το βιογραφικό σημείωμα αποτελεί μια από τις βασικές τεχνικές αναζήτησης εργασίας. Μέσα από ένα δομημένο και σύντομο κείμενο μπορούν να δοθούν στον υποψήφιο εργοδότη ή άλλο

Διαβάστε περισσότερα

x ν+1 =ax ν (1-x ν ) ή αλλιώς η απλούστερη περίπτωση ακολουθίας αριθμών με χαοτική συμπεριφορά.

x ν+1 =ax ν (1-x ν ) ή αλλιώς η απλούστερη περίπτωση ακολουθίας αριθμών με χαοτική συμπεριφορά. 1 x ν+1 =ax ν (1-x ν ) ή αλλιώς η απλούστερη περίπτωση ακολουθίας αριθμών με χαοτική συμπεριφορά. Πριν λίγα χρόνια, όταν είχε έρθει στην Ελλάδα ο νομπελίστας χημικός Ilya Prigogine (πέθανε πρόσφατα), είχε

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

Συνοπτική Μεθοδολογία Ασκήσεων Κεφαλαίου 7. Ασκήσεις στο IP Fragmentation

Συνοπτική Μεθοδολογία Ασκήσεων Κεφαλαίου 7. Ασκήσεις στο IP Fragmentation Συνοπτική Μεθοδολογία Ασκήσεων Κεφαλαίου 7 Οι σημειώσεις που ακολουθούν περιγράφουν τις ασκήσεις που θα συναντήσετε στο κεφάλαιο 7. Η πιο συνηθισμένη και βασική άσκηση αναφέρεται στο IP Fragmentation,

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά):

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά): Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ Θετικά: μας ηρεμεί μας χαλαρώνει μας ψυχαγωγεί (ταξίδια, εκδρομές, συναντήσεις) μας παρέχει τα βασικά είδη διατροφής και επιβίωσης (αέρας, νερό, τροφή) Σήμερα (αρνητικά): Ο άνθρωπος:

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων

Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων Διαγράμματα διασποράς (scattergrams) Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων Η οπτική απεικόνιση δύο συνόλων δεδομένων μπορεί να αποκαλύψει με παραστατικό τρόπο πιθανές τάσεις και μεταξύ τους συσχετίσεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΥΛΗ ΚΑΙ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛ. ΕΤΟΣ 2014-15 ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ Από το βιβλίο «Ευκλείδεια Γεωμετρία Α και Β Ενιαίου Λυκείου» των Αργυρόπουλου Η., Βλάμου

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R

Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R, Επίκουρος Καθηγητής, Τομέας Μαθηματικών, Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Περιεχόμενα Εισαγωγή στο

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2006 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα : Εκδόσεις Χριστοδουλίδη Α. & Π. Χριστοδουλίδη

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής.

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Τρεις κατηγορίες κοινωνικών καταστάσεων είναι για τον Tajfel

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα ιερεύνησης: Ο καιρός

Θέµα ιερεύνησης: Ο καιρός Θέµα ιερεύνησης: Ο καιρός Αντικείµενο της συγκεκριµένης δραστηριότητας είναι η µεθοδική παρατήρηση των καιρικών συνθηκών για ένα σχετικά µεγάλο χρονικό διάστηµα, η καταγραφή και οργάνωση των παρατηρήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου Συλλογή Περιστέρια 148 Εικονογράφηση εξωφύλλου: Εύη Τσακνιά 1. Το σωστό γράψιμο Έχεις προσέξει πως κάποια βιβλία παρακαλούμε να μην τελειώσουν ποτέ κι άλλα, πάλι, από την πρώτη κιόλας σελίδα τα βαριόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ

3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ 3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστό) ή µε Λ (λάθος) καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις. 1. Ένα ιδιωτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΠΤΟΜΕΝΗ ΓΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΣΗ ΕΥΘΕΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΦΑΠΤΟΜΕΝΗ ΓΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΣΗ ΕΥΘΕΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 184 1 ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΦΑΠΤΟΜΕΝΗ ΓΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΣΗ ΕΥΘΕΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Ιωάννου Στυλιανός Εκπαιδευτικός Μαθηματικός Β θμιας Εκπ/σης Παιδαγωγική αναζήτηση Η τριγωνομετρία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Αναπαράσταση και μεθοδολογικοί φόβοι

Αναπαράσταση και μεθοδολογικοί φόβοι Αναπαράσταση και μεθοδολογικοί φόβοι Αν δεν υπήρχε διαφορά ανάμεσα στην όψη των πραγμάτων και στην ουσία τους, η επιστήμη θα ήταν περιττή. Karl Marx Τα αξιώματα της επιχειρηματολογίας δεν επαρκούν για

Διαβάστε περισσότερα

Γ φάση: Γιατί έτσι κι όχι αλλιώς;

Γ φάση: Γιατί έτσι κι όχι αλλιώς; Ζωγραφιά: Β. Χατζηβαρσάνης 2014, ΚΠΕ Ελευθερίου Κορδελιού & Βερτίσκου Γ φάση: Γιατί έτσι κι όχι αλλιώς; 95 Οδηγίες για τις δραστηριότητες της Γ φάσης Έχοντας συζητήσει για την κατάσταση της γειτονιάς μας

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΔΥΝΑΜΕΙΣ

ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΔΥΝΑΜΕΙΣ 3.1 Η έννοια της δύναμης ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑΣ Στο κεφάλαιο των κινήσεων ασχοληθήκαμε με τη μελέτη της κίνησης χωρίς να μας απασχολούν τα αίτια που προκαλούν την κίνηση

Διαβάστε περισσότερα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα ΓΙΩΡΓΟΣ Σ. ΔΡΟΥΛΙΑΣ Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα Παραγωγή λόγου για την Ε και την ΣΤ Δημοτικού ΠΡΟΛΟΓΟΣ Για να κρατάς αυτό το βιβλίο στα χέρια σου, σημαίνει ότι θέλεις να μάθεις να εκφράζεσαι

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Σαμπάνη 2013. Μαντάμ Μποβαρύ: Αναπαραστάσεις φύλου και σεξουαλικότητας

Βασιλική Σαμπάνη 2013. Μαντάμ Μποβαρύ: Αναπαραστάσεις φύλου και σεξουαλικότητας Βασιλική Σαμπάνη 2013 Μαντάμ Μποβαρύ: Αναπαραστάσεις φύλου και σεξουαλικότητας 200 Διαγλωσσικές Θεωρήσεις μεταφρασεολογικός η-τόμος Interlingual Perspectives translation e-volume ΜΑΝΤΑΜ ΜΠΟΒΑΡΥ: ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά.

Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά. 1 Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά. Ψάχνοντας από το εσωτερικό κάποιων εφημερίδων μέχρι σε πιο εξειδικευμένα περιοδικά και βιβλία σίγουρα θα έχουμε διαβάσει ή θα έχουμε τέλος πάντων πληροφορηθεί,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή Συμπεριφορά

Οργανωσιακή Συμπεριφορά ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Οργανωσιακή Συμπεριφορά Ενότητα 1: Εισαγωγή στις Οργανώσεις Ιωάννης Σαλμόν Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Η Ιστορία, όπως τονίζει ο Μεγαλοπολίτης ιστορικός Πολύβιος σε μια ρήση του, μας διδάσκει ότι τίποτα δεν γίνεται στην τύχη

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ. Γνωστικό αντικείμενο. Ταυτότητα. Α Λυκείου. Επίπεδο. Στόχος. Σχεδιασμός. Διδασκαλία. Πηγές και πόροι

ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ. Γνωστικό αντικείμενο. Ταυτότητα. Α Λυκείου. Επίπεδο. Στόχος. Σχεδιασμός. Διδασκαλία. Πηγές και πόροι ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ Γνωστικό αντικείμενο Επίπεδο ΦΥΣΙΚΗ Α Λυκείου Ταυτότητα Στόχος Περιγραφή Προτεινόμενο ή υλοποιημένο Λογισμικό Λέξεις κλειδιά Δημιουργοί α) Γνώσεις για τον κόσμο: Οι δυνάμεις εμφανίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Φοιτητής: Παύλου Νικόλαος, Α.Ε.Μ: 2245, Ε Εξάμηνο Σχολείο: 1 ο Πειραματικό

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

Βάσεις δεδομένων (Access)

Βάσεις δεδομένων (Access) Βάσεις δεδομένων (Access) Όταν εκκινούμε την Access εμφανίζεται το παρακάτω παράθυρο: Για να φτιάξουμε μια νέα ΒΔ κάνουμε κλικ στην επιλογή «Κενή βάση δεδομένων» στο Παράθυρο Εργασιών. Θα εμφανιστεί το

Διαβάστε περισσότερα

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν.

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι μόνος είναι απλά ένα όνειρο. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι με άλλους μαζί είναι πραγματικότητα. John Lennon Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως

Διαβάστε περισσότερα

Μετατόπιση, είναι η αλλαγή (μεταβολή) της θέσης ενός κινητού. Η μετατόπιση εκφράζει την απόσταση των δύο θέσεων μεταξύ των οποίων κινήθηκε το κινητό.

Μετατόπιση, είναι η αλλαγή (μεταβολή) της θέσης ενός κινητού. Η μετατόπιση εκφράζει την απόσταση των δύο θέσεων μεταξύ των οποίων κινήθηκε το κινητό. Μετατόπιση, είναι η αλλαγή (μεταβολή) της θέσης ενός κινητού. Η μετατόπιση εκφράζει την απόσταση των δύο θέσεων μεταξύ των οποίων κινήθηκε το κινητό. Η ταχύτητα (υ), είναι το πηλίκο της μετατόπισης (Δx)

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα