ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑΣ ΣΕ ΖΙΖΑΝΙΟΚΤΟΝΑ ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΤΕΣΣΑΡΩΝ ΓΕΝΟΤΥΠΩΝ Datura ΜΕ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΒΑΜΒΑΚΙΟΥ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑΣ ΣΕ ΖΙΖΑΝΙΟΚΤΟΝΑ ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΤΕΣΣΑΡΩΝ ΓΕΝΟΤΥΠΩΝ Datura ΜΕ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΒΑΜΒΑΚΙΟΥ"

Transcript

1 ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑΣ ΣΕ ΖΙΖΑΝΙΟΚΤΟΝΑ ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΤΕΣΣΑΡΩΝ ΓΕΝΟΤΥΠΩΝ Datura ΜΕ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΒΑΜΒΑΚΙΟΥ Βασιλική Π. Ταγκούλη Πτυχιούχος Γεωπόνος ΑΠΘ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Υποβλήθηκε στο Τμήμα Γεωπονίας Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Ειδίκευση Αειφορικής Γεωργικής Ανάπτυξης Τριμελής Εξεταστική Επιτροπή 1 Ηλίας Ελευθεροχωρινός, επιβλέπων καθηγητής τμήματος Γεωπονίας Σχολής Γεωπονίας, Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του ΑΠΘ 2 Χρήστος Δόρδας, αναπληρωτής καθηγητής τμήματος Γεωπονίας Σχολής Γεωπονίας, Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του ΑΠΘ 3 Ιωάννης Τσιάλτας, επίκουρος καθηγητής τμήματος Γεωπονίας Σχολής Γεωπονίας, Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του ΑΠΘ 1

2 Βασιλική Ταγκούλη ΑΠΘ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑΣ ΣΕ ΖΙΖΑΝΙΟΚΤΟΝΑ ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΤΕΣΣΑΡΩΝ ΓΕΝΟΤΥΠΩΝ Datura ΜΕ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΒΑΜΒΑΚΙΟΥ «Η έγκριση της παρούσας μεταπτυχιακής διατριβής από τη Σχολή Γεωπονίας, Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης δεν υποδηλώνει αποδοχή των γνωμών του συγγραφέως» (Ν. 5343/1932 άρθρο 202, παρ. 2) 2

3 Ευχαριστίες Θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τον καθηγητή του Τμήματος Γεωπονίας της Σχολής Γεωπονίας, Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ) κ. Ηλία Ελευθεροχωρινό για την εμπιστοσύνη που μου έδειξε για την ανάθεση του θέματος, αλλά και για την βοήθειά του κατά τον σχεδιασμό, την εκτέλεση των πειραμάτων, την ερμηνεία των δεδομένων, καθώς επίσης και για τις ουσιαστικές οδηγίες και υποδείξεις κατά τη διάρκεια της συγγραφής αυτής της εργασίας ως προς το περιεχόμενο, τη δομή και την τελική παρουσίασή της. Θερμές ευχαριστίες εκφράζω στον κ. Ιωάννη Τσιάλτα, επίκουρο καθηγητή του Τμήματος Γεωπονίας της Σχολής Γεωπονίας, Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του ΑΠΘ, για τις πολύτιμες συμβουλές του, καθώς επίσης για την κριτική ανάγνωση του κειμένου και τις χρήσιμες υποδείξεις του στη βελτίωση αυτής της εργασίας. Επιπλέον, θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τον κ. Χρήστο Δόρδα, αναπληρωτή καθηγητή του Τμήματος Γεωπονίας της Σχολής Γεωπονίας, Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του ΑΠΘ, για την κριτική ανάγνωση του κειμένου και τις σημαντικές υποδείξεις του. Επιπλέον, ευχαριστώ θερμά τον κ. Γεώργιο Μενεξέ, επίκουρο καθηγητή του Τμήματος Γεωπονίας της Σχολής Γεωπονίας, Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του ΑΠΘ, για τη σημαντική βοήθειά του κατά τη στατιστική ανάλυση των δεδομένων. Ιδιαίτερες ευχαριστίες θα ήθελα να εκφράσω στον κ. Παναγιώτη Μαδέση, ερευνητή του Ινστιτούτου Εφαρμοσμένων Βιοεπιστημών (ΙΝΕΒ) του Εθνικού Κέντρου Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (ΕΚΕΤΑ) για τη φιλοξενία του στο εργαστήριο του Ινστιτούτου και την άριστη συνεργασία κατά την εκμάθηση μεθόδων απομόνωσης φυτικού DNA και RNA, PCR, rtpcr και γονιδιακής αλληλούχησης. Ακόμη, ευχαριστώ την υποψήφια διδάκτορα Συμέλα Ντοανίδου για τις πολύτιμες συμβουλές της κατά την εκμάθηση των παραπάνω μοριακών μεθόδων. Επίσης, ευχαριστώ τον κ. Μωχάμεντ Νταράουσε, προϊστάμενο Κέντρων Βάμβακος Θεσσαλίας και Στερεάς Ελλάδος για τον προσδιορισμό των ποιοτικών χαρακτηριστικών των ινών βάμβακος. Ακόμη, ευχαριστώ θερμά τους προπτυχιακούς φοιτητές Αριστείδη Ζαφείρη, Αθανάσιο Μουρτζίλα, Ολυμπία Γαρέφη και Γεώργιο 3

4 Τριάντη για την άριστη συνεργασία και τη συνεχή προσφορά καθ όλη τη διάρκεια των πειραμάτων. Επίσης, θέλω να εκφράσω τις ευχαριστίες μου στον συμφοιτητή και συναδέλφό μου Γιώργο Ελευθεροχωρινό, καθώς και στον υποψήφιο διδάκτορα Γρηγόρη Μοράκη για την κάθε μορφής βοήθεια, και ιδιαίτερα τις καλές μου φίλες και συναδέλφους Καλίτσου Νικολέτα και Σιέκρη Ηλιάνα για τη συνεχή συμπαράσταση και την υποστήριξή τους κατά την υλοποίηση του κοινού μας στόχου. Κλείνοντας, θα ήθελα ιδιαιτέρως να ευχαριστήσω τους γονείς μου Παναγιώτη Ταγκούλη και Πηνελόπη Μαντοπούλου, και τον αδερφό μου Αθανάσιο Ταγκούλη για την αμέριστη συναισθηματική και ψυχολογική συμπαράσταση, την υπομονή και τη συνεχή τους ενθάρρυνση σε κάθε μου βήμα. 4

5 Περιεχόμενα Βασιλική Ταγκούλη... 2 ΑΠΘ... 2 Ευχαριστίες Εισαγωγή Προέλευση, ονομασία, εξάπλωση των ειδών του γένους Datura Βοτανική ταξινόμηση των μελετώμενων ειδών του γένους Datura Μορφολογία των μελετώμενων ειδών του γένους Datura Οικολογικές απαιτήσεις των ειδών του γένους Datura Αντιμετώπιση των ειδών του γένους Datura Χρήσεις-Επιδράσεις των ειδών του γένους Datura Αλκαλοειδή και Μυκόρριζες Ταξινόμηση, προέλευση, ονομασία, εξάπλωση του βαμβακιού Οικολογικές απαιτήσεις της καλλιέργειας βαμβακιού Η εμπορική σημασία της καλλιέργειας βαμβακιού Ανταγωνισμός μεταξύ ζιζανίων και καλλιεργειών Ανταγωνισμός μεταξύ ζιζανίων και καλλιέργειας βαμβακιού Σκοπός της εργασίας Υλικά και Μέθοδοι Συλλογή και διαχείριση φυτικού υλικού Πειράματα αγρού Αποτελέσματα πειραμάτων αγρού Πείραμα φυτοδοχείων Υλικά και μέθοδοι Αποτελέσματα πειράματος φυτοδοχείων Συζήτηση Συμπεράσματα Περίληψη Abstract Βιβλιογραφία Appendix

6 1. Εισαγωγή Η παρούσα μεταπτυχιακή διατριβή αναφέρεται στη βιολογία του ετήσιου θερινού ζιζανίου τάτουλα (Datura) και ειδικότερα στον ανταγωνισμό του με την καλλιέργεια βαμβακιού και στην ευαισθησία του σε ζιζανιοκτόνα του βαμβακιού. Το βαμβάκι (Gossypium hirsutum L.) είναι δικοτυλήδονο φυτό, το οποίο ανήκει στην τάξη των Malvales και στην οικογένεια Malvaceae. Αποτελεί µία από τις σηµαντικότερες καλλιέργειες στον ελληνικό χώρο, παρά την αλλαγή του καθεστώτος των ενισχύσεων που επηρέασε αρκετές παραδοσιακές καλλιέργειες στη χώρα µας. Η αντιμετώπιση των ζιζανίων εξακολουθεί να αποτελεί την κυριότερη καλλιεργητική πρακτική, αφού η παρουσία τους στην καλλιέργεια του βαμβακιού προκαλεί σημαντική μείωση στην απόδοση και υποβαθμίζει την ποιότητα του παραγόμενου προϊόντος. Επομένως, η αντιμετώπιση των ζιζανίων στο βαμβάκι είναι από τις βασικότερες προϋποθέσεις στην επιτυχία της καλλιέργειας και στην, ως εκ τούτου, διαμόρφωση θετικού οικονομικού αποτελέσματος. Οι επεμβάσεις για την αντιμετώπιση των ζιζανίων στην καλλιέργεια του βαμβακιού συνεπάγονται σημαντικό κόστος παραγωγής, το οποίο για να επιστραφεί θα πρέπει τουλάχιστον να επιτευχθεί ικανοποιητική αντιμετώπιση των ζιζανίων χωρίς φυτοτοξικότητα στην καλλιέργεια. Αυτό σημαίνει ότι η αντιμετώπιση των ζιζανίων στην καλλιέργεια του βαμβακιού είναι ιδιαίτερα σημαντική παράμετρος. Τα είδη ζιζανίων που απαντώνται σε βαμβακοκαλλιέργειες είναι πάρα πολλά και διαφέρουν ανάλογα με τη θέση και το ιστορικό καλλιέργειας του αγρού, τις καλλιεργητικές πρακτικές και τις περιβαλλοντικές συνθήκες. Βέβαια, ορισμένα είδη ζιζανίων απαντώνται συχνότερα σε βαμβακοκαλλιέργειες και μάλιστα σε πολύ μεγάλες πυκνότητες. Ειδικότερα, τα πιο κοινά ζιζάνια στην καλλιέργεια του βαμβακιού είναι η αγριοτομάτα (Solanum nigrum), η λουβουδιά (Chenopodium album), η αγριοβαμβακιά (Abutilon theophrasti), η αγριομελιτζάνα (Xanthium strumarium), η μουχρίτσα (Echinochloa crus-galli), η πράσινη σετάρια (Setaria viridis), η σπονδυλωτή σετάρια (Setaria verticillata), η αγριάδα (Cynodon dactylon), ο βέλιουρας (Sorghum halepense), η κίτρινη κύπερη (Cyperus esculentus), η πορφυρή κύπερη (Cyperus rotundus), η περικοκλάδα (Convolvulus arvensis), το τραχύ βλήτο (Amaranthus retroflexus), το πλαγιαστό βλήτο (Amaranthus blitoides), το σολανό (Solanum elaeagnifolium) και ο τάτουλας (Datura stramonium). 6

7 Ο τάτουλας, όπως προαναφέρθηκε, είναι ετήσιο θερινό ζιζάνιο, το οποίο ανήκει στην οικογένεια Solanaceae και στο γένος Datura, το οποίο περιλαμβάνει είδη όπως το D. stramonium L., D. ferox L., D. innoxia, D. metel L. και D. discolor. Τα τρία πρώτα είδη απαντώνται στη χώρα μας. Τα φυτά του γένους Datura φυτρώνουν από Απρίλιο μέχρι Μάιο και εμφανίζονται με μεγάλη συχνότητα στις εαρινές καλλιέργειες όπως βαμβάκι, αραβόσιτος, ζαχαρότευτλα, καπνός, βιομηχανική τομάτα, πατάτα, αλλά και σε λαχανοκομικές καλλιέργειες (Κώστογλου, 2013). Προτιμά εδάφη πλούσια σε οργανική ουσία, με ph από ελαφρώς όξινο έως αλκαλικό. Τα φύλλα και οι σπόροι των φυτών του τάτουλα περιέχουν τα αλκαλοειδή ατροπίνη, υοσκιαμίνη και σκοπολαμίνη, τα οποία θεωρούνται τοξικές και δηλητηριώδεις ουσίες. Οι ρίζες και οι βλαστοί περιέχουν επίσης αλκαλοειδή αλλά σε μικρότερη συγκέντρωση. Οι ουσίες αυτές, όταν εισαχθούν στον οργανισμό από ακούσια κατανάλωση φύλλων και βλαστών, προκαλούν παροδική απώλεια όρασης, ξήρανση του λαιμού και του στόματος, αδυναμία άρθρωσης λόγου, πονοκέφαλο, αστάθεια και σε ορισμένες περιπτώσεις θάνατο (Ελευθεροχωρινός και Γιαννοπολίτης, 2009). Τα φυτά του τάτουλα, αν και θεωρούνται παραισθησιογόνα ή/και θανατηφόρα εξαιτίας της υψηλής περιεκτικότητας σε αλκαλοειδή, χρησιμοποιούνται στη φαρμακευτική ως φάρμακο φυτικής προέλευσης (σε χαμηλές ποσότητες) για θεραπεία ασθενειών (όπως το άσθμα) αλλά και σαν αναλγητικό στη χειρουργική (Gaire κ.ά., 2013). Οι πρόσφατες έρευνες στη χώρα μας έδειξαν ότι το είδος D. stramonium εμφανίζεται με τις μορφές των D. stramonium f. stramonium (L.) (πράσινος βλαστός και λευκά άνθη) και D. stramonium f. tatula (L.) (κόκκινος βλαστός και ιώδη άνθη) (Tsialtas κ.ά., 2013). Επίσης, σε ορισμένες περιοχές το D. stramonium συνυπάρχει με το είδος D. ferox. Ο σκοπός αυτής της εργασίας ήταν η μελέτη της επίδρασης της πυκνότητας τριών γενοτύπων του είδους D. stramonium και ενός γενοτύπου του είδους D. ferox στην ανταγωνιστική τους ικανότητα ως προς την καλλιέργεια του βαμβακιού. Επιπλέον, μελετήθηκε η ευαισθησία αυτών των γενοτύπων στην προφυτρωτική εφαρμογή των ζιζανιοκτόνων fluometuron και S-metolachlor. 7

8 1.1. Προέλευση, ονομασία, εξάπλωση των ειδών του γένους Datura Το είδος D. stramonium εικάζεται ότι κατάγεται από την κεντρική και νότια Αμερική (Geeta και Gharaibeh, 2007). Άλλες έρευνες αναφέρουν ότι το Datura είναι ιθαγενές φυτό του Νέου Κόσμου, ενώ, σύμφωνα με τα ευρήματα των Jiao κ.ά. (2002), τα περισσότερα είδη του γένους Datura είναι ιθαγενή του Μεξικού, και σε αυτά ανήκει το είδος D. stramonium, ενώ τα υπόλοιπα τρία θεωρούνται ότι έχουν προέλευση από την Κίνα. Εικόνα 1. Παγκόσμια κατανομή του γένους Datura (http://www.sleuthsayers. org/2012/02/daturas.html) Το γένος Datura απαντάται σε όλο σχεδόν τον κόσμο (Ευρώπη, Ασία, Αμερική, νότια Αφρική), με εξαίρεση τις πολύ βόρειες περιοχές (Εικόνα 1). Συγκεκριμένα, το D. stramonium f. tatula, εικάζεται ότι εισήχθη ταυτόχρονα με την ευρεία εισαγωγή σπόρων βαμβακιού, η οποία έλαβε χώρα τις τελευταίες δεκαετίες. Αυτό επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι τα είδη αυτά φύονται στην πεδιάδα της Θεσσαλίας και της Μακεδονίας, όπου το βαμβάκι είναι η κύρια εαρινή καλλιέργεια. Η μέση θερμοκρασία της Θεσσαλικής πεδιάδας είναι 15,7 o C, ενώ τα ετήσια κατακρημνίσματα (ετήσιο ύψος βροχότωσης) είναι 425 mm (Tsialtas κ.ά., 2013). Οι αναφορές για το Datura υπάρχουν από τον 9o έως τον 14o αιώνα. Συγκεκριμένα, Αραβικά χειρόγραφα αναφέρουν το ιατρικό φυτό «stramonia» ή «gawz mathil» να απαντάται στην ευρύτερη περιοχή μεταξύ κεντρικής Ασίας και Ιβηρικής χερσονήσου κατά τον 12 ο αιώνα (Geeta κ.ά., 2007). Επίσης, ως «thorn apple» (αγγλική ονομασία του Datura) αναφέρεται στα οδοντιατρικά βότανα κατά 8

9 τον 13ο αιώνα και ως καταπραϋντικό για τραυματισμούς, εγκαύματα και τσιμπήματα εντόμων τον 20 ο αιώνα (Anderson, 2004). Το 1700, ο Tournefort ονομάζει ένα είδος τάτουλα ως stramonium, από τις ελληνικές λέξεις «strychnos»-στρύχνος και «maniakos»-μανιακός, ενώ το 1737, ο Linnaeus δίνει το όνομα Datura, από την αρχαία ινδουιστική λέξη dhatura (σημαίνει φυτό). Επιπλέον, ο ίδιος, το 1756, δίνει το όνομα ferox ("ισχυρά οχυρωμένο") σε ένα είδος Datura, βασιζόμενος στα μεγάλα αγκάθια που περιβάλλουν τον καρπό (Geeta κ.ά., 2007). Το κοινό όνομα του Datura stramonium, στην αγγλική, είναι jimsonweed. Τα είδη Datura έχουν επικρατήσει στη χώρα μας με το κοινό όνομα τάτουλας (αποδεκτό από την Ελληνική Ζιζανιολογική Εταιρεία). Επιπλέον, είναι γνωστά και ως τρομπέτα του διαβόλου, ζιζάνιο του διαβόλου, διαβολόχορτο, καμπάνες της κόλασης, αγγούρι του διαβόλου, τρελόχορτο, αγκαθωτό μήλο, ακανθόμηλο, τατούλα, μαγιόχορτο, διαολόχορτο, αγριομπάμια, στραμώνιο, τάτλας και βρωμόχορτο. Οι περισσότερες από τις ονομασίες αυτές παραπέμπουν στις δηλητηριώδεις ουσίες που περιέχει και στη δυσάρεστη οσμή που αναδίδει με την κοπή του. Το είδος D. stramonium εμφανίζεται στην Ελλάδα με τις μορφές των D. stramonium f. stramonium (L.) (πράσινος βλαστός και λευκά άνθη) και το D. stramonium f. tatula (L.) (κόκκινος βλαστός και ιώδη άνθη). Οι δύο μορφές, συνυπάρχουν στις περιοχές των νομών Αχαΐας (Επαρχία Πατρών), Κορινθίας (Επαρχία Κορινθίας), Λαρίσης (Επαρχία Λαρίσης), Θεσσαλονίκης (Επαρχία Θεσσαλονίκης), Σερρών (Επαρχία Βισαλτίας), Δράμας (Επαρχία Δράμας) και Κοζάνης (Επαρχία Κοζάνης). Στους νομούς Δράμας και Σερρών συνυπάρχει και το είδος D. ferox. Τα δύο είδη D. stramonium και D. ferox, βρέθηκαν στα περιθώρια καλλιέργειας σιτηρών, βαμβακιού και ζαχαρότευτλων, καθώς στις άκρες δρόμων και σε χωματερές (Tsialtas κ.ά., 2013) Βοτανική ταξινόμηση των μελετώμενων ειδών του γένους Datura Τα πιο κοινά από τα 14 ταξινομημένα είδη του γένους Datura είναι τα D. stramonium f. stramonium (Eικόνα 2), D. ferox (Eικόνα 3), D. stramonium f. tatula (Eικόνα 4), D. innoxia (καλλωπιστικό), D. metel και D. discolor. Τα τρία πρώτα είδη εμφανίζονται στη χώρα μας κυρίως ως ζιζάνια σε εαρινές καλλιέργειες. 9

10 Εικόνα 2. D. stramonium f. stramonium Εικόνα 3. D. ferox Εικόνα 4. D. stramonium f. tatula Η πρώτη συστηματική περιγραφή/κατάταξη του γένους Datura πιθανολογείται ότι έγινε το από τον Σουηδό βοτανολόγο Carl Linnaeus, ενώ κάποιοι υποστηρίζουν ότι αυτό συνέβη νωρίτερα από τον βοτανολόγο Nicholas Culpeper (Κώστογλου, 2013). Σύμφωνα με τον Linnaeus, η υποοικογένεια Datureae περιλαμβάνει τα γένη Datura L. και Brugmansia Pers., ενώ το γένος Datura περιλαμβάνει τα είδη D. stramonium L., D. arborea L. (συν. Brugmansia arborea (L.) Pers.), D. ferox L., D. fastuosa L., D. metel L., D. tatula L. (Datura stramonium f. tatula L.) (Hadkins κ.ά., 1997). Βέβαια, οι πρόσφατες έρευνες έδειξαν ότι το γένος Datura περιλαμβάνει 14 είδη, από τα οποία τα πιο γνωστά είναι D. ceratocaula Jacq. (torna loco), D. discolor Bernh. (desert thorn-apple), D. ferox L. (long-spined thornapple), D. innoxia Mill. (thorn-apple, downy thorn-apple, Indian-apple, moonflower, sacred datura, toloatzin, toloache), D. leichhardtii F. Muell. ex Benth. (συνώνυμο D. pruinosa) (Leichhardt's datura), D. metel L. (devil's trumpet), D. quercifolia Kunth 10

11 (oak-leaf thorn-apple), D. stramonium L. (συνώνυμο D. inermis) (jimsonweed, thornapple), D. wrightii Regel (sacred datura, sacred thorn-apple), καθώς και τα λιγότερο γνωστά είδη D. bernhardii, D. kymatocarpa, D. lanosa, D. reburra και D. suaveolens. Η βοτανική κατάταξη του γένους Datura παρουσιάζεται στον Πίνακα 1. Πίνακας 1. Βοτανική κατάταξη των ειδών Datura stramonium L. και Datura ferox L. (http://www.itis.gov/servlet/singlerpt/). ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΥΠΟΒΑΣΙΛΕΙΟ ΔΙΑΙΡΕΣΗ ΚΛΑΣΗ ΥΠΟΚΛΑΣΗ ΤΑΞΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΥΠΟΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΓΕΝΟΣ Plantae Tracheobionta Magnoliophyta Magnoliopsida Asteridae Solanales Solanaceae Solanoideae Datura ΕΙΔΟΣ D. stramonium L., D. ferox L Μορφολογία των μελετώμενων ειδών του γένους Datura Η πολυπλοειδία είναι ένα ευρέως διαδεδομένο φαινόμενο στη φύση (Stebbins, 1971; Berkov και Philipov, 2002), το οποίο διαφοροποιεί τις μορφολογικές, φυσιολογικές και βιοχημικές παραμέτρους των φυτών σε σύγκριση με τα διπλοειδή άτομα. Η πολυπλοειδία δημιουργεί παραλλακτικότητα και νέους γονοτύπους, οι οποίοι υποβάλλονται σε διάφορους χειρισμούς με σκοπό τη βελτίωση των φυτών (Hussain κ.ά., 1997). Οι παρατηρούμενες διαφορές στην ποσότητα και το φάσμα των δραστικών ουσιών σε φυτά του γένους Datura με διαφορετικό επίπεδο πλοειδίας έχουν προκαλέσει το ενδιαφέρον των ερευνητών των φαρμακευτικών φυτών (Hiraota κ.ά., 1973, 1998; Bajaj κ.ά., 1980). Τα είδη D. stramonium και D. ferox είναι, κατά κύριο λόγο, αυτογονιμοποιούμενα και σε κάποιο βαθμό σταυρογονιμοποιούμενα. Είναι διπλοειδή (2n = 2 = 24) ή/και τετραπλοειδή (2n = 4 = 48) είδη (Berkov κ.ά., 2002). Οι σπόροι τους φυτρώνουν από τον Απρίλιο και τα φυτά ολοκληρώνουν τον βιολογικό τους κύκλο κατά τα τέλη Οκτωβρίου με αρχές Νοεμβρίου (Κώστογλου, 2013). 11

12 Οι μορφές D. stramonium f. stramonium και D. stramonium f. tatula έχουν επιμήκεις/λογχοειδείς/μυτερές κοτυληδόνες, σκούρου πράσινου χρώματος, με κοντό μίσχο, πράσινη υποκοτύλη για την πρώτη μορφή και κόκκινη για την δεύτερη (Εικόνα 13 και Εικόνα 14). Τα φύλλα τους είναι εναλλασσόμενα, φαρδιά, ωοειδή και λεία, μήκους 5-25 cm και πλάτος 4-25 cm. Έχουν ακανόνιστη οδόντωση, σκούρο πράσινο χρώμα, μεγάλο μίσχο μήκους 12 cm (Ελευθεροχωρινός και Γιανναπολίτης, 2009). Ο βλαστός τους, ύψους 0,50-1,90 m, είναι λείος, κοίλος, κατακόρυφης έκφυσης, χονδρός και πολύ διακλαδιζόμενος στο άνω τμήμα του (Tsialtas κ.ά., 2013). Η διαφορά των δύο μορφών οφείλεται στο χρώμα του βλαστού, ο οποίος στο D. stramonium είναι πράσινος (Εικόνα 5) και στο D. tatula ιώδης/ροδόχροος (Εικόνα 6 α). Εικόνα 5. Σπορόφυτο D. stramonium f. stramonium Εικόνα 6(α). Σπορόφυτο D. stramonium f. tatula Εικόνα 6(β). Σπορόφυτο D. ferox 12

13 Τα άνθη τους (D. stramonium f. stramonium, D. stramonium f. tatula) είναι μεγάλα, σε σχήμα τρομπέτας και φέρονται μεμονωμένα στις διακλαδώσεις (διχάλες) του βλαστού. Η στεφάνη τους σχηματίζεται από 5 σέπαλα μήκους 5-10 cm. Τα άνθη τους περικλείουν πέντε στήμονες. Επίσης, τα άνθη του D. stramonium f. stramonium είναι λευκά ως υπόλευκα (Εικόνα 7), ενώ του D. stramonium f. tatula είναι ιώδη/ροδόχροα (Εικόνα 8). Οι δύο μορφές ανθίζουν από Ιούνιο έως Σεπτέμβριο. Εικόνα 7. Άνθος D. stramonium f. stramonium Εικόνα 8. Άνθος D. stramonium f. tatula Η ρίζα τους (D. stramonium f. stramonium, D. stramonium f. tatula) είναι χονδρή, διακλαδιζόμενη, ινώδης και αβαθής. Ο καρπός τους είναι τετράχωρη ή σπανιότερα εξάχωρη ωοειδής ή σφαιρική κάψα, με σκούρο πράσινο ακανθώδες περίβλημα και ευδιάκριτη στενή στεφάνη. Η κάψα έχει μήκος 3-7 cm και πλάτος 2-5 cm (Εικόνα 9 α, γ). α. β. γ. Εικόνα 9. Καρποί (α) D. stramonium f. stramonium (β) D. ferox (γ) D. stramonium f. tatula 13

14 Οι καρποί (κάψες) των διαφόρων γενοτύπων (D. stramonium f. stramonium, D. stramonium f. tatula, D. ferox) περιέχουν σπόρους σχετικά μεγάλους (το βάρος 1000 σπόρων είναι 6-9 g), μαύρου έως σκούρου καφέ χρώματος και νεφροειδούς σχήματος. Κάθε φυτό παράγει περίπου σπόρους (Εικόνα 10 α, β). α. β. γ. Εικόνα 10. Σπόροι (α) D. stramonium f. tatula (β) D. stramonium f. stramonium (γ) D. ferox Το D. ferox έχει επιμήκεις/λογχοειδείς/μυτερές κοτυληδόνες, πράσινες στην άνω επιφάνεια και κόκκινες στην κάτω, κοντό μίσχο και πράσινη υποκοτύλη, η οποία φέρει τριχίδια (Εικόνα 11). Εικόνα 11. Κοτυληδόνες D. ferox Τα φύλλα του D. ferox είναι εναλλασσόμενα, φαρδιά, ωοειδή, με μικρά τριχίδια, ελαφρώς οδοντωτά. Το χρώμα τους είναι γκριζοπράσινο, έχουν μεγάλο μίσχο, μήκους 8-14 cm και πλάτους 6-16 cm. Ο βλαστός του, ύψους 1,5 m, είναι λείος, κοίλος, κατακόρυφης έκφυσης, χονδρός και άκαμπτος, ροδόχρους στη βάση (Εικόνα 6 β) και έντονα διακλαδιζόμενος στο άνω τμήμα του. Ανθίζει από Ιούνιο έως 14

15 Σεπτέμβριο. Τα άνθη του είναι μεσαίου μεγέθους, με σχήμα τρομπέτας, μήκους 4-6 cm, λευκοκίτρινα, τα οποία φέρονται μεμονωμένα στις διχάλες του βλαστού. Συνήθως, δεν ανοίγουν τελείως, και περικλείουν πέντε στήμονες, που δεν προεξέχουν από τα σέπαλα και τα πέταλα (Εικόνα 12) (http://www.bayercropscience.gr/). Εικόνα 12. Άνθος D. ferox Η ρίζα του D. ferox είναι αβαθής, χονδρή, διακλαδιζόμενη και ινώδης. Ο καρπός του είναι τετράχωρη, ωοειδής κάψα, με ακανθώδες περίβλημα γκριζοπράσινου χρώματος, η οποία φέρει επιμήκη αγκάθια (40-60), μήκους 4-6 cm και πλάτους 3-6 cm (Εικόνα 9 β). Στο εσωτερικό του καρπού υπάρχουν μεγάλοι σπόροι (το βάρος 1000 σπόρων είναι g), μαύρου έως σκούρο καφέ χρώματος, νεφροειδούς σχήματος (Εικόνα 10 γ) (http://www.bayercropscience.gr/). Εικόνα 13. Κοτυληδόνες D. tatula Εικόνα 14. Κοτυληδόνες D. Stramonium Οικολογικές απαιτήσεις των ειδών του γένους Datura Τα είδη του γένους Datura είναι θερμόφιλα και φωτόφιλα, με αποτέλεσμα να είναι πιο διαδεδομένα στη νότια, μέση και ανατολική Ευρώπη. Προτιμούν τα 15

16 ελαφρώς όξινα και ασβεστολιθικά εδάφη, καθώς επίσης και εδάφη πλούσια σε άζωτο, και για τον λόγο αυτό θεωρούνται φυτά δείκτες τέτοιων εδαφών. Οι εργαστηριακές δοκιμές που έγιναν για να μελετηθεί η βλαστική ικανότητα των σπόρων τάτουλα (Datura stramonium L.) σε 10 διαφορετικούς τύπους εδαφών έδειξαν ότι η αναστολή της βλάστησης οφείλεται στο βάθος σποράς και είναι ευθέως ανάλογη προς την περιεκτικότητα σε άργιλο και αντιστρόφως ανάλογη προς την περιεκτικότητα σε άμμο. Η βλάστηση των σπόρων έδειξε να επηρεάζεται από τη διαπερατότητα του εδάφους και ειδικότερα από το δυναμικό ανταλλαγής αερίων και το βάθος εδάφους. Σχετικώς με το τελευταίο, η έρευνα έδειξε ότι οι σπόροι, που βρίσκονταν σε μεγάλο βάθος (12 cm), παρουσίασαν επαγωγή του δευτερογενούς ληθάργου και μάλιστα ανεξάρτητα από τη δομή του εδάφους (Benvenuti, 2003) Αντιμετώπιση των ειδών του γένους Datura Η αντιμετώπιση των ζιζανίων στην καλλιέργεια του βαμβακιού γίνεται κυρίως με τη χρήση εκλεκτικών και μη εκλεκτικών ζιζανιοκτόνων, αφού αυτά αποτελούν την αποτελεσματικότερη και οικονομικότερη μέθοδο αντιμετώπισης σε σύγκριση με τις άλλες μεθόδους (βοτάνισμα, μηχανική κατεργασία, κοπή ζιζανίων, κάψιμο ζιζανίων και βιολογική μέθοδο). Τα ζιζανιοκτόνα που χρησιμοποιούνται ευρέως στην καλλιέργεια του βαμβακιού εφαρμόζονται προσπαρτικά (benfluralin, dinitramine, ethalfluralin, pendimethalin, trifluralin) ή προφυτρωτικά-αμέσως μετά τη σπορά (acetochlor, alachlor, cyanazine, fluometuron, prometryne, S-metolachlor). Βεβαίως, η συνήθης πρακτική ήταν η προσπαρτική εφαρμογή ενός εκ των προαναφερθέντων πέντε ζιζανιοκτόνων (benfluralin, dinitramine, ethalfluralin, pendimethalin, trifluralin), ακολουθούμενη από την προφυτρωτική-μετασπαρτική εφαρμογή ενός εκ των prometryne, cyanazine ή fluometuron. Επίσης, ορισμένοι παραγωγοί χρησιμοποιούσαν προφυτρωτικά μίγματα από S-metolachlor, alachlor, acetochlor με prometryne, cyanazine ή fluometuron. Τα ζιζανιοκτόνα prometryne, cyanazine και fluometuron είναι αποτελεσματικά εναντίον πλατύφυλλων ζιζανίων, ενώ τα benfluralin, dinitramine, ethalfluralin, pendimethalin, trifluralin, alachlor, acetochlor ή S-metolachlor είναι αποτελεσματικά εναντίον ετήσιων αγρωστωδών και ορισμένων πλατύφυλλων ζιζανίων. 16

17 Οι βαμβακοκαλλιεργητές, για την αντιμετώπιση των πολυετών αγρωστωδών ζιζανίων χρησιμοποιούν μεταφυτρωτικά τα αγρωστωδοκτόνα fluazifop-butyl, quιzalifop-ethyl, propaquizafop, sethoxydim, clethodim (Εconomou κ.ά., 2005). Τα είδη D. stramonium και D. ferox, αν και δεν ανήκουν στα δυσεξόντωτα ζιζάνια, προκαλούν σημαντικά προβλήματα στις εαρινές καλλιέργειες, αφού διαθέτουν αποτελεσματικούς μηχανισμούς αναπαραγωγής και διασποράς, ευρεία προσαρμοστικότητα και μεγάλη ανταγωνιστική ικανότητα και, ως εκ τούτου, δεν εξαλείφονται εύκολα μετά την εγκατάστασή τους (Ελευθεροχωρινός, 2014). Τα φυτά τους παράγουν μεγάλη βιομάζα, με αποτέλεσμα η παρουσία τους να προκαλεί σημαντικές απώλειες στην παραγωγή, υποβάθμιση της ποιότητας των παραγόμενων προϊόντων και συχνά προβλήματα στη συγκομιδή. Ειδικότερα για την καλλιέργεια της μηδικής, η παρουσία του D. stramonium υποβαθμίζει την ποιότητα του παραγόμενου σανού και συχνά τον καθιστά ακατάλληλο για ζωοτροφή, λόγω των αλκαλοειδών που περιέχει (Κώστογλου, 2013). Η αντιμετώπιση των ειδών Datura στην καλλιέργεια του αραβοσίτου βασίζεται στη χρήση των εκλεκτικών ζιζανιοκτόνων bromoxynil, clopyralid, dicamba, fluroxypyr/florasulam, nicosulfuron, pethoxamid/terbuthylazine, mesotrione, sulcotrione, topramezone και tembotrione (Αγροτύπος, 2013). Αντίθετα, η αντιμετώπισή τους είναι δύσκολη στο βαμβάκι, καθώς το είδος αυτό είναι μετρίως ευαίσθητο στα εγκεκριμένα ζιζανιοκτόνα fluometuron, S-metolachlor και pendimethalin. Τα είδη αυτά αντιμετωπίζονται με μεταφυτρωτική εφαρμογή του pyrithiobac, το οποίο όμως δεν έχει έγκριση στη χώρα μας και των ζιζανιοκτόνων glyphosate ή glufosinate στις γενετικώς τροποποιημένες ποικιλίες με ανθεκτικότητα στα ζιζανιοκτόνα αυτά (Ελευθεροχωρινός, 2014). Όσον αφορά τα ζαχαρότευτλα, ο τάτουλας αντιμετωπίζεται με τα εκλεκτικά ζιζανιοκτόνα clopyralid, metamitron και triflusulfuron (Αγροτύπος, 2013), ενώ στις γενετικώς τροποποιημένες ποικιλίες με τα ζιζανιοκτόνα glyphosate και glufosinate. Αυτό που χρήζει ιδιαίτερης μνείας είναι το γεγονός ότι το είδος D. stramonium έχει εμφανίσει ανθεκτικό γενότυπο σε ζιζανιοκτόνα που αναστέλλουν το φωτοσύστημα ΙΙ (atrazine) (Heap, 2015) Χρήσεις-Επιδράσεις των ειδών του γένους Datura Όλα τα μέρη του φυτού περιέχουν αλκαλοειδή (υοσκυαμίνη, ατροπίνη και σκοπολαμίνη), τα οποία θεωρούνται φαρμακευτικές ή/και τοξικές ουσίες. Ειδικότερα, 17

18 τα άνθη του περιέχουν τα λιγότερα αλκαλοειδή, ενώ αυξημένη περιεκτικότητα έχουν τα φύλλα, οι βλαστοί, οι ρίζες, οι καρποί και οι σπόροι. Αυτός είναι ο λόγος που, για θεραπευτικούς σκοπούς, χρησιμοποιούνται φύλλα και σπόροι. Επίσης, αυτές οι ουσίες χρησιμοποιήθηκαν από τους σαμάνους, εδώ και χιλιάδες χρόνια, σαν υλικό που τους βοηθούσε να "εισχωρήσουν" σε άλλους κόσμους. Οι αναφορές από την αρχαιότητα δείχνουν ότι το Datura χρησιμοποιήθηκε ως παραισθησιογόνο (π.χ. το κάπνιζαν μαζί με κάνναβη σε ινδουιστικές θρησκευτικές τελετές) ή σαν θεραπευτικό για το άσθμα, τα γαστρεντερικά προβλήματα, τους πόνους, την αρθρίτιδα, τα πρηξίματα, τους όγκους και τη χαλάρωση των σπασμών της νόσου του Πάρκινσον (Sandoval, 1998). Ορισμένοι βοτανολόγοι ισχυρίζονται ότι ο μεθυστικός καπνός του χρησιμοποιήθηκε στο μαντείο των Δελφών και ως παρασκεύασμα επηρεασμού της απόδοσης αλόγων κούρσας (Higgins, 2006). O τάτουλας είναι δηλητηριώδες φυτό, όπως και η μπελαντόνα (Αtropa belladonna). Τα συνήθη συμπτώματα τοξικότητας από κατανάλωση φυτών τάτουλα είναι η πλήρης αδυναμία του ατόμου να διακρίνει την πραγματικότητα από τη φαντασία, η υπερθερμία, η σοβαρή μυδρίαση και, σε ορισμένες περιπτώσεις, η βίαιη συμπεριφορά. Τα συμπτώματα εμφανίζονται min μετά τη δηλητηρίαση και διαρκούν για περίπου h. Επιπλέον, συνήθη συμπτώματα από δηλητηρίαση στον άνθρωπο είναι η ταραχή, η έντονη ναυτία, η διαστολή της κόρης των οφθαλμών, η θολούρα και η κακή εστίαση στην όραση, η ταχυπαλμία, ο έντονος αποπροσανατολισμός, η απώλεια μνήμης, η απώλεια της αίσθησης του χρόνου, η ευαισθησία στο φως και στον θόρυβο, η ξηροστομία, η ρινορραγία, η απώλεια ελέγχου του σώματος (http://www.herb.gr/index.php/catalog/product/view/id/623/s/datoura/). Τέλος, ο Θεόφραστος, σχετικώς με τη δηλητηριώδη δράση των φυτών του γένους Datura, αναφέρει ότι 4 g κάνει τον ασθενή να αισθάνεται δυναμωμένος και ευδιάθετος. Ο ΕΦΕΤ απηύθυνε συστάσεις προς τους καταναλωτές της χώρας να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί κατά την αγορά βλήτων ως σαλάτα, καθώς έχουν σημειωθεί περιπτώσεις παρουσίας φυτών τάτουλα που, από ακούσια κατανάλωση, προκάλεσαν δηλητηρίαση (http://news.pathfinder.gr/greece/news/ html). Tα απαντώμενα εντός των φυτών αλκαλοειδή χρησιμοποιούνται στην ιατρική ως φάρμακα. Η ημερήσια δόση, υπό μορφή σκόνης, δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 0,05-0,25 g/ημέρα και σε καμία περίπτωση τις τρεις ημέρες. Ως αντίδοτο στην υπερδοσολογία ή στη δηλητηρίαση χορηγείται η φυσοστιγμίνη (physostigmine), η οποία είναι αντιστρεπτός 18

19 αναστολέας του ενζύμου ακετυλοχολινεστεράση (αναστέλλεται η δράση της από τον τάτουλα), που καταλύει την υδρόλυση της ακετυλοχολίνης σε χολίνη και οξικό οξύ (http:// en.wikipedia.org/wiki/datura stramonium). Τα περιστατικά που έχουν καταγραφεί διεθνώς για το D. stramonium είναι πολλά, με χαρακτηριστικότερο εκείνο της πόλης Jamestown της Βιρτζίνια, όπου το 1679, Βρετανοί στρατιώτες κατανάλωσαν φύλλα του φυτού, με αποτέλεσμα πολλοί από αυτούς να βρεθούν σε μια διαρκή κατάσταση ευθυμίας (http://en.wikipedia.org/ wiki/datura_stramonium). Μεταξύ 2003 και 2009, αναφέρθηκαν συνολικά 63 περιπτώσεις δηλητηρίασης από D. stramonium στην Οκλαχόμα, ενώ παράλληλα έχουν καταγραφεί και περιπτώσεις θανάτων, όπως στην Ισπανία το 2011 (http://en.wikipedia.org/wiki/datura_stramonium). Το D. stramonium θεωρείται ως υποσχόμενο φυτό για την παραγωγή βιοντίζελ, λόγω της σχετικά υψηλής ελαιοπεριεκτικότητας του σπόρου (>21%) και των κατάλληλων ιδιοτήτων του ελαίου για την παραγωγή αυτή (Wang κ.ά., 2012; Ruan κ.ά., 2012). Τα είδη Datura χρησιμοποιούνται για αποκατάσταση περιοχών βεβαρημένων από εκρηκτικές ύλες (TNT). Συγκεκριμένα, φυτά των D. stramonium και D. innoxia έχουν την ικανότητα να μεταβολίζουν ταχέως, μέσω νιτροαναγωγής, το 2,4,6- τρινιτροτολουόλιο (TNT) από χώρους διάθεσης αποβλήτων πυρομαχικών. Επισημαίνεται ότι το TNT, από τις αρχές της δεκαετίας του 90, χρησιμοποιούνταν σαν εκρηκτικό στην κατασκευή πυρομαχικών (Lucero κ.ά., 1999). Συμπερασματικά, η κομποστοποίηση, η βιοαποκατάσταση και η φυτοθεραπεία με φυτά τάτουλα έχουν προσελκύσει το ενδιαφέρον πολλών ερευνητών. Τέλος, τα είδη D. metel και D. brugmansia χρησιμοποιούνται ως καλλωπιστικά φυτά στο εξωτερικό Αλκαλοειδή και Μυκόρριζες Όλα τα μέρη του φυτού (φύλλα, άνθη, βλαστοί, καρποί, σπόροι, ρίζες) των ειδών Datura περιέχουν αλκαλοειδή (Cooper και Johnson, 1984), τα οποία έχουν ερευνηθεί εκτενώς, αλλά τα δεδομένα σχετικά με τις επιδράσεις του αριθμού των χρωμοσωμάτων στη βιοσύνθεση και στη συσσώρευση αλκαλοειδών τροπανίου εξακολουθούν να είναι ανεπαρκή και ασαφή (Lette, 1979; Petri,1989). Τα φυτά του είδους Datura παράγουν αλληλοπαθητικές ουσίες (αλκαλοειδή), οι οποίες έχουν ευεργετική-διεγερτική-επαγωγική δράση (θετική αλληλοπάθεια) ή αρνητική επίδραση στους οργανισμούς-στόχους (αρνητική αλληλοπάθεια). Τα 19

20 αλκαλοειδή είναι οργανικές ενώσεις αζώτου, οι οποίες φέρουν διάφορους τύπους δακτυλίου στο μόριό τους. Τα στοιχεία της δομής τους είναι άτομα οξυγόνου (Ο), άνθρακα (C) και αζώτου (Ν). Τα αλκαλοειδή είναι προϊόντα δευτερογενούς μεταβολισμού, που παράγονται κυρίως στα φυτά και δευτερευόντως στα ζώα. Παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, λόγω των φαρμακευτικών ιδιοτήτων, αλλά και των δηλητηριωδών τους επιδράσεων, όταν χορηγούνται ή λαμβάνονται ως ναρκωτικά ή παραισθησιογόνα. Τα αλκαλοειδή, βάσει του συντακτικού τους τύπου, της φύσης και του αριθμού των πυρήνων τους (δακτύλιοι ατόμων) και των υποκαταστατών τους, ταξινομούνται σε πυριδίνες, πυρρολιδίνες, τροπάνια, πυρρολιζιδίνες, πουρίνες, κινολίνες, ισοκινολίνες, ινδόλια, τερπενοειδή και στεροειδή. Τα σπουδαιότερα και γνωστότερα αλκαλοειδή είναι η νικοτίνη, η καφεΐνη, η κινίνη, η κοκαΐνη, η μορφίνη, η στρυχνίνη, η κωνεΐνη, η ατροπίνη, η υοσκυαμίνη και η σκοπολαμίνη. Οι φαρμακευτικές ιδιότητες και η τοξικότητα του γένους Datura οφείλονται στα αλκαλοειδή τροπανίου (ατροπίνη, υοσκυαμίνη, σκοπολαμίνη). Τα αλκαλοειδή που ανήκουν σε αυτή την κατηγορία έχουν ως πρόδρομη ένωση την ορνιθίνη. Η L-ορνιθίνη είναι ένα μη πρωτεϊνικό αμινοξύ, το οποίο παράγεται από την L-αργινίνη με την καταλυτική δράση του ενζύμου αργινάση. Ο αριθμός και το είδος των αλκαλοειδών διαφέρει στα διάφορα όργανα του φυτού και εξαρτάται από το στάδιο ανάπτυξής του. Η βιοσύνθεσή τους συμβαίνει κατά κύριο λόγο στις ρίζες των φυτών και στη συνέχεια μετακινούνται στο υπόλοιπο μέρος τους. Επιπλέον, η παραγωγή τους επηρεάζεται από τη θρέψη του φυτού, από περιβαλλοντικούς αλλά και άλλους βιοτικούς παράγοντες. Τα σημαντικότερα αλκαλοειδή είναι η ατροπίνη, η σκοπολαμίνη, η υοσκυαμίνη και η κοκαΐνη. Το αλκαλοειδές με τη μεγαλύτερη συγκέντρωση στο D. stramonium είναι η υοσκυαμίνη, ενώ στο D. ferox η σκοπολαμίνη (Alexander κ.ά., 2008). Τα αλκαλοειδή, από ιατρικής πλευράς, ταξινομούνται σε δηλητήρια, ναρκωτικά, αναλγητικά, καρδιοτονωτικά, διεγερτικά αναπνευστικού, αγγειοσυσταλτικά, τοπικά αναισθητικά, μυοχαλαρωτικά και ψυχεδελικά. Επίσης, από φαρμακευτικής άποψης, κατατάσσονται σε αλκαλοειδή παράγωγα ορνιθίνης και λυσίνης (αλκαλοειδή τροπανίου, πυρρολιζιδίνης, κινολιζιδίνης, ινδολιζιδίνης, πιπεριδίνης), αλκαλοειδή παράγωγα νικοτινικού οξέος, αλκαλοειδή παράγωγα φαινυλαλανίνης και τυροσίνης (φαινυλαιθυλαμίνες, απλές ισοκινολίνες, κουράρια, αλκαλοειδή, μορφινανίου, φαιναιθυλισοκινολίνες, μονοτερπενικές ισοκινολίνες, 20

21 αλκαλοειδή Amaryllidaceae), αλκαλοειδή ανθρανιλικού οξέος, αλκαλοειδή τρυπτοφάνης (τρυπταμίνες, β-καρβολίνες), αλκαλοειδή εργολίνης, μονοτερπενικά ινδολικά αλκαλοειδή, αλκαλοειδή παράγωγα ιστιδίνης, τερπενικά αλκαλοειδή, στεροειδικά αλκαλοειδή, πουρινικές βάσεις (Samuelsson, 1996; Σουλελές, 2000). Οι μυκόρριζες ή τα μυκόρριζα αποτελούν ένα ειδικό συμβιωτικό μόρφωμα (ή όργανο) που προκύπτει από τη συνένωση των ριζών ενός φυτού με μύκητες διαφόρων ειδών, δηλαδή, δηλώνει τη συμβιωτική, αμοιβαίως επωφελή σχέση που αναπτύσσεται ανάμεσα σε ένα φυτό και ένα μύκητα. Οι υφές μυκορριζικών μυκήτων είναι παρούσες στις ρίζες των αγγειακών φυτών στη φύση (Gorsi, 2002). Τα πιο συνηθισμένα είδη μυκόρριζων είναι οι ενδότροφες μυκόρριζες (ο συνηθέστερος τύπος), οι οποίες σχηματίζονται όταν ο μύκητας εισέρχεται στο φλοιό της ρίζας, οι εξώτροφες μυκόρριζες ή εκτομυκόρριζες, οι οποίες σχηματίζονται όταν ο μύκητας σχηματίζει ένα δίκτυο εξωτερικά από τις ρίζες και εισέρχεται και στο περιβάλλον έδαφος (απαντώνται κυρίως στα δασικά δέντρα) και οι ψευδομυκόρριζες, οι οποίες παίρνουν οργανικά συστατικά από το φυτό, και του αποδίδουν νερό και αυξητικές ουσίες. Αυτή η διαδικασία δρα συνήθως ευεργετικά για το φυτό. Η αμοιβαία σχέση εξασφαλίζει στον μύκητα τη δυνατότητα άμεσης πρόσβασης σε προϊόντα αφομοίωσης του φυτού. Σε ανταπόδοση, το φυτό εκμεταλλεύεται το μυκήλιο του μύκητα, με αποτέλεσμα την αύξηση της ενεργούς επιφάνειας του ριζικού συστήματός του, αλλά και την αποτελεσματικότερη πρόσληψη θρεπτικών στοιχείων και νερού (Αγγελής, 2007). Κάποιες από τις ευεργετικές, για το φυτό-ξενιστή, ιδιότητες των μυκορριζών είναι η επιβίωση του φυτού σε καταστάσεις ξηρασίας, ο περιορισμός των απαιτήσεων σε θρεπτικά στοιχεία, η ενίσχυση της φωτοσυνθετικής δραστηριότητας και της ανάπτυξης των φυτών (Smith και Read, 1997). Επιπλέον, η συμβίωση των φυτών με μυκορριζικές υφές μυκήτων (arbuscular mycorrhizal fungi-amf) θεωρείται παράγοντας αύξησης της ανθεκτικότητας του φυτού σε φυτοφάγα (Garrido κ.ά., 2010). H ανάπτυξη των μυκόρριζων είναι μεγάλης οικονομικής σημασίας για την πλειονότητα των εδαφών (Nicolson, 1959; Gorsi, 2002), καθώς, οι μυκορριζικοί μύκητες προσλαμβάνουν πολύ ευκολότερα τον φώσφορο (P) σε αλκαλικά εδάφη σε σχέση με τα φυτά. Τέλος, αναφέρεται ότι η συμβιωτική σχέση μυκήτων-φυτών προκαλεί συσσώρευση δευτερογενών μεταβολιτών όπως αλκαλοειδών και τερπενοειδών (Yuan κ.ά., 2007). 21

22 Οι ευεργετικές επιδράσεις των μυκορριζών μπορούν να μειωθούν από την πυκνότητα αποικισμού (Garrido κ.ά., 2010). Μεταξύ των αρνητικών επιδράσεων της συμβίωσης για το φυτό-ξενιστή είναι η απώλεια ποσοστού 10-20% των προϊόντων της φωτοσύνθεσης, τα οποία καταναλώνονται για τις ανάγκες του σχηματισμού, διατήρησης και λειτουργίας των υφών του μυκορριζικού μύκητα (Marschner και Dell, 1994). Σε ορισμένα είδη, η σχέση αυτή καθίσταται αναγκαία για την επιβίωση τους (π.χ. οφιογλωσσοειδείς φτέρες). Αντίθετα, πολλά είδη φυτών σε ξηρές και υγρές περιοχές μπορούν να επιβιώσουν και χωρίς μυκόρριζες. Επίσης, υπάρχουν είδη τα οποία σχηματίζουν σπάνια τέτοιες συμβιωτικές σχέσεις (π.χ. λεπτοσποριαγγειακές φτέρες). Τέλος, έχουν αναφερθεί ορισμένα φυτά που δεν φωτοσυνθέτουν, αλλά τρέφονται μέσω παρασιτισμού στους μυκορριζικούς μύκητες, είναι δηλαδή μυκοετερότροφα (π.χ. ορχιδέες, βρύα). Το D. stramonium ανήκει στα είδη που εμφανίζουν σημαντικό αποικισμό από ενδομυκορριζικούς μύκητες σε ποσοστό 65,1% (Zubek και Błaszkowski, 2009; Κώστογλου, 2013) Ταξινόμηση, προέλευση, ονομασία, εξάπλωση του βαμβακιού Το βαμβάκι ανήκει στην οικογένεια Malvaceae (Πίνακας 2), η οποία περιλαμβάνει 9 υποικογένειες, με περισσότερα από 200 γένη και περίπου είδη (http://www.peoi.org/courses/coursesen/bot/temp/bot19t26.html). Πίνακας 2. Συστηματική ταξινόμηση του βαμβακιού (Βαρδαβάκης, 1993). Άθροισμα (ή φύλο ή διαίρεση) Υποάθροισμα 2 Κλάση 1 Υποκλάση 4 Υπερτάξη 2 Τάξη 1 Οικογένεια Γένος Spermatophyta Magnoliophytina (Angiospermae) Magnoliatae (Dicotyledonae) Dillenidae (Cistoflorae) Malvanae Malvales Malvaceae Gossypium Όλα τα είδη του βαμβακιού κατατάσσονται στο γένος Gossypium, το οποίο περιλαμβάνει περίπου 49 είδη, διπλοειδή ή τετραπλοειδή. Τα 26 είδη βαμβακιού είναι 22

23 ιθαγενή των τροπικών περιοχών της Ασίας και της Αφρικής και ανήκουν σε έξι διαφορετικούς γενότυπους (Λεμονάκης και Χατζίογλου, 2011). Τα δυο κυριότερα είδη βαμβακιού είναι το Gossypium hirsutum L. (αμερικάνικο βαμβάκι ή Upland) και το Gossypium barbadense L. (αιγυπτιακό βαμβάκι). Όπως προαναφέρθηκε, στην Ελλάδα καλλιεργούνται βελτιωμένες ποικιλίες του αμερικάνικου βαμβακιού, καθώς η βλαστική περίοδος της Ελλάδος δεν επαρκεί για την ανάπτυξη και καρποφορία του αιγυπτιακού βαμβακιού. Η αγγλική λέξη cotton προέρχεται από την αραβική λέξη qutun, ή kutun, (Brown, 1938) ή quotn (Lee κ.ά., 1984) ή al qatan (Chaudhry και Guitchounts, 2004). Επίσης, η σανσκριτική λέξη kάrpάsά-і συνδέεται με την ελληνική λέξη karpasos και τη λατινική carbasus (Brown, 1938). Στα θρησκευτικά βιβλία του Βραχμανισμού το νήμα του βαμβακιού αναφέρεται με το όνομα Kurpas ή Kupas, όπως είναι και σήμερα γνωστό το σύσπορο βαμβάκι στην Ινδία. Το βαμβάκι στην Ελλάδα αναφέρεται για πρώτη φορά από τον Παυσανία περίπου το 174 μχ με το όνομα βύσσος, στο βιβλίο του Ελλάδος Περιήγησις, ενώ η λέξη βύσσινα, που αποδίδεται στα βαμβακερά, αναφέρεται πολλές φορές στην Καινή Διαθήκη. Το σημερινό όνομα βαμβάκι (βάμβαξ) αναφέρεται για πρώτη φορά στη νομοθεσία του Ιουστινιανού τον 6 ο μχ αιώνα και καθιερώνεται από τον 10 ο μχ αιώνα, καθώς έτσι αναφέρεται στο λεξικό του Σουίδα, που γράφτηκε την εποχή εκείνη. Τέλος, τα λατινικά έγγραφα του 1050 μχ αναφέρουν το φυτό με το λατινικό όνομα gossypium που του έδωσε ο Πλίνιος (Χριστίδης, 1965). Πολλές έρευνες δείχνουν ότι το βαμβάκι πρωτοαναπτύχθηκε σε δύο χωριστές περιοχές την Ινδία και την Αμερική. Μια από τις πρώτες αρχαιολογικές ανακαλύψεις σχετικά με τη χρήση του βαμβακιού στον κόσμο εντοπίζεται στο Πακιστάν, στην κοιλάδα του Ινδού ποταμού Mohenjo-Daro πριν από χρόνια (Chaudhry και Guitchounts, 2004). Παράλληλα με τον Παλαιό Κόσμο, το βαμβάκι αναπτύχθηκε στην κεντρική και νότια Αμερική, χιλιάδες χρόνια προτού ανακαλυφθεί η καινούρια αυτή ήπειρος το 1492 μχ. Τέλος, στην Ελλάδα πρωτοήρθε από την Ασία κατά την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου γύρω στο 325 πχ. Η καλλιέργειά του στη συνέχεια εξαπλώθηκε στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες της Μεσογείου (Χριστίδης, 1965). Το φυτό και το προϊόν του με το σημερινό όνομα «βάμβαξ», αναφέρεται για πρώτη φορά στη Νομοθεσία του Ιουστινιανού τον 6 ο μχ αιώνα. Τον 10 ο αιώνα, το βαμβάκι είχε διαδοθεί σε όλη την Ελλάδα (Παπακώστα-Τασοπούλου, 2008) και 23

24 πλέον, στους επιστημονικούς χώρους επικρατεί η επιστημονική του ονομασία γοσύπιο. Η καλλιέργεια του βαμβακιού εκτείνεται σήμερα από το 45 ο ΒΠ μέχρι 32 ο ΝΠ και εντοπίζεται κυρίως στις τροπικές περιοχές. Γενικότερα, καλλιεργείται σε 70 χώρες σε όλες τις ηπείρους. Οι κυριότερες χώρες παραγωγής είναι η Κίνα, οι ΗΠΑ, η Ινδία, το Πακιστάν, το Ουζμπεκιστάν, η Τουρκία και η Αυστραλία. Στον ευρωπαικό χώρο καλλιεργείται κυρίως στην Ελλάδα και στην Ισπανία. Το βαµβάκι είναι βιοµηχανικό φυτό και αποτελεί µια από τις δυναµικότερες καλλιέργειες για τη χώρα µας, αφού, μαζί µε τον καπνό, αποτελεί ένα προϊόν µε σοβαρές εξαγωγικές δυνατότητες και ανάλογα οφέλη για την ελληνική οικονοµία. Η καλλιέργεια του βαμβακιού εντατικοποιήθηκε μετά το 1931 (έτος ίδρυσης του Οργανισµού Βάµβακος), ενώ σήμερα ο έλεγχος της καλλιέργειας γίνεται από το Υπουργείο Γεωργίας (ΥπΑΑΤ) και τα εποπτευόμενα από αυτό νομικά πρόσωπα (http://www.agrotypos.gr/index.asp?mod=articles&id=1967). Σήµερα, στην Ελλάδα το βαµβάκι καλλιεργείται σε έκταση περίπου στρεµµάτων, µε συνολική ετήσια παραγωγή συσπόρου βαµβακιού τόνων. Η βασική γεωγραφική του κατανομή αρχίζει νότια από το νομό Βοιωτίας και φτάνει βόρεια μέχρι τη Θράκη. Πρώτοι νομοί στη χώρα σε επίπεδο καλλιεργούμενων εκτάσεων είναι οι νομοί Λάρισας και Καρδίτσας, και ακολουθούν πολλοί άλλοι μεταξύ των οποίων εξέχουσες θέσεις κατέχουν οι νομοί Ροδόπης, Βοιωτίας, Φθιώτιδας, Θεσσαλονίκης και Σερρών (Εικόνα 15). Το βαμβάκι παρουσιάζει μεγάλη ποικιλομορφία και ευρεία προσαρμοστικότητα, η οποία οφείλεται στα είδη και στις πολλές καλλιεργούμενες ποικιλίες σε πολλές χώρες με διαφορετικές κλιματολογικές και εδαφολογικές συνθήκες (Πούλου, 2011) 24

25 Εικόνα 15. Κατανομή καλλιεργούμενου βαμβακιού (κιτρινοπράσινο χρώμα) στην Ελλάδα (Λεμονάκης και Χατζιόγλου, 2011) Οικολογικές απαιτήσεις της καλλιέργειας βαμβακιού Η καλλιέργεια του βαμβακιού είναι απαιτητική σε θερμοκρασίες που κυμαίνονται από 15 έως 39 o C, ενώ οι μη ευνοϊκές θερμοκρασίες επηρεάζουν σημαντικά την ανάπτυξη των φυτών, την καρπόδεση αλλά και την ωρίμανση. Επιπλέον, οι απαιτήσεις της καλλιέργειας του βαμβακιού σε εδαφική υγρασία ανέρχονται σε 560 L νερού για την παραγωγή ενός kg φυτικής ύλης, ενώ η παρατεταμένη έλλειψη νερού μειώνει την παραγωγή ποσοτικά και ποιοτικά. Τέλος, για την κανονική ανάπτυξη του βαμβακιού είναι αναγκαία η μεγάλη φωτοπερίοδος και ο επαρκής φωτισμός. Το βαμβάκι είναι φυτό που δεν εξαντλεί το έδαφος. Ωστόσο, για τη βέλτιστη παραγωγή χρειάζεται βασική λίπανση σε αναλογία αζώτου (Ν), φωσφόρου (Ρ), καλίου (Κ) Εκτός των βασικών στοιχείων, το βαμβάκι χρειάζεται μαγνήσιο, ασβέστιο, θείο, σίδηρο, μαγγάνιο, βόριο, χαλκό, ψευδάργυρο κοβάλτιο και μολυβδαίνιο. Η καλύτερη εποχή σποράς του βαμβακιού είναι αρχές Απριλίου έως μέσα Μαΐου, δηλαδή όταν η θερμοκρασία είναι γύρω στους 15 o C. 25

26 Η εμπορική σημασία της καλλιέργειας βαμβακιού Η βαμβακοκαλλιέργεια είναι μια από τις κυριότερες αροτραίες καλλιέργειες στη χώρα μας. Τα τελευταία χρόνια καταλαμβάνει το 45-50% του συνόλου των αρδευόμενων αροτραίων εκτάσεων, γεγονός που αποδεικνύει την ανταγωνιστικότητα της (με τις σημερινές τιμές των αγροτικών προϊόντων) έναντι των άλλων αρδευόμενων καλλιεργειών. Με την καλλιέργεια του βαμβακιού ασχολούνται σήμερα περί τις αγροτικές οικογένειες, ενώ η παρεχόμενη πρώτη ύλη (σύσπορο βαμβάκι) στην ελληνική βαμβακουργία και σπορελαιουργία, δημιουργεί επιπρόσθετη απασχόληση οικογενειών στην εμπορία και μεταποίηση του προϊόντος (εκκόκκιση, μεταφορές, νηματοποίηση, υφαντική, βαφική, πλεκτική, έτοιμο ένδυμα, εμπόριο κ.λπ.). Η χώρα μας, σε παραγωγή ίνας βαμβακιού, καταλαμβάνει την 10-12η θέση παγκοσμίως (ανάλογα με το ετήσιο ύψος παραγωγής των μεγαλύτερων βαμβακοπαραγωγικών χωρών, όπως Κίνα, Ινδία, ΗΠΑ, Αυστραλία, Πακιστάν, Τουρκία, Βραζιλία κ.ά), ενώ τα τελευταία χρόνια κατέχει την 6-8η θέση ως εξαγωγική χώρα ακατέργαστου βαμβακιού, μετά τις ΗΠΑ, Ουζμπεκιστάν, γαλλόφωνες αφρικανικές χώρες, Αυστραλία, Αργεντινή. Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής βαμβακοκαλλιέργειας οφείλεται κυρίως στην κοινοτική στήριξη του εισοδήματος των βαμβακοπαραγωγών. Η βαμβακοκαλλιέργεια, δυναμική και κερδοφόρα πριν από λίγα χρόνια, αντιμετωπίζει πλέον σημαντικά προβλήματα. Η σημασία της όμως για τους αγρότες αλλά και την ελληνική οικονομία παραμένει μεγάλη, αφού η καλλιέργεια του βαμβακιού στηρίζει την αγροτική οικονομία. Πιο συγκεκριμένα, σε μία περίοδο που το γεωργικό εισόδημα μειώνεται ραγδαία από 9% του ΑΕΠ το 1993 στο 7% το 2011, η βαμβακοκαλλιέργεια προσφέρει εισόδημα σε γεωργικές εκμεταλλεύσεις. Επιπροσθέτως, δίνει ζωή στην ελληνική ύπαιθρο, αφού στη βαμβακοκαλλιέργεια βασίζεται κατά κύριο λόγο η οικονομική ανάπτυξη πολλών νομών της χώρας Ανταγωνισμός μεταξύ ζιζανίων και καλλιεργειών Η Επιστημονική Κοινότητα Ζιζανιολογίας της Αμερικής, σύμφωνα με τον Αhrens (1994), ορίζει ως ανταγωνισμό τη δραστική διεκδίκηση και απόκτηση των περιορισμένων πόρων από έναν οργανισμό, ο οποίος τους στερεί από τους συνδιεκδικητές οργανισμούς με αποτέλεσμα τη μειωμένη ανάπτυξή τους. Επίσης, ο Ελευθεροχωρινός (2014) ορίζει ως ανταγωνισμό φυτών την αλληλεπίδραση μεταξύ 26

27 γειτνιαζόντων φυτών (ιδίου ή διαφορετικού είδους) που συμβαίνει όταν η άμεση διαθεσιμότητα ενός πόρου (θρεπτικά στοιχεία, νερό, φως) στο περιβάλλον δεν καλύπτει τη συνδυασμένη απαίτηση αυτών των φυτών. Η αποτελεσματική αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων ανάπτυξης είναι θεμελιώδης αρχή για την επίτευξη βιώσιμων συστημάτων στη γεωργική παραγωγή. Βέβαια, τα ζιζάνια αποτελούν τροχοπέδη αυτής της αρχής, αφού δρουν ανταγωνιστικά έναντι των καλλιέργειες ως προς την αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων. Ο όρος του ανταγωνισμού χρησιμοποιείται με την έννοια της καθαρής αρνητικής παρεμβολής ενός φυτού (Sheley και Jeremy, 2013; Gerrard, 1969; Bella, 1971; Daniels κ.ά., 1986) με σκοπό τη διεκδίκηση κάποιου πόρου από κάποιο άλλο φυτό (Stohlgren, 1992). Σύμφωνα με τους Wiles και Wilkerson (1990), ανταγωνιστικά ζιζάνια είναι τα φυτά που αναπτύσσουν το φύλλωμά τους πάνω από την φυτοστοιβάδα των καλλιεργειών και ειδικότερα κατά το στάδιο της αναπαραγωγής τους. Αντίθετα, σύμφωνα με τον Ελευθεροχωρινό (2014), τα χαρακτηριστικά που αυξάνουν (διαφοροποιούν) την ανταγωνιστική ικανότητα ενός ζιζανίου έναντι ενός καλλιεργούμενου είδους είναι 1) ο ταχύτερος ρυθμός φυτρώματος των σπόρων, 2) η ταχύτερη και πλούσια ανάπτυξη ριζικού συστήματος, 3) ο ταχύτερος ρυθμός απορρόφησης θρεπτικών στοιχείων και νερού, 4) η ταχύτερη ανάπτυξη φυλλικής επιφάνειας, 5) ο μεγαλύτερος δείκτης φυλλικής επιφάνειας, 6) ο υψηλότερος ρυθμός φωτοσύνθεσης, 7) η αντοχή στη μείωση της έντασης και της διάρκειας του φωτός (σκίαση), 8) η μεγαλύτερη βιομάζα, 9) το μεγαλύτερο ύψος, και 10) η ευρύτερη προσαρμοστικότητα. Οι περιβαλλοντικές συνθήκες και η φυσιολογία των φυτών καθορίζουν την ανταγωνιστική ικανότητά τους. Οι περισσότερες έρευνες δείχνουν ότι είδη με παρόμοιες συνθήκες ανάπτυξης, διαφέρουν ως προς τον ανταγωνισμό για φως, νερό και θρεπτικά στοιχεία. Ειδικότερα, η ανταγωνιστική ικανότητα των φυτών διαφοροποιείται από την ανταπόκρισή τους στην ένταση και διάρκεια του φωτός, στη θερμοκρασία και στο διαθέσιμο οξυγόνο, καθώς επίσης από την παρουσία ή απουσία φωτοαναπνοής και από τον ρυθμό αφομοίωσης του CO 2. Επίσης, τα ζιζάνια που εμφανίζονται νωρίτερα στον αγρό είναι πιο ανταγωνιστικά από εκείνα που εμφανίζονται αργότερα, ακόμη και αν οι περιβαλλοντικοί παράγοντες και οι συνθήκες ανάπτυξης ανάμεσα στα ζιζάνια και στην καλλιέργεια ποικίλουν (Ελευθεροχωρινός, 2014). Τέλος, όσο ανταγωνιστικότερο είναι ένα ζιζάνιο, τόσο 27

28 αυξάνει το χρονικό διάστημα που πρέπει να παραμείνει ο αγρός χωρίς ζιζάνια (Tingle κ.ά., 2003). Η σύνθεση της χλωρίδας ζιζανίων επηρεάζεται από το μέγεθος, τον ρυθμό ανάπτυξης, τον χρόνο εμφάνισης και τις επιπτώσεις σε γειτονικά φυτά. Οι διαθέσιμοι πόροι νερού, θρεπτικών στοιχείων και φωτός αξιοποιούνται από τα φυτά ανάλογα με τις ανταγωνιστικές τους ικανότητες (Ali κ.ά., 2013). Ο ανταγωνισμός μεταξύ καλλιεργειών και ζιζανίων έχει μελετηθεί από πολλούς επιστήμονες (Oljaca κ.ά., 2006) και μάλιστα, με βάση την πιθανή μείωση της απόδοσης εξαιτίας της πυκνότητας των ζιζανίων, έχει καθοριστεί και η στρατηγική ελέγχου τους (Berti και Zanin, 1994; Franke και Janke, 1997; Teasdale, 1998). Βέβαια, η ένταση του ανταγωνισμού είναι πολύ δύσκολο να προβλεφθεί, διότι οι περιβαλλοντικές συνθήκες επηρεάζουν την ανταγωνιστική ικανότητα των φυτών του ιδίου είδους (ενδοειδικός ανταγωνισμός) ή διαφορετικών ειδών (διειδικός ανταγωνισμός). Σε αυτό βασίζεται η θεωρία του Niche, ο οποίος αναφέρει ότι είδη με παρόμοιες απαιτήσεις πόρων ανταγωνίζονται έντονα, αλλά δεν αποκλείεται ο έντονος ανταγωνισμός και μεταξύ φυτών διαφορετικών γενοτύπων που έχουν ισοδύναμες απαιτήσεις πόρων (Sheley και Jeremy, 2013). Ο ανταγωνισμός για θρεπτικά στοιχεία, όπως το άζωτο προκαλεί ασυμμετρία μεγέθους στα φυτά, με ανάλογες επιδράσεις στο μέγεθος των ριζών (Sheley και Jeremy, 2013). Επιπλέον, εκτός από το μέγεθος του ριζικού συστήματος έχουν εντοπιστεί διαφοροποιήσεις και στο μέγεθος του βλαστού των φυτών που καταπονούνται από τη μεγάλη ανταγωνιστική ικανότητα άλλων φυτών. Η διαφοροποίηση του σταδίου των φυτών είναι παράγων που επηρεάζει την ασυμμετρία μεγέθους των φυτών. Τα μεγαλύτερα φυτά αξιοποιούν περισσότερους πόρους, με αποτέλεσμα να τους καθιστούν μη διαθέσιμους στα μικρότερα φυτά (Lin κ.ά., 2013; Sheley και Jeremy, 2013). Διάφοροι τρόποι ελέγχου των ζιζανίων έχουν χρησιμοποιηθεί για να μειώσουν το κόστος παραγωγής και να αποφευχθεί η μείωση της απόδοσης και η υποβάθμιση της ποιότητας των προϊόντων. Η εκτίμηση του ανταγωνισμού των καλλιεργειών από ζιζάνια στηρίζεται στη μέτρηση των ζιζανίων ανά μονάδα επιφάνειας ή στη μέτρηση του σχετικού δείκτη φυλλικής επιφάνειας, ενώ διάφορες εξισώσεις (ευθύγραμμη, εκθετική, σιγμοειδής) παλινδρόμησης έχουν προταθεί για να περιγράψουν την απώλεια της απόδοσης που προκαλείται από τα ζιζάνια. 28

29 Οι πόροι, όπως φως, νερό και θρεπτικά στοιχεία, μπορούν να απορροφηθούν καλύτερα και να μετατραπούν σε βιομάζα ευκολότερα μέσω της συγκαλλιέργειας, δηλαδή, της ταυτόχρονης καλλιέργειας δύο ή περισσοτέρων ειδών στον ίδιο αγρό. Αυτό συμβαίνει επειδή ο ανταγωνισμός μεταξύ των φυτών των δύο καλλιεργειών είναι ασθενέστερος από ό,τι ο ενδοειδικός ανταγωνισμός (Hauggaard-Nielsen κ.ά., 2001). Βέβαια, το ίδιο δεν συμβαίνει όταν ανταγωνίζονται ζιζάνια με καλλιεργούμενα φυτά. Η κατανομή των πόρων μεταξύ ανταγωνιστικών φυτών ποικίλλει ανάλογα με τα επίπεδα των πόρων, την πυκνότητα των φυτών, την χωρική διάταξη, τις περιβαλλοντικές συνθήκες, τον χρόνο εμφάνισης των φυτών και τον ρυθμό ανάπτυξής τους (Wiles και Wilkerson, 1990). Η μείωση της απόδοσης μιας καλλιέργειας επηρεάζεται από το περιβάλλον, το δυναμικό και την προσαρμοστικότητα της καλλιέργειας, την ανταγωνιστική ικανότητα των διαφόρων ζιζανίων, καθώς και τον χρόνο εμφάνισης των ζιζανίων σε σχέση με την περίοδο εγκατάστασης της καλλιέργειας (Ali κ.ά, 2013). Επομένως, η μείωση των αποδόσεων των καλλιεργειών εξαιτίας της παρουσίας των ζιζανίων ποικίλει μεταξύ των ετών, μεταξύ των αγρών ή ακόμα και εντός του ίδιου αγρού. Έτσι, απαιτούνται ακριβείς προβλέψεις της μείωσης της απόδοσης, ώστε να γίνεται έγκαιρα ο έλεγχος των ζιζανίων και μάλιστα με τον ευχερέστερο και οικονομικότερο τρόπο Ανταγωνισμός μεταξύ ζιζανίων και καλλιέργειας βαμβακιού Η αντιμετώπιση των ζιζανίων στις περισσότερες καλλιέργειες είναι επιβεβλημένη επειδή η παρουσία τους προκαλεί έντονο ανταγωνισμό για πόρους και ως εκ τούτου μεγάλη οικονομική ζημιά. Βέβαια, η απόφαση για την αντιμετώπιση μικρών πυκνοτήτων ζιζανίων είναι δύσκολη, αφού λείπουν επαρκή δημοσιευμένα δεδομένα που τεκμαίρουν τέτοιες περιπτώσεις. Εξαίρεση αποτελούν τα ζιζάνια Xanthium occidentale και D. ferox, τα οποία, σε μικρές πυκνότητες, μειώνουν την απόδοση του βαμβακιού, δημιουργούν προβλήματα στα μηχανήματα συγκομιδής, υποβαθμίζουν την ποιότητα του παραγόμενου προϊόντος και είναι ξενιστές επιβλαβών εντόμων και ασθενειών. Τα δύο ζιζάνια μειώνουν την απόδοση του βαμβακιού κατά 33% όταν βρίσκονται σε πολύ μικρές πυκνότητες πάνω στην γραμμή της καλλιέργειας (Tingle κ.ά., 2003). Τα φυτά του γένους Datura μπορεί να βρεθούν ως ζιζάνια σε φυτά μεγάλης καλλιέργειες όπως είναι το βαμβάκι και ο αραβόσιτος (Zea mays L.) (Rajcan και 29

hol ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΦΥΤΩΝ, ΑΓΡΟΚΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑΣ

hol ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΦΥΤΩΝ, ΑΓΡΟΚΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑΣ hol ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΦΥΤΩΝ, ΑΓΡΟΚΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΕΙΔΩΝ/ΜΟΡΦΩΝ DATURA SPP. ΕΛΕΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-15 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Γ. Ζερβουδάκης ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Αναπαραγωγή (reproduction) ζιζανίων Εγγενής αναπαραγωγή (sexual

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ & ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ο ΤΩΝ ΖΙΖΑΝΙΩΝ

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ & ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ο ΤΩΝ ΖΙΖΑΝΙΩΝ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ & ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ο ΤΩΝ ΖΙΖΑΝΙΩΝ Ζ Ι Ν 30 Ζιζάνια - αναγνώριση & αντιμετώπιση Βλήτο άσπρο Amaranthus albus L. Amaranthaceae AMAAL Tumble pigweed Το άσπρο βλήτο είναι ετήσιο, εαρινό, δικοτυλήδονο φυτό

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense

Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense Δρ Βάγια Α. Κατή Τµήµα Ζιζανιολογίας Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Α Κύκλος Εκπαίδευσης Νίκαια Λάρισας, 8 Φεβ. 2011 Ζηµιές από τα ζιζάνια

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων. 1.1 Εισαγωγή...19 1.2 Χαρακτηριστικά ζιζανίων...20 1.3 Μορφολογικά χαρακτηριστικά που

Περιεχόμενα. Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων. 1.1 Εισαγωγή...19 1.2 Χαρακτηριστικά ζιζανίων...20 1.3 Μορφολογικά χαρακτηριστικά που ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων 1.1 Εισαγωγή...19 1.2 Χαρακτηριστικά ζιζανίων...20 1.3 Μορφολογικά χαρακτηριστικά που χρησιμοποιούνται για τον προσδιορισμό των ζιζανίων...21 1.4 Κατάταξη ζιζανίων...22

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ISBN 978 960 7667 34 2. Copyright 2008 ΑγροΤύπος α.ε. Πρόλογος 11 Εισαγωγικό σημείωμα 13

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ISBN 978 960 7667 34 2. Copyright 2008 ΑγροΤύπος α.ε. Πρόλογος 11 Εισαγωγικό σημείωμα 13 Ζιζανιολογία: Ζιζάνια, Ζιζανιοκτόνα, Περιβάλλον, Αρχές και Μέθοδοι Διαχείρισης (3η έκδοση), Η.Γ. Ελευθεροχωρινός, 2008. Αθήνα, Εκδόσεις ΑγροΤύπος, 408 σελίδες. ISBN 978 960 7667 34 2 Copyright 2008 ΑγροΤύπος

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 8. Χαµοµήλι (Chamomilla recutita, Asteraceae)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 8. Χαµοµήλι (Chamomilla recutita, Asteraceae) ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 8 Χαµοµήλι (Chamomilla recutita, Asteraceae) Το χαµοµήλι είναι ετήσιο, χειµερινό, δικοτυλήδονο φυτό µε όρθια έκφυση και φθάνει µέχρι το ύψος των 60 cm. Αναπαράγεται µε σπόρους

Διαβάστε περισσότερα

Η θρέψη και η λίπανση της βιομηχανικής τομάτας

Η θρέψη και η λίπανση της βιομηχανικής τομάτας Η θρέψη και η λίπανση της βιομηχανικής τομάτας Αθανάσιος Κουκουνάρας Λέκτορας Εργαστήριο Λαχανοκομίας Τμήμα Γεωπονίας ΑΠΘ thankou@agro.auth.gr 9 Μαρτίου 2015, Λάρισα Κύρια σημεία Η ανάγκη για λίπανση Οργανική

Διαβάστε περισσότερα

e-mail: syg036@minagric.gr

e-mail: syg036@minagric.gr ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα 7-6 - -200 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Αριθ πρωτ:8585 ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΕΝΙΚΗ /ΝΣΗ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ /ΝΣΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΦΥΤ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ Ταχ /νση: Λ Συγγρού 50

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-15 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Γ. Ζερβουδάκης ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Η αντιμετώπιση των ζιζανίων στα καλλιεργούμενα φυτά είναι απαραίτητη

Διαβάστε περισσότερα

προϊόντων ένα τρίπτυχο: Ποιότητα Ασφάλεια καταναλωτή Περιβαλλοντική μέριμνα.

προϊόντων ένα τρίπτυχο: Ποιότητα Ασφάλεια καταναλωτή Περιβαλλοντική μέριμνα. η καλλιεργεια της μηδικης στo ΝΟΜΟ ΛΑΡΙΣΑΣ Σήμερα όσο ποτέ άλλοτε το ζητούμενο στην Ελληνική γεωργία είναι η ποιότητα και η ανταγωνιστικότητα των προϊόντων της, η γεωργική παραγωγή είναι απαραίτητο να

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΔΑΦΟΣ Φυσικές ιδιότητες Δομή και σύσταση Χρώμα Βάθος Διαπερατότητα Διαθέσιμη υγρασία Θερμοκρασία Χημικές ιδιότητες ph Αλατότητα Γονιμότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-15 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Γ. Ζερβουδάκης ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Συστηματική βοτανική των Λαχανικών Ταξινόμηση με βάση την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ Το ακτινίδιο είναι θάμνος με άνθη χρώματος λευκού. Τα φύλλα του έχουν ωοειδές σχήμα και στο κάτω μέρος τους έχουν χνούδι. Ο καρπός του είναι εδώδιμος, με γλυκόξινη γεύση. Το εξωτερικό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ. ωδεκάνθι (Lamium amplexicaule, Lamiaceae)

ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ. ωδεκάνθι (Lamium amplexicaule, Lamiaceae) 14 ωδεκάνθι (Lamium amplexicaule, Lamiaceae) Το δωδεκάνθι είναι ετήσιο, χειµερινό, δικοτυλήδονο φυτό µε όρθια έκφυση και φθάνει µέχρι το ύψος των 30 cm. Αναπαράγεται µε σπόρους και φυτρώνει από το φθινόπωρο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΙΝΩΔΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Ευθυμία ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ Τμήμα Βιομάζας ΚΑΠΕ

ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΙΝΩΔΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Ευθυμία ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ Τμήμα Βιομάζας ΚΑΠΕ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΙΝΩΔΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ευθυμία ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ Τμήμα Βιομάζας ΚΑΠΕ ΙΝΩΔΗ ΦΥΤΑ Σύμφωνα με την ιστοσελίδα www.fibrecrops.nl τα ινώδη φυτά ανάλογα από το μέρος του φυτού που προέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ. ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ. Στην αρχή της ομιλίας του ο Γεωπόνος κ. Παύλος Καπόγλου, συγγραφέας του βιβλίο «ΣΤΕΒΙΑ:

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΑΣΣΕΤΑΙ ΚΛΕΙΔΩΜΕΝΟ ΚΑΙ ΜΑΚΡΙΑ ΑΠΟ ΠΑΙΔΙΑ

ΦΥΛΑΣΣΕΤΑΙ ΚΛΕΙΔΩΜΕΝΟ ΚΑΙ ΜΑΚΡΙΑ ΑΠΟ ΠΑΙΔΙΑ GR05820609d 100cc Εναιωρηματοποιήσιμοι κόκκοι (WG) Εγγ. Σύνθεση: Isoxaflutole 75% β/β Βοηθ. ουσίες: 21% β/β Ζιζανιοκτόνο ΦΥΛΑΣΣΕΤΑΙ ΚΛΕΙΔΩΜΕΝΟ ΚΑΙ ΜΑΚΡΙΑ ΑΠΟ ΠΑΙΔΙΑ Για να αποφύγετε κινδύνους για την ανθρώπινη

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7 ΑΛΚΑΛΟΕΙΔΗ Τα αλκαλοειδή δεν αποτελούν μια ομογενή ομάδα ενώσεων, αποτέλεσμα να είναι ιδιαίτερα δύσκολος ο προσδιορισμός τους. με Ένας γενικότερος ορισμός των αλκαλοειδών αναφέρει ότι αυτά είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ο EΛΛΗΝΙΚΟΣ ΑΥΤΟΦΥΗΣ ΛΥΚΙΣΚΟΣ ΚΑΙ Η ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΛΥΚΙΣΚΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Ο EΛΛΗΝΙΚΟΣ ΑΥΤΟΦΥΗΣ ΛΥΚΙΣΚΟΣ ΚΑΙ Η ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΛΥΚΙΣΚΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο EΛΛΗΝΙΚΟΣ ΑΥΤΟΦΥΗΣ ΛΥΚΙΣΚΟΣ ΚΑΙ Η ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΛΥΚΙΣΚΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο ΛΥΚΙΣΚΟΣ ( HUMULUS LUPULUS) (γερμανικά HOPFEN και αγγλικά HOPS. Ο Γεωπόνος Παύλος Καπόγλου αναφέρθηκε στις δυνατότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 23. Κοινή πόα (Poa annua, Poaceae)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 23. Κοινή πόα (Poa annua, Poaceae) ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 23 Κοινή πόα (Poa annua, Poaceae) Η κοινή πόα είναι ετήσιο, φθινοπωρινό ή εαρινό, µονοκοτυλήδονο φυτό µε όρθια έκφυση και µε µήκος καλαµιού µέχρι 30 cm. Αναπαράγεται µε

Διαβάστε περισσότερα

τηςσυγκαλλιέργειαςβίκου κριθήςως χαρακτηριστικάτης τηςχλωροµάζας.

τηςσυγκαλλιέργειαςβίκου κριθήςως χαρακτηριστικάτης τηςχλωροµάζας. Μελέτητης τηςσυγκαλλιέργειαςβίκου κριθήςως ωςπροςταποσοτικάκαιποιοτικά χαρακτηριστικάτης τηςχλωροµάζας. Ι. Χατζηγεωργίου 1, Κ. Τσιµπούκας 2 και Γ. Ζέρβας 1 1 Εργαστήριο Φυσιολογίας Θρέψεως και ιατροφής,

Διαβάστε περισσότερα

Ζιζανιοκτόνο για την καταπολέμηση πλατύφυλλων ζιζανίων στην καλλιέργεια του αραβοσίτου.

Ζιζανιοκτόνο για την καταπολέμηση πλατύφυλλων ζιζανίων στην καλλιέργεια του αραβοσίτου. L1009280 GREC/4T PPE4051451 48 SL Dicamba (ντικάμπα) (χημική ομάδα βενζοϊκά παράγωγα) Πυκνό διάλυμα (SL) Αρ. Έγκρ. Κυκλ. Υπ. Αγρ. Ανάπτ.: 70077/20-03-14 ΕΓΓΥΗΜΕΝΗ ΣΥΝΘΕΣΗ: Dicamba 48% β/ο Βοηθητικές ουσίες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΣΟΡΓΟΥ ΚΑΙ ΚΕΝΑΦ ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ, ΒΙΟ-ΥΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΖΩΟΤΡΟΦΩΝ. Ευθυμία ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ Τμήμα Βιομάζας ΚΑΠΕ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΣΟΡΓΟΥ ΚΑΙ ΚΕΝΑΦ ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ, ΒΙΟ-ΥΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΖΩΟΤΡΟΦΩΝ. Ευθυμία ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ Τμήμα Βιομάζας ΚΑΠΕ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΣΟΡΓΟΥ ΚΑΙ ΚΕΝΑΦ ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ, ΒΙΟ-ΥΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΖΩΟΤΡΟΦΩΝ Ευθυμία ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ Τμήμα Βιομάζας ΚΑΠΕ ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥ ΣΟΡΓΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΕΝΑΦ Είναι και οι δύο ετήσιες ανοιξιάτικες καλλιέργειες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΚΑΛΟΕΙΔΗ ΟΡΝΙΘΙΝΗΣ ΚΑΙ ΛΥΣΙΝΗΣ ΑΛΚΑΛΟΕΙΔΗ ΤΡΟΠΑΝΙΟΥ Οικογένεια ERYTHROXYLACEAE

ΑΛΚΑΛΟΕΙΔΗ ΟΡΝΙΘΙΝΗΣ ΚΑΙ ΛΥΣΙΝΗΣ ΑΛΚΑΛΟΕΙΔΗ ΤΡΟΠΑΝΙΟΥ Οικογένεια ERYTHROXYLACEAE ΑΛΚΑΛΟΕΙΔΗ ΟΡΝΙΘΙΝΗΣ ΚΑΙ ΛΥΣΙΝΗΣ ΑΛΚΑΛΟΕΙΔΗ ΤΡΟΠΑΝΙΟΥ Οικογένεια ERYTHRXYLACEAE H 2 H 2 CH H 2 H2 CH λυσίνη ορνιθίνη CH Πυρρολιδίνη Πυρρολιζιδίνη Τροπάνιο: Πυρρολιδίνη + Πιπεριδίνη Νικοτινικό οξύ (Νιασίνη,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΓΡΑΒΙΑΣ 1998 1999 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ «ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ» ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΑΓΓΕΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ ΜΑΘΗΤΕΣ: Β Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΡΗΓΑΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΕΛΑΙΟΚΡΑΜΒΗΣ ΣΕ ΗΜΟΥΣ ΤΗΣ ΥΤ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ. Από Ερευνητική Οµάδα της Γεωπονικής Σχολής του ΑΠΘ

ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΕΛΑΙΟΚΡΑΜΒΗΣ ΣΕ ΗΜΟΥΣ ΤΗΣ ΥΤ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ. Από Ερευνητική Οµάδα της Γεωπονικής Σχολής του ΑΠΘ ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΕΛΑΙΟΚΡΑΜΒΗΣ ΣΕ ΗΜΟΥΣ ΤΗΣ ΥΤ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ Από Ερευνητική Οµάδα της Γεωπονικής Σχολής του ΑΠΘ ΒΟΤΑΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΕΛΑΙΟΚΡΑΜΒΗΣ Η ελαιοκράµβη (Brassica spp.) είναι ετήσιο φυτό

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγική Ανθοκομία. Γυψοφίλη. Εργαστήριο Παραγωγική Ανθοκομία. Γεώργιος Δημόκας. * Καθηγητής Εφαρμογών - Τ.Ε.Ι. Πελοποννήσου

Παραγωγική Ανθοκομία. Γυψοφίλη. Εργαστήριο Παραγωγική Ανθοκομία. Γεώργιος Δημόκας. * Καθηγητής Εφαρμογών - Τ.Ε.Ι. Πελοποννήσου TEI Πελοποννήσου Εργαστήριο Παραγωγική Ανθοκομία Θέμα Παραγωγική Ανθοκομία Ποικιλίες Καλλιέργεια Απαιτήσεις Γυψοφίλη Προβλήματα Ασθένειες Εχθροί Γεώργιος Δημόκας * Καθηγητής Εφαρμογών - Τ.Ε.Ι. Πελοποννήσου

Διαβάστε περισσότερα

Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ

Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ Οι κύριες αλλοιώσεις του ελαιολάδου είναι : Η υδρόλυση Η οξείδωση Η υδρόλυση συμβαίνει κυρίως στο χρόνο πριν από την παραλαβή του ελαιολάδου

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών 30-12-2014 EVA PAPASTERGIADOU Ανακύκλωση των Θρεπτικών είναι η χρησιμοποίηση, ο μετασχηματισμός, η διακίνηση & η επαναχρησιμοποίηση των θρεπτικών στοιχείων στα οικοσυστήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΩΝ ΠΗΓΩΝ Αποφευχθέν CO 2 (Kg / εκτάριο / έτος) Προϊόντα: Υψηλό κόστος σακχαρούχων και αμυλούχων προϊόντων (τεύτλα, καλαμπόκι, κ.ά.) που χρησιμοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΕΔΑΦΟΥΣ ΑΡΔΕΥΣΗ

ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΕΔΑΦΟΥΣ ΑΡΔΕΥΣΗ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΕΔΑΦΟΥΣ ΑΡΔΕΥΣΗ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΕΔΑΦΟΥΣ ΧΕΙΡΩΝΑΚΤΙΚΑ Ξελάκκωμα (λεκάνη βάθους 10 cm) Σκάψιμο (σε βάθος 15-20 cm μετά το κλάδεμα) Σκάλισμα (σε βάθος 5-8 cm μετά την καρπόδεση) ΜΕ ΕΛΚΥΣΤΗΡΕΣ Δίυνα

Διαβάστε περισσότερα

Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Δρ Ηλίας Ελευθεροχωρινός, Καθηγητής, Εργαστήριο Γεωργίας, Γεωπονική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Δρ Ηλίας Ελευθεροχωρινός, Καθηγητής, Εργαστήριο Γεωργίας, Γεωπονική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Δρ Ηλίας Ελευθεροχωρινός, Καθηγητής, Εργαστήριο Γεωργίας, Γεωπονική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Αειφόρος αγροτική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΣΤΑΝΙΑ. Καταγωγή: Μ. Ασία Βοτανική ταξινόμηση:

ΚΑΣΤΑΝΙΑ. Καταγωγή: Μ. Ασία Βοτανική ταξινόμηση: ΚΑΣΤΑΝΙΑ Καταγωγή: Μ. Ασία Βοτανική ταξινόμηση: Οικ.: Faqgaceae Castanea mollissima (κινέζικη Καστανιά) Α: έλκος και μελάνωση C. crenata (Ιαπωνική Καστανιά) Α: έλκος και μελάνωση C. sativa (Ευρωπαϊκή Καστανιά)

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΕ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ Web: http://www.ismc.gr/ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Διαμορφώνοντας το μέλλον μιας αειφόρου και καινοτόμου γεωργίας. Καινοτομίες στη γεωργία

Διαμορφώνοντας το μέλλον μιας αειφόρου και καινοτόμου γεωργίας. Καινοτομίες στη γεωργία Διαμορφώνοντας το μέλλον μιας αειφόρου και καινοτόμου γεωργίας Καινοτομίες στη γεωργία Ενίσχυση της επιχειρηματικότητας των αγροτών Βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των προϊόντων Αύξηση της παραγωγικότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ Θερινό εξάμηνο 2011 ΣΠΕΡΜΑΤΟΦΥΤΑ Τα πιο διαδεδομένα είδη της γήινης βλάστησης βάση διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ. Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών

ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ. Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΣ. Με την κλασσική έννοια, ως λίπασμα ορίζεται κάθε ουσία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ ΑΜΠΕΛΩΝΑ

ΑΡΧΕΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ ΑΜΠΕΛΩΝΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΛΙΠΑΣΜΑΤΩΝ ΚΡΗΤΗΣ Ταχ. /νση: T.Θ: 2222 Τηλέφωνο: 2810.331290 Καστοριάς και Θερµοπυλών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΑΝ. ΣΤΕΡΓΙΟΥ << ΠΕΛΕΚΑΝΟΣ>>

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΑΝ. ΣΤΕΡΓΙΟΥ << ΠΕΛΕΚΑΝΟΣ>> ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΑΝ. ΣΤΕΡΓΙΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΟΥ Δ.Σ. ΕΘΝΙΚΟΥ ΔΡΥΜΟΥ ΠΡΕΣΠΩΝ > ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΟΠΙΚΗΣ ΠΟΙΚΙΛΙΑΣ Ηεξημέρωσητουφασολιούξεκινάπριναπό7000 χρόνια στην Κεντρική Αμερική. Το γένος Phaseolus

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα

Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα Αρωματικά Φυτά Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα Η προσθήκη του κατάλληλου βοτάνου μπορεί να κάνει πιο γευστικό και πιο ελκυστικό κάποιο φαγητό. Η γεύση, όμως, είναι ζήτημα προσωπικής προτίμησης και υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 8. Ηδοµή καιηλειτουργεί του σπέρµατος

Κεφάλαιο 8. Ηδοµή καιηλειτουργεί του σπέρµατος Κεφάλαιο 8 Ηδοµή καιηλειτουργεί του σπέρµατος Σπέρµατα - καρποί Αποτελούν την κύρια πηγή τροφής ανθρώπων και ζώων Έχουν µεγάλη οικονοµική - κοινωνική σηµασία Η εξέλιξη του πολιτισµού στηρίχθηκε σε µεγάλο

Διαβάστε περισσότερα

E. Καµπουράκης. Τηλ.. 281 0 245851, Fax.. 281 0 245873 ekab@nagref-her.gr

E. Καµπουράκης. Τηλ.. 281 0 245851, Fax.. 281 0 245873 ekab@nagref-her.gr ΛίπανσηστηνΒιολογικήΓεωργία E. Καµπουράκης Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘΙΑΓΕ) Ταχ. Θυρ.. 2229, 71003 Ηράκλειο, Κρήτη Ελλάδα Τηλ.. 281 0 245851, Fax.. 281 0 245873 ekab@nagref-her.gr Λίπανσηστηνβιολογικήγεωργία

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ» ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ» ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ» ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ ΤΕΙ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΤΕΥΧΟΣ ΠΑΡΑΔΟΤΕΩΝ «Βελτίωση της Πατατοκαλλιέργειας με Χρήση Εξειδικευμένων

Διαβάστε περισσότερα

(biodiesel) (bioethanol) 1895 Rudolf Diesel

(biodiesel) (bioethanol) 1895 Rudolf Diesel Το γλυκό σόργοως ενεργειακή καλλιέργεια για την παραγωγή βιο-αιθανόλης ρ.κ. ήµας Αναπληρωτής Καθηγητής Τµήµα Φυτικής Παραγωγής, Α.Τ.Ε.Ι. Θεσσαλονίκης Ηµερίδα: «Παραγωγή Βιοαιθανόλης από Γλυκό Σόργο» Βιο-καύσιµα

Διαβάστε περισσότερα

«Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου μας». Ηλίας Ντζάνης, Γεωπόνος πρ. πρ/νος Κ.Σ.Ε Αγρινίου ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘΙΑΓΕ)

«Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου μας». Ηλίας Ντζάνης, Γεωπόνος πρ. πρ/νος Κ.Σ.Ε Αγρινίου ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘΙΑΓΕ) Τα Αρωματικά Φυτά. «Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου μας». Τάσεις Προοπτικές. Ηλίας Ντζάνης, Γεωπόνος πρ. πρ/νος Κ.Σ.Ε Αγρινίου ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘΙΑΓΕ) τα ερωτήματα: 1. Τι είναι Αρωματικά-φαρμακευτικά φυτά? 2.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Ανθοκομία - Κηποτεχνία ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Βασιλείου Ιωάννα Φαρμακοποιός Μ.Ρ.Α.

ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Βασιλείου Ιωάννα Φαρμακοποιός Μ.Ρ.Α. ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Βασιλείου Ιωάννα Φαρμακοποιός Μ.Ρ.Α. ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Το μπόλντο ανήκει στην οικογένεια των Monimiaceae. Eίναι αυτοφυές της περιοχής των Άνδεων της Χιλής και του Περού, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ

Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ Οι περιοχές των τροπικών δασών όπως βλέπεις και στον παραπάνω παγκόσμιο χάρτη, βρίσκονται στη Νότια Αμερική(γύρω από τον ισημερινό), στη Βόρεια Αμερική(ανάμεσα από τον Τροπικό του

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Τι ορίζουμε ως «βιομάζα» Ως βιομάζα ορίζεται η ύλη που έχει βιολογική (οργανική) προέλευση. Πρακτικά,

Διαβάστε περισσότερα

AMINEMAX και ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ

AMINEMAX και ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ AMINEMAX και ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ Το AMINΕMAX παραλαμβάνεται από κανονική ενζυματική υδρόλυση με πρώτες ύλες από σπόρους σιτηρών και καλαμποκιού σε ισορροπία με μείγμα από ειδικά ένζυμα ( Έξω πρωτει πρωτεΐνάσες-

Διαβάστε περισσότερα

O υπονομευτής της τομάτας. Tuta absoluta. Κωνσταντίνος Β. Σίμογλου. ΔΑΟ & Κ Δράμας, Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου

O υπονομευτής της τομάτας. Tuta absoluta. Κωνσταντίνος Β. Σίμογλου. ΔΑΟ & Κ Δράμας, Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου O υπονομευτής της τομάτας Tuta absoluta Κωνσταντίνος Β. Σίμογλου ΔΑΟ & Κ Δράμας, Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Δράμα, 25-10-2011 O υπονομευτής της τομάτας Tuta absoluta Βιολογικός κύκλος

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II)

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΩΘΟΥΜΕΝΕΣ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ

ΠΡΟΩΘΟΥΜΕΝΕΣ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΠΡΟΩΘΟΥΜΕΝΕΣ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΑΝΝΑ ΦΟΥΛΙΔΗ Προϊσταμένη του τμήματος Πυρηνοκάρπων - Μηλοειδών Διεύθυνση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής ΥΠΑΑΤ ΛΑΡΙΣΑ 22-02-2013 ΜΥΡΤΙΛΟ 2 ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ Υψηλό κόστος

Διαβάστε περισσότερα

Πόσο λίπασμα θα ρίξουμε;

Πόσο λίπασμα θα ρίξουμε; Θρέψη φυτού Θρέψη αζώτου: τον Χειμώνα όχι πρόσληψη Ν, Άνοιξη έως και άνθιση έδαφος ψυχρό και απαιτήσεις μηδαμινές άρα ελάχιστη πρόσληψη Ν, με εκβλάστηση μεγάλες απαιτήσεις από αποθηκευμένο Ν και από το

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ

ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ Sorghum bicolor (L.) Moench ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΟΥ BIOSIS Πρόγραμμα ΚοινοτικήςΠρωτοβουλίας INTERREG IIIA ΕΛΛΑΔΑ ΙΤΑΛΙΑ ΑΘΗΝΑ ΘΕΟΔΩΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Δ. ΛΕΧΑΙΝΩΝ 19 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του φουντουκιού:

Η ιστορία του φουντουκιού: ΤΟ ΦΟΥΝΤΟΥΚΙ : Η ιστορία του φουντουκιού: Σύμφωνα με ιστορικά ευρήματα, τα φουντούκια πρωτοεμφανίστηκαν στις περιοχές της Σουηδίας, Δανίας και Γερμανίας κατά τη Μεσολιθική και Νεολιθική εποχή. Η καλλιέργεια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΛΑΤΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ-ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ & ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Διατριβή Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή του Καλίου στην ανάπτυξη των φυτών

Η συμβολή του Καλίου στην ανάπτυξη των φυτών Η συμβολή του Καλίου στην ανάπτυξη των φυτών 1. Τα φυτά δεσμεύουν την ηλιακή ενέργεια E H 2 O CO 2 χλωροφύλλη σάκχαρα Ηηλιακήενέργεια μετατρέπεται σε χημική ενέργεια μέσω της φωτοσύνθεσης. Αν και όλα τα

Διαβάστε περισσότερα

9/5/2015. Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για τα φυτά

9/5/2015. Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για τα φυτά Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Θρεπτικά στοιχεία» Θρεπτικές ουσίες Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για την αύξηση των φυτών: Μακροστοιχεία: C, H, O, N, P, S, K,

Διαβάστε περισσότερα

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες»

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες» ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ινστιτούτο ασικών Ερευνών (Βασιλικά, Λουτρά Θέρµης) ρ. Ιωάννης Σπανός Τακτικός Ερευνητής «Κρανιά: Μία νέα καλλιέργεια µε πολύτιµες ιδιότητες» Λαµία, 16Μαϊου 2012 Τοποθέτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΚΙΑ. Γραμματικός Διονύσιος, Γεωπόνος, Msc Τμήμα Αμπέλου & Ξ. Κ. Δ/νση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής

ΣΥΚΙΑ. Γραμματικός Διονύσιος, Γεωπόνος, Msc Τμήμα Αμπέλου & Ξ. Κ. Δ/νση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής ΣΥΚΙΑ Γραμματικός Διονύσιος, Γεωπόνος, Msc Τμήμα Αμπέλου & Ξ. Κ. Δ/νση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής ΒΟΤΑΝΙΚΟΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ Τάξη των Αγγειόσπερμων Δικότυλων φυτών. Οικογένεια Moraceae, γένος Ficus, είδος Carica.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΕΥΣΕΒΙΟΣ ΚΗΠΟΥΡΓΟΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΕΥΣΕΒΙΟΣ ΚΗΠΟΥΡΓΟΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΕΥΣΕΒΙΟΣ ΚΗΠΟΥΡΓΟΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΤΜΗΜΑ Γ2 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΣΤΟΛΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011-2012 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχουν περάσει περίπου 15 χρόνια από τη δημιουργία γενετικά τροποποιημένων

Διαβάστε περισσότερα

Η εφαρμογή του BROADWAY 85WG προσφέρει στον παραγωγό: Ευρύ φάσμα δράσης σε αγρωστώδη και πλατύφυλλα ζιζάνια. Εξαιρετική αποτελεσματικότητα

Η εφαρμογή του BROADWAY 85WG προσφέρει στον παραγωγό: Ευρύ φάσμα δράσης σε αγρωστώδη και πλατύφυλλα ζιζάνια. Εξαιρετική αποτελεσματικότητα Το BROADWAY 85WG είναι ένα εκλεκτικό ζιζανιοκτόνο για μεταφυτρωτική εφαρμογή σε μαλακό και σκληρό σιτάρι. Λόγω της αποτελεσματικής του δράσης ταυτόχρονα σε μια σειρά σημαντικών αγρωστωδών και πλατύφυλλων

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ)

ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ) ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ) 1 ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΜΕ ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ 19 Παράγοντες που συμβάλλουν σε αύξηση των εντόμων 1. Μονοκαλλιέργειες 2. Βελτίωση με κριτήριο αποκλειστικά την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Λ. ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Λιπαρά οξέα, εστέρες Λευκοτριένια, προσταγλαδίνες Πολυαιθέρες, μακρολίδια

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Λ. ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Λιπαρά οξέα, εστέρες Λευκοτριένια, προσταγλαδίνες Πολυαιθέρες, μακρολίδια ΧΗΜΕΙΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ-ΓΕΝΙΚΑ ΦΥΣΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ: Ενώσεις που αποτελούν τους ζωντανούς οργανισμούς ή παράγονται από αυτούς. Σήμερα ο όρος φυσικά προϊόντα αναφέρεται στα προϊόντα του δευτερογενούς μεταβολισμού

Διαβάστε περισσότερα

Pilot cultivation of sweet sorghum in Greece, benefits and yields.

Pilot cultivation of sweet sorghum in Greece, benefits and yields. Pilot cultivation of sweet sorghum in Greece, benefits and yields. Koumtzis Leonidas, President of Agricultural cooperative of HALASTRA Dr. Dimas Kitsios, Associate Professor, School of Agricultural Technology,

Διαβάστε περισσότερα

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Απαντήσεις στις ερωτήσεις: Πρόλογος Το βιβλίο αυτό γράφτηκε για να βοηθήσει το μαθητή της Γ Γυμνασίου στην κατανόηση των θεμελιωδών γνώσεων της Βιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΤΙΝΙ ΙΟ ΑΚΤΙΝΙ ΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ. Καταγωγή: Κίνα. Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Actinidiaceae Actinidia chinensis var. hispida τύπου hispida L.

ΑΚΤΙΝΙ ΙΟ ΑΚΤΙΝΙ ΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ. Καταγωγή: Κίνα. Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Actinidiaceae Actinidia chinensis var. hispida τύπου hispida L. Καταγωγή: Κίνα ΑΚΤΙΝΙ ΙΟ Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Actinidiaceae Actinidia chinensis var. hispida τύπου hispida L. Καρπός πλούσιος σε βιταµίνη C ΒοτανικοίΧαρακτήρες ίοικο Φυλλοβόλο, αναρριχώµενο, πολυετές

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και περιγραφή πέντε νέων ποικιλιών βυσσινιάς

Αξιολόγηση και περιγραφή πέντε νέων ποικιλιών βυσσινιάς Αξιολόγηση και περιγραφή πέντε νέων ποικιλιών βυσσινιάς Ιωάννης Α. Χατζηχαρίσης και Κωνσταντίνος Α. Καζαντζής ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε., Ινστιτούτο Φυλλοβόλων Δένδρων Νάουσας Παρουσιάζονται 5 ποικιλίες βυσσινιάς, οι

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική µηδική. Τζουραµάνη Ε., Σιντόρη Αλ., Λιοντάκης Αγ., Ναβρούζογλου Π., Παπαευθυµίου Μ. Καρανικόλας Π. και Αλεξόπουλος Γ.

Βιολογική µηδική. Τζουραµάνη Ε., Σιντόρη Αλ., Λιοντάκης Αγ., Ναβρούζογλου Π., Παπαευθυµίου Μ. Καρανικόλας Π. και Αλεξόπουλος Γ. Ινστιτούτο Γεωργοοικονοµικών και Κοινωνιολογικών Ερευνών Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας Λ. ηµοκρατίας 61, 135 61 Αγ. Ανάργυροι, Αττική Τηλ. 210 27 56 596, Fax 210 27 51 937 Email tzouramani.inagrop@nagref.gr

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογικό Κτηνοτροφικό Ρεβίθι

Βιολογικό Κτηνοτροφικό Ρεβίθι Ινστιτούτο Γεωργοοικονοµικών και Κοινωνιολογικών Ερευνών Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας Λ. ηµοκρατίας 61, 135 61 Αγ. Ανάργυροι, Αττική Τηλ. 210 27 56 596, Fax 210 27 51 937 Email tzouramani.inagrop@nagref.gr

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος...11. 1. Οργανισμοί...15

Πρόλογος...11. 1. Οργανισμοί...15 Περιεχόμενα Πρόλογος...11 1. Οργανισμοί...15 1.1 Οργανισμοί και είδη...15 1.1.1 Ιδιότητες των οργανισμών...15 1.1.2 Φαινότυπος, γονότυπος, οικότυπος...17 1.1.3 Η έννοια του είδους και ο αριθμός των ειδών...19

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΙ. φυσικής προέλευσης (ανόργανες. - φυτικές - ζωικές), φαρμάκων. από πλευράς χημικής δομής.

ΟΡΙΣΜΟΙ. φυσικής προέλευσης (ανόργανες. - φυτικές - ζωικές), φαρμάκων. από πλευράς χημικής δομής. ΟΡΙΣΜΟΙ Φαρμακογνωσία: Η επιστήμη που ασχολείται με πρώτες ύλες φυσικής προέλευσης (ανόργανες - φυτικές - ζωικές), οι οποίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την παρασκευή φαρμάκων Δρόγη: Κάθε φυσική πρώτη

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο. Εισαγωγικές Έννοιες. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο. Εισαγωγικές Έννοιες. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο Εισαγωγικές Έννοιες Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Καλλιέργεια in vitro (= μέσα σε γυαλί): η καλλιέργεια

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά και Φαρμακευτικά Φυτά τάσεις και προοπτικές. Χρήστος Δόρδας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Γεωπονική Σχολή Εργαστήριο Γεωργίας

Αρωματικά και Φαρμακευτικά Φυτά τάσεις και προοπτικές. Χρήστος Δόρδας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Γεωπονική Σχολή Εργαστήριο Γεωργίας 1 Αρωματικά και Φαρμακευτικά Φυτά τάσεις και προοπτικές Χρήστος Δόρδας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Γεωπονική Σχολή Εργαστήριο Γεωργίας 2 Αντικείμενο της ομιλίας Σημασία των αρωματικών φυτών

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ Ανθεκτικότητα Γενικά Η εξέλιξη των καλλιεργούµενων φυτών είναι το αποτέλεσµα φυσικής και τεχνητής επιλογής Η επιλογή για αυξηµένες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΗ: Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον. Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης. Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ.

ΜΕΛΗ: Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον. Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης. Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ. ΜΕΛΗ: Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ. Παρασκευόπουλο Ιστορικό Πλαίσιο: - Πρωτοεμφανίστηκε πριν από 5.000 χρόνια στην Αφρική.

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή λαχανικών στην αυλή του σχολείου - Πρακτικές συμβουλές

Παραγωγή λαχανικών στην αυλή του σχολείου - Πρακτικές συμβουλές Παραγωγή λαχανικών στην αυλή του σχολείου - Πρακτικές συμβουλές Εργαστήριο Λαχανοκομίας Τμήμα Γεωπονίας ΑΠΘ Επιμορφωτικό σεμινάριο:«καλλιεργώ στην πόλη μου, στο σχολείο μου» Σάββατο 31/10/2015 Περίγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΟΥ ΧΑΡΤΗ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΟΥ ΧΑΡΤΗ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΟΥ ΧΑΡΤΗ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΥ 1, 41335 ΛΑΡΙΣΑ Website: http:/www.ismc.gr ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΟΜΙΛΙΑΣ ΤΙ ΕΝΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήµατα & Προοπτικές της καλλιέργειας των ΟΣΠΡΙΩΝ ρ. ηµήτριος Βλαχοστέργιος Ινστιτούτο Κτηνοτροφικών Φυτών & Βοσκών Λάρισας ΚΥΡΙΟΤΕΡΑ ΟΣΠΡΙΑ Ξηρικά Όσπρια Ρεβίθι (Cicer arietinum L.) Φακή (Lens culinaris

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ

ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ Sorghum bicolor (L) Moench cv. Keller ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΟΥ» BIOSIS» Πρόγραμμα Κοινοτικής Πρωτοβουλίας» INTERREG IIIA ΕΛΛΑΔΑ ΙΤΑΛΙΑ 2000-2006»» ΑΘΗΝΑ ΘΕΟΔΩΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ»

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά

Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΟΣΠΡΙΑ-ΠΟΛΥΕΤΕΙΣ ΘΑΜΝΩΔΕΙΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ-ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ ΦΥΤΆ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑ Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά Κατερίνα Μ. Κουκ ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, ΕΘΙΑΓΕ 1 Σκοπός της ομιλίας να περιγράψω

Διαβάστε περισσότερα

Ε λ Νίνιο (El Niño) ονοµάζεται το θερµό βόρειο θαλάσσιο ρεύµα που εµφανίζεται στις ακτές του Περού και του Ισηµερινού, αντικαθιστώντας το ψυχρό νότιο ρεύµα Humboldt. Με κλιµατικούς όρους αποτελει µέρος

Διαβάστε περισσότερα

274 Γεωπονίας, Φυτικής Παραγωγής και Αγροτικού Περιβάλλοντος Θεσσαλίας (Βόλος)

274 Γεωπονίας, Φυτικής Παραγωγής και Αγροτικού Περιβάλλοντος Θεσσαλίας (Βόλος) 274 Γεωπονίας, Φυτικής Παραγωγής και Αγροτικού Περιβάλλοντος Θεσσαλίας (Βόλος) Ίδρυση και Φυσιογνωμία του Τμήματος Το Τμήμα Γεωπονίας Φυτικής και Ζωικής Παραγωγής ιδρύθηκε το 1984. Η εκπαιδευτική λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ ΑΦΙΔΑ ΤΟΥ ΒΑΜΒΑΚΙΟΥ Aphis gossypii (Hemiptera-Homoptera,Aphididae) Βιολογία Aphis gossypii στο βαμβάκι 2.Με την άνοδο της θερμοκρασίας και τη δράση των φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Αποβλήτων

Διαχείριση Αποβλήτων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Διαχείριση Αποβλήτων Ενότητα 11 : Βιομηχανικά Στερεά και Υγρά Απόβλητα Δρ. Σταυρούλα Τσιτσιφλή Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

Εκλεκτικό ζιζανιοκτόνο

Εκλεκτικό ζιζανιοκτόνο 500gr LAUDIS 30 WG Εναιωρηματοποιήσιμοι κόκκοι (WG) Εγγυημένη σύνθεση: Δραστική ουσία: tembotrione 20% β/β Αντιφυτοτοξικός παράγοντας: isoxadifen-ethyl 10% β/β Βοηθ. ουσίες: 68,53% β/β Εκλεκτικό ζιζανιοκτόνο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Πείραμα κατεργασιών εδάφους για παραγωγή βιομάζας

Πείραμα κατεργασιών εδάφους για παραγωγή βιομάζας ΘΑΛΗΣ «Φιλική προς το περιβάλλον παραγωγή βιομάζας» Πείραμα κατεργασιών εδάφους για παραγωγή βιομάζας Γιουβανίδης Ευστράτιος Γεωπόνος Ερευνητής Εργαστήριο Γεωργικής Μηχανολογίας ΠΘ Σκοπός Στην παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Ανθοκομία - Κηποτεχνία ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΑΣΙΑ ΚΕΡΑΣΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ. Βοτανικοί Χαρακτήρες Φυλλοβόλο Μεγάλου µεγέθους, βλάστηση ορθόκλαδη. Καταγωγή: Κασπία

ΚΕΡΑΣΙΑ ΚΕΡΑΣΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ. Βοτανικοί Χαρακτήρες Φυλλοβόλο Μεγάλου µεγέθους, βλάστηση ορθόκλαδη. Καταγωγή: Κασπία Καταγωγή: Κασπία ΚΕΡΑΣΙΑ Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Rosaceae Prunus avium Prunus mahaleb(µαχαλέπιος κερασιά) Βοτανικοί Χαρακτήρες Φυλλοβόλο Μεγάλου µεγέθους, βλάστηση ορθόκλαδη Φύλλα Απλά, κατ εναλλαγή,

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

26/5/2015. Φωτεινές αντιδράσεις - Σκοτεινές αντιδράσεις. Μήκος κύµατος φωτός (nm) φως. Σάκχαρα πρίσµα

26/5/2015. Φωτεινές αντιδράσεις - Σκοτεινές αντιδράσεις. Μήκος κύµατος φωτός (nm) φως. Σάκχαρα πρίσµα Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Φάσµα απορρόφησης της χρωστικής ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Φωτοσύνθεση» Ορεστιάδα 2015 Φωτοσύνθεση CO 2 +2H 2 S (CH 2 O) + H 2 O + 2S 6CO 2 +12H 2 O C 6

Διαβάστε περισσότερα