ΤΣΙΜΠΙΡΙΔΟΥ (2003). ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΤΟΥ «ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ» ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗΣ. Μνήμων, 25,

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΤΣΙΜΠΙΡΙΔΟΥ (2003). ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΤΟΥ «ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ» ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗΣ. Μνήμων, 25, 185-202."

Transcript

1 Μνήμων Τομ. 25, 2003 ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΤΟΥ «ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ» ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗΣ ΤΣΙΜΠΙΡΙΔΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ /mnimon.773 Copyright 2003 To cite this article: ΤΣΙΜΠΙΡΙΔΟΥ (2003). ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΤΟΥ «ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ» ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗΣ. Μνήμων, 25,

2 ΦΩΤΕΙΝΗ ΤΣΙΜΠΙΡΙΔΟΐ ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΤΟΥ «ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ» ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗ! Θα επιχειρήσω να προσδιορίσω τις προσλήψεις και τις μεταβολές που έχει υποστεί η έννοια του «κοινωνικού», εξετάζοντας το εθνογραφικό έργο που έχει παραχθεί από το 1974 και μετά στη χώρα μας ή για τη χώρα μας, 1 αναφερό μενη και σε θεωρητικά εγχειρήματα συναδέλφων ανθρωπολόγων. Το πρώτο σημείο που πρέπει να δούμε είναι μέσα σε ποια επιστημολο γικά, ιδεολογικά και ιστορικο-κοινωνικά πλαίσια το εθνογραφικό έργο παρά γεται στην/για την Ελλάδα με παλιούς και νέους όρους. Έ ν α δεύτερο σημείο είναι, εάν οι αλλαγές αυτές σημαίνουν ρήξεις και απορ ρίψεις ή αποτελούν συμπληρωματικές συνέχειες. Το τρίτο και βασικότερο, κατά τη γνώμη μου, είναι ο κριτικός απολογι σμός απέναντι στην υιοθέτηση παλαιών και νέων εννοιολογικών εργαλείων, τόσο για την παραγωγή ανθρωπολογικής/επιστημονικής γνώσης, όσο και για την κατανόηση ζητημάτων που αφορούν τη σύγχρονη ελληνική κοινωνία. Μια γενική παρατήρηση για το διάστημα του τελευταίου τετάρτου του 20ού αι. αφορά στη μετατόπιση του εθνογραφικού ενδιαφέροντος από τη με λέτη του ιστορικο-κοινωνικού χαρακτήρα των κοινωνικών σχέσεων, στην αρχή της μεταπολίτευσης, στην αναζήτηση σήμερα, με πολιτισμικούς όρους, σημα σιών, ερμηνειών και βιωμάτων για τα κοινωνικά υποκείμενα. Η μετατόπιση αυτή έχει σταδιακά συντελεστεί σε τρεις φάσεις, τα χαρακτηριστικά των οποίων θα επιχειρήσουμε στη συνέχεια να συστηματοποιήσουμε. Αυτές οι φάσεις για μεγάλο χρονικό διάστημα δεν φαίνεται να διαδέχονται η μία την άλλη αλλά υφί στανται ακόμη και παράλληλα, με αποτέλεσμα να αποκτούν τα χαρακτηριστικά 1. Η μελέτη αυτή παρουσιάστηκε με τη μορφή ανακοίνωσης στην ημερίδα: ((Διαδρο μές στην Κοινωνική Ιστορία. Επανεκτιμήσεις, διασταυρώσεις, ερωτηματικά», που οργάνωσε η Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού (Αθήνα, 15 Ιουνίου 2002). Ευχαριστώ τους συνα δέλφους ιστορικούς οι οποίοι, συμμετέχοντας στην ημερίδα, με ενεθάρρυναν με τα εποικο δομητικά τους σχόλια ώστε να συνεχίσω γραπτά αυτήν την προσπάθεια.

3 186 Φωτεινή Τσιμπιρίδου περισσότερο διαφορετικών τ ά σ ε ω ν στην ε π ι λ ο γ ή θ ε μ α τ ι κ ώ ν και τ ρ ό π ο υ δια πραγμάτευσης. 1. Η π ρ ώ τ η φ ά σ η / τ ά σ η ξεκινά με τ η μ ε τ α π ο λ ί τ ε υ σ η όπου π ρ α γ μ α τ ο π ο ι ε ί τ α ι η στροφή προς την α ν α ζ ή τ η σ η τ η ς ι σ τ ο ρ ι κ ό τ η τ α ς τ ω ν κοινωνικών σ χ έ σεων. Η συνεργασία κοινωνιολόγων και α ν θ ρ ω π ο λ ό γ ω ν με ιστορικούς α π ο τ ε λεί μια π ρ α γ μ α τ ι κ ό τ η τ α την ε π ο χ ή τ η ς μ ε τ α π ο λ ί τ ε υ σ η ς, η οποία εκπορεύεται α π ό επιστήμονες που έχουν ε κ π α ι δ ε υ τ ε ί κυρίως στη γ α λ λ ι κ ή π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α. Ανά μεσα στους τελευταίους στην α ρ χ ή κυριαρχούν οι μελέτες μ α ρ ξ ι σ τ ι κ ή ς έ μ π ν ε υ σ η ς 2 σ χ ε τ ι κ ά με τους μ ε τ α σ χ η μ α τ ι σ μ ο ύ ς τ ο π ι κ ώ ν κοινωνιών σε μακρές σχε τ ι κ ά διάρκειες, 3 ενώ ε ξ ε τ ά ζ ε τ α ι ο ρόλος του κράτους (οικονομία και π ο λ ι τ ι κ ά σ υ σ τ ή μ α τ α ) στη δ ι α μ ό ρ φ ω σ η τ η ς κοινωνικής συμπεριφοράς σε τ ο π ι κ ό ή π α ν ελλαδικό ε π ί π ε δ ο. 4 Ακολουθούν οι μελέτες π ο υ εκπορεύονται εξίσου α π ό αν θ ρ ω π ο λ ό γ ο υ ς και κοινωνιολόγους π ο υ έχουν ε κ π α ι δ ε υ τ ε ί στην Γ α λ λ ί α και την Α γ γ λ ί α, οι οποίες ασχολούνται με το ζ ή τ η μ α τ η ς συγγένειας στο π α ρ ε λ θ ό ν 5 και ζ η τ ή μ α τ α τ ω ν συλλογικών α ν α π α ρ α σ τ ά σ ε ω ν. 6 Σ τ ι ς μελέτες αυτές, ιστορι- 2. Τόσο στο παγκόσμιο πολιτικό σκηνικό, όσο και στο τοπικό, υφίστανται οι ανά λογες πολιτικές συνθήκες που ευνοούν την επικράτηση των μαρξιστικής έμπνευσης αφηγη μάτων. Είναι, ωστόσο, η περίοδος των αναθεωρητών μαρξιστών, η σκέψη των οποίων επη ρεάζει άμεσα το έργο των ανθρωπολόγων που δουλεύουν στην Ελλάδα: για παράδειγμα, στη Γαλλία αναπτύσσεται ο δομικός μαρξισμός των Maurice Godelier, Emmanuel Terray κ.ά., στην Αγγλία ο μαρξισμός της σχολής του Μάντσεστερ και οι Cultural Studies (Williams, Thompson κ.ά.), ενώ στη Γερμανία το έργο των Lukacs, Benjamin, Adorno κ.ά. δη μιουργεί τη γνωστή Σχολή της Φρανκφούρτης. (Για τα ζητήματα αυτά βλ. Δ. Γκέφου-Μαδιανού, Πολιτισμός και Εθνογραφία. Από τον εθνογραφικό ρεαλισμό στην πολιτισμική κρι τική, Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, II οντίστοιχη τάση επικρατεί βεβαίως και μεταξύ των ιστορικών βλ. ενδεικτικά, E. J. Hobsbawm, Η συμβολή τον Καρόλου Μαρξ στην επιστήμη της ιστορίας, Αθήνα, Ε.Μ.Ν.Ε.- Μνήμων, 1981). 3. S. Damianakos, Etudes rurales et monographies locales en Grèce, Παρίσι, CNRS, 1978' Σ. Δαμιανάκος (επιμ.), Διαδικασίες κοινωνικού μετασχηματισμού στην αγροτική Ελ λάδα, Αθήνα, ΕΚΚΕ, 1987 (1981). 4. Κ. Τσουκαλάς, Κράτος, Κοινωνία και Εργασία στη μεταπολεμική Ελλάδα, Αθήνα, Θεμέλιο, 1986" Δ. Τσαούσης (επιμ.), Ελληνισμός και ελληνικότητα, Αθήνα, Εστία, 1983" Κ. Βεργόπουλος, Το αγροτικό ζήτημα στην Ελλάδα, Αθήνα, Εξάντας, 1975" Ν. Μουζέλης, Νεοελληνική κοινωνία. Όψεις υπανάπτυξης, Αθήνα, Εξάντας, J. Peristiany (επιμ.), Mediterranean Family Structures, Καίμπριτζ, C U P, 1976" J. Peristiany en collaboration avec Μ.- E. H a n d m a n, Le prix de l'alliance en Méditerranée, Παρίσι, CNRS, G. Ravis-Giordani (επιμ.), Femmes et patrimoines dans les sociétés rurales de l'europe Méditerranéenne, Μασσαλία 1987" P. Loizos, E. P a p a t a xiarchis (επιμ.), Contested Identities: Gender and Kinship in Modern Greece, Princeton U.P Δ. Τσαούσης (επιμ.), Όψεις της ελληνικής κοινωνίας του 19ου αι., Αθήνα, Εστία 1984 Δ. Ψυχογιός, Προίκες, φόροι, σταφίδα και ψωμί. Οικονομία και οικογένεια στην αγρο τική Ελλάδα του 19ου αι., Αθήνα, ΕΚΚΕ, 1987" P. Sant Gassia, Κ. Bada, The Making

4 Η ανθρωπολογία στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης 187 κής ανθρωπολογίας ή ανθρωπολογικής ιστορίας, η ανάλυση των κοινωνικών σχέσεων στοχεύει κυρίως στην ανάδειξη της σημασίας του παρελθόντος για το εθνογραφικό παρόν. 7 Η τάση αυτή εξακολουθεί να κάνει την παρουσία της αι σθητή μέχρι σήμερα στους χώρους της αγροτικής κοινωνιολογίας, της ιστορίας και της δημογραφίας, υπό την επιρροή ή και με τη συνεργασία της κοινωνικής ανθρωπολογίας. 8 Σε κάθε περίπτωση δύο είναι οι έννοιες κλειδιά γύρω από τις οποίες στρέφονται οι αναλύσεις και ενοποιούν αυτήν την τάση: οι κοινωνικές σχέσεις και ο ιστορικός χρόνος. 2. Ακολουθεί μια ενδιάμεση περίοδος στη δεκαετία του 1980, όπου κα θοριστικός αναδεικνύεται ως διαμεσολαβητικός για το πέρασμα από την ιστο ρικότητα των κοινωνικών σχέσεων στη μελέτη των πολιτισμικών σημασιών, ο ρόλος της φεμινιστικής προβληματικής και ο λόγος περί φύλου 9 στη συνέχεια. 3. Το τρίτο κύμα στην ελληνική εθνογραφία έρχεται στη δεκαετία του 1990, όπου, σε αντίθεση με το πρόσφατο παρελθόν, αρχίζει να δίνεται έμφαση στις πολιτισμικές σημασίες, 1 0 ενώ επιχειρείται σε κάποιες περιπτώσεις μια κρι τική προσέγγιση της έννοιας του «πολιτισμού». Εν μέσω θεωρητικών αντιλή ψεων κατασκευής και αποδόμησης, νέοι τόποι της εθνογραφίας γίνονται οι αμ φισβητούμενες ταυτότητες στις παραμεθόριες περιοχές, οι ρευστές κατηγορίες πληθυσμών (εθνότητες, μειονότητες, μετανάστες, κλπ.), 1 1 δίνοντας έμφαση στα πολιτισμικά νοήματα και βιώματα, ενώ η ελληνική εθνογραφία επιχειρεί να of the Modern Greek Family. Marriage and Exchange in nineteenth-century Athens, Καίμπριτζ, GUP, Βλ. Ε. Παπαταξιάρχης, «Εισαγωγή: Το παρελθόν στο παρόν. Ανθρωπολογία, ιστο ρία και η μελέτη της νεοελληνικής κοινωνίας», στο Ε. Παπαταξιάρχης, Θ. Παραδέλλης (επιμ.), Ανθρωπολογία και παρελθόν. Συμβολές στην Κοινωνική Ιστορία της Νεότερης Ελ λάδας, Αθήνα, Αλεξάνδρεια 1993, σ Σ. Δαμιανάκος, Ε. Ζακοπούλου, Χ. Κασίμης, Β. Νιτσιάκος, Εξουσία, εργασία και μνήμη σε τρία χωριά της Ηπείρου. Η τοπική δυναμική της επιβίωσης, Αθήνα, Ιΐλέθρον/ ΕΚΚΕ, 1997" Ρ. Καυταντζόγλου, Οικογένειες του παρελθόντος. Μορφές οικιακής οργάνω σης στην Ευρώπη και τα Βαλκάνια, Αθήνα, Αλεξάνδρεια, 1996" II. Τεάζη-Αντωνακοπού λου, «II μελέτη της οικογένειας από κοινωνικοϊστορικής και ανθρωπολογικής σκοπιάς», Ελληνική Κοινωνία 1 (1987) 43-65" Τ. Καβουνίδη, «Μερικά προβλήματα στη μελέτη της ιστορίας της ελληνικής οικογένειας», Σύγχρονα Θέματα 22 (1984) Ε. Παπαταξιάρχης, Θ. Παραδέλλης (επιμ.), Ταυτότητες και φύλο στη σύγχρονη Ελλάδα, Αθήνα, Πανεπιστήμιο Αιγαίου, 1992" J. Dubish (επιμ.), Gender and Power in Rural Greece, Princeton U.P Ν. Σκουτέρη-Διδασκάλου, Ανθρωπολογικά για το γυναικείο ζήτημα, Αθήνα, Πολίτης, Ε. Παπαταξιάρχης, «Περί πολιτισμικής κατασκευής της ταυτότητας», Περί Κα τασκευής, Τοπικά Β', (1996) J. Cowan, «Ανθρωπολογία και πολιτισμική ποικιλότητα. Προσωπικές σκέψεις με αφορμή το ελληνικό παράδειγμα», Σύγχρονα Θέματα 63 (1997)

5 Φωτεινή Τσιμπιρίδου 188 περάσει από την ολιστική προσέγγιση στις μερικές αλήθειες, εξετάζοντας ετεροδοξίες, παράδοξα, ιδιώματα και φωνές περιθωρίου Το κοινωνικό τοπίο των μετασχηματισμών, και των της συγγένειας στο παρελθόν αναπαραστάσεων Έ τ σ ι, αν μιλούμε για το δεύτερο κύμα της ελληνικής εθνογραφίας (το πρώτο αρχίζει μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο και εκτείνεται μέχρι τη μεταπο λίτευση περίπου 1 3 ), στην ουσία μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1990, εκείνο που διαφοροποιεί αυτή την τάση από την προηγούμενη είναι η αναζήτηση της ιστορικότητας των κοινωνικών σχέσεων. 1 4 Επηρεασμένοι κυρίως από τη μαρ ξιστική σκέψη, και ακολουθώντας την παράδοση της σχολής των γάλλων ανθρωπογεωγράφων, 1 5 οι οποίοι για μεγάλο διάστημα προηγουμένως συνεργά στηκαν με το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών στην Ελλάδα, οι ανθρωπο λόγοι της περιόδου της μεταπολίτευσης, Έλληνες και ξένοι, προερχόμενοι κυ- 12. Δ. Γκέφου-Μαδιανού (επιμ.), «Εισαγωγή», στο Ανθρωπολογική θεωρία και εθνο γραφία. Σύγχρονες τάσεις, Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 1998, σ Ε. Παπαταξιάρχης, «Η Κοινωνική Ανθρωπολογία στη μεταπολεμική Ελλάδα: Τα πρώτα βήματα», στο Ι. Λαμπίρη-Δημάκη (επιμ.), Κοινωνικές επιστήμες και πρωτοπορία στην Ελλάδα , Αθήνα, EKKE/Gutenberg, 2003, σ Ε. Κοβάνη, Οι εμπει ρικές έρευνες στην αγροτική Ελλάδα, Αθήνα, ΕΚΚΕ, 1986* Μ. Κουρούκλη, «Οι ανθρωπο λογικές έρευνες στην Ελλάδα», Σύγχρονα Θέματα 2 (1978) 83-90" G. Zoia, «L'anthro pologie en Grèce», Terrain 14 (1990) «...οι ανθρωπολογικές αναλύσεις (ξένων κυρίως μελετητών) του τόπου μας έτει ναν να έχουν έναν μυωπικό, ανιστόρητο και στατικό χαρακτήρα. Επικέντρωναν την απο κλειστική προσοχή τους στην εθνογραφική περιγραφή των αξιών και των κοινωνικών σχέ σεων μιας λίγο-πολύ παραδοσιακής κοινότητας χωρίς σοβαρές αναφορές στην ιστορία, στην πολιτική οικονομία και, πιο γενικά, στις τεράστιες κοινωνικοπολιτικές αλλαγές της μετεμφυλιακής περιόδου που αναπόφευκτα είχαν σοβαρές επιπτώσεις πάνω στις μικροκοινωνίες που μελετούσαν. Ως αποτέλεσμα δεν ήταν σε θέση να εντοπίσουν ή να αξιολογήσουν σωστά τις κοινωνικές διαδικασίες που στο επίπεδο του χωριού μετασχημάτιζαν ραγδαία τις αξίες και τους θεσμούς της παραδοσιακής αγροτικής κοινότητας», Ν. Μουζέλης, «Η νέα ανθρω πολογία», Το Βήμα, 9 Οκτωβρίου «Οι μελέτες αυτές έχουν το μεγάλο πλεονέκτημα ότι δεν περιορίζονται στην πε ριγραφή του παρόντος, παρά εξαντλούν τις δυνατότητες για τη χρησιμοποίηση ιστορικών πηγών. Είναι οι πρώτες έρευνες που έθεσαν το θέμα των τοπικών ιστορικών μελετών, που δεν αντιμετωπίζουν το χώρο σαν μια εικόνα, αυτήν που εμφανίζει σήμερα, παρά σαν απο τέλεσμα μιας ιστορικής διαδικασίας, αλληλεπίδρασης του ανθρώπου και του περιβάλλοντος. Η συμβολή των γεωγράφων και της αντίληψης τους για τον ιστορικό χώρο γίνεται πολύ τιμη και μοναδική στο μέτρο που η τοπική ιστορία στην Ελλάδα περιορίζεται σε έργα λο γίων του 19ου αιώνα ή δημοδιδασκάλων της επαρχίας, και σχεδόν ποτέ δεν είχε απασχο λήσει την ελληνική ιστορική σχολή». Μ. Κουρούκλη, «Οι ανθρωπολογικές έρευνες...», ό.π., σ. 90.

6 Η ανθρωπολογία στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης 189 ρίως από τον ευρωπαϊκό χώρο, παράγουν εθνογραφικό έργο σε τοπικές κοινό τητες του αγροτικού χώρου της Ελλάδας, εξετάζοντας κυρίως κοινωνικοοικο νομικές δομές και ιδεολογίες σε μακρές διάρκειες του παρελθόντος, έτσι ώστε να αναδεικνύονται οι μηχανισμοί των μετασχηματισμών. Η επιρροή της κοινωνιοκεντρικότητας του Emile D u r k h e i m είναι εμφανής σε όλους τους ανθρω πολόγους που έχουν εκπαιδευτεί και από τις δύο πλευρές της Μάγχης. Η ανά δειξη του είδους των κοινωνικών σχέσεων και η προτεραιότητα που δίνεται στους μετασχηματισμούς σε μακρές διάρκειες λειτούργησε μάλλον σε βάρος της πολιτισμικής ερμηνείας και σημασιοδότησης. Η τελευταία παρουσιαζόταν πολλές φορές υποβαθμισμένη στο δευτερογενές επίπεδο της ιδεολογίας και των αναπαραστάσεων. 1 6 Σε κάθε περίπτωση η προτεραιότητα στην κατανόηση των δομών του κοινωνικού τοπίου φαίνεται να λειτουργούσε ισοπεδωτικά για ατο μικές προσλήψεις και βιώματα. Η προτεραιότητα στον προσδιορισμό του είδους των κοινωνικών σχέσεων φαίνεται ενδεικτικά σε μελέτες που διερευνούν το νεοελληνικό παρελθόν μέσα από τις διάφορες μορφές κοινωνικής διαμάχης και πολιτικής σύγκρουσης, όπως το φαινόμενο της κοινωνικής ληστείας, της σύγκρουσης/βεντέτας, των πελα τειακών σχέσεων, 1 7 αλλά και σε άλλες που ασχολούνται με τις μορφές μετά βασης από προκαπιταλιστικούς κοινωνικο-οικονομικούς σχηματισμούς στον κα πιταλιστικό τρόπο παραγωγής και με τους μετασχηματισμούς των τοπικών κοινοτήτων. 1 8 Οι επιστημονικές συνεργασίες ανθρωπολόγων με ιστορικούς, δημογράφους και νομικούς επιστήμονες, επικεντρώνονται επίσης στο θέμα των 16. Παρόλο που ο δομικός μαρξισμός ως θεωρία απέρριπτε την ιεράρχηση των επι πέδων (οικονομίας, κοινωνικών σχέσεων, ιδεολογίας) αναζητώντας τη σχέση δομικής αι τιότητας μεταξύ τους μέσα από τη διάκριση των λειτουργιών (βλ. M. Godelier, Μαρξιστι κοί ορίζοντες στην κοινωνική ανθρωπολογία, τ. Ι και Π, Αθήνα, Gutenberg, 1988,1992), στην πράξη πολλές φορές η προτεραιότητα που δινόταν στις συνθήκες του «πραγματικού» έναντι των αναπαραστάσεων ήταν γεγονός. 17. Ε. Παπαταξιάρχης, Θ. Παραδέλλης (επιμ.), Ανθρωπολογία και παρελθόν..., ό.π. 18. Ένα τέτοιο σεμινάριο για τη μετάβαση από τους προκαπιταλιστικούς σχηματι σμούς στον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής, υπό την διεύθυνση του M. Godelier, ενέπνευσε ανθρωπολόγους και ιστορικούς που εκπονούσαν διδακτορικές διατριβές στο τέλος της δε καετίας του 1980 στο Παρίσι. Ενδεικτικά αναφέρομαι στη διατριβή μου: F. Tsibiridou, Tradition et transition. Etude de la formation économique et sociale d'une communauté mixte de réfugiés (Thrace-Grèce), Thèse Nouveau regime, Παρίσι, EHESS, Βλ. επίσης τις μελέτες που εστιάζουν στη μακρά διάρκεια: Β. Νιτσιάκος, Οι ορεινές κοινότη τες της Βόρειας Πίνδου. Στον απόηχο της μακράς διάρκειας, Αθήνα, Πλέθρον 1995* Σ. Δαμιανάκος, Ε. Ζακοπούλου, Χ. Κασίμης, Β. Νιτσιάκος, Εξουσία, εργασία και μνήμη..., ό.π." Μ. Κομνηνού, Ε. Παπαταξιάρχης (επιμ.), Κοινότητα, Κοινωνία και ιδεολογία. Ο Κων σταντίνος Καραβίδας και η προβληματική των Κοινωνικών Επιστημών, Αθήνα, Παπαζήσης, 1990.

7 Φωτεινή Τσιμπιρίδου 190 μετασχηματισμών στο χώρο της συγγένειας και του εθιμικού δικαίου. 1 9 Πα ρουσιάζονται προσεγγίσεις που ευνοούν μια ποσοτικά τεκμηριωμένη ιστορία της συγγένειας, 2 0 με έμφαση στην εικόνα του αναπτυξιακού κύκλου της οικιακής ομάδας, όπου σε μεγάλο βαθμό τα αναλυτικά εργαλεία των ερευνητών διακρί νονται σαφώς από τις νοητικές κατηγορίες των ίδιων των ιστορικών υποκει μένων. 2 1 Η ανάλυση όμως στη συνέχεια των γαμήλιων παροχών από μια εκ δοχή μαρξιστικού φεμινισμού εστιάζεται τόσο στις οικονομικές λειτουργίες των θεσμών, όσο και στη θέση του γυναικείου φύλου. 2 2 Ακολουθούν μελέτες για τη συγγένεια που επικεντρώνονται στο θέμα των νοοτροπιών, των κανόνων εγκα τάστασης και μεταβίβασης της περιουσίας, αναζητώντας τους τρόπους με τους οποίους όλα αυτά δομούν την κοινωνική ζωή τόσο στο παρελθόν, όσο και στο παρόν. 2 3 Προς το τέλος αυτής της περιόδου, εμφανίζονται οι πρώτες μελέτες για τις συμβολικές αναπαραστάσεις συλλογικών ταυτοτήτων, σε σχέση με τον ευ ρύτερο πολιτικό και οικονομικό σχηματισμό του έθνους/κράτους. 2 4 Παρατηρεί ται ένα παράδοξο που συνδέει την προηγούμενη με αυτήν την τάση: η έμφαση της εθνογραφίας στο τοπικό παράδειγμα την εμπόδιζε μέχρι τώρα σε ανοίγ ματα μακροκλίμακας γενικευτικού χαρακτήρα* όπου όμως επιχειρήθηκαν γενι κεύσεις σε εθνικό ή πανελλαδικό επίπεδο παρατηρήθηκαν ομογενοποιήσεις νέου τύπου 2 5 εις βάρος των επί μέρους παραδειγμάτων και της διαφορετικότητας 19. J. Peristiany, en collaboration avec M.- E. Handman, Le prix de l'alliance en Méditerranée..., ό.π. G. Ravis-Giordani (επιμ.) Femmes et patrimoine..., ό.π. 20. Β. Panayotopoulos, «Dimension et composition de la famille péloponnésienne aux environs de 1700: quelques remarques», στο C. Piault (επιμ.), Familles et biens en Grèce et à Chypre, Παρίσι, L'Harmattan, 1985, σ Ε. Παπαταξιάρχης, «Εισαγωγή: Το παρελθόν στο παρόν...», ό.π., σ Μ.- Ε. Αντμάν, Βία και πονηριά: Άνδρες και γυναίκες σε ένα ελληνικό χωριό, Αθήνα, Καστανιώτης, 1987 (1983). 23. Βλ. Peristianny, ό.π. και Piault, ό.π. Βλ. επίσης Ν. Σκουτέρη-Διδασκάλου, ό.π.' Μ.- Ε. Αντμάν, ό.π. 24. Μ. Herzfeld, Ours One More. Folklore, Ideology, and the Making of Modern Greece, Όστιν, University of Texas Press, Η επινόηση της παράδοσης και η συμ βολική κατασκευή της κοινότητας αποτελούν έννοιες κλειδιά για την κατανόηση της σύ στασης των μοντέρνων φαντασιακών κοινοτήτων (εθνικών, εθνοτικών, πολιτισμικών, τοπι κών κλπ.). Πρόκειται για εννοιολογικά εργαλεία που αναπτύσσονται σε θεωρητικά κείμενα που εκδίδονται στην Δ. Ευρώπη αυτήν την περίοδο από ιστορικούς και ανθρωπολόγους (Ε. Hobsbawm και Τ. Ranger, The Invention of Tradition, Καίμπριτζ, CUP, 1984 Α. Cohen, The Symbolic Construction of Community, Λονδίνο, Tavistock, 1985 B. An derson, Imagined Communities. Reflexions on the Origin and Spread of Nationalism, Λονδίνο, Νέα Τόρκη, Verso, 1983, στα ελληνικά: Φαντασιακές Κοινότητες, Αθήνα, Νεφέ λη, 1997). 25. Αναφέρομαι στα χαρακτηριστικά του δίπολου «έλληνας/ρωμιός», που προωθεί στις

8 Η ανθρωπολογία στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης 191 στην ελληνική κοινωνία. Η σιωπή γύρω από την ετερογένεια της ελληνικής κοινωνίας στην ιστοριογραφία του νεοελληνικού κράτους αρχίζει να σπάει όταν ερευνητές ασχολούνται με ζητήματα «προσφύγων του 1922» 2 6 ή περιόδους τα μπού, όπως η Κατοχή και ο Εμφύλιος. 2 7 Η συζήτηση για τη «διαφορετικό τητα» στην ελληνική κοινωνία δεν εξαντλείται ωστόσο με τις παραπάνω έρευ νες, αφού παρέμεναν ανοιχτά προς διερεύνηση ζητήματα εθνοτικής και θρησκευ τικής διαφορετικότητας, διαφοροποιήσεων και διακρίσεων που επικρατούν σε ατομικό επίπεδο (ζητήματα σεξουαλικότητας π.χ.), ακόμη και αυτά τα ζητή ματα της ταξικής διαφορετικότητας. Το 1986 εκδίδεται μια εθνογραφία, η οποία κατά τη γνώμη μου αποτελεί ορόσημο για τη στροφή που πραγματοποιείται εφεξής στην ελληνική εθνογρα φία, με τον αντίκτυπο που είχε σ' αυτήν, μέσα στο νέο ρεύμα της Κριτικής Πολιτισμικής που αρχίζει να αναπτύσσεται στα τέλη της δεκαετίας του 1980 στις ΗΠΑ. 2 8 Πρόκειται για την Anthropology Ethnography at the Margin of Europe through the Looking-glass. (1986). 29 Critical Εδώ ο ανθρωπολόγος Mi chael Herzfeld πραγματεύεται το θέμα της ελληνικής ταυτότητας, στο περι θώριο της Ευρώπης, προσεγγίζοντας κριτικά την αμφισημία των Ελλήνων απέ ναντι στους δυτικούς αλλά και την κρατική εξουσία. Αναζητώντας τις σημασίες που έχουν για την ελληνική ταυτότητα οι μηχανισμοί του κράτους και οι ανα παραστάσεις του έθνους, ο Herzfeld μεταφέρει την ελληνική εθνογραφία από το «τοπικό» στο «εθνικό» επίπεδο. Ως κριτική της εθνογραφίας (ως επιστήμης) και της Ελλάδας συγχρόνως, η μελέτη αυτή τοποθετεί την ελληνική εθνογραφία στο μέσον μιας σημαντικής θεωρητικής συζήτησης γύρω από ζητήματα ηγε μονίας και αναστοχασμού στις κοινωνικές επιστήμες. Με τον τρόπο αυτό πι- μελέτες του ο Μ. Herzfeld (Ours One More, ό.π., και Ανθρωπολογία μέσα στον καθρέπτη, βλ. σημ. 29), στο οποίο δεν μπορούν να περιληφθούν εύκολα οι αποκλίσεις των μειονοτικών και περιθωριακών Ελλήνων. Βλ. επίσης την εθνογραφία για την Απείρανθο της Νάξου του C. Stewart (Demonts and the Devil. Moral imagination in modern Greek culture, Prin ceton U.P. 1991), όπου ειδικά στο κεφάλαιο 5 επιχειρείται η γενίκευση της σχέσης του Έλληνα με το υπερφυσικό. 26. Την προβληματική της συλλογικής μνήμης και ταυτότητας, μέσα από το παρά δειγμα των προσφύγων, προσπάθησε να αναπτύξει στον κύκλο των μεταπτυχιακών της σε μιναρίων η Α. Κυριακίδου-Νέστορος, Λαογραφικά Μελετήματα, τ. Π, Αθήνα, Πορεία, Βλ. Ρ. Βαν Μπούσχοτεν, Ανάποδα χρόνια. Συλλογική μνήμη και ιστορία στο Ζιάκα Γρεβενών ( ), Αθήνα, Πλέθρον, G. Marcus και Μ. Fischer (επιμ.), Anthropology as Cultural Critique: An Ex perimental moment in the Human Sciences, Σικάγο, University of Chicago Press, 1986 J. Clifford και G. Marcus (επιμ.) Writing Culture: The Poetics and Politics of Ethno graphy, Berkeley, Λος Άντζελες, University of California Press, M. Herzfeld, Ανθρωπολογία μέσα στον καθρέπτη. Κριτική εθνογραφία της Ελ λάδας και της Ευρώπης, Αθήνα, Αλεξάνδρεια, 1998.

9 192 Φωτεινή Τσιμπφίδου στεύω ότι η εθνογραφία αυτή σηματοδοτεί μετωνυμικά την κριτική στον ελ ληνικό εθνικισμό και εθνοκεντρισμό που θα αρχίσει στην δεκαετία του 1990, ανεξάρτητα από τις επί μέρους αντιρρήσεις που μπορεί να έχει κανείς πάνω 30 σε αυτό το εθνογραφικό κείμενο. Εν τω μεταξύ στη διαμόρφωση αυτής της προβληματικής έχει συμβάλει ουσιαστικά ως διαμεσολαβητής η ανθρο^πολογία των γυναικών και η προβλη ματική περί φύλων στην ελληνική εθνογραφία. Ίσως δεν είναι τυχαία η διαπί στωση ότι αυτή η ανθρωπολογία των γυναικών ανέδειξε τη σπουδαιότητα των διαμεσολαβητικών ρόλων που παίζουν οι γυναίκες στην ελληνική κοινοτική πραγματικότητα. 2. Ο διαμεσολαβητικός ρόλος των γυναικών και τον φύλου στην ελληνική εθνογραφία Η έρευνα για τις γυναίκες στην ελληνική εθνογραφία ανέδειξε το διαμεσολα βητικό ρόλο των γυναικών μεταξύ φύσης/πολιτισμού, δημόσιου/ιδιωτικού χώ ρου,31 συμβάλλοντας στην κριτική αναθεώρηση των οικουμενικών μοτίβων περί παγκοσμιότητας της γυναικείας υποτέλειας και της ταύτισης των γυναικών με τη φύση και τον οικιακό χώρο. 32 Σαν συνέχεια της συζήτησης για τις γυναίκες έρχεται η έρευνα για τον ανδρισμό και την κατασκευή της ανδρικής ταυτότητας, παρόλο που η ανδρική «φύση» αποτελεί αντικείμενο ανάλυσης από πολύ νωρίς στην ελληνική εθνογρα φία του αγγλοσαξονικού μοντέλου της «τιμής και της ντροπής» από τη δεκαε τία του 1950, εξαιτίας της ανδροκεντρικής ματιάς των παραδοσιακών σχολών ανθρωπολογίας.33 Η ανδρική ταυτότητα αναλύεται τώρα μέσα από πρακτικές επιτέλεσης και λεκτικών ιδιωμάτων που σύμφωνα με την τοπική αντίληψη έχουν «σημασία»: ζωοκλοπή, χαρτοπαιξία, απαγωγή της νύφης, μαντινάδα, πανηγύ ρι, ποδόσφαιρο, καφενείο, μπαρ αποτελούν τους τόπους της ανταγωνιστικής αναμέτρησης των ανδρών για την κατασκευή του ανδρισμού Βλ. Φ. Τσιμπφίδου, «Αυτογνωσίας αναγνώσματα» (βιβλιοκρισίες για τα βιβλία των Μ. Herzfeld και J. Cowan), Σύγχρονα Θέματα 73 (2000) Ο. Λιντερμάγερ, «Η Ελλάδα και οι "Άλλοι": Δύση, Σλάβοι, Τούρκοι, με αφορμή το ανθρωπολογικό έργο του Michael Herzfeld», Εθνολογία 6-7 ( ) Βλ. μελέτες για τη θρησκεία, το γάμο κλπ. στο J. Dubish (επιμ.), Gender and Power in Rural Greece, Princeton U.P Ε. Παπαταξιάρχης, «Εισαγωγή. Από τη σκοπιά του φύλου: ανθρωπολογικές θεω ρήσεις της σύγχρονης Ελλάδας», στο Ε. Παπαταξιάρχης, Θ. Παραδέλλης, Ταυτότητες και φύλο..., ό.π., σ. 50, Βλ. περίπτωση John Campbell, Honour, Family and Patronage, Οξφόρδη, Cla rendon Press, 1964 Ν. Μουζέλης, «Η νέα ανθρωπολογία», Το Βήμα, ό.π. 34. Η μελέτη του ανδρικού φύλου που γίνεται από άνδρες ανθρωπολόγους βαδίζει,

10 Η ανθρωπολογία στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης 193 Στις μελέτες αυτές γίνεται φανερό ότι το κοινωνικό φύλο γίνεται ο τόπος θεώρησης του κοινωνικού τοπίου, από όπου αναδεικνύονται τόσο τα κυρίαρχα μοντέλα, όσο και οι συγκρούσεις, οι υπερβάσεις, οι ανατροπές και τα παράδοξα. Η έμφυλη ταυτότητα στην Ελλάδα παρουσιάζεται να τελεί υπό διαπραγ μάτευση. Οι «αμφισβητούμενες ταυτότητες» 3 5 για να αναδειχθούν έχουν ανάγκη από τα εννοιολογικά εργαλεία της ((εμπειρίας», της «στρατηγικής» και της «φωνής)). 3 6 Η ανάλυση συμβολικών κωδίκων, ιδιωματικών χαρακτήρων και κα ταστάσεων παρεκκλίνουσας συμπεριφοράς 3 7 δεν αποτελεί περιπτωσιολογία, αντί θετα, όταν η οπτική μετατοπίζεται από το κέντρο στα όρια/περιθώρια, ανα δεικνύονται οι τρόποι με τους οποίους οι ταυτότητες κατασκευάζονται και παίονται στα σύνορα 00 της κοινότητας η σε οριακές καταστάσεις. α ν Η μελέτη του φύλου στις αγροτικές και στη συνέχεια στις αστικές πε ριοχές άνοιξε το δρόμο για τη μελέτη και των άλλων αμφισβητούμενων και ρευστών «πολιτισμικών», όπως ονομάζονται τώρα πια, ταυτοτήτων. στην αρχή, στη λογική της συμπληρωματικότητας των προσεγγίσεων «ανθρωπολογία των γυναικών από γυναίκες» / «ανθρωπολογία των ανδρών από άνδρες», για να περάσει στη συνέχεια στην «ανθρωπολογία των φύλων» ανεξαρτήτως φύλου, με προβάδισμα ωστόσο των γυναικών. Βλ. ενδεικτικά, Ε. Παπαταξιάρχης «Ο κόσμος του καφενείου: Ταυτότητα και ανταλλαγή στον ανδρικό συμποσιασμό», στο Ε. Παπαταξιάρχης, Θ. Παραδέλλης (επιμ.) Ταυτότητες και φύλο..., ό.π., " S. Zinovieff, «Έλληνες άντρες και ξένες γυναίκες. Το "καμάκι" σε μια επαρχιακή πόλη», στο Ε. Παπαταξιάρχης, Θ. Παραδέλλης (επιμ.) Ταυτότητες και φύλο..., ό.π., σ ' Μ. Herzfeld, The poetics of Manhood: Contest and Identity in a Cretan Mountain Village, Princeton U.P. 1985* K. Yannakopoulos, Jeux du désir, jeux du pouvoir: Corps, émotions et identité sexuelle des hommes au Pirée et à Athènes, Thèse Nouveau regime, Παρίσι, EHESS, P. Loizos, E. Papataxiarchis (επιμ.) Contested Identities: Gender and Kinship in Modern Greece, Princeton U.P J. Cowan, Η πολιτική του σώματος. Χορός και κοινωνικότητα στη Βόρεια Ελ λάδα, Αθήνα, Αλεξάνδρεια, Μ. Xanthakou, Idiots de village. Conversations ethnopsychiatriques en Péloponnèse, Τουλούζη, Presse Universitaire du Mirail, Για την ιδέα της κατασκευής ταυτοτήτων στα σύνορα βλ. το κλασικό κείμενο του Frederick Barth, στο F. Barth (επιμ.) Ethnie Groups and Boundaries. The Social Or ganization of Culture Difference, Λονδίνο, Geo. Allen & Unwin, Για μια περαι τέρω ανάπτυξη αυτής της ιδέας στις έμφυλες ταυτότητες και σε άλλες πολιτισμικές κα τηγορίες βλ. Ρ. Καυταντζόγλου, Μ. Πετρονώτη, Όρια και Περιθώρια. Εντάσεις και Απο κλεισμοί, Αθήνα, ΕΚΚΕ, Ε. Papataxiarchis, «A Contest with Money: Gambling and the Politics of Disinterested Sociality in Agean Greece», στο S. Day, E. Papataxiarchis και M. Stewart (επιμ.), Lilies of the Field. Marginal People who Live for the Moment, Κολορά ντο, Westview Press, 1999 D. Gefou-Madianou (επιμ.), Alcohol, Gender and Culture, Λονδίνο, Routledge,

11 194 Φωτεινή Τσιμπιρίδου 3. Από τις κοινωνικές σχέσεις στις πολιτισμικές κατασκευές ταυτότητας, στις σημασίες και τους λόγους μη ηγεμονικών κατηγοριών πληθυσμού Το πέρασμα στην εποχή των νέων «πολιτισμικών ταυτοτήτων» μετά το 1990 φαίνεται να έγινε πρωτίστως για λόγους πολιτικούς. Στα πλαίσια της παρού σας φάσης της πολιτικής οικονομίας σε παγκόσμιο επίπεδο με την κατάρρευση των σοσιαλιστικών καθεστώτων, έχουμε πολιτικές παρεμβάσεις των φιλελεύ θερων δημοκρατιών της Β. Αμερικής και της Δ. Ευρώπης στα εθνικά κράτη της Ανατολικής και ΝΑ Ευρώπης, πιέσεις για αναγνώριση της εσωτερικής τους ποικιλότητας με την εφαρμογή πολιτικών ταυτότητας40 (εθνοτικής, εθνικής, έμφυλης), «πολυπολιτισμικότητας»,41 ανθρωπίνων δικαιωμάτων, κλπ. Στις νέες χώρες καπιταλιστικής αγοράς τίθενται ζητήματα εκπροσώπησης και αναγνώ ρισης των μειονοτικών ομάδων, ενώ για τους ίδιους λόγους πραγματοποιούνται πολεμικές παρεμβάσεις στα Βαλκάνια (Βοσνία, Κόσοβο). Στα πλαίσια της απο κατάστασης της δημοκρατίας προωθούνται λογικές νεοφιλελεύθερου τύπου, όπως η «κοινωνία πολιτών», η οποία έρχεται να αντικαταστήσει την έννοια της «πο λιτικής κοινωνίας».42 Στην Ελλάδα, εξαιτίας του πολέμου στη Γιουγκοσλαβία και της ανασφάλειας που συνοδεύει την επαναχάραξη συνόρων σε γειτονικά κρά τη, καθώς και εξαιτίας της μαζικής εισροής μεταναστών από τις χώρες των Βαλκανίων, παρατηρούνται εξάρσεις εθνικισμών και ξενοφοβίας. Μέσα σε ένα τέτοιο πολιτικό κλίμα διαμορφώνεται και το ανάλογο νέο θεματολογικό και θεωρητικό πλαίσιο των κοινωνικών επιστημών. Συμβολική ανθρωπολογία, δομικός μαρξισμός, φεμινιστική θεωρία, πολιτισμικές σπουδές, μεταδομισμός και θεωρία της πρακτικής συμβάλλουν με τον τρόπο τους στο κλίμα αμφισβήτησης και κριτικής της έννοιας του Πολιτισμού, όπως και στη δημιουργία της θεωρίας της κοινωνικής κατασκευής ή κονστρουκτιβισμού. Ο αναστοχασμός του ερευνητή στο πεδίο και το κείμενο υποδεικνύεται ως η βα σική πρακτική κριτικής στάσης.43 Η έκδοση του βιβλίου του Herzfeld, στο οποίο αναφερθήκαμε προηγουμένως,44 βρίσκεται στο κέντρο αυτού του προβλη40. Για το θέμα των πολιτικών ταυτότητας και της Ανθρωπολογίας των πολιτικών βλ. στο συλλογικό τόμο J. V i n c e n t (επιμ.), The Anthropology of Politics. A Reader in Ethnography, Theory and Critique, Οξφόρδη, Blackwell, Για μια κριτική θέση στο θέμα της «πολυπολιτισμικότητας» και της νέας τάξης πραγμάτων, Ε. Todd, Μετά την αυτοκρατορία, Αθήνα, Κριτική, 2003 (2002). Για μια εισαγωγή στην έννοια της ταυτότητας στην ανθρωπολογία βλ. Δ. Γκέφου-Μαδιανού, 77ολιτισμός και Εθνογραφία, ό.π. 42. J. Vincent (επιμ.), «Introduction», The Anthropology of Politics..., ό.π., σ Η κριτική εθνογραφία καθιερώνεται κυρίως μέσα από το ρεύμα της Πολιτισμικής Κριτικής με την αναστοχαστική στάση του ανθρωπολόγου επί του πεδίου, αλλά και επί του κειμένου του, δηλ. της εθνογραφίας. 44. Μ. Herzfeld, Η ανθρωπολογία μέσα από τον καθρέφτη, ό.π.

12 Η ανθρωπολογία στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης 195 ματισμού, ανοίγοντας το κεφάλαιο της κριτικής στον ελληνικό εθνοκεντρισμό και εθνικισμό" παράλληλα ή καλύτερα σε πείσμα του πολιτικού κλίματος εν θαρρύνονται οι έρευνες για τις μειονότητες (εθνοτικές, εθνικές, πολιτισμικές, γλωσσικές), 45 τους μετανάστες, ραμεθόριο περιοχή, λιτισμικές σχέσεις τις ρευστές κατηγορίες πληθυσμών στην πα τους «παλινοστούντες» και τους πρόσφυγες, 48 τις διαπο- κλπ. Οι έρευνες αυτές γίνονται σαφώς με όρους συνέχειας της προβληματικής που είχε ξεκινήσει για την επινόηση και τη χρήση της παράδοσης και τις συμ βολικές κατασκευές των κοινοτήτων. 5 0 Το σημείο ρήξης, κατά τη γνώμη μου, εντοπίζεται πρώτα από όλα στην επιλογή του πεδίου των ερευνητών. Υπάρ χουν παλιά και νέα ζητήματα ταμπού για τον ελληνικό εθνικισμό, όπως οι πληθυσμοί της Μακεδονίας και της Θράκης, που ορισμένες φορές θέτουν τους ερευνητές στο μάτι του κυκλώνα Γ. Αγγελόπουλος, «"Ζώντας ανάμεσα": Ταυτότητα και πολιτική μιας χωρισμέ νης κοινότητας», Εθνολογία 2 (1993) " L. Danforth, Η Μακεδόνικη διαμάχη. Ο εθνικισμός σε έναν υπερεθνικό κόσμο, Αθήνα, Αλεξάνδρεια, 1999' F. Tsibiridou, Les Pomak dans la Thrace grecque. Discours ethnique et pratiques socioculturelles, Παρίσι, L'Har mattan, 2000" Β. Νιτσιάκος, Χ. Κασίμης (επιμ.), Ο ορεινός όγκος της βαλκανικής. Συγ κρότηση και μετασχηματισμοί, Αθήνα, Πλέθρον, 2000* Α. Καρακασίδου, Μακεδόνικες ιστο ρίες και πάθη ( ), Αθήνα, Οδυσσέας, 2001 (1997). 46. Μ. Πετρονώτη, Το πορτραίτο μιας διαπολιτισμικής σχέσης. Κρυσταλλώσεις, ρήγ ματα, ανασκευές, Αθήνα, Unesco/EKKE, Φ. Τσιμπιρίδου, «Η εθνικιστική ιδεολογία στις συλλογικές αναπαραστάσεις. Έμφυλοι ρόλοι και σεξουαλικότητα μέσα από το λόγο των πολιτιστικών φορέων μιας ακριτικής πόλης», Δίνη 8 (1995/96) L. Myrivili, «The liquid Border: What national borders do to anthropological perspectives», ανακοίνωση στο συνέδριο της American Anthropological Association, στο panel: Mirrors, Myths and Metaphors ; Ethnographing Greece, Washington 2001 P. Vereni, «Os Ellin Makedonas: Autobiography, memory and national identity in Western Greek Macedonia», στο J. Cowan (επιμ.), Macedonia. The politics of Identity and Difference, Λονδίνο, Pluto Press, 2000* Α. Χοτζίδης, «Άρ θρωση και δομή του μειονοτικού λόγου: Το παράδειγμα των Μογλενών και της Ζόρα», στο Β. Γούναρης, Ι. Μιχαηλίδης, Γ. Αγγελόπουλος (επιμ.), Ταυτότητες στη Μακεδονία, Αθήνα, Παπαζήσης, 1997" Λ. Εμπειρίκος, Γ. Μαυρομάτης, «Εθνοτική ταυτότητα και παραδοσιακή μουσική στους Μουσουλμάνους της Ελληνικής Θράκης», Εθνολογία 6-7 ( ) Ε. Βουτυρά, «Η κατεύθυνση της ιστορίας: Προφορική ιστορία, συλλογική μνήμη και κοινωνική αλλαγή στο μετα-σοβιετικό χώρο», στο Χ. Χατζητάκη-Καψωμένου (επιμ.), Ελληνικός Παραδοσιακός Πολιτισμός. Λαογραφία και Ιστορία, Συνέδριο στη Μνήμη της Α. Κνριακίδον-Νέστορος, Θεσσαλονίκη, Παρατηρητής, 2001, σ Βλ. αφιέρωμα στα Σύγχρονα Θέματα 63 (1997), «Εμείς και οι "άλλοι": Η δια χείριση της εθνοπολιτισμικής διαφορετικότητας». 50. Βλ. σχετικές ανακοινώσεις στα πρακτικά του συνεδρίου στη μνήμη της Α. Κυριακίδου-Νέστορος, Ελληνικός Παραδοσιακός Πολιτισμός, ό.π. 51. Αναφέρομαι στο κλασικό πια παράδειγμα των πιέσεων που υπέστη κατά την πε ρίοδο της έξαρσης του «ζητήματος της Μακεδονίας» η ανθρωπολόγος Αναστασία Καρακα-

13 Φωτεινή Τσιμπιρίδου 196 Μια σημαντική τομή αφορά στην κριτική στάση των ερευνητών τόσο στο πεδίο όσο και στο κείμενο τους. Η ελληνική ανθρωπολογία έχει κατά καιρούς κατηγορηθεί για ελληνοκεντρικότητα. 52 Η μεγαλύτερη δικαίωση της ((αναγκα στικής» έως ένα βαθμό 53 ενασχόλησης των ελλήνων ανθρωπολόγων με ελλη νικά θέματα, έρχεται από τη στιγμή που οι ερευνητές καλούνται να πάρουν κριτική θέση πάνω σε καυτά ζητήματα εθνοκεντρισμού και ρατσισμού της ελ ληνικής κοινωνίας. Τώρα αναδεικνύεται πρωταρχικής σημασίας η πρόκληση προς τον εαυτό και τους άλλους, τώρα που έχει αποδειχθεί πόσο η περίπλοκη σχέση του ιθαγενούς ανθρωπολόγου με το πεδίο βοηθά στην κατανόηση σημα σιών, βιωμάτων, εμπειριών για ημέτερους και άλλους. 5 4 Η στροφή των ανθρω πολόγων σε τέτοια θέματα δικαιώνει την αναγκαστική μέχρι τώρα «επιλογή» τους για έρευνα αποκλειστικά στον ελληνικό χώρο. Η πρόκληση, ωστόσο, γί νεται ακόμη μεγαλύτερη, αν ακολουθώντας τη ρευστότητα των συνόρων με τους ((μακρινούς μας γείτονες», 5 5 την εμπλοκή του τοπικού με το ευρωπαϊκό και το παγκόσμιο, την κινητικότητα των πληθυσμών, των αγαθών, της πληροφορίας, περάσουμε στην αναζήτηση νέων ειδών συνύπαρξης των «τοπικών» με τις άλ λες ταυτότητες. 56 Σε ένα βαθμό αυτό έχει ήδη αρχίσει με τη θεματολογία της ελληνικής εθνογραφίας που ασχολείται με το ζήτημα του τουρισμού, τη δια- σίδου, εξαιτίας κυρίως του θέματος της διατριβής της και όχι τόσο του τρόπου διαπραγ μάτευσης του. 52. V. Lambropoulos, «Modern Greek Studies in the Age of Ethnography», Journal of Modern Greek Studies 15/2 (2001) Η έλλειψη ερευνητικών ιδρυμάτων στη χώρα μας που θα βοηθούσαν στη χρη ματοδότηση επιτόπιων αποστολών σε άλλες χώρες οφείλεται σαφώς στην έλλειψη πολιτικού ενδιαφέροντος από τα κρατικά ή μη Ιδρύματα για τις χώρες του «τρίτου κόσμου», εξαιτίας του μη αποικιοκρατικού παρελθόντος μας, αλλά και εξαιτίας της χαμηλής οικονομικής ανά πτυξης της χώρας. Από την άλλη μεριά, η μη πρόβλεψη χρηματοδότησης της ανθρωπολο γίας για ερευνητικές αποστολές στο εξωτερικό σαφώς σχετίζεται με τον ελληνοκεντρικό χαρακτήρα της ελληνικής εκπαίδευσης και κοινωνίας. Ως πανεπιστημιακοί δάσκαλοι έχουμε και εμείς το μερίδιο της ευθύνης μας για την ολιγωρία που επιδεικνύουμε προκειμένου να εξασφαλισθεί η χορηγία τέτοιων ερευνητικών αποστολών κυρίως από τα Πανεπιστημιακά Ιδρύματα. 54. Δ. Γκέφου-Μαδιανού, «Αναστοχασμός, ετερότητα και ανθρωπολογία οίκοι: Δι λήμματα και αντιπαραθέσεις», στο Δ. Γκέφου-Μαδιανού (επιμ.), Ανθρωπο/Λογική θεωρία και εθνογραφία, Σύγχρονες τάσεις, Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 1998, σ Τίτλος σειράς διαλέξεων/επιστημονικών συναντήσεων που πραγματοποιεί το Τμή μα Βαλκανικών Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, από το Το θέμα αυτό εξετάσθηκε στη συνάντηση: ((Mirrors, Myths and Metaphors; Ethnographing Greece», που οργανώθηκε από τις Α. Καρακασίδου και Φ. Τσιμπιρίδου, στην ετήσια συνάντηση του American Anthropological Association, Washington, 2 Δε κεμβρίου Κείμενα της συνάντησης βρίσκονται υπό δημοσίευση σε ειδικό αφιέρωμα του Journal of Modern Greek Studies.

14 Η ανθρωπολογία στην Ελλάδα της 197 μεταπολίτευσης π ρ α γ μ ά τ ε υ σ η τ η ς π α ρ ά δ ο σ η ς και τ η ς π ο λ ι τ ι σ τ ι κ ή ς κληρονομιάς, τον υλικό π ο λ ι τ ι σ μ ό, τον κ α τ α ν α λ ω τ ι σ μ ό, αλλά και την ασθένεια και τ ο σ ώ μ α, 57 ενώ ε π ι χειρούνται αυτοαναφορικές και π ε ι ρ α μ α τ ι κ έ ς / β ι ω μ α τ ι κ έ ς εθνογραφικές έρευνες π ο υ χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ο ύ ν π ο λ λ α π λ ά φίλτρα θ ε ώ ρ η σ η ς μ έ σ ω τ η ς α λ λ η γ ο ρ ί α ς. 5 8 Κριτική για και αναστοχαστική τον αξατομικισμό στάση του κοινωνικού απέναντι στις πολιτικές του «πολιτισμού» τοπίου09 Είναι σίγουρο ότι οι νέες κ ρ ι τ ι κ έ ς π ε ρ ί «π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ» έχουν προσφέρει διεξό δους στους κοινωνικούς ε π ι σ τ ή μ ο ν ε ς γ ι α να κατανοήσουν νοοτροπίες και β ι ώ μ α τ α α π λ ώ ν α ν θ ρ ώ π ω ν, ε μ π ε ι ρ ί ε ς κ α θ η μ ε ρ ι ν ό τ η τ α ς π ο υ άφηναν αδιάφορη τ η ν ε π ί σ η μ η ε κ δ ο χ ή τ η ς ιστορίας και τ η ς α ν θ ρ ω π ο λ ο γ ί α ς, τ ω ν δ ο μ ώ ν και τ ω ν με τ α σ χ η μ α τ ι σ μ ώ ν, ανοίγοντας δρόμους γ ι α τ η μ ε λ έ τ η τ ο υ τ υ χ α ί ο υ, τ ο υ σ υ μ β ά ν τος, του ονείρου, του συναισθήματος κ λ π. 60 Μ ε τον τ ρ ό π ο αυτό μειώνονται ε π ί Αναφέρομαι ενδεικτικά στις έρευνες της Βασιλικής Μουτάφη για τη μετανάστευση καθώς και στις διατριβές των: Ελευθερίας Δέλτσου για τη χρήση της παράδοσης, Βασι λικής Γιακουμάκη για τις πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τα πολιτιστικά δρώμενα για την κουζίνα, Αθηνάς Αθανασίου για τις βιοπολιτικές γύρω από το δημογραφικό ζήτημα, την αναπαραγωγή κλπ. Βλ. επίσης Ε. Παπαγαρουφάλη, Δώρα ζωής μετά θάνατον. Πολι τισμικές εμπειρίες, Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, Ν. Σερεμετάκη, Η τελευταία λέξη στης Ευρώπης τα άκρα. Δι-αίσθηση, θάνατος, γυναίκες, Αθήνα, Νέα Σύνορα-Λιβάνης, 1994' Ν. Panourgia, Fragments of Death, Fables of Identity. An Athenean Anthropography, University of Winsconcin Press, 1996* Π. Κάβουρας, «To παρελθόν του παρόντος. Από την εθνογραφία και την επιτέλεση της μου σικής στην επιτέλεση της μουσικής εθνογραφίας», Το παρόν του παρελθόντος. Ιστορία, Λαο γραφία, Κοινωνική Ανθρωπολογία, Επιστημονικό Συμπόσιο, Σχολή Μωραΐτη, Αθήνα 2003, σ Τα όσα ειπώθηκαν μέχρι στιγμής αποτελούν σαφώς αντανάκλαση των θέσεων και απόψεων που διαμόρφωσα στη διάρκεια των σπουδών και στην πορεία μου ως ανθρωπολό γου, αλλά και των συνολικότερων γνώσεων μου πάνω στο θέμα που επιχειρώ να διαπραγ ματευθώ. Στο παρόν κείμενο αναφέρομαι ενδεικτικά στις μελέτες που έχουν πέσει στην αντί ληψη μου, καθώς και σε μέρος και όχι στο σύνολο των διατριβών που έχουν εκπονηθεί και δεν έχουν δημοσιευθεί. Θέλω έτσι να τονίσω την αποσπασματική εικόνα που απεκόμισα από το τοπίο, παρόλο που στόχος μου ήταν η όσο το δυνατόν συστηματική θεώρηση. Με τον τρόπο αυτό προτάσσω σαφώς τον υποκειμενικό και αποσπασματικό αντί του αντικει μενικού/συνολικού χαρακτήρα της θεώρησης μου. Η αναστοχαστική στη συνέχεια στάση απέναντι στη συνείδηση του «πολιτικού» χαρακτήρα κάθε θέσης θεωρώ ότι είναι αυτή που μπορεί να διασφαλίσει την κάθε υποκειμενική/αποσπασματική θεώρηση από ακραίες αυ θαίρετες υπερβάσεις. 60. Για την μετα-κριτική μιας εθνογραφίας βλ. F. Tsibiridou, «Reconsider an ethnography through the Cultural Critique framework», στο G. Marcus, Ν. Panourgia (επιμ.), Interpretive Anthropology : The Hermoupolis Seminars, Princeton University Press και K N E / E I E (υπό έκδοση).

15 198 Φωτεινή Τσιμπιρίδου σης και οι εξουσιαστικοί/ηγεμονικοί λόγοι, της επιστημονικής προσέγγισης, πέ φτουν οι μάσκες της «αντικειμενικότητας» και ακούγονται οι φωνές των υπο κειμένων, συνομιλητών του εθνογράφου. Μετά και τη στροφή της Ανθρωπο λογίας προς την Ιστορία, που είχε προηγηθεί όλων αυτών, σήμερα ανθρωπο λόγοι και ιστορικοί χρησιμοποιούν από κοινού τα νέα εννοιολογικά εργαλεία, ενώ ασχολούνται πολλές φορές με τα ίδια θέματα (έμφυλες ταυτότητες, εθνοτισμός, εθνικισμός, μετανάστευση, κλπ.). Ένα κύριο ερώτημα, κατά τη γνώμη μου, για τη χρήση και κατάχρηση των νέων εννοιολογικών εργαλείων «πολιτισμικού περιεχομένου», είναι αν μια νέα κριτική προσέγγιση του πολιτισμού που επικεντρώνεται μόνο στις σημα σίες, στις φωνές/κείμενα,61 στις αναπαραστάσεις και τις εμπειρίες των δρώντων υποκειμένων,62 είναι ικανή από μόνη της να αναδείξει και την ιστορικότητα των κοινωνικών σχέσεων. Είναι κοινός τόπος, όμως, ότι η όποια προσέγγιση του «πολιτισμού», ακό μα και η πλέον κριτική, παρουσιάζει βαθύτατα σημεία αδυναμίας ως προς την συγκάλυψη των κοινωνικών ανισοτήτων, ενώ ωθεί σε ουσιοκρατικές αντιμετω πίσεις του διαφορετικού «άλλου».63 Για να αποφευχθεί το πρώτο, θα πρέπει ο ερευνητής να επικεντρώσει την προσοχή του στις πρακτικές των δρώντων 61. Σύμφωνα με την «παραδοχή της ιστοριογραφίας που υποστηρίζει ότι τα υποκεί μενα κατασκευάζουν το παρελθόν τους στα μέτρα του παρόντος...» (Ε. Παπαταξιάρχης, «Εισαγωγή: Το παρελθόν στο παρόν...», ό.π., σ. 33), οι αναπαραστάσεις των πληροφορητών έχουν σημασία κυρίως για την κατανόηση του παρόντος, αφού για το παρελθόν μόνο η αντι παραβολή διαφορετικών εκδοχών θα μπορούσε να παραγάγει νόημα. Σε ποιο βαθμό, οχττόσο, αντιπροσωπεύονται ισότιμα αυτές οι φωνές; Η «ισότιμη» εκδοχή παράθεσης φωνών ανα παριστά τις ανισότητες του κοινωνικού τοπίου; Αν ναι, πώς αποφεύγεται η αναπαραγωγή των ηγεμονιών του κοινωνικού τοπίου στο επιστημονικό κείμενο; Είναι μερικά βασικά ερω τήματα που η εκδοχή αυτής της Πολιτισμικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας οφείλει, κατά τη γνώμη μου, να αντιμετωπίσει με σοβαρότητα. Για παραδείγματα Πολιτισμικής Ιστο ρίας γύρω από το εθνοτικό φαινόμενο βλ. το αφιέρωμα Γράμμα/Gramma 6 (1998), «Άν θρωποι και τόποι: εκδοχές του εθνισμού». Για το ζήτημα βλ. επίσης Ρ. Μπενβενίστε, «Ιστο ρία και Ανθρωπολογία», Σύγχρονα Θέματα 56 (1995) «Το ιστορικό κείμενο είναι για τον πολιτισμικό ιστορικό ό,τι οι μορφές τυπο ποιημένης δράσης (π.χ. τελετουργίες) είναι για τον συμβολικό ανθρωπολόγο: ένα παράθυρο στην εμπειρία του δρώντος υποκειμένου. Το γραπτό κείμενο και ο κόσμος που περιγράφει μεθοδολογικά εξισώνονται και γίνεται έτσι δυνατή η μετάθεση του ιστοριογραφικού αντι κειμένου από το κείμενο στον πολιτισμό» (Ε. Παπαταξιάρχης, «Εισαγωγή: Το παρελθόν στο παρόν...», ό.π., σ. 31). 63. Α. Kuper, Culture. The Anthropologist account, Καίμπριτζ, H a r v a r d U.P., 1999 S.Wright, «The politicization of " c u l t u r e "», Anthropology Today 14/1 (1998) 7-15* E. Wolf, «Perilous Ideas. Race, Culture, People», Current Anthropology 35/1 (1994) 1-7' Α. Μπακαλάκη, «Εκδοχές της έννοιας του Πολιτισμού στην Ανθρωπολογία», Σύγχρονα Θέματα 62 (1997)

16 Η ανθρωπολογία στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης 199 υποκειμένων οι οποίες αναδεικνύουν το είδος των κοινωνικών σχέσεων ανισό τητας και εξουσίας σε ένα εκτεταμένο επίπεδο, στο χώρο και το χρόνο (αυτό σημαίνει αντίστοιχα/παράλληλα, για ιστορικούς και ανθρωπολόγους, επίπονη δουλειά στο πεδίο ή/και στα αρχεία ενδεχομένως). Μπορεί έτσι να επιτευχθεί μια σύζευξη των πολιτισμικών σημασιών με την ιστορικότητα των κοινωνικών σχέσεων. Για να αποφευχθεί το δεύτερο, δηλαδή οι ουσιοκρατικές θεωρήσεις του «άλλου», θα πρέπει ο ερευνητής, αν δεν απορρίψει εξ ολοκλήρου την χρή ση του όρου «πολιτισμός», 6 4 να είναι αναστοχαστικός, όχι μόνο ως προς τη στάση του απέναντι στους συνομιλητές του στο πεδίο και στο κείμενο, αλλά και ως προς τα επί μέρους αναλυτικά εργαλεία που χρησιμοποιεί στις περι γραφές και τις ταξινομήσεις του. «Πολιτισμός», «ετερότητα», όπως και «εθνοτισμός», «φύλο» κλπ. πρέπει να προβληματοποιούνται, επειδή δεν είναι μετρή σιμα πράγματα, αλλά εννοιολογικά εργαλεία των οποίων το περιεχόμενο πρέ πει να επαναπροσδιορίζεται κατά περίπτωση μέσα από τις ιθαγενείς κατηγορίες/αντιλήψεις και τη συνομιλία αυτών με τις έννοιες της επιστήμης όπως διαμορφώθηκε από την επίδραση των ιδεών του Διαφωτισμού και της πα ρούσας κάθε φορά φάσης της πολιτικής οικονομίας. Η κριτική για την ηγε μονία της δυτικής σκέψης δεν θα πρέπει να σταματά στο κατώφλι της μετααποικιακής περιόδου, αλλά να αφορά εξίσου τις τωρινές πολιτικές και επιστη μολογικές τάσεις. Νεοαποικιοκρατία, δυτική ηγεμονία και αντιτρομοκρατικές πολιτικές την εποχή της παγκοσμιοποίησης, επηρεάζουν άμεσα ή έμμεσα το επιστημονικό έργο. 6 5 Με την προτεραιότητα που δίνεται για παράδειγμα στον «εαυτό» και το «υποκείμενο», το ζήτημα της ταυτότητας γίνεται αντιληπτό είτε ως αποτέλεσμα στενών διαπροσωπικών σχέσεων καθημερινότητας και κυριολεξίας/ορθολογισμού, 6 6 είτε ως «ουσία» για τους μακρινούς «άλλους», μέσα 64. Βλ. L. Abu-Lughod, «Writing Against Culture», στο R. G. Fox (επιμ.), Re capturing Anthropology. Working in the Present, Santa Fe, School of American Re search Press, 1991, σ Χαρακτηριστική είναι η κριτική που ασκήθηκε παλαιότερα: «...οι ανθρωπολόγοι υποβάλλονται όλο και περισσότερο σε απαγορεύσεις, ανήθικους πειρασμούς και πολιτικούς ελέγχους από την κυβέρνηση των Η.Π.Α. και τις υπηρεσίες που υπάγονται σε αυτήν, όπως η αναφορά Beals (1967) γύρω από ζητήματα ανθρωπολογικής έρευνας και ηθικής έδειξε» (Κ. Gough, «New proposals for Anthropologists», στο J. Vincent (επιμ.), The Anthro pology of Politics..., ό.π., σ. 113). 66. Έτσι, για την κατανόηση σύγχρονων φαινομένων, όπως αυτό της μετανάστευσης και των συλλογικών ταυτοτήτων (εθνοτική, εθνική, θρησκευτική, πολιτισμική κλπ.), η χρή ση των εννοιολογικών εργαλείων του «εαυτού», του «υποκειμένου» και του «λόγου» μοιά ζει να αδυνατεί από μόνη της να αναδείξει την πολλαπλότητα των κοινωνικών σχέσεων μέσα από τις οποίες οι πληροφορητές σε διαφορετικές κοινωνίες, με διαφορετικές προσλήψεις για το χώρο, το χρόνο, τη σχέση του ατομικού με το συλλογικό κλπ. κατασκευάζουν τις ταυ τότητες τους σε συγχρονικό ή/και διαχρονικό επίπεδο.

17 200 Φωτεινή Τσιμπιρίδου από τα κλασικά για τη Δύση στερεότυπα της θρησκείας και της Ανατολής. 6 7 Πολλές φορές στις εκτός Δύσης κοινωνίες στη θέση των «λόγων» με ρημα τική εκφορά υπάρχουν μόνο «σιωπές», το είδος των οποίων καλείται να απο κωδικοποιήσει ο ερευνητής σε βάθος χρόνου και χώρου. Κυρίως όμως σε όλη τη γη, εκτός της περιοχής του Νέου Κόσμου, το κοινωνικό τοπίο με τη δυ ναμική των κοινωνικών σχέσεων είναι αυτό που προδιαγράφει, επιβάλλει την κοινωνική συμπεριφορά των ατόμων σε βαθμό καθοριστικό, και σε ένα βάθος χρόνου μακράς διάρκειας. Η προτεραιότητα του κοινωνικού πολλές φορές συν θλίβει την ατομική επιλογή, ενώ έχει ήδη αποδειχθεί, τουλάχιστον στη Γηραιά Ή π ε ι ρ ο, ότι ήταν η μαζικότητα των κοινωνικών αγώνων που οδήγησε στις ανατροπές και τις επαναστάσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις ατομι κές ελευθερίες. 68 Για τους λόγους αυτούς, η μελέτη των αναπαραστάσεων και η προσέγγιση με αφετηρία το άτομο φαίνεται να είναι ανεπαρκείς. Πρέπει να αναζητηθούν πρώτα οι κοινωνικές σχέσεις και οι κοινωνικές συμβάσεις μέσα από τις οποίες λειτουργούν υπό το βάρος «εξουσιών» 6 9 τα άτομα, ενώ στη συ νέχεια να αναδειχθούν οι πολιτικές, οι επιλογές και τα βιώματα των ατόμων 67. Η ελληνική εθνογραφία, για παράδειγμα, έχει ήδη δείξει βλ. σε όλες τις με λέτες που αναφέρονται στο παρόν κείμενο πως τα υποκείμενα αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους μέσα από κοινωνικές συμβάσεις της οικογένειας, της οικιακότητας, των έμφυλων τυ ποποιημένων ρόλων, της εντοπιότητας κλπ., έρχονται σε συγκρούσεις με αυτές πολλές φο ρές, αλλά σε μεγάλο βαθμό, ακόμη και σήμερα, τα δρώντα υποκείμενα σπανίως αποτελούν ατομικές περιπτώσεις του μοντέρνου παραδείγματος, όπως αυτό συμβαίνει σε χώρες της Δύσης. 68. Η κριτική του Talal Asad για την έννοια της «παράδοσης» στους Αγγλοσάξονες είναι πολύ διαφωτιστική για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο αυτοί προσλαμβάνουν το «ατομικό»: «Ο 18ος αιώνας στην Ευρώπη σηματοδοτεί την ανάπτυξη μιας αστικής κοι νωνικής και ηθικής τάξης, η οποία βασίζεται στην αρχή της ατομικής, ιδιωτικής περιου σίας (Hill 1969' Porter 1982). Ειδικά στην Αγγλία, αυτό σήμαινε την de facto υπονό μευση των ταξικών προνομίων, μέσα από τη συστηματοποίηση του νόμου που δημιουρ γούσε το προηγούμενο. Η ρητορική της επαναστατικής Γαλλίας με την επίθεση προς τα κληρονομημένα προνόμια και τις προκαταλήψεις στο όνομα ενός παγκόσμιου ορθολογισμού και μιας δικαιοσύνης υπήρξε πραγματική απειλή για τη συντηρητική Αγγλία. Με αυτόν τον τρόπο ο μεγάλος εκπρόσωπος της αγγλικής προνομιούχας τάξης Edmund Burke εννοιολόγησε τον ιδεολογικό κίνδυνο που αντιμετώπιζε αυτή η τάξη και θεωρητικοποίησε την αντεπίθεση του. Αυτό που ισχυροποιούσε τη δικαιοσύνη και τη συμπαγή κοινωνική ζωή ήταν η "παράδοση", η οποία αφοσιωμένη με ευλάβεια στη συνεκτική κοινότητα και στις προκαταλήψεις του παρελθόντος, ήταν πράγματι αντίθετη στην ανευθυνότητα του ελεύθερου Λόγου και τη διάσπαση της ριζικής αλλαγής» [δική μου μετάφραση] (Τ. Asad, «From the History of Colonial Anthropology to the Anthropology of Western Hegemony», στο J.Vincent (επιμ.), The Anthropology of Politics..., ό.π., σ. 135). 69. E. Wolf, «Facing power. Old Insights, New Questions», American Anthro pologist 92 (1990) M. Godelier, «Logiques sociales de la production et du pouvoir», Sémiraire à VEHESS,

18 Η ανθρωπολογία στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης 201 που με τη σειρά τους συμβάλλουν δυναμικά στη διαμόρφωση, καθιέρωση ή ανα τροπή των δομών και των στρατηγικών. Η ελληνική εθνογραφία τείνει να δείξει ότι οι δύο στάσεις μπορούν να λειτουργούν είτε συμπληρωματικά, σε συλλογικές εκδόσεις για συγκεκριμένα ζητήματα (π.χ. εκδόσεις για την Μακεδονία), ίδια εθνογραφία. 70 είτε συνδυαστικά μέσα στην 71 Εκτός από επιστημολογικό, όμως, το θέμα από ένα σημείο και μετά είναι ιδεολογικό ή, για να χρησιμοποιήσω την τρέχουσα ορολογία, ηθικό: η κριτική στα μεγάλα αφηγήματα, ο νεοφιλελευθερισμός, η προβολή του απόλυτου ατο μικισμού, αλλά και η μεταμοντέρνα κριτική περί ηγεμονίας στη χρήση των εν νοιών και η επιμονή στο επί μέρους παράδειγμα, εκφράζουν το κυρίαρχο ιδεο λογικό πλαίσιο της εποχής μας. Πιστεύω ότι ως επιστήμονες χρειαζόμαστε αναλυτικές έννοιες για να επικοινωνούμε μεταξύ μας, ιδίως διεπιστημονικά, και από αυτήν την άποψη η επιμονή και μόνο στη χρήση ιθαγενών αναλυτικών κατηγοριών, όπως προτείνει ένα είδος μεταμοντέρνας ανθρωπολογίας, 7 2 υπονο μεύει τα επιστημονικά συμπεράσματα, ωθώντας τα στη σφαίρα της περιπτω σιολογίας. Συγχρόνως η μη κριτική στάση απέναντι στα αναλυτικά εργαλεία, τα θέματα και τις ιδεολογίες «της μόδας» από τη μια μεριά, και από την άλλη η έμφαση στο άτομο και τις επιλογές του, έτσι όπως τα θέλει βασικά η φιλο σοφία της έννοιας του «πολιτισμού», ακυρώνει το αρχικό κριτικό επιχείρημα, παράγοντας ιστορικά και εθνογραφικά κείμενα «νεοουσιοκρατίας» και ακραίου σχετικισμού, τα οποία συνάδουν με το κλίμα του απόλυτου εξατομικισμού του κοινωνικού τοπίου στην εποχή της παγκοσμιοποίησης. Η στάση του ερευνητή ως κοινωνικού επιστήμονα μέσα σε ένα τέτοιο κλί μα ορίζεται με όρους ηθικής, όχι ιδεολογίας ή πολιτικής θέσης. Ενδεικτικό του κλίματος και η αλλαγή στη χρήση της ορολογίας, όπου από την «πολιτική αν- 70. J. Cowan (επιμ.), Macedonia. The politics of Identity and Difference, ό.π.' Β. Γούναρης, Ι. Μιχαηλίδης, Γ. Αγγελόπουλος, Ταυτότητες στη Μακεδονία, Αθήνα, Παπαζήσης, Βλ. ενδεικτικά Α. Καρακασίδου, Μακεδόνικες ιστορίες και πάθη..., ό.π.' Ρ. Βαν Μπούσχοτεν, Ανάποδα χρόνια..., ό.π. F. Tsibiridou, Les Pomakdans la Thrace grecque..., ό.π. 72. Δεν συμφωνώ με τη συνολική καταδίκη της μεταμοντέρνας ανθρωπολογίας στην οποία εντελώς ανιστόρητα περιλαμβάνονται και περίοδοι των αρχών του 20ού αιώνα (όπως η περίπτωση του Φρανζ Μπόας), ενώ σκόπιμα ενδεχομένως αποσιωπάται η πλέον ενδια φέρουσα πλευρά της που είναι η αναστοχαστική στάση του ερευνητή στο πεδίο και το κεί μενο (βλ. τη συμβολή του ρεύματος της Πολιτισμικής Κριτικής που αναπτύσσεται στη δε καετία του 1980 στον αμερικανικό ακαδημαϊκό χώρο). Για μια τέτοια προσέγγιση που αλ λοιώνει συλλήβδην την πορεία και το ύφος της Ανθρωπολογίας βλ. το κείμενο της Ε. Ντάτση, «Μεταμοντέρνα Ανθρωπολογία. Πρωτοπορία ή οπισθοδρόμηση;», Ο Πολίτης 110 (2003)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ Μυτιλήνη, 15.05.2014 Αρ. Πρ. 765 Το Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ,

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ, ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ (ανά κατεύθυνση) Για τους εισαχθέντες 1987-99 και για τους εισαχθέντες 1999-02 απαιτούνται τουλάχιστον 6 ΥΕΣ, εκ των οποίων, 1 τουλάχιστον από κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Ιστοριογραφίας

Ιστορία της Ιστοριογραφίας Ιστορία της Ιστοριογραφίας Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 2) Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Πολυμέρης Βόγλης Παραδοσιακή ιστοριογραφία Εδραιώνεται τον 19 ο αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΣΠΟΡΑ Γ έτος: 1. Εισαγωγικά στο μάθημα. Αρβανίτη Ευγενία, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@aegean.

ΕΤΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΣΠΟΡΑ Γ έτος: 1. Εισαγωγικά στο μάθημα. Αρβανίτη Ευγενία, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@aegean. ΕΤΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΣΠΟΡΑ Γ έτος: 1. Εισαγωγικά στο μάθημα Αρβανίτη Ευγενία, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@aegean.gr 1 Δραστηριότητα Πόσο διεθνοποιημένος είναι ο ρόλος του

Διαβάστε περισσότερα

Πολυπολιτισμικότητα Ταυτότητες 1η - 3η Διάλεξη

Πολυπολιτισμικότητα Ταυτότητες 1η - 3η Διάλεξη «Μια κρύα νύχτα του χειμώνα, μια συντροφιά σκαντζόχοιρων σφίγγονταν ο ένας πάνω στον άλλο για να μην πεθάνουν από το κρύο χάρη στη ζέστη που δημιουργούσε η μεταξύ τους επαφή. Ωστόσο, σύντομα τα αγκάθια

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Ιστοριογραφίας

Ιστορία της Ιστοριογραφίας Ιστορία της Ιστοριογραφίας Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1) Τα Annales. Μια «μικρή διανοητική επανάσταση» στο πεδίο της Ιστοριογραφίας Ρίκα Μπενβενίστε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΚΟΠΟΣ Το διδακτορικό πρόγραμμα στην Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση αποσκοπεί στην εμβάθυνση και κριτική

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 15: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Τί κοινό έχουν; 2 Το παρόν στο παρελθόν 1 Raphael Samuel, Theatres of memory. Past and Present in contemporary

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 4: Κοινωνικές Τάξεις & Κοινωνικές Ανισότητες στην Ύπαιθρο (1/2) 2ΔΩ

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες και υλικό του μαθήματος είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα eclass.uth.gr

Πληροφορίες και υλικό του μαθήματος είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα eclass.uth.gr Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κωδικός μαθήματος: SEAB109 (3Ω/Υ) Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο σπουδών: 3o και 4 ο Μονάδες ECTS: 6 Διδάσκων: Γιάννης Πεχτελίδης e mail: pechtelidis@uth.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. 1989 Διδακτορικό Δίπλωμα Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας (Τομέας Λαογραφίας)

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. 1989 Διδακτορικό Δίπλωμα Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας (Τομέας Λαογραφίας) ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΑΤΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ονοματεπώνυμο : Μαγδαληνή Ζωγράφου Διεύθυνση Επικοινωνίας : Εθνικής Αντίστασης 41, Δάφνη 17237 Tηλέφωνο Επικοινωνίας : 210-9760310, 210-6668198 Fax : - E-mail : zografou@phed.uoa.gr

Διαβάστε περισσότερα

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies)

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) Social Media World 26/6/2014 Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) 1.Τι είναι τα STS; Σπουδές Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS) προσεγγίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Τομέας Έρευνας ΚΕΘΕΑ Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα, έννοιες ή συμπεριφορές επιχειρεί να απαντήσει το γιατί

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ»

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Ειρηάννα Δραγώνα Θεατροπαιδαγωγός- Εμψυχώτρια Θεάτρου [ Το κείμενο βασίστηκε στις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία. Μαρία Ρεντετζή. δικαιώματα μ αυτά των ανδρών συναδέλφων τους στην ακαδημαϊκή ιεραρχία. Οι

Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία. Μαρία Ρεντετζή. δικαιώματα μ αυτά των ανδρών συναδέλφων τους στην ακαδημαϊκή ιεραρχία. Οι Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία Μαρία Ρεντετζή Συγκεκριμένες πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες στις αρχές της δεκαετίας του 1970 παρακίνησαν φεμινίστριες σε πολλά από τα πανεπιστήμια των Ηνωμένων

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικό διάγραμμα μαθημάτων 1. Ιδεολογία, ταυτότητα: δύο έννοιες σε κρίση ή δύο κρίσιμοι όροι των κοινωνικών

Αναλυτικό διάγραμμα μαθημάτων 1. Ιδεολογία, ταυτότητα: δύο έννοιες σε κρίση ή δύο κρίσιμοι όροι των κοινωνικών APIΣTOTEΛEIO ΠANEΠIΣTHMIO ΘEΣΣAΛONIKHΣ TMHMA ΔHMOΣIOΓPAΦIAΣ & M.M.E. MAΘHMA: Ιδεολογία, κοινωνικές ταυτότητες και ΜΜΕ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Λέκτορας Βασίλης Βαμβακάς Ώρα μαθήματος: Σύνοψη Το μάθημα αυτό εξετάζει τα

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2006 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα : Εκδόσεις Χριστοδουλίδη Α. & Π. Χριστοδουλίδη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή)

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) 108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) Το Τμήμα ιδρύθηκε το 1990 και άρχισε να λειτουργεί το ακαδημαϊκό έτος 1991-1992. Δέχεται κατ' έτος 200 περίπου φοιτητές. Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι:

Διαβάστε περισσότερα

Kantzara, V. (2006) Patriarchy στο Fitzpatrick T., et al. (eds.) International Encyclopedia of Social Policy, London: Routledge (σελ.

Kantzara, V. (2006) Patriarchy στο Fitzpatrick T., et al. (eds.) International Encyclopedia of Social Policy, London: Routledge (σελ. Kantzara, V. (2006) Patriarchy στο Fitzpatrick T., et al. (eds.) International Encyclopedia of Social Policy, London: Routledge (σελ. 6) Πατριαρχία 1 Η λέξη πατριαρχία, προέρχεται από την ελληνική γλώσσα

Διαβάστε περισσότερα

«Διδάσκω και διερευνώ τη διδασκαλία μου σε μια πολυπολιτισμική τάξη»

«Διδάσκω και διερευνώ τη διδασκαλία μου σε μια πολυπολιτισμική τάξη» Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο «Διδάσκω και διερευνώ τη διδασκαλία μου σε μια πολυπολιτισμική τάξη»

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

Η Ευρωπαϊκή εμπειρία από θεσμούς ένταξης μεταναστών

Η Ευρωπαϊκή εμπειρία από θεσμούς ένταξης μεταναστών Η Ευρωπαϊκή εμπειρία από θεσμούς ένταξης μεταναστών Δήμητρα Κονδύλη, ερευνήτρια ΕΚΚΕ Καλαμάτα 6/6/2010 Η Ευρωπαϊκή Εμπειρία στον τομέα ένταξης μεταναστών Το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο για τη μετανάστευση

Διαβάστε περισσότερα

Γ ΘΕΜΑΤΙΚΗ: Η Εργασία στον αγροτικό και αστικό χώρο

Γ ΘΕΜΑΤΙΚΗ: Η Εργασία στον αγροτικό και αστικό χώρο Γ ΘΕΜΑΤΙΚΗ: Η Εργασία στον αγροτικό και αστικό χώρο 1. Αντώνης Μωϋσίδης, Η κοινωνία στον αγροτικό χώρο: από το παρελθόν στο σήμερα. Ο αγροτικός χώρος είναι ο χώρος με το βαθύ ιστορικό παρελθόν στον οποίο

Διαβάστε περισσότερα

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Ο εθελοντικός τομέας αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνικής πολιτικής. Ιστορικά προηγείται του κράτους πρόνοιας, ενώ συνυπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ CENTER FOR SECURITY STUDIES. EXPOSEC- DEFENSE WORLD 2015, Τετάρτη 6 Μαΐου 2015, Athens Lydra Hotel

ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ CENTER FOR SECURITY STUDIES. EXPOSEC- DEFENSE WORLD 2015, Τετάρτη 6 Μαΐου 2015, Athens Lydra Hotel ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ CENTER FOR SECURITY STUDIES EXPOSEC- DEFENSE WORLD 2015, Τετάρτη 6 Μαΐου 2015, Athens Lydra Hotel «εκεί που αρχίζει η ασφάλεια τελειώνουν οι ελευθερίες και τα ανθρώπινα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Χριστίνα Παπασολομώντος Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Μέλος Ομάδας Συντονισμού για Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΟΜΗΜΕΝΗΣ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗΣ (1)

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΟΜΗΜΕΝΗΣ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗΣ (1) ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΟΜΗΜΕΝΗΣ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗΣ (1) ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΟΜΗΜΕΝΗΣ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗΣ (2) ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΟΜΗΜΕΝΗΣ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗΣ (3) Ε: Για το προσωπικό αναφέρεστε; Και μία τελευταία ερώτηση. Από πόσα

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο. Κεφάλαιο Πρώτο

Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο. Κεφάλαιο Πρώτο Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο Κεφάλαιο Πρώτο Η διγλωσσία / πολυγλωσσία είναι ένα παλιό φαινόμενο. Πάει χέρι με χέρι με τις μετακινήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

π ƒπ ÃOª ø ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25-85 ΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ: ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ 89-212 3ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

π ƒπ ÃOª ø ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25-85 ΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ: ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ 89-212 3ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ π ƒπ ÃOª ø ΠΡΟΛΟΓΟΣ............................................. 17 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25-85 1ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ......... 25 Α. Η ΑΝΑΓΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ......................

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας από τη φυλακή 453

Γράφοντας από τη φυλακή 453 Γράφοντας από τη φυλακή 453 μετοχή στον Εμφύλιο επειδή είναι δύσκολο να νομιμοποιηθεί και, αργότερα, θα συνδυαστεί με την ήττα, λειτουργεί αποσταθεροποιητικά για τη συλλογική ταυτότητα και αποσιωπάται.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Kεφάλαιο Τρίτο. Θεωρητική θεμελίωση. Έννοιες, Ορισμοί, Πεδίο. Το πρόβλημα της επιστημονικής ταυτότητας της ΣΕ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Kεφάλαιο Τρίτο. Θεωρητική θεμελίωση. Έννοιες, Ορισμοί, Πεδίο. Το πρόβλημα της επιστημονικής ταυτότητας της ΣΕ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή... 11 Kεφάλαιο Πρώτο Θεωρητική θεμελίωση. Έννοιες, Ορισμοί, Πεδίο. Το πρόβλημα της επιστημονικής ταυτότητας της ΣΕ 1.1. Η Σύγκριση. Έννοια και περιεχόμενο... 14 1.2. Η Συγκριτική Εκπαίδευση.

Διαβάστε περισσότερα

κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία».

κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία». } Σχολή της Φρανκφούρτης: η έννοια της «µαζικής κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία». } η«µαζική κουλτούρα» δεν είναι η κουλτούρα που προέρχεται από τις µάζες, αλλά αυτή που προορίζεται για αυτές

Διαβάστε περισσότερα

Ρωξάνη Καυταντζόγλου. Κοινωνική Ανθρωπολόγος Επικοινωνία Γραφείο 120, τηλ. 210-7491634, e-mail rcaftan@ekke.gr

Ρωξάνη Καυταντζόγλου. Κοινωνική Ανθρωπολόγος Επικοινωνία Γραφείο 120, τηλ. 210-7491634, e-mail rcaftan@ekke.gr Ρωξάνη Καυταντζόγλου Κοινωνική Ανθρωπολόγος Επικοινωνία Γραφείο 120, τηλ. 210-7491634, e-mail rcaftan@ekke.gr Σπουδές 1992 Διδακτορικό δίπλωμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής και Ανθρωπολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές συνέδριο για την έρευνα και την εκπαίδευση γύρω από τη γυναίκα

Διεθνές συνέδριο για την έρευνα και την εκπαίδευση γύρω από τη γυναίκα Επ. fcoiv. Ερ., Gr. R. So. Re. 1983 Διεθνές συνέδριο για την έρευνα και την εκπαίδευση γύρω από τη γυναίκα Λάουρα Μαράτου-Αλιπράντη* Το πρώτο διεθνές συνέδριο για την «Έρευνα και εκπαίδευση γύρω από τη

Διαβάστε περισσότερα

Ταξιδεύοντας ανά τον Κόσμο και αναζητώντας πτυχές της Παγκόσμιας Εκπαίδευσης

Ταξιδεύοντας ανά τον Κόσμο και αναζητώντας πτυχές της Παγκόσμιας Εκπαίδευσης Ταξιδεύοντας ανά τον Κόσμο και αναζητώντας πτυχές της Παγκόσμιας Εκπαίδευσης Βιωματικές εμπειρίες ενός περιηγητή ΝΙΚΟΛΑΣ ΠΑΠΑΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ nmontechristo@yahoo.com Σεμινάριο «Παγκόσμια Εκπαίδευση» Λεμεσός,

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

«Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική προέλευση»

«Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική προέλευση» Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο «Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΕΘΝΟΛΟΓΙΑΣ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΕΘΝΟΛΟΓΙΑΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΕΘΝΟΛΟΓΙΑΣ Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών με τίτλο: «Σπουδές στην Τοπική Ιστορία Διεπιστημονικές προσεγγίσεις»

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική Παιδαγωγική στο Νηπιαγωγείο

Διαπολιτισμική Παιδαγωγική στο Νηπιαγωγείο Διαπολιτισμική Παιδαγωγική στο Νηπιαγωγείο 1: Εισαγωγικά στο μάθημα Αρβανίτη Ευγενία ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών Άδειες Χρήσης Το παρόν υλικό διατίθεται με τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική

ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική Κυρίες και κύριοι, Καταρχήν να συγχαρώ την Ένωση Περιφερειών για την πρωτοβουλία της οργάνωσης της σημερινής εκδήλωσης ενόψει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. Παρασκευή 6 Μαΐου 2011. 10.00-10.30 Έναρξη. 10.30-12.30: ιδάσκοντας µε εθνογραφικές ταινίες. Συντονίστρια: Αίγλη Μπρούσκου

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. Παρασκευή 6 Μαΐου 2011. 10.00-10.30 Έναρξη. 10.30-12.30: ιδάσκοντας µε εθνογραφικές ταινίες. Συντονίστρια: Αίγλη Μπρούσκου ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Παρασκευή 6 Μαΐου 2011 10.00-10.30 Έναρξη 10.30-12.30: ιδάσκοντας µε εθνογραφικές ταινίες Συντονίστρια: Αίγλη Μπρούσκου Βασίλης αλκαβούκης (Τµήµα Ιστορίας & Εθνολογίας, ΠΘ): Η «µπαλάντα του οµο-λειτουργισµού».

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΟ, ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ

ΦΥΛΟ, ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ ΔIOIKHTIKH ENHMEPΩΣH 105 ΦΥΛΟ, ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ Του: Γεώργιου Παστιάδη 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στόχος του άρθρου είναι να διερευνήσει την ύπαρξη πιθανών

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Φιλοσοφία του προγράμματος MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Η Κυπριακή κοινωνία, πολυπολιτισμική εκ παραδόσεως και λόγω ιστορικών και γεωγραφικών συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας

Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας Ημερίδα με θέμα «Η αγορά εργασίας σε κρίση». Συνεδρία: Οι συνέπειες της κρίσης σε διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Εισαγωγικό Μήνυμα Καλώς ήλθατε στο εξ αποστάσεως πρόγραμμα «Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία». Αποστολή του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών στη Κοινωνική Εργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Ενότητα 9: Συμμετοχική Παρατήρηση (1/2) 2ΔΩ Διδάσκοντες: Χ. Κασίμης- Ελ. Νέλλας Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Μαθησιακοί στόχοι Η εκμάθηση

Διαβάστε περισσότερα

Σύνθεση Ευρημάτων της Ανάλυσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων που ισχύουν στις χώρες των εταίρων

Σύνθεση Ευρημάτων της Ανάλυσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων που ισχύουν στις χώρες των εταίρων Perception, Attitude, Movement Identity Needs Action (PAM-INA) - 502077-LLP-1-2009-1-DE-COMENIUS-CMP WP3 Ανάλυση Σχολικών Προγραμμάτων Σύνθεση Ευρημάτων της Ανάλυσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων που ισχύουν

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

UNICONFLICTS in spaces of crisis

UNICONFLICTS in spaces of crisis 11-14 Ιουνίου 2015, Θεσσαλονίκη Στην Αρχιτεκτονική του ΑΠΘ Διεθνής Ανοιχτή Συνάντηση UNICONFLICTS in spaces of crisis κριτικές προσεγγίσεις εντός, εναντίον και πέρα του Πανεπιστημίου την εποχή της κρίσης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Άριστα (1 st Class)

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Άριστα (1 st Class) 1 ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ Επώνυμο: ΜΑΥΡΙΔΗΣ Όνομα: ΗΡΑΚΛΗΣ Ημερομηνία γέννησης: 7 Σεπτεμβρίου 1963 Οικογενειακή κατάσταση: Έγγαμος - 2 παιδιά Διεύθυνση κατοικίας: Μελπομένης 3, Βάρη, Αττική 166 72

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΤΕΡΝΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟ ΟΜΙΑ Φονξιοναλισµός και Κονστρουκτιβισµός

ΜΟΝΤΕΡΝΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟ ΟΜΙΑ Φονξιοναλισµός και Κονστρουκτιβισµός Ε.Μ.Π. ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΠΟΛΕΟ ΟΜΙΑ ΚΑΙ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΕΤΑΛΛΑΓΕΣ ΤΩΝ Ι ΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΗ ΣΤΟΝ 20

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Αναπαραστάσεις της Παιδικής Ηλικίας: Υποκειμενικότητα και Εξουσία

Τίτλος Μαθήματος: Αναπαραστάσεις της Παιδικής Ηλικίας: Υποκειμενικότητα και Εξουσία Τίτλος Μαθήματος: Αναπαραστάσεις της Παιδικής Ηλικίας: Υποκειμενικότητα και Εξουσία Κωδικός μαθήματος: SEAB112 (3Ω/Ε) Εξάμηνο σπουδών: 8o Είδος μαθήματος: Επιλογής Μονάδες ECTS: 5 Διδάσκων: Γιάννης Πεχτελίδης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή. Μάθημα 1ο

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή. Μάθημα 1ο ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή 1 ΚΥΡΙΩΣ ΒΙΒΛΙΟ Τίτλος : Κοινωνική Ψυχολογία: Εισαγωγή στη μελέτη της κοινωνικής συμπεριφοράς Συγγραφέας : Κοκκινάκη, Φ. 2 Μάθημα 1 ον -Δομή Μαθήματος Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 455 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΕΥΧΟΣ ΤΡΙΤΟ Αρ. Φύλλου 54 27 Ιανουαρίου 2012 ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΛΟΙΠΟΙ ΦΟΡΕΙΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Αριθμ. 1011028412/20 7 11 Προκήρυξη

Διαβάστε περισσότερα

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι (1886-1964) Καρλ Πολάνυι Ούγγρος διανοητής νομάδας εβραϊκής καταγωγής με έντονη πνευματική και πολιτική δράση, θεμελιωτής του κλάδου της

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

Μνήμη και Προφορική Ιστορία

Μνήμη και Προφορική Ιστορία Μνήμη και Προφορική Ιστορία Ενότητα 1: Εισαγωγή Ρίκη Βαν Μπούσχοτεν Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΜΝΗΜΗ ΚΑΙ ΠΡΟΦΟΡΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΙ ΕΙΝΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Κωδικός Μαθήματος: ΠΔ1250 Διδάσκων Βασίλης Πανταζής, pantazisv@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο, 2 ο Μονάδες ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία. Σωτήρης Χτούρης, Καθηγητής

Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία. Σωτήρης Χτούρης, Καθηγητής Σε τι αναφέρεται το μάθημα ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία Σωτήρης Χτούρης,

Διαβάστε περισσότερα

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ 1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Τι εννοούμε με τον όρο «μαθησιακά αποτελέσματα»; ΓΝΩΣΕΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΑΣΕΙΣ Ποια είναι τα αναμενόμενα οφέλη από την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ. Αθήνα 2 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2012. Αριθμ. Πρωτ. 1

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ. Αθήνα 2 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2012. Αριθμ. Πρωτ. 1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ Αθήνα 2 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2012 Αριθμ. Πρωτ. 1 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2011-2012 ΤΕΤΑΡΤΗ 01 /02/ 2012 [Κ. Μ. 520138]

Διαβάστε περισσότερα

Φορέας υλοποίησης: Φ.Μ.Ε. ΑΛΦΑ

Φορέας υλοποίησης: Φ.Μ.Ε. ΑΛΦΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑ: «ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ, ΜΙΑ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΖΩΗΣ» ΣΤΡΑΤΗ ΣΤΑΜΑΤΙΑ Επιβλέπων Καθηγητής: ΚΑΡΑΧΑΛΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ Φορέας υλοποίησης: Φ.Μ.Ε. ΑΛΦΑ ΚΑΡΛΟΒΑΣΙ, ΜΑΪΟΣ 2012 ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ 2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ [94] ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΖΟΝΤΑΙ υλικές-οικονομικές πολιτικές πνευματικές ηθικές κοινωνικές αισθητικές θρησκευτικές ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ. ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Γιαβρίμης Παναγιώτης Λέκτορας

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ. ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Γιαβρίμης Παναγιώτης Λέκτορας ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Γιαβρίμης Παναγιώτης Λέκτορας Τηλ. 22510-36554 ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Εισαγωγή.

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα.

Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα. Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα. Τα άτομα κατασκευάζουν με ενεργό τρόπο τον κοινωνικό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ»

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» 1.1 Βασικές κατευθύνσεις Η αξιολόγηση ενός μαθήματος είναι αρχικά θέμα προσδιορισμού και κατανόησης της ταυτότητάς του. Θέματα όπως είναι ο τίτλος του

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

στη Βουλγαρία και µετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1 η Ιανουαρίου 2007, κάτω από τον πιο εύγλωττο τίτλο Σύγχρονη

στη Βουλγαρία και µετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1 η Ιανουαρίου 2007, κάτω από τον πιο εύγλωττο τίτλο Σύγχρονη Σύγχρονη Βουλγαρία: Από το Ανατολικό Μπλοκ στην Ευρωπαϊκή Ένωση Πρόλογος Το παρόν βιβλίο προέκυψε µέσα από συζητήσεις που ξεκίνησαν στα τέλη του 2008 στη Σόφια γύρω από την αναγκαιότητα πρόσβασης του ελληνικού

Διαβάστε περισσότερα