Προαγωγή. και Αγωγή Υγείας στην Κοινότητα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Προαγωγή. και Αγωγή Υγείας στην Κοινότητα"

Transcript

1 Προαγωγή και Αγωγή Υγείας στην Κοινότητα ΠEPIEXOMENA 4 ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ Ε. ΜΕΛΛΟΣ 5 ΙΚΤΥΟ ΦΟΡΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΝΗΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΛΚΟΟΛ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΤΗΣ ΠΑΤΡΑΣ Π. ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΥ & Β. ΠΑΣΣΑΣ 6 ΤΑ ΤΟΠΙΚΑ ΠΑΡΑ ΟΣΙΑΚΑ ΤΡΟΦΙΜΑ Β. ΝΤΙΛΗΣ, Ε. ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ & Α. ΤΡΙΧΟΠΟΥΛΟΥ 7 ΡΑΣΕΙΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ Σ. ΣΤΥΛΙΑΝΙ ΗΣ 8 ΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΚΕΝΤΡΑ ΥΓΕΙΑΣ Ε. ΛΑΠΠΑ 9 ΑΝΕΡΓΙΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ. ΧΑ ΟΛΙΑΣ & Θ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙ ΗΣ 10 Η ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ: ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΗ EΡΕΥΝΑ Ε.ΨΥ.ΣΥ.ΦΟΙ. Α. ΣΟΦΙΑΝΟΠΟΥΛΟΥ, Κ. ΕΥΘΥΜΙΟΥ, Ν. ΧΑΡΙΛΑ, Ε. ΚΑΡΑ ΗΜΑΣ & Α. ΚΑΛΑΝΤΖΗ-ΑΖΙΖΙ 11 ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑ, ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΠΤΩΣΕΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ι. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ & Γ. ΠΑΝΤΑΖΙ ΟΥ 12 ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΕΥΕΞΙΑΣ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ Χ. ΧΑΤΖΗΧΡΗΣΤΟΥ & Κ. ΛΥΚΙΤΣΑΚΟΥ 13 ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΟΜΗΣΗ. ΧΤΙΣΤΕ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΤΟ ΧΩΡΟ ΣΑΣ Κ. ΤΣΙΠΗΡΑΣ 14 Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΙ ΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗ ΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ Ι. ΚΑΤΣΙΧΤΗΣ, Α. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ & Φ. ΓΙΑΓΚΟΥ ΑΚΗ 15 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΑ ΟΦΕΛΗ ΑΠΟ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ ΣΤΑ ΠΛΟΙΑ Ν. ΘΑΝΟΥ ΝΕΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ Ο τρόπος που αντιλαµβανόµαστε, πλέον, την έννοια της κοινότητας έχει διευρυνθεί σηµαντικά, περιλαµβάνοντας όχι µόνο την παράµετρο της γεωγραφικής εγγύτητας των ατόµων που τη συνιστούν, αλλά και τους τρόπους µε τους οποίους αυτοί επικοινωνούν και συνδέονται, καθώς µοιράζονται κοινά πιστεύω, αξίες και ενδιαφέροντα. Υπό το πρίσµα των ιδιόµορφων κοινωνικών και οικονοµικών συνθηκών που επικρατούν στη χώρα µας, παρατηρείται η ανάδυση µε ταχύτατο ρυθµό νέων προσπαθειών κοινωνικής οργάνωσης πολιτών, µε στόχο τη δράση και τη συνηγορία υπέρ ποικίλλων θεµάτων. Καθίσταται σαφέστατη, λοιπόν, η ανάπτυξη του κοινωνικού κεφαλαίου, µε το σχηµατισµό δικτύων και οµάδων, που διευκολύνουν το συντονισµό και τη συνεργασία για το αµοιβαίο όφελος. Οι κοινοτικοί φορείς και οι επαγγελµατίες παροχής υπηρεσιών υγείας βρίσκονται, συνεπώς, µπροστά σε µία εξαιρετική ευκαιρία για να υλοποιήσουν κοινοτική δράση και να χρησιµοποιήσουν τις έννοιες της ανάπτυξης της κοινότητας. Ενδυναµώνοντας και ενθαρρύνοντας τις κοινότητες, µπορούν να ενισχύσουν την ικανότητά τους για ανάληψη δράσης που αφορά στην προαγωγή της υγείας τους και στην βελτίωση του φυσικού και κοινωνικού τους περιβάλλοντος. Η προαγωγή της υγείας δίνει ιδιαίτερη έµφαση στην ενδυνάµωση των ατόµων, ώστε να έχουν τον έλεγχο της υγείας τους. Συνεπώς, στο επίκεντρο οποιασδήποτε ολοκληρωµένης δράσης οφείλει να είναι η δηµιουργία ενός υποστηρικτικού και ενθαρρυντικού προς τα άτοµα περιβάλλοντος, ώστε οι υγιεινές επιλογές να είναι και εύκολες επιλογές. Είναι σηµαντικό οι επαγγελµατίες υγείας να εργαστούν όχι απλά στην κοινότητα αλλά µε την κοινότητα, εµπλέκοντας τα ίδια τα µέλη της για να αναγνωρίσουν τις ανάγκες τους και να θέσουν προτεραιότητες και στόχους, τους οποίους θα προσπαθήσουν να εκπληρώσουν, βρίσκοντας τις καταλληλότερες γι αυτούς µεθόδους και εργαζόµενοι συλλογικά. Κατερίνα Γιαννοπούλου Ψυχολόγος, M.Sc. Προαγωγή και Αγωγή Υγείας 18 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 19 ΝΕΕΣ ΕΚ ΟΣΕΙΣ 20 ΠΡΟΣΕΧΗ ΣΥΝΕ ΡΙΑ 21 ΑΝΟΙΧΤΗ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΥΠΟΒΟΛΗ ΑΙΤΗΣΕΩΝ ΣΤΟ ΠΡO- ΓΡΑΜΜΑ: ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Π.Φ.Υ. ΣΤΗΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ NEA YΓEIA Τριµηνιαίο Ενηµερωτικό Περιοδικό Αλεξανδρουπόλεως 25, Αθήνα τηλ.: , fax: , website: Γραµµατεία Σύνταξης: Χ. ηµητρακάκη, Η. Σχορετσανίτη, Χ. Βλαχοπούλου, Φ. Φιλιππίδης, Κ. Γιαννοπούλου Εκδότης: Χριστίνα ηµητρακάκη, Ιδιοκτήτης: Χριστίνα ηµητρακάκη, Παραγωγή - Εκτύπωση: Άρτιον Γραφικές Τέχνες ΑΒΕΕΕ

2 Ψυχοκοινωνικοί Παράγοντες που Συνδέονται µε την Αντιµετώπιση του Καπνίσµατος Ελευθέριος Μέλλος Ψυχίατρος, Πρόγραµµα ΑΘΗΝΑ, Αιγινήτειο Νοσοκοµείο-ΟΚΑΝΑ Από τις τρείς νόµιµες εθιστικές ουσίες, οινόπνευµα, καφεΐνη και νικοτίνη, η τελευταία είναι αυτή που χρησιµοποιείται ευρύτερα και σχετίζεται µε ιδιαιτέρως υψηλή νοσηρότητα και θνητότητα. Η εξάρτηση από τη νικοτίνη συµπεριελήφθη για πρώτη φορά ως διακριτή κλινική οντότητα το 1983 στο ιαγνωστικό και Ταξινοµικό Σύστηµα της Αµερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας DSM-III. Είναι γνωστό ότι η χρήση του καπνού αποτελεί µια συµπεριφορά που αρχίζει κατά τη διάρκεια της εφηβείας και στις περισσότερες περιπτώσεις πριν την ηλικία των 18 ετών. Ενδεικτικό της εθιστικής δυνατότητας της νικοτίνης αποτελεί το γεγονός ότι 1 στους 3 που δοκιµάζουν προϊόντα καπνού θα γίνουν σχετικά γρήγορα συστηµατικοί καπνιστές, ενώ τα αντίστοιχα ποσοστά είναι 1 στους 4 για την ηρωίνη και 1 στους 8 για το αλκοόλ. Σύµφωνα µε την τρέχουσα επιστηµονική αντίληψη για την εξάρτηση, αυτή αποδίδεται στην ύπαρξη και αλληλεπίδραση δυο κατηγοριών παραγόντων, των παραγόντων κινδύνου και των προστατευτικών παραγόντων. Ως παράγοντες κινδύνου θεωρούνται αυτοί που αυξάνουν τις πιθανότητες εµπλοκής ενός ανθρώπου µε τη νικοτίνη, ενώ ως προστατευτικοί παράγοντες θεωρούνται εκείνοι που τον προφυλάσσουν από αυτή την συµπεριφορά. Οι παράγοντες αυτοί κατηγοριοποιούνται σε 5 επίπεδα: ατοµικό, οικογενειακό, επίπεδο συνοµιλήκων, κοινωνικό και σχολικό επίπεδο. Οι παράγοντες αυτοί έχουν, για το κάθε άτοµο, διακριτή και µοναδική ση- µασία. Σε ατοµικό επίπεδο, οι συχνότεροι παράγοντες κινδύνου είναι ορισµένα χαρακτηριστικά προσωπικότητας (επιθετικότητα, παρορµητικότητα, ανάληψη ρίσκου, χαµηλή αυτοεκτίµηση κ.α.), καθώς και οι ψυχοπαθολογικές εκδηλώσεις (κατάθλιψη, διαταραχές συ- µπεριφοράς, υπερκινητικότητα κ.α.). Η χρήση καπνού από µέλη της οικογένειας, οι επιτρεπτικές στάσεις και αντιλήψεις για το κάπνισµα, η έλλειψη συναισθηµατικών δεσµών και η σοβαρή παραµέληση ή κακοποίηση αποτελούν τους σηµαντικότερους παράγοντες κινδύνου σε οικογενειακό επίπεδο. Επίσης, ο ρόλος των συµµαθητών και των συνοµηλίκων είναι καθοριστικός, καθότι η χρήση καπνού ή και άλλων ουσιών από αυτούς καθώς και οι επιτρεπτικές στάσεις και πεποιθήσεις τους, αυξάνουν τον κίνδυνο επαφής µε την νικοτίνη. Σε σχολικό επίπεδο, η απουσία δεσµών µε τη σχολική κοινότητα, η κακή σχολική επίδοση και ασφαλώς η διακοπή της φοίτησης στο σχολείο φαίνεται να αποτελούν σοβαρούς παράγοντες κινδύνου για την εµπλοκή µε τη χρήση νικοτίνης. Τέλος, σε κοινωνικό επίπεδο, ιδιαίτερο ρόλο διαδρα- µατίζουν η εύκολη πρόσβαση και διαθεσιµότητα στα προϊόντα καπνού (χαµηλή τιµή, απουσία ελέγχων διάθεσης καπνού σε ανήλικους κ.α.), η έλλειψη ενηµέρωσης σχετικά µε τις επιπτώσεις του καπνού, καθώς και οι ευρύτερες επιτρεπτικές κοινωνικές αντιλήψεις για το κάπνισµα. Αναφορικά µε τους προστατευτικούς παράγοντες, η αποφυγή καπνίσµατος από την οικογένεια και τους συνοµηλίκους, οι ισχυροί συναισθηµατικοί οικογενειακοί δεσµοί, η εµπλοκή µε κοινωνικές, αθλητικές και σχολικές δραστηριότητες, οι σταθερές µη επιτρεπτικές στάσεις και πεποιθήσεις σχετικά µε τη χρήση ουσιών, η µη εύκολη πρόσβαση και διαθεσιµότητα, η υψηλή αυτοεκτίµηση, η συναισθηµατική επάρκεια και η απουσία µείζονος ψυχοπαθολογίας συνιστούν τους πιο σηµαντικούς προστατευτικούς παράγοντες για την αποφυγή του καπνίσµατος. Αξιοσηµείωτο πάντως είναι το γεγονός ότι ποσοστό έως και 80% των καπνιστών εκφράζουν επιθυµία διακοπής του καπνίσµατος, ακόµα και λίγα χρόνια µετά την έναρξη του. Παρόλα αυτά, ένα µικρό ποσοστό (6-8%), εξ αυτών που θα κάνουν προσπάθεια διακοπής, θα τα καταφέρουν τελικά και µάλιστα θα απαιτηθούν κατά µέσο όρο 6-7 προσπάθειες µέχρι τα άτοµα αυτά να εγκαταλείψουν οριστικά τη χρήση καπνού. Οι προσπάθειες διακοπής εξαρτώνται, πέρα από το κίνητρο, που σαφώς αποτελεί καθοριστικό παράγοντα, και από πολλούς άλλους παράγοντες, όπως δη- µογραφικούς (φύλο, ηλικία κ.α.), βιολογικούς (στερητικό σύνδροµο κ.α.), ατοµικούς (κατάθλιψη κ.α.), κοινωνικούς (γεγονότα ζωής κ.α.) καθώς, και από παράγοντες που συνδέονται µε τη χρήση (έτη καπνίσµατος, αριθµός τσιγάρων κ.α.). Κλινικές µελέτες επισηµαίνουν ότι άτοµα µεγαλύτερης ηλικίας, έγγαµοι, µέσης και υψηλότερης κοινωνικοοικονοµικής κατάστασης, χωρίς ιδιαίτερη ψυχολογική επιβάρυνση και επιπλέον µε σωµατικά προβλή- µατα συνδεόµενα µε τη χρήση του καπνού έχουν περισσότερες πιθανότητες επιτυχούς έκβασης στις προσπάθειες διακοπής. Σε ότι αφορά στο φύλο, οι γυναίκες φαίνεται να κάνουν περισσότερες προσπάθειες διακοπής, αλλά οι άνδρες έχουν τελικά καλύτερα αποτελέσµατα. Επίσης, η µικρότερη ηµερήσια κατανάλωση τσιγάρων συνδέεται περισσότερο µε θετική θεραπευτική έκβαση, αν και για κάποιους η µικρή κατανάλωση θεωρείται ότι δεν είναι τόσο εθιστική και επιβλαβής. Ά- τοµα µε πρώιµη ηλικία έναρξης νικοτίνης, µε σηµαντικά αρνητικά γεγονότα ζωής, µε χαρακτηριστικά προσωπικότητας όπως εξωστρέφεια, νευρωτισµό και εχθρικότητα και αυτοί που διαβιούν σε καπνιστικό περιβάλλον φαίνεται να δυσκολεύονται περισσότερο στις προσπάθειες διακοπής. Καθώς είναι γνωστή από παλιά η σχέση ανάµεσα στη ψυχοπαθολογία και το κάπνισµα, η αναγνώριση και η αντιµετώπιση της συνυπάρχουσας ψυχοπαθολογίας στο πληθυσµό των καπνιστών αποτελεί σηµαντικό παράγοντα θεραπευτικής έκβασης.. Η βιβλιογραφία επισηµαίνει ότι η εξάρτηση από τη νικοτίνη αποτελεί µια θεραπεύσιµη διαταραχή, µέσω ψυχοθεραπευτικών και φαρµακευτικών προσεγγίσεων, απαιτείται όµως η κινητοποίηση πολλών δυνά- µεων, τόσο από τη µεριά του χρήστη και της οικογένειάς του, όσο και από την πλευρά των ειδικών θεραπευτών. 4

3 Το Κέντρο Πρόληψης Νοµού Αχαΐας και η Κίνηση «Πρόταση» δραστηριοποιούνται στον τοµέα της πρόληψης των εξαρτήσεων, στην Πάτρα αλλά και σε ο- λόκληρο το Νοµό Αχαΐας, υλοποιώντας συστηµατικά προγράµµατα πρόληψης σε οµάδες εκπαιδευτικών, γονέων, εθελοντών πολιτών, καθώς και µαθητών. Τα προγράµµατα αναφέρονται στην πρωτογενή πρόληψη των εξαρτήσεων. Την αφορµή για το σχεδιασµό του «Προγράµµατος για την Προστασία των Ανηλίκων από την Χρήση Αλκοόλ» έδωσαν τα γεγονότα που συνέβησαν στην Πάτρα, τα έτη 2002 και 2003, κατά την περίοδο του καρναβαλιού. Τα γεγονότα αφορούσαν στην εκτεταµένη χρήση αλκοόλ, στις εκδηλώσεις βίας και στην πρόκληση υλικών καταστροφών, µε άµεσες συνέπειες για την υγεία των νέων που συµµετείχαν σε αυτά, καθώς και τη δυσφήµηση του θεσµού. Έτσι, ξεκίνησε µια σειρά επαφών µε τους τοπικούς φορείς, µε πρωτοβουλία του Κέντρου Πρόληψης και της Κίνησης «Πρόταση». Η προσπάθεια αυτή επικεντρώθηκε στην εξασφάλιση της κοινωνικής συναίνεσης. Στόχος ήταν η διαµόρφωση µιας κοινής πολιτικής απέναντι στην κατανάλωση αλκοόλ από ανηλίκους. Το πρόγραµµα δεν επικεντρώνεται στην περίοδο του καρναβαλιού, αλλά σε ολόκληρο τον χρόνο, διότι εκτιµάται ότι εάν το πρόγραµµα εφαρ- µόζεται σε σταθερή και συνεχή βάση συµβάλει στη σταδιακή αλλαγή της συµπεριφοράς των νέων και ιδίως των ανήλικων. Έτσι δηµιουργήθηκε το δίκτυο των 14 φορέων της πόλης. H επιλογή των φορέων έ- γινε µε κριτήριο τον ιδιαίτερο ρόλο και την εµπλοκή τους στη χρήση και διακίνηση αλκοόλ. Οι στόχοι του προγράµµατος διαµορφώνονται ως εξής: 1. Η διαµόρφωση µιας κοινής στάσης της τοπικής κοινότητας κατά της χρήσης αλκοόλ από τους ανήλικους. 2. Η συµφωνία σε κανόνες που να είναι αποδεκτοί από όλους και λειτουργούν µε ευθύνη της τοπικής κοινότητας. 3. Η εκπαίδευση των συµµετεχόντων φορέων ώστε να συµβάλουν αποτελεσµατικά στην αντιµετώπιση του προβλήµατος. 4. Η δηµιουργία αποτελεσµατικών τοπικών δικτύων για την προώθηση των αρχών της πρόληψης της χρήσης αλκοόλ. Οι φορείς που συµµετέχουν στο ίκτυο είναι: ήµος Πατρέων, «Πρόταση» Κίνηση για έναν άλλο τρόπο ζωής, Κέντρο Πρόληψης των εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Αχαΐας, Περιφέρεια υτικής Ελλάδας- ιεύθυνση ηµόσιας Υγείας Π.Ε Αχαΐα, Σύλλογος Καταστηµάτων Εστίασης και Αναψυχής, Ελληνική Αστυνοµία - Αστυνοµική ιεύθυνση Αχαΐας, Τµήµα Τροχαίας Πατρών, ιεύθυνση ευτεροβάθ- µιας Εκπαίδευσης, Α ΕΛΜΕ Αχαΐας, Ένωση Γονέων ήµου Πατρέων, Οµοσπονδία Ενώσεων Γονέων Αχαΐας, Ένωση Ποδοσφαιρικών Σωµατείων Αχαΐας, Ένωση Σωµατείων Καλαθοσφαίρισης Αχαΐας Ηλείας, Ένωση Συντακτών. Το Πρόγραµµα Προστασίας των Ανηλίκων από την Χρήση Αλκοόλ ακολουθεί τη φιλοσοφία και τις αρχές των προγραµµάτων αγωγής υγείας στην κοινότητα. Συγκεκριµένα, οι αρχές που το διέπουν είναι οι εξής: 1. Η συµµετοχή των φορέων είναι εθελοντική. 2. Σηµαντικός παράγοντας για την επίτευξη των στόχων του προγράµµατος, αποτελεί η ανάληψη των ευθυνών σε ατοµικό και σε συλλογικό επίπεδο. 3. Στη λήψη αποφάσεων συµµετέχουν όλοι οι φορείς όπου υιοθετείται η αρχή της σύνθεσης και όχι της πλειοψηφίας. 4. Η συνεργασία της οµάδας των φορέων στηρίζεται στην αλληλεγγύη και στην αλληλοϋποστήριξη. 5. Το κριτήριο επιλογής των παρεµβάσεων που πραγµατοποιούνται στην τοπική κοινωνία, είναι ο εκπαιδευτικός τους χαρακτήρας. Οι ολοµέλειες του δικτύου πραγµατοποιούνται έπειτα από πρόσκληση του ηµάρχου Πατρέων στο ηµαρχείο. Στο τέλος κάθε έτους οι φορείς υπογράφουν ένα κοινωνικό συµβόλαιο στο οποίο αναφέρονται οι δεσµεύσεις τους. Από την έναρξη λειτουργίας του προγράµµατος τα περιστατικά µέθης κατά την καρναβαλική περίοδο, έχουν µειωθεί, ό- πως άλλωστε δείχνουν και τα στοιχεία του ΕΚΑΒ και του Ερυθρού Σταυρού. Ενδεικτικές δράσεις του προγράµµατος: Παραχώρηση συνεντεύξεων. ηµοσιεύσεις στα περιοδικά και στα εσωτερικά έντυπα κάθε φορέα. Προσπάθεια κατάργησης των πάρτι που διοργανώνονταν σε κλειστούς χώρους µεγάλης χωρητικότητας. Προσέγγιση των αρχηγών των καρναβαλικών γκρουπ, µε σκοπό να ευαισθητοποιηθούν και να επηρεάσουν θετικά και τα υπόλοιπα µέλη των γκρουπ, ώστε να αποφεύγεται η επικίνδυνη χρήση αλκοόλ κατά την διάρκεια του κρυµµένου θησαυρού και της τελικής παρέλασης. Με ευθύνη του αστυνοµικού διευθυντή, και του διοικητικού συµβουλίου του Συλλόγου Εστίασης και Αναψυχής διευκολύνθηκε να αποκτήσει ισχύ το µέτρο της ανάρτησης των ταµπελών που ενηµερώνουν ότι δεν επιτρέπεται η χρήση αλκοόλ σε ανηλίκους στα µαγαζιά της Πάτρας. Τηλεοπτικά και ραδιοφωνικά σποτ τα οποία µε ευθύνη της ένωσης των ηµοσιογράφων προβάλλονται στα τοπικά ΜΜΕ. Εκπαιδευτικές συναντήσεις µε αστυνοµικούς, µέλη της δηµοτικής αστυνοµίας, δηµοσιογράφους, προπονητές ποδοσφαίρου κ.λ.π. Λειτουργία προγράµµατος αξιοποίησης των σχολικών εκδροµών για την απόκτηση δεξιοτήτων ζωής τα τελευταία τέσσερα χρόνια. Υποβολή προτάσεων από τους φορείς του δικτύου στο Υπουργείο Υγείας για το θεσµικό πλαίσιο. Έκδοση ενηµερωτικών εντύπων για κάθε κοινωνική οµάδα (π.χ. προπονητές, αστυνοµικοί, καταστηµατάρχες). Ανοιχτές ηµερίδες. Γκράφιτι σε αθλητικούς χώρους µε κοινωνικά µηνύµατα για τη χρήση αλκοόλ. ίκτυο Φορέων για την Προστασία των Ανηλίκων από τη Χρήση Αλκοόλ Παναγιώτα Γεωργοπούλου Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Αχαΐας Σε συνεργασία µε τον Ο.ΚΑ.ΝΑ, Πάτρα Βασίλης Πασσάς «Πρόταση» Κίνηση για έναν Άλλο Τρόπο Ζωής, Πάτρα 5

4 6 Τα α Τοπικά Παραδοσιακά Τρόφιµα Βαρδής Ντίλης 1 Ευθυµία Βασιλοπούλου 2 Αντωνία Τριχοπούλου 1,2 1 Ελληνικό Ίδρυµα Υγείας 2 Συνεργαζόµενο Κέντρο Τροφίµων και ιατροφικής Πολιτικής Παγκόσµιου Οργανισµού Υγείας, Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδηµιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ Η παράδοση διαδραµατίζει σηµαντικό ρόλο στην κοινωνική δοµή και την εξέλιξη ενός τόπου. Στο πλαίσιο αυτό, αξιόλογη θέση έχουν τα παραδοσιακά τρόφιµα, όπως αυτά εντάσσονται στις διατροφικές συνήθειες. Τα παραδοσιακά Ελληνικά τρόφιµα είναι άρρηκτα συνδεδεµένα µε την παραδοσιακή Ελληνική (Μεσογειακή) διατροφή που αποτελεί µια διαχρονική έκφραση της πολιτισµικής µας κληρονοµιάς. Παρά το γεγονός ότι ζούµε σε µια εποχή παγκοσµιοποίησης, πολλά παραδοσιακά ελληνικά τρόφιµα µε ιστορία αιώνων έχουν αφήσει τη σφραγίδα τους στο σηµερινό µας τρόπο διατροφής. Τα παραδοσιακά ελληνικά τρόφιµα όχι µόνο αποτελούν αντανάκλαση του πολιτισµού µας, αλλά κατά κανόνα έχουν χαρακτηριστικά υγιεινής διατροφής αφού η παράδοση σπάνια τιµά τρόφιµα που δεν είναι εύγευστα και υγιεινά. Όµως, η βιοµηχανική επανάσταση και ακολούθως η παγκοσµιοποίηση έχουν προκαλέσει σηµαντικές αλλαγές στη διατροφή, τόσο σε επίπεδο οργάνωσης της τροφικής αλυσίδας όσο και σε επίπεδο ποιότητας και ποσότητας των καταναλισκόµενων τροφίµων, επιφέροντας συχνά ανεπιθύµητες επιπτώσεις στην υγεία του πληθυσµού οι οποίες αποτυπώνονται στους δείκτες νοσηρότητας και θνησιµότητας. Το πρόβληµα ενισχύεται από το γεγονός ότι η βαθ- µιαία εγκατάλειψη των παραδοσιακών συνταγών συνιστά µη αντιστρεπτή απώλεια της πολιτισµικής µας κληρονοµιάς. Επίσης, η επανένταξη του ρόλου των παραδοσιακών τροφίµων στις αστικές κοινωνίες, που έχουν παρεκκλίνει από την παραδοσιακή διατροφή, είναι µια διαδικασία µε πολυάριθµες δυσκολίες και αδυναµίες, από την πλευρά της επάρκειας των πρώτων υλών, της εφαρµογής των ιδιαιτέρων συνθηκών επεξεργασίας που θα διατηρήσουν την παραδοσιακή ταυτότητα του τροφίµου, και της αποδοχής των τροφίµων αυτών από τον σύγχρονο καταναλωτή. Τα τελευταία 20 χρόνια η ερευνητική µας οµάδα έχει αναπτύξει ερευνητικό πλαίσιο µε στόχο τόσο την καταγραφή των παραδοσιακών Ελληνικών σύνθετων και απλών τροφίµων, όσο και τη χηµική τους ανάλυση. Η προσέγγιση αυτή ακολουθεί τις παρακάτω διαδικασίες: 1. Συλλογή ιστορικών και λαογραφικών πληροφοριών για το υπό µελέτη τρόφιµο, καθώς και για τη θέση του στην τοπική κοινωνία του χθες και του σή- µερα. Οι πληροφορίες αυτές ανακτώνται αρχικά από την βιβλιογραφία και εµπλουτίζονται στη συνέχεια µε υλικό το οποίο συλλέγεται από την τοπική κοινωνία, στην οποία το παραδοσιακό τρόφιµο αναφέρεται. Η µελέτη η οποία συντάσσεται µε τα δε- δοµένα αυτά τεκµηριώνει τον παραδοσιακό χαρακτήρα του τροφίµου και συµβάλλει στην καλύτερη προβολή και προώθησή του. 2. Λεπτοµερής καταγραφή της διαδικασίας παρασκευής της παραδοσιακής συνταγής. Η καταγραφή των διαδικασιών πραγµατοποιείται, στον τόπο που το τρόφιµο παραδοσιακά καταναλώνεται, από κάτοικο της περιοχής, συνήθως ντόπια νοικοκυρά, κατά προτίµηση ηλικιωµένη, για την όσο το δυνατόν ελαχιστοποίηση των αποκλίσεων που µπορεί να έχει η υπό καταγραφή συνταγή από την παραδοσιακή. Η καταγραφή γίνεται γραπτώς, αλλά και µε οπτικοακουστικά µέσα (κασετόφωνο εγγραφής, φωτογραφική µηχανή και βίντεο κάµερα) για την ακριβέστερη αποτύπωση των υλικών και διαδικασιών. Παράλληλα, συγκεντρώνονται πληροφορίες σχετικά µε τις γεωργικές φροντίδες και καλλιεργητικές τεχνικές, την παραγωγή των πρώτων υλών, καθώς και τα ιδιαίτερα εργαλεία και σκεύη που χρησιµοποιούνται στη διαδικασία. 3. ιενέργεια εργαστηριακών αναλύσεων για την εκτί- µηση της διατροφικής σύνθεσης του τροφίµου. Οι προβλεπόµενες αναλύσεις συνήθως περιλαµβάνουν µικροστοιχεία και µακροστοιχεία (πρωτεΐνες, κλάσµατα λιπιδίων, υδατάνθρακες / άµυλο / φυτικές ίνες, υγρασία, βιταµίνες και ανόργανα συστατικά) και κατά περίπτωση ειδικότερες αναλύσεις (π.χ. φλαβονοειδή). Ενίοτε, κρίνεται σκόπιµη η διενέργεια µικροβιολογικών αναλύσεων καθώς και η διενέργεια οργανοληπτικής αξιολόγησης. Οι αναλύσεις γίνονται σε διαπιστευµένα εργαστήρια στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό και διαµορφώνεται η διατροφική σύνθεση του παραδοσιακού τροφίµου η οποία αποτελεί βασικό στοιχείο για την εκτίµηση της διατροφικής του αξίας. 4. ιεξαγωγή τεχνολογικής µελέτης για τη δυνατότητα ένταξης της διαδικασίας παρασκευής της παραδοσιακής συνταγής σε βιοτεχνική κλίµακα. Στο πλαίσιο αυτό εξετάζονται όλοι οι φυσικοχηµικοί και µικροβιολογικοί παράµετροι του τροφίµου, καθώς και το θεσµικό πλαίσιο της παραγωγής και διάθεσης, της τυποποίησης και των ισχυρισµών υγείας και των ιδιοτυπιών (ΠΟΠ, ΠΓΕ, Παραδοσιακά Προϊόντα Εγγυη- µένα). Στόχος της µελέτης είναι η ανάπτυξη οδηγιών για την παραγωγή του παραδοσιακού τροφίµου σε κλίµακα µεγαλύτερη της οικιακής, µε γνώµονα τη διατήρηση του παραδοσιακού χαρακτήρα. Σύµφωνα µε το παραπάνω ερευνητικό πλαίσιο, έ- χουν µελετηθεί αρκετά ελληνικά παραδοσιακά τρόφιµα και συνταγές. Πρόσφατα, µέσω των Ευρωπαϊκών Προγραµµάτων EuroFIR (www.eurofir.net) και BaSeFood (www.basefood-fp7.eu) η µεθοδολογία αυτή διαδόθηκε σε 13 Ευρωπαϊκές χώρες, καθώς και σε 6 χώρες της Μαύρης Θάλασσας. Η ανάδειξη της θρεπτικής αξίας των τοπικών παραδοσιακών τροφίµων και η καταγραφή και διερεύνηση της διαδικασίας παρασκευής συνιστά προϋπόθεση για την επανένταξη των παραδοσιακών τροφίµων στο καθηµερινό µας διαιτολόγιο και την προαγωγή της δηµόσιας υγείας.

5 Βασικός στόχος της Αγωγής Υγείας είναι η αναγνώριση της αξίας της υγείας ως κοινωνικού αγαθού, η παροχή βοήθειας στα άτοµα ώστε να γίνουν ικανά να αποφασίζουν και η προαγωγή της ανάπτυξης και καλύτερης χρήσης των υπηρεσιών υγείας. Τα οφέλη της προαγωγής ψυχικής αφορούν τόσο το ατοµικό, όσο και το κοινωνικό επίπεδο. Βασική αρχή, είναι η διατοµεακή σύνδεση και η καθολική εµβέλεια της προαγωγής ψυχικής υγείας που δεν αφορά µε- µονωµένα άτοµα ή κοινότητες, αλλά είναι υπόθεση όλων (WHO, 2004). Η Εταιρεία Περιφερειακής Ανάπτυξης και Ψυχικής Υγείας (ΕΠΑΨΥ) αναπτύσσει εδώ και δεκαετίες δράσεις που στοχεύουν στην εξυπηρέτηση των σύγχρονων αρχών προαγωγής και αγωγής υγείας. Προσφάτως αναπτύχθηκαν οι ακόλουθες δράσεις που θα µπορούσαν να λειτουργήσουν ως νησίδες καλής πρακτικής και εξάπλωσης της εφαρµογής τους: 1. Πρόγραµµα Οµάδων Υποστήριξης Εφήβων, Γονέων Εφήβων & Εκπαιδευτικών: ωρεά του Ιδρύµατος «Σταύρος Νιάρχος». Το συγκεκριµένο πρόγραµ- µα δίνει έµφαση στην υποστήριξη ενός ευάλωτου πληθυσµού για τον οποίο υπάρχει σηµαντική έλλειψη στην παροχή ψυχολογικής και ψυχιατρικής υποστήριξης. Σκοπός του προγράµµατος είναι ο σχεδιασµός, η σύσταση και εφαρµογή οµάδων στήριξης και συµβουλευτικής σε 3 πληθυσµούς στόχους (έφηβοι, γονείς εφήβων, εκπαιδευτικοί), σε 3 περιοχές της Ελλάδας (Κυκλάδες, Βόρεια Προάστεια, Εύβοια). 2. Ευρωπαϊκό Πρόγραµµα EMPOWER_W Daphne Project: Το συγκεκριµένο πρόγραµµα αποτελεί παρέµβαση για την ενδυνάµωση των Γυναικών των Ε- παγγελµατιών Ψυχικής Υγείας για την αντιµετώπιση της Ενδοοικογενειακής Βίας κατά των Γυναικών και συντονίζεται από το Πανεπιστήµιο Hertfordshire του Λονδίνου. Ανάµεσα στους στόχους του, είναι η ανάπτυξη, εφαρµογή και αξιολόγηση, ειδικού θεραπευτικού-ψυχοεκπαιδευτικού προγράµµατος για γυναίκες που έχουν υποστεί Ενδοοικογενειακή Βία, η ανάπτυξη ειδικού εκπαιδευτικού προγράµµατος για ε- παγγελµατίες ψυχικής υγείας και η σύσταση οµάδων αυτοβοήθειας. 3. Mental Health GAP: Η ΕΠΑΨΥ, εκπροσωπώντας την Ελλάδα, συµµετέχει στην εφαρµογή του εκπαιδευτικού εργαλείου mhgap για την ενσωµάτωση της ψυχικής υγείας στην ΠΦΥ. Ο εκπαιδευτικός οδηγός είναι ένα διεθνές εργαλείο που θα βοηθήσει τους γενικούς γιατρούς να διαγιγνώσκουν και να παραπέµπουν άτοµα µε προβλήµατα ψυχικής υγείας. Με επίσηµη άδεια από τον Π.Ο.Υ., η Ε.Π.Α.Ψ.Υ. µέσω των Κινητών Μονάδων Ψυχικής Υγείας (ΒΑ και Κυκλάδων), έχει συστήσει και εκπαιδεύσει taskforce που θα αναλάβει την εκπαίδευση των επαγγελµατιών της ΠΦΥ και την εφαρµογή του οδηγού σε αποµακρυσµένες νησιωτικές περιοχές, στις οποίες υπάρχει σοβαρή έλλειψη ψυχιατρικών υπηρεσιών. 4. WHO - QualityRights Toolkit: Ο Π.Ο.Υ. έχει αναπτύξει το «QualityRights» ένα νέο έργο µε στόχο την ενδυνάµωση των ατόµων, τη βελτίωση της ποιότητας φροντίδας και την προαγωγή των ανθρωπίνων δικαιωµάτων στις δοµές ψυχικής υγείας και κοινωνικής φροντίδας. Στόχος είναι η εκπαίδευση, η ανάπτυξη δεξιοτήτων για τους επαγγελµατίες και τους λήπτες και ο σεβασµός των ανθρωπίνων δικαιωµάτων. 5. EMILIA ( ): Αποτέλεσε ένα πρόγραµµα έρευνας που στόχευε να αξιολογήσει αν η πρόσβαση στην εκπαίδευση και την εργασία εξελίσσει την ποιότητα ζωής των συµµετεχόντων/ληπτών και τον τρόπο χρήσης των υπηρεσιών που έχουν στη διάθεσή τους. H θετική αξιολόγηση του προγράµµατος οδηγεί το Ευρωπαϊκό ίκτυο να υποβάλλει πρόταση για την πρώιµη παρέµβαση στη ψύχωση. 6. Σεµινάριο Ενδυνάµωσης Πάντειο Πανεπιστήµιο: Από το 2009, για 2 συνεχόµενα ακαδηµαϊκά έτη, πραγµατοποιείται µε µεγάλη επιτυχία στο Πάντειο Πανεπιστήµιο το Σεµινάριο Ενδυνάµωσης Ληπτών Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας και των Οικογενειών τους, ως µάθηµα επιλογής του Τµήµατος Ψυχολογίας, συντονιζόµενο από τον κ. Στ. Στυλιανίδη, Αν. Καθηγητή Κοινωνικής Ψυχιατρικής. Συµµετέχουν φοιτητές, µέλη συλλόγων εκπροσώπησης ληπτών υπηρεσιών ψυχικής υγείας, µέλη συλλόγων συγγενών ατόµων µε προβλήµατα ψυχικής υγείας, επαγγελµατίες ψυχικής υγείας, καθώς και µέλη συλλόγων εθελοντικών οργανώσεων στο χώρο της ψυχικής υγείας. 7. Μελέτη των ακούσιων νοσηλειών Ψ.Ν.Α. ( αφνί): Είναι επιδηµιολογική έρευνα σε δύο φάσεις, µε αντικείµενο διερεύνησης τις πιθανές διαφορές ανάµεσα στα άτοµα που νοσηλεύονται ακούσια κι εκείνα που νοσηλεύονται εκούσια, ως προς κοινωνικο-δηµογραφικές και κλινικές µεταβλητές. Συµπληρωµατικά, εξετάζεται και ο βαθµός στον οποίο τηρείται η σχετική νοµοθεσία. Στη β φάση, θα διερευνηθεί η έκβαση της νόσου, κατά τη διάρκεια των δύο ετών που έπονται της νοσηλείας, ακούσιας και εκούσιας. 8. Έρευνα «Κοινωνικός Αποκλεισµός & Ψυχική Υγεία στη Μητροπολιτική Αθήνα»: Με τη συµµετοχή πτυχιακών φοιτητών του Παντείου Πανεπιστήµιου, του Τµήµατος Ψυχολογίας, πραγµατοποιήθηκε µελέτη των κοινωνικο-δηµογραφικών και σωµατο-ψυχικών χαρακτηριστικών των αστέγων, µεταναστών, παραβατών, εξαρτηµένων από ουσίες, οροθετικών, ασθενών µε διπλή διάγνωση (ουσιοεξαρτήσεις και ψυχοπαθολογία). Σκοπός ήταν η καταγραφή των βασικών αναγκών αυτών των πληθυσµών και η διατύπωση ολοκληρωµένων απαντήσεων σε αυτές σε κοινοτικό πλαίσιο, καθώς και η δηµιουργία ενός ευρωπαϊκού δικτύου µε κοινές πολιτικές για την καταπολέµηση του φαινοµένου. 9. Πρόγραµµα Προαγωγής Ψυχικής Υγείας ΜΕ ΨΥΧΗ: Η δράση αυτή έχει ως στόχο την προβολή των δικαιωµάτων των ατόµων µε προβλήµατα ψυχικής υγείας και συντονίζεται από την ΕΠΑΨΥ. Με αυτόν τον τρόπο επιδιώκεται η ευαισθητοποίηση των τοπικών κοινωνιών, η διάδοση και προβολή καλών πρακτικών της ΕΠΑΨΥ και η οικονοµική τους ενίσχυση. ράσεις Αγωγής και Προαγωγής της Ψυχικής Υγείας στην Κοινότητα: Κοινοτική Παρέµβαση και Καινοτοµία Στέλιος Στυλιανίδης Αν. Καθ. Κοινωνικής Ψυχιατρικής, Πάντειο Πανεπιστήµιο, Εθνικός εκπρόσωπος για την ψυχική υγεία στον Π.Ο.Υ., Αντιπρόεδρος W.A.P.R. 7

6 ιατροφική Αγωγή στα Κέντρα 8 Υγείας Ερασµία Λάππα ιαιτολόγος Κέντρου Υγείας Σπάτων Το Κέντρο Υγείας (Κ.Υ.) είναι ένα κοµβικό σηµείο του συστήµατος υγείας, όπου κατά κύριο λόγο πρέπει να δίνεται η µάχη για την αλλαγή του τρόπου ζωής και την υιοθέτηση συµπεριφορών ωφέλιµων για την υ- γεία, τροποποιώντας βασικές παραµέτρους που σχετίζονται µε τις συµπεριφορές σε ζητήµατα υγείας. Η προαγωγή της υγείας, στοχεύει σε διαρθρωτικές αλλαγές που ενισχύουν την υγεία του πληθυσµού. Τα διαρθρωτικά µέτρα δεν αφορούν σε µεµονωµένα ά- τοµα, αλλά επηρεάζουν το περιβάλλον που ζει και εργάζεται το άτοµο. Για παράδειγµα, τέτοιες παρεµβάσεις είναι η λειτουργία χώρων άθλησης, η δηµιουργία χώρων στάθµευσης για ποδήλατα, η θεσµοθέτηση του µεσηµεριανού γεύµατος στους χώρους δουλειάς, η δηµιουργία χώρων εστίασης. Η σηµερινή πραγµατικότητα στα περισσότερα Κ.Υ. της χώρας είναι ότι οι τοµείς δραστηριοτήτων τους εξαντλούνται κυρίως σε θεραπευτικές κατευθύνσεις. Έτσι, η εδραίωση των αξιών της προαγωγής της υγείας δεν οδηγεί σε αποτελεσµατική προσαύξηση της υγείας. Για το λόγο αυτό χρειάζεται τα Κ.Υ. να επαναπροσανατολισθούν από την αρχική τους προτεραιότητα, τη θεραπεία, σε µια περισσότερο ισορροπη- µένη και κατανοητή προσέγγιση προαγωγής της υ- γείας. Αυτό απαιτεί µια µεταβολή από ένα «καθηλω- µένο» µοντέλο υπηρεσιών στην παράδοση, σε ενδυναµωµένες υπηρεσίες υγείας που βασίζονται στην κοινότητα. Αν ήθελε κανείς όχι να αξιολογήσει την αποτελεσµατικότητα, αλλά απλώς να καταγράψει τις σχετικές δράσεις των Κ.Υ. σε ζητήµατα προαγωγής της υγείας µέσω της διατροφής, θα διαπίστωνε ότι το εγχείρηµα αυτό είναι ανέφικτο. Συχνά, παρατηρεί κανείς να γίνονται αποσπασµατικές προσπάθειες, µάλλον περιστασιακές που δεν έχουν συγκεκριµένη στόχευση και που σίγουρα αποτελούν προϊόν φιλότιµης προσπάθειας διαφόρων υγειονοµικών, χωρίς αυτό να αποτελεί µέρος ενός σχεδιασµού που να απαντά σε συγκεκριµένες ανάγκες. Συχνά, λείπει η χρηµατοδότηση, τα εργαλεία και το εξειδικευµένο για τη διατροφή στην κοινότητα προσωπικό. Το µείζον ζήτηµα είναι ότι η κοινότητα απουσιάζει. Ότι γίνεται, συνήθως γίνεται χωρίς να έχει ευαισθητοποιηθεί η κοινότητα και κυρίως χωρίς να της έχει δοθεί η δυνατότητα συµµετοχής. Παρατίθεται η αδρή έκθεση των προγραµµάτων προαγωγής και αγωγής της υγείας για τη διατροφή που αναπτύχθηκαν στο Κ.Υ. Σπάτων ή που συµµετείχε το Κ.Υ. Σπάτων ως δοµικός συντελεστής τους. Ενδεικτικά, τα προγράµµατα αυτά είναι: 1. ιατροφική παρέµβαση στους βρεφονηπιακούς σταθµούς της περιοχής εύρους ευθύνης. 2. Μάθε για το αλκοόλ ( ). 3. ιατροφή και πρόληψη της στεφανιαίας νόσου ( ). 4. Η συµβολή της νηστείας στην προαγωγή της υγείας (1996). 5. Μητρικός θηλασµός (1998). 6. Τρώγοντας σωστά (για παιδιά σχολικής ηλικίας) (1997-) Τι χαρακτηρίζει αυτά τα προγράµµατα: Το µεράκι των εµπνευστών τους. Οι όχι ιδιαίτερα σαφείς στόχοι. Η ασυνέχεια στο χρόνο. Η µη σύνδεσή τους µε εθνικές πολιτικές. Η αποσπασµατικότητά τους. Τα βασικά στοιχεία στο σχεδιασµό των προγραµµάτων προαγωγής υγείας είναι: όραµα και προσδοκίες, σκοπός, στόχοι, φιλοσοφία, αρχές και στρατηγική, µοντέλα και εργαλεία, χώρος, οµάδα, διαχείριση, αξιολόγηση. Σε ότι αφορά στον πληθυσµό-στόχο: εργαζόµενοι, ασθενείς, σχολεία (µαθητές, εκπαιδευτικοί), κοινότητα. Τα τελευταία χρόνια εκτός των προαναφερθέντων και παρακολουθώντας το ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης για την διατροφική πολιτική του Π.Ο.Υ., εστιάσαµε σε όλα τα εκπονούµενα προγράµµατα και τις παρεµβάσεις για την αντιµετώπιση της παχυσαρκίας, τόσο στον πληθυσµό των ενηλίκων όσο και των παιδιών στο εύρος ευθύνης του Κ.Υ.Σ. Επίσης, ένα άλλο σηµείο επαγρύπνησης είναι το διπλό φαινόµενο του παιδικού υποσιτισµού, εννοώντας ότι η υποθρεψία και η παχυσαρκία συνυπάρχουν ταυτόχρονα σε µεγάλο αριθµό παιδιών. Η αναιµία επίσης σε παιδιά προσχολικής και σχολικής ηλικίας είναι µια πρόκληση για την κοινότητα. Στοχεύοντας στον έλεγχο της παχυσαρκίας και σύµφωνα µε τον Π.Ο.Υ. προσπαθούµε: P Να παρέχουµε διατροφική εξατοµικευµένη υποστήριξη. P Να προωθήσουµε την εκπαίδευση στα ίδια τα παιδιά, στους γονείς και σε πολλές περιπτώσεις στο σχολικό περιβάλλον. P Να διαβαθµίσουµε τις δράσεις µας, ανάλογα µε τις ανάγκες. P Να περάσουµε µηνύµατα σχετικά µε την υγιεινή και την ασφάλεια των τροφίµων. P Να ελέγξουµε εαυτούς, να αξιολογήσουµε τις δράσεις µας και να τροποποιήσουµε τις πρακτικές µας, όταν αυτό είναι αναγκαίο. Από τα τελευταία εγχειρήµατά µας είναι να δράσουµε στους χώρους εργασίας π.χ. επιχειρήσεις, οργανισµούς που δραστηριοποιούνται στην περιοχή. Αυτό επιτυγχάνεται µε τους εξής τρόπους: P Με άµεση επίδραση (π.χ. αγωγή υγείας, αύξηση της διαθεσιµότητας υγιεινών τροφίµων στους χώρους εργασίας και εξασφάλιση χώρων και προϋποθέσεων για να καταναλώσει κανείς ένα ασφαλές γεύµα). P Με έµµεσο τρόπο, µέσω κοινωνικής υποστήριξης και κανόνων που προάγουν υγιεινές συµπεριφορές συνδυαστικά (π.χ. ορθότερες διατροφικές επιλογές, µείωση της κατανάλωσης αλκοόλ και διακοπή του καπνίσµατος). Αυτές οι προσπάθειες µπορούν να φθάσουν σε ι- κανό αριθµό εργαζοµένων. Ο χώρος εργασίας έχει αναγνωρισθεί διεθνώς ως ενδεδειγµένο σηµείο προαγωγής της υγείας. Η προαγωγή της υγείας, µέσω της διατροφής, θα πρέπει να αναπτυχθεί περαιτέρω στους χώρους εργασίας. Στόχοι µας είναι: η αύξηση του αριθµού των εργασιακών χώρων που θα αναπτύσσουν τέτοια προγράµµατα και η συνεργατική δράση µε άλλες προτάσεις αγωγής υγείας, όπως η προαγωγή της σωµατικής άσκησης.

7 Σχετικά σύγχρονες µελέτες όπως αυτή των Fagin και Little (1984) επιβεβαιώνουν ότι η ανεργία προκαλεί ψυχολογικά φαινόµενα όµοια µε αυτά της απώλειας, όπως για παράδειγµα θάνατος στην οικογένεια, διαζύγιο, τερµατισµός σχέσης κ.λ.π. Η ψυχολογική δοκι- µασία, στην οποία φαίνεται να υποβάλλονται τα άτο- µα που έχασαν την εργασία τους, περιγράφεται περιληπτικά ως εξής: L Το 1 ο στάδιο αφορά στην αίσθηση του σοκ. ηλαδή ο άνεργος δεν µπορεί να πιστέψει ότι δεν έχει πλέον δουλειά. L Το 2 ο στάδιο αφορά στην άρνηση του γεγονότος και ένα αίσθηµα αισιοδοξίας. Το τελευταίο αναφέρεται στην προσδοκία του ατόµου ότι θα βρει δουλειά σύντοµα. L Το 3 ο στάδιο (µετά από µερικές εβδοµάδες ή µήνες επίµονης αναζήτησης εργασίας) αφορά στα συµπτώµατα άγχους, απαισιοδοξία και πολλές φορές κατάθλιψη. Σχετικά µε την ψυχική υγεία, τα αποτελέσµατα περιγραφικών αλλά και διαχρονικά ελεγχόµενων κλινικών µελετών, είναι ενδεικτικά του υψηλού δείκτη συσχετισµού µεταξύ ανεργίας και ψυχιατρικής συµπτωµατολογίας. Η SPRC προέβη σε ανασκόπηση της βιβλιογραφίας των σχετικών ερευνών που δηµοσιεύθηκαν κατά τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Προκύπτει ισχυρή συσχέτιση µεταξύ της ανεργίας, της οικονοµίας, και της αυτοκτονίας. Σύµφωνα µε τους Kessel et al (1975), στην περιοχή Victoria της Αυστραλίας, το και σε πληθυσµό ανά άνδρες, οι απόπειρες αυτοκτονίας ήταν Η κατανοµή αυτών των ανδρών που αποπειράθηκαν να αυτοκτονήσουν ήταν ως εξής: διευθυντές και επαγγελµατίες: 21 άτοµα, ειδικευµένοι εργάτες: 109 άτοµα, ανειδίκευτοι εργάτες: 234 άτοµα και άνεργοι: άτοµα. Η αυξηµένη επίπτωση του αλκοολισµού µεταξύ των ανέργων αποτελεί αδιαµφισβήτητη πραγµατικότητα. Συνεπώς, προβάλλεται η αναγκαιότητα των κατωτέρω δράσεων: N Η χρήση της απώλειας της εργασίας ως ένας από τους διαγνωστικούς δείκτες για τον αλκοολισµό. N Η δηµιουργία και ανάπτυξη συνεργατικών δράσεων των αρµοδίων για την κατάρτιση και την απασχόληση µε τους αρµόδιους για την αντιµετώπιση του αλκοολισµού. N Η επανεξέταση του νοµικού πλαισίου που συνδέει την ιατρική ασφάλιση µε την απασχόληση. N Η στοχευµένη ανάπτυξη δράσεων και η χορήγηση πόρων για την αντιµετώπιση του αλκοολισµού σε περιοχές µε υψηλή ανεργία. Η ανασκόπηση της υπάρχουσας βιβλιογραφίας για τη σχέση ανεργίας και καρκίνου αποδεικνύει την ύπαρξη ισχυρής σύνδεσης µεταξύ ανεργίας και καρκίνου. Παρατηρείται αύξηση του κινδύνου στους α- νέργους, όταν η ανεργία κυµαίνεται από 1 ως 10%, η οποία διατηρείται σταθερή για µεγάλο χρονικό διάστηµα από την είσοδο στην ανεργία. Ο αριθµός των ετών ανεργίας επηρεάζει σηµαντικά την ποιότητα ζωής (σωµατική, ψυχική και συνολική ποιότητα ζωής), αλλά και τα ποσοστά παχυσαρκίας των ανέργων. Οι µακροχρόνια άνεργοι έχουν χειρότερη σωµατική, ψυχική υγεία και συνολική ποιότητα ζωής και έχουν µεγαλύτερο ΜΣ από όσους είναι άνεργοι < 3 χρόνια. Αν και οι αρνητικές επιπτώσεις της ανεργίας στην κοινωνική ζωή και στην ψυχική υγεία θεωρούνται επιστηµονικώς αποδεκτές σήµερα, η πιθανή αιτιακή σχέση µεταξύ απώλειας θέσεων εργασίας και σωµατικών ασθενειών εξακολουθεί να αποτελεί θέµα δια- µάχης. Η ανασκόπηση σειράς µελετών, σχετικών µε τις επιπτώσεις της ανεργίας στους παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου, κατέδειξε, σε ορισµένες περιπτώσεις, στατιστικώς σηµαντικές συσχετίσεις µεταξύ α- νεργίας και αύξησης των επιπέδων χοληστερόλης ή συστολικής και διαστολικής αρτηριακής πίεσης. Η κλινική, όµως, σηµασία των εν λόγω ήπιων µεταβολών είναι αµφίβολη. ιαφάνηκε ότι η αποτίµηση της α- νεργίας, ως ενός ανεξάρτητου κοινωνικού παράγοντα καρδιαγγειακού κινδύνου είναι επί του παρόντος αδικαιολόγητη. Η ανεργία, ως κοινωνικό φαινόµενο, είναι δυνατόν να πλήξει όχι µόνο άµεσα την υγεία αλλά και έµµεσα, µετασχηµατίζοντας κρίσιµες µεταβλητές σχετιζόµενες µε την επαγγελµατική ασφάλεια και την κοινωνική οµαλότητα. Αναφορικά µε τη σχέση της ανεργίας µε τα εργατικά ατυχήµατα, είναι προφανές ότι ο άνεργος δεν εκτίθεται σε επαγγελµατικούς κινδύνους. Συνεπώς, οι όροι επαγγελµατικός κίνδυνος και εργατικό ατύχηµα δεν έχουν εµφανή συσχέτιση µε την ανεργία. Παρ όλα αυτά, η ανεργία, ως κοινωνικό φαινόµενο, οδηγεί σε ελαστικότερες εργασιακές σχέσεις και αίρει τα θετικά αποτελέσµατα του φαινοµένου του υγιούς εργαζοµένου. Έτσι, ο εργαζόµενος που παραµένει για µακρύ χρονικό διάστηµα στην εργασία του τείνει να εµφανίζεται υγιέστερος και λόγω του φαινοµένου του υγιούς εργαζοµένου. Άλλωστε, η µακροχρόνια παραµονή στην εργασία συνεπάγεται αυξηµένη εργασιακή πείρα και καλή γνώση των επαγγελµατικών κινδύνων του χώρου εργασίας, που οδηγεί σε επαρκή προφύλαξη και εκτέλεση της εργασίας, υπό ορθές συνθήκες υγιεινής και ασφάλειας. Σε περιόδους που τα γενικά ποσοστά ανεργίας είναι υψηλά, υπάρχει µεγάλη προσφορά και µειωµένη ζήτηση για εργασία. Αυτό οδηγεί στην ελαστικοποίηση των εργασιακών συνθηκών και δεν βοηθά την µακροχρόνια παραµονή των εργαζοµένων στην εργασία, µειώνοντας την ευεργετική επίδραση του ανωτέρω φαινοµένου. Τέλος, σε περιόδους υψηλής ανεργίας, είναι εξαιρετικά πιθανό να υποτιµάται η αξία της πρόληψης και να καταστρατηγείται η πιστή τήρηση των κανόνων υγιεινής και ασφάλειας. Ανεργία και Υγεία ηµήτρης Χαδόλιας Θεόδωρος Κωνσταντινίδης Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών Υγιεινή και Ασφάλεια της Εργασίας, Τµήµα Ιατρικής ΠΘ σε σύµπραξη µε τα Τµήµατα ηµόσιας Υγιεινής και Νοσηλευτικής Α ΤΕΙ Αθήνας, Εργαστήριο Υγιεινής και Προστασίας Περιβάλλοντος, Τµήµα Ιατρικής ΠΘ 9

8 Η καπνιστική Συµπεριφορά στους Νέους Αναστασία Σοφιανοπούλου M.Sc. Κωνσταντίνος Ευθυµίου PhD Ντιάνα Χαρίλα PhD Κλινικοί Ψυχολόγοι Εργαστήριο Ψυχολογικής Συµβουλευτικής Φοιτητών ΕΚΠΑ Ευάγγελος Καραδήµας Αναπλ. Καθ. Κλινικής Ψυχολογίας της Υγείας, Πανεπιστήµιο Κρήτης Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Καθ. Κλινικής Ψυχολογίας, ιευθύντρια του Ερ- γαστηρίου Ψυχολογι- κής Συµβουλευτικής Φοιτητών ΕΚΠΑ 10 Η έρευνα γύρω από τους παράγοντες έναρξης της καπνιστικής συµπεριφοράς αλλά και τις συνέπειες στην υγεία του καπνιστή και του παθητικού καπνιστή, έχει οδηγήσει στο σχεδιασµό και στην υλοποίηση, µεταξύ άλλων, προγραµµάτων πρόληψης της καπνιστικής συµπεριφοράς στα σχολεία. Ωστόσο υπάρχει ένα µικρό ποσοστό των καπνιστών (10%), που ξεκινούν το κάπνισµα µετά τα 18 έτη (Σοφιανοπούλου και συν., 2011), στο πανεπιστή- µιο, στο χώρο εργασίας ή στο στρατό. Από τις συστηµατικές προσπάθειες της πολιτείας για την πρόληψη και τη διακοπή της καπνιστικής συµπεριφοράς, µε την ίδρυση των ιατρείων διακοπής του καπνίσµατος, απουσίαζαν, µέχρι πρόσφατα, σχετικά προγράµµατα που να στοχεύουν αποκλειστικά στο φοιτητικό πληθυσµό. Το 2009 εντάχθηκε στο «Εθνικό Σχέδιο ράσης για το Κάπνισµα » του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης η πρόταση του Εργαστηρίου Ψυχολογικής Συµβουλευτικής Φοιτητών για ένα «Πρόγραµµα Πρόληψης και Αντιµετώπισης της Καπνιστικής Συνήθειας στο Φοιτητικό Πληθυσµό». Το Πρόγραµµα αυτό περιλαµβάνει τρεις κυρίους άξονες (Καλαντζή-Αζίζι, 2011): α)έρευνα: διεξαγωγή πανελλήνιας έρευνας µε δείγ- µα νέους, ετών, για τη διερεύνηση των παραγόντων που οδηγούν στη διατήρηση της καπνιστικής συνήθειας στο φοιτητικό πληθυσµό. β) Κυρίως παρέµβαση: εκπαίδευση ψυχολόγων από έξι συνεργαζόµενα µε το Ε.Ψυ.Συ.Φοι. ΑΕΙ της Ελλάδας, οι οποίοι θα υλοποιήσουν οµαδικά προγράµµατα παρέµβασης σε καπνίζοντες φοιτητές του πανεπιστηµίου, µε ταυτόχρονη έρευνα ελέγχου της αποτελεσµατικότητας της παρέµβασης. γ) Παρέµβαση σε επίπεδο πρόληψης: µε τη δηµιουργία ενηµερωτικού υλικού ευαισθητοποίησης των φοιτητών, σχετικά µε τις επιπτώσεις της καπνιστικής συµπεριφοράς, και κινητοποίησης για αναζήτηση βοήθειας για τη διακοπή του καπνίσµατος. Στο πλαίσιο της ενηµέρωσης και ευαισθητοποίησης των φοιτητών διοργανώνονται στα συνεργαζόµενα ΑΕΙ ηµερίδες µε τη θεµατική «Πανεπιστήµιο χωρίς Κάπνισµα». Στην αντίστοιχη Ηµερίδα η οποία πραγ- µατοποιήθηκε στις 17 Μαρτίου 2011 στο Πανεπιστή- µιο Αθηνών, υπήρξε αφιέρωµα του Τεύχους 72 του περιοδικού Νέα Υγεία. Σύµφωνα µε τα ευρήµατα της κυρίως έρευνας (Sofianopoulou et al., 2011), το 47% του των νέων ετών είναι καπνιστές. Από αυτούς, το 26% αξιολογούνται ως εξαρτηµένοι ή βαρείς καπνιστές, µε βάση την κλίµακα του Fagerstroem, ενώ το 13% αναφέρει εθισµό και σε άλλες ουσίες. Καπνίζουν το 52% των ανδρών και το 42% των γυναικών, το 39% των φοιτητών στην Αθήνα, το 39% των φοιτητών σε άλλα ΑΕΙ της περιφέρειας, το 57% των νέων µη-φοιτητών στην Αθήνα και το 60% των νέων µη-φοιτητών στην περιφέρεια. Οι καπνιστές αναφέρουν ότι καπνίζει επίσης ένα µεγάλο ποσοστό των φίλων και της οικογένειάς τους. Ενθαρρυντικό είναι το εύρηµα ότι 18% είναι πρώηνκαπνιστές, ενώ 37% απαντά θετικά στην ερώτηση, εάν προτίθεται να κόψει το τσιγάρο εντός των επό- µενων 6 µηνών. Ο µέσος όρος της ηλικίας έναρξης του καπνίσµατος είναι τα 17 έτη, το εύρος ωστόσο τοποθετείται µεταξύ 10 και 27 ετών, γεγονός που δείχνει ότι τα προγράµµατα πρόληψης της καπνιστικής συµπεριφοράς χρειάζεται να απευθύνονται και σε αυτή την ηλικιακή οµάδα. Κυριότεροι λόγοι για τη διακοπή του καπνίσµατος αναφέρονται τα θέµατα υγείας και οι οικονοµικοί λόγοι. Η παρούσα έρευνα επιβεβαίωσε και ευρήµατα προηγούµενων µελετών σχετικά µε τη σχέση µεταξύ καπνίσµατος και ψυχολογικών δυσκολιών/ψυχοπαθολογίας. Φαίνεται λοιπόν ότι οι καπνιστές, σε σύγκριση µε τους µη-καπνιστές, αναφέρουν συχνότερα και εντονότερα συµπτώµατα κατάθλιψης, άγχους, σω- µατοποίησης και θυµού. Αντίστοιχες αλλά ακόµα εντονότερες είναι οι δυσκολίες που αντιµετωπίζουν οι εξαρτηµένοι καπνιστές σε σχέση µε τους µη-εξαρτηµένους. Τα προκαταρκτικά αυτά ευρήµατα, σε συνδυασµό µε τις γνωστές συνέπειες του καπνίσµατος, καθιστούν απαραίτητη την πρόληψη της καπνιστικής συ- µπεριφοράς στο φοιτητικό πληθυσµό αλλά και την κινητοποίηση των καπνιστών φοιτητών για τη συµ- µετοχή τους σε οµάδες διακοπής του καπνίσµατος, κυρίως δεδοµένου του γεγονότος, ότι σε αυτή την ηλικία η καπνιστική συµπεριφορά παγιώνεται και συστηµατοποιείται. Η συµµετοχή σε οµάδα γνωσιακού-συµπεριφοριστικού τύπου φέρνει µάλιστα τα καλύτερα και τα διαρκέστερα αποτελέσµατα στην επίτευξη της αποχής από το κάπνισµα (35-50%), σε σύγκριση µε άλλες µεθόδους διακοπής (1/7 καπνιστές καταφέρνει από µόνος του να κόψει το κάπνισµα) (Ευθυµίου & Σοφιανοπούλου, 2011). Παράλληλα, λαµβάνοντας υπόψη και τα προκαταρκτικά ευρήµατα της έρευνας σχετικά µε την παρουσία δυσκολιών και προβληµάτων στους καπνιστές, στις οµάδες που προσφέρονται παρουσιάζονται και βασικές τεχνικές για την αρχική διαχείριση των δυσκολιών αυτών, ενώ αν αυτές είναι συστηµατικές και περιορίζουν σηµαντικά τον καπνιστή, προβλέπεται η παραποµπή του για την περαιτέρω επεξεργασία των δυσκολιών αυτών στις αντίστοιχες συµβουλευτικές υπηρεσίες των ΑΕΙ. Οι οµάδες προσφέρονται κάθε ακαδηµαϊκό εξά- µηνο, δωρεάν για τους προπτυχιακούς και µεταπτυχιακούς φοιτητές. Σε κάθε περίπτωση, οι ενδιαφερόµενοι µπορούν να λάβουν αναλυτικές πληροφορίες στον ειδικό χώρο για το κάπνισµα που λειτουργεί στον ιστοχώρο του Ε.Ψυ.Συ.Φοι. (www.uoa.gr/skf/kapnisma.html).

9 Οι πτώσεις είναι η κύρια αιτία εξωτερικών Τα τραυµατισµών και συµβαίνουν συνήθως σε παιδιά βλεννόρροια, µικρό- σεξουαλικώς των ηλικιωµένων µεταδιδόµενα να νοσήµατα γίνεται µε (σύφιλη, ευκολία αποφεύγοντας επίσης περίπτωση αποµάκρυνσης των ΑΜΕΑ από AIDS, τις κ.ά.) πτώσεις. αποτελούσαν µάστιγες, µε τους υπαλλήλους, στους οποίους καταφεύγουν για τερα των 5 ετών, καθώς και σε ενήλικες εκατόµβες >65 ετών. θυµάτων σε όλο τον κόσµο. Σε πολλούς να καταγγείλουν το βιασµό τους, κυρίως λόγω της λαούς κυριάρχησε η αντίληψη της «κάθαρσης» του αδυναµίας των υπαλλήλων Ε Το τραύµα αποτελεί την 5 η αιτία θανάτου σε ηλικίες >65 ετών, ενώ οι πτώσεις ευθύνονται νοσούντα για τοανθρώπου είναι τα εξής: Επιµέρους πρακτικά µέτρα πρόληψης στο µπάνιο να κατανοήσουν τα άτοµα µέσω της σεξουαλικής επαφής µε αναπηρία. Σε πολλές χώρες µάλιστα δεν τους δίνεται η άδεια να υποβάλουν αναφορά ή καταγγελία 70% των θανάτων από ατύχηµα σε ηλικίες του >75 µε ετών. το «καθαρό σώµα». Εγκατάσταση χειρολαβών στο µπάνιο και στην στην αστυνοµία ή να ορκισθούν ή να δώσουν κατάθεση στο δικαστήριο, Ενδεικτικά αναφέρουµε ότι στις Η.Π.Α κατά το έτος Προκαταλήψεις τουαλέτα. Εγκατάσταση υπερυψωµένου καθίσµατος Το πιδηµιολογία, Πρόβληµα λόγω αυτής της σωµατικής Η κάθαρση αυτή τουαλέτας. είχε ως αποτέλεσµα Χρήση µικρών το βιασµό λαστιχένιων αντιολισθητικών 2005 σηµειώθηκαν θάνατοι σε άτοµα >65 τους µειονεξίας. παρθένων κοριτσιών από χαλιών τον ασθενή, στην µπανιέρα. µε στόχο την ετών λόγω και πτώσεων. Αύξηση Ένα άλλο στατιστικό δεδοµένο, αποµάκρυνση του µολυσµατικού αιτίου και τη θεραπεία του αρρώστου. των Ανισοτήτων Αίτια ενδεικτικό της ιδιαιτερότητας αυτής της ηλικιακής Τέλος επιµέρους πρακτικά µέτρα πρόληψης 5. Την έξω κατάσταση από επιδεινώνει συχνά η έλλειψη ειδικευµένου προσωπικού (π.χ. διερµηνέων την νοηµα- οµάδας είναι το ότι το 25% των ηλικιωµένων (>65 ε- το σπίτι είναι τα εξής: τών) µε κάταγµα ισχίου καταλήγουν µέσα σε έξι µήνες από τον τραυµατισµό τους. στα αστυνοµικά τµήµατα ή στα δικαστήρια. Επίσης τικής γλώσσας για τα άτοµα µε προβλήµατα ακοής) της Συχνότητας Ήδη από τον Επισκευή 16ο αιώνα σε τυχόν σε αρκετά ανωµαλίες ευρωπαϊκά του δρόµου ή του πεζοδροµίου στην και Υγεία Πρόληψη κράτη γινόταν σεξουαλική περιµετρικά συνεύρεση του ασθενών σπιτιού. από Εγκατάσταση η δυσκολία πρόσβασης στους δηµόσιους χώρους σύφιλη ή γονόρροια χειρολαβών µε παρθένες στις εξωτερικές γυναίκες, σκάλες. µε στόχο την απαλλαγή Καθαρισµός Για να αναλογιστούµε το µέγεθος του προβλήµατος (π.χ. λόγω ανυπαρξίας ειδικής ράµπας για την κίνηση Ασθενών δέντρων του ασθενή και κλαδιών από τη των νόσο. µονοπατιών που οδηγούν ατόµων µε προβλήµατα στην κινητικότητας) Ευρώπη Πτώσεων αρκεί να αναφέρουµε πως την 8ετία , οι αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα για την υποβολή µήνυσης ή στο σπίτι. Εγκατάσταση επαρκούς φωτισµού στις καταγεγραµµένες πτώσεις ηλικιωµένων στην Ελλάδα ανήλθαν στις Το πρόβληµα Οι όµως αντιλήψεις µοι- αυτές διαπιστώθηκαν τα τελευταία αναφοράς περιστατικών βιασµού από τις παθούσες. πόρτες και κατά µήκος της διάβασης πεζών που οδηγεί σε εισόδους. από το AIDS άζει να διογκώνεται αν σκεφτεί κανείς τον χρόνια συνεχώς Ατόµων σε κατοίκους περιοχών της υποσαχάριας αυξανόµενο αριθµό γερόντων στην χώρα Αφρικής, µας. Έτσι, της Έτσι, Ασίας, εφαρµόζοντας της Ευρώπης και τόσο της ιατρικά Αµερικής. όσο και Συµπεράσµατα επιµέρους πρακτικά µελετών, µέτρα, επιτυγχάνεται που έγιναν σεη µεγαλύτερη ενώ το 2005 οι ηλικιωµένοι ήταν το 18% του Μάλιστα Ελληνικού πληθυσµού, το 2050 αναµένεται σχεδόν 21 χώρες, να δι-έδειξαν ότι στις 14 από αυτές κατεγράφη- τα αποτελέσµατα Το πρόβληµα της σεξουαλικής Τρίτης Ηλικίας κακοποίησης των δυνατή πρόληψη των πτώσεων για τους ηλικιωµέπλασιαστούν φθάνοντας το 32% του πληθυσµού σαν βιασµοί των παρθένων ατόµων από φορείς του AIDS. ατόµων µε σωµατική αδυναµία ή στέρηση ή αναπηρία, καθώς και των παρθένων κοριτσιών ως µέσο νους. Ένα τέτοιο πιλοτικό πρόγραµµα πρόληψης, Ελλήνων. που συνδυάζει τα παραπάνω, ξεκίνησε από τον Σεπτέµβριο αυτές του οδηγούν 2010 και συχνά ονοµάζεται στο βιασµό ISISEMD. Οι χώ- για την κάθαρση από σοβαρές και µοιραίες ασθένειες, όπως είναι το AIDS, υφίσταται και αποτελεί Οι πεποιθήσεις Στους επιβαρυντικούς παράγοντες συγκαταλέγονται νηπίων ή µικρών ρες κοριτσιών που συµµετέχουν από ανθρώπους είναι η Ελλάδα, που έ- η Αγγλία, η οι εξής: σύγχρονο πρόβληµα, κυρίως σε χώρες της υποσαχάριας Αφρικής, της νότιας και νοτιο ανατολικής χουν µολυνθεί ανία από και τον η Φιλανδία. ιό HIV ή νοσούν Το πρόγραµµα ήδη απόαυτό περιλαµβάνει την κίνδυνο πρόβλεψη βιασµού διαφόρων διατρέχουν ευκολιών τα για την κα- 1 Η αυξηµένη ηλικία. AIDS. Μεγαλύτερο Ασί- ας, της βόρειας Αµερικής, ακόµα και της Ευρώπης. 2 Η µοναχική ζωή. άτοµα που έχουν θηµερινή κάποια ζωή, αναπηρία, κάνοντας διότι τους τους ηλικιωµένους καθιστά αδύναµους δυνατό για οποιαδήποτε ανεξάρτητους. σθεναρή και επι- όσο το 3 Ιστορικό προηγούµενων πτώσεων. 4 Χρήση βοηθηµάτων βάδισης- στήριξης. τυχή αντίσταση κατά τον βιασµό τους (π.χ. άτοµα 5 Μειωµένη όραση. Οι ευκολίες αυτές όλες µαζί συνθέτουν τυφλά, κωφά, µε νοητική στέρηση, κ. ά.). Ητο νοοτροπία έξυπνο αυτή απαιτεί αφενός την εξέταση του 6 Αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο. σπίτι και είναι οι εξής: µεγέθους του προβλήµατος, καθώς και των νοµικών, ιατρικών και κοινωνικών παρεµβάσεων, που θα 7 Μειωµένο εύρος κίνησης κάτω άκρων. Αισθητήρες φωτιάς και καπνού. Αισθητήρας 8 Αίσθηµα αδυναµίας. Η ευκολότερη προσέγγιση και ο βιασµός των γυναικών µε ειδικές ανάγκες αποδίδεται, σύµφωνα µε πληµµύρας. Αισθητήρας κρεβατιού (ειδοποιεί πρέπει όταν να εφαρµοσθούν από τα κράτη, µε στόχο 9 Ανοϊκά σύνδροµα. ο ηλικιωµένος λείπει για αρκετή ώρα από την το κρεβάτι προφύλαξη της υγείας και της αξιοπρέπειας 10 Αρθροπάθειες. τους ερευνητές, στα εξής αίτια: του). Αισθητήρας κίνησης στο σπίτι. Αισθητήρας των ευπαθών αυτών πληθυσµιακών οµάδων. 11 Νόσος Parkinson. εισόδου στο σπίτι. GPS που φέρει ο ασθενής για να 12 Μειωµένη ακοή. 1. Λόγω της εντοπίζεται αναπηρίας ανά τους πάσα τα άτοµα στιγµή. µε Ηλεκτρονικός ειδικές Ιδιαίτερη υπολο-ενηµέρωσγιστής πιθανότερο τοποθετηµένος να είναι σεξουαλικά στο σπίτι µε ανε- οθόνη πει αφής, να υπάρχει η από τους προµηθευτές υπηρεσιών και ευαισθητοποίηση θα πρέ- 13 Νευρολογικά ελλείµµατα. ανάγκες είναι 14 Φαρµακευτική αγωγή. νεργά και να οποία έχουν έχει διατηρήσει κουµπί έκτακτης την αγνότητά ανάγκης, τους, χρήσιµες υγείας καθη- (ιατρούς, νοσηλευτικό προσωπικό, κ.ά.)από 15 Υπογλυκαιµία. αφού έχουν µερινές µεγαλύτερες υπενθυµίσεις δυσκολίες (όπως επιλογών η φαρµακευτική για την αγωγή) αστυνοµία, Χριστίνα καθώς και από τους λειτουργούς 16 Χρήση αλκοόλ. τις προσωπικές καθώς τους και σχέσεις παιχνίδια και µνήµης γενικά για που την ακονίζουν ιδιωτική τους ζωή. ωση του προβλήµατος και η σωστή και ισότιµη αν- της το πνεύµα. δικαιοσύνης, ηµητρακάκη, προκειµένου να επιτευχθεί η µεί- Ως γενικά µέτρα πρόληψης των πτώσεων λογίζονται ο συνεχής επανέλεγχος της φαρµακευτικής αγω- Αύγουστο του 2011, τα αποτελέσµατα κρίθηκαν Επιστηµονική Στην αξιολόγηση του προγράµµατος, που Ψυχολόγος Έρευνας, τιµετώπιση έγινε τον των θυµάτων, πολλά από τα οποία είναι 2. Η ύπαρξη της αναπηρίας τους τα καθιστά εύκολους στόχους για τους επίδοξους βιαστές. Μάλιστα Συνεργάτης ΚΜΥΥ άτοµα µε ά-ειδικές ανάγκες. γής και η συνεχής ιατρική επανεξέταση για εύρεση κρως ικανοποιητικά, ενώ αποφασίστηκε συνέχιση του τυχόν ελλειµµάτων και ανωµαλιών. προγράµµατος και εκ νέου αξιολόγησή του. επιστήµονες έχουν διαπιστώσει ότι τα άτοµα αυτά Επιπλέον, ενηµέρωση και ΙΚΠΙ για τις εσφαλµένες προκαταλήψεις θα πρέπει να παρέχεται στα άτοµα µε ει- διατρέχουν συχνά τριπλάσιο κίνδυνο βιασµού σε Επιµέρους πρακτικά µέτρα πρόληψης στο σπίτι είναι Συµπερασµατικά, οι τραυµατισµοί που συνοδεύουν σχέση µε ανθρώπους χωρίς αναπηρία. τα εξής: τις πτώσεις, µε πιο συχνά τα κατάγµατα, αποτελούν δικές ανάγκες, καθώς και στις οικογένειές τους, µε σηµαντικά πλήγµατα τόσο για την υγεία των στόχο ηλικιω- την µεγαλύτερη προστασία τους από τυχόν Μετακίνηση των µικρών, εύκολα µετακινούµενων 3. Τα άτοµα που µένων εξαρτώνται που λόγω από ηλικίας άλλους, έχουν λόγω δύσκολη της ανάρρωση βιασµό. µικρών χαλιών. Αποµάκρυνση των καλωδίων των Νικολέττα Θάνου, ύπαρξης κάποιας και δύσκολη αναπηρίας, επιστροφή είναι ψυχολογικά στην αρχική τους περισσότερο τρωτά όσο και και για έτσι το καθίστανται Εθνικό Σύστηµα εύκολος Υγείας στό-που επιβαρύ- κατάσταση, συσκευών από το πάτωµα. Αποφυγή ακαταστασίας. Οδοντίατρος Αποφυγή υπερφόρτωσης των σπιτιών µε Ιωάννης χος για πιθανή νεται σεξουαλική µε νοσηλείες, τους χειρουργικές κακοποίηση. επεµβάσεις και φαρ- Παπαϊωάννου πολλά πράγµατα που εµποδίζουν την µετακίνηση -Υγιεινολόγος, µακευτική δαπάνη για ένα πρόβληµα, το οποίο θα Αγροτικός Ιατρός των ηλικιωµένων. Φροντίζουµε για επαρκή φωτι- µπορούσε να αντιµετωπιστεί επενδύοντας στην πρόληψη. περιπτώσεις Χαρακτηριστικό διαπιστώνεται παράδειγµα άγνοια χει- είναι το πρόσµό όλων Ειδ. στην των χώρων Κοινωνική ακόµα και τις νυχτερινές 4. Σε πολλές ώρες. -Προληπτική Τοποθέτηση χειρολαβών και στις ρισµού δύο πλευρές της σκάλας. Τοποθέτηση των συνήθως κηγόρους, χρη-την αστυνοµία, τους δικαστικούς λειτουρ- των ατόµων γραµµα µε ISISEMD ειδικές ανάγκες που αναλύθηκε από τους πιο δι- πάνω. Γεωργία Πανταζίδου σιµοποιούµενων Οδοντιατρική αντικειµένων σε προσιτές γούς, θέσεις τους συµβούλους ψυχολόγους, Απαραίτητη για να σχεδιασθεί κ.ά. Το µια γεγονός χωρίς αυτό την καθιστά τηγική τους παρέµβαση λειτουργούς πρόληψης, αδύναµους είναι στην η αναγνώριση και κοινωνική στρα- Ελεγκτής Ιατρός που εύκολα µπορούν να προσεγγιστούν χρήση βοηθητικών µέσων. Τέλος, αποµάκρυνση υπεράσπιση και η αντιµετώπιση στην προστασία των παραγόντων ατόµων µε κινδύνου ειδικές ανέγερση ανάγκες, ατόµου ύστερα που από το το οδηγούν βιασµό στις τους. πτώσεις. του κάθε των πολύ χαµηλών καθισµάτων, ώστε η Υπάρχει

10 Προαγωγή της Ευεξίας στη Σχολική Κοινότητα: Εννοιολογικό Πλαίσιο & Πρακτικές Εφαρµογές Χρυσή Χατζηχρήστου Κωνσταντίνα Λυκιτσάκου Πανεπιστήµιο Αθηνών 12 Tα τελευταία χρόνια στο χώρο της σχολικής ψυχολογίας έχει αναδειχθεί η σηµασία παρεµβατικών προγραµµάτων που αποσκοπούν στην προαγωγή της ψυχικής υγείας σε επίπεδο ατόµου και συστήµατος. Ειδικότερα, οι παρεµβάσεις σε επίπεδο συστή- µατος, αποσκοπούν στην προαγωγή της ψυχικής ανθεκτικότητας και ευεξίας όλων των µελών της σχολικής κοινότητας. Βασικά χαρακτηριστικά τους αποτελούν: Το σχολείο αποτελεί τη βάση των παρεχόµενων υπηρεσιών. ίνεται έµφαση στη δηµιουργία µιας «κοινότητας µάθησης» µε τη διασύνδεση σχολείων, οικογενειών και φορέων της ευρύτερης κοινότητας. Τονίζεται η αναγκαιότητα ευαισθητοποίησης όλου του προσωπικού του σχολείου, µε σκοπό την κοινή θεώρηση και δέσµευση σε σαφώς προσδιορισµένες αξίες και στόχους. Ιδιαίτερα σηµαντική θεωρείται η αξιολόγηση της αποτελεσµατικότητας των παρεµβάσεων µε επιστηµονικά τεκµηριωµένα µέσα και µεθόδους (Haynes & Comer, 1996; Holtzman, 1992). Σε µια προσπάθεια ανταπόκρισης στις αυξηµένες ανάγκες της ελληνικής εκπαιδευτικής κοινότητας, το Κέντρο Έρευνας και Εφαρµογών Σχολικής Ψυχολογίας (ΚΕΕΣΧΟΨΥ) του Πανεπιστηµίου Αθηνών έχει αναπτύξει πολυεπίπεδες δράσεις στα διαφορετικά επίπεδα πρόληψης αξιοποιώντας τη θεωρία και την έρευνα για την παροχή εναλλακτικών ψυχολογικών υπηρεσιών στο χώρο του σχολείου. Μια από τις κυριότερες δράσεις του ΚΕΕΣΧΟΨΥ είναι ο σχεδιασµός και η εφαρµογή παρεµβατικών προγραµ- µάτων προαγωγής της ψυχικής υγείας και ευεξίας σε επίπεδο συστήµατος. Εννοιολογικό πλαίσιο των παρεµβάσεων αποτελεί το µοντέλο ευεξίας της σχολικής κοινότητας, το οποίο αποτελεί λειτουργική σύνθεση των σύγχρονων διεθνών τάσεων της θετικής ψυχολογίας και της συστηµικής θεωρίας και παρέχει πρακτικές κατευθύνσεις για την ανάπτυξη παρεµβατικών προγραµ- µάτων σε επίπεδο συστήµατος. Η αίσθηση ευεξίας της σχολικής κοινότητας αποτελεί πρωταρχικό στόχο των παρεµβάσεων, µέσω της οποίας ενισχύονται επιµέρους παράµετροι, όπως η ψυχοκοινωνική ανάπτυξη και η σχολική προσαρµογή των µαθητών. Επιπλέον, βασικές θεωρητικές προσεγγίσεις της σχολικής ψυχολογίας, όπως η ψυχική ανθεκτικότητα, τα αποτελεσµατικά σχολεία, τα σχολεία ως κοινότητες που νοιάζονται και φροντίζουν, η κοινωνική και συναισθηµατική αγωγή αναδεικνύουν τους επιµέρους τοµείς παρέµβασης στο σχολικό περιβάλλον. Στο πλαίσιο αυτό, εφαρµόζεται για πολλά χρόνια σε σχολεία της Ελλάδας και της Κύπρου το «Πρόγραµµα προαγωγής της ψυχικής υγείας και της µάθησης: Κοινωνική και συναισθηµατική αγωγή στο σχολείο» (Χατζηχρήστου και συν & 2008). Πρόκειται για πρόγραµµα πρωτογενούς πρόληψης που εφαρµόζεται σε επίπεδο σχολικών µονάδων και περιλαµβάνει διευρυµένες παρεµβάσεις µε στόχο την ανάπτυξη δικτύου σχολείων που λειτουργούν ως «κοινότητες µάθησης και ανάπτυξης» για τα παιδιά. Η υλοποίηση του προγράµµατος ξεκινά µε την ενη- µέρωση των σχολικών µονάδων (δηµοτικών σχολείων και νηπιαγωγείων) σχετικά µε το πρόγραµµα, σε συνεργασία µε στελέχη και φορείς της εκπαίδευσης. Ακολουθεί η επιλογή σχολείων µε κριτήριο την εκδήλωση ενδιαφέροντος από την πλειοψηφία των εκπαιδευτικών. Στη συνέχεια, διεξάγονται σεµινάρια ευαισθητοποίησης και εξειδικευµένης κατάρτισης των εκπαιδευτικών (θεωρητική κατάρτιση και βιωµατική εκπαίδευση) και παρέχεται εποπτεία για την εφαρµογή της παρέµβασης στα σχολεία. Παράλληλα µε τα σεµινάρια κατάρτισης οι εκπαιδευτικοί, υπό την εποπτεία της επιστηµονικής οµάδας του ΚΕΕΣΧΟΨΥ, εφαρµόζουν στις τάξεις τους το πρόγραµµα πρωτογενούς πρόληψης, το οποίο περιλαµβάνει θεµατικές ενότητες όπως δεξιότητες επικοινωνίας, αναγνώριση, έκφραση, διαχείριση συναισθηµάτων, διαστάσεις της αυτοαντίληψης, διαφορετικότητα και πολιτισµός κ.ά. Επιπλέον, στο πρόγραµµα κατάρτισης περιλαµβάνεται ειδική ενότητα σχετικά µε τη διαχείριση κρίσεων στη σχολική κοινότητα (Χατζηχρήστου & συν., 2008; Brock, Sandoval, & Lewis, 2005). Tέλος, επιχειρείται η δηµιουργία δικτύου σχολείων µέσω: (α) της διαµόρφωσης σχεδίων δράσης από κάθε σχολική µονάδα µε βάση τους τοµείς του τροχού της ψυχικής ανθεκτικότητας (Henderson & Milstein, 2008), (β) της διάχυσης του προγράµµατος σε γονείς, εκπαιδευτικούς και µαθητές του ίδιου ή άλλων σχολείων, (γ) της δηµιουργίας υλικού για την ιστοσελίδα του προγράµµατος και (δ) της συµµετοχής µαθητών και εκπαιδευτικών σε ειδική εκδήλωση που οργανώνεται στο τέλος της σχολικής χρονιάς. Ιδιαίτερα σηµαντική θεωρείται η διαδικασία αξιολόγησης της αποτελεσµατικότητας των προγραµµάτων. Το µοντέλο αξιολόγησης που έχει σχεδιαστεί για τις συγκεκριµένες παρεµβάσεις περιλαµβάνει αξιολόγηση της διαδικασίας και του αποτελέσµατος από τους συµµετέχοντες µαθητές και εκπαιδευτικούς πριν και µετά την εφαρµογή του προγράµµατος, καθώς και χρήση οµάδας ελέγχου. Από την αξιολόγηση προκύπτει ότι µαθητές και εκπαιδευτικοί αποκοµίζουν οφέλη από το πρόγραµµα και ότι η παρέµβαση σε επίπεδο συστήµατος επιφέρει διευρυµένες δυναµικές επιδράσεις, προάγοντας το θετικό κλίµα και την αίσθηση της κοινότητας στο σχολικό περιβάλλον. Η εµπειρία από την εφαρµογή των προγραµµάτων παρέµβασης µας οδηγεί στο συµπέρασµα ότι µε τη µετακίνηση της έµφασης από τα άτοµα στα συστή- µατα, αναδεικνύονται περισσότερο όµοιες ψυχολογικές παράµετροι µεταξύ των εκπαιδευτικών πλαισίων. Το γεγονός αυτό ευνοεί την υιοθέτηση γενικών εννοιολογικών σχηµάτων και µοντέλων παρέµβασης, τα οποία ωστόσο είναι αναγκαίο να προσαρµόζονται στις ιδιαίτερες ανάγκες και στα χαρακτηριστικά κάθε πλαισίου. Μια µελέτη, συνειδητά βιο-οικολογική, πρέπει λοιπόν να ξεκινά εξετάζοντας κατά προτεραιότητα θέ- µατα σχετικά µε τη «φυσικότητα» της κατασκευής, τόσο στην περίπτωση ενός νέου κτιρίου όσο και σε εκείνη µιας ανακατασκευής.

11 Πάνω από το 80% του χρόνου µας το περνάµε σε εσωτερικούς χώρους, στο σπίτι ή στην δουλειά. Ένα άνετο και υγιεινό εσωτερικό µικροκλίµα είναι συνεπώς προϋπόθεση για µια καλή ποιότητα ζωής. Οι χώροι που ζούµε είναι δυνατόν να µας προσφέρουν θαλπωρή χωρίς σπατάλη ενέργειας και χρηµάτων. Αρκεί να ανακαλύψουµε ξανά και να εφαρµόσουµε ορισµένες παµπάλαιες αρχές που έχουν σή- µερα ξεχαστεί. Η κυριότερη είναι ότι τα κτίρια δεν είναι ανεξάρτητα από το κλίµα της περιοχής τους, αλλά πρέπει να προσαρµόζονται σε αυτό. Περιβαλλοντικοί και οικονοµικοί λόγοι µας αναγκάζουν να αλλάξουµε ριζικά τον τρόπο που κτίζουµε τις πόλεις µας και τα κτίρια που κατοικούµε και εργαζό- µαστε. Πάντα, όµως, υπάρχει ένα πρώτο βήµα που πρέπει να γίνει. Πρέπει να απαντήσουµε σε ορισµένα θεµελιώδη ερωτήµατα. Θέλουµε κεντρική θέρµανση ή θερµική άνεση; Θέλουµε κλιµατιστικά ή ένα δροσερό εσωτερικό περιβάλλον; Θέλουµε καλό φυσικό φωτισµό ή ακριβά και ενεργοβόρα φωτιστικά; Οι α- παντήσεις είναι προφανείς. Ένας από τους λόγους είναι η αµηχανία που οφείλεται στην άγνοια των δυνατοτήτων που παρέχει ήδη ο οικολογικός ή «βιοκλιµατικός» σχεδιασµός των κτιρίων και οι νέες δοµικές τεχνολογίες και τα φιλικά προς το περιβάλλον δοµικά υλικά. Ο ενεργειακός σχεδιασµός των κτιρίων, δεν είναι πλέον υπόθεση µιας ειδικότητας, αλλά διαφορετικών επιστηµών. Σηµαντικός παραµένει ο ρόλος της αρχιτεκτονικής. Ο µεγάλος όµως αριθµός των παραµέτρων που πρέπει να συνεκτιµηθούν και η πολυπλοκότητα των αποφάσεων, κάνουν αναγκαία την ύπαρξη διεπιστη- µονικών µελετητικών οµάδων. Απαιτούνται γνώσεις σε ένα ευρύ φάσµα τοµέων, όπως είναι φυσική και το ενεργειακό ισοζύγιο των κτιρίων, η µικροκλιµατική, η θερµική συµπεριφορά των υλικών, ο ρόλος των φυτών στην θερµική και την ηχητική µόνωση, η ακουστική και η ηχοπροστασία, αλλά και η πολεοδοµία και τα συστήµατα αυτο- µάτου ελέγχου. Τίθεται σήµερα µια σειρά από ζητήµατα κάθε µορφής που αφορούν την κατασκευή, η οποία από την πετρελαϊκή κρίση του 1973, ακολουθεί ένα ρεύµα ε- ρευνών στον χώρο της τεχνικής φυσικής, που έχουν σκοπό να ετοιµάσουν µοντέλα µικροκλιµατικού ελέγχου των εσωτερικών χώρων των κτιρίων, ώστε να είναι σε θέση να ελαχιστοποιήσουν τις απαραίτητες ποσότητες ενέργειας για την επίτευξη συνθηκών άνεσης. Υπάρχει έτσι µια εµπλοκή του θέµατος της κατοικίας στη συζήτηση για τη σπατάλη των ενεργειακών πηγών και µια τακτοποίηση των επιστηµονικών εννοιών που αφορούν τη βιοκλιµατική σφαίρα. Αρχίζουµε να µιλάµε για το κόστος life-cycle, για το κόστος διαχείρισης και τη διάρκεια της ωφέλιµης ζωής των έργων, εισάγοντας µια χρονική διάσταση στις οικονοµικές εκτιµήσεις των επεµβάσεων που µέχρι τώρα προορίζονταν σταθερά στη φάση του προγραµµατισµού των εργασιών και του εργοτάξιου. Σήµερα, που η τιµή της αγοράς πετρελαίου βρίσκεται υπό έλεγχο και η προµήθειά του δεν αποτελεί πλέον πρόβληµα, το σύνολο των µελετών σχετικά µε την επιλεκτική-συντηρητική αρχιτεκτονική, κατάλληλα ενηµερωµένο, διατηρεί αναλλοίωτη την ισχύ του σε σχέση µε τις περιβαλλοντικές ανάγκες. Πρώτα απ' όλα, το φαινόµενο του θερµοκηπίου προέρχεται από τις υψηλές εκποµπές του διοξειδίου του άνθρακα, που οφείλονται ακριβώς στη διαδικασία παραγωγής ενέργειας και την οποία πρέπει να αντιµετωπίσει η διεθνής κοινότητα. Γίνεται όλο και περισσότερο εµφανής η επίδραση της ενόχλησης που προκαλούν στους χρήστες των κατασκευαζόµενων χώρων ορισµένα από τα λεγόµενα προηγµένα υλικά και προϊόντα (κόλλες, ρητίνες, βερνίκια, µονωτικά υλικά κ.τ.λ.) των οποίων γίνεται ευρεία χρήση στις σηµερινές οικοδοµές, κάτω από την πίεση της επιτακτικής ανάγκης να σµικρυνθούν οι χρόνοι τοποθέτησης και το ανάλογο εργατικό κόστος. Η εξάπλωση του γνωστού sick building syndrome (σύνδροµο των άρρωστων κτιρίων) και η διαπίστωση της σχέσης που υπάρχει ανάµεσα στην παρουσία υλικών, πιθανώς βλαβερών για την υγεία του ανθρώπου, στους χώρους κατοικίας και στην εµφάνιση παθολογικών καταστάσεων είναι το καµπανάκι του κινδύνου για µια κατασκευαστική τεχνολογία η οποία έσκυψε περισσότερο στα ζητήµατα της παραγωγής, ξεχνώντας τον τελικό σκοπό των εργασιών της, την ανθρώπινη άνεση. Για την επαναφορά αυτού του στόχου ενισχύεται και παγιώνεται µια «βιο-οικολογική» προσέγγιση στην οικοδοµική, που έχει σκοπό να καταγγέλλει τις στρεβλώσεις µιας µελέτης εξαιρετικά στραµµένης προς την κοινωνία της κατανάλωσης και του εύκολου κέρδους και να προτείνει εναλλακτικές οδούς. Από την ανάγκη να δοθεί µια διεπιστηµονική απάντηση στα διάφορα προβλήµατα, γεννήθηκε η βίο-οικοδοµική, ακριβώς σαν πεδίο σύγκρισης και πειρα- µατισµού από τεχνικούς, µελετητές και τον κόσµο της παραγωγής, οι οποίοι ενεργοποιούνται στους διάφορους τοµείς, ερευνώντας για µια καλύτερη ποιότητα στην κατασκευή. Οι αρχικές αιτίες ενός µεγάλου µέρους των παθολογικών φαινοµένων (αλλεργικές εκδηλώσεις, πονοκέφαλοι, δυσκολία συγκέντρωσης, εκνευρισµός κ.λ. π.) που προσβάλλουν τους χρήστες του σύγχρονου κτιρίου, υπάρχουν πράγµατι στα ίδια τα υλικά κατασκευής, είτε λόγω της εσωτερικής τους σύνθεσης, είτε λόγω των διαδικασιών παραγωγής τους, είτε λόγω της τελικής επεξεργασίας (φινιρίσµατα) στην οποία υποβάλλονται. Μια µελέτη συνειδητά βίο-οικολογική πρέπει λοιπόν να ξεκινά εξετάζοντας κατά προτεραιότητα θέµατα σχετικά µε τη «φυσικότητα» της κατασκευής, τόσο στην περίπτωση ενός νέου κτιρίου όσο και σε εκείνη µιας ανακατασκευής. Οικολογική όµηση. Χτίστε Οικολογικά το Χώρο σας Κώστας Τσίπηρας Μηχανικός Bιοκλιµατικής Aρχιτεκτονικής, ρ. Xωροταξίαςωροταξίας 13

12 Η Συµβολή της Φυσικής Αγωγής (Φ.Α.) και της Ειδικής Φυσικής Αγωγής (Ε.Φ.Α.) στη ιαµόρφωση της Ποιότητας Ζωής Ιωάννης Κατσίχτης Πτυχιούχος Τ.Ε.Φ.Α.Α. Α.Π.Θ. Αικατερίνη Παπανικολάου Νοσηλεύτρια Τ.Ε., Απόφοιτη Σ.Ε.Υ.Π.- Α.Τ.Ε.Ι.Θ. Φανή Γιαγκουδάκη Πτυχιούχος Ανώτατης Σχολής Φυσικής Αγωγής Ρώµης, ιδάκτορας ΤΕΦΑΑ/ΑΠΘ 14 Η έννοια «Ποιότητα Ζωής» αποτελεί µία διαθεµατική έννοια πλούσια σε περιεχόµενο (Υφαντόπουλος και συν., 2001). Έχει πολυδιάστατο χαρακτήρα, µε αντικειµενική διάσταση που εκφράζεται ως «ανάγκες» και υποκειµενική διάσταση που αφορά στις επιθυµίες των ατόµων (Νάκου 2001). Ως «ποιότητα ζωής» χαρακτηρίζεται η ευδαιµονία, η ευηµερία, η ευτυχία, η καλή ζωή, η υγεία. Η έννοια της ποιότητας στη ζωή διαφοροποιείται από άτοµο σε άτοµο διότι συνδέεται µε το ηθικό, αξιακό, γνωστικό σύστηµα του κάθε ατόµου. Ακόµη, ο ποιοτικός βίος αφορά στο ατοµικό-προσωπικό «πρίσµα» του ατόµου, µέσα από το οποίο προσεγγίζει και αντιλαµβάνεται τον κόσµο. Ωστόσο, η έννοια της «ευδαιµονίας-ευηµερίας» µπορεί να παρουσιάζει διακυµάνσεις και να διαφοροποιείται ακόµα και στο ίδιο το άτοµο, στις διάφορες φάσεις της ζωής του. Αυτές τις µεταβολές-διακυµάνσεις γνώριζε και διατύπωσε ο Αριστοτέλης ως εξής: «Σε πολλές περιπτώσεις ο ίδιος ο άνθρωπος έχει διαφορετική γνώµη διότι όταν αρρωστήσει, θεωρεί την υγεία ως ευδαιµονία και όταν είναι φτωχός, τα πλούτη». Άρα η έννοια είναι ξεχωριστή και µοναδική για τον καθένα µας. Η Φ.Α. και κατ επέκταση η Ε.Φ.Α. είναι µία ολιστική προσέγγιση του ατόµου σε κινητικό, συναισθηµατικό (κοινωνικό), πνευµατικό και γνωστικό επίπεδο. Στόχο έχει την ικανοποίηση αναγκών, τη συναισθη- µατική έκφραση, ανταπόκριση και αναγνώριση, µε απώτερο σκοπό την ατοµική ανάδειξη-εξέλιξη, την προσωπική ανάπτυξη µέσω του προσωπικού µετασχηµατισµού, την επιτυχία και διάκριση σε ατοµικό ή/και συλλογικό επίπεδο, τη βιωµατική-κοινωνική µάθηση (Bandura 1975), µε κατεύθυνση την αυτό-ολοκλήρωση-αυτοπραγµάτωσή του ατόµου καθιστώντας το ικανό να διαµορφώσει ένα πλαίσιο ποιότητας ζωής, όπως το ίδιο το αντιλαµβάνεται. Παρουσιάζεται αναλυτικά η επίδραση της Φ.Α- Ε.Φ.Α. στις επιµέρους κατηγορίες αναγκών σύµφωνα µε την ιεράρχηση που ανέπτυξε και τεκµηρίωσε ο Maslow (1954): Βιολογικές ή Φυσικές Ανάγκες. Μέσω της Φ.Α. ικανοποιείται η ανάγκη για κίνηση (η αντίδραση των µυών σε ένα φυσιολογικό ερέθισµα), η οποία αποτελεί κύρια βιολογική ανάγκη του ατόµου. Η καλή φυσική κατάσταση (αποτέλεσµα της συχνής άσκησης στα πλαίσια της Φ.Α.) συµβάλλει στην ικανοποίηση και άλλων βιολογικών αναγκών όπως, ο ύπνος, η αναπνοή, η σεξουαλική δραστηριότητα, η χαρά, η ευεξία. Επίσης, αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για ποιοτικότερη διεκπεραίωση ασχολιών της καθηµερινότητας π.χ. χειρωνακτικές εργασίες (µυϊκή δύναµη-αντοχή). Ανάγκες Ασφάλειας. Η Φ.Α. ως εκπαίδευση µπορεί να ενισχύσει την συναισθηµατική και ψυχολογική ασφάλεια του ατόµου. Μπορεί να διαµορφώσει ένα οικείο περιβάλλον στο άτοµο, να το οδηγήσει να υιο θετήσει ένα σύνολο χαρακτηριστικών σε γνωστικό και κινητικό τοµέα όπως γνώσεις, ικανότητες, δυνατότητες, δεξιότητες, επιδεξιότητες, κινητικά πρότυπα. Κοινωνικές Ανάγκες. Μέσω της Φ.Α. προάγονται (άλλοτε περισσότερο και άλλοτε λιγότερο) οι κοινωνικές επαφές, η ανάπτυξη κοινωνικών σχέσεων και φυσικά το αίσθηµα αποδοχής και ενσωµάτωσης (ανήκειν). Ανάγκες Αναγνώρισης ή Εκτίµησης. Εδώ εντάσσονται οι ανάγκες του ατόµου για αυτοσεβασµό, αυτοεκτίµηση, επιτυχία, αναγνώριση. Μέσω της Φ.Α. (παιχνίδι, άσκηση, άθληση, πρωταθλητισµός), δίνεται η δυνατότητα στο άτοµο να αναπτύξει/ενισχύσει ή όχι τα εν λόγω συναισθήµατα. Επιτυχίες και αποτυχίες στον αθλητικό τοµέα παίζουν καθοριστικό ρόλο στην ολοκλήρωση του ατόµου. Ανάγκες Ολοκλήρωσης. Σύµφωνα µε το βαθµό ι- κανοποίησης των αναγκών το άτοµο µπορεί και µέσω της Φ.Α. να φτάσει στην αυτοπραγµάτωση (όπου αποτελεί απώτερο σκοπό όλης της εκπαίδευσης), δηλαδή να πραγµατώσει επιθυµίες, ικανότητες, θέλω και να αναπτύξει την ατοµικότητα-προσωπικότητα του, «να γίνει οτιδήποτε είναι ικανός να γίνει». Η προσπάθεια γνώσης και κατανόησης του εαυτού µας και του κόσµου που υπάρχουµε και βιώνουµε, µας φέρνει πιο κοντά στο πλαίσιο ζωής που θέλουµε να «ιδρύσουµε» και να «καθιερώσουµε» (µε απαραίτητη προϋπόθεση την ικανοποίηση των αναγκών και ενεργοποίηση των κινήτρων, που θα µας βοηθήσουν να ξεκαθαρίσουµε το «τι» και «γιατί» θέλουµε, τι µας προκαλεί ευχαρίστηση και τι δυσαρέσκεια κ.τ.λ.), προσδιορίζοντας τον τρόπο µε τον οποίο θέλουµε να ζήσουµε τη ζωή µας και περιορίζοντας τις πιθανότητες δηµιουργίας µίας αβίωτης ζωής. Το «ευ ζην» καθορίζεται και διαµορφώνεται από το ίδιο το άτοµο (σύµφωνα µε το σύστηµα ηθικής και τα χαρακτηριστικά της κοινωνίας που ισχύουν εκείνη τη συγκεκριµένη χρονική περίοδο). Ανάγεται στις προσωπικές ικανότητες και στις ατοµικές δυνατότητες (Γιαγκουδάκη 1990; 1997; 2009). Παίρνει σχή- µα και κατεύθυνση από τις προσωπικές φιλοδοξίες, όπου µε τον ατοµικό τρόπο σκέψης-δράσης το άτο- µο τείνει να γίνει οδηγός του εαυτού του προς την επιτυχία και την ποιότητα ζωής. Η Φ.Α. µπορεί να προσφέρει στο άτοµο ένα πλαίσιο ικανοποίησης αναγκών (ανωτέρων-κατωτέρων), όπως παρουσιάστηκε παραπάνω, να ενισχύσει τα κατάλληλα κίνητρα (εσωτερικά-εξωτερικά) για το σκοπό αυτό, να βοηθήσει το άτοµο να φτάσει στην προσωπική ανάπτυξη, στην αυτοενίσχυση µέσω της αυτοανακάλυψης, στην κοινωνική ενσωµάτωση (Γιαγκουδάκη 1990; 1997; 2009) και στην αυτοπραγ- µάτωση, µέσω του αυτοπροσδιορισµού (δηλαδή στο να γίνει «αυθεντικά, πλήρως ο εαυτός του»), αρθρώνοντας έτσι την ποιότητα ζωής του ακριβώς όπως το ίδιο την εννοεί.

13 Το βιοντίζελ παράγεται από φυτικά έλαια (ελαιοκράµβη, σόγια, ηλίανθο, κ.λπ.) ή βιοµηχανικά απόβλητα από λίπη/έλαια, µέσα από µια διαδικασία µετεστεροποίησης. Οι αποδόσεις βιοντίζελ από φυτείες φοινίκων είναι δέκα φορές υψηλότερες από τις αποδόσεις που αξιοποιούν ως πρώτες ύλες σόγια, ηλίανθο ή κραµβέλαια. Εκτιµάται ότι ένας τόνος φρούτων φοίνικα µπορεί να αποδώσει 180 kg βιοντίζελ µέσω του παραγοµένου φοινικελαίου. Με τη µετεστεροποίηση προσαρµόζεται κατάλληλα το ιξώδες των καυσίµων, ώστε να γίνεται µε ευκολία και άµεσα ο ψεκασµός στο θάλαµο καύσης. Το βιοντίζελ έχει σηµαντικά πλεονεκτήµατα, κυρίως όσον αφορά: B Στο ισοζύγιο CO2. B Στη µείωση του καπνού. B Στην καλύτερη λίπανση των κινητήρων, παρά την απουσία θείου. B Στη δυνατότητα πλήρους βιοαποικοδόµησης. B Στη δυνατότητά του να ανακυκλωθεί. Επίσης: B Είναι µη τοξικό. B εν περιέχει θείο. B Με τη χρήση του διαπιστώνεται µείωση υδρογονανθράκων, σωµατιδίων, καθώς και των εκποµπών µονοξειδίου του άνθρακα από την εξάτµιση. B Μειώνει το κόστος για τους φορολογούµενους και τις ιδιωτικές επιχειρήσεις. B Η βιοµηχανία παραγωγής βιοντίζελ από φυτικά έλαια προσφέρει ευκαιρίες απασχόλησης και κοινωνικής εξέλιξης σε κατοίκους αγροτικών περιοχών. B Υπάρχει δυνατότητα άµεσης χρήσης ως καύσιµο. Στα µειονεκτήµατά του βιοντίζελ περιλαµβάνονται: B Η αύξηση της αιθάλης στα καυσαέρια. B Το υψηλό ιξώδες. B Η χαµηλή πτητικότητα. B Η χηµική δραστικότητα των ακόρεστων αλυσίδων που οδηγεί σε σχηµατισµό ρητινωδών προϊόντων. B Το κόστος παραγωγής. Για παράδειγµα, το έτος 2007 η τιµή του βιοντίζελ από φοινικέλαιο ανερχόταν σε 2.516,50 ευρώ ανά τόνο, ενώ στις αρχές της δεκαετίας του 2008, η τιµή ανερχόταν σε 3.433,50 ευρώ ανά τόνο. B Η καταστροφή της ισορροπίας οικοσυστηµάτων λόγω της υπερκαλλιέργειας της γης για αφθονότερη παραγωγή πρώτης φυτικής ύλης, αποψίλωση δασών της φυτικής πρώτης ύλης, εξαφάνιση ζωϊκών ειδών λόγω της εκτεταµένης καλλιέργειας της γης, κ.λ.π. Τα µείγµατα βιοντίζελ αναφέρονται συνήθως ως BN, όπου N είναι αριθµός µεταξύ 1 και 100 και αντιπροσωπεύει το ποσοστό του βιοντίζελ στο καύσιµο. Η National Biodiesel Board δηλώνει, ότι το βιοντίζελ µε περιεκτικότητα που φθάνει µέχρι 5-20% (B5 - B20) µπορεί να χρησιµοποιηθεί στους συµβατικούς κινητήρες ντίζελ. Η πρώτη έρευνα για το θέµα της βιοδιασπασιµότητας και της τοξικότητας του βιοντίζελ στο υδάτινο περιβάλλον χρονολογείται από τις αρχές του 1970 και διενεργήθηκε από τους Novak και Kraus. Με την έρευνα Bioship επιστήµονες θέλησαν να εξετάσουν τη χρήση του βιοντίζελ Β20 στην απόδοση µίας εκ των τεσσάρων µηχανών του εµπορικού πλοίου Anna Desgagnés. Το πλοίο ανήκει και λειτουργεί από τις µεταφορές Desgagnés και ξεκίνησε τις δραστηριότητές του το Κατά τη διάρκεια της έρευνας, που έγινε το 2006, µελετήθηκαν οι επιδόσεις του πλοίου, η κατανάλωση καυσίµων και οι εκποµπές αερίων για ένα ταξίδι περίπου χιλιοµέτρων. Τα αποτελέσµατα της έρευνας έδειξαν µείωση στις εκποµπές αερίων του θερµοκηπίου (ισοδυνάµου CO2) κατά 56,8 τόνους σε έξι περίπου µήνες. Σε περίπτωση διαρροής, όπως µπορεί να συµβεί κατά τη διάρκεια της µεταφοράς καυσίµων, το βιοντίζελ αποδοµείται περίπου δύο έως τέσσερις φορές γρηγορότερα συγκριτικά µε το πετρέλαιο. Μείωση, όµως, διαπιστώνεται και στις βλαπτικές επιπτώσεις στις προνύµφες των ψαριών, αφού για το βιοντίζελ απαιτούνται 20πλάσια επίπεδα συγκέντρωσης από τα αντίστοιχα επίπεδα του ντίζελ, για να υπάρξει το ίδιο αποτέλεσµα θνησιµότητας για τις προνύµφες. Έτσι, το βιοντίζελ επιφέρει χαµηλότερο αντίκτυπο σε ευαίσθητα θαλάσσια οικοσυστήµατα. Επίσης, µελέτη της αποδοτικότητας βιοντίζελ σε κινητήρες των µικρών σκαφών «Fair Countess» (µε µήκος 12,19 µέτρα, πλάτος 3,66 µέτρα και κινητήρα Perkins 404C-22) και στο «Aimee 2» (µε µήκος 7,31 µέτρα, πλάτος 2,89 µέτρα και κινητήρα Nanni Diesel HE) έδειξε µειώσεις των εκποµπών NOx, που κυµάνθηκαν από 1,1% έως 10,8% για τη µηχανή Perkins και από 18,0% έως 24,3% για τη µηχανή Nanni. Η µείωση των εκποµπών NOx κατά τη χρησιµοποίηση του βιοντίζελ ως καύσιµο, οφείλεται κυρίως στις µικρότερες τιµές θέρµανσης και στο µεγαλύτερο αριθµό κετανίου. Σύµφωνα µε το πρόγραµµα BioMer του Καναδά, που διενεργήθηκε το διάστηµα Ιούνιο έως Οκτώβριο του 2004, 11 κρουαζιερόπλοια χρησιµοποίησαν καθαρό βιοντίζελ (Β100), ενώ ένα επιπλέον τροφοδοτήθηκε µε βιοντίζελ Β5. Εκτιµάται, ότι κατά τη διάρκεια της έρευνας, διαπιστώθηκε µείωση στις εκποµπές διοξειδίου του άνθρακα κατά 593 τόνους, ποσότητα που αντιστοιχεί σε ποσότητα που παράγεται από 119 οχήµατα που κινούνται µε µίλια το καθένα για ένα έτος. Συµπερασµατικά, διαπιστώνεται ότι το βιοντίζελ µπορεί να χρησιµοποιηθεί αναµεµειγµένο µε το συµβατικό ντίζελ ή ακόµα και µόνο του ως καύσιµο σε θαλάσσιους εξωλέµβιους κινητήρες χωρίς σηµαντικές τροποποιήσεις στον κινητήρα των πλοίων µε περιβαλλοντικά οφέλη. Περιβαλλοντικά Οφέλη από τη Χρήση Βιοντίζελ στα Πλοία Νικολέττα Θάνου Εκπαιδευτικός /θµιας Εκπ/σης, Οδοντίατρος- Υγιεινολόγος, Ναυτιλιακός Οικονοµολόγος, Ειδίκευση στην Κοινωνική- Προληπτική Οδοντιατρική 15

14 Το Πρόβληµα των Ανισοτήτων στην Υγεία στην Ευρώπη Χριστίνα ηµητρακάκη, Ψυχολόγος Έρευνας, Επιστηµονική Συνεργάτης ΚΜΥΥ και ΙΚΠΙ 16 N Ε Α Α Π Ο Τ Η Ν Ε Υ Ρ Ω Π Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΙΣΤΟΤΟΠΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Στις 14 Νοεµβρίου, τέθηκε σε ισχύ ο ευρωπαϊκός ι- στότοπος για την αντιµετώπιση των ανισοτήτων στην υγεία. Ο ιστότοπος αναπτυχθηκε από το Euro- HealthNet για λογαριασµό του Προγράµµατος ράσης για την Ισότητα και χρηµατοδοτήθηκε από την Κοινή ράση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις Ανισότητες στην Υγεία. Ο νέος ιστότοπος αποτελεί µια ανεξάντλητη πηγή πληροφόρησης για τις ανισότητες στην υγεία στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σε εθνικό και τοπικό επίπεδο καθώς και για τους κοινωνικούς παράγοντες στην υ- γεία και για το αντίκτυπο των εφαρορµοζόµενων πολιτικών στην υγεία. Ο ιστότοπος παρέχει στους στους επισκέπτες περισσότερα από 300 παραδείγµατα πολιτικής και καλής πρακτικής που εφαρµόζονται στην Ευρωπαική Ένωση, σε εθνικό και τοπικό επίπεδο. Για περισσότερες πληροφορίες: Η ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΤΩΝ ΗΝΩΜΕΩΝ ΕΘΝΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΜΗ ΜΕΤΑ Ι ΟΜΕΝΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ Οι µη µεταδιδόµενες ασθένειες, όπως τα νοσήµατα του καρδιαγγειακού συστήµατος, ο καρκίνος, ο διαβήτης και η χρόνια αναπευστική πνευµονοπάθεια ευθύνονται για το 63% των θανάτων στον κόσµο σή- µερα. Κάθε χρόνο, οι µη µεταδιδόµενες ασθένειες σκοτώνουν 9 εκατοµµύρια ανθρώπους <60 ετών. Έτσι, η εξάπλωση των µη µεταδιδόµενων ασθενειών ανακηρύχθηκε ως µια κοινωνικο-οικονοµική πρόκληση «επιδηµιολογικών αναλογιών», στην Γενική Συνέλευση που πραγµατοποιήθηκε στις Σεπτεµβρίου στη Νέα Υόρκη. Οι κυβερνήσεις δεσµέυτηκαν να εργαστούν µε τα Ηνωµένα Έθνη προκειµένου να υιοθετήσουν, έως το τέλος του 2012, τους στόχους για την καταπολέ- µηση των σηµαντικότερων χρόνιων ασθενειών και για τη διαµόρφωση εκούσιων πολιτικών για τη διακοπή του καπνίσµατος και τη µείωση της κατανάλωσης της ποσότητας αλατιού, ζάχαρης και λιπών που περιέχονται στα τρόφιµα, παράγοντες που συνεισφέρουν στη πρόβληµα. «Η πρόβλεψη είναι ζοφερή», προειδοποίησε ο γενικός γραµµατέας Ban Ki-moon, ο οποίος σηµείωσε ότι µόνο µια φορά στο παρελθόν η γενική συνέλευση συγκλήθηκε σε επίπεδο υπουργών προκειµένου να κρούσει τον συναγερµό για ένα παγκόσµιο ζήτηµα υγείας και τότε η σύγκλιση της συνέλευσης αφορούσε το HIV-AIDS. Παραθέτοντας στατιστικά στοιχεία του Παγκόσµιου Οργανισµού Υγείας, τα οποία αφορούν την αύξηση των θανάτων από τις µη µεταδιδόµενες ασθένειες, κατά 17% την επόµενη δεκαετία, ο γενικός γραµµατέας συµπλήρωσε πως στην Αφρική η αύξηση αυτή µπορεί να φτάσει το 24%. Μια πολιτική διακήρυξη 65 παραγράφων αποτέλεσε το κεντρικό σηµείο τις διήµερης συνάντησης. Αναγνωρίστηκε πως η παγκόσµια επιβάρυνση και απειλή από τις µη µεταδιδόµενες ασθένειες «αποτελεί µια από τις σηµαντικότερες προκλήσεις του 21ου αιώνα» και σηµειώθηκε το έντονο ενδιαφέρον της Γενικής Συνέλευσης για τη σηµαντική αύξηση των θανάτων και της αναπηρίας που προκαλούν οι µη µεταδιδόµενες ασθένειες. Αναγνωρίστηκε επίσης, πως πολλοί παράγοντες κινδύνου για τις χρόνιες ασθένειες σχετίζονται µε την παχυσαρκία και ότι οι ψυχικές και νευρολογικές διαταραχές, συµπεριλαµβανοµένου του Alzheimer, λειτούργησαν επίσης αθροιστικά στην παγκόσµια επιβάρυνση από τις µη µεταδιδόµενες ασθένειες, εξαιτίας της οποίας υπάρχει ανάγκη παροχής ισοτιµης πρόσβασης στα αποτελεσµατικά προγράµµατα και στις παρεµβάσεις παροχής υπηρεσιών υγείας. Η Margaret Chan, Γενική ιευθύντρια του Παγκόσµιου Οργανισµού Υγείας, είπε πως οι επαγγελµατίες υγείας είναι από καιρό ενήµεροι για την «δυσοίωνη» τάση των µη µεταδιδόµενων ασθενειών. «Παρακαλέσαµε για αλλαγές στον τρόπο ζωής και αυστηρή νο- µοθεσία για τον περιορισµό του καπνίσµατος», είπε. «Η συνέλευση υψηλού κύρους πρέπει να αποτελέσει έναυσµα για αφύπνιση για τους υψηλά ιστάµενους στις κυβερνήσεις ένα γεγονός το οποίο αντικαθιστά την άγνοια και την αδράνεια µε την ενηµερότητα και τις ορθές ενέργειες», δήλωσε. Οι επικεφαλείς των κρατών και των κυβερνήσεων πρέπει να είναι υπεύθυνοι γιατί το πρόβληµα έχει πολύ µεγάλες και σηµαντικές διαστάσεις: Η απάντηση θα πρέπει να έρθει µε την ίδια δύναµη η οποία προστάζει τις σωστές πολιτικές που προασπίζουν την υγεία σε όλους τους τοµείς της κυβέρνησης. Η πολιτική διακύρηξη είναι διαθέσιµη: ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΣΜΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΠΟΥ ΕΠΙ ΡΟΥΝ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Την τελευταία ηµέρα του παγκόσµιου συνεδρίου του Παγκόσµιου Οργανισµού Υγείας για τις κοινωνικές ανισότητες που επιδρούν στην υγεία, το οποίο έλαβε χώρα στο Ρίο ντε Τζανέιρο της Βραζιλίας στις Οκτωβρίου 2011, οριστικοποιήθηκε η πολιτική διακύρηξη για του κοινωνικούς παράγοντες που επιδρούν στην υγεία.

15 Η διακήρυξη εκφράζει την παγκόσµια πολιτική δέσµευση για την εφαρµογή µιας προσέγγισης, η οποία θα απευθύνεται στους κοινωνικούς παράγοντες που επιδρούν στην υγεία µε στοχο την µείωση των ανισότητων στην υγεία και την επίτευξη άλλων παγκόσµιων προτεραιοτήτων. Η διακήρυξη θα βοηθήσει στη διαµόρφωση µιας τάσης µεταξύ των κρατών-µελών του Παγκόσµιου Οργανισµού Υγείας για την ανάπτυξη εθνικών στρατηγικών και σχεδίων δράσης. Περίπου άνθρωποι, συµπεριλαµβανοµένων > 60 υπουργών υγείας και εκπροσώπων των Ηνωµένων Εθνών και της κοινωνίας των πολιτών, συµµετείχαν στο συνέδριο που συγκλήθηκε, προκειµένου να δια- µορφωθεί υποστηρικτική δράση για τους κοινωνικούς παράγοντες που επιδρούν στην υγεία. Κατά την έναρξη, η Margaret Chan, Γενική ιευθύντρια του Παγκόσµιου Οργανισµού Υγείας, αναγνώρισε το ρόλο της κοινωνίας των πολιτών για την συνηγορία της υγείας και τη µείωση των ανισοτήτων στην υγεία, σηµειώνοντας πως οι ανισότητες στην υγεία υπάρχουν επειδή «υπάρχουν οι λανθασµένες πολιτικές». Οι Ευρωπαίοι υπουργοί υγείας συµµετείχαν στο συνέδριο. Για παράδειγµα, ο Ανδρέας Λοβέρδος, υ- πουργός υγείας και κοινωνικής αλληλεγγύης της Ελλάδας, εξήγησε τον τρόπο που αντιµετωπίζει τα εθνικά θέµατα υγείας, υπό το φώς της οικονοµικής κρίσης. Αναφέροντας την πρόοδο στη χώρα του, ο Dorjan Marusic, υπουργός υγείας της Σλοβενίας, υπογράµµισε την αξία της ζωτικής υποστήριξης που έλαβε από τον ευρωπαϊκό τοµέα του Παγκόσµιου Οργανισµού Υγείας και την αξία του δικτύου υγείας της νοτιοανατολικής Ευρώπης σε ότι αφορά στην ανάληψη διακρατικών δραστηριοτήτων για την αντιµετώπιση των κοινωνικών παραγόντων της υγείας. Η υπουργός υγείας και υπηρεσιών υγείας της Νορβηγίας, Anne-Grete Strom-Erichsen, περιέγραψε το νέο σχέδιο δράσης της χώρας για την υγεία, το οποιό θέτει τη δέσµευση για την αντιµετώπιση των ανισοτήτων στην υγεία στο επίκεντρο της στρατηγικής δηµόσιας υγείας. Η διακύρηξη του Ρίο είναι διαθέσιµη: dex/html παρέχουν στο κοινό σε ότι αφορά στα µόνο µε ιατρική συνταγή φάρµακα. Οι ασθενείς ενδιαφέρονται ολοένα και περισσότερο να ενηµερώνονται καλύτερα για τα φάρµακα που λαµβάνουν και θέλουν να έχουν λόγο σε ότι αφορά στη θεραπεία τους. Ταυτόχρονα, έρχονται αντιµέτωποι µε έναν σηµαντικό όγκο πληροφοριών από πολλές διαφορετικές πηγές και συχνά το βρίσκουν δύσκολο να αναγνωρίσουν την αξιόπιστη πληροφόρηση σχετικά µε τα φάρµακα. Η αυξηµένη χρήση του ίντερνετ κατά τα τελευταία χρόνια κάνει ακόµη πιο σηµαντική της ανάγκη για σαφήνεια. Η on line πληροφόρηση για τα φάρµακα πρέπει να είναι ακριβής κι αξιόπιστη. Στις αναθεωρηµένες προτάσεις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τροποποιεί τις αρχικές προτάσεις του 2008 και ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Οι προτάσεις διατηρούν της τρέχουσα απαγόρευση των διαφηµίσεων για τα µόνο µε ιατρική συνταγή φάρµακα και προβλέπει ότι µόνο συγκεκριµένη πληροφόρηση για τα µόνο µε ιατρική συνταγή φάρµακα θα επιτρέπεται. Για παράδειγµα, πληροφόρηση στην ετικέτα και στα φυλλάδια που εσωκλείονται στις συσκευασίες των φαρµάκων καθώς και πληροφόρηση σε ότι αφορά στις τιµές, στις κλινικές δοκιµές και στις οδηγίες χρήσης. Επιπλέον, πληροφόρση για τα µόνο µε ιατρική συνταγή φάρµακα θα επιτρέπεται µόνο µέσα από ορισµένα µέσα επικοινωνίας. Για παράδειγµα, πληροφόρηση µέσα από επίσηµες καταγεγραµµένες ιστοσελιδες και έντυπη πληροφόρηση η οποία θα δίδεται µόνο έπειτα από συγκεκριµένα παράκληση ενδιαφεροµένων. Η δηµοσίευση σε έντυπα µέσα δεν επιτρέπεται. Η πληροφόρηση θα πρέπει να πληροί τα αναγνωρισµένα κριτήρια ποιότητας. Για παράδειγµα, δεν θα πρέπει να είναι προκατειληµµένη, θα πρέπει να ανταποκρίνεται στις ανάγκες και στις προσδοκίες των ασθενών, θα πρέπει να στηρίζεται σε αποδείξεις και να µην είναι παραπλανητική. Το Πρόβληµα των Ανισοτήτων στην Υγεία Ν Ε Α Α Π Ο Τ Η Ν Ε Υ Ρ Ω Π Η στην Ευρώπη Χριστίνα ηµητρακάκη, Ψυχολόγος Έρευνας, Επιστηµονική Συνεργάτης ΚΜΥΥ και ΙΚΠΙ Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΖΗΤΑ ΠΙΟ ΞΕΚΑΘΑΡΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΣΤΑ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΟΥΜΕΝΑ ΦΑΡΜΑΚΑ Στις 11 Οκτωβρίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε αναθεωρηµένες προτάσεις που ξεκαθαρίζουν την πληροφόρηση που οι βιοµηχανίες µπορούν να Στις αναθεωρηµένες προτάσεις θα γίνει διαβούλευση τόσο από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο όσο και από το συµβούλιο των υπουργών. Για περισσότερες πληροφορίες:

16 Β Ι Β Λ Ι Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α SOCIAL ECOLOGICAL APPROACHES TO INDIVIDUALS AND THEIR CONTEXTS: TWENTY YEARS OF HEALTH EDUCATION & BEHAVIOR HEALTH PROMOTION INTERVENTIONS Health Educ Behav. Jan 20. [Epub ahead of print] 2012 Golden S.D. & Earp J.A. Social ecological models that describe the interactive characteristics of individuals and environments that underlie health outcomes have long been recommended to guide public health practice. The extent to which such recommendations have been applied in health promotion interventions, however, is unclear. The authors developed a coding system to identify the ecological levels that health promotion programs target and then applied this system to 157 intervention articles from the past 20 years of Health Education & Behavior. Overall, articles were more likely to describe interventions focused on individual and interpersonal characteristics, rather than institutional, community, or policy factors. Interventions that focused on certain topics (nutrition and physical activity) or occurred in particular settings (schools) more successfully adopted a social ecological approach. Health education theory, research, and training may need to be enhanced to better foster successful efforts to modify social and political environments to improve health. EXPLORING LEARNING OUTCOMES OF SCHOOL-BASED HEALTH PROMOTION. A MULTIPLE CASE STUDY Health Educ Res. Feb 7. [Epub ahead of print] 2012 Carlsson M. & Simovska V. This paper discusses the findings of a multiple case study of a European health promotion project-shape Up-a school-community approach to influencing determinants of a healthy and balanced growing up. The project sought to develop children's capacity to critically explore and act to improve health-related conditions at school and in the community. The aim of the study is to explore learning outcomes, defined as changes in pupils' action competence, of the Shape Up project. Further, the study addresses the interplay between the project's methodology and contextual factors related to its implementation and its impact on learning outcomes. Case study research was conducted in five schools in five different countries. Data were generated through document analysis, interviews and observations. A cross-case analysis was conducted, inspired by the Context- Mechanism-Outcome analytical framework proposed by Pawson and Tilley (1997). Changes related to pupils' knowledge, skills, visions, critical thinking and decision making, experience with taking action and a realization that they can change things stand out as essential for the pupils' developing sense of action competence. Two different implementation forms of the project's methodological approach were identified across the five cases, both conducive to changes in pupils' action competence. EDUCATION IN MENTAL HEALTH PROMOTION AND ITS IMPACT ON THE PARTICIPANTS' ATTITUDES AND PERCEIVED MENTAL HEALTH Ann Gen Psychiatry Dec; 23 P.p. 10:33, 2011 Tomaras V.D., Ginieri-Coccossis M., Vassiliadou M., Malliori M., Ferentinos S., Soldatos C.R., Tylee A. Background: Although the promotion of mental health (MHP) through education and training is widely accepted, there is scarce evidence for its effectiveness in the literature from outcome studies worldwide. The present study aimed to assess the effect of a three-semester MHP educational program on the recipients' opinions towards mental illness and on their own self-assessed health. Μethods: Respondents were 78 attendees who completed the assessment battery at the first (baseline) and the last session (end) of the training course. They were primary care physicians or other professionals, or key community agents, working in the greater Athens area. The course consisted of 44 sessions (4 h each), over a 3-semester period, focusing on the principles and methods of mental health promotion, the main aspects of major psychiatric disorders, and on relevant to health skills. Assessment instruments included the Opinion about Mental Illness (OMI) scale and the General Health Questionnaire (GHQ-28). Results: The mean scores of three OMI factors, that is, social discrimination, social restriction and social integration, and the two GHQ-28 subscales, that is, anxiety/insomnia and social dysfunction, were significantly improved by the end of the training course. Conclusions: The results of this study provide evidence, with limitations, for the short-term effectiveness of the implemented educational MHP program on an adult group of recipients-key agents in their community. Because interventions for strengthening positive opinions about mental illness and enhancing self-assessed health constitute priority aims of mental health promotion, it would be beneficial to further investigate the sustainability of the observed positive changes. In addition it would be useful to examine: (a) the possible interplay between the two outcome measures, that is, the effect of opinions of recipients about mental health on their perceived health, and (b) the applicability of this intervention in individuals with different sociodemographic profiles. 18

17 ΖΗΣΕ ΧΩΡΙΣ ΤΣΙΓΑΡΟ Γιάννης Τούντας Εκδόσεις Τυπωθήτω Αθήνα, 2012 ISBN: Πολλοί καπνιστές πιστεύουν ότι το κάπνισµα είναι απόλαυση. Το κάπνισµα όµως δεν είναι απόλαυση. Είναι δηλητήριο. Άλλοι πάλι νοµίζουν ότι επιλέγουν µία ευχάριστη συνήθεια. Το κάπνισµα όµως δεν είναι ελεύθερη επιλογή. Είναι καταναγκαστική Εξάρτηση. Ο βασικός λόγος που µας αποτρέπει από το να διακόψουµε το κάπνισµα είναι αυτές ακριβώς και πολλές άλλες ψευδαισθήσεις που τρέφουν οι καπνιστές για το τσιγάρο, καθώς και ο φόβος που απορρέει απ αυτές για το τι δυσάρεστο θα συµβεί στη ζωή τους εάν διακόψουν το κάπνισµα. Υπάρχει βέβαια και η βιολογική εξάρτηση από τη νικοτίνη. Αυτή όµως καταπολεµείται πιο εύκολα γιατί τα στερητικά συµπτώµατα δεν διαρκούν πολύ, ενώ µε τα φάρµακα που υπάρχουν σήµερα αντιµετωπίζονται πολύ πιο εύκολα απ ότι στο παρελθόν. Εάν, λοιπόν, κάποιος θέλει να κόψει το τσιγάρο, θα τα καταφέρει και µάλιστα εύκολα, εάν απαλλαγεί πρώτα από τη ψευδαίσθηση της απόλαυσης και από το φόβο των συνεπειών της διακοπής. Αντίθετα, η ζωή χωρίς τσιγάρο είναι πιο απολαυστική. Γι αυτό και το βιβλίο αυτό, εκτός από το να προσφέρει όλες τις χρήσιµες πληροφορίες γύρω από το κάπνισµα και τις συνέπειές του, επικεντρώνεται στους µύθους και στους φόβους που κουβαλάει ένας καπνιστής σε όλη του τη ζωή. Εκατοµµύρια όµως καπνιστές καταφέρουν να το κόψουν. Γιατί όχι και εσύ. ιάβασε προσεκτικά το βιβλίο αυτό και πάρε την απόφαση. Εάν χρειαστείς βοήθεια, ακολούθησε τις οδηγίες στο τέλος του βιβλίου. Όλοι οι άνθρωποι µπορούν να κόψουν το κάπνισµα. Μερικοί πολύ εύκολα, άλλοι όχι τόσο εύκολα. Κάθε καπνιστής που θέλει να κόψει το τσιγάρο θα το κάνει µε διαφορετικό τρόπο. Άλλωστε κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός. Το «κλειδί» είναι να το θέλεις και να πιστέψεις ότι µπορείς, δεσµεύοντας ταυτόχρονα τον εαυτό σου ότι θα γίνεις ένας πρώην καπνιστής. ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Επιµέλεια Ελληνικής Έκδοσης: Άγγελος Χατζάκης Εκδόσεις Π.Χ. Πασχαλίδης Αθήνα, 2012 ISBN: Το βιβλίο αυτό, γραµµένο µε σκοπό την παρουσίαση των γενικών αρχών, της µεθοδολογίας και της εξέλιξης της Επιδηµιολογίας, όπως ασκείται σε µια αναπτυγµένη υγειονοµικά χώρα, παρέχει ολοκληρωµένη γνώση και πλήθος πληροφοριών στον Έλληνα αναγνώστη για την πλοήγησή του σε ένα από τα πλέον διεθνοποιηµένα επιστηµονικά πεδία. Είναι κοινός τόπος ότι η συνεχής επέκταση και εµ- βάθυνση της Επιδηµιολογίας δηµιουργεί προβλήµατα στην κατανόηση και τη διδασκαλία της, που προέρχονται όχι µόνο από τη διεύρυνση του πεδίου της, αλλά, κυρίως, από την εφαρµογή της σε διαφορετικά γνωστικά αντικείµενα. Αποτελεί, λοιπόν, µεγάλη πρόκληση ώστε η διδασκαλία της τόσο σε προπτυχιακό όσο και µεταπτυχιακό επίπεδο να διατηρεί το ενιαίο της µεθοδολογία της και να µην υποκύπτει στη γοητεία της περιγραφής των τελικών αποτελεσµάτων και των εξειδικευµένων εφαρµογών της. Το βιβλίο Επιδηµιολογία των Aschengrau & Seage αποτελεί την πλέον επιτυχηµένη σύγχρονη συµβολή προς την κατεύθυνση αυτή, όπως αυτό τεκµαίρεται από την τεράστια εκπαιδευτική επιτυχία του βιβλίου που χρησιµοποιείται ως βασικό διδακτικό σύγγραµµα σε πολλά πανεπιστήµια και σχολές δηµόσιας υγείας των Η.Π.Α. Ίσως ένα από τα µυστικά της επιτυχίας του βιβλίου αυτού είναι ότι, µε εξαίρεση κάποια κεφάλαια στα οποία απαιτείται η τεχνική συγκρότηση του γιατρού ή του επαγγελµατία υγείας, το µεγαλύτερο µέρος του είναι εύκολα προσπελάσιµο από το γενικό αναγνώστη που ενδιαφέρεται να γνωρίσει το υπόβαθρο όλων εκείνων των σχέσεων που ονοµάζουµε αιτιολογικές και καθορίζουν τι είναι «ωφέλιµο» και τι «βλαπτικό» για την υγεία και την ευεξία µας. ΟΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΣΤΗ ΙΟΙΚΗΣΗ ΜΟΝΑ ΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πέτρος Κωσταγιόλας & Γιώργος Αλεξιάς Εκδόσεις Πεδίο Αθήνα, 2011 ISBN: Η οργάνωση των υπηρεσιών υγείας και οι σχέσεις µεταξύ των εµπλεκοµένων µερών στις υπηρεσίες υ- γείας γενικότερα δεν είναι στατικές, δεδοµένες και διαχρονικές, αλλά επηρεάζονται ιστορικά και µορφοποιούνται από την ευρύτερη κοινωνικό-οικονοµική δυναµική. Κατά τον 21 ο αιώνα, η ψηφιακή διάσταση της οικονοµίας αναπροσαρµόζει τον ρόλο της πληροφορίας στην οργάνωση των υπηρεσιών υγείας και εξυπηρετεί επίσης άλλες ανάγκες (π.χ. αυξηµένη λογοδοσία, ενηµέρωση ασθενών, περιορισµός ιατρικής ε- ξουσίας κ.α.). Από την άλλη, η ύπαρξη αυξηµένων δυνατοτήτων πρόσβασης στην πληροφορία µέσω του διαδικτύου δεν σηµαίνει ότι όλοι αυτοµάτως θα υιοθετήσουν τα «νέα» εργαλεία. Αντίθετα, απαιτούνται πολιτικές και κατάλληλα διαµορφωµένες υπηρεσίες πληροφόρησης προκειµένου οι περισσότεροι να έχουν πρόσβαση στις κατάλληλες γι αυτούς πληροφορίες, αλλά και να µάθουν να χρησιµοποιούν τα εργαλεία πληροφόρησης, και µέσω αυτών να επιδιώξουν τη νέα συνεργατική σχέση µε την ιατρική και τους ιατρούς. Σκοπός του βιβλίου αυτού είναι η διερεύνηση του ρόλου της πληροφόρησης, των υπηρεσιών πληροφόρησης και της πληροφοριακής συµπεριφοράς των επαγγελµατιών υγείας και των ασθενών ως παραγόντων που επηρεάζουν τις σχέσεις µεταξύ ιατρών και ασθενών, την οργάνωση των υπηρεσιών υγείας και, εν τέλει, τη διοίκηση των µονάδων υγείας. Ν Ε Ε Σ Ε Κ Ο Σ Ε Ι Σ 19

18 Π Ρ Ο Σ Ε Χ Η Σ Υ Ν Ε Ρ Ι Α P 38 Ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΙΑΤΡΙΚΟ ΣΥΝΕ ΡΙΟ Μαΐου 2012, Αθήνα Οργ.: Ιατρική Εταιρεία Αθηνών Πληρ.: Ιατρική Εταιρεία Αθηνών Τηλ.: , Fax: Website: P 2 ND INTERNATIONAL CONGRESS ON ENVIRONMENTAL HEALTH. Know(ing) the Environment to Protect Human Health (ICEH 2012) 29 TH May - 1 ST June 2012, Polytechnical Institute of Lisbon, Lisbon, Portugal Οργ.: Lisbon College of Health Technology, Polytechnical Institute of Lisbon Website: P ISPOR 17 TH ANNUAL INTERNATIONAL MEETING June , Washington Hilton, Washington, DC, USA Οργ.: International Society for Pharmacoeconomics and Outcomes Research (ISPOR) Πληρ.: ISPOR Τηλ.: , Fax: Website: P1 ST INTERNATIONAL CONFERENCE ON FAMILIAL HYPERCHOLESTEROLAEMIA IN CHILDREN AND ADOLESCENTS June , Athens, Greece Οργ.: The Lipid Clinic and Laboratory for Metabolic Diseases, 1st Department of Paediatrics, Athens University Medical School Πληρ.: Free Spirit, Maria Schismenou Τηλ.: , Fax: Website: P 11 TH ANNUAL INTERNATIONAL CONFERENCE ON HEALTH ECONOMICS, MANAGEMENT & POLICY June , Athens, Greece Οργ.: Athens Institute for Education and Research (ATINER) Πληρ.: ATINER Τηλ.: , Fax: Website: P THE 2012 UICC WORLD CANCER CONGRESS. Connecting for Global Impact August , Montreal, Canada Οργ.: WCC2012 UICC Cancer Congress Πληρ.: UICC Congress Team: Jessica Mathieu and Mathieu Pouret Τηλ.: , Website: P 9 TH IUHPE EUROPEAN HEALTH PROMOTION CONFERENCE: Health and Quality of Life - Health, Economy, Solidarity September , Tallin, Estonia Οργ.: IUHPE International Union for Health Promotion and Education Πληρ.: Frens Conference Services Τηλ.: , Fax: Website: P ISPOR 15 TH ANNUAL EUROPEAN CONGRESS November , ICC Berlin, Berlin, Germany Οργ.: International Society for Pharmacoeconomics and Outcomes Research Πληρ.: ISPOR Τηλ.: , Fax: Website: ventid=39 P 5 TH ANNUAL EUROPEAN PUBLIC HEALTH CONFERENCE All Inclusive Public Health November , Hilton Conference Centre, Portomaso, St. Julian s, Malta Οργ.: EUPHA Πληρ.: European Public Health Association (EUPHA) office Τηλ.: , Fax: Website: P INTERNATIONAL CONFERENCE ON GLOBAL PUBLIC HEALTH 2012 (GPH 2012) December , Colombo, Sri Lanka Οργ.: Department of Epidemiology and Global Health and Ume Centre for Global Health Research, Sweden & International Center for Research and Development (ICRD), Sri Lanka Πληρ.: Conference Secretariat, Hazards & Disasters 2012 Τηλ./Fax: Website: 20

19 Το Ινστιτούτο Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής, στα πλαίσια των Έργων: Α. «Επιµόρφωση Επαγγελµατιών Υγείας Πρωτοβάθµιας Φροντίδας Υγείας στην Προαγωγή και Αγωγή Υγείας στις οκτώ Περιφέρειες Σύγκλισης». Β. «Επιµόρφωση Επαγγελµατιών Υγείας Πρωτοβάθµιας Φροντίδας Υγείας στην Προαγωγή και Αγωγή Υγείας στις τρεις Περιφέρειες Σταδιακής Εξόδου». Γ. «Επιµόρφωση Επαγγελµατιών Υγείας Πρωτοβάθµιας Φροντίδας Υγείας στην Προαγωγή και Αγωγή Υγείας στις δύο Περιφέρειες Σταδιακής Εισόδου». το οποίο χρηµατοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταµείο στο πλαίσιο των Αξόνων Προτεραιότητας: P Εδραίωση της µεταρρύθµισης στον Τοµέα Ψυχικής Υγείας, Ανάπτυξη της Πρωτοβάθµιας Φροντίδας Υγείας και προάσπιση της ηµόσιας Υγείας του πληθυσµού στις 8 περιφέρειες σύγκλισης. P Εδραίωση της µεταρρύθµισης στον Τοµέα Ψυχικής Υγείας, Ανάπτυξη της Πρωτοβάθµιας Φροντίδας Υγείας και προάσπιση της ηµόσιας Υγείας του πληθυσµού στις 3 Περιφέρειες Σταδιακής Εξόδου και PΕδραίωση της µεταρρύθµισης στον Τοµέα Ψυχικής Υγείας, Ανάπτυξη της Πρωτοβάθµιας Φροντίδας Υγείας και προάσπιση της ηµόσιας Υγείας του πληθυσµού στις 2 Περιφέρειες Σταδιακής Εισόδου του Ε.Π. Ανάπτυξη Ανθρώπινου υναµικού, υλοποιεί Πρόγραµµα Επαγγελµατικής Επιµόρφωσης µε τίτλο: «Επιµόρφωση Επαγγελµατιών Υγείας της Πρωτοβάθµιας Φροντίδας Υγείας στην Προαγωγή και Αγωγή Υγείας» διάρκειας 20 ωρών. Οι στόχοι της επιµόρφωσης είναι η ενσωµάτωση των αρχών και των στρατηγικών της πρόληψης και της προαγωγής υγείας στην τρέχουσα κλινική πρακτική των επαγγελµατιών υγείας που εργάζονται σε υπηρεσίες Πρωτοβάθµιας Φροντίδας, καθώς και η βελτίωση της αποτελεσµατικότητας των δράσεων προαγωγής υγείας στην κοινότητα στο πλαίσιο τους ρόλου τους. Η εκπαίδευση περιλαµβάνει τις τρεις εξής ενότητες: 1. Πρωτοβάθµια φροντίδα και προαγωγή υγείας. 2. Σχεδιασµός Προγραµµάτων Προαγωγής Υγείας στην κοινότητα. 3. Παρεµβάσεις για αλλαγή συµπεριφοράς των ασθενών που αφορούν τη διακοπή καπνίσµατος, την αύξηση της φυσικής δραστηριότητας, τη βελτίωση της διατροφής, τον προληπτικό έλεγχο του καρκίνου και των καρδιαγγειακών, την υποστήριξη της αυτοδιαχείρισης στις χρόνιες ασθένειες. ΠΟΙΟΙ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΥΝ Κάθε κύκλος επιµόρφωσης θα έχει 20 συµµετέχοντες. ικαίωµα συµµετοχής θα έχουν κατά προτεραιότητα οι Νοσηλευτές που υπηρετούν σε Μονάδες Πρωτοβάθµιας Φροντίδας (Κέντρα Υγείας, ηµοτικά Ιατρεία, Τακτικά Εξωτερικά Ιατρεία κ.α.) της γεωγραφικής περιφέρειας στην οποία πραγµατοποιείται το εκάστοτε σεµινάριο. Συµµετοχή θα µπορούν να δηλώσουν επίσης Επισκέπτες Υγείας, Κοινωνικοί Λειτουργοί, Μαιευτές και ιαιτολόγοι που υπηρετούν σε Μονάδες Πρωτοβάθµιας Φροντίδας Υγείας της ίδιας γεωγραφικής περιφέρειας. Για όλους τους συµµετέχοντες θα λαµβάνονται υπόψη τα εξής κριτήρια: P Η προηγούµενη εκπαίδευση (προτεραιότητα θα έχουν οι νοσηλευτές και οι έχοντες πτυχίο ανώτατης εκπαίδευσης). P Ο χώρος εργασίας και η επιστηµονική και επαγγελµατική επάρκεια, όπως αυτή αντανακλάται από το βιογραφικό του επαγγελµατία υγείας. P Η καλή γνώση της αγγλικής γλώσσας και η καλή χρήση ηλεκτρονικού υπολογιστή και διαδικτύου. Μετά την αρχική αξιολόγηση των τίτλων σπουδών και των βιογραφικών τους, οι υποψήφιοι που θα επιλεγούν θα καλούνται σε σύντοµη τηλεφωνική επικοινωνία, µε τη µορφή συνέντευξης, ώστε να οριστικοποιηθεί η επιλογή τους. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΩΝ ΣΕΜΙΝΑΡΙΩΝ Κάθε κύκλος επιµόρφωσης θα διαρκεί 20 ώρες και θα υλοποιείται Παρασκευή (17:00 21:00), Σάββατο (10:00-18:00) και Κυριακή (09:00 17:00). Τις ηµεροµηνίες και τους τόπους πραγµατοποίησης των εκπαιδευτικών σεµιναρίων, ανάλογα µε την περιφέρεια που εργάζονται οι ενδιαφερόµενοι, θα βρείτε στην ιστοσελίδα ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΙΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ: Οι ενδιαφερόµενοι για το Πρόγραµµα Επιµόρφωσης καλούνται να υποβάλλουν: 1.) Αίτηση συµµετοχής. 2.) Αναλυτικό βιογραφικό σηµείωµα. 3.) Υπεύθυνη ήλωση όπου θα αναγράφεται ότι «όλα τα αναγραφόµενα στοιχεία στο βιογραφικό σηµείωµα είναι αληθή και ότι θα προσκοµίσει τους ανάλογους τίτλους µετά την αρχική επιλογή του». ΤΑ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΕΝΤΥΠΑ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ Οι αιτήσεις κατατίθενται στο Ινστιτούτο Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής (ΙΚΠΙ): 1) µε fax ) µε Η Νόµιµη Εκπρόσωπος ηµητρακάκη Χριστίνα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Περιγραφή Συμβουλευτικής ανήκει στην ευρύτερη κατηγορία των Συμβουλευτικών Κέντρων. Τα Συμβουλευτικά Κέντρα

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ 1449 ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ»

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ, Γ.Ν.Π. «Π.. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΟΜEΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 1 Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. «Γ.Παπανικολάου» 2 Τμήμα Ιατρικής, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

«Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση»

«Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση» Συνέδριο «Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση» Έκθεση ΠΟΛΙΣ, Θεσσαλονίκη 21-22 / 11/ 2013 «Κοινωνικές Δράσεις στη Νέα Προγραμματική Περίοδο» Αγγελική Ωραιοπούλου Προϊσταμένη ΕΔΑ Περιφέρειας Κεντρικής

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ ΓΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Εξαρτησιογόνες Ουσίες ( καπνός, αλκοόλ, ναρκωτικά )

ΘΕΜΑΤΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ ΓΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Εξαρτησιογόνες Ουσίες ( καπνός, αλκοόλ, ναρκωτικά ) ΘΕΜΑΤΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ ΓΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Εξαρτησιογόνες Ουσίες ( καπνός, αλκοόλ, ναρκωτικά ) Ασθένειες: AIDS, ηπατίτιδα Β, Μεσογειακή αναιμία, καρδιαγγειακά νοσήματα, ασθένειες στο εργασιακό περιβάλλον,

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 ΘΕΜΑ:Παραγοντες που επηρεαζουν την υγεια. Το 1948 με την ιδρυση του Π.Ο.Υ. τεθηκαν επισημως τα θεμελια για

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 21 Νοεµβρίου 2014 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Σκοπός της έρευνας ήταν η συλλογή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΑΘΗΝΑ, ΙΟΥΝΙΟΣ 2014 ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΙΔΙΩΤΙΚΟΥΣ ΦΟΡΕΙΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΗΣ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ & ΕΡΓΑΣΙΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ, PROLEPSIS Η ΑΝΑΓΚΗ Η οικονομική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ Η παχυσαρκία αποτελεί μία ασθένεια η οποία τείνει να εκλάβει διαστάσεις επιδημίας ή κοινωνικής μάστιγας τις τελευταίες δεκαετίες. Σύμφωνα με το Παγκόσμιο Οργανισμό

Διαβάστε περισσότερα

Κλίμακα. Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου. Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ

Κλίμακα. Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου. Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ Κλίμακα Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ 2015 Κλίμακα Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου Η ΚΛΙΜΑΚΑ είναι

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ Εντάσσεται στο Μέτρο 2.3 «Ενέργειες Πρόληψης Ενίσχυσης της Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013»

ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013» ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013» ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 1 «Μέσο-μακροπρόθεσμη στήριξη του ανθρώπινου δυναμικού που υφίσταται τις συνέπειες απρόβλεπτων τοπικών η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Το Κέντρο Πρόληψης «ΦΑΕΘΩΝ» των δήµων Ιλίου, Πετρούπολης, Καµατερού, Αγίων Αναργύρων σε συνεργασία µε τον Οργανισµό κατά των Ναρκωτικών,

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Το Κέντρο Πρόληψης «ΦΑΕΘΩΝ» των δήµων Ιλίου, Πετρούπολης, Καµατερού, Αγίων Αναργύρων σε συνεργασία µε τον Οργανισµό κατά των Ναρκωτικών, ΙΛΙΟΝ,16/09/2009 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Το Κέντρο Πρόληψης «ΦΑΕΘΩΝ» των δήµων Ιλίου, Πετρούπολης, Καµατερού, Αγίων Αναργύρων σε συνεργασία µε τον Οργανισµό κατά των Ναρκωτικών, ΟΚΑΝΑ, συνεχίζει τις δράσεις στη τοπική

Διαβάστε περισσότερα

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας»

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» «Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» Mαρίνα Οικονόµου-Λαλιώτη Επικ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Προγράµµατος «αντι-στίγµα» ΕΠΙΨΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ. Αποδέκτες ~ 450 γονείς ~ 650 παιδιά

ΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ. Αποδέκτες ~ 450 γονείς ~ 650 παιδιά ΚΕΝΤΡΟ ΠΡΟΛΗΨΗΣ «ΙΚΤΥΟ ΑΛΦΑ» ΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012 ΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ. Αποδέκτες ~ 450 γονείς ~ 650 παιδιά ΟΜΑ ΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ( ιάρκεια κάθε Οµάδας: 8 δίωρες εβδοµαδιαίες συναντήσεις). Οµάδα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη προβλημάτων ψυχικής υγείας σε παιδιά και εφήβους: η εμπειρία από τη λειτουργία του Ιατροπαιδαγωγικού Κέντρου του ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου».

Πρόληψη προβλημάτων ψυχικής υγείας σε παιδιά και εφήβους: η εμπειρία από τη λειτουργία του Ιατροπαιδαγωγικού Κέντρου του ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου». Πρόληψη προβλημάτων ψυχικής υγείας σε παιδιά και εφήβους: η εμπειρία από τη λειτουργία του Ιατροπαιδαγωγικού Κέντρου του ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου». Αθανασοπούλου Ευαγγελινή Παιδοψυχίατρος, Επιμελήτρια Ε.Σ.Υ.

Διαβάστε περισσότερα

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης»

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» «Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Η Ιατρική Παρέμβαση (Medical Intervention -Med.In) είναι μια Ελληνική ιατρική οργάνωση αρωγής με δράσεις εντός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΑΘΗΝΑ, ΙΟΥΝΙΟΣ 2014 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ & ΕΡΓΑΣΙΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Σελίδα1 Η ΑΝΑΓΚΗ Η αντιμετώπιση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η αυτοκτονική συµπεριφορά ορίζεται ως η συµπεριφορά, κατά την οποία το άτοµο θέλει να κάνει κακό στον εαυτό του µε σκοπό να δώσει ένα τέλος στη ζωή του. ιαχωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Ιανουαριος 2015. Κωνσταντίνα Μοσχοτά. Αντιπρόεδρος Καταφυγίου Γυναίκας

Ιανουαριος 2015. Κωνσταντίνα Μοσχοτά. Αντιπρόεδρος Καταφυγίου Γυναίκας Ιανουαριος 2015 Κωνσταντίνα Μοσχοτά Αντιπρόεδρος Καταφυγίου Γυναίκας Ανεξάρτητη, µη κυβερνητική, µη κερδοσκοπική οργάνωση. Όραµά µας η καταπολέµηση κάθε µορφής κακοποίησης εις βάρος των γυναικών. Λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ 4/2014 ΓΡΑΦΕΙΟ ΣΥΜΠΑΡΑΣΤΑΤΗ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΗ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΔΗΜΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ 4/2014 ΓΡΑΦΕΙΟ ΣΥΜΠΑΡΑΣΤΑΤΗ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΗ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΔΗΜΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ 4/2014 ΓΡΑΦΕΙΟ ΣΥΜΠΑΡΑΣΤΑΤΗ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΗ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΔΗΜΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ Αλεξανδρούπολη 24.2.2014 Προς -Δήμαρχο Αλεξανδρούπολη κ. Ευάγγελο Λαμπάκη -Προϊσταμένη Διεύθυνσης

Διαβάστε περισσότερα

Ανακοίνωση της Ετήσιας Έκθεσης του ΙΝCB για το 2013 Αθήνα, 4 Μαρτίου 2014

Ανακοίνωση της Ετήσιας Έκθεσης του ΙΝCB για το 2013 Αθήνα, 4 Μαρτίου 2014 Ανακοίνωση της Ετήσιας Έκθεσης του ΙΝCB για το 2013 Αθήνα, 4 Μαρτίου 2014 Γεράσιμος Νοταράς, πρόεδρος του Δ.Σ. του ΚΕΘΕΑ Η διεθνής οικονομική κρίση και τα μέτρα λιτότητας που εφαρμόζονται σε πολλές χώρες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Φυσική αγωγή και προαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας: Συνεργασίες και κοινές δράσεις

Η θέση της Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας: Συνεργασίες και κοινές δράσεις Η θέση της Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας: Συνεργασίες και κοινές δράσεις Παναγιώτης Βίγλας, Οδοντίατρος, Γενικός Γραμματέας Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας Η Ελληνική Οδοντιατρική Ομοσπονδία

Διαβάστε περισσότερα

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Επαγγελματίες υγείας και υπηρεσίες υγείας Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Σύσταση 40: Συστήνεται να γίνεται εκτίμηση των αναγκών του ασθενή, συμβουλευτική σε προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo. Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.gr Διαχείριση κρίσεων: Ψυχο-κοινωνικές «Ακόμα και οι χώρες που είναι εξοπλισμένες

Διαβάστε περισσότερα

. ΣΤΑΘΜΟΣ ΦΡΟΝΤΙ ΑΣ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΟΚΑΝΑ ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΙΧΑΗΛ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ Πολιτική του ΟΚΑΝΑ στη Μείωση της Βλάβης ΣΤΑΘΜΟΣ ΦΡΟΝΤΙ ΑΣ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΤΟΥ ΟΚΑΝΑ Παρέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ. ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση

ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ. ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 2009-2010 ΤΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Το Ανοικτό Ίδρυμα Εκπαίδευσης είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

«ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ»

«ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» «ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ : Κωνσταντινίδου Εύα Επιβλέπουσα καθηγήτρια : ηµητριάδου Αλεξάνδρα ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2007 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στις µέρες µας επικρατεί µια παγκόσµια

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ»

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ» «H AΠΑΣΧΟΛΗΣΗ A ΩΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ» Ημερίδα του ΠΑΣΥΠΚΑ «Δράσεις ένταξης των κινητικά αναπήρων στην παραγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Η συµβολή του ΕΣΠΑ ( ΚΠΣ) στην ενδυνάµωση του Ανθρώπινου υναµικού

Η συµβολή του ΕΣΠΑ ( ΚΠΣ) στην ενδυνάµωση του Ανθρώπινου υναµικού Η συµβολή του ΕΣΠΑ ( ΚΠΣ) στην ενδυνάµωση του Ανθρώπινου υναµικού ΙΩΑΝΝΗΣ ΙΑΜ, ΜΕΞΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Ε.Σ.Π.Α. (Εθνικό Στρατηγικό Πλαίσιο Αναφοράς) ) 2007-2013 Ε.Π. Ανάπτυξη Ανθρώπινου υναµικού Ενίσχυση της

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΥΨΗΛΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΜΑΖΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ Βρυξελλες, 12-13 ιουνιου 2008 Slovensko predsedstvo EU 2008 Slovenian Presidency

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα.

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Μαρία Φωτουλάκη Επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής-Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονική Υπεύθυνη Χρυσή (Σίσσυ) Χατζηχρήστου Καθηγήτρια Σχολικής Ψυχολογίας Πανεπιστήμιο Αθηνών

Επιστημονική Υπεύθυνη Χρυσή (Σίσσυ) Χατζηχρήστου Καθηγήτρια Σχολικής Ψυχολογίας Πανεπιστήμιο Αθηνών Διεθνές Πρόγραμμα κατάρτισης εκπαιδευτικών και παρέμβασης για την προαγωγή του θετικού κλίματος και της ψυχικής ανθεκτικότητας στη σχολική κοινότητα WeC.A.R.E. (κύρια φάση, 2013-2014) Επιστημονική Υπεύθυνη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020. Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020. Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020 Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση Οι Άξονες Προτεραιότητας 6,7,8,και 9 περιλαµβάνουν τις παρεµβάσεις του τοµέα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΝ ΙΑΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙ ΕΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Ι. ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Η

Διαβάστε περισσότερα

Β Α Σ Ι Κ Ε Σ Ε Ν Ν Ο Ι Ε Σ

Β Α Σ Ι Κ Ε Σ Ε Ν Ν Ο Ι Ε Σ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Εξαρτησιογόνες ουσίες ονοµάζονται όλες οι ουσίες που προκαλούν εξάρτηση ψυχική ή σωµατική και που η χρήση τους δηµιουργεί µεταβολές στον εγκέφαλο (γνωστικές λειτουργίες και συναισθήµατα)

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικός εκφοβισμός(bullying). Η περίπτωση της ΔΔΕ Α Αθήνας

Σχολικός εκφοβισμός(bullying). Η περίπτωση της ΔΔΕ Α Αθήνας Σχολικός εκφοβισμός(bullying). Η περίπτωση της ΔΔΕ Α Αθήνας Χιόνη Μαρία, MSc Προαγωγής & Αγωγής Υγείας Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ Υπεύθυνη Αγωγής Υγείας Δ. Δ. Ε. Α Αθήνας Αθήνα, 25/11/2014 Χαρακτηριστικά σχολικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα

Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα Μ. Μαδιανός Κέντρο Κοινοτικής Ψυχικής Υγιεινής Ζωγράφου, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ψυχιατρική 2002, 13:297-300 Η Ελλάδα, τρία έτη µετά την ένταξή της από το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΓΑ-Κοινωνική Εργασία σε καταστάσεις κρίσης στην Πρωτοβάθμια Κοινωνική Πρόνοια» Eπικοινωνία: thkallin@gmail.com Προς (πίνακα αποδεκτών) ΚΟΜΟΤΗΝΗ, 20 Ιουλίου 2015 Με τo παρόν σημείωμα σας γνωστοποιούμε

Διαβάστε περισσότερα

Το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο κατά τη Νέα Προγραμματική Περίοδο (2014-2020) Βασικά σημεία και διερευνητικές προσεγγίσεις

Το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο κατά τη Νέα Προγραμματική Περίοδο (2014-2020) Βασικά σημεία και διερευνητικές προσεγγίσεις Το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο κατά τη Νέα Προγραμματική Περίοδο (2014-2020) Βασικά σημεία και διερευνητικές προσεγγίσεις Εμμανουέλα Κουρούση Μονάδα Β Ειδική Υπηρεσία Συντονισμού και Παρακολούθησης Δράσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΗΣΗ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΜΗΤΡΩΟ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΙΔΙΩΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΜΗ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ. Ο /Η υπογεγραμμένος-η...

ΑΙΤΗΣΗ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΜΗΤΡΩΟ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΙΔΙΩΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΜΗ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ. Ο /Η υπογεγραμμένος-η... ΑΙΤΗΣΗ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΜΗΤΡΩΟ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΙΔΙΩΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΜΗ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΠΡΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ Ο /Η υπογεγραμμένος-η..... (όνομα εκπροσώπου βάσει

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα ΔΙΑΤΡΟΦΗ. Πόσα παιδιά συμμετέχουν στο Πρόγραμμα; Πόσα γεύματα έχουν διανεμηθεί; Ποια είναι η «ιστορία» του Προγράμματος;

Πρόγραμμα ΔΙΑΤΡΟΦΗ. Πόσα παιδιά συμμετέχουν στο Πρόγραμμα; Πόσα γεύματα έχουν διανεμηθεί; Ποια είναι η «ιστορία» του Προγράμματος; Πρόγραμμα ΔΙΑΤΡΟΦΗ Πόσα παιδιά συμμετέχουν στο Πρόγραμμα; Το Πρόγραμμα ΔΙΑ.ΤΡΟΦΗ απευθύνεται σε μαθητές δημοσίων σχολείων κοινωνικοοικονομικά ευπαθών περιοχών της χώρας, που πλήττονται περισσότερο από

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Ηβραχείαςµορφής Συµβουλευτική διαδικασία Η εφαρµογή του Γνωσιακού-Συµπερι φοριστικού µοντέλου ψυχοθεραπείας στη διακοπή του καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Το διαθεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Εισηγήτρια: Ασπασία Τασίου και Τίνα Γκουντή

Εισηγήτρια: Ασπασία Τασίου και Τίνα Γκουντή Ινστιτούτο Έρευνας & Θεραπείας της Συµπεριφοράς ΤΜΗΜΑ Παιδιών και Εφήβων του ΙΕΘΣ Γλάδστωνος 10, (5 ος ορ.), Πλ. Κάνιγγος, 106 77 Αθήνα Τηλ. 210 3840129 Fax 210 3840803 http://www.ibrt.gr, e-mail: ibrt@ibrt.gr

Διαβάστε περισσότερα

Ανα τυξιακή Σύµ ραξη «ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ» "Ολοκληρωµένη Παρέµβαση για την Ισότιµη Συµµετοχή των Ατόµων µε Ανα ηρία στην Εργασία"

Ανα τυξιακή Σύµ ραξη «ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ» Ολοκληρωµένη Παρέµβαση για την Ισότιµη Συµµετοχή των Ατόµων µε Ανα ηρία στην Εργασία Newsletter No. 3 Α ρίλιος 2007 Ανα τυξιακή Σύµ ραξη «ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ» Έργο: "Ολοκληρωµένη Παρέµβαση για την Ισότιµη Συµµετοχή των Ατόµων µε Ανα ηρία στην Εργασία" Επιµέλεια: ΕΜΠΟΡΙΚΟ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Πρόγραμμα Μεταρρυθμίσεων

Εθνικό Πρόγραμμα Μεταρρυθμίσεων Η συμβολή του ΕΚΤ στην επιτυχή εφαρμογή της Σύστασης «ΕΠΕΝ ΥΣΗ ΣΤΑ ΠΑΙ ΙΑ: ΣΠΑΖΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΚΥΚΛΟ ΤΗΣ ΜΕΙΟΝΕΞΙΑΣ» Σταματία Παπούλια Προϊσταμένη Ειδικής Υπηρεσίας Συντονισμού & Παρακολούθησης ράσεων ΕΚΤ (ΕΥΣΕΚΤ)

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΟΥ ΠΙΣ ΓΙΑ ΕΝΙΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ

Η ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΟΥ ΠΙΣ ΓΙΑ ΕΝΙΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ Η ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΟΥ ΠΙΣ ΓΙΑ ΕΝΙΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ Εθνικός σχεδιασμός και ενδυνάμωση των Υπηρεσιών Πρόληψης: α. Καταπολέμηση και προσπάθεια εξάλειψης των αιτιολογικών παραγόντων της αρρώστιας

Διαβάστε περισσότερα

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου που αντιμετωπίζει ψυχικά προβλήματα λόγω της σωματικής

Διαβάστε περισσότερα

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης Προαγωγή Υγείας Προγράμματα άσκησης Σύσταση 13: Συστήνεται οι Γενικοί Ιατροί, άλλοι Ιατροί, καθώς και επαγγελματίες υγείας της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας να ενθαρρύνουν τους ασθενείς με κατάθλιψη (κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

Β Α Σ Ι Κ Ε Σ Ε Ν Ν Ο Ι Ε Σ

Β Α Σ Ι Κ Ε Σ Ε Ν Ν Ο Ι Ε Σ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Εξαρτησιογόνες ουσίες ονοµάζονται όλες οι ουσίες που προκαλούν εξάρτηση ψυχική ή σωµατική και που η χρήση τους δηµιουργεί µεταβολές στον εγκέφαλο (γνωστικές λειτουργίες και συναισθήµατα)

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο Σακχαρώδης Διαβήτης (ΣΔ) είναι μια μεταβολική διαταραχή και αποτελεί ένα από τα συχνότερα χρόνια νοσήματα και μια από τις σημαντικότερες αιτίες πρόωρης

Διαβάστε περισσότερα

ΥΓΙΕΙΝΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΥΓΙΕΙΝΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Υγιεινή της Εργασίας είναι: η προάσπιση και προαγωγή της υγείας στον ψηλότερο βαθμό της φυσικής, ψυχικής και κοινωνικής ευεξίας των εργαζομένων σ όλα τα επαγγέλματα.

Διαβάστε περισσότερα

Έναρξη προγράμματος διαδικτυακής τηλεκπαίδευσης του ΕΥΖΗΝ

Έναρξη προγράμματος διαδικτυακής τηλεκπαίδευσης του ΕΥΖΗΝ Έναρξη προγράμματος διαδικτυακής τηλεκπαίδευσης του ΕΥΖΗΝ Το πρόγραμμα ΕΥΖΗΝ παρεμβαίνει, μέσω συγκεκριμένων δράσεων, στην καθημερινότητα του σχολείου και της ελληνικής οικογένειας, παρέχοντας διαρκή συμβουλευτική

Διαβάστε περισσότερα

πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση" Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος

πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος "Η χρόνια νόσος μέσα από το πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση" Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Η ιατρική ομάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 ΟΔΗΓΟΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 ΟΔΗΓΟΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 10-2011 ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Το Ανοικτό Ίδρυμα Εκπαίδευσης είναι ένα σύγχρονο εκπαιδευτήριο προσανατολισμένο στην

Διαβάστε περισσότερα

Υποχρεωτικά Μαθήµατα

Υποχρεωτικά Μαθήµατα Κατάλογος Προσφερόµενων Μαθηµάτων Κωδικοποίηση Μαθηµάτων Ο φοιτητής µπορεί να αναγνωρίζει τα µαθήµατα που προσφέρονται σε κάθε έτος από τον κωδικό αριθµό που συνοδεύει κάθε εξαµηνιαίο µάθηµα, που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς «Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς Ξενοδοχείο President 18 Νοεμβρίου 2015 1 η Συνάντηση Άρτεμις Κ. Τσίτσικα Επικ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής

Διαβάστε περισσότερα

Γ. Συµπεράσµατα από οµάδες εργασίας του Συνεδρίου

Γ. Συµπεράσµατα από οµάδες εργασίας του Συνεδρίου Γ. Συµπεράσµατα από οµάδες εργασίας του Συνεδρίου 1. Θα βοηθούσε η ανάπτυξη ενός συντονιστικού οργάνου για θέµατα οικογένειας και παιδιών (π.χ. Υπουργείο Οικογένειας, Παιδιού και Νεότητας) 2. Η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΤΕ, Β ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Α.Π.Θ. Γ.Ν.Θ. «ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ» ΜSc Εργαστήριο Ιατρικής της Άθλησης Α.Π.Θ. Πτυχιούχος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Σεξουαλική συμπεριφορά των εφήβων σε Γυμνάσια και Λύκεια της Κύπρου

Σεξουαλική συμπεριφορά των εφήβων σε Γυμνάσια και Λύκεια της Κύπρου Σεξουαλική συμπεριφορά των εφήβων σε Γυμνάσια και Λύκεια της Κύπρου Κουρίδης Γιάννης, Σάββα Σάββας, Κουρίδης Χρήστος, Τορναρίτης Μιχάλης. Εισαγωγή Στα σχολεία της Κύπρου δεν διδάσκεται το μάθημα της σεξουαλικής

Διαβάστε περισσότερα

Βιογραφικό σημείωμα Europass

Βιογραφικό σημείωμα Europass Βιογραφικό σημείωμα Europass Προσωπικές πληροφορίες πώνυμο (-α) / Όνομα (-τα) Διεύθυνση (-εις) ΨΑΡΡΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΡΑΚΗΣ 19, ΑΘΗΝΑ, 17121 Ν.ΣΜΥΡΝΗ Τηλέφωνο (-α) 2109329890, 6948595973 Διεύθυνση E-mail mpsarrakou@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Διημερίδα για την Ποιότητα στις Υπηρεσίες Υγείας Eυαισθητοποίηση των Λειτουργών Υγείας στην Ασφάλεια των Ασθενών

Διημερίδα για την Ποιότητα στις Υπηρεσίες Υγείας Eυαισθητοποίηση των Λειτουργών Υγείας στην Ασφάλεια των Ασθενών Διημερίδα για την Ποιότητα στις Υπηρεσίες Υγείας Eυαισθητοποίηση των Λειτουργών Υγείας στην Ασφάλεια των Ασθενών 1. Εισαγωγή Οι εξελίξεις και οι δεσμεύσεις στο θέμα της Ασφάλειας των Ασθενών έχουν αυξηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ

ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΔΙΑΓΩΓΗΣ ΟΡΙΣΜΟΣ: Σύμφωνα με το Διαγνωστικό και στατιστικό εγχειρίδιο για τις ψυχικές νόσους DSM-IV,το κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Πρόσκληση κάλεσμα της Υπουργού Εργασίας για τη στήριξη άνεργων νέων και την καταπολέμηση της παιδικής φτώχιας

Θέμα: Πρόσκληση κάλεσμα της Υπουργού Εργασίας για τη στήριξη άνεργων νέων και την καταπολέμηση της παιδικής φτώχιας ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ημερομηνία: ευτέρα, 28 Φεβρουαρίου 2011 Θέμα: Πρόσκληση κάλεσμα της Υπουργού Εργασίας για τη στήριξη άνεργων νέων και την καταπολέμηση

Διαβάστε περισσότερα

1η συνάντηση: Γνωριμία, σπάσιμο πάγου, αυτοπαρουσίαση μελών ομάδας, κανόνες λειτουργίας ομάδας, ονοματοδοσία ομάδας.

1η συνάντηση: Γνωριμία, σπάσιμο πάγου, αυτοπαρουσίαση μελών ομάδας, κανόνες λειτουργίας ομάδας, ονοματοδοσία ομάδας. Από τον Σεπτέμβριο του 2011 συγκροτούνται ομάδες αυτοβοήθειας ψυχικά ασθενών (πχ πάσχοντες από κατάθλιψη, διάφορα είδη σχιζοφρένειας, σχιζοσυναισθηματική διαταραχή, διάφορα είδη διπολικής διαταραχής ή

Διαβάστε περισσότερα

Εξαρτησιογόνες ουσίες

Εξαρτησιογόνες ουσίες Ναρκωτικά Ναρκωτικά-Εξάρτηση Ο όρος ναρκωτικά χρησιµοποιείται για να χαρακτηρίσει όλες τις τοξικές ψυχοτρόπες ουσίες που διακινούνται παρανόµως και προκαλούν σοβαρή διαστρέβλωση της προσωπικότητας του

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο ΟΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗ ΕΛΛΑ Α

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο ΟΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗ ΕΛΛΑ Α ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο ΟΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗ ΕΛΛΑ Α Ο όρος «προσφορά υπηρεσιών υγείας» εκφράζει την παροχή υπηρεσιών που προέρχονται από προµηθευτές υγείας (γιατρούς, νοσοκοµεία κ.τ.λ). Οι παράγοντες που προσδιορίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Αλληλεγγύη Ευπαθών Κοινωνικά Ομάδων Δήμος Solna Σουηδία

Κοινωνική Αλληλεγγύη Ευπαθών Κοινωνικά Ομάδων Δήμος Solna Σουηδία Κοινωνική Αλληλεγγύη Ευπαθών Κοινωνικά Ομάδων Δήμος Solna Σουηδία ΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΙΡΕΤΩΝ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Γεώργιος Κοντορίνης, Δημοτικός Σύμβουλος Solna, Σουηδία Κοινωνική Αλληλεγγύη ΗπόληSolna

Διαβάστε περισσότερα

του ΚΕΘΕΑ εγγράφονται σε δηµόσια σχολεία ως κατ οίκον διδαχθέντες, για να συµµετάσχουν στις προαγωγικές ή απολυτήριες εξετάσεις. Ακόµη, όλες σχεδόν

του ΚΕΘΕΑ εγγράφονται σε δηµόσια σχολεία ως κατ οίκον διδαχθέντες, για να συµµετάσχουν στις προαγωγικές ή απολυτήριες εξετάσεις. Ακόµη, όλες σχεδόν Εκδοτικό σηµείωµα Στη φιλοσοφία και πρακτική του Κέντρου Θεραπείας Εξαρτηµένων Ατόµων η εκπαίδευση αποτελεί κεντρικό άξονα της θεραπευτικής του προσέγγισης και της λειτουργίας του. Το προσερχόµενο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Πρωτόκολλο προγράμματος πρόληψης και προαγωγής της στοματικής υγείας «Ημέρες Πρόληψης» Εισαγωγή Ο Οδοντιατρικός Σύλλογος Πειραιά (ΟΣΠ) εδώ και 30 χρόνια πρωτοπορεί στο χώρο

Διαβάστε περισσότερα

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ: Ε.202-2 ΕΝΤΥΠΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΝΤΥΠΟ: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΚΔΟΤΗΣ: ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΥ Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ A ΜΕΡΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Υ ΕΞΑΜΗΝΟ: Β ΜΑΘΗΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Επιλεγόµενο µάθηµα «Εισαγωγή στην Πρωτοβάθµια Φροντίδα Υγείας και τη Γενική Ιατρική»

Επιλεγόµενο µάθηµα «Εισαγωγή στην Πρωτοβάθµια Φροντίδα Υγείας και τη Γενική Ιατρική» Προαγωγή της Υγείας - Βαθµίδες Πρόληψης Στις "αναπτυγµένες" κοινωνίες οι κύριες αιτίες νοσηρότητας και θνησιµότητας είναι τα χρόνια νοσήµατα. Τα νοσήµατα αυτά είναι αποτέλεσµα µακρόχρονης έκθεσης του οργανισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΥΓΙΕΙΝΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΥΓΙΕΙΝΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ή ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ είναι η εφαρμογή της νοσηλευτικής πρακτικής και των ενεργειών της δημόσιας υγείας, με

Διαβάστε περισσότερα

Παραδείγµατα Καλής Πρακτικής στην Προαγωγή της Ψυχικής Υγείας των εργαζοµένων - ΑΝΙΜΑ αµκε -

Παραδείγµατα Καλής Πρακτικής στην Προαγωγή της Ψυχικής Υγείας των εργαζοµένων - ΑΝΙΜΑ αµκε - Παραδείγµατα Καλής Πρακτικής στην Προαγωγή της Ψυχικής Υγείας των εργαζοµένων - ΑΝΙΜΑ αµκε - Στοιχεία Επιχείρησης Οργανισµού Επιχείρηση ή Οργανισµός ΑΝΙΜΑ αµκε-µκο Εταιρεία Αρωγής Ψυχικής Υγείας & Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Προαγωγή Υγείας Πρόληψη Νόσου Ιατρική κοινότητας

Προαγωγή Υγείας Πρόληψη Νόσου Ιατρική κοινότητας Προαγωγή Υγείας Πρόληψη Νόσου Ιατρική κοινότητας Εισαγωγή στην προαγωγή υγείας Δήμητρα Τριανταφύλλου Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Υγεία Παραδοσιακός Προσδιορισμός «Η υγεία είναι η απουσία της

Διαβάστε περισσότερα

Ταυτότητα. 2.061 άτομα, πανελλαδικά. 28 & 29 Απριλίου 2011. Τυπικό στατιστικό σφάλμα Μέγιστο σφάλμα 2,16% με διάστημα εμπιστοσύνης 95%

Ταυτότητα. 2.061 άτομα, πανελλαδικά. 28 & 29 Απριλίου 2011. Τυπικό στατιστικό σφάλμα Μέγιστο σφάλμα 2,16% με διάστημα εμπιστοσύνης 95% Ταυτότητα Σκοπός έρευνας Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά δείγματος Αντιπροσωπευτικό, άνδρες και γυναίκες, 18 ετών και άνω, βάση της απογραφής του 2001 της ΕΣΥΕ Μέγεθος δείγματος/ γεωγραφική κάλυψη Χρονικό διάστημα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΣ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΑΡΘΡΩΝ ΣΤΗΝ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ PUBMED ΜΕ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ, ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ, ΑΠΟΔΟΣΗ, ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ

ΜΕΘΟΔΟΣ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΑΡΘΡΩΝ ΣΤΗΝ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ PUBMED ΜΕ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ, ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ, ΑΠΟΔΟΣΗ, ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΛΛΙΑΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Λοχαγός, Νοσηλεύτρια Ψυχικής Υγείας M.Sc Πληροφορική Υγεία Μεταπτυχιακή φοιτήτρια Διοίκησης Μονάδων Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΦΥΛΟ ΣΤΟΝ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΛΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ ΤΜΗΜΑ Νοσηλευτικής ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ευρύτερο κοινωνικο-οικονομικό περιβάλλον Τομέας Υγείας Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας Τριτοβάθμια Περίθαλψη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2015 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟ «ΓΕΜΑΤΟ ΔΙΑΤΡΟΦΗ» Δημοσθένης Β. Παναγιωτάκος, Καθηγητής, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Οι διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ Η ΑΠΟΣΤΟΛΗ, αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία, υλοποιεί ως συντονιστής στο Σχέδιο «Αποστολή για την Κοινωνική Ένταξη και Απασχόληση Ευάλωτων Ομάδων» της Α.Σ. Δίκτυο Αλληλεγγύης,

Διαβάστε περισσότερα

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες Πώς μπορεί να διασφαλιστεί ότι οι άνθρωποι με οστεοαρθρίτιδα και ρευματοειδή αρθρίτιδα λαμβάνουν τη βέλτιστη δυνατή περίθαλψη σε ολόκληρη την Ευρώπη: συστάσεις του EUMUSC.NET Σε συνεργασία με τον EULAR

Διαβάστε περισσότερα

Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία

Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία Ελένη Δημητρίου Ψυχολόγος Λειτουργός Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης Επιτροπή Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ατόμων με Νοητική Αναπηρία Επιτροπή Προστασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ 1 ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Α. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Το πρόγραμμα ειδίκευσης στη συστημική διάγνωση που προσφέρει το Λόγω Ψυχής Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα

Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα πολυσύνθετο εξελισσόµενο θέµα Τέλη 90 ο ιό ήταν θανατηφόρο Σύνδροµο επίκτητη ανοσολογική ανεπάρκεια (AIDS) 1998 πρώτε αποτελεσµατικέ θεραπείε Χρόνιο νόσηµα Ο φορέα συνεχίζει

Διαβάστε περισσότερα