ΤΣΙΜΠΙΡΙΔΟΥ (2003). ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΤΟΥ «ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ» ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗΣ. Μνήμων, 25,

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΤΣΙΜΠΙΡΙΔΟΥ (2003). ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΤΟΥ «ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ» ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗΣ. Μνήμων, 25, 185-202."

Transcript

1 Μνήμων Τομ. 25, 2003 ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΤΟΥ «ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ» ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗΣ ΤΣΙΜΠΙΡΙΔΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ /mnimon.773 Copyright 2003 To cite this article: ΤΣΙΜΠΙΡΙΔΟΥ (2003). ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΤΟΥ «ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ» ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗΣ. Μνήμων, 25,

2 ΦΩΤΕΙΝΗ ΤΣΙΜΠΙΡΙΔΟΐ ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΤΟΥ «ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ» ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗ! Θα επιχειρήσω να προσδιορίσω τις προσλήψεις και τις μεταβολές που έχει υποστεί η έννοια του «κοινωνικού», εξετάζοντας το εθνογραφικό έργο που έχει παραχθεί από το 1974 και μετά στη χώρα μας ή για τη χώρα μας, 1 αναφερό μενη και σε θεωρητικά εγχειρήματα συναδέλφων ανθρωπολόγων. Το πρώτο σημείο που πρέπει να δούμε είναι μέσα σε ποια επιστημολο γικά, ιδεολογικά και ιστορικο-κοινωνικά πλαίσια το εθνογραφικό έργο παρά γεται στην/για την Ελλάδα με παλιούς και νέους όρους. Έ ν α δεύτερο σημείο είναι, εάν οι αλλαγές αυτές σημαίνουν ρήξεις και απορ ρίψεις ή αποτελούν συμπληρωματικές συνέχειες. Το τρίτο και βασικότερο, κατά τη γνώμη μου, είναι ο κριτικός απολογι σμός απέναντι στην υιοθέτηση παλαιών και νέων εννοιολογικών εργαλείων, τόσο για την παραγωγή ανθρωπολογικής/επιστημονικής γνώσης, όσο και για την κατανόηση ζητημάτων που αφορούν τη σύγχρονη ελληνική κοινωνία. Μια γενική παρατήρηση για το διάστημα του τελευταίου τετάρτου του 20ού αι. αφορά στη μετατόπιση του εθνογραφικού ενδιαφέροντος από τη με λέτη του ιστορικο-κοινωνικού χαρακτήρα των κοινωνικών σχέσεων, στην αρχή της μεταπολίτευσης, στην αναζήτηση σήμερα, με πολιτισμικούς όρους, σημα σιών, ερμηνειών και βιωμάτων για τα κοινωνικά υποκείμενα. Η μετατόπιση αυτή έχει σταδιακά συντελεστεί σε τρεις φάσεις, τα χαρακτηριστικά των οποίων θα επιχειρήσουμε στη συνέχεια να συστηματοποιήσουμε. Αυτές οι φάσεις για μεγάλο χρονικό διάστημα δεν φαίνεται να διαδέχονται η μία την άλλη αλλά υφί στανται ακόμη και παράλληλα, με αποτέλεσμα να αποκτούν τα χαρακτηριστικά 1. Η μελέτη αυτή παρουσιάστηκε με τη μορφή ανακοίνωσης στην ημερίδα: ((Διαδρο μές στην Κοινωνική Ιστορία. Επανεκτιμήσεις, διασταυρώσεις, ερωτηματικά», που οργάνωσε η Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού (Αθήνα, 15 Ιουνίου 2002). Ευχαριστώ τους συνα δέλφους ιστορικούς οι οποίοι, συμμετέχοντας στην ημερίδα, με ενεθάρρυναν με τα εποικο δομητικά τους σχόλια ώστε να συνεχίσω γραπτά αυτήν την προσπάθεια.

3 186 Φωτεινή Τσιμπιρίδου περισσότερο διαφορετικών τ ά σ ε ω ν στην ε π ι λ ο γ ή θ ε μ α τ ι κ ώ ν και τ ρ ό π ο υ δια πραγμάτευσης. 1. Η π ρ ώ τ η φ ά σ η / τ ά σ η ξεκινά με τ η μ ε τ α π ο λ ί τ ε υ σ η όπου π ρ α γ μ α τ ο π ο ι ε ί τ α ι η στροφή προς την α ν α ζ ή τ η σ η τ η ς ι σ τ ο ρ ι κ ό τ η τ α ς τ ω ν κοινωνικών σ χ έ σεων. Η συνεργασία κοινωνιολόγων και α ν θ ρ ω π ο λ ό γ ω ν με ιστορικούς α π ο τ ε λεί μια π ρ α γ μ α τ ι κ ό τ η τ α την ε π ο χ ή τ η ς μ ε τ α π ο λ ί τ ε υ σ η ς, η οποία εκπορεύεται α π ό επιστήμονες που έχουν ε κ π α ι δ ε υ τ ε ί κυρίως στη γ α λ λ ι κ ή π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α. Ανά μεσα στους τελευταίους στην α ρ χ ή κυριαρχούν οι μελέτες μ α ρ ξ ι σ τ ι κ ή ς έ μ π ν ε υ σ η ς 2 σ χ ε τ ι κ ά με τους μ ε τ α σ χ η μ α τ ι σ μ ο ύ ς τ ο π ι κ ώ ν κοινωνιών σε μακρές σχε τ ι κ ά διάρκειες, 3 ενώ ε ξ ε τ ά ζ ε τ α ι ο ρόλος του κράτους (οικονομία και π ο λ ι τ ι κ ά σ υ σ τ ή μ α τ α ) στη δ ι α μ ό ρ φ ω σ η τ η ς κοινωνικής συμπεριφοράς σε τ ο π ι κ ό ή π α ν ελλαδικό ε π ί π ε δ ο. 4 Ακολουθούν οι μελέτες π ο υ εκπορεύονται εξίσου α π ό αν θ ρ ω π ο λ ό γ ο υ ς και κοινωνιολόγους π ο υ έχουν ε κ π α ι δ ε υ τ ε ί στην Γ α λ λ ί α και την Α γ γ λ ί α, οι οποίες ασχολούνται με το ζ ή τ η μ α τ η ς συγγένειας στο π α ρ ε λ θ ό ν 5 και ζ η τ ή μ α τ α τ ω ν συλλογικών α ν α π α ρ α σ τ ά σ ε ω ν. 6 Σ τ ι ς μελέτες αυτές, ιστορι- 2. Τόσο στο παγκόσμιο πολιτικό σκηνικό, όσο και στο τοπικό, υφίστανται οι ανά λογες πολιτικές συνθήκες που ευνοούν την επικράτηση των μαρξιστικής έμπνευσης αφηγη μάτων. Είναι, ωστόσο, η περίοδος των αναθεωρητών μαρξιστών, η σκέψη των οποίων επη ρεάζει άμεσα το έργο των ανθρωπολόγων που δουλεύουν στην Ελλάδα: για παράδειγμα, στη Γαλλία αναπτύσσεται ο δομικός μαρξισμός των Maurice Godelier, Emmanuel Terray κ.ά., στην Αγγλία ο μαρξισμός της σχολής του Μάντσεστερ και οι Cultural Studies (Williams, Thompson κ.ά.), ενώ στη Γερμανία το έργο των Lukacs, Benjamin, Adorno κ.ά. δη μιουργεί τη γνωστή Σχολή της Φρανκφούρτης. (Για τα ζητήματα αυτά βλ. Δ. Γκέφου-Μαδιανού, Πολιτισμός και Εθνογραφία. Από τον εθνογραφικό ρεαλισμό στην πολιτισμική κρι τική, Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, II οντίστοιχη τάση επικρατεί βεβαίως και μεταξύ των ιστορικών βλ. ενδεικτικά, E. J. Hobsbawm, Η συμβολή τον Καρόλου Μαρξ στην επιστήμη της ιστορίας, Αθήνα, Ε.Μ.Ν.Ε.- Μνήμων, 1981). 3. S. Damianakos, Etudes rurales et monographies locales en Grèce, Παρίσι, CNRS, 1978' Σ. Δαμιανάκος (επιμ.), Διαδικασίες κοινωνικού μετασχηματισμού στην αγροτική Ελ λάδα, Αθήνα, ΕΚΚΕ, 1987 (1981). 4. Κ. Τσουκαλάς, Κράτος, Κοινωνία και Εργασία στη μεταπολεμική Ελλάδα, Αθήνα, Θεμέλιο, 1986" Δ. Τσαούσης (επιμ.), Ελληνισμός και ελληνικότητα, Αθήνα, Εστία, 1983" Κ. Βεργόπουλος, Το αγροτικό ζήτημα στην Ελλάδα, Αθήνα, Εξάντας, 1975" Ν. Μουζέλης, Νεοελληνική κοινωνία. Όψεις υπανάπτυξης, Αθήνα, Εξάντας, J. Peristiany (επιμ.), Mediterranean Family Structures, Καίμπριτζ, C U P, 1976" J. Peristiany en collaboration avec Μ.- E. H a n d m a n, Le prix de l'alliance en Méditerranée, Παρίσι, CNRS, G. Ravis-Giordani (επιμ.), Femmes et patrimoines dans les sociétés rurales de l'europe Méditerranéenne, Μασσαλία 1987" P. Loizos, E. P a p a t a xiarchis (επιμ.), Contested Identities: Gender and Kinship in Modern Greece, Princeton U.P Δ. Τσαούσης (επιμ.), Όψεις της ελληνικής κοινωνίας του 19ου αι., Αθήνα, Εστία 1984 Δ. Ψυχογιός, Προίκες, φόροι, σταφίδα και ψωμί. Οικονομία και οικογένεια στην αγρο τική Ελλάδα του 19ου αι., Αθήνα, ΕΚΚΕ, 1987" P. Sant Gassia, Κ. Bada, The Making

4 Η ανθρωπολογία στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης 187 κής ανθρωπολογίας ή ανθρωπολογικής ιστορίας, η ανάλυση των κοινωνικών σχέσεων στοχεύει κυρίως στην ανάδειξη της σημασίας του παρελθόντος για το εθνογραφικό παρόν. 7 Η τάση αυτή εξακολουθεί να κάνει την παρουσία της αι σθητή μέχρι σήμερα στους χώρους της αγροτικής κοινωνιολογίας, της ιστορίας και της δημογραφίας, υπό την επιρροή ή και με τη συνεργασία της κοινωνικής ανθρωπολογίας. 8 Σε κάθε περίπτωση δύο είναι οι έννοιες κλειδιά γύρω από τις οποίες στρέφονται οι αναλύσεις και ενοποιούν αυτήν την τάση: οι κοινωνικές σχέσεις και ο ιστορικός χρόνος. 2. Ακολουθεί μια ενδιάμεση περίοδος στη δεκαετία του 1980, όπου κα θοριστικός αναδεικνύεται ως διαμεσολαβητικός για το πέρασμα από την ιστο ρικότητα των κοινωνικών σχέσεων στη μελέτη των πολιτισμικών σημασιών, ο ρόλος της φεμινιστικής προβληματικής και ο λόγος περί φύλου 9 στη συνέχεια. 3. Το τρίτο κύμα στην ελληνική εθνογραφία έρχεται στη δεκαετία του 1990, όπου, σε αντίθεση με το πρόσφατο παρελθόν, αρχίζει να δίνεται έμφαση στις πολιτισμικές σημασίες, 1 0 ενώ επιχειρείται σε κάποιες περιπτώσεις μια κρι τική προσέγγιση της έννοιας του «πολιτισμού». Εν μέσω θεωρητικών αντιλή ψεων κατασκευής και αποδόμησης, νέοι τόποι της εθνογραφίας γίνονται οι αμ φισβητούμενες ταυτότητες στις παραμεθόριες περιοχές, οι ρευστές κατηγορίες πληθυσμών (εθνότητες, μειονότητες, μετανάστες, κλπ.), 1 1 δίνοντας έμφαση στα πολιτισμικά νοήματα και βιώματα, ενώ η ελληνική εθνογραφία επιχειρεί να of the Modern Greek Family. Marriage and Exchange in nineteenth-century Athens, Καίμπριτζ, GUP, Βλ. Ε. Παπαταξιάρχης, «Εισαγωγή: Το παρελθόν στο παρόν. Ανθρωπολογία, ιστο ρία και η μελέτη της νεοελληνικής κοινωνίας», στο Ε. Παπαταξιάρχης, Θ. Παραδέλλης (επιμ.), Ανθρωπολογία και παρελθόν. Συμβολές στην Κοινωνική Ιστορία της Νεότερης Ελ λάδας, Αθήνα, Αλεξάνδρεια 1993, σ Σ. Δαμιανάκος, Ε. Ζακοπούλου, Χ. Κασίμης, Β. Νιτσιάκος, Εξουσία, εργασία και μνήμη σε τρία χωριά της Ηπείρου. Η τοπική δυναμική της επιβίωσης, Αθήνα, Ιΐλέθρον/ ΕΚΚΕ, 1997" Ρ. Καυταντζόγλου, Οικογένειες του παρελθόντος. Μορφές οικιακής οργάνω σης στην Ευρώπη και τα Βαλκάνια, Αθήνα, Αλεξάνδρεια, 1996" II. Τεάζη-Αντωνακοπού λου, «II μελέτη της οικογένειας από κοινωνικοϊστορικής και ανθρωπολογικής σκοπιάς», Ελληνική Κοινωνία 1 (1987) 43-65" Τ. Καβουνίδη, «Μερικά προβλήματα στη μελέτη της ιστορίας της ελληνικής οικογένειας», Σύγχρονα Θέματα 22 (1984) Ε. Παπαταξιάρχης, Θ. Παραδέλλης (επιμ.), Ταυτότητες και φύλο στη σύγχρονη Ελλάδα, Αθήνα, Πανεπιστήμιο Αιγαίου, 1992" J. Dubish (επιμ.), Gender and Power in Rural Greece, Princeton U.P Ν. Σκουτέρη-Διδασκάλου, Ανθρωπολογικά για το γυναικείο ζήτημα, Αθήνα, Πολίτης, Ε. Παπαταξιάρχης, «Περί πολιτισμικής κατασκευής της ταυτότητας», Περί Κα τασκευής, Τοπικά Β', (1996) J. Cowan, «Ανθρωπολογία και πολιτισμική ποικιλότητα. Προσωπικές σκέψεις με αφορμή το ελληνικό παράδειγμα», Σύγχρονα Θέματα 63 (1997)

5 Φωτεινή Τσιμπιρίδου 188 περάσει από την ολιστική προσέγγιση στις μερικές αλήθειες, εξετάζοντας ετεροδοξίες, παράδοξα, ιδιώματα και φωνές περιθωρίου Το κοινωνικό τοπίο των μετασχηματισμών, και των της συγγένειας στο παρελθόν αναπαραστάσεων Έ τ σ ι, αν μιλούμε για το δεύτερο κύμα της ελληνικής εθνογραφίας (το πρώτο αρχίζει μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο και εκτείνεται μέχρι τη μεταπο λίτευση περίπου 1 3 ), στην ουσία μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1990, εκείνο που διαφοροποιεί αυτή την τάση από την προηγούμενη είναι η αναζήτηση της ιστορικότητας των κοινωνικών σχέσεων. 1 4 Επηρεασμένοι κυρίως από τη μαρ ξιστική σκέψη, και ακολουθώντας την παράδοση της σχολής των γάλλων ανθρωπογεωγράφων, 1 5 οι οποίοι για μεγάλο διάστημα προηγουμένως συνεργά στηκαν με το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών στην Ελλάδα, οι ανθρωπο λόγοι της περιόδου της μεταπολίτευσης, Έλληνες και ξένοι, προερχόμενοι κυ- 12. Δ. Γκέφου-Μαδιανού (επιμ.), «Εισαγωγή», στο Ανθρωπολογική θεωρία και εθνο γραφία. Σύγχρονες τάσεις, Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 1998, σ Ε. Παπαταξιάρχης, «Η Κοινωνική Ανθρωπολογία στη μεταπολεμική Ελλάδα: Τα πρώτα βήματα», στο Ι. Λαμπίρη-Δημάκη (επιμ.), Κοινωνικές επιστήμες και πρωτοπορία στην Ελλάδα , Αθήνα, EKKE/Gutenberg, 2003, σ Ε. Κοβάνη, Οι εμπει ρικές έρευνες στην αγροτική Ελλάδα, Αθήνα, ΕΚΚΕ, 1986* Μ. Κουρούκλη, «Οι ανθρωπο λογικές έρευνες στην Ελλάδα», Σύγχρονα Θέματα 2 (1978) 83-90" G. Zoia, «L'anthro pologie en Grèce», Terrain 14 (1990) «...οι ανθρωπολογικές αναλύσεις (ξένων κυρίως μελετητών) του τόπου μας έτει ναν να έχουν έναν μυωπικό, ανιστόρητο και στατικό χαρακτήρα. Επικέντρωναν την απο κλειστική προσοχή τους στην εθνογραφική περιγραφή των αξιών και των κοινωνικών σχέ σεων μιας λίγο-πολύ παραδοσιακής κοινότητας χωρίς σοβαρές αναφορές στην ιστορία, στην πολιτική οικονομία και, πιο γενικά, στις τεράστιες κοινωνικοπολιτικές αλλαγές της μετεμφυλιακής περιόδου που αναπόφευκτα είχαν σοβαρές επιπτώσεις πάνω στις μικροκοινωνίες που μελετούσαν. Ως αποτέλεσμα δεν ήταν σε θέση να εντοπίσουν ή να αξιολογήσουν σωστά τις κοινωνικές διαδικασίες που στο επίπεδο του χωριού μετασχημάτιζαν ραγδαία τις αξίες και τους θεσμούς της παραδοσιακής αγροτικής κοινότητας», Ν. Μουζέλης, «Η νέα ανθρω πολογία», Το Βήμα, 9 Οκτωβρίου «Οι μελέτες αυτές έχουν το μεγάλο πλεονέκτημα ότι δεν περιορίζονται στην πε ριγραφή του παρόντος, παρά εξαντλούν τις δυνατότητες για τη χρησιμοποίηση ιστορικών πηγών. Είναι οι πρώτες έρευνες που έθεσαν το θέμα των τοπικών ιστορικών μελετών, που δεν αντιμετωπίζουν το χώρο σαν μια εικόνα, αυτήν που εμφανίζει σήμερα, παρά σαν απο τέλεσμα μιας ιστορικής διαδικασίας, αλληλεπίδρασης του ανθρώπου και του περιβάλλοντος. Η συμβολή των γεωγράφων και της αντίληψης τους για τον ιστορικό χώρο γίνεται πολύ τιμη και μοναδική στο μέτρο που η τοπική ιστορία στην Ελλάδα περιορίζεται σε έργα λο γίων του 19ου αιώνα ή δημοδιδασκάλων της επαρχίας, και σχεδόν ποτέ δεν είχε απασχο λήσει την ελληνική ιστορική σχολή». Μ. Κουρούκλη, «Οι ανθρωπολογικές έρευνες...», ό.π., σ. 90.

6 Η ανθρωπολογία στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης 189 ρίως από τον ευρωπαϊκό χώρο, παράγουν εθνογραφικό έργο σε τοπικές κοινό τητες του αγροτικού χώρου της Ελλάδας, εξετάζοντας κυρίως κοινωνικοοικο νομικές δομές και ιδεολογίες σε μακρές διάρκειες του παρελθόντος, έτσι ώστε να αναδεικνύονται οι μηχανισμοί των μετασχηματισμών. Η επιρροή της κοινωνιοκεντρικότητας του Emile D u r k h e i m είναι εμφανής σε όλους τους ανθρω πολόγους που έχουν εκπαιδευτεί και από τις δύο πλευρές της Μάγχης. Η ανά δειξη του είδους των κοινωνικών σχέσεων και η προτεραιότητα που δίνεται στους μετασχηματισμούς σε μακρές διάρκειες λειτούργησε μάλλον σε βάρος της πολιτισμικής ερμηνείας και σημασιοδότησης. Η τελευταία παρουσιαζόταν πολλές φορές υποβαθμισμένη στο δευτερογενές επίπεδο της ιδεολογίας και των αναπαραστάσεων. 1 6 Σε κάθε περίπτωση η προτεραιότητα στην κατανόηση των δομών του κοινωνικού τοπίου φαίνεται να λειτουργούσε ισοπεδωτικά για ατο μικές προσλήψεις και βιώματα. Η προτεραιότητα στον προσδιορισμό του είδους των κοινωνικών σχέσεων φαίνεται ενδεικτικά σε μελέτες που διερευνούν το νεοελληνικό παρελθόν μέσα από τις διάφορες μορφές κοινωνικής διαμάχης και πολιτικής σύγκρουσης, όπως το φαινόμενο της κοινωνικής ληστείας, της σύγκρουσης/βεντέτας, των πελα τειακών σχέσεων, 1 7 αλλά και σε άλλες που ασχολούνται με τις μορφές μετά βασης από προκαπιταλιστικούς κοινωνικο-οικονομικούς σχηματισμούς στον κα πιταλιστικό τρόπο παραγωγής και με τους μετασχηματισμούς των τοπικών κοινοτήτων. 1 8 Οι επιστημονικές συνεργασίες ανθρωπολόγων με ιστορικούς, δημογράφους και νομικούς επιστήμονες, επικεντρώνονται επίσης στο θέμα των 16. Παρόλο που ο δομικός μαρξισμός ως θεωρία απέρριπτε την ιεράρχηση των επι πέδων (οικονομίας, κοινωνικών σχέσεων, ιδεολογίας) αναζητώντας τη σχέση δομικής αι τιότητας μεταξύ τους μέσα από τη διάκριση των λειτουργιών (βλ. M. Godelier, Μαρξιστι κοί ορίζοντες στην κοινωνική ανθρωπολογία, τ. Ι και Π, Αθήνα, Gutenberg, 1988,1992), στην πράξη πολλές φορές η προτεραιότητα που δινόταν στις συνθήκες του «πραγματικού» έναντι των αναπαραστάσεων ήταν γεγονός. 17. Ε. Παπαταξιάρχης, Θ. Παραδέλλης (επιμ.), Ανθρωπολογία και παρελθόν..., ό.π. 18. Ένα τέτοιο σεμινάριο για τη μετάβαση από τους προκαπιταλιστικούς σχηματι σμούς στον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής, υπό την διεύθυνση του M. Godelier, ενέπνευσε ανθρωπολόγους και ιστορικούς που εκπονούσαν διδακτορικές διατριβές στο τέλος της δε καετίας του 1980 στο Παρίσι. Ενδεικτικά αναφέρομαι στη διατριβή μου: F. Tsibiridou, Tradition et transition. Etude de la formation économique et sociale d'une communauté mixte de réfugiés (Thrace-Grèce), Thèse Nouveau regime, Παρίσι, EHESS, Βλ. επίσης τις μελέτες που εστιάζουν στη μακρά διάρκεια: Β. Νιτσιάκος, Οι ορεινές κοινότη τες της Βόρειας Πίνδου. Στον απόηχο της μακράς διάρκειας, Αθήνα, Πλέθρον 1995* Σ. Δαμιανάκος, Ε. Ζακοπούλου, Χ. Κασίμης, Β. Νιτσιάκος, Εξουσία, εργασία και μνήμη..., ό.π." Μ. Κομνηνού, Ε. Παπαταξιάρχης (επιμ.), Κοινότητα, Κοινωνία και ιδεολογία. Ο Κων σταντίνος Καραβίδας και η προβληματική των Κοινωνικών Επιστημών, Αθήνα, Παπαζήσης, 1990.

7 Φωτεινή Τσιμπιρίδου 190 μετασχηματισμών στο χώρο της συγγένειας και του εθιμικού δικαίου. 1 9 Πα ρουσιάζονται προσεγγίσεις που ευνοούν μια ποσοτικά τεκμηριωμένη ιστορία της συγγένειας, 2 0 με έμφαση στην εικόνα του αναπτυξιακού κύκλου της οικιακής ομάδας, όπου σε μεγάλο βαθμό τα αναλυτικά εργαλεία των ερευνητών διακρί νονται σαφώς από τις νοητικές κατηγορίες των ίδιων των ιστορικών υποκει μένων. 2 1 Η ανάλυση όμως στη συνέχεια των γαμήλιων παροχών από μια εκ δοχή μαρξιστικού φεμινισμού εστιάζεται τόσο στις οικονομικές λειτουργίες των θεσμών, όσο και στη θέση του γυναικείου φύλου. 2 2 Ακολουθούν μελέτες για τη συγγένεια που επικεντρώνονται στο θέμα των νοοτροπιών, των κανόνων εγκα τάστασης και μεταβίβασης της περιουσίας, αναζητώντας τους τρόπους με τους οποίους όλα αυτά δομούν την κοινωνική ζωή τόσο στο παρελθόν, όσο και στο παρόν. 2 3 Προς το τέλος αυτής της περιόδου, εμφανίζονται οι πρώτες μελέτες για τις συμβολικές αναπαραστάσεις συλλογικών ταυτοτήτων, σε σχέση με τον ευ ρύτερο πολιτικό και οικονομικό σχηματισμό του έθνους/κράτους. 2 4 Παρατηρεί ται ένα παράδοξο που συνδέει την προηγούμενη με αυτήν την τάση: η έμφαση της εθνογραφίας στο τοπικό παράδειγμα την εμπόδιζε μέχρι τώρα σε ανοίγ ματα μακροκλίμακας γενικευτικού χαρακτήρα* όπου όμως επιχειρήθηκαν γενι κεύσεις σε εθνικό ή πανελλαδικό επίπεδο παρατηρήθηκαν ομογενοποιήσεις νέου τύπου 2 5 εις βάρος των επί μέρους παραδειγμάτων και της διαφορετικότητας 19. J. Peristiany, en collaboration avec M.- E. Handman, Le prix de l'alliance en Méditerranée..., ό.π. G. Ravis-Giordani (επιμ.) Femmes et patrimoine..., ό.π. 20. Β. Panayotopoulos, «Dimension et composition de la famille péloponnésienne aux environs de 1700: quelques remarques», στο C. Piault (επιμ.), Familles et biens en Grèce et à Chypre, Παρίσι, L'Harmattan, 1985, σ Ε. Παπαταξιάρχης, «Εισαγωγή: Το παρελθόν στο παρόν...», ό.π., σ Μ.- Ε. Αντμάν, Βία και πονηριά: Άνδρες και γυναίκες σε ένα ελληνικό χωριό, Αθήνα, Καστανιώτης, 1987 (1983). 23. Βλ. Peristianny, ό.π. και Piault, ό.π. Βλ. επίσης Ν. Σκουτέρη-Διδασκάλου, ό.π.' Μ.- Ε. Αντμάν, ό.π. 24. Μ. Herzfeld, Ours One More. Folklore, Ideology, and the Making of Modern Greece, Όστιν, University of Texas Press, Η επινόηση της παράδοσης και η συμ βολική κατασκευή της κοινότητας αποτελούν έννοιες κλειδιά για την κατανόηση της σύ στασης των μοντέρνων φαντασιακών κοινοτήτων (εθνικών, εθνοτικών, πολιτισμικών, τοπι κών κλπ.). Πρόκειται για εννοιολογικά εργαλεία που αναπτύσσονται σε θεωρητικά κείμενα που εκδίδονται στην Δ. Ευρώπη αυτήν την περίοδο από ιστορικούς και ανθρωπολόγους (Ε. Hobsbawm και Τ. Ranger, The Invention of Tradition, Καίμπριτζ, CUP, 1984 Α. Cohen, The Symbolic Construction of Community, Λονδίνο, Tavistock, 1985 B. An derson, Imagined Communities. Reflexions on the Origin and Spread of Nationalism, Λονδίνο, Νέα Τόρκη, Verso, 1983, στα ελληνικά: Φαντασιακές Κοινότητες, Αθήνα, Νεφέ λη, 1997). 25. Αναφέρομαι στα χαρακτηριστικά του δίπολου «έλληνας/ρωμιός», που προωθεί στις

8 Η ανθρωπολογία στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης 191 στην ελληνική κοινωνία. Η σιωπή γύρω από την ετερογένεια της ελληνικής κοινωνίας στην ιστοριογραφία του νεοελληνικού κράτους αρχίζει να σπάει όταν ερευνητές ασχολούνται με ζητήματα «προσφύγων του 1922» 2 6 ή περιόδους τα μπού, όπως η Κατοχή και ο Εμφύλιος. 2 7 Η συζήτηση για τη «διαφορετικό τητα» στην ελληνική κοινωνία δεν εξαντλείται ωστόσο με τις παραπάνω έρευ νες, αφού παρέμεναν ανοιχτά προς διερεύνηση ζητήματα εθνοτικής και θρησκευ τικής διαφορετικότητας, διαφοροποιήσεων και διακρίσεων που επικρατούν σε ατομικό επίπεδο (ζητήματα σεξουαλικότητας π.χ.), ακόμη και αυτά τα ζητή ματα της ταξικής διαφορετικότητας. Το 1986 εκδίδεται μια εθνογραφία, η οποία κατά τη γνώμη μου αποτελεί ορόσημο για τη στροφή που πραγματοποιείται εφεξής στην ελληνική εθνογρα φία, με τον αντίκτυπο που είχε σ' αυτήν, μέσα στο νέο ρεύμα της Κριτικής Πολιτισμικής που αρχίζει να αναπτύσσεται στα τέλη της δεκαετίας του 1980 στις ΗΠΑ. 2 8 Πρόκειται για την Anthropology Ethnography at the Margin of Europe through the Looking-glass. (1986). 29 Critical Εδώ ο ανθρωπολόγος Mi chael Herzfeld πραγματεύεται το θέμα της ελληνικής ταυτότητας, στο περι θώριο της Ευρώπης, προσεγγίζοντας κριτικά την αμφισημία των Ελλήνων απέ ναντι στους δυτικούς αλλά και την κρατική εξουσία. Αναζητώντας τις σημασίες που έχουν για την ελληνική ταυτότητα οι μηχανισμοί του κράτους και οι ανα παραστάσεις του έθνους, ο Herzfeld μεταφέρει την ελληνική εθνογραφία από το «τοπικό» στο «εθνικό» επίπεδο. Ως κριτική της εθνογραφίας (ως επιστήμης) και της Ελλάδας συγχρόνως, η μελέτη αυτή τοποθετεί την ελληνική εθνογραφία στο μέσον μιας σημαντικής θεωρητικής συζήτησης γύρω από ζητήματα ηγε μονίας και αναστοχασμού στις κοινωνικές επιστήμες. Με τον τρόπο αυτό πι- μελέτες του ο Μ. Herzfeld (Ours One More, ό.π., και Ανθρωπολογία μέσα στον καθρέπτη, βλ. σημ. 29), στο οποίο δεν μπορούν να περιληφθούν εύκολα οι αποκλίσεις των μειονοτικών και περιθωριακών Ελλήνων. Βλ. επίσης την εθνογραφία για την Απείρανθο της Νάξου του C. Stewart (Demonts and the Devil. Moral imagination in modern Greek culture, Prin ceton U.P. 1991), όπου ειδικά στο κεφάλαιο 5 επιχειρείται η γενίκευση της σχέσης του Έλληνα με το υπερφυσικό. 26. Την προβληματική της συλλογικής μνήμης και ταυτότητας, μέσα από το παρά δειγμα των προσφύγων, προσπάθησε να αναπτύξει στον κύκλο των μεταπτυχιακών της σε μιναρίων η Α. Κυριακίδου-Νέστορος, Λαογραφικά Μελετήματα, τ. Π, Αθήνα, Πορεία, Βλ. Ρ. Βαν Μπούσχοτεν, Ανάποδα χρόνια. Συλλογική μνήμη και ιστορία στο Ζιάκα Γρεβενών ( ), Αθήνα, Πλέθρον, G. Marcus και Μ. Fischer (επιμ.), Anthropology as Cultural Critique: An Ex perimental moment in the Human Sciences, Σικάγο, University of Chicago Press, 1986 J. Clifford και G. Marcus (επιμ.) Writing Culture: The Poetics and Politics of Ethno graphy, Berkeley, Λος Άντζελες, University of California Press, M. Herzfeld, Ανθρωπολογία μέσα στον καθρέπτη. Κριτική εθνογραφία της Ελ λάδας και της Ευρώπης, Αθήνα, Αλεξάνδρεια, 1998.

9 192 Φωτεινή Τσιμπφίδου στεύω ότι η εθνογραφία αυτή σηματοδοτεί μετωνυμικά την κριτική στον ελ ληνικό εθνικισμό και εθνοκεντρισμό που θα αρχίσει στην δεκαετία του 1990, ανεξάρτητα από τις επί μέρους αντιρρήσεις που μπορεί να έχει κανείς πάνω 30 σε αυτό το εθνογραφικό κείμενο. Εν τω μεταξύ στη διαμόρφωση αυτής της προβληματικής έχει συμβάλει ουσιαστικά ως διαμεσολαβητής η ανθρο^πολογία των γυναικών και η προβλη ματική περί φύλων στην ελληνική εθνογραφία. Ίσως δεν είναι τυχαία η διαπί στωση ότι αυτή η ανθρωπολογία των γυναικών ανέδειξε τη σπουδαιότητα των διαμεσολαβητικών ρόλων που παίζουν οι γυναίκες στην ελληνική κοινοτική πραγματικότητα. 2. Ο διαμεσολαβητικός ρόλος των γυναικών και τον φύλου στην ελληνική εθνογραφία Η έρευνα για τις γυναίκες στην ελληνική εθνογραφία ανέδειξε το διαμεσολα βητικό ρόλο των γυναικών μεταξύ φύσης/πολιτισμού, δημόσιου/ιδιωτικού χώ ρου,31 συμβάλλοντας στην κριτική αναθεώρηση των οικουμενικών μοτίβων περί παγκοσμιότητας της γυναικείας υποτέλειας και της ταύτισης των γυναικών με τη φύση και τον οικιακό χώρο. 32 Σαν συνέχεια της συζήτησης για τις γυναίκες έρχεται η έρευνα για τον ανδρισμό και την κατασκευή της ανδρικής ταυτότητας, παρόλο που η ανδρική «φύση» αποτελεί αντικείμενο ανάλυσης από πολύ νωρίς στην ελληνική εθνογρα φία του αγγλοσαξονικού μοντέλου της «τιμής και της ντροπής» από τη δεκαε τία του 1950, εξαιτίας της ανδροκεντρικής ματιάς των παραδοσιακών σχολών ανθρωπολογίας.33 Η ανδρική ταυτότητα αναλύεται τώρα μέσα από πρακτικές επιτέλεσης και λεκτικών ιδιωμάτων που σύμφωνα με την τοπική αντίληψη έχουν «σημασία»: ζωοκλοπή, χαρτοπαιξία, απαγωγή της νύφης, μαντινάδα, πανηγύ ρι, ποδόσφαιρο, καφενείο, μπαρ αποτελούν τους τόπους της ανταγωνιστικής αναμέτρησης των ανδρών για την κατασκευή του ανδρισμού Βλ. Φ. Τσιμπφίδου, «Αυτογνωσίας αναγνώσματα» (βιβλιοκρισίες για τα βιβλία των Μ. Herzfeld και J. Cowan), Σύγχρονα Θέματα 73 (2000) Ο. Λιντερμάγερ, «Η Ελλάδα και οι "Άλλοι": Δύση, Σλάβοι, Τούρκοι, με αφορμή το ανθρωπολογικό έργο του Michael Herzfeld», Εθνολογία 6-7 ( ) Βλ. μελέτες για τη θρησκεία, το γάμο κλπ. στο J. Dubish (επιμ.), Gender and Power in Rural Greece, Princeton U.P Ε. Παπαταξιάρχης, «Εισαγωγή. Από τη σκοπιά του φύλου: ανθρωπολογικές θεω ρήσεις της σύγχρονης Ελλάδας», στο Ε. Παπαταξιάρχης, Θ. Παραδέλλης, Ταυτότητες και φύλο..., ό.π., σ. 50, Βλ. περίπτωση John Campbell, Honour, Family and Patronage, Οξφόρδη, Cla rendon Press, 1964 Ν. Μουζέλης, «Η νέα ανθρωπολογία», Το Βήμα, ό.π. 34. Η μελέτη του ανδρικού φύλου που γίνεται από άνδρες ανθρωπολόγους βαδίζει,

10 Η ανθρωπολογία στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης 193 Στις μελέτες αυτές γίνεται φανερό ότι το κοινωνικό φύλο γίνεται ο τόπος θεώρησης του κοινωνικού τοπίου, από όπου αναδεικνύονται τόσο τα κυρίαρχα μοντέλα, όσο και οι συγκρούσεις, οι υπερβάσεις, οι ανατροπές και τα παράδοξα. Η έμφυλη ταυτότητα στην Ελλάδα παρουσιάζεται να τελεί υπό διαπραγ μάτευση. Οι «αμφισβητούμενες ταυτότητες» 3 5 για να αναδειχθούν έχουν ανάγκη από τα εννοιολογικά εργαλεία της ((εμπειρίας», της «στρατηγικής» και της «φωνής)). 3 6 Η ανάλυση συμβολικών κωδίκων, ιδιωματικών χαρακτήρων και κα ταστάσεων παρεκκλίνουσας συμπεριφοράς 3 7 δεν αποτελεί περιπτωσιολογία, αντί θετα, όταν η οπτική μετατοπίζεται από το κέντρο στα όρια/περιθώρια, ανα δεικνύονται οι τρόποι με τους οποίους οι ταυτότητες κατασκευάζονται και παίονται στα σύνορα 00 της κοινότητας η σε οριακές καταστάσεις. α ν Η μελέτη του φύλου στις αγροτικές και στη συνέχεια στις αστικές πε ριοχές άνοιξε το δρόμο για τη μελέτη και των άλλων αμφισβητούμενων και ρευστών «πολιτισμικών», όπως ονομάζονται τώρα πια, ταυτοτήτων. στην αρχή, στη λογική της συμπληρωματικότητας των προσεγγίσεων «ανθρωπολογία των γυναικών από γυναίκες» / «ανθρωπολογία των ανδρών από άνδρες», για να περάσει στη συνέχεια στην «ανθρωπολογία των φύλων» ανεξαρτήτως φύλου, με προβάδισμα ωστόσο των γυναικών. Βλ. ενδεικτικά, Ε. Παπαταξιάρχης «Ο κόσμος του καφενείου: Ταυτότητα και ανταλλαγή στον ανδρικό συμποσιασμό», στο Ε. Παπαταξιάρχης, Θ. Παραδέλλης (επιμ.) Ταυτότητες και φύλο..., ό.π., " S. Zinovieff, «Έλληνες άντρες και ξένες γυναίκες. Το "καμάκι" σε μια επαρχιακή πόλη», στο Ε. Παπαταξιάρχης, Θ. Παραδέλλης (επιμ.) Ταυτότητες και φύλο..., ό.π., σ ' Μ. Herzfeld, The poetics of Manhood: Contest and Identity in a Cretan Mountain Village, Princeton U.P. 1985* K. Yannakopoulos, Jeux du désir, jeux du pouvoir: Corps, émotions et identité sexuelle des hommes au Pirée et à Athènes, Thèse Nouveau regime, Παρίσι, EHESS, P. Loizos, E. Papataxiarchis (επιμ.) Contested Identities: Gender and Kinship in Modern Greece, Princeton U.P J. Cowan, Η πολιτική του σώματος. Χορός και κοινωνικότητα στη Βόρεια Ελ λάδα, Αθήνα, Αλεξάνδρεια, Μ. Xanthakou, Idiots de village. Conversations ethnopsychiatriques en Péloponnèse, Τουλούζη, Presse Universitaire du Mirail, Για την ιδέα της κατασκευής ταυτοτήτων στα σύνορα βλ. το κλασικό κείμενο του Frederick Barth, στο F. Barth (επιμ.) Ethnie Groups and Boundaries. The Social Or ganization of Culture Difference, Λονδίνο, Geo. Allen & Unwin, Για μια περαι τέρω ανάπτυξη αυτής της ιδέας στις έμφυλες ταυτότητες και σε άλλες πολιτισμικές κα τηγορίες βλ. Ρ. Καυταντζόγλου, Μ. Πετρονώτη, Όρια και Περιθώρια. Εντάσεις και Απο κλεισμοί, Αθήνα, ΕΚΚΕ, Ε. Papataxiarchis, «A Contest with Money: Gambling and the Politics of Disinterested Sociality in Agean Greece», στο S. Day, E. Papataxiarchis και M. Stewart (επιμ.), Lilies of the Field. Marginal People who Live for the Moment, Κολορά ντο, Westview Press, 1999 D. Gefou-Madianou (επιμ.), Alcohol, Gender and Culture, Λονδίνο, Routledge,

11 194 Φωτεινή Τσιμπιρίδου 3. Από τις κοινωνικές σχέσεις στις πολιτισμικές κατασκευές ταυτότητας, στις σημασίες και τους λόγους μη ηγεμονικών κατηγοριών πληθυσμού Το πέρασμα στην εποχή των νέων «πολιτισμικών ταυτοτήτων» μετά το 1990 φαίνεται να έγινε πρωτίστως για λόγους πολιτικούς. Στα πλαίσια της παρού σας φάσης της πολιτικής οικονομίας σε παγκόσμιο επίπεδο με την κατάρρευση των σοσιαλιστικών καθεστώτων, έχουμε πολιτικές παρεμβάσεις των φιλελεύ θερων δημοκρατιών της Β. Αμερικής και της Δ. Ευρώπης στα εθνικά κράτη της Ανατολικής και ΝΑ Ευρώπης, πιέσεις για αναγνώριση της εσωτερικής τους ποικιλότητας με την εφαρμογή πολιτικών ταυτότητας40 (εθνοτικής, εθνικής, έμφυλης), «πολυπολιτισμικότητας»,41 ανθρωπίνων δικαιωμάτων, κλπ. Στις νέες χώρες καπιταλιστικής αγοράς τίθενται ζητήματα εκπροσώπησης και αναγνώ ρισης των μειονοτικών ομάδων, ενώ για τους ίδιους λόγους πραγματοποιούνται πολεμικές παρεμβάσεις στα Βαλκάνια (Βοσνία, Κόσοβο). Στα πλαίσια της απο κατάστασης της δημοκρατίας προωθούνται λογικές νεοφιλελεύθερου τύπου, όπως η «κοινωνία πολιτών», η οποία έρχεται να αντικαταστήσει την έννοια της «πο λιτικής κοινωνίας».42 Στην Ελλάδα, εξαιτίας του πολέμου στη Γιουγκοσλαβία και της ανασφάλειας που συνοδεύει την επαναχάραξη συνόρων σε γειτονικά κρά τη, καθώς και εξαιτίας της μαζικής εισροής μεταναστών από τις χώρες των Βαλκανίων, παρατηρούνται εξάρσεις εθνικισμών και ξενοφοβίας. Μέσα σε ένα τέτοιο πολιτικό κλίμα διαμορφώνεται και το ανάλογο νέο θεματολογικό και θεωρητικό πλαίσιο των κοινωνικών επιστημών. Συμβολική ανθρωπολογία, δομικός μαρξισμός, φεμινιστική θεωρία, πολιτισμικές σπουδές, μεταδομισμός και θεωρία της πρακτικής συμβάλλουν με τον τρόπο τους στο κλίμα αμφισβήτησης και κριτικής της έννοιας του Πολιτισμού, όπως και στη δημιουργία της θεωρίας της κοινωνικής κατασκευής ή κονστρουκτιβισμού. Ο αναστοχασμός του ερευνητή στο πεδίο και το κείμενο υποδεικνύεται ως η βα σική πρακτική κριτικής στάσης.43 Η έκδοση του βιβλίου του Herzfeld, στο οποίο αναφερθήκαμε προηγουμένως,44 βρίσκεται στο κέντρο αυτού του προβλη40. Για το θέμα των πολιτικών ταυτότητας και της Ανθρωπολογίας των πολιτικών βλ. στο συλλογικό τόμο J. V i n c e n t (επιμ.), The Anthropology of Politics. A Reader in Ethnography, Theory and Critique, Οξφόρδη, Blackwell, Για μια κριτική θέση στο θέμα της «πολυπολιτισμικότητας» και της νέας τάξης πραγμάτων, Ε. Todd, Μετά την αυτοκρατορία, Αθήνα, Κριτική, 2003 (2002). Για μια εισαγωγή στην έννοια της ταυτότητας στην ανθρωπολογία βλ. Δ. Γκέφου-Μαδιανού, 77ολιτισμός και Εθνογραφία, ό.π. 42. J. Vincent (επιμ.), «Introduction», The Anthropology of Politics..., ό.π., σ Η κριτική εθνογραφία καθιερώνεται κυρίως μέσα από το ρεύμα της Πολιτισμικής Κριτικής με την αναστοχαστική στάση του ανθρωπολόγου επί του πεδίου, αλλά και επί του κειμένου του, δηλ. της εθνογραφίας. 44. Μ. Herzfeld, Η ανθρωπολογία μέσα από τον καθρέφτη, ό.π.

12 Η ανθρωπολογία στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης 195 ματισμού, ανοίγοντας το κεφάλαιο της κριτικής στον ελληνικό εθνοκεντρισμό και εθνικισμό" παράλληλα ή καλύτερα σε πείσμα του πολιτικού κλίματος εν θαρρύνονται οι έρευνες για τις μειονότητες (εθνοτικές, εθνικές, πολιτισμικές, γλωσσικές), 45 τους μετανάστες, ραμεθόριο περιοχή, λιτισμικές σχέσεις τις ρευστές κατηγορίες πληθυσμών στην πα τους «παλινοστούντες» και τους πρόσφυγες, 48 τις διαπο- κλπ. Οι έρευνες αυτές γίνονται σαφώς με όρους συνέχειας της προβληματικής που είχε ξεκινήσει για την επινόηση και τη χρήση της παράδοσης και τις συμ βολικές κατασκευές των κοινοτήτων. 5 0 Το σημείο ρήξης, κατά τη γνώμη μου, εντοπίζεται πρώτα από όλα στην επιλογή του πεδίου των ερευνητών. Υπάρ χουν παλιά και νέα ζητήματα ταμπού για τον ελληνικό εθνικισμό, όπως οι πληθυσμοί της Μακεδονίας και της Θράκης, που ορισμένες φορές θέτουν τους ερευνητές στο μάτι του κυκλώνα Γ. Αγγελόπουλος, «"Ζώντας ανάμεσα": Ταυτότητα και πολιτική μιας χωρισμέ νης κοινότητας», Εθνολογία 2 (1993) " L. Danforth, Η Μακεδόνικη διαμάχη. Ο εθνικισμός σε έναν υπερεθνικό κόσμο, Αθήνα, Αλεξάνδρεια, 1999' F. Tsibiridou, Les Pomak dans la Thrace grecque. Discours ethnique et pratiques socioculturelles, Παρίσι, L'Har mattan, 2000" Β. Νιτσιάκος, Χ. Κασίμης (επιμ.), Ο ορεινός όγκος της βαλκανικής. Συγ κρότηση και μετασχηματισμοί, Αθήνα, Πλέθρον, 2000* Α. Καρακασίδου, Μακεδόνικες ιστο ρίες και πάθη ( ), Αθήνα, Οδυσσέας, 2001 (1997). 46. Μ. Πετρονώτη, Το πορτραίτο μιας διαπολιτισμικής σχέσης. Κρυσταλλώσεις, ρήγ ματα, ανασκευές, Αθήνα, Unesco/EKKE, Φ. Τσιμπιρίδου, «Η εθνικιστική ιδεολογία στις συλλογικές αναπαραστάσεις. Έμφυλοι ρόλοι και σεξουαλικότητα μέσα από το λόγο των πολιτιστικών φορέων μιας ακριτικής πόλης», Δίνη 8 (1995/96) L. Myrivili, «The liquid Border: What national borders do to anthropological perspectives», ανακοίνωση στο συνέδριο της American Anthropological Association, στο panel: Mirrors, Myths and Metaphors ; Ethnographing Greece, Washington 2001 P. Vereni, «Os Ellin Makedonas: Autobiography, memory and national identity in Western Greek Macedonia», στο J. Cowan (επιμ.), Macedonia. The politics of Identity and Difference, Λονδίνο, Pluto Press, 2000* Α. Χοτζίδης, «Άρ θρωση και δομή του μειονοτικού λόγου: Το παράδειγμα των Μογλενών και της Ζόρα», στο Β. Γούναρης, Ι. Μιχαηλίδης, Γ. Αγγελόπουλος (επιμ.), Ταυτότητες στη Μακεδονία, Αθήνα, Παπαζήσης, 1997" Λ. Εμπειρίκος, Γ. Μαυρομάτης, «Εθνοτική ταυτότητα και παραδοσιακή μουσική στους Μουσουλμάνους της Ελληνικής Θράκης», Εθνολογία 6-7 ( ) Ε. Βουτυρά, «Η κατεύθυνση της ιστορίας: Προφορική ιστορία, συλλογική μνήμη και κοινωνική αλλαγή στο μετα-σοβιετικό χώρο», στο Χ. Χατζητάκη-Καψωμένου (επιμ.), Ελληνικός Παραδοσιακός Πολιτισμός. Λαογραφία και Ιστορία, Συνέδριο στη Μνήμη της Α. Κνριακίδον-Νέστορος, Θεσσαλονίκη, Παρατηρητής, 2001, σ Βλ. αφιέρωμα στα Σύγχρονα Θέματα 63 (1997), «Εμείς και οι "άλλοι": Η δια χείριση της εθνοπολιτισμικής διαφορετικότητας». 50. Βλ. σχετικές ανακοινώσεις στα πρακτικά του συνεδρίου στη μνήμη της Α. Κυριακίδου-Νέστορος, Ελληνικός Παραδοσιακός Πολιτισμός, ό.π. 51. Αναφέρομαι στο κλασικό πια παράδειγμα των πιέσεων που υπέστη κατά την πε ρίοδο της έξαρσης του «ζητήματος της Μακεδονίας» η ανθρωπολόγος Αναστασία Καρακα-

13 Φωτεινή Τσιμπιρίδου 196 Μια σημαντική τομή αφορά στην κριτική στάση των ερευνητών τόσο στο πεδίο όσο και στο κείμενο τους. Η ελληνική ανθρωπολογία έχει κατά καιρούς κατηγορηθεί για ελληνοκεντρικότητα. 52 Η μεγαλύτερη δικαίωση της ((αναγκα στικής» έως ένα βαθμό 53 ενασχόλησης των ελλήνων ανθρωπολόγων με ελλη νικά θέματα, έρχεται από τη στιγμή που οι ερευνητές καλούνται να πάρουν κριτική θέση πάνω σε καυτά ζητήματα εθνοκεντρισμού και ρατσισμού της ελ ληνικής κοινωνίας. Τώρα αναδεικνύεται πρωταρχικής σημασίας η πρόκληση προς τον εαυτό και τους άλλους, τώρα που έχει αποδειχθεί πόσο η περίπλοκη σχέση του ιθαγενούς ανθρωπολόγου με το πεδίο βοηθά στην κατανόηση σημα σιών, βιωμάτων, εμπειριών για ημέτερους και άλλους. 5 4 Η στροφή των ανθρω πολόγων σε τέτοια θέματα δικαιώνει την αναγκαστική μέχρι τώρα «επιλογή» τους για έρευνα αποκλειστικά στον ελληνικό χώρο. Η πρόκληση, ωστόσο, γί νεται ακόμη μεγαλύτερη, αν ακολουθώντας τη ρευστότητα των συνόρων με τους ((μακρινούς μας γείτονες», 5 5 την εμπλοκή του τοπικού με το ευρωπαϊκό και το παγκόσμιο, την κινητικότητα των πληθυσμών, των αγαθών, της πληροφορίας, περάσουμε στην αναζήτηση νέων ειδών συνύπαρξης των «τοπικών» με τις άλ λες ταυτότητες. 56 Σε ένα βαθμό αυτό έχει ήδη αρχίσει με τη θεματολογία της ελληνικής εθνογραφίας που ασχολείται με το ζήτημα του τουρισμού, τη δια- σίδου, εξαιτίας κυρίως του θέματος της διατριβής της και όχι τόσο του τρόπου διαπραγ μάτευσης του. 52. V. Lambropoulos, «Modern Greek Studies in the Age of Ethnography», Journal of Modern Greek Studies 15/2 (2001) Η έλλειψη ερευνητικών ιδρυμάτων στη χώρα μας που θα βοηθούσαν στη χρη ματοδότηση επιτόπιων αποστολών σε άλλες χώρες οφείλεται σαφώς στην έλλειψη πολιτικού ενδιαφέροντος από τα κρατικά ή μη Ιδρύματα για τις χώρες του «τρίτου κόσμου», εξαιτίας του μη αποικιοκρατικού παρελθόντος μας, αλλά και εξαιτίας της χαμηλής οικονομικής ανά πτυξης της χώρας. Από την άλλη μεριά, η μη πρόβλεψη χρηματοδότησης της ανθρωπολο γίας για ερευνητικές αποστολές στο εξωτερικό σαφώς σχετίζεται με τον ελληνοκεντρικό χαρακτήρα της ελληνικής εκπαίδευσης και κοινωνίας. Ως πανεπιστημιακοί δάσκαλοι έχουμε και εμείς το μερίδιο της ευθύνης μας για την ολιγωρία που επιδεικνύουμε προκειμένου να εξασφαλισθεί η χορηγία τέτοιων ερευνητικών αποστολών κυρίως από τα Πανεπιστημιακά Ιδρύματα. 54. Δ. Γκέφου-Μαδιανού, «Αναστοχασμός, ετερότητα και ανθρωπολογία οίκοι: Δι λήμματα και αντιπαραθέσεις», στο Δ. Γκέφου-Μαδιανού (επιμ.), Ανθρωπο/Λογική θεωρία και εθνογραφία, Σύγχρονες τάσεις, Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 1998, σ Τίτλος σειράς διαλέξεων/επιστημονικών συναντήσεων που πραγματοποιεί το Τμή μα Βαλκανικών Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, από το Το θέμα αυτό εξετάσθηκε στη συνάντηση: ((Mirrors, Myths and Metaphors; Ethnographing Greece», που οργανώθηκε από τις Α. Καρακασίδου και Φ. Τσιμπιρίδου, στην ετήσια συνάντηση του American Anthropological Association, Washington, 2 Δε κεμβρίου Κείμενα της συνάντησης βρίσκονται υπό δημοσίευση σε ειδικό αφιέρωμα του Journal of Modern Greek Studies.

14 Η ανθρωπολογία στην Ελλάδα της 197 μεταπολίτευσης π ρ α γ μ ά τ ε υ σ η τ η ς π α ρ ά δ ο σ η ς και τ η ς π ο λ ι τ ι σ τ ι κ ή ς κληρονομιάς, τον υλικό π ο λ ι τ ι σ μ ό, τον κ α τ α ν α λ ω τ ι σ μ ό, αλλά και την ασθένεια και τ ο σ ώ μ α, 57 ενώ ε π ι χειρούνται αυτοαναφορικές και π ε ι ρ α μ α τ ι κ έ ς / β ι ω μ α τ ι κ έ ς εθνογραφικές έρευνες π ο υ χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ο ύ ν π ο λ λ α π λ ά φίλτρα θ ε ώ ρ η σ η ς μ έ σ ω τ η ς α λ λ η γ ο ρ ί α ς. 5 8 Κριτική για και αναστοχαστική τον αξατομικισμό στάση του κοινωνικού απέναντι στις πολιτικές του «πολιτισμού» τοπίου09 Είναι σίγουρο ότι οι νέες κ ρ ι τ ι κ έ ς π ε ρ ί «π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ» έχουν προσφέρει διεξό δους στους κοινωνικούς ε π ι σ τ ή μ ο ν ε ς γ ι α να κατανοήσουν νοοτροπίες και β ι ώ μ α τ α α π λ ώ ν α ν θ ρ ώ π ω ν, ε μ π ε ι ρ ί ε ς κ α θ η μ ε ρ ι ν ό τ η τ α ς π ο υ άφηναν αδιάφορη τ η ν ε π ί σ η μ η ε κ δ ο χ ή τ η ς ιστορίας και τ η ς α ν θ ρ ω π ο λ ο γ ί α ς, τ ω ν δ ο μ ώ ν και τ ω ν με τ α σ χ η μ α τ ι σ μ ώ ν, ανοίγοντας δρόμους γ ι α τ η μ ε λ έ τ η τ ο υ τ υ χ α ί ο υ, τ ο υ σ υ μ β ά ν τος, του ονείρου, του συναισθήματος κ λ π. 60 Μ ε τον τ ρ ό π ο αυτό μειώνονται ε π ί Αναφέρομαι ενδεικτικά στις έρευνες της Βασιλικής Μουτάφη για τη μετανάστευση καθώς και στις διατριβές των: Ελευθερίας Δέλτσου για τη χρήση της παράδοσης, Βασι λικής Γιακουμάκη για τις πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τα πολιτιστικά δρώμενα για την κουζίνα, Αθηνάς Αθανασίου για τις βιοπολιτικές γύρω από το δημογραφικό ζήτημα, την αναπαραγωγή κλπ. Βλ. επίσης Ε. Παπαγαρουφάλη, Δώρα ζωής μετά θάνατον. Πολι τισμικές εμπειρίες, Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, Ν. Σερεμετάκη, Η τελευταία λέξη στης Ευρώπης τα άκρα. Δι-αίσθηση, θάνατος, γυναίκες, Αθήνα, Νέα Σύνορα-Λιβάνης, 1994' Ν. Panourgia, Fragments of Death, Fables of Identity. An Athenean Anthropography, University of Winsconcin Press, 1996* Π. Κάβουρας, «To παρελθόν του παρόντος. Από την εθνογραφία και την επιτέλεση της μου σικής στην επιτέλεση της μουσικής εθνογραφίας», Το παρόν του παρελθόντος. Ιστορία, Λαο γραφία, Κοινωνική Ανθρωπολογία, Επιστημονικό Συμπόσιο, Σχολή Μωραΐτη, Αθήνα 2003, σ Τα όσα ειπώθηκαν μέχρι στιγμής αποτελούν σαφώς αντανάκλαση των θέσεων και απόψεων που διαμόρφωσα στη διάρκεια των σπουδών και στην πορεία μου ως ανθρωπολό γου, αλλά και των συνολικότερων γνώσεων μου πάνω στο θέμα που επιχειρώ να διαπραγ ματευθώ. Στο παρόν κείμενο αναφέρομαι ενδεικτικά στις μελέτες που έχουν πέσει στην αντί ληψη μου, καθώς και σε μέρος και όχι στο σύνολο των διατριβών που έχουν εκπονηθεί και δεν έχουν δημοσιευθεί. Θέλω έτσι να τονίσω την αποσπασματική εικόνα που απεκόμισα από το τοπίο, παρόλο που στόχος μου ήταν η όσο το δυνατόν συστηματική θεώρηση. Με τον τρόπο αυτό προτάσσω σαφώς τον υποκειμενικό και αποσπασματικό αντί του αντικει μενικού/συνολικού χαρακτήρα της θεώρησης μου. Η αναστοχαστική στη συνέχεια στάση απέναντι στη συνείδηση του «πολιτικού» χαρακτήρα κάθε θέσης θεωρώ ότι είναι αυτή που μπορεί να διασφαλίσει την κάθε υποκειμενική/αποσπασματική θεώρηση από ακραίες αυ θαίρετες υπερβάσεις. 60. Για την μετα-κριτική μιας εθνογραφίας βλ. F. Tsibiridou, «Reconsider an ethnography through the Cultural Critique framework», στο G. Marcus, Ν. Panourgia (επιμ.), Interpretive Anthropology : The Hermoupolis Seminars, Princeton University Press και K N E / E I E (υπό έκδοση).

15 198 Φωτεινή Τσιμπιρίδου σης και οι εξουσιαστικοί/ηγεμονικοί λόγοι, της επιστημονικής προσέγγισης, πέ φτουν οι μάσκες της «αντικειμενικότητας» και ακούγονται οι φωνές των υπο κειμένων, συνομιλητών του εθνογράφου. Μετά και τη στροφή της Ανθρωπο λογίας προς την Ιστορία, που είχε προηγηθεί όλων αυτών, σήμερα ανθρωπο λόγοι και ιστορικοί χρησιμοποιούν από κοινού τα νέα εννοιολογικά εργαλεία, ενώ ασχολούνται πολλές φορές με τα ίδια θέματα (έμφυλες ταυτότητες, εθνοτισμός, εθνικισμός, μετανάστευση, κλπ.). Ένα κύριο ερώτημα, κατά τη γνώμη μου, για τη χρήση και κατάχρηση των νέων εννοιολογικών εργαλείων «πολιτισμικού περιεχομένου», είναι αν μια νέα κριτική προσέγγιση του πολιτισμού που επικεντρώνεται μόνο στις σημα σίες, στις φωνές/κείμενα,61 στις αναπαραστάσεις και τις εμπειρίες των δρώντων υποκειμένων,62 είναι ικανή από μόνη της να αναδείξει και την ιστορικότητα των κοινωνικών σχέσεων. Είναι κοινός τόπος, όμως, ότι η όποια προσέγγιση του «πολιτισμού», ακό μα και η πλέον κριτική, παρουσιάζει βαθύτατα σημεία αδυναμίας ως προς την συγκάλυψη των κοινωνικών ανισοτήτων, ενώ ωθεί σε ουσιοκρατικές αντιμετω πίσεις του διαφορετικού «άλλου».63 Για να αποφευχθεί το πρώτο, θα πρέπει ο ερευνητής να επικεντρώσει την προσοχή του στις πρακτικές των δρώντων 61. Σύμφωνα με την «παραδοχή της ιστοριογραφίας που υποστηρίζει ότι τα υποκεί μενα κατασκευάζουν το παρελθόν τους στα μέτρα του παρόντος...» (Ε. Παπαταξιάρχης, «Εισαγωγή: Το παρελθόν στο παρόν...», ό.π., σ. 33), οι αναπαραστάσεις των πληροφορητών έχουν σημασία κυρίως για την κατανόηση του παρόντος, αφού για το παρελθόν μόνο η αντι παραβολή διαφορετικών εκδοχών θα μπορούσε να παραγάγει νόημα. Σε ποιο βαθμό, οχττόσο, αντιπροσωπεύονται ισότιμα αυτές οι φωνές; Η «ισότιμη» εκδοχή παράθεσης φωνών ανα παριστά τις ανισότητες του κοινωνικού τοπίου; Αν ναι, πώς αποφεύγεται η αναπαραγωγή των ηγεμονιών του κοινωνικού τοπίου στο επιστημονικό κείμενο; Είναι μερικά βασικά ερω τήματα που η εκδοχή αυτής της Πολιτισμικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας οφείλει, κατά τη γνώμη μου, να αντιμετωπίσει με σοβαρότητα. Για παραδείγματα Πολιτισμικής Ιστο ρίας γύρω από το εθνοτικό φαινόμενο βλ. το αφιέρωμα Γράμμα/Gramma 6 (1998), «Άν θρωποι και τόποι: εκδοχές του εθνισμού». Για το ζήτημα βλ. επίσης Ρ. Μπενβενίστε, «Ιστο ρία και Ανθρωπολογία», Σύγχρονα Θέματα 56 (1995) «Το ιστορικό κείμενο είναι για τον πολιτισμικό ιστορικό ό,τι οι μορφές τυπο ποιημένης δράσης (π.χ. τελετουργίες) είναι για τον συμβολικό ανθρωπολόγο: ένα παράθυρο στην εμπειρία του δρώντος υποκειμένου. Το γραπτό κείμενο και ο κόσμος που περιγράφει μεθοδολογικά εξισώνονται και γίνεται έτσι δυνατή η μετάθεση του ιστοριογραφικού αντι κειμένου από το κείμενο στον πολιτισμό» (Ε. Παπαταξιάρχης, «Εισαγωγή: Το παρελθόν στο παρόν...», ό.π., σ. 31). 63. Α. Kuper, Culture. The Anthropologist account, Καίμπριτζ, H a r v a r d U.P., 1999 S.Wright, «The politicization of " c u l t u r e "», Anthropology Today 14/1 (1998) 7-15* E. Wolf, «Perilous Ideas. Race, Culture, People», Current Anthropology 35/1 (1994) 1-7' Α. Μπακαλάκη, «Εκδοχές της έννοιας του Πολιτισμού στην Ανθρωπολογία», Σύγχρονα Θέματα 62 (1997)

16 Η ανθρωπολογία στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης 199 υποκειμένων οι οποίες αναδεικνύουν το είδος των κοινωνικών σχέσεων ανισό τητας και εξουσίας σε ένα εκτεταμένο επίπεδο, στο χώρο και το χρόνο (αυτό σημαίνει αντίστοιχα/παράλληλα, για ιστορικούς και ανθρωπολόγους, επίπονη δουλειά στο πεδίο ή/και στα αρχεία ενδεχομένως). Μπορεί έτσι να επιτευχθεί μια σύζευξη των πολιτισμικών σημασιών με την ιστορικότητα των κοινωνικών σχέσεων. Για να αποφευχθεί το δεύτερο, δηλαδή οι ουσιοκρατικές θεωρήσεις του «άλλου», θα πρέπει ο ερευνητής, αν δεν απορρίψει εξ ολοκλήρου την χρή ση του όρου «πολιτισμός», 6 4 να είναι αναστοχαστικός, όχι μόνο ως προς τη στάση του απέναντι στους συνομιλητές του στο πεδίο και στο κείμενο, αλλά και ως προς τα επί μέρους αναλυτικά εργαλεία που χρησιμοποιεί στις περι γραφές και τις ταξινομήσεις του. «Πολιτισμός», «ετερότητα», όπως και «εθνοτισμός», «φύλο» κλπ. πρέπει να προβληματοποιούνται, επειδή δεν είναι μετρή σιμα πράγματα, αλλά εννοιολογικά εργαλεία των οποίων το περιεχόμενο πρέ πει να επαναπροσδιορίζεται κατά περίπτωση μέσα από τις ιθαγενείς κατηγορίες/αντιλήψεις και τη συνομιλία αυτών με τις έννοιες της επιστήμης όπως διαμορφώθηκε από την επίδραση των ιδεών του Διαφωτισμού και της πα ρούσας κάθε φορά φάσης της πολιτικής οικονομίας. Η κριτική για την ηγε μονία της δυτικής σκέψης δεν θα πρέπει να σταματά στο κατώφλι της μετααποικιακής περιόδου, αλλά να αφορά εξίσου τις τωρινές πολιτικές και επιστη μολογικές τάσεις. Νεοαποικιοκρατία, δυτική ηγεμονία και αντιτρομοκρατικές πολιτικές την εποχή της παγκοσμιοποίησης, επηρεάζουν άμεσα ή έμμεσα το επιστημονικό έργο. 6 5 Με την προτεραιότητα που δίνεται για παράδειγμα στον «εαυτό» και το «υποκείμενο», το ζήτημα της ταυτότητας γίνεται αντιληπτό είτε ως αποτέλεσμα στενών διαπροσωπικών σχέσεων καθημερινότητας και κυριολεξίας/ορθολογισμού, 6 6 είτε ως «ουσία» για τους μακρινούς «άλλους», μέσα 64. Βλ. L. Abu-Lughod, «Writing Against Culture», στο R. G. Fox (επιμ.), Re capturing Anthropology. Working in the Present, Santa Fe, School of American Re search Press, 1991, σ Χαρακτηριστική είναι η κριτική που ασκήθηκε παλαιότερα: «...οι ανθρωπολόγοι υποβάλλονται όλο και περισσότερο σε απαγορεύσεις, ανήθικους πειρασμούς και πολιτικούς ελέγχους από την κυβέρνηση των Η.Π.Α. και τις υπηρεσίες που υπάγονται σε αυτήν, όπως η αναφορά Beals (1967) γύρω από ζητήματα ανθρωπολογικής έρευνας και ηθικής έδειξε» (Κ. Gough, «New proposals for Anthropologists», στο J. Vincent (επιμ.), The Anthro pology of Politics..., ό.π., σ. 113). 66. Έτσι, για την κατανόηση σύγχρονων φαινομένων, όπως αυτό της μετανάστευσης και των συλλογικών ταυτοτήτων (εθνοτική, εθνική, θρησκευτική, πολιτισμική κλπ.), η χρή ση των εννοιολογικών εργαλείων του «εαυτού», του «υποκειμένου» και του «λόγου» μοιά ζει να αδυνατεί από μόνη της να αναδείξει την πολλαπλότητα των κοινωνικών σχέσεων μέσα από τις οποίες οι πληροφορητές σε διαφορετικές κοινωνίες, με διαφορετικές προσλήψεις για το χώρο, το χρόνο, τη σχέση του ατομικού με το συλλογικό κλπ. κατασκευάζουν τις ταυ τότητες τους σε συγχρονικό ή/και διαχρονικό επίπεδο.

17 200 Φωτεινή Τσιμπιρίδου από τα κλασικά για τη Δύση στερεότυπα της θρησκείας και της Ανατολής. 6 7 Πολλές φορές στις εκτός Δύσης κοινωνίες στη θέση των «λόγων» με ρημα τική εκφορά υπάρχουν μόνο «σιωπές», το είδος των οποίων καλείται να απο κωδικοποιήσει ο ερευνητής σε βάθος χρόνου και χώρου. Κυρίως όμως σε όλη τη γη, εκτός της περιοχής του Νέου Κόσμου, το κοινωνικό τοπίο με τη δυ ναμική των κοινωνικών σχέσεων είναι αυτό που προδιαγράφει, επιβάλλει την κοινωνική συμπεριφορά των ατόμων σε βαθμό καθοριστικό, και σε ένα βάθος χρόνου μακράς διάρκειας. Η προτεραιότητα του κοινωνικού πολλές φορές συν θλίβει την ατομική επιλογή, ενώ έχει ήδη αποδειχθεί, τουλάχιστον στη Γηραιά Ή π ε ι ρ ο, ότι ήταν η μαζικότητα των κοινωνικών αγώνων που οδήγησε στις ανατροπές και τις επαναστάσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις ατομι κές ελευθερίες. 68 Για τους λόγους αυτούς, η μελέτη των αναπαραστάσεων και η προσέγγιση με αφετηρία το άτομο φαίνεται να είναι ανεπαρκείς. Πρέπει να αναζητηθούν πρώτα οι κοινωνικές σχέσεις και οι κοινωνικές συμβάσεις μέσα από τις οποίες λειτουργούν υπό το βάρος «εξουσιών» 6 9 τα άτομα, ενώ στη συ νέχεια να αναδειχθούν οι πολιτικές, οι επιλογές και τα βιώματα των ατόμων 67. Η ελληνική εθνογραφία, για παράδειγμα, έχει ήδη δείξει βλ. σε όλες τις με λέτες που αναφέρονται στο παρόν κείμενο πως τα υποκείμενα αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους μέσα από κοινωνικές συμβάσεις της οικογένειας, της οικιακότητας, των έμφυλων τυ ποποιημένων ρόλων, της εντοπιότητας κλπ., έρχονται σε συγκρούσεις με αυτές πολλές φο ρές, αλλά σε μεγάλο βαθμό, ακόμη και σήμερα, τα δρώντα υποκείμενα σπανίως αποτελούν ατομικές περιπτώσεις του μοντέρνου παραδείγματος, όπως αυτό συμβαίνει σε χώρες της Δύσης. 68. Η κριτική του Talal Asad για την έννοια της «παράδοσης» στους Αγγλοσάξονες είναι πολύ διαφωτιστική για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο αυτοί προσλαμβάνουν το «ατομικό»: «Ο 18ος αιώνας στην Ευρώπη σηματοδοτεί την ανάπτυξη μιας αστικής κοι νωνικής και ηθικής τάξης, η οποία βασίζεται στην αρχή της ατομικής, ιδιωτικής περιου σίας (Hill 1969' Porter 1982). Ειδικά στην Αγγλία, αυτό σήμαινε την de facto υπονό μευση των ταξικών προνομίων, μέσα από τη συστηματοποίηση του νόμου που δημιουρ γούσε το προηγούμενο. Η ρητορική της επαναστατικής Γαλλίας με την επίθεση προς τα κληρονομημένα προνόμια και τις προκαταλήψεις στο όνομα ενός παγκόσμιου ορθολογισμού και μιας δικαιοσύνης υπήρξε πραγματική απειλή για τη συντηρητική Αγγλία. Με αυτόν τον τρόπο ο μεγάλος εκπρόσωπος της αγγλικής προνομιούχας τάξης Edmund Burke εννοιολόγησε τον ιδεολογικό κίνδυνο που αντιμετώπιζε αυτή η τάξη και θεωρητικοποίησε την αντεπίθεση του. Αυτό που ισχυροποιούσε τη δικαιοσύνη και τη συμπαγή κοινωνική ζωή ήταν η "παράδοση", η οποία αφοσιωμένη με ευλάβεια στη συνεκτική κοινότητα και στις προκαταλήψεις του παρελθόντος, ήταν πράγματι αντίθετη στην ανευθυνότητα του ελεύθερου Λόγου και τη διάσπαση της ριζικής αλλαγής» [δική μου μετάφραση] (Τ. Asad, «From the History of Colonial Anthropology to the Anthropology of Western Hegemony», στο J.Vincent (επιμ.), The Anthropology of Politics..., ό.π., σ. 135). 69. E. Wolf, «Facing power. Old Insights, New Questions», American Anthro pologist 92 (1990) M. Godelier, «Logiques sociales de la production et du pouvoir», Sémiraire à VEHESS,

18 Η ανθρωπολογία στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης 201 που με τη σειρά τους συμβάλλουν δυναμικά στη διαμόρφωση, καθιέρωση ή ανα τροπή των δομών και των στρατηγικών. Η ελληνική εθνογραφία τείνει να δείξει ότι οι δύο στάσεις μπορούν να λειτουργούν είτε συμπληρωματικά, σε συλλογικές εκδόσεις για συγκεκριμένα ζητήματα (π.χ. εκδόσεις για την Μακεδονία), ίδια εθνογραφία. 70 είτε συνδυαστικά μέσα στην 71 Εκτός από επιστημολογικό, όμως, το θέμα από ένα σημείο και μετά είναι ιδεολογικό ή, για να χρησιμοποιήσω την τρέχουσα ορολογία, ηθικό: η κριτική στα μεγάλα αφηγήματα, ο νεοφιλελευθερισμός, η προβολή του απόλυτου ατο μικισμού, αλλά και η μεταμοντέρνα κριτική περί ηγεμονίας στη χρήση των εν νοιών και η επιμονή στο επί μέρους παράδειγμα, εκφράζουν το κυρίαρχο ιδεο λογικό πλαίσιο της εποχής μας. Πιστεύω ότι ως επιστήμονες χρειαζόμαστε αναλυτικές έννοιες για να επικοινωνούμε μεταξύ μας, ιδίως διεπιστημονικά, και από αυτήν την άποψη η επιμονή και μόνο στη χρήση ιθαγενών αναλυτικών κατηγοριών, όπως προτείνει ένα είδος μεταμοντέρνας ανθρωπολογίας, 7 2 υπονο μεύει τα επιστημονικά συμπεράσματα, ωθώντας τα στη σφαίρα της περιπτω σιολογίας. Συγχρόνως η μη κριτική στάση απέναντι στα αναλυτικά εργαλεία, τα θέματα και τις ιδεολογίες «της μόδας» από τη μια μεριά, και από την άλλη η έμφαση στο άτομο και τις επιλογές του, έτσι όπως τα θέλει βασικά η φιλο σοφία της έννοιας του «πολιτισμού», ακυρώνει το αρχικό κριτικό επιχείρημα, παράγοντας ιστορικά και εθνογραφικά κείμενα «νεοουσιοκρατίας» και ακραίου σχετικισμού, τα οποία συνάδουν με το κλίμα του απόλυτου εξατομικισμού του κοινωνικού τοπίου στην εποχή της παγκοσμιοποίησης. Η στάση του ερευνητή ως κοινωνικού επιστήμονα μέσα σε ένα τέτοιο κλί μα ορίζεται με όρους ηθικής, όχι ιδεολογίας ή πολιτικής θέσης. Ενδεικτικό του κλίματος και η αλλαγή στη χρήση της ορολογίας, όπου από την «πολιτική αν- 70. J. Cowan (επιμ.), Macedonia. The politics of Identity and Difference, ό.π.' Β. Γούναρης, Ι. Μιχαηλίδης, Γ. Αγγελόπουλος, Ταυτότητες στη Μακεδονία, Αθήνα, Παπαζήσης, Βλ. ενδεικτικά Α. Καρακασίδου, Μακεδόνικες ιστορίες και πάθη..., ό.π.' Ρ. Βαν Μπούσχοτεν, Ανάποδα χρόνια..., ό.π. F. Tsibiridou, Les Pomakdans la Thrace grecque..., ό.π. 72. Δεν συμφωνώ με τη συνολική καταδίκη της μεταμοντέρνας ανθρωπολογίας στην οποία εντελώς ανιστόρητα περιλαμβάνονται και περίοδοι των αρχών του 20ού αιώνα (όπως η περίπτωση του Φρανζ Μπόας), ενώ σκόπιμα ενδεχομένως αποσιωπάται η πλέον ενδια φέρουσα πλευρά της που είναι η αναστοχαστική στάση του ερευνητή στο πεδίο και το κεί μενο (βλ. τη συμβολή του ρεύματος της Πολιτισμικής Κριτικής που αναπτύσσεται στη δε καετία του 1980 στον αμερικανικό ακαδημαϊκό χώρο). Για μια τέτοια προσέγγιση που αλ λοιώνει συλλήβδην την πορεία και το ύφος της Ανθρωπολογίας βλ. το κείμενο της Ε. Ντάτση, «Μεταμοντέρνα Ανθρωπολογία. Πρωτοπορία ή οπισθοδρόμηση;», Ο Πολίτης 110 (2003)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ Μυτιλήνη, 15.05.2014 Αρ. Πρ. 765 Το Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Ιστοριογραφίας

Ιστορία της Ιστοριογραφίας Ιστορία της Ιστοριογραφίας Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 2) Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Πολυμέρης Βόγλης Παραδοσιακή ιστοριογραφία Εδραιώνεται τον 19 ο αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ,

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ, ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ (ανά κατεύθυνση) Για τους εισαχθέντες 1987-99 και για τους εισαχθέντες 1999-02 απαιτούνται τουλάχιστον 6 ΥΕΣ, εκ των οποίων, 1 τουλάχιστον από κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ Μυτιλήνη, 03.05.2017 Α.Π: 402 Το Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία Αγροτική Κοινωνιολογία Θεματική ενότητα 2: Η μελέτη του αγροτικού χώρου στην Ελλάδα Όνομα καθηγητή: Χαράλαμπος Κασίμης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Εκπαιδευτικοί στόχοι Στόχος αυτής της ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ Μυτιλήνη, 18.05.2016 Α.Π: 548 Το Τµήµα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας του Πανεπιστηµίου Αιγαίου

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 1: Θεωρία και Mέθοδος στη Mελέτη της Aγροτικής Kοινωνίας (4/4) 1ΔΩ

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ENA, Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών Ζαλοκώστα 8, 2ος όροφος T enainstitute.org

ENA, Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών Ζαλοκώστα 8, 2ος όροφος T enainstitute.org Ιδρυτική Διακήρυξη 1. 2. 3. Το Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών - ΕΝΑ ενεργοποιείται σε μια κρίσιμη για την Ελλάδα περίοδο. Σε μια περίοδο κατά την οποία οι κοινωνικοί και πολιτικοί θεσμοί λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο

Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο ΣΧΟΛΗ Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ω Ν Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ω Ν Τ Ο Μ Ε Α Σ Π Ο Λ Ε Ο Δ Ο Μ Ι Α Σ Κ Α Ι Χ Ω Ρ Ο Τ Α Ξ Ι Α Σ Πατησίων 42, 10682 Αθήνα τηλ. 30(1) 772 3818

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 3: Η εθνολογική θεώρηση Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150 Παιδαγωγικό Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΣΠΟΡΑ Γ έτος: 1. Εισαγωγικά στο μάθημα. Αρβανίτη Ευγενία, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@aegean.

ΕΤΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΣΠΟΡΑ Γ έτος: 1. Εισαγωγικά στο μάθημα. Αρβανίτη Ευγενία, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@aegean. ΕΤΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΣΠΟΡΑ Γ έτος: 1. Εισαγωγικά στο μάθημα Αρβανίτη Ευγενία, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@aegean.gr 1 Δραστηριότητα Πόσο διεθνοποιημένος είναι ο ρόλος του

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Αγροτική Κοινωνιολογία Ενότητα 1 η : Εισαγωγή Μαρία Παρταλίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΜΝΗΜΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ

ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΜΝΗΜΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΜΝΗΜΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΑ ΜΟΥΣΕΙΑ Ραγδαία αύξηση μουσείων και κηρυγμένων ιστορικών χώρων Κάθε μουσειακή παρουσίαση συνιστά

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 6: Η κουλτούρα στην κοινωνιολογική θεωρία Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Ιστοριογραφίας

Ιστορία της Ιστοριογραφίας Ιστορία της Ιστοριογραφίας Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1) Τα Annales. Μια «μικρή διανοητική επανάσταση» στο πεδίο της Ιστοριογραφίας Ρίκα Μπενβενίστε

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Ενότητα 8: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση Διαπολιτισμική Εκπαίδευση Ενότητα 1: Παγκοσμιοποίηση και πολυπολιτισμικές κοινωνίες; Χρήστος Παρθένης Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας Παγκοσμιοποίηση και Πολυπολιτισμικές Κοινωνίες; 1.

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί 160 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Τα δικαιώματα του παιδιού και οι συνέπειες της αναγνώρισής τους σε διεθνές επίπεδο αντιπροσωπεύουν μια τεράστια αλλαγή των αντιλήψεων και των νοοτροπιών για το παιδί, γεγονός που συνοδεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

«Παιδαγωγική προσέγγιση της ελληνικής ιστορίας και του πολιτισμού μέσω τηλεκπαίδευσης (e-learning)»

«Παιδαγωγική προσέγγιση της ελληνικής ιστορίας και του πολιτισμού μέσω τηλεκπαίδευσης (e-learning)» «Παιδαγωγική προσέγγιση της ελληνικής ιστορίας και του πολιτισμού μέσω τηλεκπαίδευσης (e-learning)» Εισαγωγικά Στη σημερινή πρώτη μας συνάντηση θα επιχειρήσουμε να παρουσιάσουμε με απλό και ευσύνοπτο τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 15: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Τί κοινό έχουν; 2 Το παρόν στο παρελθόν 1 Raphael Samuel, Theatres of memory. Past and Present in contemporary

Διαβάστε περισσότερα

Πολυπολιτισμικότητα Ταυτότητες 1η - 3η Διάλεξη

Πολυπολιτισμικότητα Ταυτότητες 1η - 3η Διάλεξη «Μια κρύα νύχτα του χειμώνα, μια συντροφιά σκαντζόχοιρων σφίγγονταν ο ένας πάνω στον άλλο για να μην πεθάνουν από το κρύο χάρη στη ζέστη που δημιουργούσε η μεταξύ τους επαφή. Ωστόσο, σύντομα τα αγκάθια

Διαβάστε περισσότερα

125 Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Παντείου

125 Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Παντείου 125 Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Παντείου Ιστορία και εξέλιξη του Τμήματος Το Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας αποτελεί οργανική εξέλιξη του πρώτου στην ιστορία Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης στη

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης Αναπτυξιακή Ψυχολογία Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης Θέματα διάλεξης Η σημασία της αυτοαντίληψης Η φύση και το περιεχόμενο της αυτοαντίληψης Η ανάπτυξη της αυτοαντίληψης Παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και η προώθηση του σεβασμού και της ισότητας»

ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και η προώθηση του σεβασμού και της ισότητας» «Η ευαισθητοποίηση κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και η προώθηση του σεβασμού και της ισότητας» Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2016 2017 Κωνσταντίνος Κωνσταντίνου ΕΔΕ 1 H ετερότητα στις

Διαβάστε περισσότερα

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Κωδικός μαθήματος: ΚΕΠ 302 Διδάσκων: Δημήτρης Θ. Ζάχος Πιστωτικές μονάδες: 10 Χρόνος και τόπος διεξαγωγής: Τετάρτη 6-9 αίθουσα 907 Εισαγωγικά Η επιτυχής συμμετοχή σ ένα

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος: Power/ Knowledge: Selected interviews and other writings

Τίτλος: Power/ Knowledge: Selected interviews and other writings ACADEMIA ISSN, 2241-1402 http://hepnet.upatras.gr Volume 3, Number 1, 2013 BOOK REVIEW Τίτλος: Power/ Knowledge: Selected interviews and other writings 1972-1977 Συγγραφέας: M.Foucault Σελίδες: 288 Επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα)

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) Ενότητα 9: Μετανάστευση και διαπολιτισμική εκπαίδευση Αναστασία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΚΟΠΟΣ Το διδακτορικό πρόγραμμα στην Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση αποσκοπεί στην εμβάθυνση και κριτική

Διαβάστε περισσότερα

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies)

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) Social Media World 26/6/2014 Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) 1.Τι είναι τα STS; Σπουδές Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS) προσεγγίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 4: Κοινωνικές Τάξεις & Κοινωνικές Ανισότητες στην Ύπαιθρο (1/2) 2ΔΩ

Διαβάστε περισσότερα

Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία. Μαρία Ρεντετζή. δικαιώματα μ αυτά των ανδρών συναδέλφων τους στην ακαδημαϊκή ιεραρχία. Οι

Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία. Μαρία Ρεντετζή. δικαιώματα μ αυτά των ανδρών συναδέλφων τους στην ακαδημαϊκή ιεραρχία. Οι Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία Μαρία Ρεντετζή Συγκεκριμένες πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες στις αρχές της δεκαετίας του 1970 παρακίνησαν φεμινίστριες σε πολλά από τα πανεπιστήμια των Ηνωμένων

Διαβάστε περισσότερα

Π Α Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ι Ο Μ Α Κ Ε Δ Ο Ν Ι Α Σ ΤΜΗΜΑ : ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ, ΣΛΑΒΙΚΩΝ & ΑΝΑΤΟΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΙΟΥΝΙΟΥ 2017

Π Α Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ι Ο Μ Α Κ Ε Δ Ο Ν Ι Α Σ ΤΜΗΜΑ : ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ, ΣΛΑΒΙΚΩΝ & ΑΝΑΤΟΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΙΟΥΝΙΟΥ 2017 Π Α Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ι Ο Μ Α Κ Ε Δ Ο Ν Ι Α Σ ΤΜΗΜΑ : ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ, ΣΛΑΒΙΚΩΝ & ΑΝΑΤΟΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Α' Ρωσικά Ι γραπτά 6/6/2017 8:00 10:00 2 Ρωσικά Ι προφορικά 6/6/2017 10:00 3 Σερβικά Ι γραπτά+προφ. 6/6/2017

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. 1989 Διδακτορικό Δίπλωμα Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας (Τομέας Λαογραφίας)

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. 1989 Διδακτορικό Δίπλωμα Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας (Τομέας Λαογραφίας) ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΑΤΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ονοματεπώνυμο : Μαγδαληνή Ζωγράφου Διεύθυνση Επικοινωνίας : Εθνικής Αντίστασης 41, Δάφνη 17237 Tηλέφωνο Επικοινωνίας : 210-9760310, 210-6668198 Fax : - E-mail : zografou@phed.uoa.gr

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία Αγροτική Κοινωνιολογία Θεματική ενότητα 1: Θεωρητική συγκρότηση της Αγροτικής Κοινωνιολογίας 2/3 Όνομα καθηγητή: Χαράλαμπος Κασίμης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Εκπαιδευτικοί στόχοι Στόχος

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτική Βιβλιογραφία Για τις θεματικές σεμιναρίων στο ΠΜΣ Ανδρομάχη Οικονόμου

Ενδεικτική Βιβλιογραφία Για τις θεματικές σεμιναρίων στο ΠΜΣ Ανδρομάχη Οικονόμου Ενδεικτική Βιβλιογραφία Για τις θεματικές σεμιναρίων στο ΠΜΣ Ανδρομάχη Οικονόμου 1. Τοπική Ιστορία-Φυσικό και Ανθρωπογενές Περιβάλλον Arjun Appadurai, 2014, Νεωτερικότητα χωρίς σύνορα. Πολιτισμικές διαστάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΙΤΛΟΣ: «ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΤΗΤΑ ΗΘΙΚΩΝ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ» ΜΑΘΗΤΡΙΑ: ΣΚΡΕΚΑ ΝΑΤΑΛΙΑ, Β4 ΕΠΙΒΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΝΤΑΒΑΡΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2016 17 Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΥΠΑΝΑΠΤΥΞΗΣ : ανέπτυξε τη θεωρία περί «άνισης ανταλλαγής». Η θεωρία του αποτελεί μέρος μιας πιο λεπτομερούς ερμηνείας της μεταπολεμικής

Διαβάστε περισσότερα

Εκθέσεις και προφορική ιστορία. Μουσεία, αντικείμενα και ανθρώπινες φωνές. Τα μουσεία:

Εκθέσεις και προφορική ιστορία. Μουσεία, αντικείμενα και ανθρώπινες φωνές. Τα μουσεία: Εκθέσεις και προφορική ιστορία Μουσεία, αντικείμενα και ανθρώπινες φωνές Τα μουσεία: ακολουθούν το ρεύμα για μια ιστορία «από τα κάτω» εμπλέκονται ολοένα και περισσότερο στην αναπαράσταση «δύσκολων» θεμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 3η: Η κοινωνική κατασκευή της πραγματικότητας και ο ρόλος του λόγου Γιάννης Σταυρακάκης, Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3: Εισαγωγή στη θεματική

Ενότητα 3: Εισαγωγή στη θεματική ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 3: Εισαγωγή στη θεματική Βασίλης Α. Φούκας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες και υλικό του μαθήματος είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα eclass.uth.gr

Πληροφορίες και υλικό του μαθήματος είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα eclass.uth.gr Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κωδικός μαθήματος: SEAB109 (3Ω/Υ) Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο σπουδών: 3o και 4 ο Μονάδες ECTS: 6 Διδάσκων: Γιάννης Πεχτελίδης e mail: pechtelidis@uth.gr

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 9η: Ο λόγος της Πολιτικής Οικολογίας 2 Γιάννης Σταυρακάκης, Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία Αγροτική Κοινωνιολογία Θεματική ενότητα 1: Θεωρητική συγκρότηση της Αγροτικής Κοινωνιολογίας 1/3 Όνομα καθηγητή: Χαράλαμπος Κασίμης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Εκπαιδευτικοί στόχοι Στόχος

Διαβάστε περισσότερα

Συνεργασία για την Ανοικτή Διακυβέρνηση. Σχέδιο Δράσης

Συνεργασία για την Ανοικτή Διακυβέρνηση. Σχέδιο Δράσης Συνεργασία για την Ανοικτή Διακυβέρνηση Σχέδιο Δράσης 2016-2018 Δέσμευση : Ενίσχυση της εξωστρέφειας και της προσιτότητας του Κοινοβουλίου στον πολίτη Στόχος: Ενίσχυση της διαφάνειας των κοινοβουλευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών

Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών Πηγή: Δημάκη, Α. Χαϊτοπούλου, Ι. Παπαπάνου, Ι. Ραβάνης, Κ. Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών: μια ποιοτική προσέγγιση αντιλήψεων μελλοντικών νηπιαγωγών. Στο Π. Κουμαράς & Φ. Σέρογλου (επιμ.). (2008).

Διαβάστε περισσότερα

Eπιμορφωτικό σεμινάριο

Eπιμορφωτικό σεμινάριο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Δράση: Επιμόρφωση εκπαιδευτικών και μελών της εκπαιδευτικής κοινότητας Επιστ. υπεύθυνη: Ζωή Παπαναούμ Υποδράση: Εξ αποστάσεως επιμόρφωση Eπιμορφωτικό σεμινάριο 3

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Επιμέλεια Εκθέσεων

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Επιμέλεια Εκθέσεων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Επιμέλεια Εκθέσεων Τάσεις της επιμέλειας ΙΙΙ: Δίνοντας φωνή σε εκθέματα και κοινωνικά υποκείμεν Διδάσκουσα: Επίκουρη Καθηγήτρια Εσθήρ Σ. Σολομών Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή)

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) 108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) Το Τμήμα ιδρύθηκε το 1990 και άρχισε να λειτουργεί το ακαδημαϊκό έτος 1991-1992. Δέχεται κατ' έτος 200 περίπου φοιτητές. Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΑΚΤΙΚΑ ΜΕΛΗ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΑΚΤΙΚΑ ΜΕΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Μυτιλήνη, 28 Σεπτεμβρίου 2010 Στην υπ αρ. 2/22.09.2010 Γενική Συνέλευση Ειδικής Σύνθεσης του Τμήματος Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Δημογραφία. Ενότητα 11.1: Παράδειγμα - Περιφερειακές διαφοροποιήσεις και ανισότητες του προσδόκιμου ζωής στη γέννηση

Δημογραφία. Ενότητα 11.1: Παράδειγμα - Περιφερειακές διαφοροποιήσεις και ανισότητες του προσδόκιμου ζωής στη γέννηση ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Δημογραφία Ενότητα 11.1: Παράδειγμα - Περιφερειακές διαφοροποιήσεις και ανισότητες του προσδόκιμου ζωής στη γέννηση Μιχάλης Αγοραστάκης Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας &

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία Αγροτική Κοινωνιολογία Θεματική ενότητα 1: Θεωρητική συγκρότηση της Αγροτικής Κοινωνιολογίας 1/3 Όνομα καθηγητή: Χαράλαμπος Κασίμης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Εκπαιδευτικοί στόχοι Στόχος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές Προοπτικές. Επιστημόνων Κοινωνικής Πολιτικής στην Εκπαίδευση. Πρόεδρος Τμήματος Κοινωνικής Πολιτικής, Πάντειο Πανεπιστήμιο

Επαγγελματικές Προοπτικές. Επιστημόνων Κοινωνικής Πολιτικής στην Εκπαίδευση. Πρόεδρος Τμήματος Κοινωνικής Πολιτικής, Πάντειο Πανεπιστήμιο Επαγγελματικές Προοπτικές Επιστημόνων Κοινωνικής Πολιτικής στην Εκπαίδευση Καθηγητής Ιορδάνης Ψημμένος, Πρόεδρος Τμήματος Κοινωνικής Πολιτικής, Πάντειο Πανεπιστήμιο Καθηγητής Βασίλειος Χατζόπουλος, Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2006 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα : Εκδόσεις Χριστοδουλίδη Α. & Π. Χριστοδουλίδη

Διαβάστε περισσότερα

Υπενθύμιση. Γλώσσες και Πολιτισμοί σε (Διά)Δραση

Υπενθύμιση. Γλώσσες και Πολιτισμοί σε (Διά)Δραση Υπενθύμιση Πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος για το συνέδριο του Τμήματος Γερμανικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Α.Π.Θ. με αφορμή τα 50 χρόνια από την ίδρυση του Τμήματος, από 25 έως 28 Μαΐου 2011, με θέμα:

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Συγκρουσιακές Θεωρήσεις Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 5ο (σελ. 128 136) Οι θέσεις του Althusser Οι θέσεις του Gramsci 2 Karl Marx (1818-1883)

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Γεώργιος Κ. Ζάχος Διευθυντής Βιβλιοθήκης Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Δρ. Γεώργιος Κ. Ζάχος Διευθυντής Βιβλιοθήκης Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Ο ρόλος των Δημοσίων Βιβλιοθηκών στην ενίσχυση της Κοινωνικής Συνοχής Δρ. Γεώργιος Κ. Ζάχος Διευθυντής Βιβλιοθήκης Πανεπιστημίου Ιωαννίνων 1 Κύρια σημεία της παρουσίασης Ρόλοι των Δημοσίων Βιβλιοθηκών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ.

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. 2 ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ (Ι) ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ; Στο μάθημα «Κοινωνική Θεωρία της Γνώσης (I)» (όπως και στο (ΙΙ) που ακολουθεί) παρουσιάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α βιβλιο_layout 1 15/10/2015 12:41 πμ Page 7 Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α Αντί Προλόγου... 13 ΚεφΑλΑιο 1 Έννοιες, ορισμοί και επίπεδα σχεδιασμού του αναλυτικού προγράμματος Εισαγωγικά... 17 Ορισμοί: Το Αναλυτικό

Διαβάστε περισσότερα

Γ ΘΕΜΑΤΙΚΗ: Η Εργασία στον αγροτικό και αστικό χώρο

Γ ΘΕΜΑΤΙΚΗ: Η Εργασία στον αγροτικό και αστικό χώρο Γ ΘΕΜΑΤΙΚΗ: Η Εργασία στον αγροτικό και αστικό χώρο 1. Αντώνης Μωϋσίδης, Η κοινωνία στον αγροτικό χώρο: από το παρελθόν στο σήμερα. Ο αγροτικός χώρος είναι ο χώρος με το βαθύ ιστορικό παρελθόν στον οποίο

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία Αγροτική Κοινωνιολογία Θεματική ενότητα 3: Η αγροτική κοινότητα 2/3 Όνομα καθηγητή: Χαράλαμπος Κασίμης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Εκπαιδευτικοί στόχοι Στόχος εδώ είναι να παρουσιαστεί το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Η εκπαιδευτική έρευνα και ο σχεδιασμός της Διδάσκων: Νίκος Ανδρεαδάκης ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η Ευρωπαϊκή εμπειρία από θεσμούς ένταξης μεταναστών

Η Ευρωπαϊκή εμπειρία από θεσμούς ένταξης μεταναστών Η Ευρωπαϊκή εμπειρία από θεσμούς ένταξης μεταναστών Δήμητρα Κονδύλη, ερευνήτρια ΕΚΚΕ Καλαμάτα 6/6/2010 Η Ευρωπαϊκή Εμπειρία στον τομέα ένταξης μεταναστών Το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο για τη μετανάστευση

Διαβάστε περισσότερα

Kantzara, V. (2006) Patriarchy στο Fitzpatrick T., et al. (eds.) International Encyclopedia of Social Policy, London: Routledge (σελ.

Kantzara, V. (2006) Patriarchy στο Fitzpatrick T., et al. (eds.) International Encyclopedia of Social Policy, London: Routledge (σελ. Kantzara, V. (2006) Patriarchy στο Fitzpatrick T., et al. (eds.) International Encyclopedia of Social Policy, London: Routledge (σελ. 6) Πατριαρχία 1 Η λέξη πατριαρχία, προέρχεται από την ελληνική γλώσσα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Τομέας Έρευνας ΚΕΘΕΑ Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα, έννοιες ή συμπεριφορές επιχειρεί να απαντήσει το γιατί

Διαβάστε περισσότερα

20 Νοεμβρίου Κυρίες και κύριοι, Καλησπέρα σας.

20 Νοεμβρίου Κυρίες και κύριοι, Καλησπέρα σας. Ομιλία Αλεξάνδρας Πάλλη στην Ημερίδα της ΕΣΕΕ με θέμα: «Στηρίζουμε τη γυναικεία επιχειρηματικότητα, προωθούμε τη συμμετοχή των γυναικών στα κέντρα λήψης αποφάσεων» 20 Νοεμβρίου 2013 Καλησπέρα σας. Θα ήθελα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Γεράσιμος Παπαναστασάτος, Ph.D. Αθήνα, Σεπτέμβριος 2016

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Γεράσιμος Παπαναστασάτος, Ph.D. Αθήνα, Σεπτέμβριος 2016 ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Γεράσιμος Παπαναστασάτος, Ph.D. Αθήνα, Σεπτέμβριος 2016 ΚΕΘΕΑ Τομέας Έρευνας Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Γεράσιμος Παπαναστασάτος, Ph.D. Αθήνα, Σεπτέμβριος 2016 ΚΕΘΕΑ Τομέας Έρευνας Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα,

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Λογοτεχνίας

Διδακτική της Λογοτεχνίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Λογοτεχνίας Ενότητα 1: Σκοποί της διδασκαλίας της λογοτεχνίας l Βενετία Αποστολίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό Θεματική Ενότητα ΕΛΠ42

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΓΟΥ. «Δίκτυο συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών για θέματα διαθρησκευτικού διαλόγου και άσκησης θρησκευτικών πρακτικών»

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΓΟΥ. «Δίκτυο συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών για θέματα διαθρησκευτικού διαλόγου και άσκησης θρησκευτικών πρακτικών» Δημοσιοποίηση της Δράσης Έργο ΕΤΕ 4.1/13 «Δίκτυο συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών για θέματα διαθρησκευτικού διαλόγου και άσκησης θρησκευτικών πρακτικών» ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΓΟΥ «Δίκτυο συνεργασίας μεταξύ κρατών

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ο Υπουργός Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας κ. Βασίλης Μαγγίνας μίλησε σήμερα Δευτέρα 16 Ιουλίου στο Όγδοο Διακυβερνητικό Συμβούλιο

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης

Διδακτική της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ενότητα 01: Προβληματική της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Πολυξένη Ράγκου Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Ενότητα 2: Θεωρία, Μέθοδοι, Δεδομένα (2/2) 2ΔΩ Διδάσκοντες: Χ. Κασίμης- Ελ. Νέλλας Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Μαθησιακοί στόχοι Η εκμάθηση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ CENTER FOR SECURITY STUDIES. EXPOSEC- DEFENSE WORLD 2015, Τετάρτη 6 Μαΐου 2015, Athens Lydra Hotel

ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ CENTER FOR SECURITY STUDIES. EXPOSEC- DEFENSE WORLD 2015, Τετάρτη 6 Μαΐου 2015, Athens Lydra Hotel ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ CENTER FOR SECURITY STUDIES EXPOSEC- DEFENSE WORLD 2015, Τετάρτη 6 Μαΐου 2015, Athens Lydra Hotel «εκεί που αρχίζει η ασφάλεια τελειώνουν οι ελευθερίες και τα ανθρώπινα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 8η: Ο λόγος της Πολιτικής Οικολογίας 1 Γιάννης Σταυρακάκης, Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 3277 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ Αρ. Φύλλου 156 13 Ιουλίου 2011 NOMOΣ ΥΠ ΑΡΙΘ. 3987 Κύρωση της Συμφωνίας μεταξύ της Κυβέρνησης της Ελ ληνικής Δημοκρατίας και της Κυβέρνησης

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία Αγροτική Κοινωνιολογία Θεματική ενότητα 9: Οικογενειακή Γεωργία: η ελληνική περίπτωση 1/2 Όνομα καθηγητή: Χαράλαμπος Κασίμης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Εκπαιδευτικοί στόχοι Στόχος εδώ είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η πρόσληψη της Καινής Διαθήκης στη λογοτεχνία και την τέχνη

Η πρόσληψη της Καινής Διαθήκης στη λογοτεχνία και την τέχνη ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Η πρόσληψη της Καινής Διαθήκης στη λογοτεχνία και την τέχνη Όγδοη Ενότητα: H πρόσληψη της ιστορίας του Ιησού στον κινηματογράφο (Ι) Αικατερίνη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ»

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Ειρηάννα Δραγώνα Θεατροπαιδαγωγός- Εμψυχώτρια Θεάτρου [ Το κείμενο βασίστηκε στις

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική και Ταξική Ανάλυση. Επιμέλεια: Άννα Κουμανταράκη

Πολιτική και Ταξική Ανάλυση. Επιμέλεια: Άννα Κουμανταράκη Πολιτική και Ταξική Ανάλυση Επιμέλεια: Άννα Κουμανταράκη Τι καταλαβαίνουμε με τον όρο «κοινωνική ανισότητα»; Πλούσιοι και φτωχοί; Προνομιούχοι ή άνθρωποι με ιδιαίτερα χαρίσματα και ταλέντα; Κυρίαρχοι και

Διαβάστε περισσότερα