ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΧΡΩΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΝΙΑΜΑΤΩΝ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΩΝ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΝΑΟΥ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΧΡΩΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΝΙΑΜΑΤΩΝ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΩΝ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΝΑΟΥ"

Transcript

1 Journal Odysseus Environmental & Cultural Sustainability of the Mediterranean Region: 6 (2014): ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΧΡΩΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΝΙΑΜΑΤΩΝ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΩΝ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΝΑΟΥ Α. Οικονόμου 1 και Χρ. Καρύδης 2, >45 Περίληψη Οι ποσοτικές και ποιοτικές αναλύσεις των υλικών κατασκευής ενός έργου τέχνης είναι πλέον αναγκαίες πριν από οποιαδήποτε προληπτική ή επεμβατική εργασία ακολουθήσει ο συντηρητής. Οι φυσικοχημικές αναλύσεις δεν απαντούν μόνο στα ερωτήματα που αφορούν τον τρόπο φθοράς των υλικών ή την περαιτέρω διατήρησή τους, αλλά πολλές φορές βοηθούν στη χρονολόγηση και στον εντοπισμό πιθανών διαφορετικών ιστορικών φάσεων ενός μνημείου. Στην περίπτωση της συγκεκριμένης μελέτης εφαρμόστηκαν οι τεχνικές του Φθορισμού Ακτίνων Χ (Xray Fluorescence Spectroscopy), της Ηλεκτρονικής Μικροσκοπίας Σάρωσης (Scanning Electron Microscopy-EDX) και της Περιθλασιμετρίας Ακτίνων Χ (X-ray Diffraction) για την ταυτοποίηση χρωστικών και κονιαμάτων από πιθανές διαφορετικές ιστορικές φάσεις (14ος-19ος αι.) του Ι. Ναού Αγ. Γεωργίου στο Ακραίφνιο Βοιωτίας. Τα αποτελέσματα που προέκυψαν από τις αναλύσεις των ληφθέντων δειγμάτων οδήγησαν στον εντοπισμό παραδοσιακών χρωστικών όπως ανθρακικό ασβέστιο (CaCO 3 ), μαύρο του άνθρακα (C), λευκό του μολύβδου (PbCO 3 ), μίνιο (Pb 3 O 4 ), αζουρίτη (2CuCO 3.Cu(OH) 2 ), κιννάβαρι (HgS), καθώς και νεότερων χρωστικών, όπως λευκό του Τιτανίου (Ti) και λευκό του βαρίου (BaSO 4 ), ενώ επιβεβαβιώθηκε η εφαρμογή της τεχνικής της νωπογραφίας (fresco) σε όλα τα δείγματα που αναλύθηκαν. Λέξεις Κλειδιά: χρωστικές, κονιάματα, τοιχογραφίες, χαρακτηρισμός, XRF, SEM-EDX, XRD 1. Corresponding author, Marie Curie Fellow, Department of Archaeology, University of Nottingham, UK 2. Διδάσκων, Τμήμα Τεχνολόγων Περιβάλλοντος (Κατεύθυνση Συντήρησης Πολιτισμικής Κληρονομιάς), ΤΕΙ Ιονίων Νήσων, Ζάκυνθος

2 >46 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην παρούσα εργασία γίνεται χαρακτηρισμός των χρωστικών και των κονιαμάτων στον Ι. Ναό του Αγίου Γεωργίου που βρίσκεται στο Ακραίφνιο Βοιωτίας (εικ. 1) ύστερα από σχετική άδεια δειγματοληψίας από την 23η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων. Ο Ναός (εικ. 2) φέρει τοιχογραφίες διάφορων φάσεων πιθανών από τον 14ο έως και τον 19ο αιώνα. Στο πλαίσιο του έργου: «Στερέωση και Αποκατάσταση I. Ναού Αγίου Γεωργίου στο Ακραίφνιο Βοιωτίας» της 23ης ΕΒΑ, ελήφθησαν συνολικά 22 δείγματα χρωστικών από 9 σημεία του εσωτερικού του Ναού και 6 δείγματα κονιαμάτων του Ναού in situ, τα οποία φέρουν τις εξής αποχρώσεις: μαύρο, λευκό, γκρι, ερυθρό, καστανό, ιώδες και γαλάζιο. Στόχος της μελέτης είναι η ταυτοποίηση των χρωστικών και η διενέργεια αναλύσεων στα κονιάματα ώστε να εντοπιστούν διαφορετικές συστάσεις χρωστικών ή/, που πιθανόν να σηματοδοτούν τις διαφορετικές φάσεις τοιχογράφησης του Ναού. Εικ. 1: Χάρτης της ευρύτερης περιοχής της Βοιωτίας. Εικ. 1: Χάρτης της ευρύτερης περιοχής της Βοιωτίας. Εικ. 2: Ο Ιερός Ναός του Αγίου Γεωργίου πριν τις Εικ. 2: Ο Ιερός Ναός του Αγίου Γεωργίου πριν τις εργασίες αποκατάστασης. εργασίες αποκατάστασης. Σύμφωνα με τα αρχαιολογικά δεδομένα ο Ναός του Αγ. Γεωργίου ανήκει αρχιτεκτονικά στον τύπο του σύνθετου σταυροειδούς εγγεγραμμένου. Οι τοιχογραφίες που σώζονται σε μεγάλο τμήμα του Ιερού, του κυρίως ναού και του νάρθηκα, ανήκουν σε τουλάχιστον τρεις φάσεις τοιχογράφησης (14ο, 16ο, 19ο αι.). Οι διαφορετικές φάσεις τοιχογράφησης είναι ορατές σε αρκετά σημεία του Ιερού Βήματος, του κυρίως ναού και του νάρθηκα, χωρίς να είναι πάντα δυνατό να διαγνωσθεί η ακριβής χρονολόγησή τους και ο συσχετισμός τους. Στο πλαίσιο των εργασιών συντήρησης και τεκμηρίωσης κατά το έργο «Στερέωση και Αποκατάσταση Ι. Ναού Αγ. Γεωργίου στο Ακραίφνιο Βοιωτίας» πραγματοποιήθηκε την άνοιξη του 2012 αποτοίχιση τμημάτων του 19ου και μικρού τμήματος του 16ου αι. από τον κυρίως ναό. Κατά τις αποτοιχίσεις προέκυψαν θέματα χρονολόγησης των στρωμάτων, καθώς αποκαλύφθηκε τμήμα τοιχογραφίας που ανήκει σε φάση προγενέστερη της επιγραφής ίδρυσης του Ναού (1311).

3 2. ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ >47 Η δειγματοληψία πραγματοποιήθηκε in situ στο ναό. Τα δείγματα που ελήφθησαν (εικ. 3) για τη συγκεκριμένη μελέτη καθώς επίσης και η περιγραφή τους παρουσιάζονται στους πίνακες 1 και 2. Για τον χαρακτηρισμό των δειγμάτων χρησιμοποιήθηκαν τρεις αναλυτικές τεχνικές, ο Φθορισμός Ακτίνων Χ (Xray Fluorescence Spectroscopy), η Ηλεκτρονική Μικροσκοπία Σάρωσης (Scanning Electron Microscopy-EDX) και η Περιθλασιμετρία Ακτίνων Χ (Xray Diffraction). Χ.7 Χ.1 Χ.11 Χ.3 Χ.10 Χ.12 Χ.13 Εικ. 3: Ενδεικτικές εικόνες από τα σημεία δειγματοληψίας. Εικ. 3: Ενδεικτικές εικόνες από τα σημεία δειγματοληψίας. Φθορισμός Ακτίνων-Χ (XRF) Για τις αναλύσεις των χρωστικών μέσω του Φθορισμού ακτίνων Χ χρησιμοποιήθηκε η διάταξη μ-xrf, Artax 400 της εταιρείας Bruker με στόχο μολυβδενίου (Mo) και ανιχνευτή Si-drift, ο οποίος λειτουργεί χωρίς τη χρήση υγρού αζώτου, με ενεργή επιφάνεια 10 mm² και ανάλυση ενέργειας <150 ev για την κορυφή Mn-Ka στα 100 kcps, με μέγιστο ρυθμό γεγονότων (max. count rate) >100 kcps. Η διάταξη λειτουργούσε σε συνθήκες τάσης και έντασης ρεύματος 40 kv και 900μΑ αντίστοιχα για την ανίχνευση των κύριων στοιχείων και των ολιγοστοιχείων, ενώ o χρόνος μέτρησης ήταν τα 60 sec.

4 >48 Ηλεκτρονική Μικροσκοπία Σάρωσης Οι αναλύσεις των κονιαμάτων πραγματοποιήθηκαν στο εργαστήριο Αρχαιομετρίας του Τμήματος Ιστορίας Αρχαιολογίας και Διαχείρισης Πολιτισμικής Κληρονομιάς του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου. Χρησιμοποιήθηκε (περιβαλλοντικό) Ηλεκτρονικό Μικροσκόπιο Σάρωσης της JEOL (JSM-6510LV) με Φασματόμετρο Διασποράς Ενέργειας EDS της Oxford Instruments, και με χρήση του λογισμικού INCA. Βασικές παράμετροι λειτουργίας: High vacuum, Voltage: 20kV, Working Distance: 15mm. Περιθλασιμετρία Ακτίνων-Χ (XRD) Με την περιθλασιμετρία των ακτίνων Χ έγινε δυνατή η ορυκτολογική ανάλυση των κονιαμάτων. Η ανάλυση έγινε με περιθλασιόμετρο D8 Advance Bruker diffractometer με συνθήκες λειτουργίας ακτινοβολία Cu Kα (λ = 1,5406 Å) και μονοχρωμάτορα γραφίτη. Η σάρωση των δειγμάτων έγινε σε γωνίες 2θ από 5ο έως 60ο, σε βήματα των 0,02ο (2θ) με ρυθμό 2 s ανά βήμα. Πίν. 1:Τα δείγματα των κονιαμάτων και περιγραφή του σημείου από όπου ελήφθησαν. ΚΟΝΙΑΜΑΤΑ Αρ. Δείγματος Κ.1 Κ.2 Κ.3 Κ.4 Κ.5 Κ.6 Μέρος τοιχογραφίας Δέηση, αριστερό τμήμα Αρκοσόλιο υπερκείμενο στρώμα, αριστερά (στρώμα με την επιγραφή 1311) Αρκοσόλιο, υποκείμενο στρώμα, δεξιά (ίδια στάθμη με το αρχικό στρώμα με την παράσταση της Δέησης, που αποκαλύφθηκε στο νοτιοανατολικό πεσσό) Άγ. Θεοδόσιος Διακοσμητικό φυτικό μοτίβο Κάτω από το δίλοβο παράθυρο Μέρος Ναού & Πιθανή Χρονολογία Κυρίως ναός, νοτιοανατολικός πεσσός. Αρχικό στρώμα. Κυρίως ναός, νότιος τοίχος. Κυρίως ναός, νότιος τοίχος. 16ος αιώνας. Νάρθηκας, μέτωπο τόξου εισόδου προς κυρίως ναό.πιθανώς αρχικό στρώμα. Νάρθηκας, ανατολικός τοίχος. Πιθανόν 16ος αιώνας.

5 Πίν. 2: Τα χημικά στοιχεία που εντοπίστηκαν με τη Φθορισιμετρία Ακτίνων Χ στα δείγματα των χρωστικών καθώς και περιγραφή του σημείου από όπου ελήφθησαν. Αρ. Δείγματος Χρώμα ΧΡΩΣΤΙΚΕΣ Ποιοτική Ανάλυση Μέρος τοιχογραφίας Χ.1 Μαύρο Cl, K, Ca, Ti, Fe, Sr Επιγραφή Χ.2 Μαύρο Cl, K, Ca, Ti, Fe, Sr (γράμμα Η) Χ.3 Κυανό Χ.4 Χ.5 Κυανό ανοιχτό Καστανό σκούρο Ca, Fe, Ti, Cu, Pb, K, Cl, Sr S, Cl, Ca, Fe, Ti, Mn, K, Pb, Cl, Zn, Cu, Sr, Ba Cl, K, Ca, Cr, Mn, Fe, Ni, Cu, Zn, Ga, Sr, Pb Φόντο επιγραφής (ερυθρή ταινία) Εσωράχιο αρκοσολίου (φόντο, ταινία) Μέρος Ναού Κυρίως ναός, νότιος τοίχος. Στην επιγραφή σημειώνεται η χρονολογία >49 Χ.6 Μαύρο S, Cl, K, Ca, Cr, Mn, Fe, Ni, Cu, Zn, Sr, Pb Εσωράχιο αρκοσολίου (ένδυμα αγγέλου) Χ.7 Ερυθρό Χ.8 Ερυθρό Cl, K, Ca, Mn, Fe, Cu, Zn, Ga, Pb Cl, K, Ca, Cr, Mn, Fe, Cu, Zn, Sr, Pb Διακοσμητική ερυθρή ταινία Χ.9 Καστανό Χ.10 Καστανό Χ.11 Ώχρα S, Cl, K, Ca, Ti, Cr, Mn, Fe, Ni, Cu, Zn, As, Sr, Pb S, Cl, K, Ca, Ti, Fe, Cu, Zn, Ga, Sr, Pb S, Cl, K, Ca, Ti(?), Mn, Fe, Cu, Sr, Pb Μαφόριο Παναγίας (παράσταση Δέησης) Πρόσωπο Παναγίας (προπλασμός, παράσταση Δέησης) Κυρίως ναός, νοτιοανατολικός πεσσός. Αρχικό στρώμα, πιθανώς υστεροβυζαντινής χρονολόγησης. Χ.12 Ερυθρό S, K, Ca, Ti, Cr, Mn, Fe, Ni, Cu, As, Sr, Pb, Hg Στρογγυλό διακοσμητικό (κάτω από παράσταση Δέησης) Χ.13 Καστανό έρυθρο S, Cl, K, Ca, Ti, Mn, Fe, Zn, Sr, Pb Αγ. Ιωάννης ο Θεολόγος (ένδυμα) Κυρίως ναός, νοτιοδυτικός πεσσός. 16ος αιώνας. Χ.14 Μαύρο Ca, Mn, Fe, Sr (+ Si, S με ατμόσφαιρα He) Χ.15 Καστανό S, K, Ca, Ti, Fe, Sr, Pb Άγ. Θεοδόσιος (προπλασμός, μπλε ένδυμα) Άγ. Θεοδόσιος (προπλασμός, ιμάτιο) Κυρίως ναός, νότιος τοίχος. 16ος αιώνας. Χ.16 Γκρι σκούρο S, Cl, K, Ca, Cr, Mn, Fe, Ni, Sr, Pb Άγ. Δημήτριος, (προπλασμός, άλογο) Χ.17 Μαύρο Χ.18 Γκρι S, K, Ca, Cr, Mn, Fe, Ni, Sr, Pb S, K, Ca, Ti, Cr, Mn, Fe, Ni, Sr, Pb Άγ. Δημήτριος (μανδύας) Κυρίως ναός, βόρειος τοίχος. 16ος αιώνας. Χ.19 Καστανό S, K, Ca, Ti, Cr, Mn, Fe, Ni, Sr, Pb Χ.20 Μαύρο Χ.21 Ερυθρό Cl, K, Ca, Cr, Mn, Fe, Ni, Sr, Pb S, Cl, K, Ca, Cr, Mn, Fe, Ni, Sr, Pb Μπλε φόντο Νάρθηκας, νότιος πεσσός, νότια πλευρά. Πιθανώς αρχικό στρώμα. Χ.22 Κυανό ανοιχτό Ca, Fe, Sr, Pb Διακοσμητικό (αβακωτό μοτίβο) Νάρθηκας, βόρειο τόξο, νότια όψη. Πιθανώς αρχικό στρώμα.

6 >50 3. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ Φθορισμός Ακτίνων-Χ (XRF) Τα κύρια και δευτερεύοντα χημικά στοιχεία, που εντοπίστηκαν στα 15 δείγματα χρωστικών που αναλύθηκαν, είναι το πυρίτιο (Si), το θείο (S), το χλώριο (Cl), το κάλιο (K), το ασβέστιο (Ca), το τιτάνιο (Ti), το χρώμιο (Cr), το μαγγάνιο (Mn), ο σίδηρος (Fe), το νικέλιο (Ni), ο χαλκός (Cu), ο ψευδάργυρος (Zn), το γάλλιο (Ga), το αρσενικό (As), το στρόντιο (Sr), το βάριο (Ba), ο μόλυβδος (Pb) και ο υδράργυρος (Hg). Τα στοιχεία που εντοπίστηκαν σε σχέση με τον αριθμό των δειγμάτων παρουσιάζονται στο γράφημα 1, ενώ η ποιοτική ανάλυση των δειγμάτων καθώς και οι σχετικές παρατηρήσεις για τις χρωστικές που χρησιμοποιήθηκαν στις συγκεκριμένες τοιχογραφίες παρουσιάζονται στον πίνακα 2. Αριθμός δειγμάτων Κύρια και δευτερεύοντα στοιχεία Γραφ. 1: Ο αριθμός των δειγμάτων στα οποία εντοπίστηκαν τα συγκεκριμένα στοιχεία. Στην πλειονότητα των δειγμάτων παρουσιάζονται τα στοιχεία Κ, Ca, Fe, Sr και Pb ενώ αξιοπρόσεκτος είναι και ο εντοπισμός στοιχείων όπως Hg, As και Ba σε μερικά από αυτά. Από την πειραματική ανάλυση των φασμάτων μέσω συγκεκριμένου λογισμικού, (Artax), εντοπίστηκαν διάφορες χρωστικές (πιγμέντα) που χρησιμοποιήθηκαν για την παραγωγή των χρωστικών εντυπώσεων των του Ναού. Παρατηρείται πως στις περισσότερες χρωστικές υπάρχουν ταυτόχρονα Ca, Fe, και Pb. Το Ca είναι πιθανό να προέρχεται από τη γύψο [CaSO4.2H2O] με την προσθήκη κάποιας γαιώδους χρωστικής όπως π.χ. για καφέ ώχρα (Fe2O3) ή Fe2O3 + MnO2 + nh2o + Si + Al2O3 στις περιπτώσεις όπου εντοπίζεται και το

7 Mn. Όταν η γαιώδης αυτή χρωστική επεξεργάζεται με θέρμανση τότε αποκαλείται ως «ψημένη όμπρα» και δίνει πιο έντονα χρώματα [2, 10]. Ο εντοπισμός του Pb οφείλεται στη χρήση λευκής ή κόκκινης χρωστικής και πιο συγκεκριμένα στη χρήση λευκού του μολύβδου [2PbCO 3 Pb(OH) 2 ] ή/και μίνιου ή αλλιώς κόκκινου του μολύβδου [Pb 3 O 4 ], το οποίο αποτέλεσε μία ευρέως διαδεδομένη χρωστική των Μέσων χρόνων. Το λευκό του μολύβδου απαντάται στη φύση με τη μορφή του ανθρακικού ορυκτού του μολύβδου ή κερουσίτη (PbCO 3 ) και αποτελεί μία από τις πιο παλιές τεχνητές χρωστικές. Ο Θεόφραστος, ο Πλίνιος και ο Βιτρούβιος περιγράφουν την παρασκευή του από μεταλλικό μόλυβδο και ξύδι, μέθοδο πολύ επικίνδυνη για τους παρασκευαστές [2,6,10]. Ο εντοπισμός του Sr στην πλειονότητα των δειγμάτων συνδέεται με το γεγονός ότι είναι ένα στοιχείο υποκατάστασης ορυκτών της οικογένειας του απατίτη [Ca 5 (PO 4 ) 3 (OH, F, Cl)] και της γύψου [CaSO 4.2H 2 O]. Το Sr συνοδεύει ουσιαστικά τις μεγάλες ποσότητες Ca που υπάρχουν στα ορυκτά αυτά και κατ επέκταση στα δείγματα. Πιθανότατα προέρχεται από τον στροντιανίτη [SrCO 3 ] που βρίσκεται σε πρόσμιξη σχεδόν πάντα με τον ασβεστόλιθο, ο οποίος αφθονεί στη φύση. Επίσης, σε όλα τα δείγματα κυανού χρώματος εντοπίζεται συνδυασμός Fe μαζί με μικρά ποσοστά Cu. Ο τελευταίος παραπέμπει σε κυανή παραδοσιακή χρωστική π.χ. αζουρίτης [2CuCO 3.Cu(OH) 2 ] (χρησιμοποιείται μέχρι τα μέσα του 18ου αι), ο οποίος αποτελεί δευτερογενές ορυκτό που βρίσκεται στα οξειδωμένα τμήματα χαλκούχων φλεβών με μαλαχίτη, χρυσόκολλα, κυπρίτη, χαλκό, σιδηροξείδια, ασβεστίτη κ.ά. Κύριες πηγές προέλευσης του αζουρίτη κατά την αρχαιότητα ήταν η Κύπρος και το Λαύριο. Η παρουσία του Fe, αν δεν προέρχεται από κάποια γαιώδη χρωστική (βλ. παραπάνω), τότε ίσως θα μπορούσε να προέρχεται από τη χρωστική «μπλε Πρωσίας» που χρησιμοποιήθηκε από το 1721 και μετά (Fe[Fe 3 +Fe 2 +(CN) 6 ] 3 ) [1]. Επιπλέον ο Fe δικαιολογείται και από την πιθανή ύπαρξη πράσινης γης K[(Al,Fe III ),(Fe II,Mg](AlSi 3,Si 4 )O10(OH) 2. Σε ένα δείγμα χρωστικής (Τ.4) εντοπίζεται Ba το οποίο μπορεί να προέρχεται από το λευκό του βαρίου (BaSO 4 ), που εμφανίστηκε το 1783, ή από κάποια κυανή χρωστική η οποία περιέχει Ba. Επίσης σε ακόμα ένα δείγμα χρωστικής (Τ.12) εντοπίζεται Hg και αιτιολογείται με τη χρήση κιννάβαρης. Η κιννάβαρη είναι το κύριο μετάλλευμα του υδραργύρου και ήταν γνωστή στους αρχαίους Έλληνες ήδη από τον 6ο αι. π.χ. Βέβαια πολλές φορές δεν ενδείκνυται για τοιχογραφίες λόγω της μεταβολής του χρώματός της (μετατρέπεται σε σκουρόχρωμο χρώμα) κατά την έκθεσή της σε υπεριώδη ακτινοβολία. Σε διάφορα δείγματα εντοπίζεται Ti. Εάν το Ti προέρχεται από τη χρωστική τότε πρόκειται για νεότερη επέμβαση καθώς εντοπίζεται σε χρωστικές μετά το Πριν τη δειγματοληψία πραγματοποιήθηκαν επεμβατικές εργασίες συντήρησης στα σημεία και πιθανόν να μολύνθηκαν τα δείγματα με νεότερα υλικά και επικαθίσεις. Εάν αποκλειστεί αυτή η περίπτωση τότε πιθανόν να πρόκειται για υποπροϊόν ορυκτού υλικού. Προσμίξεις του ορυκτού ανατάση ή ρουτίλιου (TiO 2 ) εντοπίζονται σε ασβεστολιθικά πετρώματα. Το Cr, το οποίο εντοπίζεται σε διάφορα δείγματα, προέρχεται ενδεχομένως από τη χρωστική κίτρινο του χρωμίου (PbCrO 4 ) η οποία χρησιμοποιείται μετά το 1816 [1,11,12], ενώ στις περιπτώσεις που εντοπίζεται ο Zn προέρχεται από χρωστικές, όπως π.χ. για λευκό του τσίγκου (ZnO), που χρησιμοποιούνται μετά το 1834 [1, 11,12]. Το Ni, το οποίο εντοπίστηκε στις χρωστικές των δειγμάτων, βρίσκεται σε ίχνη στα κοιτάσματα των γαιωδών, πηλωδών χρωστικών (κόκκινη, κίτρινη ώχρα, >51

8 >52 σιέννα, όμπρα κ.λπ.) και προέρχεται από το ορυκτό του λατερίτη. Επίσης εντοπίζεται σε μοντέρνες χρωστικές, κυρίως κίτρινες. Στις μαύρες χρωστικές το μαύρο προέρχεται από τη χρωστική Carbon black (C) μαζί με την προσθήκη κάποιας γαιώδους χρωστικής, ενώ η ανίχνευση K και Cl πιθανόν να οφείλεται σε ύπαρξη αλάτων. Ηλεκτρονική Μικροσκοπία Σάρωσης Σε επιλεγμένα δείγματα (Τ.5, Τ.6, Τ.7, Τ.9, Τ.14, Τ.16, Τ.17, Τ.20, Τ.22) έγινε ανάλυση μέσω της ηλεκτρονικής μικροσκοπίας σάρωσης. Τα συγκεκριμένα δείγματα επιλέχθηκαν διότι ήταν δυνατός λόγω μεγέθους ο εγκιβωτισμός τους σε εποξιδική ρητίνη ώστε να είναι ευκολότερη η λείανση και η δυνατότητα τοποθέτησής τους στον δειγματοφορέα του ηλεκτρονικού μικροσκοπίου σάρωσης. Μόνο σε δύο δείγματα (Τ.9, Τ.14) ήταν εμφανής η διαφοροποίηση μεταξύ της χρωστικής ουσίας και του υποστρώματος (κονίαμα), όπως φαίνεται και στις εικ. 4, 5. Το κύριο συστατικό, που εντοπίζεται στις δύο αυτές χρωστικές, είναι το Ca, ενώ επιπλέον έχουν ανιχνευτεί Na, Mg, Al, Si, S, K και Fe, όπως φαίνεται και στον παρακάτω πίνακα (Πίν. 3), χωρίς ωστόσο να είναι δυνατός ο προσδιορισμός της χρωστικής. Πίν. 3: Στοιχειακή ανάλυση των δειγμάτων Χ.9 και Χ.14 μέσω του ηλεκτρονικού φασματόμετρου διασποράς ενέργειας (EDS). Τα ποσοστά είναι % κ.β. (δ.α.: δεν ανιχνεύτηκε). ΔΕΊΓΜΑ Χ.9 Χ.14 Στοιχεία Spectrum 2 Spectrum 1 Na 1,4 1,01 Mg 2,66 5,7 Al δ.α. 0,52 Si 8,52 41,23 S 1,91 δ.α. K 0,32 1,67 Ca 85,18 45,69 Fe δ.α. 3,17 Εικ. 4: Εικ. Φωτογραφία 4: Φωτογραφία Ηλεκτρονικής Ηλεκτρονικής Μικροσκοπίας Σάρωσης του δείγματος Μικροσκοπίας Σάρωσης του δείγματος Χ.9 σε τομή. Χ.9 σε τομή. Εικ. 5: Φωτογραφία Ηλεκτρονικής Εικ. 5: Φωτογραφία Ηλεκτρονικής Μικροσκοπίας Σάρωσης του Μικροσκοπίας Σάρωσης του δείγματος δείγματος Χ.14 σε τομή. Χ.14 σε τομή.

9 Οι αναλύσεις των υποστρωμάτων-κονιαμάτων δεν έδειξαν σημαντικές διαφοροποιήσεις τόσο στην ποιοτική όσο και στην ποσοτική ανάλυση. Οι τιμές δηλαδή των συγκεκριμένων στοιχείων που εντοπίστηκαν με τη μέθοδο αυτή δεν παρουσιάζουν αξιοσημείωτες μεταβολές και έτσι δεν δίνεται η δυνατότητα διαφοροποίησης των υποστρωμάτων και των κονιαμάτων λόγω διαφορετικής δομής-σύστασης. Περιθλασιμετρία Ακτίνων-Χ (XRD) Για τη μελέτη περιθλασιμετρίας ακτίνων Χ επιλέχθηκαν τα έξι δείγματα των κονιαμάτων (Κ.1-Κ.6). Η συγκεκριμένη μελέτη δεν έγινε σε δείγματα χρωστικών λόγω του μεγέθους του δείγματος που απαιτείται. Ενδεικτικά φάσματα XRD παρουσιάζονται στην εικ. 6. >53 Intensity (a.u.) D Q Q QD Q theta ( o ) Εικ. 6: Φάσματα XRD από την ανάλυση των δειγμάτων Κ.2 και Κ.3. Εντοπίζονται κρυσταλλικές φάσεις των ορυκτών ασβεστίτη (calcite, CaCO 3, (cal)), χαλαζία (quartz, SiO 2, (Q)) και δολομίτη (dolomite, CaMg(CO 3 ) 2, (D). Σε όλα τα δείγματα (Κ.1-Κ.6, βλ. πίν. 2) εντοπίζεται ασβεστίτης (calcite CaCO 3 ). Η παρουσία ασβεστίτη σε όλα τα δείγματα οδηγεί στο συμπέρασμα ότι για τις υπό εξέταση τοιχογραφίες εφαρμόστηκαν οι τεχνικές fresco και secco [2, 5, 9, 10]. Τα δείγματα Κ.1, Κ.4 και Κ.5 παρουσιάζουν ίδια φάσματα περίθλασης και η κύρια κρυσταλλική φάση, που εντοπίζεται, είναι του ασβεστίτη. Τα δείγματα Κ.2 και Κ.3, που είναι από την ίδια περιοχή αλλά το ένα είναι υπερκείμενο και το άλλο υποκείμενο, παρουσιάζουν διαφορά. Εντοπίζεται ο ασβεστίτης και στα δύο δείγματα, ενώ στο δεύτερο (Κ3) εντοπίζεται χαμηλή ποσότητα χαλαζία (quartz SiO 2 ) καθώς και σουλφίδιου του ασβεστίου (calcium sulfate deuterate CaSO 4 D 2 O). Τέλος, στο τελευταίο δείγμα εντοπίζεται, εκτός του ασβεστίτη και του χαλαζία, επιπλέον δολομίτης (dolomite CaMg(CO 3 ) 2 ). Γενικά, πέραν των χρωστικών χρησιμοποιούνται ορισμένες φορές από τους

10 >54 εικαστικούς και λευκές χρωστικές οι οποίες χαρακτηρίζονται από μικρή ικανότητα επικάλυψης ή ικανότητα χρωματισμού, όπως η γύψος, το λευκό του βαρίου ή η κιμωλία. Τα υλικά αυτά παρουσιάζουν παραπλήσια τιμή δείκτη διάθλασης με το κύριο χρωματικό στρώμα, με αποτέλεσμα η παρουσία τους να μην ερμηνεύεται οπτικά. Σκοπός της χρήσης τους είναι να «διαλύουν» τις έγχρωμες χρωστικές, μεταβάλλοντας την ικανότητα επικάλυψης και τη σκληρότητα του χρωματικού στρώματος, ενώ παράλληλα μειώνουν το κόστος και υπό ορισμένες αναλογίες βελτιώνουν τις ιδιότητες επίστρωσης του μίγματος επάνω στο υπόστρωμα. Με αυτή τη μορφή χρήσης τους, αυτές οι χρωστικές ονομάζονται βοηθητικές (extenders). Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο ασβεστίτης ή ανθρακικό ασβέστιο (με δείκτη διάθλασης n=1,57) που βρέθηκε σε δείγματα των. Το συγκεκριμένο χρησιμοποιείται ως λευκή χρωστική όταν το μέσο είναι ο αέρας (με δείκτη διάθλασης n=1,00). Όταν όμως το χρωματικό στρώμα διαβραχεί με νερό (με δείκτη διάθλασης n=1,33), το ανθρακικό ασβέστιο χάνει την ικανότητα του να διαχέει το λευκό φως και κατά συνέπεια τον χαρακτήρα του ως χρωστική ουσία. Έτσι, τα χρώματα φαίνονται πιο έντονα, καθώς η διάχυση του φωτός προκαλείται κυρίως από τις υπόλοιπες χρωστικές. Στις σύγχρονες τεχνικές που χρησιμοποιούνται ως μέσα υλικά με μεγάλους δείκτες διάθλασης, όπως η ακρυλική ρητίνη (n=1,52), το ανθρακικό ασβέστιο παρουσιάζεται οπτικά εντελώς διαφανές και συνεπώς ως βοηθητική χρωστική. Σε ένα τέτοιο οργανικό μέσο χρησιμοποιούνται χρωστικές με μεγαλύτερο δείκτη διάθλασης, όπως το λευκό του τιτανίου (n=2,70). 4. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Τα αποτελέσματα που προέκυψαν από τις αναλύσεις των ληφθέντων δειγμάτων από τις τοιχογραφίες του Ι.Ναού Αγ. Γεωργίου Ακραίφνιου Βοιωτίας, με τη χρήση των αναλυτικών τεχνικών XRF, SEM-EDS και XRD, οδήγησαν σε σημαντικά συμπεράσματα σχετικά με την ταυτοποίηση και τον χαρακτηρισμό των χρωστικών και των κονιαμάτων κατά την τοιχογράφηση του Ναού. Ο αριθμός των χρωματικών στρωμάτων καθώς και των χρωστικών που χρησιμοποιήθηκαν στους χρωματικούς συνδυασμούς είναι περιορισμένος. Η παλέτα των ζωγράφων είναι πλούσια σε χρωστικές, αλλά επαναλαμβάνεται στις διαφορετικές φάσεις διακόσμησης του Ναού. Από τα αποτελέσματα των φυσικοχημικών αναλύσεων προκύπτει πως το βασικό στοιχείο είναι το ασβέστιο Ca, που μαρτυρεί την ανάμειξη των χρωστικών με ασβέστη. Ο ασβέστης έπαιξε το ρόλο του συνδετικού μέσου και συγχρόνως και το ρόλο της λευκής χρωστικής. Επιπλέον, από τις αναλύσεις με Περίθλαση Ακτίνων Χ έγινε ταυτοποίηση του ανθρακικού ασβεστίου, με κρυσταλλική δομή ασβεστίτη (CaCO 3 ). Άρα, επιβεβαιώνεται η εφαρμογή της τεχνικής της νωπογραφίας (fresco) σε όλα τα δείγματα που αναλύθηκαν. Τα αποτελέσματα της έρευνας ως προς τη χρήση των χρωστικών και των κονιαμάτων με τις συγκεκριμένες αναλυτικές τεχνικές δεν μπορούν να υπο-

11 δείξουν με ασφάλεια τη χρονολόγηση της επιγραφής στον 14ο ή στον 16ο αιώνα διότι δεν ανιχνεύθηκαν χρωστικές ή άλλα υλικά στο κονίαμα που θα μπορούσαν να απαντηθούν μόνο στις ως άνω περιόδους ή σε κάποιες νεότερες ιστορικές φάσεις. Βέβαια, στα δείγματα που αναλύθηκαν από την περιοχή της επιγραφής ανιχνεύθηκε τιτάνιο (Ti) που η χρήση του στη ζωγραφική ξεκινά τον 20ο αιώνα. Η ύπαρξη τιτανίου πιθανόν προέρχεται από το λευκό φόντο της επιγραφής. Ο εντοπισμός βαρίου (Ba) σε δείγμα υποδηλώνει ότι πιθανώς προέρχεται από το λευκό του βαρίου (BaSO4) που εμφανίστηκε το 1783 ή από κάποια μπλε χρωστική η οποία περιέχει Ba. Επιπλέον, η ύπαρξη υδραργύρου (Hg) σε δείγματα υποδεικνύει τη χρωστική της κιννάβαρης που εντοπίζεται στην αρχαιότητα αλλά και στον Mεσαίωνα. Σύμφωνα με τα παραπάνω αποτελέσματα των αναλύσεων και των σημείων από όπου έχουν ληφθεί τα δείγματα, η χρωματική παλέτα των ζωγράφων αποτελείται από παραδοσιακές χρωστικές, όπως ανθρακικό ασβέστιο (CaCO 3 ), μαύρο του άνθρακα (C), λευκό του μολύβδου (PbCO 3 ), μίνιο (Pb3O 4 ), αζουρίτη (2CuCO 3.Cu(OH) 2 ), κιννάβαρι (HgS), καθώς επίσης και από νεότερες χρωστικές, όπως λευκό του Τιτανίου (Ti) και λευκό του βαρίου (BaSO 4 ). >55 5. ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Την 23η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων και ιδιαίτερα την έφορο Δρ. Π. Καλαμαρά για την ανάθεση αυτής της μελέτης. Την αρχαιολόγο κα. Αλ. Κωσταρέλλη για τη συνεργασία της σε ζητήματα δειγματοληψίας και ερμηνείας των αποτελεσμάτων, τον συντηρητή αρχαιοτήτων κ. Γ. Παππά για τη βοήθεια κατά τη διάρκεια της δειγματοληψίας και τον τεχνικό συντηρητή έργων τέχνης κ. Σ. Καρνέζο για τη βοήθειά του σε διάφορα στάδια της όλης προσπάθειας. Επίσης τη Δρ. Ε. Κουλουμπή, αναπληρώτρια διευθύντρια συντήρησης της Εθνικής Πινακοθήκης Αθηνών, για τις γόνιμες και ουσιαστικές συζητήσεις γύρω από το ζήτημα της προέλευσης των χρωστικών. Οι αναλύσεις Φθορισμού Ακτίνων Χ πραγματοποιήθηκαν στο εργαστήριο Φυσικοχημικών Αναλύσεων του Τμήματος Τεχνολόγων Περιβάλλοντος (Κατεύθυνση Συντήρησης Πολιτισμικής Κληρονομιάς), καθώς και στο εργαστήριο Συντήρησης του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης σε συνεργασία με τον χημικό- συντηρητή κ. Χρ. Κατσίφα. Οι αναλύσεις της Ηλεκτρονικής Μικροσκοπίας Σάρωσης πραγματοποιήθηκαν στο Εργαστήριο Αρχαιομετρίας του Τμήματος Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Διαχείρισης Πολιτισμικών Αγαθών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου σε συνεργασία με τον Αναπλ. Καθ. Ν. Ζαχαριά. Οι αναλύσεις της Περίθλασης Ακτίνων Χ πραγματοποιήθηκαν στο Εργαστήριο Φυσικοχημικών Αναλύσεων του Τμήματος Τεχνολόγων Περιβάλλοντος (Κατεύθυνση Συντήρησης Πολιτισμικής Κληρονομιάς), καθώς και στο Εργαστήριο Περίθλασης Ακτίνων Χ του Τμήματος Φυσικής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων σε συνεργασία με την Δρ. Χρ. Παπαχριστοδούλου.

12 >56 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ [1] Αλεξοπούλου-Αγορανού, Α., (1993) Θετικές επιστήμες και έργα τέχνης. Εκδ. Γκόνης, Αθήνα. [2] Cennino Cennini, (1990) (Mτφ. Π. Τέτσης) Το βιβλίο της τέχνης, ή, πραγματεία περί της ζωγραφικής. Εκδ. Artigraf, Aθήνα. [3] Θεοφανίδης, Θ., Ιατρίδης, Β., Παπασπυρίδης, Κ.Δ., Καραγεωργίου, Α.Κ., (1987) Δομή και ιδιότητες Υλικών. Δομή-Φασματοσκοπία. Yπό Θ. Θεοφανίδη, ΕΜΠ, Αθήνα. [4] Μαρκόπουλος, Α. Χ., (2011) Μη καταστρεπτικός προσδιορισμός και ταυτοποίηση των πιγμέντων σε ιστορικές τοιχογραφίες με τη χρήση φασματοσκοπικών μεθόδων. Αδημοσίευτη Μεταπτυχιακή Εργασία στο πλαίσιο του Δ.Π.Μ.Σ «Προστασία Μνημείων. Β Κατεύθυνση: Υλικά και Επεμβάσεις Συντήρησης», ΕΜΠ, Αθήνα. Επιβλέπουσα: Μ. Κουή. [5] Μπόκολα-Σημαντώνη, Α., (1987) Τα κυριότερα χρώματα που χρησιμοποιήθηκαν στη ζωγραφική μέχρι το τέλος του 18ου αιώνα. Περιοδικό Αρχαιολογία & Tέχνες, τ. 22, Αθήνα. [6] Πλίνιος ο Πρεσβύτερος, (1994) (Μτφ. Τ. Ρούσσος & Α, Λεβίδης) Περί της αρχαίας Ελληνικής ζωγραφικής. Εκδόσεις Άγρα, Αθήνα [7] Sister Danilia, Tsakalof, A., Bairachtari, K., Chryssoulakis, Y., (2007) The Byzantine wall paintings from the Protaton Church on Mount Athos, Greece: tradition and science. Journal of Archaeological Science 34, pp [8] Stuart, B., (2007) Analytical Techniques in Materials Conservation. John Wiley & Sons, Ltd. West Sussex, England. [9] Thompson, D., (1988) Τα υλικά και οι τεχνικές της μεσαιωνικής ζωγραφικής. Α έκδοση 1936, Εκδόσεις Αρμός, Αθήνα. [10] Winfield, D., (1968) Middle and later byzantine wall painting methods. A comparative study. Dumbarton Oaks-Center for Byzantine Studies, Washington. [11] Χειλάκου, Ε., (2011) Η εφαρμογή των Φασματοσκοπικών και Μη Καταστρεπτικών Μεθόδων στον χαρακτηρισμό, τον έλεγχο της φθοράς και τη συντήρηση-αποκατάσταση ιστορικών έργων. Αδημοσίευτη Διδακτορική Διατριβή στον Τομέα Επιστήμης και Τεχνικής των Υλικών της Σχολής Χημικών Μηχανικών, ΕΜΠ, Αθήνα. Επιβλέπουσα: Μ. Κουή. [12] Χρυσάνθου, Α., (2010) Εφαρμογή των τεχνικών της Φασματοσκοπίας Περίθλασης Ακτινών-Χ (XRD) και του Ηλεκτρονικού Μικροσκοπίου Σάρωσης (SEM) στη μελέτη της Ύστερο-Ρωμαικής περιόδου από το Κούριο- Κύπρος. Αδημοσίευτη Διπλωματική Εργασία στο πλαίσιο του ΔΠΜΣ Β Κατεύθυνση: Προστασία, Συντήρηση και Αποκατάσταση Έργων Τέχνης και Μηχανισμών, ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη. Correspondence Address

ECOELASTIKA ΑΕ ΕΚΕΤΑ/ΙΔΕΠ

ECOELASTIKA ΑΕ ΕΚΕΤΑ/ΙΔΕΠ Μελέτη για τον προσδιορισμό του ποσοστού σύρματος, της συγκέντρωση τέφρας και της σύσταση τέφρας σε κύρια στοιχεία και ιχνοστοιχεία, για ελαστικά τα οποία χρησιμοποιούνται στην τσιμεντοβιομηχανία ECOELASTIKA

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ACO 3. A = μέταλλο

ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ACO 3. A = μέταλλο Ανθρακικά ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ACO 3 A = μέταλλο Ομάδα Ασβεστίτη Τριγωνικό Ασβεστίτης CaCO 3 Μαγνησίτης MgCO 3 Σιδηρίτης FeCO 3 Ροδοχρωσίτης MnCO 3 Σμιθσωνίτης ZnCO 3 Ομάδα Αραγωνίτη Ρομβικό Αραγωνίτης CaCO 3 Κερουσίτης

Διαβάστε περισσότερα

Μεταλλουργικά προιόντα Μεταλλουργικές πρώτες ύλες Ιδιότητες Μετάλλων

Μεταλλουργικά προιόντα Μεταλλουργικές πρώτες ύλες Ιδιότητες Μετάλλων ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ - ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΛΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑΣ 157 80 ΖΩΓΡΑΦΟΥ Παραγωγικές Διεργασίες Eξαγωγική Μεταλλουργία

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά σωματίδια της ύλης

Βασικά σωματίδια της ύλης 1 Βασικά σωματίδια της ύλης Τα βασικά σωματίδια της ύλης είναι τα άτομα, τα μόρια και τα ιόντα. «Άτομο ονομάζουμε το μικρότερο σωματίδιο της ύλης που μπορεί να πάρει μέρος στο σχηματισμό χημικών ενώσεων».

Διαβάστε περισσότερα

Δομικά υλικά αρχιτεκτονικών μορφών

Δομικά υλικά αρχιτεκτονικών μορφών ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Δομικά υλικά αρχιτεκτονικών μορφών 1. Ιστορική αναδρομή στην τεχνολογία παρασκευής - χρήσης του υλικού στην αρχαιολογία και τέχνη (4 ώρες θεωρία) 2. Αναγνώριση - διάγνωση τεχνικών κατασκευής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΘΟ ΟΣ XRF ΣΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΩΝ Β. Τσιναρίδης, Ι. Καραπαναγιώτης Ανώτατη Εκκλησιαστική Ακαδηµία Θεσσαλονίκης, Πρόγραµµα ιαχείρισης Εκκλησιαστικών Κειµηλίων, Θεσσαλονίκη 54250 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Περιγράφονται

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνική Έκθεση Υδροχημικών Αναλύσεων Περιοχής Ζυγού Άρτας

Τεχνική Έκθεση Υδροχημικών Αναλύσεων Περιοχής Ζυγού Άρτας Τεχνική Έκθεση Υδροχημικών Αναλύσεων Περιοχής Ζυγού Άρτας Ιανουάριος 2016 1 Την 16.08.2015 με ευθύνη του συλλόγου του Χωριού Ζυγός Άρτας, έγινε δειγματοληψία νερού από: το δίκτυο ύδρευσης του χωριού (από

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟ ΙΚΟΤΗΤΑΣ : Οι ιδιότητες των χηµικών στοιχείων είναι περιοδική συνάρτηση του ατοµικού τους αριθµού.

ΝΟΜΟΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟ ΙΚΟΤΗΤΑΣ : Οι ιδιότητες των χηµικών στοιχείων είναι περιοδική συνάρτηση του ατοµικού τους αριθµού. 1. Ο ΠΕΡΙΟ ΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ Οι άνθρωποι από την φύση τους θέλουν να πετυχαίνουν σπουδαία αποτελέσµατα καταναλώνοντας το λιγότερο δυνατό κόπο και χρόνο. Για το σκοπό αυτό προσπαθούν να οµαδοποιούν τα πράγµατα

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση στον 21 ο αιώνα. Αναλύσεις και σε άλλα είδη κεραμικής όπως ειδώλια, πλίνθοι, φούρνοι (εστίες).

Η ανάλυση στον 21 ο αιώνα. Αναλύσεις και σε άλλα είδη κεραμικής όπως ειδώλια, πλίνθοι, φούρνοι (εστίες). Η ανάλυση στον 21 ο αιώνα Πλήθος εξειδικευμένων μελετών που συνδυάζουν περισσότερες από μία αναλυτικές τεχνικές Εφαρμογή αναλυτικών τεχνικών σε κεραμικά σύνολα προϊστορικών αλλά και ιστορικών χρόνων Αναλύσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΊΑ χρώματα. Μικρά μυστικά τέχνης

ΑΡΧΑΊΑ χρώματα. Μικρά μυστικά τέχνης ΑΡΧΑΊΑ χρώματα Μικρά μυστικά τέχνης ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να επισημαίνουμε τη θέση των μετάλλων στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων. Να αναφέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 2η:Ταξινόμηση των στοιχείων-στοιχεία με ιδιαίτερο ενδιαφέρον

ΕΝΟΤΗΤΑ 2η:Ταξινόμηση των στοιχείων-στοιχεία με ιδιαίτερο ενδιαφέρον ΕΝΟΤΗΤΑ 2η:Ταξινόμηση των στοιχείων-στοιχεία με ιδιαίτερο ενδιαφέρον 1. ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ Η ανάγκη της ταξινόμησης των στοιχείων Ενώ στην αρχαιότητα ήταν γνωστά γύρω στα 13 περίπου στοιχεία, τον 18o αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτική ανάλυση ιόντων 1 ο Πείραμα

Ποιοτική ανάλυση ιόντων 1 ο Πείραμα Εισαγωγή Ποιοτική ανάλυση ιόντων 1 ο Πείραμα Η ρύπανση του υδροφόρου ορίζοντα και των εδαφών από βιομηχανικά απόβλητα είναι ένα από τα καίρια περιβαλλοντικά προβλήματα της εποχής μας. Ειδικά η απόρριψη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Τμήμα Προστασίας & Συντήρησης Πολιτισμικής Κληρονομιάς ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΑΣ. ΧΡΥΣΟΧΟΟΥ ΗΡΑ Συντηρήτρια Αρχαιοτήτων & Έργων Τέχνης

ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Τμήμα Προστασίας & Συντήρησης Πολιτισμικής Κληρονομιάς ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΑΣ. ΧΡΥΣΟΧΟΟΥ ΗΡΑ Συντηρήτρια Αρχαιοτήτων & Έργων Τέχνης ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Τμήμα Προστασίας & Συντήρησης Πολιτισμικής Κληρονομιάς ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΡΥΣΟΧΟΟΥ ΗΡΑ Συντηρήτρια Αρχαιοτήτων & Έργων Τέχνης Στάδια συντήρησης τοιχογραφιών Κάθε προσπάθεια να αναχαιτισθεί

Διαβάστε περισσότερα

Αριθµόςοξείδωσηςενός ιόντος σε µια ιοντική (ετεροπολική) ένωση είναι το πραγµατικό ηλεκτρικό φορτίο του ιόντος.

Αριθµόςοξείδωσηςενός ιόντος σε µια ιοντική (ετεροπολική) ένωση είναι το πραγµατικό ηλεκτρικό φορτίο του ιόντος. Αριθµόςοξείδωσηςενός ιόντος σε µια ιοντική (ετεροπολική) ένωση είναι το πραγµατικό ηλεκτρικό φορτίο του ιόντος. Αριθµόςοξείδωσηςενός ατόµου σε µια οµοιοπολική ένωση είναι το φαινοµενικό ηλεκτρικό φορτίο

Διαβάστε περισσότερα

Μεταφορά Πρότυπο διασποράς. Ευκίνητη φάση. Περιβάλλον κινητοποίησης στοιχείων. Περιβάλλον απόθεσης στοιχείων

Μεταφορά Πρότυπο διασποράς. Ευκίνητη φάση. Περιβάλλον κινητοποίησης στοιχείων. Περιβάλλον απόθεσης στοιχείων Ευκίνητη φάση Μεταφορά Πρότυπο διασποράς Περιβάλλον κινητοποίησης στοιχείων Περιβάλλον απόθεσης στοιχείων ΣΤΑΔΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΒΑΘΟΥΣ ΠΕΡΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΣ Διάχυση μετάλλων σε περιβάλλοντα πετρώματα

Διαβάστε περισσότερα

Η αποκάλυψη της τεχνικής της δομής ενός έργου τέχνης, αναγκαίο εργαλείο για την αναγνώριση και λύση των προβλημάτων συντήρησης και διατήρησής του.

Η αποκάλυψη της τεχνικής της δομής ενός έργου τέχνης, αναγκαίο εργαλείο για την αναγνώριση και λύση των προβλημάτων συντήρησης και διατήρησής του. Η αποκάλυψη της τεχνικής της δομής ενός έργου τέχνης, αναγκαίο εργαλείο για την αναγνώριση και λύση των προβλημάτων συντήρησης και διατήρησής του. Μελέτη υποδομής για την συντήρηση του εντοίχιου ζωγραφικού

Διαβάστε περισσότερα

Έλλειψη διοξειδίου του άνθρακα co2 και ελλείψεις θρεπτικών micro macro στοιχείων.

Έλλειψη διοξειδίου του άνθρακα co2 και ελλείψεις θρεπτικών micro macro στοιχείων. Άρθρο του Νίκου Παπανικόλα (nicpapa) Είναι δύσκολη η διάγνωση των ελλείψεων, μιας και παίζουν παρά πολλοί παράγοντες ρόλο σε ένα ενυδρείο. Για να μπορέσουμε να διατηρήσουμε φυτά σε ένα ενυδρείο, θα πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ. ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα- Ιδιότητες - είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ. ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα- Ιδιότητες - είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ 1.1 Τα οξέα ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα Ιδιότητες είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1. Ποιες χηµικές ενώσεις ονοµάζονται οξέα; Με ποιόν χηµικό τύπο παριστάνουµε γενικά τα οξέα; Οξέα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας

Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας Βασίλης Μέλφος Λέκτορας Κοιτασματολογίας-Γεωχημείας Τομέας Ορυκτολογίας, Πετρολογίας, Κοιτασματολογίας Τμήμα Γεωλογίας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης melfosv@geo.auth.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ III ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΜΗ ΚΑΤΑΣΤΡΕΠΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΙΓΜΕΝΤΩΝ ΣΕ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑΣΙΑ F - HF Υδροφθόριο S 2- H 2 S Υδρόθειο Cl - HCl Υδροχλώριο OH - H 2 O Οξείδιο του Υδρογόνου (Νερό) NO 3 HNO 3. Νιτρικό οξύ SO 3 H 2 SO 3

ΟΝΟΜΑΣΙΑ F - HF Υδροφθόριο S 2- H 2 S Υδρόθειο Cl - HCl Υδροχλώριο OH - H 2 O Οξείδιο του Υδρογόνου (Νερό) NO 3 HNO 3. Νιτρικό οξύ SO 3 H 2 SO 3 1 Να συμπληρωθεί ο παρακάτω πίνακα οξέων: ΟΝΟΜΑΣΙΑ F HF Υδροφθόριο S 2 H 2 S Υδρόθειο Cl HCl Υδροχλώριο OH H 2 O Υδρογόνου (Νερό) NO 3 HNO 3 οξύ SO 3 H 2 SO 3 Θειώδε οξύ Br HBr Υδροβρώμιο 2 SO 4 H 2 SO

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA A ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA A ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA A ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό κάθε µίας από τις ερωτήσεις A1 έως A5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Α1. Το ιόν 56 Fe +2 περιέχει:

Διαβάστε περισσότερα

Χημικές Αντιδράσεις. Εισαγωγική Χημεία

Χημικές Αντιδράσεις. Εισαγωγική Χημεία Χημικές Αντιδράσεις Εισαγωγική Χημεία Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Πέντε κυρίως κατηγορίες: Σύνθεσης Διάσπασης Απλής αντικατάστασης Διπλής αντικατάστασης Καύσης Αντιδράσεις σύνθεσης Ένωση δύο ή περισσότερων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ III ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ III ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ III ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΜΗ ΚΑΤΑΣΤΡΕΠΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΧΡΩΣΤΙΚΩΝ ΣΕ ΜΥΚΗΝΑΪΚΕΣ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ου 12 ου αι. π.χ. ΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση λατομείων μαρμάρου και αδρανών υλικών Υπολείμματα Περιβαλλοντικές επιπτώσεις

Διαχείριση λατομείων μαρμάρου και αδρανών υλικών Υπολείμματα Περιβαλλοντικές επιπτώσεις Διαχείριση λατομείων μαρμάρου και αδρανών υλικών Υπολείμματα Περιβαλλοντικές επιπτώσεις ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Κ. ΚΑΡΓΙΩΤΗΣ Dr. Γεωλόγος - Ορυκτολόγος Καθηγητής ΤΕΙ ΑΜΘ Τμήμα Μηχανικων Τεχνολογίας Πετρελαίου & Φυσικού

Διαβάστε περισσότερα

ph< 8,2 : άχρωμη ph> 10 : ροζ-κόκκινη

ph< 8,2 : άχρωμη ph> 10 : ροζ-κόκκινη ΤΟΠΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΦΕ ΣΥΡΟΥ για το EUSO 2016 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ - ΧΗΜΕΙΑ Μαθητές: Σχολείο 1. 2. 3. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1. ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΟΞΕΟΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ 2. ΟΓΚΟΜΕΤΡΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

2η Δραστηριότητα ΧΗΜΕΙΑ. Ονοματεπώνυμα: Α) Β) Γ) Ανίχνευση ρύπανσης στα νερά λίμνης

2η Δραστηριότητα ΧΗΜΕΙΑ. Ονοματεπώνυμα: Α) Β) Γ) Ανίχνευση ρύπανσης στα νερά λίμνης 2η Δραστηριότητα ΧΗΜΕΙΑ Σχολείο: Ονοματεπώνυμα: Α) Β) Γ) Ανίχνευση ρύπανσης στα νερά λίμνης ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΘΕΩΡΙΑ Η ρύπανση του υδροφόρου ορίζοντα και των εδαφών από βιομηχανικά απόβλητα είναι ένα από τα πιο

Διαβάστε περισσότερα

Το μικροσκόπιο ως αναλυτικό όργανο. Το μικροσκόπιο δεν μας δίνει μόνο εικόνες των παρασκευασμάτων μας.

Το μικροσκόπιο ως αναλυτικό όργανο. Το μικροσκόπιο δεν μας δίνει μόνο εικόνες των παρασκευασμάτων μας. Το μικροσκόπιο ως αναλυτικό όργανο. Το μικροσκόπιο δεν μας δίνει μόνο εικόνες των παρασκευασμάτων μας. Η διάκριση των μικροσκοπίων σε κατηγορίες βασίζεται, κατά κύριο λόγο, στην ακτινοβολία που χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

AΝΑΛΟΓΙΑ ΜΑΖΩΝ ΣΤΟΧΕΙΩΝ ΧΗΜΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ

AΝΑΛΟΓΙΑ ΜΑΖΩΝ ΣΤΟΧΕΙΩΝ ΧΗΜΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 2 ο Γυμνάσιο Καματερού 1 ΦΥΣΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ 1. Πόσα γραμμάρια είναι: ι) 0,2 kg, ii) 5,1 kg, iii) 150 mg, iv) 45 mg, v) 0,1 t, vi) 1,2 t; 2. Πόσα λίτρα είναι: i) 0,02 m 3, ii) 15 m 3, iii) 12cm

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΣΤΕΡΕΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΣΤΕΡΕΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΣΤΕΡΕΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ Β. Tσιρίδης 1, Π. Σαμαράς 2, Α. Κούγκολος 3 και Γ. Π. Σακελλαρόπουλος 1 1 Τμήμα Χημικών Μηχανικών, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και Ινστιτούτο Τεχνικής Χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Α) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ Στοιχείο Σύμβολο Σθένος Νάτριο Να 1 Κάλιο Κ 1 Μαγνήσιο Mg 2 Ασβέστιο Ca 2 Σίδηρος Fe 2 ή 3 Χαλκός Cu 2 Ψευδάργυρος Zn 2 Λίθιο Li 1 Άργυρος

Διαβάστε περισσότερα

Ασβέστιο. Calcium στερεό 40,078. Πυκνότητα. Άνθρακας. Carbon στερεό 3642! 12,0107 3642! Πυκνότητα 18.350. Χλώριο. Chlorine αέριο -101,5 35,453 -34,04

Ασβέστιο. Calcium στερεό 40,078. Πυκνότητα. Άνθρακας. Carbon στερεό 3642! 12,0107 3642! Πυκνότητα 18.350. Χλώριο. Chlorine αέριο -101,5 35,453 -34,04 Αργίλιο Al Aluminium στερεό 13 26,9815386 2,375 As 660,32 74,92160 5,22 5000 10,811 2,08 1,378 C 615! Cl 2076 3927 16.200 3,515 1484 35,453 1,5625 24 51,9961 3810 58,933195 18.350 7,75 Cu -101,5-34,04

Διαβάστε περισσότερα

ΖΗΚΟΣ ΝΙΚΟΣ ΠΑΛΟΥΜΠΙΩΤΗΣ ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΤΡΙΓΚΑΣ ΝΙΚΟΣ

ΖΗΚΟΣ ΝΙΚΟΣ ΠΑΛΟΥΜΠΙΩΤΗΣ ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΤΡΙΓΚΑΣ ΝΙΚΟΣ ΖΗΚΟΣ ΝΙΚΟΣ ΠΑΛΟΥΜΠΙΩΤΗΣ ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΤΡΙΓΚΑΣ ΝΙΚΟΣ Φυσικά φαινόμενα και τεχνολογία Το λευκό φως Το ουράνιο τόξο Το πολικό σέλας Το χρώμα του ουρανού Το ηλιοβασίλεμα Οι επιγραφές ΝΕΟΝ Το χρώμα στους υπολογιστές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΡΓΑΝΟΙ ΡΥΠΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΕΣΜΕΥΣΗΣ ΚΥΡΙΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΕΣΜΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ

ΑΝΟΡΓΑΝΟΙ ΡΥΠΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΕΣΜΕΥΣΗΣ ΚΥΡΙΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΕΣΜΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ ΑΝΟΡΓΑΝΟΙ ΡΥΠΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΕΣΜΕΥΣΗΣ ΚΥΡΙΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΕΣΜΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΡΥΠΑΣΜΕΝΩΝ ΕΔΑΦΩΝ 2γ-1 ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΕΣΜΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ Μη ειδική προσρόφηση (ανταλλαγή ιόντων) Ειδική προσρόφηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΣΤΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ Διδάσκων: Δημήτρης Παπούλης

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΣΤΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ Διδάσκων: Δημήτρης Παπούλης Τμήμα Γεωλογίας Τομέας Ορυκτών Πρώτων Υλών Εξάμηνο Σπουδών Γ Μάθημα : ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΣΤΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ Διδάσκων: Δημήτρης Παπούλης - Στο βιβλίο Υλικά της Γης Ι : Εισαγωγή στις Εργαστηριακές Ασκήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013-14 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΤΑΞΗ :Γ ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΒΑΘΜΟΣ:.. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 04/06/14 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2 ΩΡΕΣ (Βιολογία Χημεία) Αριθμός σελίδων γραπτού:7

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2

ΧΗΜΕΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 ΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 Η ύλη συναντάται σε τρεις φυσικές καταστάσεις: Στερεή: έχει καθορισμένη μάζα, σχήμα και όγκο. Υγρή: έχει καθορισμένη μάζα και όγκο, ενώ σχήμα κάθε φορά παίρνει το σχήμα του δοχείου που το

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Τμήμα Προστασίας & Συντήρησης Πολιτισμικής Κληρονομιάς ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΑΣ. ΧΡΥΣΟΧΟΟΥ ΗΡΑ Συντηρήτρια Αρχαιοτήτων & Έργων Τέχνης

ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Τμήμα Προστασίας & Συντήρησης Πολιτισμικής Κληρονομιάς ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΑΣ. ΧΡΥΣΟΧΟΟΥ ΗΡΑ Συντηρήτρια Αρχαιοτήτων & Έργων Τέχνης ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Τμήμα Προστασίας & Συντήρησης Πολιτισμικής Κληρονομιάς ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΡΥΣΟΧΟΟΥ ΗΡΑ Συντηρήτρια Αρχαιοτήτων & Έργων Τέχνης Υγρασία Όλα σχεδόν τα υλικά που χρησιμοποιούνται για

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Εδαφολογία. Ορυκτά και Πετρώματα

Δασική Εδαφολογία. Ορυκτά και Πετρώματα Δασική Εδαφολογία Ορυκτά και Πετρώματα Ορισμοί Πετρώματα: Στερεά σώματα που αποτελούνται από συσσωματώσεις ενός ή περισσοτέρων ορυκτών και σχηματίζουν το στερεό φλοιό της γης Ορυκτά Τα ομογενή φυσικά συστατικά

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΕ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ Web: http://www.ismc.gr/ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Κρίσεις Συνέχειες - Ασυνέχειες στην Εξέλιξη του Πολιτισμού του Ελλαδικού Χώρου

Κρίσεις Συνέχειες - Ασυνέχειες στην Εξέλιξη του Πολιτισμού του Ελλαδικού Χώρου Ευρωπαϊκές Ημέρες Πολιτιστικής Κληρονομιάς 2012 «Ευρώπη μια Κοινή Κληρονομιά» 28-30 Σεπτεμβρίου 2012 Υλικός & Άυλος Πολιτισμός : Κρίσεις - Συνέχειες και Ασυνέχειες ΗΜΕΡΙΔΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες Τεχνικές Λέιζερ στον Έλεγχο της Λειτουργικότητας Συνθετικών Μονωτήρων Προκλήσεις και Προοπτικές

Σύγχρονες Τεχνικές Λέιζερ στον Έλεγχο της Λειτουργικότητας Συνθετικών Μονωτήρων Προκλήσεις και Προοπτικές Σύγχρονες Τεχνικές Λέιζερ στον Έλεγχο της Λειτουργικότητας Συνθετικών Μονωτήρων Προκλήσεις και Προοπτικές Ο. Κοκκινάκη, Α. Κλίνη, Γ. Κατσοπρινάκης, Δ. Σοφικίτης, Κ. Καλπούζος, Δ. Άγγλος Ινστιτούτο Ηλεκτρονικής

Διαβάστε περισσότερα

Κάτοψη της Παλαιάς Μονής Ταξιαρχών Αιγιαλείας.

Κάτοψη της Παλαιάς Μονής Ταξιαρχών Αιγιαλείας. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ KΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ 6 η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία γενικής παιδείας

Χημεία γενικής παιδείας Χημεία γενικής παιδείας ΘΕΜΑ Α Στις προτάσεις από Α1 - Α4 να βρείτε την σωστή απάντηση. Α1. Σύμφωνα με τη θεωρία Arrhenius, το 1 είναι οξύ επειδή: α) αντιδρά με βάσεις, β) είναι ηλεκτρολύτης, γ) μεταβάλλει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗΣ ΠΡΟΧΕΙΡΟΥ ΜΕΙΟΔΟΤΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ της υπ αριθ. 1 /2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗΣ ΠΡΟΧΕΙΡΟΥ ΜΕΙΟΔΟΤΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ της υπ αριθ. 1 /2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Αθήνα, 21-02-2014 Αρ. Πρωτ.: ΥΠΠΟΑ/ΓΔΑΠΚ/ΔΒΜΑ/

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟ ΤΩΝ ΛΙΘΙΝΩΝ ΘΡΑΥΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΣΤΗ ΝΙΚΟΠΟΛΗ

ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟ ΤΩΝ ΛΙΘΙΝΩΝ ΘΡΑΥΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΣΤΗ ΝΙΚΟΠΟΛΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΛΙΘΟΥ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τέχνη και Τεχνολογία

Τέχνη και Τεχνολογία Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Τέχνη και Τεχνολογία Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β1 pc29 Αντωνάκης

Διαβάστε περισσότερα

Θρεπτικά συστατικά. Κατηγορίες θρεπτικών συστατικών

Θρεπτικά συστατικά. Κατηγορίες θρεπτικών συστατικών ΛΙΠΑΣΜΑΤΑ Από: Κατερινόπουλο, Α. & Σταματάκη, Μ. 1995. Εφαρμοσμένη Ορυκτολογία Πετρολογία. Τα Βιομηχανικά Ορυκτά και Πετρώματα και οι Χρήσεις τους. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Τμήμα Γεωλογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Το σιδηρονικελιούχο λατεριτικό κοίτασμα της Ιεροπηγής Καστοριάς.

Το σιδηρονικελιούχο λατεριτικό κοίτασμα της Ιεροπηγής Καστοριάς. ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Το σιδηρονικελιούχο λατεριτικό κοίτασμα της Ιεροπηγής Καστοριάς. Σπουδάστρια : Αθανασιάδου Ειρήνη Επιβλέπων : Επικ. Καθ. Ανδρέας Ιορδανίδης 26/2/2007 1 Παρουσίαση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ. Αριάδνη Αργυράκη

ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ. Αριάδνη Αργυράκη ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ Αριάδνη Αργυράκη ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Αναλυτική χημεία και γεωεπιστήμες 2. Ταξινόμηση μεθόδων ανάλυσης 3. Επιλογή μεθόδων ανάλυσης ΟΡΙΣΜΟΣ- ΣΤΟΧΟΙ Αναλυτική Γεωχημεία εφαρμογή της Αναλυτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 23 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 23 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Α ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ Α Ηµεροµηνία: Τετάρτη 23 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό κάθε µίας από τις ερωτήσεις A1 έως A4 και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

Εξέταση, ανάλυση και τεκμηρίωση της Βάπτισης του Χριστού του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου με μη καταστρεπτικές φυσικοχημικές τεχνικές

Εξέταση, ανάλυση και τεκμηρίωση της Βάπτισης του Χριστού του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου με μη καταστρεπτικές φυσικοχημικές τεχνικές ΕΛΕΝΗ ΑΛΟΥΠΗ, ΒΑΣΙΛΗΣ ΠΑΣΧΑΛΗΣ, ΣΤΕΡΓΙΟΣ ΣΤΑΣΙΝΟΠΟΥΛΟΣ, ΒΙΒΗ ΤΟΡΝΑΡΗ, ΔΗΜΗΤΡIOΣ ΑΓΓΛΟΣ, ΑΝΔΡΕΑΣ-ΓΕΡΜΑΝΟΣ ΚΑΡΥΔΑΣ, ΒΑΣΙΛΗΣ ΓΚΙΩΝΗΣ, ΓΙΩΡΓΟΣ ΧΡΥΣΙΚΟΣ Εξέταση, ανάλυση και τεκμηρίωση της Βάπτισης του Χριστού

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΛΟΙΟΥ ΤΗΣ ΓΗΣ.

ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΛΟΙΟΥ ΤΗΣ ΓΗΣ. ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΛΟΙΟΥ ΤΗΣ ΓΗΣ. Η σύσταση του φλοιού ουσιαστικά καθορίζεται από τα πυριγενή πετρώματα μια που τα ιζήματα και τα μεταμορφωμένα είναι σε ασήμαντες ποσότητες συγκριτικά. Η δημιουργία των βασαλτικών-γαββρικών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση των μηχανισμών των οξειδοαναγωγικών δράσεων. Θεωρητικό Μέρος Οξείδωση ονομάζεται κάθε αντίδραση κατά την οποία συμβαίνει

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 12. ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΤΑ ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Έχουν τόσες διαφορές (αλλά και ομοιότητες στις φυσικές και στις χημικές τους ιδιότητες!

Μάθημα 12. ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΤΑ ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Έχουν τόσες διαφορές (αλλά και ομοιότητες στις φυσικές και στις χημικές τους ιδιότητες! Μάθημα 12 ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΤΑ ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Έχουν τόσες διαφορές (αλλά και ομοιότητες στις φυσικές και στις χημικές τους ιδιότητες! Τόσο από την εμπειρία μας, όσο και από τα προηγούμενα μαθήματα,

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Παράδειγμα εφαρμογής αντιδράσεων εξουδετέρωσης στον προσδιορισμό παραγόντων ρύθμισης του ph φυσικών νερών

Περιεχόμενα. Παράδειγμα εφαρμογής αντιδράσεων εξουδετέρωσης στον προσδιορισμό παραγόντων ρύθμισης του ph φυσικών νερών Αριάδνη Αργυράκη 1 Περιεχόμενα Παράδειγμα εφαρμογής αντιδράσεων εξουδετέρωσης στον προσδιορισμό παραγόντων ρύθμισης του ph φυσικών νερών Μελέτη ειδικής περίπτωσης από μια ιστορική μεταλλευτική περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΔΕΥΣΗ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΑΡΔΕΥΣΗ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ Σκοπιμότητα άρδευσης Η άρδευση αποσκοπεί κυρίως στην τροφοδότηση της κόμης του φυτού με νερό. Μόνο το 1% του νερού που φτάνει στην κόμη των φυτών παραμένει στους φυτικούς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΒΑΝΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ: Τα άτομα έχουν διακριτές ενεργειακές στάθμες ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΤΑ ΦΑΣΜΑΤΑ

ΚΒΑΝΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ: Τα άτομα έχουν διακριτές ενεργειακές στάθμες ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΤΑ ΦΑΣΜΑΤΑ ΚΒΑΝΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ: Τα άτομα έχουν διακριτές ενεργειακές στάθμες ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΤΑ ΦΑΣΜΑΤΑ Ένα σημαντικό αποτέλεσμα της κβαντομηχανικής θεωρίας είναι ότι τα μόρια, όχι μόνο βρίσκονται σε διακριτές ενεργειακές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑ ΣΙΔΗΡΟΥ Ι Μεταλλουργία Σιδήρου Χυτοσιδήρου Θεωρία και Τεχνολογία Τμήμα Μηχανικών Μεταλλείων - Μεταλλουργών

ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑ ΣΙΔΗΡΟΥ Ι Μεταλλουργία Σιδήρου Χυτοσιδήρου Θεωρία και Τεχνολογία Τμήμα Μηχανικών Μεταλλείων - Μεταλλουργών ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑ ΣΙΔΗΡΟΥ Ι Μεταλλουργία Σιδήρου Χυτοσιδήρου Θεωρία και Τεχνολογία Τμήμα Μηχανικών Μεταλλείων - Μεταλλουργών ΔΡ. Α. ΞΕΝΙΔΗΣ ΔΙΑΛΕΞΗ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΩΤΕΣ ΥΛΕΣ ΑΔΕΙΑ ΧΡΗΣΗΣ 2 Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Μεταθετικές αντιδράσεις διπλής αντικατάστασης οι οποίες οδηγούν σε σχηματισμό ιζήματος. Το ίζημα σε πολλές περιπτώσεις επιτρέπει την ταυτοποίηση ενός αντιδρώντος σώματος

Διαβάστε περισσότερα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Σκληρότητα νερού Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Τι περιέχει το νερό της βροχής; Ποιο είναι συνήθως το ph του βρόχινου νερού; Γιατί; Τι περιέχει το νερό του εδάφους; Na +, K +, Ca 2+, Mg 2+, Cl, SO 4 2,

Διαβάστε περισσότερα

Ιδιότητες άχυρου και πυρηνόξυλου ως καυσίμων βιομάζας. Training material for B4B seminars

Ιδιότητες άχυρου και πυρηνόξυλου ως καυσίμων βιομάζας. Training material for B4B seminars Ιδιότητες άχυρου και πυρηνόξυλου ως καυσίμων βιομάζας Training material for B4B seminars Επισκόπηση - Δυναμικό αχύρου και πυρηνόξυλου - Πρότυπα στερεής βιομάζας - ΕΛΟΤ EN ISO 17225-1:2014: Γενικές απαιτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΣΗ ΝΑΝΟΣΩΛΗΝΩΝ ΑΝΘΡΑΚΑ ΜΕΣΩ ΘΕΡΜΟΛΥΣΗΣ ΟΡΓΑΜΟΜΕΤΑΛΛΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΕ ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

ΣΥΝΘΕΣΗ ΝΑΝΟΣΩΛΗΝΩΝ ΑΝΘΡΑΚΑ ΜΕΣΩ ΘΕΡΜΟΛΥΣΗΣ ΟΡΓΑΜΟΜΕΤΑΛΛΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΕ ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΝΑΝΟΣΩΛΗΝΩΝ ΑΝΘΡΑΚΑ ΜΕΣΩ ΘΕΡΜΟΛΥΣΗΣ ΟΡΓΑΜΟΜΕΤΑΛΛΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΕ ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Α.Μ. Νέτσου 1, Ε. Χουντουλέση 1, Μ.Περράκη 2, Α.Ντζιούνη 1, Κ. Κορδάτος 1 1 Σχολή Χημικών Μηχανικών, ΕΜΠ 2 Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΑΘΗΝΑ 2012 ΕΡΓΟ: ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΕΚΠΟΝΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του πυριτίου στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε τη χρήση του πυριτίου σε υλικά όπως

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΒΩΞΙΤΕΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΒΩΞΙΤΩΝ Το 1844 ο Γάλλος επιστήμονας Dufrenoy χαρακτήρισε το ορυκτό που μελετήθηκε το 1821 απο το Γάλλο χημικός Berthier στο χωριό Les Baux, της Ν. Γαλλίας ως

Διαβάστε περισσότερα

T E S T R E P O R T ΕΥΑ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΑΣ. Εθν. Αντίστασης 42, Αλεξάνδρεια. Ethn. Antistasis 42, Alexandria. Νερά. Waters. Από πελάτη κατά δήλωσή του

T E S T R E P O R T ΕΥΑ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΑΣ. Εθν. Αντίστασης 42, Αλεξάνδρεια. Ethn. Antistasis 42, Alexandria. Νερά. Waters. Από πελάτη κατά δήλωσή του Εργαστήριο Περιβάλλοντος, Σίνδος Σελ.(page) 1/9 ΕΚΘΕΣΗ ΟΚΙΜΩΝ T E S T R E P O R T Πελάτης Client ιεύθυνση πελάτη Client s address Περιγραφή δειγµάτων Samples description ειγµατοληψία Sampling Ηµεροµηνία

Διαβάστε περισσότερα

6. Ατομικά γραμμικά φάσματα

6. Ατομικά γραμμικά φάσματα 6. Ατομικά γραμμικά φάσματα Σκοπός Κάθε στοιχείο έχει στην πραγματικότητα ένα χαρακτηριστικό γραμμικό φάσμα, οφειλόμενο στην εκπομπή φωτός από πυρωμένα άτομα του στοιχείου. Τα φάσματα αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΘΜΟΣ ΟΞΕΙΔΩΣΗΣ - ΓΡΑΦΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΤΥΠΩΝ- ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ

ΑΡΙΘΜΟΣ ΟΞΕΙΔΩΣΗΣ - ΓΡΑΦΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΤΥΠΩΝ- ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΑΡΙΘΜΟΣ ΟΞΕΙΔΩΣΗΣ - ΓΡΑΦΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΤΥΠΩΝ- ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ Τι είναι ο αριθμός οξείδωσης Αριθμό οξείδωσης ενός ιόντος σε μια ετεροπολική ένωση ονομάζουμε το πραγματικό φορτίο του ιόντος. Αριθμό οξείδωσης ενός

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΒΡΩΣΗΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΓΥΑΛΙΝΩΝΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ

ΙΑΒΡΩΣΗΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΓΥΑΛΙΝΩΝΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΙΑΒΡΩΣΗΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΓΥΑΛΙΝΩΝΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΤΟΥ ΓΥΑΛΙΟΥ Eνδογενείς και εξωγενείς. Eνδογενείς: Η σύσταση του γυαλιού. Υλικά που σχηµατίζουν το δίκτυο του γυάλινου υλικού. ιοξείδιο του πυριτίου

Διαβάστε περισσότερα

T E S T R E P O R T ΕΥΑ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΑΣ. Εθν. Αντίστασης 42, Αλεξάνδρεια. Νερά. Waters. Από πελάτη κατά δήλωσή του. As stated by client 24/11/11

T E S T R E P O R T ΕΥΑ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΑΣ. Εθν. Αντίστασης 42, Αλεξάνδρεια. Νερά. Waters. Από πελάτη κατά δήλωσή του. As stated by client 24/11/11 Εργαστήριο Περιβάλλοντος, Σίνδος Σελ.(page) 1/10 ΕΚΘΕΣΗ ΟΚΙΜΩΝ T E S T R E P O R T Πελάτης Client ιεύθυνση πελάτη Client s address Περιγραφή δειγµάτων Samples description ειγµατοληψία Sampling Ηµεροµηνία

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Χρώμα. Εισαγωγή στο χρώμα και την ανάπτυξη της συνθετικής λειτουργίας των

Εισαγωγή στο Χρώμα. Εισαγωγή στο χρώμα και την ανάπτυξη της συνθετικής λειτουργίας των Στέλιος Μιχαήλ Ε.Ε.Κ.Κ. 8 Δεκεμβρίου 2010 Εισαγωγή στο Χρώμα Εισαγωγή στο χρώμα και την ανάπτυξη της συνθετικής λειτουργίας των χρωμάτων. Το φως ως στοιχείο που ειδικεύει και τροποποιεί το χρώμα. Θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΡΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ ΚΑΙ ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (Λύσεις και αντιμετώπιση της ρύπανσης από βαριά μέταλλα) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ σ.

ΒΑΡΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ ΚΑΙ ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (Λύσεις και αντιμετώπιση της ρύπανσης από βαριά μέταλλα) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ σ. ΒΑΡΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ ΚΑΙ ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (Λύσεις και αντιμετώπιση της ρύπανσης από βαριά μέταλλα) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ σ. 2 ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ.σ.3 Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΠΟ ΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

1.2. Ο ΣΙΔΗΡΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΚΡΑΜΑΤΑ ΤΟΥ.

1.2. Ο ΣΙΔΗΡΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΚΡΑΜΑΤΑ ΤΟΥ. 1.2. Ο ΣΙΔΗΡΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΚΡΑΜΑΤΑ ΤΟΥ. Ο σίδηρος πολύ σπάνια χρησιμοποιείται στη χημικά καθαρή του μορφή. Συνήθως είναι αναμεμειγμένος με άλλα στοιχεία, όπως άνθρακα μαγγάνιο, νικέλιο, χρώμιο, πυρίτιο, κ.α.

Διαβάστε περισσότερα

29ο Μάθημα ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΤΑ ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

29ο Μάθημα ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΤΑ ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 29ο Μάθημα ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΤΑ ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Έχουν τόσες διαφορές (αλλά και ομοιότητες) στις φυσικές και στις χημικές τους ιδιότητες! Τόσο από την εμπειρία μας, όσο και από τα προηγούμενα μαθήματα,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 9 Εφαρμογές στην Υπέρυθρη Φασματοσκοπία με Μετασχηματισμό Fourier. 1.1 Φάσματα μετρήσεων ATR- FTIR σε χρωστικές αναφοράς

ΑΣΚΗΣΗ 9 Εφαρμογές στην Υπέρυθρη Φασματοσκοπία με Μετασχηματισμό Fourier. 1.1 Φάσματα μετρήσεων ATR- FTIR σε χρωστικές αναφοράς ΑΣΚΗΣΗ 9 Εφαρμογές στην Υπέρυθρη Φασματοσκοπία με Μετασχηματισμό Fourier 1.1 Φάσματα μετρήσεων ATR- FTIR σε χρωστικές αναφοράς 1.1.1 Κόκκινες χρωστικές αναφοράς Μίνιο Οι ταινίες απορρόφησης του μίνιου

Διαβάστε περισσότερα

Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή - ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων

Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή - ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων 1. Τι εννοούμε όταν λέμε «η γλώσσα της Χημείας»; Η χημεία είναι μια συμβολική

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου Μελέτη βιοδιαθεσιμότητας του παραγόμενου προϊόντος

Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου Μελέτη βιοδιαθεσιμότητας του παραγόμενου προϊόντος ΠΡΑΞΗ ΕΘΝΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ «Πρόγραμμα Ανάπτυξης Βιομηχανικής Έρευνας και Τεχνολογίας (ΠΑΒΕΤ) 2013» Δευτέρα 25 Μαΐου, 2015 Ημερίδα - Κ.Ε.Δ.Ε.Α. Θεσσαλονίκη Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου

Διαβάστε περισσότερα

EMERIC II: Χάρτης Κινδύνων για τις Τοιχογραφίες των Βυζαντινών Μνημείων της Κρήτης

EMERIC II: Χάρτης Κινδύνων για τις Τοιχογραφίες των Βυζαντινών Μνημείων της Κρήτης EMERIC II: Χάρτης Κινδύνων για τις Τοιχογραφίες των Βυζαντινών Μνημείων της Κρήτης άφνη Χρονάκη 13η ΕΒΑ, ΥΠΠΟ ΚΡΗΤΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ C R I N N O Συνέδριο, 28-29 29 Νοεμβρίου 2005 TERRA MARIS, Χερσόνησος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ - Euromed Heritage 4. Programme funded by the European Union Πρόγραμμα Αναπτυξιακής Συνεργασίας μεταξύ Ελλάδας και Σερβίας για την ανάδειξη κοινής πολιτιστικής κληρονομιάς μέσω μελέτης Ιερών Μονών του

Διαβάστε περισσότερα

«Το χρώμα είναι το πλήκτρο. Το μάτι είναι το σφυρί. Η ψυχή είναι το πιάνο με τις πολλές χορδές»

«Το χρώμα είναι το πλήκτρο. Το μάτι είναι το σφυρί. Η ψυχή είναι το πιάνο με τις πολλές χορδές» ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΟΥ ΧΡΩΜΑΤΟΣ «Το χρώμα είναι το πλήκτρο. Το μάτι είναι το σφυρί. Η ψυχή είναι το πιάνο με τις πολλές χορδές» W. kandinsky Το χρώμα είναι αναπόσπαστα δεμένο με ότι βλέπουμε γύρω μας. Από τον γύρω

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως κάποια από τα προϊόντα που αγοράζουμε είναι νοθευμένα;

Μήπως κάποια από τα προϊόντα που αγοράζουμε είναι νοθευμένα; Μήπως κάποια από τα προϊόντα που αγοράζουμε είναι νοθευμένα; Nα εργαστείτε ατομικά 1. Με ποια μέθοδο διαχωρισμού των μειγμάτων στα συστατικά τους μπορείτε να πάρετε: α) ένα ευδιάλυτο άλας από το διάλυμά

Διαβάστε περισσότερα

EΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΙΙΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

EΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΙΙΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ EΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΙΙΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ ΠΙΓΜΕΝΤΩΝ ΣΕ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ ΤΑΦΙΚΟ ΜΝΗΜΕΙΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 2: Εισαγωγή στην Υδρο-γεωχημεία Υδατική Χημεία Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 2: Εισαγωγή στην Υδρο-γεωχημεία Υδατική Χημεία Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 2: Εισαγωγή στην Υδρο-γεωχημεία Υδατική Χημεία Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Εισαγωγή στην Υδροχημεία, Κατανόηση της έννοιας Υδρο-γεωχημεία.

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Ρυπασμένων Εδαφών

Αποκατάσταση Ρυπασμένων Εδαφών Αποκατάσταση Ρυπασμένων Εδαφών Διδάσκων: Παπασιώπη Νυμφοδώρα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ε.Μ.Π. Ενότητα 2.3 Ανόργανοι ρύποι Μηχανισμοί Δέσμευσης Άδεια Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΑ ΑΚΤΙΝΩΝ Χ (X-RAY SPECTROMETRY) ΑΘΗΝΑ, ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2014

ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΑ ΑΚΤΙΝΩΝ Χ (X-RAY SPECTROMETRY) ΑΘΗΝΑ, ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2014 ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΑ ΑΚΤΙΝΩΝ Χ (X-RAY SPECTROMETRY) ΑΘΗΝΑ, ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2014 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ 1895: Ανακάλυψη ακτίνων Χ (Wilhelm Conrad). 1912: Οι ακτίνες Χ περιθλώνται από τα άτομα ενός κρυστάλλου όπως περιθλάται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 6: Βιογεωχημεία και Ανθρωπογενείς Επιδράσεις στο Περιβάλλον Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή άσκηση 1: ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΣΥΝΕΧΩΝ & ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΦΑΣΜΑΤΩΝ Τροποποίηση του εργαστηριακού οδηγού (Βαγγέλης ηµητριάδης, 4 ο ΓΕΛ Ζωγράφου)

Εργαστηριακή άσκηση 1: ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΣΥΝΕΧΩΝ & ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΦΑΣΜΑΤΩΝ Τροποποίηση του εργαστηριακού οδηγού (Βαγγέλης ηµητριάδης, 4 ο ΓΕΛ Ζωγράφου) ΦΥΣΙΚΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟΧΟΙ Εργαστηριακή άσκηση 1: ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΣΥΝΕΧΩΝ & ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΦΑΣΜΑΤΩΝ Τροποποίηση του εργαστηριακού οδηγού (Βαγγέλης ηµητριάδης, 4 ο ΓΕΛ Ζωγράφου) Στόχοι αυτής της εργαστηριακής άσκησης

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαίοι μαγικοί πολύτιμοι λίθοι

Αρχαίοι μαγικοί πολύτιμοι λίθοι Η χρήση των πολύτιμων λίθων χρονολογείται από την αρχαιότητα. Υπάρχουν αναφορές στη Βίβλο και σε αρχαία ελληνικά και ρωμαϊκά κείμενα, καθώς και ευρήματα σε αιγυπτιακούς τάφους. Η χρήση τους ήταν κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές παρασκευής ζεόλιθου ZSM-5 από τέφρα φλοιού ρυζιού με χρήση φούρνου μικροκυμάτων και τεχνικής sol-gel

Τεχνικές παρασκευής ζεόλιθου ZSM-5 από τέφρα φλοιού ρυζιού με χρήση φούρνου μικροκυμάτων και τεχνικής sol-gel Τεχνικές παρασκευής ζεόλιθου ZSM-5 από τέφρα φλοιού ρυζιού με χρήση φούρνου μικροκυμάτων και τεχνικής sol-gel Δέσποινα Στεφοπούλου Επιβλέπων: Κωνσταντίνος Κορδάτος Στην παρούσα διπλωματική εργασία παρασκευάστηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Το Η 2 διότι έχει το μικρότερο Mr επομένως τα περισσότερα mol ή V=αx22,4/Mr V ( H2) =11,2α...

Το Η 2 διότι έχει το μικρότερο Mr επομένως τα περισσότερα mol ή V=αx22,4/Mr V ( H2) =11,2α... Λύσεις Ολυμπιάδας Β Λυκείου 2012 ΜΕΡΟΣ Α (20 μονάδες) Ερώτηση 1 (2 μονάδες) Το Η 2 διότι έχει το μικρότερο Mr επομένως τα περισσότερα mol ή V=αx22,4/Mr V ( H2) =11,2α... Ερώτηση 2 (4 μονάδες) -3 +5 i.nh

Διαβάστε περισσότερα

ΓΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΑΝ. Εικόνα 1. Φωτογραφία του γαλαξία μας (από αρχείο της NASA)

ΓΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΑΝ. Εικόνα 1. Φωτογραφία του γαλαξία μας (από αρχείο της NASA) ΓΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΑΝ Φύση του σύμπαντος Η γη είναι μία μονάδα μέσα στο ηλιακό μας σύστημα, το οποίο αποτελείται από τον ήλιο, τους πλανήτες μαζί με τους δορυφόρους τους, τους κομήτες, τα αστεροειδή και τους μετεωρίτες.

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοχές στις οποίες στις οποίες στηρίζεται ο αριθμός οξείδωσης

Παραδοχές στις οποίες στις οποίες στηρίζεται ο αριθμός οξείδωσης Αριθμός Οξείδωσης ή τυπικό σθένος Είναι ένας αριθμός που εκφράζει την ενωτική ικανότητα των στοιχείων με βάση ορισμένες παραδοχές. Η χρησιμοποίηση του επιβλήθηκε για τους πιο κάτω λόγους : Χρησιμεύει στη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ)

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΘΕΜΑ 1 Ο Να εξηγήσετε ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές και να διορθώσετε τις λανθασµένες: 1. Τα άτοµα όλων των στοιχείων είναι διατοµικά.. Το 16 S έχει ατοµικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΦΥΣΙΚΗ Γ.Π. Γ Λυκείου / Το Φως 1. Η υπεριώδης ακτινοβολία : a) δεν προκαλεί αμαύρωση της φωτογραφικής πλάκας. b) είναι ορατή. c) χρησιμοποιείται για την αποστείρωση ιατρικών εργαλείων. d) έχει μήκος κύματος

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΚΟΝΙΑΜΑΤΩΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΑΠΟ ΜΝΗΜΕΙΑ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΚΟΝΙΑΜΑΤΩΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΑΠΟ ΜΝΗΜΕΙΑ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΚΟΝΙΑΜΑΤΩΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΑΠΟ ΜΝΗΜΕΙΑ Σ. Ροκίδη, Π. Γ. Κουτσούκος Τµήµα Χηµικών Μηχανικών, Πανεπιστήµιο Πατρών & Ινστιτούτο Επιστηµών Χηµικής Μηχανικής ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην

Διαβάστε περισσότερα

Βαθμολογία φασματοσκοπίου και προσδιορισμός φασμάτων εκπομπής και απορρόφησης.

Βαθμολογία φασματοσκοπίου και προσδιορισμός φασμάτων εκπομπής και απορρόφησης. Ο9 Βαθμολογία φασματοσκοπίου και προσδιορισμός φασμάτων εκπομπής και απορρόφησης. 1 Σκοπός Όταν αναλύεται το φως που εκπέμπεται από ένα σώμα τότε λαμβάνεται το φάσμα του. Ειδικά το φάσμα των αερίων αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ 1. Εισαγωγή. Η ενέργεια, όπως είναι γνωστό από τη φυσική, διαδίδεται με τρεις τρόπους: Α) δι' αγωγής Β) δια μεταφοράς Γ) δι'ακτινοβολίας Ο τελευταίος τρόπος διάδοσης

Διαβάστε περισσότερα