Γεωπολιτική του Ψυχρού Πολέμου. Παναγιώτης Θεοδωρόπουλος. Ιούνιος 2009

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Γεωπολιτική του Ψυχρού Πολέμου. Παναγιώτης Θεοδωρόπουλος. Ιούνιος 2009"

Transcript

1 Γεωπολιτική του Ψυχρού Πολέμου Παναγιώτης Θεοδωρόπουλος Ιούνιος 2009 Ψυχρός Πόλεμος, ανατολικό δυτικό μπλοκ, σιδηρούν παραπέτασμα, ανταγωνισμός των υπερδυνάμεων, ισορροπία του τρόμου. Λέξεις στις οποίες αποτυπώθηκε μια ολόκληρη εποχή. Σαρανταπέντε χρόνια διπολισμού μπορεί να φαντάζουν ως μικρή παρένθεση στο μεγάλο βιβλίο της ιστορίας των διεθνών σχέσεων, όμως αποτέλεσαν σημαντική καμπή για τον συσχετισμό δυνάμεων και την πορεία του κόσμου στη σύγχρονη ιστορία. Μάλιστα, προκαλεί κατάπληξη το γεγονός πως ενώ ο Ψυχρός Πόλεμος έληξε σχετικά πρόσφατα, τα γεγονότα που τον σημάδεψαν και η ένταση που προκαλούσαν στο σύνολο σχεδόν του πλανήτη, λησμονήθηκαν ή τείνουν να λησμονηθούν ακόμη και από αυτούς που τα βίωσαν ως τρέχουσες εξελίξεις στα χρόνια τους. Ο Ψυχρός Πόλεμος αποτελεί μία σημαντική καμπή στην παγκόσμια ιστορία, εξαιτίας της ριζικής μεταβολής που επέφερε στον παγκόσμιο συσχετισμό ισχύος και ως εκ τούτου, στη μεταβολή της φύσης των διεθνών σχέσεων για όσο διάστημα διήρκεσε. Αποτέλεσε πρωτόγνωρο γεγονός η ύπαρξη δύο υπερδυνάμεων με δυνητικές ικανότητες προβολής της ισχύος τους σε παγκόσμιο επίπεδο. Συνακόλουθα, οι εκατέρωθεν προσπάθειές τους, είτε για εξισορρόπηση του αντίπαλου δέους, που αποτελούσε η μία για την άλλη, είτε για εκμετάλλευση οποιασδήποτε διεθνοπολιτικής συγκυρίας προς επαύξηση του γοήτρου τους διεθνώς και επέκταση του βεληνεκούς της επιρροής τους, αποκρυσταλλώθηκαν σε αυτό που αποκλήθηκε «ισορροπία του τρόμου». Όρος που ακούγεται πομπώδης για όσους δεν έζησαν στη συγκεκριμένη ιστορική περίοδο ή λησμόνησαν γρήγορα τα γεγονότα της και το κλίμα που επικρατούσε τότε, λίαν ρεαλιστικός όμως, αν αναλογιστεί κανείς πως η διασάλευση αυτής της ισορροπίας θα μπορούσε να επιφέρει πράγματι τον τρόμο στον πλανήτη, εφόσον θα έπαιρνε σάρκα και οστά με τη μορφή του πυρηνικού πολέμου. 1

2 Με τον όρο «Ψυχρός Πόλεμος» περιγράφεται ο συνεχής ανταγωνισμός μεταξύ των δύο κύριων πρωταγωνιστών του διεθνούς συστήματος του δυτικού και του ανατολικού συνασπισμού, των ΗΠΑ και της ΕΣΣΔ- με αφετηρία τις πολλαπλές διαμάχες και αμοιβαίες παρεξηγήσεις που αναπτύχθηκαν το 1946/47 και με καταληκτικά σημεία την πτώση του Τείχους του Βερολίνου (συμβόλου της διαίρεσης της Ευρώπης), το φθινόπωρο του 1989, την παράλληλη κατάρρευση των κομμουνιστικών φιλοσοβιετικών καθεστώτων στην Ανατολική Ευρώπη και τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης το Πρώτος χρησιμοποίησε τον όρο «Ψυχρός Πόλεμος» ο αμερικανός επιχειρηματίας και σύμβουλος πολλών προέδρων Μπέρναρντ Μπαρούχ σε ομιλία του στις 16 Απριλίου Άλλη μια έκφραση χαρακτηριστική για την κατάσταση της εποχής ήταν το «Σιδηρούν Παραπέτασμα», το αθέατο αλλά ανυπέρβλητο φράγμα που χώριζε την Ανατολική Ευρώπη από τον υπόλοιπο κόσμο. Αυτήν την έκανε ευρύτερα γνωστή ο άγγλος πρωθυπουργός Γουίνστον Τσόρτσιλ όταν τη χρησιμοποίησε σε ομιλία του στο Φούλτον του Μισούρι στις 5 Μαρτίου 1946, χωρίς λένε μερικοί ιστορικοί, να θυμάται ότι η πατρότητά της ανήκε στον Γιόζεφ Γκέμπελς, υπουργό Διαφώτισης και Προπαγάνδας της ναζιστικής Γερμανίας 2. Ο Τσόρτσιλ είχε επισκεφθεί το Φούλτον προκειμένου να λάβει ένα τιμητικό δίπλωμα από το κολέγιο Ουέστμινστερ. Στο μακροσκελή ευχαριστήριο λόγο του περιέγραψε τη διαφαινόμενη απειλή της Σοβιετικής Ένωσης απέναντι σε μια Ευρώπη που αγωνιζόταν να συνέλθει από το Β Παγκόσμιο Πόλεμο. «Από το Στέτινο στη Βαλτική έως την Τεργέστη στην Αδριατική» δήλωνε, «ένα Σιδηρούν Παραπέτασμα έχει πέσει σε όλη την Ευρώπη», τα ανατολικά σύνορα της οποίας απειλούσε η σοβιετική κυριαρχία. Λίγες μέρες αργότερα, ο Ιωσήφ Στάλιν απάντησε. «Στην ουσία» είπε, παρομοιάζοντας τον τέως Βρετανό πρωθυπουργό με τον Χίτλερ, «ο κύριος Τσόρτσιλ σήμερα βρίσκεται στη θέση ενός πολεμοχαρή ταραχοποιού». Οι λεκτικές βολές που αντάλλαξαν ο Τσόρτσιλ και ο Στάλιν μεταξύ τους, σηματοδότησαν την έναρξη του Ψυχρού Πολέμου, μιας μάχης μεταξύ ασυμβίβαστων ιδεολογιών, που θα σφράγιζε σχεδόν μισό αιώνα 3. 1 Ευάνθης Χατζηβασιλείου, Εισαγωγή στην ιστορία του μεταπολεμικού κόσμου, σ. 61, Πατάκης, Οι Μεγάλες Συνθήκες: Το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, σ National Geographic, Παγκόσμια Ιστορία: Επίτομο Χρονικό, σ. 328, ΔΟΛ,

3 ΟΙ ΡΙΖΕΣ ΤΗΣ ΨΥΧΡΟΠΟΛΕΜΙΚΗΣ ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Στο τέλος του Β Παγκοσμίου Πολέμου, η Ευρώπη ως δεσπόζουσα μέχρι τότε δύναμη του διεθνούς συστήματος, έχασε την ακτινοβολία της. Ρημαγμένη από τις καταστροφές του πολέμου υποχώρησε από το διεθνές στερέωμα και το κέντρο βάρους της διεθνούς πολιτικής μετατοπίστηκε εκτός της ευρωπαϊκής ηπείρου. Βέβαια, «προβλέψεις για τη σταδιακή υποχώρηση της Ευρώπης και για την ανάδυση ενός κόσμου διπολικού (με κύριους πρωταγωνιστές τις ΗΠΑ και την τότε τσαρική Ρωσία) είχαν διατυπωθεί ήδη από το 1853, από το στοχαστή Αλέξις ντε Τοκβίλ και στο τέλος του 19 ου αιώνα από τον σερ Χάλφορντ Μακίντερ και τους γεωπολιτικούς. Η διαδικασία είχε επιταχυνθεί κατά τον Α Παγκόσμιο Πόλεμο, μετά τη λήξη του οποίου οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής είχαν αναδυθεί ως η αναμφισβήτητα ισχυρότερη οικονομική δύναμη της υφηλίου. Αλλά η κατάρρευση της ευρωπαϊκής ισχύος κατά το Β Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν ταχύτατη και συντριπτικής έκτασης και τούτο σχετίζεται άμεσα με την έναρξη του Ψυχρού Πολέμου στην Ευρώπη» 4. Η αναφορά μας στην ανάδυση ενός διπολικού κόσμου, καθιστά αναγκαίο να ορίσουμε αυτή την κατάσταση με βάση την επιστήμη της Γεωπολιτικής. Έτσι, «η βασική πρόταση της διπολικής θεώρησης του κόσμου είναι ότι, όσο κι αν είναι ή αν γίνουν περίπλοκες οι πολύπλευρες σχέσεις των κρατών, θα καταλήξουν τελικά σε μία και μόνη διπολική σχέση. Αυτή η σχέση παίρνει τη μορφή δύο κυρίαρχων κρατών ή ομάδων κρατών που σχηματίζουν δύο ευδιάκριτους πόλους ισχύος και, στη συνέχεια, αρχίζει η μεταξύ τους αντιπαράθεση» 5. Αλλά ας έλθουμε τώρα στην ανίχνευση της γεωπολιτικής θεώρησης του διπολικού συστήματος. Ήδη από την εποχή του Mackider είναι γνωστή η διάκριση και η αντιπαλότητα- μεταξύ χερσαίων και ναυτικών δυνάμεων που μάχονται για την κυριαρχία του κόσμου. «Η διχοτόμηση ανάμεσα στις χερσαίες και τις ναυτικές δυνάμεις αποτελούσε πάντοτε ένα κεντρικό μέρος των διπολικών θέσεων... Η ισχύς στη θάλασσα είναι χαρακτηριστικό των ναυτικών κρατών, που έχουν συνήθως σχετικά μικρές εδαφικές επικράτειες και των οποίων η δύναμη έχει βασισθεί στον εμπορικό πλούτο τους Οι τελευταίες είναι από τη φύση τους γεωγραφικά 4 Ευάνθης Χατζηβασιλείου, Το πεδίο έναρξης του Ψυχρού Πολέμου, σε: Ε Ιστορικά: Ψυχρός Πόλεμος, σ. 6, Ελευθεροτυπία, Geoffrey Parker, Γεωπολιτική: Παρελθόν, παρόν και μέλλον, σ. 221, Ροές,

4 τεμαχισμένες και φυσικά ανόμοιες και οι ασυνεχείς εδαφικές τους επικράτειες ενώνονται μεταξύ τους με τη θάλασσα. Από την άλλη, η χερσαία ισχύς στηρίζεται στην εδαφική επέκταση και είναι επακόλουθο της αύξησης της εδαφικής επικράτειας μίας και μόνης ισχυρής περιοχής-πυρήνα. Αυτή η διαδικασία έχει δημιουργήσει μεγάλα και εδαφικά συνεχή κράτη. Για τα κράτη αυτά, η απόκτηση εδαφών είναι αυτοσκοπός και σ αυτό στηρίζουν την ισχύ τους. Αντιθέτως, για τις ναυτικές αυτοκρατορίες, η απόκτηση εδαφών αποτελεί απλώς την απαραίτητη βάση για την εγκαθίδρυση επιτυχημένων εμπορικών συστημάτων» 6. Ο Mackinder επεξεργάστηκε αυτή τη θεώρηση σε τέτοιο βαθμό ώστε έφτασε στο σημείο να προσδιορίσει την περιοχή της υδρογείου από τον έλεγχο της οποίας απορρέει η παγκόσμια κυριαρχία μιας δύναμης. Αρχικά μίλησε για τον «Γεωγραφικό Μοχλό ή Άξονα της ιστορίας», ενώ στη συνέχεια αναφέρθηκε στην «Κεντρική Γη ή Καρδιά της Γης/Heartland». Προσδιόρισε τον Μοχλό «ως την απέραντη ανοικτή έκταση της Κεντρικής Ασίας, προς την οποία δεν υπήρχε άμεση πρόσβαση από τη θάλασσα. Αυτό συνέβαινε επειδή την αποστράγγιζαν ποτάμια τα οποία, είτε κατέληγαν σε εσωτερικές θάλασσες και λίμνες κι έτσι δεν υπήρχε καμιά διέξοδος προς τον ωκεανό, είτε κατέληγαν στον Αρκτικό Ωκεανό ο οποίος, όντας περικυκλωμένος από πάγους, ήταν ουσιαστικά μία ακόμη εσωτερική θάλασσα Μετά τον Α Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Mackinder ανέπτυξε ακόμα περισσότερο την άποψή του για τον Μοχλό. Τον μετονόμασε σε «Κεντρική Γη» και διεύρυνε σημαντικά το μέγεθός του. Όπως ο Μοχλός, έτσι και η Κεντρική Γη αποτελούνταν βασικά απ εκείνες τις περιοχές τις οποίες αποστράγγιζαν τα ποτάμια που κατέληγαν είτε στον Αρκτικό Ωκεανό είτε στο εσωτερικό. Όμως, σ αυτή την «Κεντρική Γη» προστέθηκε ο άνω ρους των μεγάλων ποταμών της Κίνας και της Ινδίας, μαζί με τις λεκάνες απορροής της Βαλτικής και της Μαύρης θάλασσας» 7. Η Κεντρική Γη ή αλλιώς Καρδιά της Γης (Hertland) κατέχει εξέχουσα θέση στη γεωπολιτική σκέψη του Mackinder. «Θεωρείται ως η καθοριστική για την παγκόσμια κυριαρχία γεωγραφική ενότητα Ανεξαρτήτως του ποιος είναι ο κάτοχος της εν λόγω μείζονος γεωγραφικής ενότητας, αυτή κατά τον Mackinder, θα παραμένει ο γεωγραφικός άξονας της παγκόσμιας ιστορίας, ο προσδιορίζων τις ιστορικές εξελίξεις του κόσμου. Ενώ λαοί και κράτη παρέρχονται από την Καρδιά 6 Parker, σ Parker, σ

5 της Γης, αυτή (η καρδιά της Γης), και όχι αυτά (τα κράτη ή οι λαοί), είναι ο καθοριστικός παράγοντας στην εξέλιξη της ιστορίας» 8. Πρόκειται για παρατήρηση μεγάλης σπουδαιότητας, καθώς τονίζει πως ο κάτοχος της Καρδιάς, είτε ονομάζεται Ρωσία είτε Σοβιετική Ένωση, είναι ο βασικός αντίπαλος των δυτικών ναυτικών δημοκρατιών, τον οποίο πρέπει να αντιμετωπίσουν. Σαφώς λοιπόν για τη γεωπολιτική σκέψη, η πολιτική της Δύσης έναντι του κράτους που κατέχει την Καρδιά είτε είναι τσαρικό, είτε κομμουνιστικό- θα πρέπει να είναι διαχρονική και σταθερή. Δηλαδή, δεν πρέπει να επηρεάζεται, ούτε να μεταβάλλεται εξαιτίας της ιδεολογίας που περιβάλλει ως πέπλο την ηπειρωτική δύναμη που κατέχει την Καρδιά της Γης. Περαιτέρω, ο Mackinder υποστήριξε πως η Καρδιά περιβάλλεται άμεσα από μία γεωγραφική ζώνη, η οποία ονομάζεται «Εσωτερικό Τόξο ή Εσωτερική Ημισέληνος» και η οποία αποτελείται «από όλες εκείνες τις ηπειρωτικές χώρες που έχουν πρόσβαση στους ανοικτούς ωκεανούς, χωρίς να έχουν φυσική πρόσβαση στην καρδιά της Γης. Με άλλα λόγια, η Εσωτερική Ημισέληνος περιλαμβάνει τη Δυτική Ευρώπη, την Εγγύς και μέση Ανατολή και την Νότιο και Ανατολική Ασία. Αυτές είναι οι γεωγραφικές περιοχές που περιλαμβάνουν ταυτοχρόνως και χερσαίες και ναυτικές δυνάμεις» 9. Πέρα από το Εσωτερικό Τόξο ή Εσωτερική Ημισέληνο, βρίσκεται η γεωγραφική ζώνη που καλείται «Εξωτερικό Τόξο ή Εξωτερική Ημισέληνος» και η οποία αποτελείται «από συμπλέγματα νησιών και ηπείρων Με άλλα λόγια, περιλαμβάνει την Βόρειο και τη Νότιο Αμερική, την Αφρική, την Αυστραλία και τα άλλα νησιωτικά συμπλέγματα του πλανητικού αρχιπελάγους, κυριότερα των οποίων είναι το βρετανικό και το ιαπωνικό νησιωτικό σύμπλεγμα. Στα συμπλέγματα αυτά, κατά ένα μεγάλο ποσοστό, εδρεύουν οι κύριες ναυτικές δυνάμεις του κόσμου» 10. Ο Mackinder συμπλήρωσε την ανάλυσή του καθιερώνοντας την έννοια της Πλανητικής Νήσου ή Παγκόσμιου Νησιού εάν με αυτόν τον όρο προσδιορίσουμε το σύνολο της γήινης μάζας Ευρώπης, Ασίας και Αφρικής. Κατά τη διάσημη πρόβλεψη αλλά και παραίνεσή του προς τις ναυτικές δημοκρατικές δυνάμεις του κόσμου: «όποιος ελέγχει την Ανατολική Ευρώπη, ελέγχει την Καρδιά της Γης. Όποιος ελέγχει 8 Κώστας Βέργος, Γεωπολιτική των εθνών και της παγκοσμιοποίησης, σ , Παπαζήσης, Βέργος, σ Βέργος, σ

6 την καρδιά της Γης, ελέγχει το Πλανητικό Νησί. Όποιος ελέγχει το Πλανητικό Νησί, ελέγχει τον Κόσμο». Την ανωτέρω θεώρηση του Mackinder, τροποποίησε αργότερα ένας άλλος σπουδαίος γεωπολιτικός, ο Nickolas Spykman. Ο Spykman εστίασε την προσοχή του στη ζώνη που ονόμασε «Περίμετρο ή Δακτύλιο της Γης (Rimland)», και η οποία κατά προσέγγιση είναι η Εσωτερική Ημισέληνος του Mackinder. Ο Δακτύλιος της Γης περιλαμβάνει τη Δυτική Ευρώπη, την Τουρκία, την Σαουδαραβική Χερσόνησο, το Αφγανιστάν, την Ινδία, την Νοτιοανατολική Ασία και την Ιαπωνία 11 (χάρτης 1). Χάρτης 1 * Κατά τον Spykman, ο Δακτύλιος «είναι η περιοχή-κλειδί για την παγκόσμια ισορροπία, αλλά και για την κατανόηση της ιστορικής εξέλιξης, και όχι η Καρδιά της Γης όπως πίστευε ο Mackinder Αυτή, και όχι άλλη, είναι η κρίσιμη περιοχή για την διαμόρφωση και διατήρηση της παγκόσμιας ισορροπίας δυνάμεων» 12. Πρόκειται για 11 Βέργος, σ * Πηγή: πρόσβαση Βέργος, σ

7 τη δεύτερη σημαντική παρατήρηση που πρέπει να σημειώσουμε. Η ισορροπία δυνάμεων, ή καλύτερα, ο αγώνας να διατηρηθεί αυτή η ισορροπία, αποτελεί κατά τη Γεωπολιτική, άλλη μια παράμετρο που θα πρέπει να είναι σταθερή και διαχρονική στη στρατηγική της Δύσης, αν δεν θέλει να υποσκελιστεί από την ηπειρωτική δύναμη που δεσπόζει στην Καρδιά της Γης, δηλαδή, όπως προαναφέρθηκε, στην τεράστια έκταση της Κεντρικής Ασίας, ή αλλιώς, στην Ευρασία. Έτσι, αλλάζοντας την φορά στην παραίνεση-πρόβλεψη του Mackinder, ο Spykman υποστήριξε: «όποιος ελέγχει τον Δακτύλιο, ελέγχει την Ευρασία. Όποιος ελέγχει την Ευρασία, ελέγχει τον κόσμο». Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΑΝΑΣΧΕΣΗΣ Μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, η Σοβιετική Ένωση, αν και είχε υποστεί τρομακτικές ανθρώπινες και υλικές απώλειες, εντούτοις ωφελήθηκε εδαφικά. Όχι μόνο είχε στην κυριαρχία της νέα εδάφη, αλλά είχε αποκτήσει πλέον τη δυνατότητα ευκολότερης πρόσβασης στην Ανατολική Ευρώπη. Εξάλλου, και σε ιδεολογικοπολιτικό επίπεδο, σημειωνόταν άνοδος των κομμουνιστικών και σοσιαλιστικών κομμάτων στη Δυτική Ευρώπη (Γαλλία, Ιταλία), γεγονός που αύξανε την ιδεολογική επιρροή των Σοβιετικών στη γηραιά ήπειρο. Για τους μελετητές που εξετάζουν την ιστορία σε συνάφεια με τον γεωγραφικό χώρο, η Οκτωβριανή Επανάσταση δεν μετέβαλε τη γεωπολιτική διάσταση του ρωσικού επεκτατισμού. Έτσι, για τους γεωπολιτικούς «η Ρωσική Αυτοκρατορία αντικαταστάθηκε από ένα διάδοχο κράτος το νέο κράτος αντιπροσώπευε ένα νέο κίνδυνο για τη Δυτική οικουμένη και, από τη γεωπολιτική οπτική γωνία του Mackinder, θα μπορούσε να θεωρηθεί ως ο πιο πρόσφατος από εκείνους τους κινδύνους που προέρχονταν από την Ανατολή και απειλούσαν το Δυτικό κόσμο. Απόρροια αυτού ήταν ότι η Σοβιετική ένωση θεωρείτο, όχι τόσο ως νέος τύπος κράτους που είχε ως στόχο του την κοινωνική και γεωγραφική αναδιανομή του πλούτου, όσο μια παλαιά μεγάλη δύναμη με νέο προσωπείο Οι γεωπολιτικές δομές μέσα στις οποίες λειτουργούσε ήταν στην ουσία εκείνες της ρωσικής αυτοκρατορίας, χωρίς μάλιστα ν αλλάξουν σημαντικά. Όπως συνέβαινε και με την προκάτοχό της, τόσο οι εσωτερικές γεωπολιτικές δομές όσο και οι τρόποι συμπεριφοράς που συνδέονταν μ αυτές συμφωνούσαν μ εκείνα των κρατών που 7

8 επιδίωκαν να καταλάβουν θέσεις κυριαρχίας Μεταμφιεσμένη λοιπόν σε σοβιετική Ένωση, η Ρωσία επανήλθε στη θέση που είχε προσωρινά εγκαταλείψει» 13. Η δυτική, και ιδιαιτέρως η αμερικανική εξωτερική πολιτική είχε περιέλθει σε μια φάση αναζήτησης της καλύτερης στρατηγικής για την αντιμετώπιση της δυναμικής επανόδου και αύξουσας επιρροής της Σοβιετικής Ένωσης. Την καλύτερη στρατηγική τελικά πρότεινε ο George Kennan, επιτετραμμένος της αμερικανικής πρεσβείας στη Μόσχα, με ένα εκτενές τηλεγράφημά του, λέξεων, αλλά και με το άρθρο του «The Sources of Soviet Conduct», δημοσιευμένο ανώνυμα από τον κύριο Χ, τον Ιούλιο του 1947, στο περιοδικό Foreign Affairs. Η λέξη-κλειδί που χρησιμοποίησε ο Kennan, ήταν η «ανάσχεση» (containment). Η «ανάσχεση», με διάφορες παραλλαγές, θα χαρακτήριζε τη διαχρονική εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ στον Ψυχρό Πόλεμο. Ο Κένναν προέβη σε μια ανάλυση της φύσης του σοβιετικού συστήματος και εκτίμησε πως ναι μεν η παγκόσμια επανάσταση που ευαγγελίζονταν οι σοβιετικοί ήταν μέσα στις επιδιώξεις τους, όχι όμως άμεσα αλλά μακροπρόθεσμα, και πάντως όχι με τα μέσα που είχε χρησιμοποιήσει ο Χίτλερ για να επιτύχει τους σκοπούς του. Για τον Κένναν, «το Κρεμλίνο δεν διστάζει να υποχωρήσει ενώπιον ανώτερης ισχύος Η πολιτική του δραστηριοποίηση είναι ένα ρευστό ποτάμι που κινείται συνεχώς, οπουδήποτε του επιτρέπεται να προχωρήσει, στην κατεύθυνση ενός δεδομένου στόχου. Το κύριο μέλημά του είναι να βεβαιώσει ότι έχει γεμίσει κάθε διαθέσιμη γωνία στη λεκάνη της παγκόσμιας ισχύος. Αν όμως συναντήσει ανυπέρβλητα εμπόδια στο δρόμο του, τα δέχεται στωικά και συμβιβάζεται με αυτά» 14. Συνεπώς, η πολιτική που εισηγούνταν ο Κένναν διατυπωνόταν ως εξής: «Υπό τις συνθήκες αυτές είναι εμφανές ότι το κύριο στοιχείο της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής προς τη Σοβιετική Ένωση πρέπει να είναι μία μακροχρόνια, υπομονετική αλλά σθεναρή και άγρυπνη ανάσχεση των ρωσικών επεκτατικών τάσεων». Κατά τον Κένναν «οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν τη δύναμη να προκαλέσουν τεράστια αύξηση των εντάσεων κάτω απ τις οποίες θα πρέπει να λειτουργεί η σοβιετική πολιτική και να ενισχύσουν τις τάσεις που θα πρέπει τελικά να βρουν διέξοδο στη διάλυση ή το βαθμιαίο μετριασμό της σοβιετικής δύναμης» 15. Αν λοιπόν οι Ηνωμένες Πολιτείες επέμεναν στη σταθερή τήρηση της 13 Parker, σ Αναφέρεται στο: Χαράλαμπος Παπασωτηρίου, Αμερικανικό πολιτικό σύστημα και εξωτερική πολιτική: , σ. 63, Ποιότητα, Αναφέρεται στο: David Horovitz, Από τη Γιάλτα στο Βιετνάμ, σ. 347, Κάλβος,

9 πολιτικής της ανάσχεσης διαχρονικά, τότε η επισώρευση προβλημάτων και δυσκολιών στη Σοβιετική Ένωση, θα έφτανε σταδιακά σε τόσο κρίσιμο σημείο, οπότε: «εφόσον οτιδήποτε λάβει χώρα που θα κλονίσει την ενότητα και την αποτελεσματικότητα του κόμματος ως πολιτικού εργαλείου, η Σοβιετική Ρωσία ενδέχεται να αλλάξει από τη μια μέρα στην άλλη, ώστε από μία από τις ισχυρότερες να μετατραπεί σε μία από τις πιο αδύναμες και αξιολύπητες εθνικές κοινωνίες». Είναι αξιοθαύμαστη στο σημείο αυτό η διορατικότητα του Κένναν. Όπως έχει σημειώσει ο Kissinger: «Κανένα άλλο έγγραφο δεν προέβλεψε με τόση ακρίβεια αυτά που πράγματι συνέβησαν μετά την έλευση του Μιχαήλ Γκορμπατσόφ» 16. Για τον Κένναν τα αμερικανικά εθνικά συμφέροντα θα εξασφαλίζονταν, εφόσον οι ΗΠΑ επικεντρώνονταν σε πολιτικούς στόχους υψηλής γεωπολιτικής προτεραιότητας 17. Πρωταρχικής σημασίας ήταν τα πέντε μεγάλα κέντρα βιομηχανικής και στρατιωτικής ισχύος: ΗΠΑ, ΕΣΣΔ, Βρετανία, Γερμανία, και Ιαπωνία. Εφόσον τα τέσσερα από τα πέντε ήταν εκτός του σοβιετικού ελέγχου, θα έπρεπε οι ΗΠΑ να χρησιμοποιήσουν την οικονομική τους υπεροχή ώστε αυτά να διατηρήσουν την ανεξαρτησία τους έναντι της Μόσχας. Περαιτέρω, περιοχές όπως το βόρειο μισό του ατλαντικού, η Μεσόγειος, η Μέση Ανατολή μέχρι και το Ιράν, η Ιαπωνία, και οι Φιλιππίνες, αποτελούσαν στρατηγικά σημεία στη σκέψη του Κένναν, σε ό,τι αφορά την απρόσκοπτη πρόσβαση σε πρώτες ύλες και ενέργεια, ώστε αν οι Ηνωμένες Πολιτείες επιτύγχαναν τον έλεγχό τους, θα καθιστούσαν ασφαλή έναντι των σοβιετικών, τα τέσσερα από τα πέντε προαναφερθέντα σημαντικά βιομηχανικά κέντρα του κόσμου 18. Στο πλαίσιο αυτό ερμηνεύεται η πολιτική των ΗΠΑ για την οικονομική ανάπτυξη και την πολιτική σταθερότητα και προσήλωση στη δημοκρατία δυτικού τύπου στην Δυτική Ευρώπη και την Ιαπωνία.. Έτσι, θα πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι στη σκέψη του Κένναν η ανάσχεση θα έπρεπε να υλοποιηθεί με οικονομικές και πολιτικές μεθόδους. Δεν επρόκειτο η Δύση να έρθει σε άμεση στρατιωτική σύγκρουση με τη Σοβιετική Ένωση, αλλά εμμέσως να αποτρέψει με οικονομικά, ιδεολογικά, πολιτικά και ψυχολογικά μέσα, την επέκταση της σοβιετικής επιρροής. 16 Henry Kissinger, Διπλωματία, σ. 509, Λιβάνης, Παπασωτηρίου, σ Παπασωτηρίου, σ

10 Ο Κένναν λοιπόν διαφώνησε με την στρατιωτική εκδοχή της ανάσχεσης, δηλαδή με την ίδρυση του ΝΑΤΟ, καθώς θεωρούσε πως κάτι τέτοιο θα αύξανε την εχθρότητα των Σοβιετικών. Εξάλλου, πίστευε πως δεν είναι όλες οι περιοχές του πλανήτη στρατηγικής σημασίας για την αναχαίτιση του κομμουνισμού. Οι απόψεις αυτές αποτέλεσαν μία μεταγενέστερη του δόγματος Κένναν- εκδοχή της ανάσχεσης, και ενσωματώθηκαν στο Υπόμνημα Εθνικής Ασφαλείας, αρ. 68 (NSC-68), επιτροπής με επικεφαλής τον Πολ Νίτσε, στις 14 Απριλίου Σύμφωνα λοιπόν με την αναθεωρημένη εκδοχή της ανάσχεσης που εκφραζόταν στο NSC-68, θεωρούνταν πλέον οποιαδήποτε επέκταση της σοβιετικής επιρροής ως επικίνδυνη. «Έχοντας αποποιηθεί την ιεράρχηση των πολιτικών στόχων, το NSC-68 οδηγούσε στην αυτόματη αμερικανική αντίδραση σε κάθε σοβιετική πρωτοβουλία οπουδήποτε στην υφήλιο ανεξάρτητα από τις τοπικές συνθήκες και την εγγενή γεωπολιτική σημασία της διακυβευόμενης περιοχής. Στην πράξη το NSC-68 οδηγούσε σε ακόμη ευρύτερο παγκόσμιο παρεμβατισμό των ΗΠΑ, καθώς ταύτιζε τον κομμουνισμό γενικά με τη Σοβιετική Ένωση» 19. Φυσικά, όπως προείπαμε, η έμφαση για την επίτευξη των στόχων του NSC-68, δινόταν κυρίως στα στρατιωτικά μέσα. Το NSC-68 υποστήριζε την ανάπτυξη των συμβατικών δυνάμεων ώστε οι ΗΠΑ να μη βρεθούν ποτέ στο δίλημμα να υποχωρήσουν ή να απαντήσουν με πυρηνικά στην περίπτωση σοβιετικής επεκτατικής κίνησης τύπου Χίτλερ. Δηλαδή, μέσω της ανάπτυξης των συμβατικών δυνάμεων επιδιωκόταν να καταστεί η Αμερική ικανή να αντεπιτεθεί με συμβατικά μέσα. Εκ των υστέρων, και με τη γνώση των ιστορικών γεγονότων που διαδραματίστηκαν, μπορούμε να πούμε πως η στρατηγική της ανάσχεσης έτσι όπως εκφράστηκε από τον Κένναν, αποδείχθηκε πιο διορατική και πολιτικώς αποτελεσματική, αφού είχε ιεραρχήσει ορθά τα σημεία στα οποία έπρεπε να δοθεί προτεραιότητα εκ μέρους της Αμερικής για την ανάσχεση της Σοβιετικής Ένωσης. Όπως έδειξε η ιστορία, τα πεδία οικονομία και πολιτική- στα οποία έδινε έμφαση ο Κένναν, ήταν αυτά στα οποία κρίθηκε η αντιπαράθεση των δύο υπερδυνάμεων. Ιδωμένη ως διαχρονικά συνεχής και σταθερή, η ανάσχεση «ήταν μια εξαιρετική θεωρία, ταυτόχρονα πρακτική και ιδεαλιστική, εμβριθής στην εκτίμηση των σοβιετικών κινήτρων αλλά και αξιοπερίεργα αφηρημένη στις περιγραφές της. Εντελώς αμερικανική ως προς την προσήλωσή της στην ουτοπία, θεωρούσε ότι η 19 Παπασωτηρίου, σ

11 κατάρρευση του αντίπαλου ολοκληρωτικού καθεστώτος θα μπορούσε να επιτευχθεί ουσιωδώς μ ένα μαλακό τρόπο Λαμβάνοντας υπόψη όλους αυτούς τους χαρακτηρισμούς, η ανάσχεση ήταν ένα δόγμα που ακολούθησε η Αμερική περισσότερο από τέσσερις δεκαετίες δημιουργίας, αγώνων και, τελικά, θριάμβου» 20. Σαφώς λοιπόν στόχος των δυτικών δυνάμεων ήταν η συγκράτηση της επεκτατικής πολιτικής της χερσαίας ευρασιατικής δύναμης της ΕΣΣΔ και η επίτευξη ισορροπίας μεταξύ αυτής και της ναυτικής δημοκρατικής Δύσης. Στο πλαίσιο αυτό ερμηνεύεται και η ίδρυση του ΝΑΤΟ. Με τα λόγια του Kissinger: «Έτσι, δημιουργήθηκε ο Οργανισμός Βορειοατλαντικού Συμφώνου σαν ένας τρόπος σύνδεσης της Αμερικής με την άμυνα της Δυτικής Ευρώπης. Το ΝΑΤΟ αποτέλεσε ορόσημο για τη μεταστροφή της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Αμερικανικές και καναδικές δυνάμεις ενώθηκαν με τα στρατεύματα της Δυτικής Ευρώπης υπό μια διεθνή διοίκηση του ΝΑΤΟ. Το αποτέλεσμα ήταν μια αναμέτρηση μεταξύ δυο στρατιωτικών συμμαχιών και δυο σφαίρες επιρροής καθ όλο το μήκος της διαχωριστικής γραμμής στην Ευρώπη» 21. Αλλά και ο Mackinder δεν είχε υποστηρίξει τίποτα διαφορετικό μπορούμε μάλιστα να πούμε πως η βορειοατλαντική συμμαχία αποτέλεσε την υλοποίηση τον οραματισμών του- όταν σκιαγράφησε τη μορφή που θα έπρεπε να έχει μια συμμαχία των δυτικών χωρών έναντι της χερσαίας δύναμης που θα επιχειρούσε να κυριαρχήσει στον ευρασιατικό χώρο: «ένα προγεφύρωμα στη Γαλλία, ένα προχωρημένο αεροδρόμιο στη Βρετανία, εφεδρείες εκπαιδευμένου ανθρώπινου δυναμικού, γεωργικά και βιομηχανικά εφόδια στις ΗΠΑ και στον Καναδά» 22. Την επιδίωξη της αναχαίτισης της ΕΣΣΔ μέσω της διατήρησης της ισορροπίας δυνάμεων μεταξύ των δύο πόλων του μεταπολεμικού συστήματος, συνόψισε το 1951 με εξαιρετική διαύγεια ο Τζορτζ Κένναν, ο ευφυής διπλωμάτης που πρώτος διατύπωσε τη στρατηγική της ανάσχεσης: «Η ασφάλειά μας εξαρτιόταν για μεγάλο μέρος της ιστορίας μας από τη θέση της Βρετανίας. Ο Καναδάς συγκεκριμένα υπήρξε χρήσιμος και απαραίτητος όμηρος των καλών σχέσεων της χώρας μας και της Βρετανικής Αυτοκρατορίας. Και η θέση της Βρετανίας με τη σειρά της εξαρτιόταν από τη διατήρηση μιας ισορροπίας των δυνάμεων στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Ως εκ τούτου ήταν ζωτικής σημασίας για εμάς, όπως και για τη Βρετανία, να μη κυριαρχήσει μία 20 Kissinger, σ Kissinger, σ Στο: Ορέστης Βιδάλης, Το σύγχρονο γεωπολιτικό περιβάλλον και η εθνική μας πολιτική, σ. 30, Ελληνική Ευρωεκδοτική,

12 ηπειρωτική χερσαία δύναμη στην ευρασιατική ηπειρωτική μάζα. Το συμφέρον μας έγκειτο στη διατήρηση κάποιας σταθερής ισορροπίας μεταξύ των δυνάμεων της ενδοχώρας, ώστε καμία από αυτές να μην επιφέρει την καθυπόταξη των υπολοίπων, να κατακτήσει τα θαλάσσια άκρα της χερσαίας μάζας, να διαλύσει τη θέση της Αγγλίας και να προχωρήσει όπως με βεβαιότητα θα έκανε υπό αυτές τις συνθήκεςσε υπερπόντιο επεκτατισμό, εχθρικό προς εμάς και υποστηριζόμενο από τους τεράστιους πόρους του εσωτερικού της Ευρώπης και της Ασίας» 23. Με τις προαναφερθείσες απόψεις του Kennan συμφώνησε αργότερα και ο Kissinger, επιβεβαιώνοντας έτσι τους διαχρονικούς φόβους της Αμερικής για τον κίνδυνο να κυριαρχήσει μια ηπειρωτική δύναμη στην Ευρασία: «Γεωπολιτικώς, η Αμερική είναι ένα νησί μακριά από τις ακτές της γήινης μάζας της Ευρασίας, οι πόροι και ο πληθυσμός της οποίας είναι πολύ μεγαλύτεροι από αυτούς των Ηνωμένων Πολιτειών. Η κυριαρχία μιας μόνο δύναμης σε οποιαδήποτε από τις δύο κύριες σφαίρες της Ευρασίας Ευρώπη ή Ασία- παραμένει ένας καλός ορισμός στρατηγικού κινδύνου για την Αμερική» 24. Σε όλα τα ανωτέρω θα πρέπει να συνυπολογίσουμε τη διαχρονική επιδίωξη της Ρωσίας/ΕΣΣΔ να επεκταθεί και μάλιστα να βρει διέξοδο στις θερμές θάλασσες. Όπως τονίζεται εξάλλου από τους γεωπολιτικούς, «η πολιτική που υιοθετεί η χερσαία ναυτική δύναμη στηρίζεται στην επιθυμία της να ξεφύγει από τον ηπειρωτικό εγκλωβισμό της και ν αποκτήσει κάποια τουλάχιστον από τα πλεονεκτήματα των ναυτικών δυνάμεων Η άποψη ότι ο βασικός στόχος της επέκτασης μιας χερσαίας δύναμης είναι να μετατραπεί σε ναυτική δύναμη αποτελεί μία από τις βασικές γεωπολιτικές ερμηνείες του ρωσικού επεκτατισμού» 25. Στο πλαίσιο αυτό επομένως, εξηγείται η επιδίωξη της Δύσης να ασκήσει μία περιμετρική πίεση προς τη Σοβιετική Ένωση, ώστε να αποτρέψει περαιτέρω επέκτασή της. Αυτή η περιμετρική πίεση εντοπίζεται στη ζώνη που χαρακτήρισε ο Spykman ως κρίσιμης σημασίας, και την ονόμασε όπως έχουμε ήδη αναφέρει «Περίμετρο» ή «Δακτύλιο». Αν συγκρίνουμε τον χάρτη αρ. 2 με τον χάρτη αρ. 1 που αφορά στη Rimland του Spykman, θα διαπιστώσουμε ότι η οικοδόμηση των 23 Στο: Παπασωτηρίου, σ Kissinger, σ Parker, σ

13 συμμαχιών της Δύσης για την αναχαίτιση της ΕΣΣΔ, έτεινε να προσομοιάσει στην περιμετρική πίεση στη ζώνη της Rimland, που ο Spykman συμβούλευε τις δυτικές δημοκρατίες να ασκήσουν, για να εμποδίσουν την επέκταση της ηπειρωτικής/χερσαίας δύναμης. Χάρτης 2 * Αυτή η «περιμετρική πίεση» ή «περιμετρική άμυνα» ήταν απόρροια της μετεξέλιξης της αρχικής στρατηγικής της ανάσχεσης του Kennan, στην πιο στρατιωτικοποιημένη της μορφή όπως αυτή εκφράστηκε από το NSC-68, στο οποίο αναφερθήκαμε προηγουμένως. Έτσι, «ενώ ο Κένναν θεωρούσε ότι οι ΗΠΑ έπρεπε να χρησιμοποιήσουν πρώτιστα οικονομικά μέσα για να διατηρήσουν ορισμένα κέντρα (κυρίως οικονομικής ισχύος) εκτός της σοβιετικής επιρροής το NSC-68 τασσόταν υπέρ της σύστασης μίας γιγαντιαίας αμυντικής περιμέτρου γύρω από τη Σοβιετική Ένωση Η κυριότερη, περισσότερο μόνιμη (και ιδιαίτερα ευνοϊκή για την Ελλάδα) συνέπεια του NSC-68, ήταν η ένταση των προσπαθειών για τη δημιουργία δυτικής * Πηγή: διαδίκτυο, cla.alpoly.edu, πρόσβαση 05/5/

14 περιμετρικής άμυνας. Έτσι, εντάθηκε η στρατιωτική οργάνωση του ΝΑΤΟ, ενώ το 1952 έγιναν δεκτές στους κόλπους του η Ελλάδα και η Τουρκία» 26. Όσον αφορά το τελευταίο σκέλος που μας αφορά άμεσα, και σε συνδυασμό με το Δόγμα Τρούμαν που εξαγγέλθηκε το 1947, τα λόγια του Ουόλτερ Λίππμαν, που διατυπώθηκαν στη New Herald Tribune της , συνηγορούν με την ανωτέρω γεωπολιτική θεώρηση: «Διαλέξαμε την Ελλάδα και την Τουρκία, όχι από ενδιαφέρον για την ανάγκη βοήθειας που έχουν, ούτε επειδή είναι λαμπρά δείγματα δημοκρατίας και εφαρμογής των βασικών ελευθεριών, αλλά επειδή αποτελούν τη στρατηγική πύλη για τη Μαύρη Θάλασσα και την καρδιά της ΕΣΣΔ» 27. Εν κατακλείδι, οι δύο όψεις της ανάσχεσης οικονομικοπολιτική του Κένναν και στρατιωτική του NSC-68- ιδωμένες ως ενιαίο σύνολο, δείχνουν πως η γεωστρατηγική της Δύσης και συγκεκριμένα των ΗΠΑ, στόχευε σε ένα πολυδιάστατο περιορισμό της επέκτασης της ΕΣΣΔ. Αφενός, «με τους όρους τόσο της θεωρίας της υψηλής στρατηγικής όσο και της θεωρίας της διεθνούς πολιτικής οικονομίας οι ΗΠΑ κατόρθωσαν να δημιουργήσουν έναν εξαιρετικά επιτυχημένο συνασπισμό των πιο αναπτυγμένων χωρών του κόσμου, με αποτέλεσμα η Σοβιετική Ένωση να μπορέσει να αμφισβητήσει την παγκόσμια αμερικανική επιρροή μονάχα σε περιοχές του Τρίτου Κόσμου, που κατά την ιεράρχηση του Κένναν ήταν ασήμαντες, όσον αφορά την παγκόσμια ισορροπία ισχύος. Το οικονομικό σύστημα Μπρέτον Γουντς, το Σχέδιο Μάρσαλ, η δημιουργία της ΕΟΚ με τη συμμετοχή της Δυτικής Γερμανίας, η ενσωμάτωση της Ιαπωνίας στο διεθνές ανοικτό οικονομικό σύστημα αποτέλεσαν τα πιο επιτυχημένα στοιχεία της αμερικανικής υψηλής στρατηγικής στον ψυχρό πόλεμο» 28. Αφετέρου, με τους όρους της κλασικής γεωπολιτικής των Mackinder και Spykman, η περιμετρική πίεση που άσκησαν οι Ηνωμένες Πολιτείες με τους συμμάχους τους στη ζώνη της Rimland, αποσκοπούσε στην αναχαίτιση και τον περιορισμό της χερσαίας δύναμης που ενσαρκωνόταν από τη Σοβιετική Ένωση, ώστε η τελευταία να μην αποκτήσει τη δυνατότητα πλανητικής κυριαρχίας. Αν και δεν μπορεί να υποστηριχθεί ασφαλώς πως η στρατηγική της ανάσχεσης οδήγησε ντετερμινιστικά στων πτώση του ενός πόλου του ψυχροπολεμικού συστήματος, εντούτοις, στη βάση της γεωπολιτικής θεώρησης για εξισορρόπηση της μεγάλης 26 Ευάνθης Χατζηβασιλείου, Από την ανάσχεση στην «Περιμετρική Άμυνα», στο: Αφιέρωμα: Γεωπολιτική, Ελευθεροτυπία, , πρόσβαση στην ηλεκτρονική έκδοση: Αναδημοσιευμένο στο: Μάριος Πλωρίτης, Το άσπρο, το μαύρο και το γκρίζο: αποχρώσεις του δόγματος Τρούμαν, Το Βήμα της Κυριακής, Παπασωτηρίου, σ

15 χερσαίας δύναμης από τη δεσπόζουσα δυτική δύναμη στο πλαίσιο της ανάλυσής μας, τις ΗΠΑ- και τους συμμάχους της, κρίνεται ως, επιτυχημένη αφού κατάφερε να επιτύχει τη συγκράτηση του επεκτατισμού και της επιρροής της Σοβιετικής Ένωσης, πολύ αποτελεσματικά όπως προείπαμε. Άλλωστε, η εξισορρόπηση των αναθεωρητικών δυνάμεων είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη ρεαλιστική θεώρηση των διεθνών σχέσεων, και ως εκ τούτου, η στρατηγική της ανάσχεσης, ιδωμένη από την πλευρά της ρεαλιστικής διεθνούς πολιτικής, ανταποκρινόταν στην ανάγκη διατήρησης του ισοζυγίου ισχύος μεταξύ των δύο πόλων του ψυχροπολεμικού συστήματος. 15

Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών

Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών ΠΜΣ Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών Α Εξάμηνο Ειδίκευση: Διεθνής Πολιτική Οικονομία Μάθημα: Γεωπολιτική, Γεωστρατηγική και Γεωοικονομία Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω διεθνών συµφωνιών: α. Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (1878) β. Σύµφωνο Μολότοφ Ρίµπεντροπ (1939) γ. Συνθήκη

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 2 ο. Το ιστορικό πλαίσιο

Μαθημα 2 ο. Το ιστορικό πλαίσιο Μαθημα 2 ο Το ιστορικό πλαίσιο Πως, μέσα από ποιες δομές, διαδικασίες και συσχετισμούς, τα κράτη και οι άλλοι δρώντες στο παγκόσμιο σύστημα διαχειρίζονται μεγάλα προβλήματα, και επιχειρούν να διασφαλίσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ. Συγκριτική Παρουσίαση των ιαφορετικών Σχολών Σκέψης

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ. Συγκριτική Παρουσίαση των ιαφορετικών Σχολών Σκέψης ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Συγκριτική Παρουσίαση των ιαφορετικών Σχολών Σκέψης KEIMENO-ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Λγος (ΜΧ) Λάμπρος Καφίδας, Οικονομολόγος - Περιφερειολόγος Στην προσπά- θεια του ανθρώπου για την καλλίτερη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΩΣ ΤΟ 1941 100 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις διαζευκτικής απάντησης ή του τύπου

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας είναι η συνέχεια στόχων και στρατηγικών επιλογών στη βάση των πολιτικών αντιλήψεων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ Μέρος πρώτο: Η πορεία προς μία κοινή ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ανάγκη για

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου «Παγκόσμια Ευρώπη: οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης» Αθήνα 30 Ιανουαρίου 2007 1 Προσφωνήσεις. Αυτή την

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΜΑΧΟΙ ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΦΙΛΟΙ, ΗΠΑ ΤΟΥΡΚΙΑ, 1979-2000 15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΣΥΜΜΑΧΟΙ ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΦΙΛΟΙ, ΗΠΑ ΤΟΥΡΚΙΑ, 1979-2000 15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΥΜΜΑΧΟΙ ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΦΙΛΟΙ, ΗΠΑ ΤΟΥΡΚΙΑ, 1979-2000 15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ιστορία της στρατηγικής συνεργασίας ΗΠΑ Τουρκίας έχει μια διάρκεια εβδομήντα πέντε χρόνων, κατά την οποία οι διμερείς σχέσεις γνώρισαν ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Ε λ Νίνιο (El Niño) ονοµάζεται το θερµό βόρειο θαλάσσιο ρεύµα που εµφανίζεται στις ακτές του Περού και του Ισηµερινού, αντικαθιστώντας το ψυχρό νότιο ρεύµα Humboldt. Με κλιµατικούς όρους αποτελει µέρος

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οργανισμός είναι ένα σύνολο κρατών, που δημιουργείται με διεθνή συνθήκη, διαθέτει μόνιμα όργανα νομική προσωπικότητα διαφορετική από τα κράτη

Διεθνής Οργανισμός είναι ένα σύνολο κρατών, που δημιουργείται με διεθνή συνθήκη, διαθέτει μόνιμα όργανα νομική προσωπικότητα διαφορετική από τα κράτη Διεθνείς Οργανισμοί Περιεχόμενα Σελ.3 Τι είναι διεθνής οργανισμός; Σελ.4 Κατηγορίες διεθνών οργανισμών Σελ.5-6 Σημαντικότεροι Διεθνείς Οργανισμοί Σελ.7 Τι είναι Μη Κυβερνητικός Οργανισμός Σελ.8-11 Μ.Κ.Ο

Διαβάστε περισσότερα

3 O ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Η συμβολή της Κύπρου στη νέα Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Στρατηγική»

3 O ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Η συμβολή της Κύπρου στη νέα Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Στρατηγική» 3 O ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Η συμβολή της Κύπρου στη νέα Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Στρατηγική» ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟ HILTON PARK 28 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ κ. ΔΗΜΗΤΡΗ ΣΥΛΛΟΥΡΗ 1 Αγαπητέ κύριε

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Η Παγκόσµια Μετανάστευση Το 2010, 214 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν μετανάστες, κατοικούσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΝΕΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΚΑΙ ΟΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Μάριος Τσέζος, Καθηγητής Ε.Μ.Π.

ΤΟ ΝΕΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΚΑΙ ΟΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Μάριος Τσέζος, Καθηγητής Ε.Μ.Π. ΤΟ ΝΕΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΚΑΙ ΟΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Μάριος Τσέζος, Καθηγητής Ε.Μ.Π. Περιβαλλοντική Μηχανική και Γεωπεριβάλλον Αν αναρωτηθεί κανείς

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα για τις σχέσεις Ελλάδος Ηνωμένων Πολιτειών

Έρευνα για τις σχέσεις Ελλάδος Ηνωμένων Πολιτειών Έρευνα για τις σχέσεις Ελλάδος Ηνωμένων Πολιτειών στα πλαίσια της εκδήλωσης What s Next Κεφαλαιοποιώντας τον θετικό αντίκτυπο της πρόσφατης επίσκεψης του Πρωθυπουργού στην Washington 23 Μαρτίου 2010 Βασικά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΕΩΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΙΡΑΝ. Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου

Η ΓΕΩΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΙΡΑΝ. Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου Η ΓΕΩΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΙΡΑΝ Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου Αλλαγές στο Ενεργειακό Τοπίο Πολλά φαίνεται να αλλάζουν με την πρόσφατη συμφωνία για τα πυρηνικά με το Ιράν. Είναι φανερό πως

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Κυρίως μέρος

Πρόλογος. Κυρίως μέρος ΘΕΜΑ : Έχετε μελετήσει ως τώρα τα πρώτα τέσσερα κεφάλαια του Εγχειριδίου Μελέτης και του Συνοδευτικού Βιβλίου του Henig. Στη δεύτερη γραπτή Εργασία απαντήστε στα εξής ερωτήματα: Εκτιμώντας τις ιδιαιτερότητες

Διαβάστε περισσότερα

Μάος Δημήτρης Άλφρεντ Θάγιερ Μάχαν: Φίλιπ Α. Κρόουλ Οι Δημιουργοί της Σύγχρονης Στρατηγικής: Peter Paret

Μάος Δημήτρης Άλφρεντ Θάγιερ Μάχαν: Φίλιπ Α. Κρόουλ Οι Δημιουργοί της Σύγχρονης Στρατηγικής: Peter Paret Μάος Δημήτρης Παρουσίαση του δοκιμίου Άλφρεντ Θάγιερ Μάχαν: Ο ναυτικός ιστορικός, Φίλιπ Α. Κρόουλ Οι Δημιουργοί της Σύγχρονης Στρατηγικής: από τον Μακιαβέλλι στην Πυρηνική Εποχή, Peter Paret Στο πρώτο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α1 Να δώσετε το περιεχόµενο των ακόλουθων όρων: α. Εξαρχία β. Σοβιέτ γ. όγµα Τρούµαν Μονάδες 15 ΘΕΜΑ Α2 Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός Η πρόσφατη οικονομική κρίση επηρέασε εκατομμύρια Ευρωπαίων πολιτών με πολλούς να χάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 θεμα: Ιστορικη Εξελιξη Αγωγης και Προαγωγης Υγειας. Η προαγωγη υγειας είναι συνδεδεμενη με τις αλλαγες που

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

Επειδή ο μεσημβρινός τέμνει ξανά τον παράλληλο σε αντιδιαμετρικό του σημείο θα θεωρούμε μεσημβρινό το ημικύκλιο και όχι ολόκληρο τον κύκλο.

Επειδή ο μεσημβρινός τέμνει ξανά τον παράλληλο σε αντιδιαμετρικό του σημείο θα θεωρούμε μεσημβρινό το ημικύκλιο και όχι ολόκληρο τον κύκλο. ΝΑΥΣΙΠΛΟΪΑ Η ιστιοπλοΐα ανοιχτής θαλάσσης δεν διαφέρει στα βασικά από την ιστιοπλοΐα τριγώνου η οποία γίνεται με μικρά σκάφη καi σε προκαθορισμένο στίβο. Όταν όμως αφήνουμε την ακτή και ανοιγόμαστε στο

Διαβάστε περισσότερα

Η ZENTIVA ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ. Στόχος μας είναι να γίνουμε ο πολύτιμος εταίρος σας στα γενόσημα φάρμακα

Η ZENTIVA ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ. Στόχος μας είναι να γίνουμε ο πολύτιμος εταίρος σας στα γενόσημα φάρμακα Η ZENTIVA ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ Στόχος μας είναι να γίνουμε ο πολύτιμος εταίρος σας στα γενόσημα φάρμακα Ηνωμένο Βασίλειο Γαλλία Πορτογαλία Πολωνία Δημοκρατία της Τσεχίας Γερμανία Εσθονία Λετονία Λιθουανία Σλοβακία

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ 2.1 Εισαγωγή Η έρευνα διεξήχθη κατά την χρονική περίοδο Φεβρουαρίου έως και Ιουνίου του 2003. Ο συνολικός αριθµός των ευρωπαίων πολιτών που απάντησε

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Συνεργασία στη λεκάνη της Μεσογείου : Ενεργειακά ζητήματα. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Συνεργασία στη λεκάνη της Μεσογείου : Ενεργειακά ζητήματα. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Συνεργασία στη λεκάνη της Μεσογείου : Ενεργειακά ζητήματα H ενεργειακή εξάρτηση της ΕΕ ανήλθε στο 44% το 1995, θα έχει αυξηθεί κατά 65% μέχρι το 2025 και έως και 80% για το φυσικό αέριο. Η

Διαβάστε περισσότερα

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα.

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα. Β. ΑΝΟΙΚΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις ανάπτυξης 1. Λαµβάνοντας υπόψη σας τα εθνικά, κοινωνικά, οικονοµικά και πολιτικά χαρακτηριστικά της τσαρικής Ρωσίας καθώς και τις ιδιαίτερες συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Η εθνική άμυνα σε όλο τον κόσμο καλείται να αντιμετωπίσει ευρεία γκάμα απειλών και προκλήσεων

Η εθνική άμυνα σε όλο τον κόσμο καλείται να αντιμετωπίσει ευρεία γκάμα απειλών και προκλήσεων Δελτίο Τύπου Ημερομηνία: 10 Νοεμβρίου 2015 Υπεύθυνη: Αλεξάνδρα Φιλιππάκη Τηλ: 2106874711 Email: alexandra.filippaki@gr.pwc.com Σελίδες: 5 Η εθνική άμυνα σε όλο τον κόσμο καλείται να αντιμετωπίσει ευρεία

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου

Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου 1 Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστηµα δεν υπάρχουν µόνο οι µεγάλες δυνάµεις αλλά επίσης υπάρχουν µεσαίες, µικρές ή και πολύ µικρές δυνάµεις. Βέβαια η διαµόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Χαιρετισμός του Προέδρου του ΕΤΕΚ, Στέλιου Αχνιώτη στην ημερίδα «ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΕΣ και Προσδοκίες - ΠΩΣ ΔΙΑΣΦΑΛΙΖΟΝΤΑΙ;».

Χαιρετισμός του Προέδρου του ΕΤΕΚ, Στέλιου Αχνιώτη στην ημερίδα «ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΕΣ και Προσδοκίες - ΠΩΣ ΔΙΑΣΦΑΛΙΖΟΝΤΑΙ;». Χαιρετισμός του Προέδρου του ΕΤΕΚ, Στέλιου Αχνιώτη στην ημερίδα «ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΕΣ και Προσδοκίες - ΠΩΣ ΔΙΑΣΦΑΛΙΖΟΝΤΑΙ;». 25 Ιουνίου 2014 Venue Centre, Columbia Plaza, Λεμεσός Έντιμε Υπουργέ Ενέργειας, Εμπορίου,

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL

Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL Εσωτερική Αγορά, Βιομηχανία, Επιχειρηματικότη τα και ΜΜΕ ΣΥΝΟΨΗ Πίνακας επιδόσεων της Ένωσης για την Καινοτομία το

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Η Ευρώπη είναι ήπειρος κυρίως πεδινή, χωρίς έντονο ανάγλυφο. Τα 2/3 της ηπείρου είναι πεδινές εκτάσεις. Έχει το χαμηλότερο μέσο υψόμετρο από την επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ;

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Καθώς έχουν περάσει, από το 2008 οπότε και ξέσπασε η μεγαλύτερη καπιταλιστική κρίση μετά την κρίση του 1929, οι πάντες σχεδόν συμπεριφέρονται σαν να έχει ξεπεραστεί η κρίση

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 Μάθημα: ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Τρίτη, 5 Ιουνίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α1 Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων όρων: α. Εξαρχία β. Σοβιέτ γ. Δόγμα Τρούμαν Μονάδες 15 ΘΕΜΑ Α2 Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο «Φιλολογικό» Φροντιστήριο 2 ο Διαγώνισμα στη Νεοελληνική Γλώσσα Α Λυκείου Επιμέλεια: Μάνθου Άρτεμις [Ο διαδικτυακός διάλογος] Δεν μπορεί, ασφαλώς, να αμφισβητηθεί ότι ο διάλογος αποτελεί απαραίτητο στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

% Μεταβολή 08/07 44.367.891.178 12,13% 9,67% 42.277.469.831 11,21% 6,08% 4.785.906.605 1,31% 3,39% 7.098.635.823 1,88% 7,45%

% Μεταβολή 08/07 44.367.891.178 12,13% 9,67% 42.277.469.831 11,21% 6,08% 4.785.906.605 1,31% 3,39% 7.098.635.823 1,88% 7,45% Εµπορικό Ισοζύγιο Για το, ο όγκος εµπορίου της Ιταλίας ανήλθε σε 743 δισ. ευρώ, εκ των οποίων οι ιταλικές εξαγωγές ήταν 365 δισ. ευρώ και οι εισαγωγές 377 δισ. ευρώ. Το έλλειµµα του εµπορικού ισοζυγίου

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

α. Προς αναζήτηση νέων δρόμων της τουρκικής κατάκτησης που είχε διακόψει την επικοινωνία Ευρώπης Ασίας της έλλειψης πολύτιμων μετάλλων στην Ευρώπη

α. Προς αναζήτηση νέων δρόμων της τουρκικής κατάκτησης που είχε διακόψει την επικοινωνία Ευρώπης Ασίας της έλλειψης πολύτιμων μετάλλων στην Ευρώπη Σελ. 122 3. Οι ανακαλύψεις α. Προς αναζήτηση νέων δρόμων Η αναζήτηση νέων δρόμων είναι αναγκαία εξαιτίας : της τουρκικής κατάκτησης που είχε διακόψει την επικοινωνία Ευρώπης Ασίας της έλλειψης πολύτιμων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010. Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009. Γενικά χαρακτηριστικά

ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010. Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009. Γενικά χαρακτηριστικά ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010 Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009 Γενικά χαρακτηριστικά Η διεθνής οικονομική κρίση, που άρχισε να πλήττει σοβαρά την παγκόσμια οικονομία από το

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

Θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά την Παγκρητική Ομοσπονδία Ευρώπης και τον

Θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά την Παγκρητική Ομοσπονδία Ευρώπης και τον ΠΡΟΒΟΛΗ & ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΚΡΗΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Λ. Δημοκρατίας 20, Ηράκλειο Κρήτης 71306 Tηλ: ++30 2810 / 343458 / 341096 Fax: / 343459 E-mail : info@crete-exporters.com Web site : www.crete-exporters.com Κυρίες

Διαβάστε περισσότερα

Μεταστροφή άποψης: Πριν και µετά τις ιαβουλεύσεις

Μεταστροφή άποψης: Πριν και µετά τις ιαβουλεύσεις Μεταστροφή άποψης: Πριν και µετά τις ιαβουλεύσεις Το παρόν έγγραφο παρουσιάζει κατηγορίες ποσοστών αναφορικά µε τις ερωτήσεις οι οποίες έδειξαν στατιστικά σηµαντικές διαφορές ως προς τη σύγκριση άποψη

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκηνιακά παιχνίδια της Άγκυρας

Παρασκηνιακά παιχνίδια της Άγκυρας 1 Του Χρήστου Μηνάγια Παρασκηνιακά παιχνίδια της Άγκυρας 04 Απριλίου 2012 www.geostrategy.gr Στο άρθρο του συντάκτη του παρόντος, µε τίτλο «Εκβιασµοί, απειλές και αυθαιρεσίες από την Άγκυρα στην Ανατολική

Διαβάστε περισσότερα

The Economist Events The 17th Roundtable with the Government of Greece

The Economist Events The 17th Roundtable with the Government of Greece Χ. ΣΑΧΙΝΗΣ: Ευχαριστώ και ευχαριστώ που με προσκαλέσατε. Συγγνώμη για τα Αγγλικά μου, αλλά έρχομαι από μερικές εβδομάδες που μιλούσα στους ξένους επενδυτές και γι αυτό ίσως έρχονται τα Αγγλικά πιο εύκολα.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΠΙΟ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΗΦΑΙΣΤΕΙΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

ΤΑ ΠΙΟ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΗΦΑΙΣΤΕΙΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΑ ΠΙΟ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΗΦΑΙΣΤΕΙΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ 1. Το ηφαίστειο Mount Merapi Η Ινδονησία κατέχει την αδιαμφισβήτητα ηγετική θέση στον κόσμο σε ενεργά ηφαίστεια και σεισμούς. Το Mount Merapi βρίσκεται στο κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη Οι υδρίτες (εικ. 1) είναι χημικές ενώσεις που ανήκουν στους κλειθρίτες, δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΣΤΡΑΤΟΥ

ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΣΤΡΑΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΣΤΡΑΤΟΥ Χαιρετισμός Του κ. Α/ΓΕΣ, ως Εκπροσώπου του κ. Υπουργού Εθνικής Άμυνας κ. Ευάγγελου Βενιζέλου στo Συνέδριο Χειρισμού Κρίσεων«ΑΘΗΝΑ 2011» Θεσσαλονίκη, 03 Ιουν 11 - 1 - Κύριοι πρέσβεις

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία μάς διδάσκει ότι όποτε η Ελλάδα κλυδωνίζεται, μαζί της κλυδωνίζεται και η Ευρώπη.

Η ιστορία μάς διδάσκει ότι όποτε η Ελλάδα κλυδωνίζεται, μαζί της κλυδωνίζεται και η Ευρώπη. The Economist 19 th Roundtable with Government of Greece EUROPE: THE COMEBACK? GREECE: HOW RESILIENT? Brainstorming with the new Greek government and world leaders Ξενοδοχείο InterContinental, 14-15/5/2015

Διαβάστε περισσότερα

«Αθηνά» Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου Όπλων www.armscontrol.info

«Αθηνά» Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου Όπλων www.armscontrol.info http://, Τηλ:2105226884, 6944165341, FAX: 2105226884, 2310904794 Η πραγματική εικόνα του πολέμου στο Λίβανο με απλά λόγια. Θεόδωρος Λιόλιος Διευθυντής του Ε.Κ.Ε.Ο. Σαλαμίνος 10, Θεσσαλονίκη 54625, email:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Ε ΤΑΞΗ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Σελίδα 1 Κωνσταντινούπολη Η ξακουστή και δοξασµένη πολιτεία, µε τη λαµπρή, χιλιόχρονη ιστορία, που για δέκα αιώνες δέσποζε πρωτεύουσα της

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΙΖΙΚΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Τίνα Μπιρμπίλη Υπουργός ΠΕΚΑ

Η ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΙΖΙΚΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Τίνα Μπιρμπίλη Υπουργός ΠΕΚΑ Η ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΙΖΙΚΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Τίνα Μπιρμπίλη Υπουργός ΠΕΚΑ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΜΕΤΑΒΟΛΗ Η μέση συνδυασμένη θερμοκρασία εδάφους ωκεανού τον Ιούλιο 2010 ήταν η

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η σημαία της Βουλγαρίας αποτελείται από τρεις ισομεγέθεις οριζόντιες λωρίδες χρώματος λευκού(στην κορυφή), πράσινου και κόκκινου. Το λευκό αντιπροσωπεύει την ειρήνη,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΡΡΗΤΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΤΟΥΡΚΙΑ

ΑΠΟΡΡΗΤΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΤΟΥΡΚΙΑ ΑΠΟΡΡΗΤΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΤΟΥΡΚΙΑ Η ΕΘΝΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ Του Χρήστου Μηνάγια minagias@gmail.com, τηλ. 6948260485 Κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις ΚΑ ΜΟΣ (τηλ. 2310252320, Ερµού 48 Θεσσαλονίκη, Τ.Κ. 54623)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

στη Βουλγαρία και µετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1 η Ιανουαρίου 2007, κάτω από τον πιο εύγλωττο τίτλο Σύγχρονη

στη Βουλγαρία και µετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1 η Ιανουαρίου 2007, κάτω από τον πιο εύγλωττο τίτλο Σύγχρονη Σύγχρονη Βουλγαρία: Από το Ανατολικό Μπλοκ στην Ευρωπαϊκή Ένωση Πρόλογος Το παρόν βιβλίο προέκυψε µέσα από συζητήσεις που ξεκίνησαν στα τέλη του 2008 στη Σόφια γύρω από την αναγκαιότητα πρόσβασης του ελληνικού

Διαβάστε περισσότερα

Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα

Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα «Ενεργειακά δίκτυα στην Ευρώπη η υλοποίηση ενός οράματος» The Economist «Η Θάλασσα της Ευρώπης: Σκιαγραφώντας τον χάρτη της οικονομικής ανάπτυξης» Θεσσαλονίκη, 17 Φεβρουαρίου 2014 Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής

Διαβάστε περισσότερα

Η PROINSO αρχίζει τη διανοµή συστηµάτων από την Ταϋλάνδη προς όλη τη Νοτιοανατολική Ασία

Η PROINSO αρχίζει τη διανοµή συστηµάτων από την Ταϋλάνδη προς όλη τη Νοτιοανατολική Ασία Η PROINSO αρχίζει τη διανοµή συστηµάτων από την Ταϋλάνδη προς όλη τη Νοτιοανατολική Ασία Η ισπανική πολυεθνική, που είναι εξειδικευµένη στη διανοµή ηλιακών στοιχείων και µετατροπέων για ηλιακές φωτοβολταϊκές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Ο νησιωτικός τουρισμός και η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Προκλήσεις και Ευκαιρίες για τον Παράκτιο και Θαλάσσιο Τουρισμό στην ΕΕ».

Ο νησιωτικός τουρισμός και η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Προκλήσεις και Ευκαιρίες για τον Παράκτιο και Θαλάσσιο Τουρισμό στην ΕΕ». Ο νησιωτικός τουρισμός και η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Προκλήσεις και Ευκαιρίες για τον Παράκτιο και Θαλάσσιο Τουρισμό στην ΕΕ». Εισηγήτρια κα Ελευθερία Φτακλάκη, Αντιπεριφερειάρχης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ....3 ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 1. Ακαθάριστος κύκλος εργασιών....4 2. Λειτουργικό Κέρδος....7 3. Άποψη για την οικονομική κρίση... 10 4. Τα περισσότερο σημαντικά επιχειρησιακά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ 18 Φεβρουαρίου 2013 Εισήγηση του Περιφερειάρχη Νοτίου Αιγαίου Γιάννη ΜΑΧΑΙΡΙ Η Θέμα: Ενεργειακή Πολιτική Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου Η ενέργεια μοχλός Ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

À ª. π ø º πƒ. À ƒ º πƒ. ª º πƒ. ƒø π ø º πƒ. µπ º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 5 ÎÂÊ Ï ÈÔ 8 ÎÂÊ Ï ÈÔ 9 ÎÂÊ Ï ÈÔ 6 ÎÂÊ Ï ÈÔ 10 ÎÂÊ Ï ÈÔ 7

À ª. π ø º πƒ. À ƒ º πƒ. ª º πƒ. ƒø π ø º πƒ. µπ º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 5 ÎÂÊ Ï ÈÔ 8 ÎÂÊ Ï ÈÔ 9 ÎÂÊ Ï ÈÔ 6 ÎÂÊ Ï ÈÔ 10 ÎÂÊ Ï ÈÔ 7 ª ƒ ƒπ À ª ÎÂÊ Ï ÈÔ 5 π ø º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 6 ª º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 7 π º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 8 À ƒ º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 9 µπ º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 10 ƒø π ø º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 5 π ø º πƒ ƒ π Ã O ª ÛÙ Ì Ù Î È appleôû ÛÙ Ì Ù 117 115 º π 5

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα της διδακτικής πρότασης: «Η ανάπτυξη δυναμικών ομάδων και ο ρόλος τους στον ελλαδικό χώρο από το το 1453 έως το 1820».

Θέμα της διδακτικής πρότασης: «Η ανάπτυξη δυναμικών ομάδων και ο ρόλος τους στον ελλαδικό χώρο από το το 1453 έως το 1820». M ί α δ ι δ α κ τ ι κ ή π ρ ό τ α σ η μ ε α ν α ζ ή τ η σ η κ α ι α ξ ι ο π ο ί η σ η ι σ τ ο ρ ι κ ο ύ υ λ ι κ ο ύ α π ό τ ο λ ο γ ι σ μ ι κ ό 2 1 Ε Ν Π Λ Ω Σύντομη περιγραφή: Οι μαθητές/τριες αντλούν

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ Καλημέρα σας. Αξιότιμοι Αγαπητοί συνάδελφοι και φίλοι Με μεγάλη χαρά το Ελληνικό Δίκτυο του Οικουμενικού Συμφώνου του ΟΗΕ υποδέχεται σήμερα, στην Πρώτη Περιφερειακή

Διαβάστε περισσότερα

Λιμάνι Πατρών: Ολοκληρωμένος πολυτροπικός διάδρομος στο Διευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφορών

Λιμάνι Πατρών: Ολοκληρωμένος πολυτροπικός διάδρομος στο Διευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφορών Λιμάνι Πατρών: Ολοκληρωμένος πολυτροπικός διάδρομος στο Διευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφορών Το λιμάνι της Πάτρας από τον 11 ο π.χ. αιώνα έχει συνδεθεί με την ιστορική ανάπτυξη της Πάτρας και της ευρύτερης περιφέρειας.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH TZΕΜΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Α.Μ. 3507 ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH Όλοι γνωρίζουμε ότι η εναλλαγή των 4 εποχών οφείλεται στην κλίση που παρουσιάζει ο άξονας περιστροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. AF/CE/LB/el 1

ΤΕΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. AF/CE/LB/el 1 ΤΕΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ AF/CE/LB/el 1 Οι πληρεξούσιοι: ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΟΥ ΒΕΛΓΙΟΥ, ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΗΣ ΑΝΙΑΣ, ΤΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ, ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΗΣ ΙΣΠΑΝΙΑΣ, ΤΗΣ ΓΑΛΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε. ΕΠΟ 11: Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 4 η εργασία ακαδημαϊκού έτους 2012-13 Θέμα: «Συγκρίνετε τις οικονομικές πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Τα τελευταία χρόνια η ενδογενής ανάπτυξη, η αξιοποίηση δηλαδή του ενδογενούς φυσικού και πολιτιστικού πλούτου καθώς και του ανθρώπινου δυναµικού του κάθε τόπου,

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

06-06-08 Σημεία Ομιλίας του Υπουργού Μεταφορών και Επικοινωνιών Κωστή Χατζηδάκη στο 3 ο Διεθνές Συνέδριο της ΕΕΤΤ για το Ευρυζωνικό Διαδίκτυο

06-06-08 Σημεία Ομιλίας του Υπουργού Μεταφορών και Επικοινωνιών Κωστή Χατζηδάκη στο 3 ο Διεθνές Συνέδριο της ΕΕΤΤ για το Ευρυζωνικό Διαδίκτυο 06-06-08 Σημεία Ομιλίας του Υπουργού Μεταφορών και Επικοινωνιών Κωστή Χατζηδάκη στο 3 ο Διεθνές Συνέδριο της ΕΕΤΤ για το Ευρυζωνικό Διαδίκτυο Την ώρα που κάποιος Αμερικάνος βλέπει ένα βίντεο στο youtube,

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

Στη Στ τάξη δουλεύουμε ομαδικά και μαθαίνουμε για το Β Παγκόσμιο Πόλεμο. Σελίδα 1 από 13

Στη Στ τάξη δουλεύουμε ομαδικά και μαθαίνουμε για το Β Παγκόσμιο Πόλεμο. Σελίδα 1 από 13 Σελίδα 1 από 13 Εισαγωγικό σημείωμα Στο πλαίσιο των αρχών που διέπουν την ομαδο-συνεργατική προσέγγιση της διδασκαλίας, την εφαρμογή της οποίας ενθαρρύνει και ενισχύει από καιρό η Σχολή Μωραΐτη, αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΜΕΛΟΥΣ Η ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΟΠΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΜΕΛΩΝ HEMEXPO ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΚΟΙΝΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΜΕΛΟΥΣ Η ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΟΠΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΜΕΛΩΝ HEMEXPO ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΚΟΙΝΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΜΕΛΟΥΣ Η ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΟΠΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΜΕΛΩΝ HEMEXPO ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΚΟΙΝΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ Η παρούσα έρευνα πραγματοποιείται στο πλαίσιο μελέτης από την HEMEXPO

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Σημίτης Ομιλία στην εκδήλωση για την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στο Ευρώ

Κώστας Σημίτης Ομιλία στην εκδήλωση για την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στο Ευρώ Κώστας Σημίτης Ομιλία στην εκδήλωση για την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στο Ευρώ Ζάππειο Μέγαρο, Αθήνα, 9 Μαρτίου 2000 Σήμερα είναι μια ιστορική στιγμή για την χώρα. Η αίτηση ένταξης στην ΟΝΕ σηματοδοτεί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΘΝΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΥΠΕΡΕΘΝΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΔΙΕΘΝΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΥΠΕΡΕΘΝΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΔΙΕΘΝΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΥΠΕΡΕΘΝΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ [1] ΔΙΕΘΝΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ-ΥΠΕΡΕΘΝΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ-ΥΠΕΡΕΘΝΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Χώρες του Α κόσμου ΗΠΑ Δυτική ευρώπη Ιαπωνία Χώρες του Β κόσμου Πρώην σοσιαλιστικές

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ 1 ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Κώστας Κύρος ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 1. Ανοίξτε το λογισμικό Google Earth και προσπαθήστε να εντοπίσετε τη θέση της Ευρώπης στη Γη. Κατόπιν για να

Διαβάστε περισσότερα

a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν οι παγετώνες. β. Η Νορβηγική Θάλασσα βρέχει τις βορειοανατολικές ακτές

a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν οι παγετώνες. β. Η Νορβηγική Θάλασσα βρέχει τις βορειοανατολικές ακτές EΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Επαναληπτικό διαγώνισμα στα μαθήματα 12-18 1. Χαρακτήρισε τις παρακάτω προτάσεις με το γράμμα (Σ), αν είναι σωστές, και a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν

Διαβάστε περισσότερα

Το κράτος εμφανίζεται σαν διαμεσολαβητής των στρατηγικών των επιχειρήσεων και της κοινωνικής συνοχής στο εσωτερικό του. Πολιτικές

Το κράτος εμφανίζεται σαν διαμεσολαβητής των στρατηγικών των επιχειρήσεων και της κοινωνικής συνοχής στο εσωτερικό του. Πολιτικές Οικονομική διπλωματία και οικονομική κρίση Στόχοι, στρατηγική, συγκρότηση & οργάνωση της ελληνικής οικονομικής διπλωματίας Επιπτώσεις οικονομικής κρίσης στις εξαγωγές Βασικά προβλήματα Χρήστος Φαρμάκης

Διαβάστε περισσότερα

Παρέμβαση Α/ΓΕΕΘΑ στο Συμπόσιο «Energy Security and Defense»

Παρέμβαση Α/ΓΕΕΘΑ στο Συμπόσιο «Energy Security and Defense» Παρέμβαση Α/ΓΕΕΘΑ στο Συμπόσιο «Energy Security and Defense» ΘΕΜΑ: Η Θέση των Ενόπλων Δυνάμεων στο Νέο Περιβάλλον Ασφαλείας της Ανατολικής Μεσογείου Προκλήσεις και Απαντήσεις Κύριε Υπουργέ, κύριε πρόεδρε,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΕΠ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ 2009. Κλάδος: ΠΕ 02 Φιλολόγων ΕΙΔΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΑΣΕΠ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ 2009. Κλάδος: ΠΕ 02 Φιλολόγων ΕΙΔΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΑΣΕΠ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ 2009 Κλάδος: ΠΕ 02 Φιλολόγων ΕΙΔΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Ερώτημα 1 Ο α) Στόχοι - να γνωρίσουν οι μαθητές το στρατηγικό σχέδιο του Περικλή και να το εντάξουν στο ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 ΜΑΘΗΜΑ 1, Οι έννοιες «γεωγραφική» και «σχετική» θέση 1. Με τη βοήθεια του χάρτη στη σελ.12, σημειώστε τις παρακάτω πόλεις στην

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΜΑΔΑΣ (Τετράβιβλος, βιβλίο 1ο, κεφ. 7, σελ. 42-43, Περί ημερινών και νυκτερινών ).

ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΜΑΔΑΣ (Τετράβιβλος, βιβλίο 1ο, κεφ. 7, σελ. 42-43, Περί ημερινών και νυκτερινών ). ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΜΑΔΑΣ (Τετράβιβλος, βιβλίο 1ο, κεφ. 7, σελ. 42-43, Περί ημερινών και νυκτερινών ). Οι ομάδες των πλανητών (Sects) και η σπουδαιότητά τους σε ένα χάρτη Η πρωταρχική ενέργεια που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΛΙΜΕΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

ΕΘΝΙΚΗ ΛΙΜΕΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΜΠΟΡΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΛΙΜΕΝΩΝ & ΛΙΜΕΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΗ ΛΙΜΕΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΙΑΣ, ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2005 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το Υπουργείο Εμπορικής Ναυτιλίας, ανταποκρινόμενο στην ανάγκη για

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ»

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» «H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΘΑΛΑΣΣΑ Οι χρησιμότητες της θάλασσας είναι πολλές όπως πολλές είναι κι οι ωφέλειες που η θάλασσα παρέχει στον άνθρωπο. Ο ι

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Η σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από την ένταξη της επιστημονικής γνώσης στη διαδικασία ανάπτυξης προϊόντων. Η έρευνα ενσωματώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Κεµάλ Ατατούρκ και Ταγίπ Ερντογάν: «Misak-ı Milli», Ο Εθνικός Όρκος των Τούρκων

Κεµάλ Ατατούρκ και Ταγίπ Ερντογάν: «Misak-ı Milli», Ο Εθνικός Όρκος των Τούρκων 1 20 Φεβρουαρίου 2011 www.geostrategy.gr Κεµάλ Ατατούρκ και Ταγίπ Ερντογάν: «Misak-ı Milli», Ο Εθνικός Όρκος των Τούρκων Του Χρήστου Μηνάγια Στις 23-11-2010 η Γενική Γραµµατεία του τουρκικού Συµβουλίου

Διαβάστε περισσότερα

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 ΑΡΧΕΣ https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 Όλο το καταστατικό 2.1 Άμεσης Δημοκρατίας 2.2.1 Άμεσης Δημοκρατίας Μαζική αλλαγή. Οι αλλαγές στο 2.1 και 2.2.1 είναι στις

Διαβάστε περισσότερα

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2.1 Ωκεανοί και Θάλασσες. Σύµφωνα µε τη ιεθνή Υδρογραφική Υπηρεσία (International Hydrographic Bureau, 1953) ως το 1999 θεωρούντο µόνο τρεις ωκεανοί: Ο Ατλαντικός, ο Ειρηνικός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η ΧΩΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ Ι. ΤΑ ΚΡΙΣΙΜΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ Οι κοινωνικές και οικονομικές μεταβολές επηρεάζουν τον χώρο. Ο Χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά Επίπεδα Τιμών και Συναλλαγματικές Ισοτιμίες. Μακροχρόνιοι Προσδιοριστικοί Παράγοντες των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών

Σχετικά Επίπεδα Τιμών και Συναλλαγματικές Ισοτιμίες. Μακροχρόνιοι Προσδιοριστικοί Παράγοντες των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών Σχετικά Επίπεδα Τιμών και Συναλλαγματικές Ισοτιμίες Μακροχρόνιοι Προσδιοριστικοί Παράγοντες των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών 1 Ισοτιµία Δολαρίου Στερλίνας, 1870-2011 $6.00$$ $5.00$$ $4.00$$ $3.00$$ $2.00$$

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΚΤΙΚΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΑΝΟΙΓΜΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΟΤΙΟ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ. Hλίας Κονοφάγος και Νίκος Λυγερός. (Αναλυτές)

ΤΟ ΑΡΚΤΙΚΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΑΝΟΙΓΜΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΟΤΙΟ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ. Hλίας Κονοφάγος και Νίκος Λυγερός. (Αναλυτές) ΤΟ ΑΡΚΤΙΚΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΑΝΟΙΓΜΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΟΤΙΟ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ Hλίας Κονοφάγος και Νίκος Λυγερός (Αναλυτές) Copyright: H. Konofagos & N. Lygeros on line Η θαλάσσια (offshore) παγκόσμια παραγωγή πετρελαίου

Διαβάστε περισσότερα