ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΛΕΜΦΙΚΗΣ ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΜΑΣΤΩΝ ΣΤΗ ΓΑΤΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΛΕΜΦΙΚΗΣ ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΜΑΣΤΩΝ ΣΤΗ ΓΑΤΑ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΖΩΩΝ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΛΕΜΦΙΚΗΣ ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΜΑΣΤΩΝ ΣΤΗ ΓΑΤΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Λ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΚΤΗΝΙΑΤΡΟΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2008

2 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΖΩΩΝ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΛΕΜΦΙΚΗΣ ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΜΑΣΤΩΝ ΣΤΗ ΓΑΤΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Λ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΚΤΗΝΙΑΤΡΟΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Καθηγητής Α. Δεσίρης Επιβλέπων Καθηγητής Α. Δημητριάδης Μέλος Συμβουλευτικής Επιτροπής Επίκουρος Καθηγητής Μ. Πατσίκας Μέλος Συμβουλευτικής Επιτροπής Θεσσαλονίκη 2008

3 Παρασκευή Λ. Παπαδοπούλου Α.Π.Θ. «Απεικονιστική μελέτη της λεμφικής αποχέτευσης των μαστών στη γάτα» «Η έγκριση της παρούσης Διδακτορικής Διατριβής από την Κτηνιατρική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης δεν υποδηλώνει αποδοχή των γνωμών του συγγραφέως» (Ν. 5343/1931, άρθρο 202, παρ.2)

4 στους αγαπημένους εκείνους που έφυγαν αυτούς που απόμειναν στο Γιώργο και στο Μιχάλη μου

5 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 8 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Γενικά περί μαστών Ανάπτυξη του μαστικού αδένα Δομή του μαστού Δομή του μαστικού αδένα Δομή της θηλής Αιμοφόρα αγγεία του μαστού Νεύρα του μαστού Λεμφαγγεία και λεμφαδένες του μαστού Ανάπτυξη και ορμονική εξάρτηση του μαστού Λεμφικό σύστημα Ανάπτυξη του λεμφικού συστήματος Στοιχεία ανατομικής Φυσιολογία του λεμφικού συστήματος Μέθοδοι μελέτης του λεμφικού συστήματος Άμεση ακτινολογική λεμφαγγειογραφία Έμμεση ακτινολογική λεμφαγγειογραφία α. Έμμεση ραδιοϊσοτοπική λεμφαγγειογραφία β. Έμμεση λεμφαγγειογραφία με μαγνητική τομογραφία γ. Έμμεση λεμφαγγειογραφία με αξονική τομογραφία 36 ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ - ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ Υλικά Μέθοδος Σκιαγραφικές ουσίες ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ Προετοιμασία Αναισθησία πειραματόζωων για έμμεση λεμφαγγειογραφία με συμβατική ακτινολογία Αναισθησία πειραματόζωων για έμμεση λεμφαγγειογραφία με αξονική τομογραφία Αναισθησία για την επαναληπτική ακτινογράφηση 42

6 2.2. Έγχυση της σκιαγραφικής ουσίας Έμμεση λεμφαγγειογραφία με συμβατική ακτινολογία - Έμμεση λεμφαγγειογραφία με αξονική τομογραφία και με συμβατική ακτινολογία ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 47 Α. Πρώτη πειραματική σειρά Έμμεση λεμφαγγειογραφία με συμβατική ακτινολογία Λεμφική αποχέτευση του 1ου μαστού (πρόσθιος θωρακικός) Λεμφική αποχέτευση του 2ου μαστού (οπίσθιος θωρακικός) Λεμφική αποχέτευση του 3ου μαστού (πρόσθιος κοιλιακός) Λεμφική αποχέτευση του 4ου μαστού (οπίσθιος κοιλιακός) 68 Β. Δεύτερη πειραματική σειρά Έμμεση λεμφαγγειογραφία με αξονική τομογραφία και με 75 συμβατική ακτινολογία 1. Λεμφική αποχέτευση του 1ου μαστού (πρόσθιος θωρακικός) Λεμφική αποχέτευση του 2ου μαστού (οπίσθιος θωρακικός) Λεμφική αποχέτευση του 3ου μαστού (πρόσθιος κοιλιακός) Λεμφική αποχέτευση του 4ου μαστού (οπίσθιος κοιλιακός) ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ABSTRACT ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 166

7 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Αντικείμενο της διατριβής αυτής είναι η μελέτη της λεμφικής αποχέτευσης του μαστού στη γάτα. Η διατριβή αυτή εκπονήθηκε στην Κλινική Ζώων Συντροφιάς της Κτηνιατρικής Σχολής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, υπό την καθοδήγηση του καθηγητού της Κτηνιατρικής Σχολής κ. Άγγελου Δεσίρη. Από τη θέση αυτή θα ήθελα να εκφράσω τις ευχαριστίες μου στο πρόσωπό του, διότι ο σχεδιασμός, η εκτέλεση και η συγγραφή της διατριβής αυτής δε θα ήταν δυνατό να πραγματοποιηθούν χωρίς τη συνεχή και άοκνη καθοδήγησή του. Τον ευχαριστώ ακόμη για τη συμπαράσταση και το πραγματικό ενδιαφέρον του, στοιχεία απαραίτητα για την ολοκλήρωση κάθε διατριβής. Τις βαθύτατες ευχαριστίες μου θα ήθελα επίσης να εκφράσω στον καθηγητή Ακτινολογίας της Ιατρικής Σχολής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης κ. Αθανάσιο Δημητριάδη, για την επιστημονική του υποστήριξη, την κατανόηση και την πολύπλευρη βοήθειά του με την οποία έγινε δυνατή τόσο η εκτέλεση όσο και η συγγραφή της διατριβής αυτής. Οφείλω επίσης να ευχαριστήσω τον επίκουρο καθηγητή Ακτινολογίας της Κτηνιατρικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, κ. Μιχαήλ Πατσίκα, του οποίου η επιστημονική παρουσία, η διαρκής επίβλεψη και οι πολύτιμες συμβουλές του αποτέλεσαν οδηγό για την εκπόνηση και συγγραφή της διατριβής αυτής. Θα ήθελα ακόμη να ευχαριστήσω τη συνάδελφο και φίλη κ. Μαρία Μαρίνου, Ε.Ε.ΔΙ.Π ΙΙ της μονάδας Απεικονιστικής Διάγνωσης, για την καθημερινή βοήθεια και συμπαράστασή της κατά τα διάφορα στάδια εκπόνησης της διατριβής αυτής. Ευχαριστώ, επίσης, το προσωπικό της μονάδας Αναισθησιολογίας-Εντατικής Θεραπείας και Χειρουργικής-Μαιευτικής για τη βοήθειά τους στην εκπόνηση της διατριβής. Για την επιμέλεια και τη διαμόρφωση του κειμένου στάθηκε ουσιαστική η συμβολή και η συμπαράσταση της φίλης μου κ. Μάρως Παπαβασιλείου, την οποία θερμά ευχαριστώ. Τέλος, πρέπει να ευχαριστήσω την οικογένειά μου για την ηθική στήριξη και συμπαράσταση που μου παρείχε σε όλα τα στάδια της διατριβής αυτής.

8

9 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το λεμφικό σύστημα του μαστού της γάτας είναι μία ανατομική οντότητα που παίζει βασικό ρόλο αρχικά στην αναστολή εξάπλωσης των νεοπλασμάτων, ενεργώντας ως πρωτογενής φραγμός (Fisher και Fisher 1971, 1972) και κατόπιν στη ρύθμιση και μεταφορά των καρκινικών κυττάρων, δεδομένου ότι αποτελεί την πιο κοινή οδό μετάστασής τους (Patsikas και Dessiris 1996a,b, Pereira και συν. 2003, Patsikas και συν. 2006). Τα νεοπλάσματα του μαστού στη θηλυκή γάτα είναι το τρίτο συχνότερα εμφανιζόμενο νεόπλασμα, ακολουθώντας τις νεοπλασίες των οργάνων του αιμοποιητικού συστήματος και του δέρματος (Wallace και Morisson 1998, Morris και Dobson 2001). Μολονότι στη θηλυκή γάτα τα νεοπλάσματα του μαστού παρουσιάζουν μικρότερη συχνότητα εμφάνισης σε σχέση με τον σκύλο και τον άνθρωπο (Hayes και Milne 1981), θεωρείται ότι αποτελούν συνήθη ανατομική θέση νεοπλασματικής εξεργασίας (Dorn και συν. 1968). Όταν διαπιστωθεί η εμφάνιση ενός όγκου, συχνότερα αναμένεται να είναι κακοήθης δεδομένου ότι το ποσοστό της κακοήθειας των όγκων του μαστού στη γάτα ανέρχεται στο % περίπου (Schmidt και Langham 1967, Hayes και Mooney 1985, Withrow και Veil 2001, Novosad 2003). Τα χαρακτηριστικά των κακόηθων νεοπλασμάτων του μαστού στη γάτα είναι η γρήγορη ανάπτυξη τους, ο υψηλός βαθμός επανεμφάνισής τους και το μικρό ποσοστό επιβίωσης των προσβεβλημένων ζώων. Έτσι, η ανάγκη για γρήγορη διάγνωση της νόσου, η άμεση και επιθετική θεραπευτική αντιμετώπιση και οι συχνά επαναλαμβανόμενες εξετάσεις για τη διαπίστωση κλινικών σημείων επανεμφάνισης της νόσου είναι επιτακτικές (Hayes και Mooney 1985). Ο τρόπος της θεραπευτικής αντιμετώπισης των νεοπλασμάτων του μαστού που θα επιλεγεί στηρίζεται στη μελέτη των προγνωστικών στοιχείων, όπως στο μέγεθος του όγκου, στη σταδιοποίησή του, καθώς και στον ιστολογικό τύπο και στην διαφοροποίησή του. Για τη θεραπεία των νεοπλασμάτων του μαστού στο σκύλο και στη γάτα η χειρουργική επέμβαση θεωρείται η μέθοδος επιλογής, μπορεί όμως να εφαρμοστεί συνδυασμός χειρουργικής αφαίρεσης με χημειοθεραπεία (Karayannopoulou και συν. 2001, Novosad 2003, Sorenmo 2003). Στη γάτα, η ολική μαστεκτομή είναι η συχνότερα εφαρμοζόμενη χειρουργική τεχνική σε αντίθεση με το 8

10 σκύλο (Wallace και Morisson 1998, Lana και συν. 2007). Το λεμφικό σύστημα του μαστού, με βάση τη δομή και τη λειτουργία του, παίζει σημαντικό ρόλο στον τοπικό έλεγχο της εξάπλωσης των καρκινικών κυττάρων, καθώς και στη μεταφορά τους σε νέες απομακρυσμένες θέσεις (Silver 1966, Ruberte και συν. 1991, Pereira και συν. 2003). Η παρουσία μεταστάσεων που ακολουθούν τα κακοήθη νεοπλάσματα του μαστού κυμαίνεται γενικά σε ποσοστά από 22,7% (Hayes και Milne 1981) έως 70,6% (Weijer και Hart 1972), ενώ ειδικότερα η μετάσταση στους επιχώριους λεμφαδένες σε ποσοστά από 6% (Hayden και Nielsen 1971) έως 82,8% (Weijer και Hart 1972). Το σύνολο των επιχώριων λεμφαδένων (λεμφικό κέντρο), είναι το πρώτο φίλτρο της μετάστασης του όγκου (Schiag 1998) και η παρουσία ή η απουσία μεταστατικής νόσου στο λεμφικό κέντρο θεωρείται μεγάλης σημασίας για τη σταδιοποίηση της νόσου, καθώς και για την πρόγνωση και θεραπεία των κακόηθων νεοπλασμάτων του μαστού. Επομένως, η γνώση της τοπογραφίας της λεμφικής οδού μιας περιοχής είναι σημαντική στον κλινικό για την επιλογή της κατάλληλης θεραπευτικής αντιμετώπισης της νόσου (Bembenek και Sciag 2000, Kiricuta 2000). Ωστόσο, μεγάλη συζήτηση διεξάγεται σήμερα για την ύπαρξη πλήθους βιολογικών και μοριακών δεικτών των νεοπλασμάτων και του ρόλου τους στην καλύτερη κατανόηση του μηχανισμού μετάστασης (Lana και συν. 2007). Υποστηρίζεται, ότι η ύπαρξη λεμφοβλεβικών αναστομώσεων στην περιοχή του μαστού θα μπορούσε να αποτελεί εναλλακτική οδό μετάστασης (Wilson και Hayes 1983). Η αυξημένη ογκογένεση σε νεοπλάσματα του μαστού στο σκύλο όπως και στον άνθρωπο, διαπιστώθηκε ότι συνδέεται με την εμφάνιση μετάστασης (Graham και Myers 1999). Επιπλέον, από πειραματικά δεδομένα διαπιστώνεται ότι για την ανάπτυξη ενός όγκου επάνω από κάποιο μέγεθος απαιτείται αγγειογένεση, η οποία επιτρέπει τις αιματογενείς μεταστάσεις. Ωστόσο, η αιτία της νεοαγγείωσης και της μικροαγγείωσης στα νεοπλάσματα του μαστού αμφισβητείται, επιτρέποντας να θεωρείται η λεμφική οδός ως ο κύριος μηχανισμός της μεταστατικής εξάπλωσης ενός νεοπλάσματος (Hal και συν.1992 και Van Hoef και συν. 1993). Τα νεοπλάσματα του μαστού της γάτας παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, παίζοντας σημαντικό ρόλο, ως πρότυπο, για τη μελέτη των νεοπλασμάτων του μαστού στη γυναίκα, επειδή από ιστολογική άποψη τα νεοπλάσματα του μαστού στη γάτα παρουσιάζουν ομοιότητες με εκείνα του ανθρώπου (Hayes και Milne 1981). 9

11 Η γνώση της ανατομίας και της φυσιολογίας του λεμφικού συστήματος του μαστού είναι σημαντική και απολύτως αναγκαία, δεδομένης της συμμετοχής των λεμφαδένων και των λεμφαγγείων στη μετάσταση ενός νεοπλάσματος (Tanis 2001, Golder 2004). Οι επιχώριοι λεμφαδένες μιας περιοχής ή ενός οργάνου είναι και η πρώτη θέση μετάστασης. Εάν αυτοί δεν είναι διηθημένοι σπάνια υπάρχει μετάσταση σε άλλη θέση (Mariani και συν. 2004). Η βιοψία των επιχώριων λεμφαδένων μιας περιοχής ή ενός οργάνου αποτελεί πολλές φορές διαγνωστική αναγκαιότητα και κατά συνέπεια, η γνώση της τοπογραφίας των λεμφαδένων αυτών είναι ιδιαίτερα σημαντική (Luciani και συν. 2006). Το σχήμα, το μέγεθος και η ακριβής αρχιτεκτονική ενός λεμφαδένα, καθώς και η μεταβολική του δραστηριότητα, οδηγούν συχνά σε διαγνωστικά συμπεράσματα (Golder 2004). Ωστόσο, η διαφοροποίηση με απεικονιστικά διαγνωστικά μέσα καλοήθους και κακοήθους εξεργασίας στους επιχώριους λεμφαδένες στηρίζεται κυρίως στο μέγεθος και στο σχήμα τους, αλλά είναι ακόμη αμφισβητούμενη διότι η μετάσταση στους φυσιολογικού μεγέθους λεμφαδένες μπορεί να μη διαγνωστεί και η νόσος στους διογκωμένους λεμφαδένες μπορεί να είναι δύσκολο να διαφοροποιηθεί διαγνωστικά (Misselwitz 2006). Για τη μορφολογική και λειτουργική απεικόνιση των λεμφαδένων χρησιμοποιείται πληθώρα απεικονιστικών μεθόδων (Veit και συν. 2006). Τα απεικονιστικά μέσα που χρησιμοποιούνται για τη μελέτη και τη σκιαγράφηση των λεμφαγγείων και των λεμφαδένων είναι πολλά και πολλές φορές συνδυάζονται μεταξύ τους (Pecking και συν. 2002). Οι τεχνικές της λεμφαγγειακής απεικόνισης αποτελούν στην ιατρική του ανθρώπου ολοένα και περισσότερο εφαρμοζόμενες μεθόδους για τον προσδιορισμό της έκτασης της χειρουργικής επέμβασης που πρέπει να εφαρμόζεται σε περιπτώσεις νεοπλασμάτων (Suga και συν a,b,c). Οι μέχρι σήμερα εφαρμοζόμενες τεχνικές λεμφαγγειογραφίας, διακρίνονται σε εκείνες με τις οποίες απεικονίζεται το λεμφαγγειακό δίκτυο με κάποια σκιαγραφική ουσία (άμεση και έμμεση λεμφαγγειογραφία συμβατική ακτινολογία αξονική τομογραφία και μαγνητική τομογραφία) και σε εκείνες με τις οποίες υπολογίζεται ποσοτικά η λεμφική ροή με ταυτόχρονη αδρή απεικόνιση του λεμφαγγειακού δικτύου (ραδιοϊσοτοπικές λεμφαγγειογραφίες με χρήση ραδιοφαρμάκων). Οι γνώσεις μας σχετικά με την ανατομική και τη φυσιολογία της λεμφικής 10

12 αποχέτευσης του μαστού στη γάτα είναι ακόμη ελλιπείς. Οι υπάρχουσες μελέτες στηρίζονται στην ενδοϊστική έγχυση χρωστικών λεμφοτρόπων ουσιών σε νεκρά ζώα και στην παρατήρηση της λεμφικής ροής των μαστών μετά από λεπτή ανατομή των ιστών (Sugimura και συν. 1956, 1958, 1960, Vollmerhause και Roos 1992, Raharisson και Sautet 2006, 2007). Ως εκ τούτου, στην παρούσα διδακτορική διατριβή, κρίθηκε σκόπιμη η πειραματική διερεύνησή της λεμφικής αποχέτευσης των μαστών με απεικονιστικές μεθόδους σε υγιή ζωντανά ζώα. Οι μέθοδοι που εφαρμόστηκαν σε αυτή τη διατριβή δεν έχουν μέχρι σήμερα περιγραφεί ούτε στην ελληνική ούτε στη διεθνή βιβλιογραφία, στη γάτα. Η εργασία αυτή αποτελείται από 2 μέρη. Στο πρώτο μέρος, γίνεται ευρεία βιβλιογραφική ανασκόπηση των δεδομένων που αφορούν στην ανατομία και φυσιολογία του μαστού στη γάτα και του λεμφικού συστήματος και ακολουθούν οι μέθοδοι μελέτης και απεικόνισης του λεμφικού συστήματος, δίνοντας έμφαση στην έμμεση λεμφαγγειογραφία με συμβατική ακτινολογία και με αξονική τομογραφία Στο δεύτερο μέρος, περιγράφονται τα υλικά και οι μέθοδοι, τα αποτελέσματα που προέκυψαν από την έρευνα, η στατιστική ανάλυση και ακολουθεί η συζήτηση. 11

13 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΜΑΣΤΩΝ Ο μαστός είναι σύνθετος αδένας, ο οποίος βρίσκεται συνεχώς κάτω από συνθήκες αλλαγών στη δομή και στη λειτουργία του. Η ποικιλομορφία της δομής του μαστού και η ανάπτυξή του κάτω από τη συνεχή επίδραση ορμονικών παραγόντων καθ όλη τη διάρκεια της ζωής κάνει τη μελέτη του ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα (Richert και συν. 2000). Ο μαστός είναι όργανο το οποίο ανατομικά ανήκει στο δέρμα, ενώ λειτουργικά μελετάται στο αναπαραγωγικό σύστημα (Saar και Getty 1975a). Οι μαστικοί αδένες βρίσκονται στον υποδόριο ιστό (Silver 1966). Οι μαστοί στη γάτα, συντάσσονται σε δύο παράλληλες συμμετρικές σειρές, εκτεινόμενες από τη μασχαλιαία μέχρι τη βουβωνική χώρα εκατέρωθεν της μέσης γραμμής (Christensen 1979). Σε κάθε στίχο στη γάτα είναι τέσσερεις και η θέση τους όπως και ο αριθμός τους είναι γενετικά προκαθορισμένη. Η αρίθμηση των θηλών και κατ επέκταση του αντίστοιχου μαστικού αδένα ξεκινά από εμπρός προς τα πίσω, με αποτέλεσμα να χαρακτηρίζονται ως πρόσθιος και οπίσθιος θωρακικός και πρόσθιος και οπίσθιος κοιλιακός μαστός (Wilson και Hayes 1983). Σπάνια συναντάται και ένα πέμπτο ζεύγος μαστών. Ο αριθμός και η θέση των μαστών στην αρσενική γάτα δεν διαφοροποιούνται. Μερικές φορές υπάρχει μεγαλύτερος αριθμός θηλών (πολυθηλία), οι οποίες ενδέχεται και να συνοδεύονται από την παρουσία σύστοιχου μαστικού αδένα (πολυμαστία) (Shivelly 1984). Οποιαδήποτε ανωμαλία στη θέση και στον αριθμό των μαστών ή των θηλών έχει εμβρυική προέλευση (Silver 1966, Μιχαήλ 1985). Οι θωρακικοί μαστοί βρίσκονται χαλαρά προσκείμενοι στους θωρακικούς μυς, ενώ οι κοιλιακοί συντάσσονται στη υπερκείμενη περιτονία, με την ενδιάμεση παρουσία συνδετικού ιστού και λίπους (Harvey 1985 ). Η ανάπτυξη των μαστικών αδένων είναι ανάλογη του οιστρικού κύκλου και της αναπαραγωγικής περιόδου στην οποία βρίσκεται το ζώο (Wilson και Hayes 1983). Ο μαστός ως σύνθετο όργανο, τόσο στον άνθρωπο όσο και στο σκύλο κυρίως όμως στη γάτα και στον επίμυ, ζώα τα οποία σήμερα χρησιμοποιούνται ως μοντέλα παρατήρησης της εμφάνισης και της ανάπτυξης όγκων, μεταλλάσσεται κάτω από τη συστηματική δράση ορμονών κατά τη διάρκεια της ενήβωσης, της εγκυμοσύνης, καθώς και της γαλακτοφορίας (Brisken και Rajaram 2006). 12

14 1.1. Ανάπτυξη του μαστικού αδένα Στον άνθρωπο, η πρώτη καταβολή των μαστών πραγματοποιείται την 6η εμβρυϊκή εβδομάδα ως πάχυνση του εξωδέρματος και ένα μεγάλο μέρος της πάχυνσης αυτής ατροφεί κατά την 9η εβδομάδα της εμβρυϊκής ζωής (Δεστούνη 1985). Στη γάτα, κατά τη διάρκεια της εμβρυϊκής ζωής, ο μαστικός αδένας αναπτύσσεται από ακρολοφία του εξωδέρματος, η οποία εμφανίζεται εκατέρωθεν της μέσης γραμμής (Harvey 1985). Η πρώτη αυτή καταβολή των μαστών γίνεται εμφανής ως γραμμοειδής πάχυνση του εξωδέρματος την 25η εμβρυϊκή ημέρα (Christensen 1979). Στα περισσότερα έμβρυα γίνεται ορατή όταν το μήκος τους φτάνει τα mm, και εκτείνεται από τη μασχαλιαία έως τη βουβωνική χώρα. Η πρώτη ένδειξη της ανάπτυξης των μαστικών αδένων είναι η εμφάνιση ενός ζεύγους ταινιοειδών παχύνσεων του εξωδέρματος που εκτείνονται από τη ρίζα των πρόσθιων άκρων μέχρι τη ρίζα των οπίσθιων άκρων. Οι παχύνσεις αυτές αποτελούν τις μαστικές ακρολοφίες. Στη συνέχεια, κατά μήκος των μαστικών ακρολοφιών παρατηρούνται τοπικές παχύνσεις, τα μαστικά λοφίδια, τα οποία αποτελούν την πρώτη καταβολή των μαστικών αδένων. Τα κύτταρα του μαστικού λοφιδίου πολλαπλασιάζονται και σχηματίζουν τον μαστικό κάλυκα. Από τον μαστικό κάλυκα και τις εκβλαστήσεις του θα αναπτυχθούν οι εκφορητικοί πόροι του μαστικού αδένα και οι αδενοκυψέλες (Ντινόπουλος 2006) Τα επιθηλιακά κύτταρα παράγονται από το εμβρυικό δέρμα, όπως και όλη τελικά η εκκριτική γραμμή των αδενοκυψελών και των πόρων, και δίνουν γένεση σε συσταλτά στοιχεία, όπως τα μυοεπιθηλιακά κύτταρα (Linzell 1953). Το στρώμα ή ο ερειστικός ιστός του αδένα, ο οποίος περιλαμβάνει αιμοφόρα αγγεία, λεμφαγγεία, ινώδη ιστό και λίπος, προέρχεται από μεσοδερματικά στοιχεία του χορίου της επιδερμίδας, ενώ η νεύρωση του μαστικού αδένα προέρχεται από τη νευρική ακρολοφία (Silver 1966). 13

15 1.2. Δομή του μαστού Δομή του μαστικού αδένα Ο μαστικός αδένας στα θηλυκά ζώα από το εμβρυικό στάδιο βρίσκεται κάτω από μία διεργασία σωληνοειδούς ανάπτυξης, η οποία προάγει το σχηματισμό κυψελοειδών δομών κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και πριν την έναρξη της γαλακτοφορίας (Hoovey 2002). Ο μαστικός αδένας είναι σύνθετος σωληνοκυψελοειδής αδένας. Στον άνθρωπο, ο κάθε μαστικός αδένας απαρτίζεται από λοβούς, οι οποίοι έχουν ακτινοειδή διάταξη γύρω από τη θηλή του μαστού. Στα κατοικίδια θηλαστικά η οργάνωση και γενικά η δομή του μαστικού αδένα, δε διαφέρει από εκείνη του ανθρώπου (Μιχαήλ 1982). Ο μαστικός αδένας αποτελείται από το ερειστικό υπόστρωμα, τις αδενοκυψέλες και το εκφορητικό σύστημα και συγκροτείται από πολλούς λοβούς. Ο κάθε λοβός αποτελείται από πολλά λόβια, μικρούς εκφορητικούς πόρους και το γαλακτοφόρο πόρο. Το σύνολο των αδενοκυψελών που εκβάλλουν σε έναν κοινό αρχικό κλάδο του γαλακτοφόρου πόρου, δηλαδή σε έναν ενδολόβιο πόρο, αποτελεί μαζί με τον συνδετικό ιστό που τις συνδέει ένα λόβιο του μαστικού αδένα (Ντινόπουλος 2006). Το παρέγχυμα του μαστικού αδένα καλύπτεται εξωτερικά από το δέρμα (Silver 1966). Ο συνδετικός ιστός του μαστικού αδένα περιέχει τα αιμοφόρα και τα λεμφικά αγγεία, καθώς και τα νεύρα (Stinson and Calhoon 1987). Οι γαλακτοφόροι πόροι εκβάλουν στην κορυφή της θηλής και είναι 4-7 στη γάτα (Ντινόπουλος 2006). Κατά την πορεία τους κάτω από τη θηλαία άλω παρουσιάζουν ένα ατρακτοειδές ανεύρυσμα, το γαλακτοφόρο κόλπο (Μιχαήλ 1982). Στη θηλυκή γάτα το καλυπτήριο επιθήλιο των ενδολόβιων πόρων είναι μονόστιβο κυβοειδές, με ένα βασικό επίπεδο μυοεπιθηλιακών κυττάρων (Zappulli 2005). Στον ανενεργό μαστικό αδένα το επιθήλιο των αδενοκυψελών αποτελείται από ένα στίχο κυβοειδών ή σχεδόν κυλινδρικών κυττάρων, τα οποία στηρίζονται στον βασικό υμένα. Μεταξύ του βασικού υμένα και των εκκριτικών κυττάρων παρεμβάλλονται τα μυοεπιθηλιακά κύτταρα (Ντινόπουλος 2006). Τα μυοεπιθηλιακά κύτταρα του μαστικού αδένα περιέχουν συσταλτά νημάτια όμοια με εκείνα των κυττάρων των λείων μυϊκών ινών (Cormak 1984). Τα μυοεπιθηλιακά αυτά κύτταρα παρουσία οξυτοκίνης συστέλλονται, με αποτέλεσμα την έξοδο του γάλακτος από τις αδενοκυψέλες (Linzell 1952). Ο ρόλος των μυοεπιθηλιακών κυττάρων στην ανάπτυξη νεοπλασίας του 14

16 μαστού αμφισβητείται (Sterlicht και συν 1997, Zappulli 2005). Αναφέρεται ότι η διαφοροποίηση στο επιθήλιο του μαστικού αδένα κατά τη διάρκεια της μετεμβρυϊκής ανάπτυξης συνοδεύεται από αλλαγές στους διάφορους τύπους κυττάρων στο στρώμα (συνδετικό ιστό) (Masso Welch και συν 2000, Gujonsson και συν. 2005). Το εκφορητικό σύστημα του μαστικού αδένα αποτελείται από τους ενδολόβιους, τους μεσολόβιους και τους γαλακτοφόρους πόρους. Το καλυπτήριο επιθήλιο των ενδολόβιων πόρων είναι μονόστιβο κυβοειδές, γίνεται κυλινδρικό στους μεσολόβιους πόρους και δίστιβο κυλινδρικό στους γαλακτοφόρους πόρους (Ντινόπουλος 2006). Σε έναν ανενεργό μαστό τα εκκριτικά λόβια των αδένων απουσιάζουν και ο μαστός αποτελείται μόνο από ένα σύστημα πόρων. Όσο προχωρά η εγκυμοσύνη όμως, συντελείται μεγάλη ανάπτυξη του συστήματος των πόρων και τελικά των εκκριτικών λοβίων (Cormak 1984). Κατά την κυοφορία οι εκφορητικοί πόροι επιμηκύνονται, διευρύνονται και βλαστάνουν παράγοντας νέες αδενοκυψέλες. Επιπλέον, ο συνδετικός ιστός του ερειστικού υποστρώματος ελαττώνεται σημαντικά. (Brisken 2006, Ντινόπουλος 2006). Η εκκριτική δραστηριότητα του μαστού αυξάνει βαθμιαία κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και μέχρι τον τοκετό, οπότε και παρουσιάζει μεγάλη αύξηση (Silver 1966). Στο θηλαζόμενο μαστικό αδένα, τα εκκριτικά κύτταρα των αδενοκυψελών, ανάλογα με τη φάση της εκκριτικής λειτουργίας του μαστού, είναι άλλοτε κυλινδρικά και άλλοτε επίπεδα (Μιχαήλ 1982). Κατά το στάδιο της παραγωγής του εκκρίματος τα κύτταρα των αδενοκυψελών είναι κυλινδρικά και η μοίρα που βρίσκεται προς τον αυλό γεμάτη λιποσταγονίδια. Μετά την αποβολή του εκκρίματος τα κύτταρα των αδεοκυψελών χαμηλώνουν πολύ (Ντινόπουλος 2006). Κατά την ίδια χρονική στιγμή είναι δυνατόν πολλά από τα λόβια ή τις αδενοκυψέλες να βρίσκονται σε διαφορετική εκκριτική φάση καθώς ορισμένα είναι διογκωμένα λόγω της παρουσίας εκκρίματος και άλλα όχι (Cormak 1984). Συμπερασματικά, διαπιστώνεται ότι το σύνθετο αυτό όργανο που σχηματίζεται από πολλούς ιστούς, αναπτύσσεται από τη ενήβωση και μετέπειτα από μία στοιχειώδη δομή σε ένα πυκνό επιθηλιακό δίκτυο πόρων, που μπορεί να υποστηρίζει την ανάπτυξη των αδενοκυψελών και τη λειτουργία της γαλακτοπαραγωγής (Houlin και συν. 2006). 15

17 Δομή της θηλής Η θηλή του μαστού αποτελείται από έσω προς τα έξω από τον βλεννογόνο του θηλαίου πόρου, την υποβλεννογόνιο ινωμυώδη στιβάδα και το δέρμα. Το επιθήλιο του βλεννογόνου του θηλαίου πόρου είναι πολύστιβο πλακώδες. Στην υποβλεννογόνια στιβάδα υπάρχουν λείες μυικές ίνες, που φέρονται προς διάφορες κατευθύνσεις (Ντινόπουλος 2006). Η μετάπτωση από το δίστιβο κυλινδρικό επιθήλιο των γαλακτοφόρων κόλπων στο πλακώδες των θηλαίων πόρων είναι απότομη στη γάτα και βαθμιαία στο σκύλο (Silver 1966, Μιχαήλ 1982). Οι θηλαίοι πόροι που είναι από 4 έως 8 (Turner και Gomer 1934) ή από 4 έως 7 (Stinson και Calhoon 1987), καταλαμβάνουν το 1/3 περίπου του μήκους της θηλής και εκβάλουν ο καθένας σε μία οπή (Christensen 1979). Το μέγεθος του ανοίγματος της οπής είναι ανάλογο με το είδος του ζώου (Stinson και Calhoon 1987). Το δέρμα που καλύπτει τη θηλή στη γάτα περιέχει ιδρωτοποιούς και σμηγματογόνους αδένες και έχει λεπτές τρίχες (Stinson και Calhoοn 1987). Η επιδερμίδα της θηλής είναι ευαίσθητη στη δράση ορμονών, όπως τα οιστρογόνα (Cormak 1984). Το χόριο περιέχει λείες μυικές ίνες, ελαστικές ίνες και αγγεία (Christensen 1979) Αιμοφόρα αγγεία του μαστού Οι μαστοί έχουν ένα πλούσιο δίκτυο αιμοφόρων αγγείων, το οποίο γίνεται πλουσιότερο κατά την περίοδο της γαλακτοφορίας (Wilson και Hayes 1983, Harvey 1985). Συγκριτικά με το αρτηριακό, το φλεβικό δίκτυο είναι ακόμη πιο εκτεταμένο (Christensen 1979). Οι θωρακικοί μαστοί σχηματίζουν το αρτηριακό τους δίκτυο από τους κλάδους της έσω θωρακικής αρτηρίας, τους δερματικούς κλάδους των μεσοπλεύριων αρτηριών οπισθίως του Θ7, καθώς και από τους κλάδους της έξω θωρακικής αρτηρίας (Puget και Totty 1956, Christensen 1979, Wilson 1981). Ο πρόσθιος κοιλιακός μαστός δέχεται τους δερματικούς κλάδους των οπίσθιων μεσοπλεύριων αρτηριών, τους κλάδους της πρόσθιας εν τω βάθει επιγάστριας αρτηρίας και την πρόσθια επιπολής επιγάστρια αρτηρία (Silver 1966, Christensen 1979). Ο οπίσθιος κοιλιακός μαστός αιματώνεται από την οπίσθια επιπολής επιγάστρια αρτηρία και κλάδους της έξω αιδοιϊκής αρτηρίας (Gourley και Gregory 1992). 16

18 Ένας αριθμός αιμοφόρων αγγείων διασχίζει τη μέση γραμμή από τον ένα μαστό στον αντίστοιχο του άλλου στίχου (Linzell 1953, Silver 1966). Η πρόσθια και η οπίσθια επιπολής επιγάστρια φλέβα δομούν το κυρίως φλεβικό δίκτυο των μαστών (Christensen 1979, Robbins 2003). Οι φλέβες διασχίζουν τη μέση γραμμή με κατεύθυνση τον ετερόπλευρο στίχο μαστών συχνότερα από ό,τι οι αρτηρίες (Linzell 1953, Silver 1966) Νεύρα του μαστού Το νευρικό πλέγμα του μαστού είναι εκτεταμένο (Linzell 1953). Ειδικότερα, υπάρχει πλούσια κάλυψη από αισθητικές ίνες στη θηλή και στο παρέγχυμα του μαστού (Silver 1966). Οι μαστοί νευρώνονται από τα δερματικά κλωνία των κοιλιακών κλάδων των Θ3-Ο4 νεύρων (Linzell 1953). Ειδικότερα, ο πρόσθιος θωρακικός μαστός νευρώνεται από κοιλιακούς κλάδους του 4ου, του 5ου και του 6ου μεσοπλεύριου νεύρου, ενώ ο οπίσθιος θωρακικός μαστός από τους κοιλιακούς κλάδους του 6ου και του 7ου μεσοπλεύριου νεύρου (Christensen 1979). Οι κοιλιακοί μαστοί νευρώνονται από τα κοιλιακά επιφανειακά πλέγματα των τριών πρώτων οσφυϊκών νεύρων, δηλαδή του πρόσθιου λαγονοϋπογάστριου, του οπίσθιου λαγονοϋπογάστριου και του λαγωνοβουβωνικού νεύρου (Linzell 1953, Christensen 1979) 1.5. Λεμφαγγεία και λεμφαδένες του μαστού Κάθε μαστός έχει το δικό του πλέγμα λεμφικών αγγείων (Christensen 1979), που διακρίνονται σε λεμφαγγεία του δέρματος, του μαστικού αδένα, της θηλής και του συνδετικού ιστού (Turner 1939). Ειδικότερα: α) Τα λεμφαγγεία του δέρματος καλύπτουν το μαστικό αδένα με ανώμαλα επιφανειακά δίκτυα (Turner 1939), τα οποία σχηματίζουν πλέγματα γύρω από τη θηλαία άλω (Baum 1918). β) Ο μαστικός αδένας έχει ένα εκτεταμένο δίκτυο λεμφικών αγγείων (Silver 1966), τα οποία διανέμονται στον ενδολόβιο συνδετικό ιστό και περιβάλλουν τα αδενικά λόβια (Apostolleano 1925, Matsura 1977). γ) Τα λεμφαγγεία της θηλής σχηματίζουν δίκτυα, τα οποία εκτείνονται στον υποδόριο ιστό (Barone 1978). δ) Ο μεσολόβιος συνδετικός ιστός είναι και αυτός πλούσιος σε λεμφαγγεία, τα οποία αναστομώνονται με άλλα λεμφαγγεία του δέρματος και απολήγουν στη θηλαία άλω (Matsura 1977, Christensen 1979). Τα λεμφαγγεία της θηλής ενώνονται με τα λεμφαγγεία του δέρματος και του 17

19 μαστικού παρεγχύματος (Matsura 1977) και αποχετεύουν τη λέμφο στους επιχώριους λεμφαδένες (Baum 1918). Οι γνώσεις μας γύρω από τον αριθμό και τη θέση των επιχώριων λεμφαδένων των μαστών στη γάτα είναι ελλιπείς. Ως επιχώριοι λεμφαδένες των μαστών θεωρούνται οι μασχαλιαίοι και οι βουβωνικοί. Ειδικότερα: α. Μασχαλιαίοι λεμφαδένες 1) Κύριοι μασχαλιαίοι (Ln axillaris proprius): Υπάρχουν πάντοτε σε όλα τα ζώα και βρίσκονται μέσα σε λιπώδη ιστό, στην ένωση της πλάγιας θωρακικής και της μασχαλιαίας φλέβας (Sugimura και συν. 1960, Saar και Getty 1975, Raharison και Sautet 2006). Το μήκος τους συνήθως ξεπερνά τα 1,95 cm. Τα προσαγωγά λεμφαγγεία προέρχονται από τις εν τω βάθει και επιπολής δομές του πρόσθιου άκρου, από τις πλάγιες και τις κοιλιακές περιοχές του θωρακικού τοιχώματος, περιλαμβανομένων των θωρακικών μαστών και του πρόσθιου κοιλιακού μαστού, όπως επίσης και από τoυς επικουρικούς μασχαλιαίους λεμφαδένες (Saar και Getty 1975a). 2) Επικουρικοί μασχαλιαίοι (Ln axillaris accessories): Είναι σχεδόν πάντοτε παρόντες (97%) (Ratzlaff 1970).Υπάρχουν συνήθως δύο ή τρεις (Sugimura και συν. 1958), 1-7 (Saar και Getty 1975b) ή 2 λεμφαδένες (Raharison και Sautet 2006), σχήματος ελλειψοειδούς. Βρίσκονται μέσα σε λιπώδη ιστό κατά μήκος της πλάγιας θωρακικής αρτηρίας και φλέβας (Raharison και Sautet 2006) ή στην περιοχή που αντιστοιχεί μεταξύ του 3ου και του 6ου-7ου μεσοπλεύριου διαστήματος στο μέσο του πλατέος ραχιαίου μυός, παράλληλα με τα θωρακοραχιαία αιμοφόρα αγγεία (Saar και Getty 1975a,b) Τα προσαγωγά λεμφαγγεία προέρχονται από το πρόσθιο άκρο, από τις πλάγιες και κοιλιακές δομές του θωρακικού τοιχώματος και από τον πρόσθιο και οπίσθιο θωρακικό, και πρόσθιο κοιλιακό μαστό (Saar και Getty 1975a). 3) Μασχαλιαίοι της 1ης πλευράς (Ln axillaris primae costal): Βρίσκονται κατά μήκος της μασχαλιαίας φλέβας (Saar και Getty 1975a, Raharison και Sautet 2006). Το μέγεθός τους είναι μικρότερο από 0,45 cm (Saar και Getty 1975a) και λείπουν στο 19% των περιπτώσεων (Sugimura 1958). Τα προσαγωγά λεμφαγγεία τους προέρχονται από τον κύριο μασχαλιαίο λεμφαδένα και από το πρόσθιο άκρο (Saar και Getty 1975a). 18

20 β. Βουβωνικοί λεμφαδένες 1) Επικουρικοί Βουβωνικοί Λεμφαδένες ή Οπίσθιοι επιγάστριοι (Ln epigastricus caudalis): Είναι σχεδόν πάντοτε παρόντες (98%). Υπάρχουν συνήθως δύο ή τρεις λεμφαδένες ελλειψοειδούς σχήματος που βρίσκονται μέσα σε λιπώδη ιστό κατά μήκος της οπίσθιας επιπολής επιγάστριας αρτηρίας και φλέβας (Raharison και Sautet 2006). Από τους Saar και Getty (1975a,b) αναφέρονται ως επικουρικοί βουβωνικοί λεμφαδένες (Accessory Superficial inguinial LN.) και από τους Raharison και Sautet (2006) ως οπίσθιοι επιγάστριοι, μεγέθους έως 2,4 cm Τα προσαγωγά λεμφαγγεία προέρχονται από τους δύο κοιλιακούς μαστούς. 2) Επιπολής βουβωνικοί (Ln inguinalis superficialis): Είναι πάντοτε παρόντες και συχνά συνοδεύονται και από δύο ή τρεις μικρότερους λεμφαδένες. Βρίσκονται στο λιπώδη ιστό κοντά στην ένωση της οπίσθιας επιπολής επιγάστριας φλέβας με την έξω αιδοιϊκή φλέβα (Saar και Getty 1975a, Raharison και Sautet 2006). Συνήθως είναι ελλειψοειδούς σχήματος και μεγαλύτεροι από 1.95 cm σε μήκος (Sugimura 1958). Τα προσαγωγά λεμφαγγεία προέρχονται από τους κοιλιακούς μαστούς (Saar και Getty 1975a). 3) Πρόσθιοι επιγάστριοι (Ln epigastricus cranialis): Είναι σπάνια παρόντες (7%), πολύ μικροί σε μέγεθος και βρίσκονται κατά μήκος της πρόσθιας επιπολής επιγάστριας φλέβας (Raharison και Sautet 2006). Από τους Sugimura και συν. (1958) και Saar και Getty (1975) αναφέρεται η παρουσία στερνικών λεμφαδένων ως επιχώριων λεμφαδένων των μαστών. Οι πρόσθιοι στερνικοί λεμφαδένες (Ln sternalis cranialis) είναι πάντοτε παρόντες και συνήθως δύο, μεγάλου μεγέθους, τοποθετημένοι ραχιαίως και πλαγίως του 2ου στερνιδίου, κατά μήκος της έσω θωρακικής αρτηρίας και της ομώνυμης φλέβας (Saar και Getty 1975, Raharison και Sautet 2006). Σε ορισμένες περιπτώσεις οι λεμφαδένες αυτοί βρίσκονται πίσω από τον 6ο πλευρικό χόνδρο και έχουν μέγεθος μικρότερο από 1,46 cm σε μήκος (Sugimura 1958). Περιστασιακά, είναι μικροί λεμφαδένες οι οποίοι βρίσκονται κατά μήκος των περικάρδιων κλάδων της έξω θωρακικής αρτηρίας, κοντά στην κορυφή του περικαρδίου (Saar και Getty 1975a). Τα προσαγωγά λεμφαγγεία τους προέρχονται από το διάφραγμα, τον περικαρδιακό σάκο, την καρδιά και τους πρόσθιους μεσοπνευμόνιους λεμφαδένες (Saar και Getty 1975a). Συνοψίζοντας τα παραπάνω, διαπιστώνεται ότι στους μασχαλιαίους 19

21 λεμφαδένες αποχετεύουν λεμφαγγεία που προέρχονται από τον 1ο και 2ο μαστό, ενώ στους επιπολής βουβωνικούς αποχετεύουν τα λεμφαγγεία του 3ου και 4ου μαστού (Hayden και Nielsen 1971, Zappulli και συν. 2005). Φαίνεται, ότι η λέμφος από τον 1ο θωρακικό μαστό οδηγείται στους μασχαλιαίους λεμφαδένες στις περισσότερες των περιπτώσεων, ενώ ο οπίσθιος κοιλιακός μαστός αποχετεύει τη λέμφο του σχεδόν πάντοτε στους επιπολής βουβωνικούς λεμφαδένες. Ο οπίσθιος θωρακικός μαστός σχεδόν πάντοτε αποχετεύει στους μασχαλιαίους λεμφαδένες και μόνο σε λίγες περιπτώσεις στους επιπολής βουβωνικούς λεμφαδένες. Ο πρόσθιος κοιλιακός μαστός άλλοτε αποχετεύει στους μασχαλιαίους και άλλοτε στους βουβωνικούς λεμφαδένες (Silver 1966, Raharison και Sautet 2006). Μέχρι σήμερα, δεν έχει παρατηρηθεί σύνδεση της λεμφικής ροής της μίας αλυσίδας μαστών με την άλλη, καθώς επίσης και λεμφική σύνδεση των μαστών μεταξύ τους (Raharison και Sautet 2006) Ανάπτυξη και ορμονική εξάρτηση του μαστού Η βασική δομή του μαστικού αδένα σχηματίζεται κατά τη διάρκεια της εμβρυικής ζωής (Forsyth 1989). Έτσι, από την εμβρυϊκή του καταγωγή ο μαστός βρίσκεται κάτω από μία δυναμική διεργασία ανάπτυξης, η οποία συνεχίζεται τόσο κατά την προεφηβική-εφηβική φάση, όσο και κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και της γαλακτοπαραγωγής (Linzell 1959). Η ανάπτυξη αυτή καθορίζεται από ορμόνες, καθώς και από αυξητικούς παράγοντες. Ειδικότερα: α) η σωληνοειδής επιμήκυνση των κυψελοειδών δομών υποστηρίζεται από τα οιστρογόνα, την αυξητική ορμόνη, έναν αυξητικό παράγοντα της ινσουλίνης Ι και από έναν επιδερμικό αυξητικό παράγοντα, β) η σωληνοειδής διακλάδωση και η κυψελοειδής ομαδοποίηση επηρεάζονται από ορμόνες, όπως η προγεστερόνη, η προλακτίνη και οι ορμόνες του θυρεοειδούς (Hoovey 2002). Οι απαραίτητες, λοιπόν, ορμόνες για την ανάπτυξη του μαστού είναι τα οιστρογόνα, η προγεστερόνη, η προλακτίνη, η αυξητική και η επινεφριδιοφλοιοτρόπος ορμόνη, καθώς και η ινσουλίνη. Τον κυριότερο ρόλο παίζουν τα οιστρογόνα και η προγεστερόνη (Σμοκοβίτης 1981 a,b). Σε γενικές γραμμές, τα οιστρογόνα ασκούν αυξητική δράση στο σύστημα των εκφορητικών πόρων, ενώ η προγεστερόνη κινητοποιεί την ανάπτυξη των εκκριτικών κυττάρων. Οι δύο ορμόνες ωστόσο, λειτουργούν και συνεργιστικά (Wilson 1981, Harvey 1985). Όμως, ακόμη και σε ζώα που έχουν υποστεί υποφυσιεκτομή και στα οποία η παρουσία οιστρογόνων και προγεστερόνης αδυνατεί να καλύψει την ανάπτυξη του μαστικού αδένα, ολοκληρώνεται η μορφολογία της δομής και η 20

22 δραστηριότητα του μαστού (Wilson 1981). Η μεγάλη συγκέντρωση οιστρογόνων στο αίμα, που παρατηρείται σε περιόδους αυξημένης δραστηριότητας των ωοθηκών, οδηγεί σε μεγάλη ανάπτυξη των μαστών (Harvey 1985). Το πιο δραστικό από τα οιστρογόνα για τη διαμόρφωση του μαστού θεωρείται η οιστραδιόλη 17Β (James 1971). Τα οιστρογόνα συχνά προετοιμάζουν τη δράση της προγεστερόνης και πολλές φορές μάλιστα υποδύονται το ρόλο άλλων ορμονών, όπως της προλακτίνης (Wilson 1981). Η προλακτίνη είναι σημαντική στην εμβρυική ανάπτυξη του μαστού και σε συνδυασμό με την ινσουλίνη, η οποία συμμετέχει σε όλες τις φάσεις ανάπτυξης του μαστού, προωθεί το σχηματισμό του αδένα και την εκκριτική του δραστηριότητα (Wilson 1981, Stinson και Calhoon 1987). Η κορτιζόνη, η θυροξίνη και η αυξητική ορμόνη, σε συνδυασμό με τις υπόλοιπες ορμόνες, επηρεάζουν τη γαλακτοπαραγωγή (Wilson 1981, Harvey 1985 ). Μετά το τέλος της εφηβικής ζωής, ο μαστός διαθέτει ένα καλά ανεπτυγμένο ερειστικό υπόστρωμα με αιμαγγεία, λεμφαγγεία και πολυάριθμους εκφορητικούς πόρους (Silver 1966). Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, με τη δράση της προγεστερόνης και της ωοθηλακίνης, οι γαλακτοφόροι κόλποι διευρύνονται και σχηματίζουν νέες αδενοκυψέλες, ενώ ο συνδετικός ιστός ελαττώνεται, οπότε και συντελείται η πλήρης ανάπτυξη του μαστού (Cormak 1984, Μιχαήλ 1982, Δεστούνη 1985). Προς το τέλος της εγκυμοσύνης εμφανίζονται εκβλαστήσεις των αδενοκυψελών και του επιθηλίου τους, καθώς και έντονη εκκριτική δραστηριότητα (Harvey 1985). Στο θηλασμό, με την επίδραση της προλακτίνης, οι αδενοκυψέλες μεγαλώνουν και το επιθήλιό τους, ανάλογα με τη φάση της εκκριτικής τους λειτουργίας, είναι άλλοτε κυλινδρικό και άλλοτε χαμηλώνει (Μιχαήλ 1982). Η κατανόηση των ορμονικών μεταβολών που επιδρούν στην ανάπτυξη και στη δραστηριότητα του μαστού θα διευκολύνει την αναγνώριση των αντίστοιχων μηχανισμών που υπεισέρχονται στη δημιουργία των όγκων (Hoovey 2002). 21

23 2. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 2.1. Ανάπτυξη του λεμφικού συστήματος Το πρωτογενές λεμφικό σύστημα αναπτύσσεται στα θηλαστικά από το λεμφικό τραχειακό σάκο, τον οπίσθιο λεμφικό σάκο, το βουβωνικό λεμφικό σάκο και τον οπισθοπεριτοναϊκό σάκο (Schummer και συν. 1981). Η δημιουργία του λεμφικού συστήματος στη γάτα ξεκινά την 6η εβδομάδα της εμβρυϊκής ζωής (Jeglum και Dullisch 1985). Σε δεύτερο χρόνο, ακολουθεί η ανάπτυξη των λεμφαγγείων (Jeglum και Dullisch 1985) με δύο τρόπους. Το λεμφικό αγγειακό σύστημα αναπτύσσεται είτε μέσω αρχικών ενδοθηλιακών βλαστωμάτων που εμφανίζονται σε τμήματα του φλεβικού συστήματος είτε μέσω ενδοθηλιακών γραμμών μεσεγχυματικού ιστού. Ο σχηματισμός των λεμφαδένων έπεται του σχηματισμού των λεμφαγγείων (Schummer και συν. 1981). Η ανάπτυξη των λεμφαδένων γίνεται κατά μήκος των λεμφικών αγγείων (Nelsen 1953). Οι πρωτογενείς λεμφικοί σάκοι αποτελούν την καταγωγή των λεμφαδένων, μέσω λεπτών διαφραγμάτων συνδετικού ιστού και αργότερα μέσω μετανάστευσης κυττάρων σε διάφορα σημεία της πορείας των λεμφικών οδών (Schummer και συν. 1981) Στοιχεία ανατομικής Το λεμφοφόρο ή λεμφικό σύστημα είναι παράπλευρη οδός του αιμοφόρου συστήματος (Saar και Getty 1975a, Schummer και συν. 1981), που περιλαμβάνει τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες (Saar και Getty 1975a). Ειδικότερα αποτελείται από: α) ένα δίκτυο τριχοειδών, το οποίο συλλέγει τη λέμφο από όλο το σώμα, β) διαφόρου μεγέθους λεμφαγγεία και, τέλος, γ) τα όργανα διήθησης (φιλτραρίσματος), τους λεμφαδένες. Ο σπλήνας, ο θύμος και ο μυελός των οστών είναι όργανα τα οποία έχουν και αυτά λεμφική δραστηριότητα (Wingfield και Bradley 1981). Σύμφωνα με την επίσημη διεθνή ανατομική ονοματολογία (Nomina Anatomica and Nomina Histologica 1983) και τον Berens von Rautenfeld και συν. (1987) υποστηρίζεται ότι τα αρχικά λεμφαγγεία ή λεμφοφόρα τριχοειδή αποτελούνται από δύο μέρη: α) τους αρχικούς λεμφικούς κόλπους, οι οποίοι έχουν δικτυωτή κατασκευή και τυφλά άκρα, και β) τους προσυλλέκτες, οι οποίοι αποτελούν συνέχεια των προηγούμενων, διαθέτουν βαλβίδες, έχουν εύρος μεγαλύτερο και εκβάλουν στα 22

24 μεγαλύτερα λεμφαγγεία (Schummer και συν. 1981). Τα λεμφοφόρα τριχοειδή με τυφλά άκρα «δίκην δακτύλων» (Saar και Getty 1975b) ξεκινούν από το συνδετικό ιστό των διάφορων οργάνων, σχηματίζοντας εκτεταμένα δίκτυα (Saar και Getty 1975a, Jeglum και Dullisch 1985). Από ορισμένες περιοχές τα λεμφικά αγγεία απουσιάζουν. Αυτές οι περιοχές είναι τα παρεγχυματικά τμήματα του ήπατος, του σπλήνα και της παρωτίδας (Goldberg 1958). Επίσης, δεν παρατηρούνται λεμφαγγεία στο μυελό των οστών, στο κεντρικό νευρικό σύστημα, στον ομφάλιο λώρο, στις εμβρυϊκές μεμβράνες, στα επιθηλιακά στρώματα του δέρματος, στον κερατοειδή, στο φακό και στο υαλοειδές σώμα του οφθαλμού (Saar και Getty 1975). Τα δίκτυα των λεμφοφόρων τριχοειδών είναι ευρύτερα από τα δίκτυα των αιμοφόρων τριχοειδών και οδηγούν τη λέμφο, κατά προτίμηση, σε ορισμένα λεμφαγγεία τα οποία, μαζί με τα οικεία τριχοειδή, αποτελούν τις λεμφικές οδούς αποχέτευσης της λέμφου των διάφορων περιοχών (Μιχαήλ 1985). Η δομή των λεμφοφόρων τριχοειδών διαφέρει ανάλογα με τη λειτουργία του οργάνου (Casley-Smith 1987). Γενικώς, το τοίχωμά τους χαρακτηρίζεται από την ύπαρξη μονόστιβου και εξαιρετικά λεπτού ενδοθηλίου, πλούσιου σε μικροπινοκυτταρικά κυστίδια (Μιχαήλ 1985). Σε αντίθεση με τα αιμοφόρα τριχοειδή, ο βασικός υμένας των λεμφοφόρων τριχοειδών είναι ατελής (Schummer και συν. 1981) ή λείπει εντελώς (Casley-Smith 1987), καθιστώντας έτσι το τοίχωμα των τριχοειδών διαπερατό από μεγάλα μόρια, ακόμη και από ολόκληρα κύτταρα (Μιχαήλ 1985). Έτσι, η διαπερατότητα των λεμφοφόρων τριχοειδών, σε σχέση με τα αιμοφόρα, είναι πολύ μεγαλύτερη σε μεγαλομοριακές ενώσεις (Cormack 1987, Cormak 1984). Το εύρος των μεσοκυττάριων ανοιγμάτων στο τοίχωμα των λεμφοφόρων τριχοειδών φθάνει τα 90 A, παράγοντας που συμβάλλει στη μεγάλη διαπερατότητά τους (Schummer και συν. 1981, Casley-Smith 1987). Τα λεμφοφόρα τριχοειδή δεν έχουν την ίδια διάμετρο σε όλο τους το μήκος, αλλά αυτή ποικίλλει κατά θέσεις, με ευρύτερα ή στενότερα τμήματα, διαφοροποιούμενα έτσι από τα αιμοφόρα τριχοειδή (Wingfield και Bradley 1981, Μιχαήλ 1985). Τα λεμφαγγεία αποτελούν συνέχεια των λεμφοφόρων τριχοειδών, ακολουθούν τις φλέβες και αποσχίζονται και αναστομώνονται επανειλημμένως με τα παρακείμενα, σχηματίζοντας έτσι αραιά και πολύ προμήκη δίκτυα (Μιχαήλ 1985). Τα λεμφαγγεία έχουν ευρύτερο αυλό σε σχέση με τα αιμοφόρα τριχοειδή, καθώς και βαλβίδες που υποβοηθούν στη μεταφορά της λέμφου στους λεμφαδένες και στη συνέχεια στην αιματική κυκλοφορία (Schummer και συν. 1981). Γενικώς, η λέμφος μεταφέρεται 23

25 από τα λεμφαγγεία στη φλεβική κυκλοφορία με μία ενδιάμεση στάση στους λεμφοκόλπους του λεμφαδένα (Saar και Getty 1975a,b). Παρ όλα αυτά έχει παρατηρηθεί ότι μερικές φορές μικρά λεμφαγγεία εισέρχονται στην αιματική ροή χωρίς να εκβάλουν προηγουμένως σε λεμφαδένα (Baum 1918, Saar και Getty 1987a). Τα λεμφαγγεία διακρίνονται σε επιπολής, που πορεύονται κάτω από το δέρμα και τον ορογόνο χιτώνα των θωρακικών και των κοιλιακών οργάνων και στα εν τω βάθει λεμφαγγεία, που συνοδεύουν τις εν τω βάθει φλέβες (Μιχαήλ 1985). Τα λεμφαγγεία συνδέονται κατά την πορεία τους με έναν ή περισσότερους λεμφαδένες, δηλαδή εκβάλουν στον επιχείλιο λεμφόκολπο ενός τουλάχιστον λεμφαδένα και στη συνέχεια ανασχηματίζονται στην πύλη του (Μιχαήλ 1985). Τα λεμφαγγεία που εκβάλουν στο λεμφαδένα ονομάζονται προσαγωγά λεμφαγγεία, ενώ εκείνα που αρχίζουν από την πύλη του λεμφαδένα απαγωγά λεμφαγγεία (Evans και Christensen 1979, Gourley και Morgan 1985). Τα απαγωγά είναι συνήθως ευρύτερα και λιγότερα σε αριθμό από τα προσαγωγά για τον ίδιο λεμφαδένα (Μιχαήλ 1985). Τα λεμφαγγεία εμφανίζουν σχεδόν πάντοτε ευθύγραμμη πορεία και όψη κομβολογίου, δεδομένου ότι παρουσιάζουν εναλλάξ ανευρύσματα και στενώματα (Μιχαήλ 1985). Όλα τα λεμφαγγεία, εκτός από τα τριχοειδή, διαθέτουν βαλβίδες. Οι βαλβίδες των λεμφαγγείων είναι πολυάριθμες, συντάσσονται κατά ζεύγη και έχουν δομή που προσομοιάζει με τις βαλβίδες των φλεβών, λεπτότερο όμως τοίχωμα (Wingfield και Bradley 1981). Οι βαλβίδες των φυσιολογικών λεμφαγγείων κλείνουν ικανοποιητικά, σε αντίθεση με τις βαλβίδες των φλεβών (Schummer και συν. 1981). Κάθε βαλβίδα αποτελείται από συνδετικό ιστό που καλύπτεται με ενδοθήλιο (Gnepp και Green 1980, Cormack 1987). Μερικές από τις βαλβίδες διαθέτουν μυϊκές ίνες, οι οποίες βοηθούν στην κίνηση της λέμφου σε κεντρομόλα κατεύθυνση (Saar και Getty 1975a,b). Ανάλογα με το μέγεθος των λεμφαγγείων η μυϊκή κάλυψη της βαλβίδας αποτελείται από μία ή περισσότερες στοιβάδες μυϊκών ινών (Schummer και συν.1981). Στα μεγάλου μεγέθους λεμφαγγεία τμήμα της μυϊκής στοιβάδας του τοιχώματός τους εισχωρεί στις βαλβίδες (Gourley και Morgan 1985). Το τοίχωμα των λεμφαγγείων είναι λεπτότερο από το τοίχωμα των φλεβών, εκτατό και διαφανές. Το ενδοθήλιό τους καλύπτεται εξωτερικά από δεσμίδες κολλαγόνων ινών, ελαστικές ίνες και λίγες λοξές ή κυκλικές λείες μυϊκές ίνες (Μιχαήλ 1985). Στα μεγαλύτερα λεμφαγγεία είναι δυνατή η διάκριση τριών χιτώνων, οι οποίοι αντιστοιχούν στον εσωτερικό, στο μέσο και στον εξωτερικό χιτώνα των 24

26 αιμοφόρων αγγείων (Cormack 1987). Τα όρια των χιτώνων αυτών είναι μάλλον ασαφή (Μιχαήλ 1985). Η θρέψη των λεμφαγγείων πραγματοποιείται με μικρά αιμοφόρα αγγεία στις εξωτερικές στιβάδες τους (Cormack 1987). Η διαπερατότητα του τοιχώματός τους από μικρό αριθμό μικρομοριακών ενώσεων (Calnan και συν. 1967, Schummer και συν. 1981), αλλά και πρωτεϊνών και μεγαλομοριακών ενώσεων είναι μεγαλύτερη στα λεμφαγγεία από ό,τι στα αιμοφόρα τριχοειδή (Casley - Smith 1961, 1980). Λεμφοφλεβικές αναστομώσεις υπάρχουν σε όλο το λεμφικό σύστημα (Casley και Smith 1961, 1980, Retik και συν. 1965, Neyazaki και συν. 1965, Koehler και Schaffer 1967, Wingfield και Bradley 1981). Ωστόσο, οι αναστομώσεις αυτές δεν είναι λειτουργικές κάτω από φυσιολογικές συνθήκες, επιτρέπουν όμως τη ροή της λέμφου στο φλεβικό σύστημα σε περίπτωση λεμφικής έμφραξης ή όταν αυξάνει η ενδολεμφική πίεση (Retik και συν. 1965, Gourley και Morgan 1985). Έτσι, οι λεμφοφλεβικές αναστομώσεις μπορεί να είναι μία ακόμη οδός μετάστασης του όγκου, όταν οι λεμφικές οδοί είναι αποκλεισμένες (Casley και Smith 1987). Τα λεμφαγγεία έχουν αξιοσημείωτη αναγεννητική ικανότητα. Ειδικότερα, τα επιπολής αρχίζουν να αναγεννώνται την 4η ημέρα από τη διατομή τους, ενώ τα εν τω βάθει μετά από 8 ημέρες (Evans και Cristensen 1979). Οι λεμφαδένες, όπως αναφέρθηκε, βρίσκονται στην πορεία των λεμφαγγείων. Συντάσσονται συνήθως σε ομάδες και συνοδεύονται από λεμφαγγεία σε πλέγματα ή επιμήκεις στίχους ή αλυσίδες, που απλώνονται κατά μήκος των αγγείων και συνηθέστερα των φλεβών. Μερικές ομάδες λεμφαδένων είναι ασταθείς ή αντιπροσωπεύονται από ένα μόνο λεμφαδένα (Μιχαήλ 1985). Οι λεμφαδένες, είναι η δομική και λειτουργική μονάδα του λεμφικού συστήματος με δύο κύριες λειτουργίες, την παραγωγή των λεμφοκυττάρων και τη διήθηση (φιλτράρισμα) του αίματος (Evans και Cristensen 1979). Το σχήμα τους ποικίλει από ωοειδές, υποστρόγγυλο, προμήκες, αποπλατυσμένο ή ανώμαλο (Jeglum και Dulisch 1985) και έχουν χρώμα, υπόλευκο, φαιό ή υπέρυθρο (Μιχαήλ 1985). Σε κάθε λεμφαδένα διακρίνονται το παρέγχυμα, που αποτελείται από τη φλοιώδη και τη μυελώδη ουσία, οι λεμφόκολποι, το ερειστικό υπόστρωμα, τα αγγεία και τα νεύρα (Saar και Getty 1975a, Evans και Cristensen 1979, Jeglum και Dulisch 1985, Μιχαήλ 1985). Σπάνια η λέμφος ενός οργάνου αποχετεύεται από ένα μόνο λεμφαδένα ή μία μόνο ομάδα λεμφαδένων. Έτσι, συχνά οι επιχώριοι λεμφαδένες ανήκουν σε 25

27 περισσότερες ομάδες λεμφαδένων (Μιχαήλ 1985). Σύμφωνα με τη Nomina Anatomica and Nomina Histologica (1983), καθιερώθηκε ο όρος λεμφικό κέντρο για την ταξινόμηση των λεμφαδένων σε ομάδες. Ένα λεμφικό κέντρο περιλαμβάνει όλους τους λεμφαδένες ή τις ομάδες λεμφαδένων, οι οποίοι συμμετέχουν με τα οικεία λεμφαγγεία στην αποχέτευση της λέμφου μιας συγκεκριμένης περιοχής ή εμφανίζουν κοινές συνδέσεις, ή απλώς γειτονεύουν μεταξύ τους τοπογραφικά (Saar και Getty 1975, Evans και Cristensen 1979, Μιχαήλ 1985). Τα λεμφαγγεία αναστομώνονται μεταξύ τους σε μεγάλα στελέχη, ώστε τελικά να σχηματιστεί ο θωρακικός πόρος και το δεξιό λεμφικό στέλεχος. Με τα δύο αυτά στελέχη η λέμφος εκβάλλει στην αρχή της πρόσθιας κοίλης φλέβας (Μιχαήλ 1985). Ο θωρακικός πόρος, ο οποίος αθροίζει τη λέμφο όλου του σώματος εκτός από το δεξιό πρόσθιο άκρο και το δεξιό ημιμόριο της κεφαλής, του τραχήλου και του θώρακα (Evans και Cristensen 1979), αρχίζει από την υποσφυϊκή χώρα και συνεχίζει προσθίως ως συνέχεια της χυλοφόρου δεξαμενής (Wingfield και Bradley 1981), η οποία είναι ένα επίμηκες και ανώμαλο ανεύρυσμα του πόρου αυτού (Evans και Cristensen 1979). Η χυλοφόρος δεξαμενή βρίσκεται απέναντι από τα σώματα του 2ου, 3ου και 4ου οσφυϊκού σπονδύλου, ραχιαίως της κοιλιακής αορτής και της οπίσθιας κοίλης φλέβας, στο ύψος της έκφυσης της πρόσθιας μεσεντέριας αρτηρίας (Μιχαήλ 1985). Ο θωρακικός πόρος εισέρχεται στο κύτος του θώρακα μέσω του αορτικού τρήματος του διαφράγματος (Wingfield και Bradley 1981). Στη γάτα, ο θωρακικός πόρος πορεύεται ραχιαίως και αριστερά του οισοφάγου και της θωρακικής αορτής, πριν καταλήξει στην πρόσθια κοίλη φλέβα (Gourley και Morgan 1985). Ο θωρακικός πόρος έχει βαλβίδες, από τις οποίες 1-2 βρίσκονται στο ή στα στόμια εκβολής του (Harrison 1962, Μιχαήλ 1985). Στο δεξιό λεμφικό στέλεχος αθροίζεται η λέμφος από το δεξιό πρόσθιο άκρο και το δεξιό ημιμόριο της κεφαλής και του τραχήλου (Gourley και Morgan 1985). Στη γάτα, το δεξιό λεμφικό στέλεχος, βρίσκεται ραχιαία της εκβολής της δεξιάς έξω σφαγίτιδας φλέβας στη δεξιά υποκλείδιο φλέβα (Harrison 1962). Όταν απουσιάζει το δεξιό λεμφικό στέλεχος, το οποίο παρουσιάζει πολλές παραλλαγές, αντιπροσωπεύεται από βραχέα λεμφοστελέχη, που εκβάλουν στο θωρακικό πόρο ή στη αρχή της πρόσθιας κοίλης φλέβας (Μιχαήλ 1985). 26

28 2.3. Φυσιολογία του λεμφικού συστήματος Το λεμφικό σύστημα έχει ως κύρια λειτουργία την απορρόφηση και τη μεταφορά του μεσοκυττάριου υγρού και των μακρομορίων από το μεσοκυττάριο χώρο στην κυκλοφορία του αίματος (Guyton 1981, Wingfield και Bradley 1981). Η λέμφος προέρχεται από το 1/10 του μεσοκυττάριου υγρού και τις μεγαλομοριακές ουσίες που αδυνατούν να διαπεράσουν τα μετατριχοειδή φλεβίδια (Jeglum και Dulisch 1985). Εάν δεν υπήρχε η ικανότητα των λεμφοφόρων τριχοειδών να δέχονται τις μεγαλομοριακές αυτές ουσίες θα ήταν δύσκολη η διατήρηση της ζωής πέραν των 24 ωρών (Guyton 1981), διότι το 25-50% των πρωτεϊνών θα χάνονταν από τα αιμοφόρα τριχοειδή μέσα σε διάστημα μιας μόνον ημέρας (Wingfield και Bradley 1981). Κάθε ημέρα, μία μεγάλη ποσότητα των πρωτεϊνών του πλάσματος περνάει από τα τριχοειδή του αίματος στους ιστούς (Schummer και συν. 1981). Η απορρόφηση και η απομάκρυνσή τους από τους ιστούς γίνεται σχεδόν αποκλειστικά από τις λεμφικές οδούς (Guyton 1981). Εάν η δίοδος αυτή αποφραχθεί με οποιονδήποτε τρόπο, αναπτύσσεται λεμφοστατικό οίδημα, επειδή η πρωτεΐνη που διαφεύγει από τα τριχοειδή παραμένει στους ιστούς και ασκεί οσμωτική τάση, με επακόλουθο την κατακράτηση υγρών (Schummer και συν. 1981). Επιπλέον, το λεμφικό σύστημα προστατεύει τον οργανισμό από τις λοιμώξεις και την εξάπλωση των φλεγμονωδών παθήσεων (Wingfield και Bradley 1981), διότι έχει την ικανότητα να λειτουργεί αμυντικά ως φραγμός στις ξένες ουσίες αλλά και στους μικροοργανισμούς στο επίπεδο των λεμφαδένων του (Nicol και Taylor 1977, Jeglum και Dulisch 1985). Ακόμη, οι λεμφαδένες συμμετέχουν στην κυτταρική και στη χημική ανοσία, καθώς και στην εξωμυελική αιμοποίηση (Jeglum και Dulisch 1985). Οι επιχώριοι λεμφαδένες είναι επίσης ο πρώτος σταθμός αναχαίτισης της εξάπλωσης των νεοπλασμάτων (Fisher και Fisher 1971, Goldfarb και Hardy 1975), αποτελώντας ωστόσο στη συνέχεια μεταστατική οδό για τον όγκο (Schiag 1998). Η λέμφος είναι υδαρές, άχρωμο υγρό, με εξαίρεση τη λέμφο των εντερικών λεμφαγγείων, η οποία, μετά την πέψη, είναι γαλακτώδης και ονομάζεται χυλός (Saar και Getty 1975a). Η λέμφος έχει την ίδια σύσταση με το υγρό των ιστών του σώματος από όπου προέρχεται (Guyton 1981) και χημική σύσταση ανάλογη με εκείνη του πλάσματος του αίματος (Σμοκοβίτης 1981 a,b). Περιέχει πρωτεΐνες, λιπίδια, γλυκόζη, αέρια, μη πρωτεϊνικές αζωτούχες ουσίες, Η 2 Ο, ανόργανες ουσίες, ένζυμα, ορμόνες, βιταμίνες και ανοσοποιητικές ουσίες (Σμοκοβίτης 1981 a,b). Ο κύριος όγκος των 27

29 ουσιών αυτών αποτελείται από μεγαλομοριακές πρωτεΐνες, λιποπρωτεΐνες, μεγάλης αλυσίδας, λιπαρά οξέα στα εντερικά λεμφοφόρα τριχοειδή, λευκοκύτταρα, νεοπλασματικά κύτταρα και μικροοργανισμούς (Schummer και συν. 1976). Η σύσταση της λέμφου ποικίλει όσον αφορά στις πρωτεΐνες και στα λιπίδια. Ουδετερόφιλα ανευρίσκονται στη λέμφο μόνο σε περιπτώσεις λοιμώξεων (Σμοκοβίτης 1981a,b). Τα συστατικά και οι ουσίες των μεσοκυττάριων υγρών που συνιστούν τη λέμφο εισάγονται στα λεμφοφόρα τριχοειδή από τα μεσοκυττάρια ανοίγματα ή μεσενδοθηλιακές σχισμές (Leak 1971). Η αυξημένη πίεση του μεσοκυττάριου χώρου προκαλεί αύξηση του εύρους των μεσοκυττάριων ανοιγμάτων και αύξηση της ροής του περικυτταρικού υγρού προς τα λεμφοφόρα τριχοειδή (Schummer και συν. 1981). Η αύξηση της πίεσης στο μεσοκυττάριο χώρο είναι αποτέλεσμα της αυξημένης πίεσης στα αιμοφόρα τριχοειδή, της μειωμένης κολλοειδοσμωτικής πίεσης του πλάσματος και της αυξημένης ποσότητας των πρωτεϊνών στο διάμεσο χώρο. (Guyton 1981). Κάτω από αυτές τις συνθήκες, οι δικτυωτές ίνες των τοιχωμάτων των λεμφοφόρων τριχοειδών διατείνονται από το οίδημα και ανοίγουν οι πόροι των τριχοειδών (Schummer και συν. 1981). Η αύξηση της πίεσης στο μεσοκυττάριο χώρο συνοδεύεται από τη συνεχή ροή του περικυτταρικού υγρού προς τα λεμφοφόρα τριχοειδή (Guyton 1981). Τα τριχοειδή της λέμφου έχουν μεγαλύτερη ικανότητα διαπερατότητας απ ό,τι τα τριχοειδή του αίματος, επειδή έχουν ημιτελή βασική μεμβράνη. (Schummer και συν. 1981). Η κυτταρόποση είναι μία άλλη οδός εισόδου των ουσιών στα λεμφοφόρα τριχοειδή (Casley και Smith 1964, 1965). Η κίνηση της λέμφου μέσα στα μικρής και μεγάλης διαμέτρου αγγεία επηρεάζεται από εξωγενείς παράγοντες, όπως οι συσπάσεις των μυών, το εύρος των κινήσεων σε κάθε περιοχή του σώματος, καθώς και από τη συμπίεση των ιστών από εξωτερικά αίτια (Saar και Getty 1975a,b). H αρτηριακή πίεση, η συσπαστικότητα των αρτηριδίων και η τάση του δέρματος, έχουν ιδιαίτερη σημασία για την περιοδική ή την συνεχή λεμφική ροή. Η λεμφική ροή επηρεάζεται επιπλέον από το βάδισμα, την αναπνοή, τις κινήσεις του διαφράγματος και την τάση των θωρακικών μυών κατά τη διάρκεια της αναπνοής (Schmid - Schonbein 1990). Η ροή της λέμφου μπορεί να επιβραδυνθεί σε περιπτώσεις μείωσης του μυϊκού τόνου, μείωσης του βάθους και της συχνότητας των αναπνευστικών κινήσεων, καθώς και σε περιπτώσεις μείωσης του τόνου των αιμοφόρων αγγείων, όπως συμβαίνει κατά τη διάρκεια της αναισθησίας (Saar και Getty 1975 a). 28

ΘΩΡΑΚΑΣ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΘΩΡΑΚΑΣ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΘΩΡΑΚΑΣ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕΣΟΠΛΕΥΡΙΑ ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΑ Σχηματίζονται μεταξύ παρακείμενων πλευρών και καταλαμβάνονται από τους μεσοπλεύριους μύες. Έσω θωρακική

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας Κυκλοφορικό Σύστηµα Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας Εβρυολογίας, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ Κυκλοφορικό Σύστηµα Αιµοφόροκυκλοφορικό σύστηµα Λεµφoφόροκυκλοφορικό σύστηµα Αιµοφόρο Κυκλοφορικό Σύστηµα

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΡΙΝΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΦΑΡΥΓΓΑΣ ΛΑΡΥΓΓΑΣ ΤΡΑΧΕΙΑ ΒΡΟΓΧΟΙ ΠΝΕΥΜΟΝΕΣ ΠΛΕΥΡΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Θυρεοειδής χόνδρος Κρικοθυρεοειδής σύνδεσμος ΤΡΑΧΕΙΑ Κρικοειδής χόνδρος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΣΤΑ (ΟΣΦΥΙΚΟΙ ΣΠΟΝΔΥΛΟΙ ΙΕΡΟ) ΟΣΦΥΙΚΟΙ ΣΠΟΝΔΥΛΟΙ Μεγαλύτεροι σε μέγεθος και όγκο, με κοντούς και παχείς αυχένες, ευρύτερες

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ανοσολογία

Εισαγωγή στην Ανοσολογία Η Ι. Ε. Κ. ΕΥΟΣΜΟΥ ΤΟΜΕΑΣ : ΥΓΕΙΑΣ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΟΜΑΔΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ : ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ : ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ -ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΑ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012

Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012 Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012 Θωρακικό τοίχωμα Κ. Αλπαντάκη Θώρακας Γενική επισκόπηση Σχετικοί όροι Θώρακας Θωρακικός κλωβός Θωρακικό τοίχωμα Θωρακική κοιλότητα Σχετικοί όροι Θώρακας Περιοχή του σώματος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΣΤΑ ΚΑΙ ΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Τα οστά είναι μια στερεά μορφή συνδετικού ιστού, σχηματίζουν το μεγαλύτερο μέρος

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών

Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΏΣΕΙΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ Το Μυοσκελετικό Σύστηµα Δρ. Ε. Τζόνσον Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Αθήνα 2012 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Α. Τα µέρη και

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΑΙΜΟΦΟΡΑ ΑΓΓΕΙΑ ΑΡΤΗΡΙΕΣ - ΦΛΕΒΕΣ - ΤΡΙΧΟΕΙ Η 1 ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ Μεγάλη και µικρή κυκλοφορία Σχηµατική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Εισαγωγή στην Ανατομία. 460-377 Π.Χ «Η φύση του σώματος είναι η αρχή της ιατρικής επιστήμης» Ιπποκράτης. Ανά----- τομή

ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Εισαγωγή στην Ανατομία. 460-377 Π.Χ «Η φύση του σώματος είναι η αρχή της ιατρικής επιστήμης» Ιπποκράτης. Ανά----- τομή ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι Μάθημα 1ο ΘΩΡΑΚΑΣ ΚΟΙΛΙΑ ΠΥΕΛΟΣ-ΠΕΡΙΝΕΟ ΡΑΧΗ Ροβίθης Μιχαήλ 500 Π.Χ Εισαγωγή στην Ανατομία 460-377 Π.Χ «Η φύση του σώματος είναι η αρχή της ιατρικής επιστήμης» Ιπποκράτης Ανά----- τομή Αριστοτέλης

Διαβάστε περισσότερα

Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος

Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος ΚΝΣ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΝΩΤΙΑΙΟΣ ΜΥΕΛΟΣ Περιβάλλονται και στηρίζονται με τις εγκεφαλικές και νωτιαίες μήνιγγες μεταξύ των οποίων περικλείεται ο υπαραχνοειδής χώρος γεμάτος

Διαβάστε περισσότερα

Μιχαήλ Νικ. Πατσίκας

Μιχαήλ Νικ. Πατσίκας Απεικονιστική διερεύνηση του πλευριτικού και μεσοπνευμόνιου χώρου Μιχαήλ Νικ. Πατσίκας κτηνίατρος - ιατρός Αναπληρωτής Καθηγητής Ακτινολογίας Κτηνιατρική Σχολή Α.Π.Θ. Διπλωματούχος Ευρωπαϊκού Κολεγίου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΑΝΣ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΝΕΥΡΑ (λείοι μύες, καρδιακός μυς, αδένες) (Σπλαχνικά Νεύρα)

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά Αισθητήρια Όργανα

Ειδικά Αισθητήρια Όργανα Ειδικά Αισθητήρια Όργανα Οφθαλμός Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας-Εμβρυολογίας ΟΦΘΑΛΜΟΣ ΧΙΤΩΝΕΣ ΟΦΘΑΛΜΙΚΟΥ ΒΟΛΒΟΥ 1. Σκληρός: εξωτερικός ινοκολλαγονώδης χιτώνας 2. Ραγοειδήςήμέσοςήαγγειώδης:

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση.

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση. ΙΣΤΟΙ 1. Τα κύτταρα που αποτελούν τον οργανισµό µας, διακρίνονται σε διάφορους τύπους, παρά το γεγονός ότι όλα, τελικώς, προέρχονται από το ζυγωτό, δηλαδή το πρώτο κύτταρο µε το οποίο ξεκίνησε η ζωή µας.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΙΑ ΚΕΦΑΛΗΣ -ΤΡΑΧΗΛΟΥ

ΑΓΓΕΙΑ ΚΕΦΑΛΗΣ -ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΑΓΓΕΙΑ ΚΕΦΑΛΗΣ -ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΦΩΤΗΣ Χ. ΤΖΕΡΜΠΟΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΔΟΜΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Στόχοι του μαθήματος Αντίληψη της προέλευσης των αρτηριών της κεφαλής και του τραχήλου.

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυϊκό Πλέγµα και Νεύρα

Οσφυϊκό Πλέγµα και Νεύρα Οσφυϊκό Πλέγµα και Νεύρα Εισαγωγή Σχηµατισµός Κλάδοι του Οσφυϊκού Πλέγµατος Μηριαίο Νεύρο (Ο2-Ο4) Εισαγωγή Η κινητικότητα και η γενική αισθητικότητα του κάτω άκρου εξυπηρετούνται από τους τελικούς κλάδους

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΡΑΧΗ Αποτελεί τον μυοσκελετικό άξονα στήριξης του κορμού με κύριο οστικό στοιχείο τους σπονδύλους και την παράλληλη συμβολή

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικό σύστημα Περιγραφή

Πεπτικό σύστημα Περιγραφή Πεπτικό Σύστημα Πεπτικό σύστημα Περιγραφή Το γαστρεντερικό σύστημα (ΓΕΣ) αποτελείται από τα κοίλα όργανα που εκτείνονται από το στόμα έως τον πρωκτό και τους επικουρικούς αδένες που ευθύνονται για την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΑΖΙΚΟΥ ΑΔΕΝΑ. Τριανταφυλλιά Κολέτσα Λέκτορας

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΑΖΙΚΟΥ ΑΔΕΝΑ. Τριανταφυλλιά Κολέτσα Λέκτορας ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΑΖΙΚΟΥ ΑΔΕΝΑ Τριανταφυλλιά Κολέτσα Λέκτορας ΕΓΠΠΑ, Α.Π.Θ. Μαστός Λοβοί: εκβάλουν στη θηλή με γαλακτοφόρο πόρο. Διακλαδιζόμενοι πόροι κατάληξη-λοβιακές λοβιακές μονάδες. Λοβιακή μονάδα: αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Ο εγκέφαλος αρδεύεται από : 1. Τις δύο έσω καρωτίδες και τους κλάδους τους 2. Τις δύο σπονδυλικές αρτηρίες και τους κλάδους τους Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ Hράκλειο, εκέμβριος 2011 ΤΥΠΟΙ ΙΣΤΩΝ 1. Eπιθηλιακός Πολυεδρικά κύτταρα που είναι πάρα πολύ στενά συνδεδεμένα και φέρουν ελάχιστη μεσοκυττάρια ουσία 2. Συνδετικός Κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

94 95 96 97 98 Ο ρόλος της αγγειογένεσης στη μετάσταση Η νεοαγγείωση αποτελεί ένα απαραίτητο τμήμα της ογκογόνου διεργασίας που διασφαλίζει τη γρηγορότερη και ανεμπόδιστη ανάπτυξη του όγκου. Η λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ρ Έλενα Κουλλαπή 2014

ρ Έλενα Κουλλαπή 2014 ρ Έλενα Κουλλαπή 2014 Αγγείωση του έρµατο Αρτηρίε Φλέβε Τριχοειδή Λεµφαγγεία Χρησιµεύουν για : Θερµορρύθµιση και Θρέψη του δέρµατο. Το δέρµα αιµατώνεται πολύ καλά από τα αγγεία του υποδέρµατο, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΠΤΩΜΑΤΟΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΠΤΩΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΠΤΩΜΑΤΟΣ Άσκηση 1 η 1. Εκδορά τραχήλου 2. Περιτονίες του τραχήλου 3. Έξω σφαγίτιδα φλέβα 4. Δερµατικοί κλάδοι αυχενικοί πλέγµατος 1. Εκδορά θώρακα 2. Θωρακοδελτοειδές

Διαβάστε περισσότερα

Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012

Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012 Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012 Πρόσθιο κοιλιακό τοίχωμα Κ. Αλπαντάκη Όρια της κοιλιάς Άνω: Πλευρικό τόξο 7-12 Ξιφοειδής απόφυση: επίπεδο 10ου πλευρικού χόνδρου = Ο3 Κάτω : Ηβικά οστά και λαγόνια ακρολοφία:

Διαβάστε περισσότερα

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική Μύες Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική κινητικότητα, την σπλαχνική κινητικότητα και τη κυκλοφορία

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσθιο Κοιλιακό Τοίχωµα & Πύελος

Πρόσθιο Κοιλιακό Τοίχωµα & Πύελος Πρόσθιο Κοιλιακό Τοίχωµα & Πύελος Ι. Γενικά Α. Η κοιλία είναι το τµήµα του κόρµου που βρίσκεται µεταξύ του θώρακα (διάφραγµα) προς τα πάνω και της πυέλου (είσοδο της µικρής πυέλου) προς τα κάτω. Η πύελος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ Hράκλειο, εκέμβριος 2011 ΤΥΠΟΙ ΙΣΤΩΝ 1. Eπιθηλιακός Πολυεδρικά κύτταρα που είναι πάρα πολύ στενά συνδεδεμένα και φέρουν ελάχιστη μεσοκυττάρια ουσία 2. Συνδετικός Κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

Αγγειακό (Κυκλοφορικό) Σύστημα

Αγγειακό (Κυκλοφορικό) Σύστημα Αγγειακό (Κυκλοφορικό) Σύστημα Ioannis Lazarettos MD PhD Αγγειακό (Κυκλοφορικό) Σύστημα Αιμοφόρο Καρδιά Αρτηρίες Φλέβες Τριχοειδή Λεμφοφόρο Τριχοειδή Λεμφαγγεία Λεμφογάγγλια 2 Καρδιά 3 Καρδιά Κοίλο, μυώδες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΕΣΟΘΩΡΑΚΙΟΥ Α. Δ. ΓΟΥΛΙΑΜΟΣ

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΕΣΟΘΩΡΑΚΙΟΥ Α. Δ. ΓΟΥΛΙΑΜΟΣ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΕΣΟΘΩΡΑΚΙΟΥ Α. Δ. ΓΟΥΛΙΑΜΟΣ Ορισμός : Μεσοθωράκιο είναι ο εξωυπεζωκοτικός χώρος που παρεμβάλλεται μεταξύ των πνευμόνων Περιλαμβάνει την καρδιά και τα μεγάλα αγγεία, το περικάρδιο,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ Η µήτρα (εικόνα 1) είναι κοίλο µυώδες όργανο µήκους περίπου 8 cm που προέρχεται από την συνένωση

Διαβάστε περισσότερα

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Τα συστήματα του ανθρώπινου σώματος Αναπνευστικό σύστημα (αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΚΑΙ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟΣΕΓΚΕΦΑΛΟΝΩΤΙΑΙΟΥ ΥΓΡΟΥ Το ΚΝΣ για να λειτουργεί φυσιολογικά χρειάζεται πολύ σταθερό περιβάλλον Η σταθερότητα αυτή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Ουροποιητικό Σύστημα Νεφροί Αποχετευτικό Σύστημα Καλυκοπυελικό Σύστημα Ουρητήρες, Ουροδόχος κύστη, Ουρήθρα Παραγωγή Μεταφορά Αποθήκευση Ποιοτικός έλεγχος ούρων Παροχέτευση Λειτουργίες

Διαβάστε περισσότερα

Ι) ΗΠΑΤΕΚΤΟΜΗ ΓΙΑ ΕΝ ΟΗΠΑΤΙΚΟ ΧΟΛΑΓΓΕΙΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑ: ΜΑΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ:

Ι) ΗΠΑΤΕΚΤΟΜΗ ΓΙΑ ΕΝ ΟΗΠΑΤΙΚΟ ΧΟΛΑΓΓΕΙΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑ: ΜΑΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ: ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΑ ΕΚΤΟΜΗΣ ΧΟΛΑΓΓΕΙΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΟΣ Β. Τζιούφα, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Εργαστηρίου Παθολογικής Ανατοµικής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Ι) ΗΠΑΤΕΚΤΟΜΗ ΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΗΚΑΡΔΙΑ ΗΚΑΡΔΙΑ. Ροβίθης Μιχαήλ

ΗΚΑΡΔΙΑ ΗΚΑΡΔΙΑ. Ροβίθης Μιχαήλ ΗΚΑΡΔΙΑ Η καρδιά που το μέγεθός της είναι λίγο μεγαλύτερο από μία γροθιά, είναι μία διπλή αυτόνομη μυώδης αντλία. Ενώ το βάρος της κυμαίνεται από 280 340 γραμμάρια. Είναι η κεντρική αντλία του κυκλοφορικού

Διαβάστε περισσότερα

ρ Έλενα Κουλλαπή 2014

ρ Έλενα Κουλλαπή 2014 ρ Έλενα Κουλλαπή 2014 Το µεγαλύτερο όργανο του σώµατο Μέση επιφάνεια περίπου 2 m2 Το βάρο του δέρµατο (χωρί το υποδόριο λίπο ) είναι κατά µέσο όρο 4,85 Kgr στον ενήλικο άνδρα και 3,18 Kgr στην ενήλικη

Διαβάστε περισσότερα

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΠΩΣ ΜΕΤΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΟΙ ΟΥΣΙΕΣ ΣΤΑ ΥΓΡΑ Μεταφορά τροφών και αποβολή μη χρήσιμων ουσιών: Διάχυση (π.χ. το CO 2 που παράγεται κατά τον μεταβολισμό των κυττάρων, διαχέεται από τα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

Κάτω Άκρο Οι Χώρες του Μηρού

Κάτω Άκρο Οι Χώρες του Μηρού Κάτω Άκρο Οι Χώρες του Μηρού Ι. Γενικά Α. 3εις σηµαντικές ζώνες των κάτω άκρων 1. Μηριαίο τρίγωνο 2. Ο πόρος των προσαγωγών 3. Ο ιγνυακός βόθρος Β. Μηριαίο οστό 1. Είναι το επιµηκέστερο, το ισχυρότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ Η ΛΕΥΚΗ ΟΥΣΙΑ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Η λευκή ουσία συντίθεται από εμύελες νευρικές ίνες διαφόρων διαμέτρων και νευρογλοία Οι νευρικές ίνες κατατάσσονται

Διαβάστε περισσότερα

Βουβωνική Χώρα. Ι. Βουβωνικός Χώρα

Βουβωνική Χώρα. Ι. Βουβωνικός Χώρα Βουβωνική Χώρα Ι. Βουβωνικός Χώρα Α. Βουβωνικός Σύνδεσµος (του Poupart) Δεν είναι πραγµατικός σύνδεσµος Είναι η αναδίπλωση προς τα έσω του ελευθέρου κάτω χείλους του έξω λοξού µυός από την εκφυσή του από

Διαβάστε περισσότερα

Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού

Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού λκλλκλκλλκκκκ Εισαγωγή Ανιόντα Δεµάτια του Νωτιαίου Μυελού Ανιόντα Δεµάτια της Πρόσθιας Δέσµης Ανιόντα Δεµάτια της Πλάγιας Δέσµης Ανιόντα Δεµάτια της Οπίσθιας Δέσµης Κατιόντα

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκεκριμένο θέμα παρουσιάστηκε ως ανακοίνωση στο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ, ΗILTON CYPRUS.

Το συγκεκριμένο θέμα παρουσιάστηκε ως ανακοίνωση στο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ, ΗILTON CYPRUS. edtime - Σταδιοποίηση Καρκίνου Παχέος Εντέρου Written by Παπασταματίου Μιλτιάδης, Νικολόπουλος Δημήτριος Παρασκευή, 15 Ιανουάριος 2010 There are no translations available Παπασταματίου Μιλτιάδης, MD, PhD,

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ανοσοποιητικό σύστημα Λεμφικά όργανα. Υπατία Δούση-Αναγνωστοπούλου, MD, PhD Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Εργαστήριο Ιστολογίας-Εμβρυολογίας

Εργαστήριο Ανοσοποιητικό σύστημα Λεμφικά όργανα. Υπατία Δούση-Αναγνωστοπούλου, MD, PhD Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Εργαστήριο Ιστολογίας-Εμβρυολογίας Εργαστήριο Ανοσοποιητικό σύστημα Λεμφικά όργανα Υπατία Δούση-Αναγνωστοπούλου, MD, PhD Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Εργαστήριο Ιστολογίας-Εμβρυολογίας Λειτουργία ανοσοποιητικού λεμφικού συστήματος Προστασία

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα της βιολογίας υπεύθυνη καθηγήτρια : Ζαρφτσιάν Μαρία Ελένη

Εργασία στο μάθημα της βιολογίας υπεύθυνη καθηγήτρια : Ζαρφτσιάν Μαρία Ελένη Εργασία στο μάθημα της βιολογίας υπεύθυνη καθηγήτρια : Ζαρφτσιάν Μαρία Ελένη Εισαγωγή: Το κυκλοφορικό είναι από τα πιο σημαντικά αλλά και από τα πιο ευαίσθητα συστήματα του οργανισμού μας. Τα προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 6ο ΜΕΡΟΣ Β ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΑ

ΜΑΘΗΜΑ 6ο ΜΕΡΟΣ Β ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑ 6ο ΜΕΡΟΣ Β ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΑ ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΑ Τα εγκεφαλικά ημισφαίρια διακρίνονται σε δεξιό και αριστερό Διαχωρίζονται μεταξύ τους με μια βαθιά σχισμή, την επιμήκη σχισμή Εντός

Διαβάστε περισσότερα

«ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ. Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

«ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ. Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης «ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης «ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ Ο ωοθηκικός κύκλος και

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 7 Το κυκλοφορικό μας σύστημα

ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 7 Το κυκλοφορικό μας σύστημα jk ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 7 Το κυκλοφορικό μας σύστημα Εισαγωγή στο Κυκλοφορικό μας Σύστημα (ΚΣ) Το ΚΣ αποτελείται από - τα αιμοφόρα αγγεία την καρδιά Αέρας που εισπνέουμε Αέρας που εκπνέουμε

Διαβάστε περισσότερα

Υπερηχοτομογραφικη. αρθρο ανασκοπησησ

Υπερηχοτομογραφικη. αρθρο ανασκοπησησ Ανδριανάκη Αικατερίνη Ιατρός Ακτινολόγος Ηράκλειο Κρήτης Υπερηχοτομογραφικη απεικονιση του πεουσ αρθρο ανασκοπησησ MEΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η υπερηχοτομογραφία συμπεριλαμβανομένης και της χρήσης του έγχρωμου Doppler,

Διαβάστε περισσότερα

Ανατομία - φυσιολογία του οφθαλμού. Α Πανεπιστημιακή Οφθαλμολογική Κλινική ΑΠΘ - ΑΧΕΠΑ

Ανατομία - φυσιολογία του οφθαλμού. Α Πανεπιστημιακή Οφθαλμολογική Κλινική ΑΠΘ - ΑΧΕΠΑ Ανατομία - φυσιολογία του οφθαλμού Α Πανεπιστημιακή Οφθαλμολογική Κλινική ΑΠΘ - ΑΧΕΠΑ Οφθαλμικός κόγχος Εξωφθάλμιοι βολβοκινητικοί μύες Άνω ορθός Κάτω ορθός Έσω ορθός Έξω ορθός Άνω λοξός Κάτω λοξός

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α Α ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία α λυκείου. Στις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις να συμπληρώσετε τα κενά με τη σωστή λέξη ή φράση.

Βιολογία α λυκείου. Στις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις να συμπληρώσετε τα κενά με τη σωστή λέξη ή φράση. Στις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις να συμπληρώσετε τα κενά με τη σωστή λέξη ή φράση. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο 1. Συγκρίνοντας τα κύτταρα του επιθηλιακού ιστού με τα κύτταρα του νευρικού ιστού, αυτά μεταξύ τους μοιάζουν..

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΧΗ. 3. Μύες (ανάλογα µε την εµβρυολογική προέλευση και την νεύρωσή τους διαχωρίζονται σε: α. Εξωγενείς (ετερόχθονες) β. Ενδογενείς (αυτόχθονες)

ΡΑΧΗ. 3. Μύες (ανάλογα µε την εµβρυολογική προέλευση και την νεύρωσή τους διαχωρίζονται σε: α. Εξωγενείς (ετερόχθονες) β. Ενδογενείς (αυτόχθονες) ΡΑΧΗ Ι. Γενικά Α. Η ράχη αποτελείται από την οπίσθια επιφάνεια του σώµατος 1. Αποτελεί µυοσκελετικό άξονα στήριξης του κορµού 2. Οστικά στοιχεία α. Σπόνδυλοι β. Κεντρικά τµήµατα των πλευρών γ. Άνω επιφάνειες

Διαβάστε περισσότερα

Μιχαήλ Νικ. Πατσίκας

Μιχαήλ Νικ. Πατσίκας Απεικονιστική Διερεύνηση του Πνεύμονα, του Πλευριτικού και του Μεσοπνευμόνιου χώρου Μιχαήλ Νικ. Πατσίκας Πτυχιούχος Κτηνιατρικής Α.Π.Θ. Πτυχιούχος Ιατρικής Α.Π.Θ. Αναπληρωτής Καθηγητής Ακτινολογίας Κτηνιατρική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση ΒΙΡΓΙΛΙΟΥ Σ. ΜΠΕΝΑΚΗ Επ. Καθηγητή Ακτινολογίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση Έκδοση αναθεωρημένη ISBN 960-90471-0-6 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις 1 Πόσα λίτρα πρόουρο σχηματίζονται ημερησίως; α) 15-18 L β) 1,5-1,7 L γ) 170-180 L δ) 1700-1800 L ε) 100-120 L 2. Ποιο τμήμα του νεφρού ανήκει στον μυελό του νεφρού; α) Τα νεφρικά σωμάτια β) Η κάψα του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΓΙΑΓΚΙΝΗ ΧΗΜΙΚΟΥ Μελέτη των ιστολογικών και βιοχημικών αλλοιώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΗΣΗ

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΗΣΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΗΣΗ Η φυσιολογική εγκυμοσύνη στον άνθρωπο διαρκεί 40 εβδομάδες ή 280 ημέρες. Η 1 η ημέρα της κύησης είναι η 1 η ημέρα της τελευταίας εμμήνου ρύσεως (όταν ακόμη δεν έχει γίνει

Διαβάστε περισσότερα

Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική

Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Επεμβατική Ακτινολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Τα τελευταία 20 χρόνια, η Επεμβατική Ακτινολογία παρουσιάζει διαρκή εξέλιξη και αποτελεί μία πολύτιμη

Διαβάστε περισσότερα

Οπισθοπεριτοναϊκή θέση Θ12 - Ο4 Δεξιός νεφρός χαμηλότερα από τον αριστερό ΔΕ νεφρός πίσω και κάτω από το ήπαρ/χοληδόχο κύστη ΑΡ νεφρός κάτω και επί

Οπισθοπεριτοναϊκή θέση Θ12 - Ο4 Δεξιός νεφρός χαμηλότερα από τον αριστερό ΔΕ νεφρός πίσω και κάτω από το ήπαρ/χοληδόχο κύστη ΑΡ νεφρός κάτω και επί Οπισθοπεριτοναϊκή θέση Θ12 - Ο4 Δεξιός νεφρός χαμηλότερα από τον αριστερό ΔΕ νεφρός πίσω και κάτω από το ήπαρ/χοληδόχο κύστη ΑΡ νεφρός κάτω και επί τα έσω του σπλήνα Τα επινεφρίδια είναι άνω, πρόσθια και

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοεξέταση Μαστών : Οδηγίες κατά στάδια

Αυτοεξέταση Μαστών : Οδηγίες κατά στάδια Αυτοεξέταση Μαστών : Οδηγίες κατά στάδια Η αυτοεξέταση μαστών είναι η πρώτη ασπίδα που έχει η γυναίκα κατά του καρκίνου του μαστού. Η Αμερικάνικη Ογκολογική Εταιρία συστήνει στις γυναίκες να κάνουν κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Κεντρικό νευρικό σύστημα. Το νευρικό σύστημα αποτελείται από ένα κεντρικό και ένα

Κεντρικό νευρικό σύστημα. Το νευρικό σύστημα αποτελείται από ένα κεντρικό και ένα Κεντρικό νευρικό σύστημα. Το νευρικό σύστημα αποτελείται από ένα κεντρικό και ένα περιφερικό τμήμα. Το κεντρικό τμήμα του νευρικού συστήματος ονομάζεται κεντρικό νευρικό σύστημα (ΚΝΣ) και αποτελείται από

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΑ ΕΚ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΑ ΕΚ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΑ ΕΚ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ M. Rouprêt, R. Zigeuner, J. Palou, A. öhle, E. Kaasinen, M. abjuk, R. Sylvester, W. Oosterlinck Eur Urol 2011 Apr;59(4):584-94

Διαβάστε περισσότερα

Ιερό Πλέγµα και Νεύρα λκλλκλκλλκκκκ

Ιερό Πλέγµα και Νεύρα λκλλκλκλλκκκκ Ιερό Πλέγµα και Νεύρα λκλλκλκλλκκκκ Εισαγωγή Σχηµατισµός Παράπλευροι Κλάδοι του Ιερού Πλέγµατος Μυϊκοί Παράπλευροι Κλάδοι Δερµατικοί Παράπλευροι Κλάδοι Σπλαγχνικοί Παράπλευροι Κλάδοι Τελικοί Κλάδοι του

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων.

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. 15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. Η ουροδόχος κύστη δεν είναι απλά μία κοιλότητα η οποία γεμίζει απλά

Διαβάστε περισσότερα

Η παγκόσμια οργάνωση υγείας συνιστά την κατάταξη σε 4 βασικούς ιστολογικούς τύπους: καρκίνωμα μεταβατικού επιθηλίου, καρκίνωμα πλακώδους

Η παγκόσμια οργάνωση υγείας συνιστά την κατάταξη σε 4 βασικούς ιστολογικούς τύπους: καρκίνωμα μεταβατικού επιθηλίου, καρκίνωμα πλακώδους ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΕΩΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΕΩΣ. Είναι ο τέταρτος πιο συχνός καρκίνος της στον Δυτικό κόσμο. Η μέση ηλικία κατά την διάγνωση είναι τα 60 με 65 έτη.είναι πιο συχνός στους

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Μέρος Α Δρ. Ανδρέας Φλουρής Ερευνητής Περιβαλλοντικής Φυσιολογίας Κέντρο Έρευνας, Τεχνολογίας και Ανάπτυξης Θεσσαλίας ΑΝΑΠΝΟΗ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Ο όρος αναπνοήαναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

φυσιολογικό δέρμα - 1

φυσιολογικό δέρμα - 1 φυσιολογικό δέρμα -1 Επιδερμίδα (επιθήλιο, εξωδερμική προέλευση) Α Α Α Μ θηλώδες χόριο (επιπολής) ακανθωτή στιβάδα βασική στιβάδα χόριο Μ = Μελανοκύτταρο (νευροεξωδερμική προέλευση, νευρική ακρολοφία)

Διαβάστε περισσότερα

ηλικία περιεκτικότητα σε λίπος φύλο

ηλικία περιεκτικότητα σε λίπος φύλο ΥΓΡΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ Το ύδωρ αποτελεί το 60% του βάρους σώματος α) από την ηλικία (νεογνά 75%) β) περιεκτικότητα σε λίπος (ο λιπώδης ιστός έχει μικρή περιεκτικότητα σε ύδωρ) γ) το φύλο ( το ύδωρ είναι λιγότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΙ ΚΟΙΛΙΕΣ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΕΝΥ

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΙ ΚΟΙΛΙΕΣ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΕΝΥ ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΙ ΚΟΙΛΙΕΣ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΕΝΥ ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΩΝ ΚΟΙΛΙΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΕΓΚΕΦΑΛΟΝΩΤΙΑΙΟ ΥΓΡΟ Οι κοιλίες του εγκεφάλου είναι οι δύο πλάγιες, η Τρίτη (ή μέση) κοιλία και η τέταρτη

Διαβάστε περισσότερα

Στηρικτικά Κύτταρα και Εξωκυττάρια Ουσία. Κοτσίνας Αθανάσιος Επικ. Καθηγητής Εργ. Ιστολογίας-Εμβρυολογίας Ιατρική Σχολή - ΕΚΠΑ

Στηρικτικά Κύτταρα και Εξωκυττάρια Ουσία. Κοτσίνας Αθανάσιος Επικ. Καθηγητής Εργ. Ιστολογίας-Εμβρυολογίας Ιατρική Σχολή - ΕΚΠΑ Στηρικτικά Κύτταρα και Εξωκυττάρια Ουσία Κοτσίνας Αθανάσιος Επικ. Καθηγητής Εργ. Ιστολογίας-Εμβρυολογίας Ιατρική Σχολή - ΕΚΠΑ Συνδετικός Ιστός - Ορισμός Παρέχει το: Υποστηρικτικό και Συνδετικό πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι Ο πιο απλός ορισμός είναι ότι ο καρκίνος είναι μια ομάδα ασθενειών που χαρακτηρίζεται από ανεξέλεγκτη ανάπτυξη και διασπορά ανώμαλων κυττάρων. Αν η εξάπλωση δεν ελεγχθεί θα οδηγήσει στο θάνατο. Ποσοστό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Το Νευρικό Σύστημα έχει δύο μοίρες Το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα (Εγκέφαλος και Νωτιαίος Μυελός) Περιφερικό Νευρικό Σύστημα (Σωματικό και Αυτόνομο τμήμα) ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14 Αγγειοπλαστική Bypass Η αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νόσων περιλαμβάνει: φαρμακευτική αγωγή συστάσεις για αλλαγές στον τρόπο ζωής και τις

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργίες μαστού. Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος ΑΔΑΜΙΔΗΣ Δ. "ΜΙΛΕΝΑ ΡΟΥΖΚΟΒΑ 2014"

Λειτουργίες μαστού. Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος ΑΔΑΜΙΔΗΣ Δ. ΜΙΛΕΝΑ ΡΟΥΖΚΟΒΑ 2014 Λειτουργίες μαστού Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος Στάδια Ανάπτυξης Μαστού εφηβεία ενήλικη εγκυμοσύνη γαλουχία απογαλακτισμός λόβια Θηλαία άλω Θηλή λίπος Γαλακτοφόροι πόροι Μυοεπιθηλιακά κύτταρα (ωκυτοκίνη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΑΜΑΝΑΤΙΔΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ Τ.Ε.Ε. ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

Α ΤΑΞΗ Τ.Ε.Ε. ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Α ΤΑΞΗ Τ... ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ - ΦΥΙΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΟΓΑΜΜΑ ΠΟΥΔΝ ΚΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΥΤΤΑΟ ΚΦΑΛΑΙΟ 2: ΙΤΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 3: ΜΥΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 4: ΚΥΚΛΟΦΟΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 5: ΑΙΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 6: ΠΠΤΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ Κλινικές εφαρμογές 4 Αιμοδυναμική μελέτη Doppler 1. Αγγεία κοιλιάς 2. Περιφερικά αγγεία Κ. Χατζημιχαήλ Υπερηχοτομογραφία Μορφολογική μελέτη Αιμοδυναμική μελέτη Doppler

Διαβάστε περισσότερα

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΠΛΟΗΓΗΣΗΣ

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΠΛΟΗΓΗΣΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΠΛΟΗΓΗΣΗΣ Μέχρι πρόσφατα, παρ όλες τις δυνατότητες που έχουμε στο οπλοστάσιο μας για να απεικονίζουμε όγκους στο ήπαρ και στο πάγκρεας, λόγω της έλλειψης λεπτομερούς απεικονίσεως αλλά και ουσιαστικής

Διαβάστε περισσότερα

κλινική εξέταση οδηγός για Barbara Bates, M.D. ISBN 9780960-372-144-4 Δεύτερη έκδοση Χ. Μουτσόπουλου Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

κλινική εξέταση οδηγός για Barbara Bates, M.D. ISBN 9780960-372-144-4 Δεύτερη έκδοση Χ. Μουτσόπουλου Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων οδηγός για κλινική εξέταση Δεύτερη έκδοση Barbara Bates, M.D. ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ Χ. Μουτσόπουλου Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων I. Ανδρουλάκη Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Δώρα Πετρακοπούλου. Αποκατάσταση μαστού μετά την μαστεκτομή. Τεχνικές αποκατάστασης μαστού ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ

Δώρα Πετρακοπούλου. Αποκατάσταση μαστού μετά την μαστεκτομή. Τεχνικές αποκατάστασης μαστού ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ Δώρα Πετρακοπούλου ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ Αποκατάσταση μαστού μετά την μαστεκτομή Η αποκατάσταση του μαστού μετά από μαστεκτομή είναι η διαδικασία δημιουργίας καινούργιου μαστού σε γυναίκες που έχουν υποστεί

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος του Θήλεος ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Προσοχή: Οι παρουσιάσεις μαθημάτων αποτελούν βοήθημα παρακολούθησης των παραδόσεων

Διαβάστε περισσότερα

Όρχεις -Χειρισμός παρασκευάσματος -Εισαγωγή στους όγκους. Α.. Κιζιρίδου, Αναπ. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ.

Όρχεις -Χειρισμός παρασκευάσματος -Εισαγωγή στους όγκους. Α.. Κιζιρίδου, Αναπ. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ. Όρχεις -Χειρισμός παρασκευάσματος -Εισαγωγή στους όγκους Α.. Κιζιρίδου, Αναπ. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ.Θεαγένειο Περιγραφική Ανατομική 2 αδένες με σχήμα δαμάσκηνου διαστ.5χ3χ2.5 Κρέμονται

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΑνατομίαΑναπνευστικούγια αναισθησιολόγους. Τηλέμαχος Παρασκευόπουλος

ΑνατομίαΑναπνευστικούγια αναισθησιολόγους. Τηλέμαχος Παρασκευόπουλος ΑνατομίαΑναπνευστικούγια αναισθησιολόγους Τηλέμαχος Παρασκευόπουλος Τιπεριλαμβάνει; Ρινική κοιλότητα Φάρυγγας Λάρυγγας Τραχεία Βρογχιόλια Βρόγχοι Κυψελίδες Όριοανώτερου κατώτερουασ Φωνητικές χορδές Λάρυγγας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ-ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ-ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΙI ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ-ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΑ ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΕΙΝΑΙ: ΝΕΦΡΟΙ ΟΥΡΗΤΗΡΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Μικροοργανισμοί Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Παθογόνοι μικροοργανισμοί Παθογόνοι μικροοργανισμοί ονομάζονται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως ξενιστή

Διαβάστε περισσότερα

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Π.Ε ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες (ΜΣΑΦ κ.ά) Ισχαιμική Μετακτινική

Διαβάστε περισσότερα

Ανατομία - Φυσιολογία

Ανατομία - Φυσιολογία ΦΥΣΙΟ ΠΝΕΥΜΩΝ Ανατομία - Φυσιολογία Φυσιολογική α/α Ακτινοανατομία Ακτινοανατομία Αγγειογραφία πνευμονικών αρτηριών Β ρ ο γ χ ο γ ρ α φ ί α Πύκνωση Αντικατάσταση του αέρα των κυψελίδων από υλικό, συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική Σώματος Ι. Τα αποτελέσματα από την εφαρμογή της μάλαξης στους ιστούς και στα διάφορα όργανα του ανθρώπινου σώματος εξαρτώνται :

Αισθητική Σώματος Ι. Τα αποτελέσματα από την εφαρμογή της μάλαξης στους ιστούς και στα διάφορα όργανα του ανθρώπινου σώματος εξαρτώνται : ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΜΑΛΑΞΗΣ Τα αποτελέσματα από την εφαρμογή της μάλαξης στους ιστούς και στα διάφορα όργανα του ανθρώπινου σώματος εξαρτώνται : από το είδος των εφαρμοζόμενων χειρισμών. από την εφαρμοζόμενη

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην τεχνική Προσανατολισμός εικόνων, θέση εξεταζομένου Ορολογία ΥΓ κριτήρια Προετοιμασία ασθενούς Κλινικές εφαρμογές

Εισαγωγή στην τεχνική Προσανατολισμός εικόνων, θέση εξεταζομένου Ορολογία ΥΓ κριτήρια Προετοιμασία ασθενούς Κλινικές εφαρμογές Εισαγωγή στην τεχνική Προσανατολισμός εικόνων, θέση εξεταζομένου Ορολογία ΥΓ κριτήρια Προετοιμασία ασθενούς Κλινικές εφαρμογές Απαιτείται δεξιότητα και εμπειρία, συγχρονισμός κινήσεων χεριού & οφθαλμού

Διαβάστε περισσότερα

Μιχαήλ Νικ. Πατσίκας

Μιχαήλ Νικ. Πατσίκας Ακτινολογική διερεύνηση των καταγμάτων των μακρών οστών Μιχαήλ Νικ. Πατσίκας Πτυχιούχος Κτηνιατρικής Α.Π.Θ. Πτυχιούχος Ιατρικής Α.Π.Θ Αναπληρωτής Καθηγητής Ακτινολογίας Κτηνιατρική Σχολή Α.Π.Θ. Διπλωματούχος

Διαβάστε περισσότερα

Αορτίτις Απεικόνιση. Φοινίτσης Στέφανος

Αορτίτις Απεικόνιση. Φοινίτσης Στέφανος Στέφανος Φοινίτσης - Αορτίτις Απεικόνιση 31 Αορτίτις Απεικόνιση. Φοινίτσης Στέφανος Λέκτορας Α.Π.Θ. Η αορτίτιδα ορίζεται ως φλεγμονή του τοιχώματος της αορτής. Αιτιολογικά ταξινομείται σε δύο μεγάλες ομάδες:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Ουροποιητικό Σύστημα Νεφροί Αποχετευτικό Σύστημα Καλυκοπυελικό Σύστημα, Ουρητήρες, Ουροδόχος κύστη, Ουρήθρα Παραγωγή Μεταφορά Αποθήκευση Ποιοτικός έλεγχος ούρων Παροχέτευση Λειτουργίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ. Ζαρφτζιάν Μαριλένα Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Μακεδονίας

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ. Ζαρφτζιάν Μαριλένα Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Μακεδονίας ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΑΥΛΑΚΩΣΗ Αυλάκωση ονομάζεται η διαίρεση του ζυγωτού Η πρώτη μιτωτική διαίρεση σε 2 κύτταρα γίνεται 30 ώρες μετά τη γονιμοποίηση Ακολουθούν πολλές μιτωτικές διαιρέσεις και 5 7 μέρες

Διαβάστε περισσότερα