ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΑ ΟΡΓΑΝΙΔΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ: ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑ ΚΑΙ ΧΛΩΡΟΠΛΑΣΤΕΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΑ ΟΡΓΑΝΙΔΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ: ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑ ΚΑΙ ΧΛΩΡΟΠΛΑΣΤΕΣ"

Transcript

1 ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΑ ΟΡΓΑΝΙΔΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ: ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑ ΚΑΙ ΧΛΩΡΟΠΛΑΣΤΕΣ Μαριάννα Χ. Αντωνέλου, Ph.D. Λέκτορας Τμήματος Βιολογίας, Πανεπιστημίου Αθηνών 2014

2 ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑ Μορφολογία Δομή-Σύσταση Τοπολογία Προέλευση Λειτουργία (οξειδωτική φωσφορυλίωση κ.ά.) Σχέση Δομής και Λειτουργίας Κυτταρικός θάνατος

3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ενέργεια: Διατήρηση ζωής σύνθεση μακρομορίων (πρωτεϊνών DNA, RNA, πολυσακχαριτών, λιπιδίων κ.ά.) κίνηση μαστιγίων και βλεφαρίδων σύσπαση μυϊκών κυττάρων πολυμερισμός ινιδίων κυτταρικού σκελετού ενεργή μεταφορά ιόντων και ρυθμιστικών μορίων μέσω των μεμβρανών ενδοκύτωση και έκκριση ενζυμική κατάλυση κ.ά. Mit: Δεσμεύουν ενέργεια από τις τροφές (ενέργεια αποθηκευμένη στα βιομόρια τροφών) Σταθμοί παραγωγής ενέργειας του κυττάρου (Σταδιακή απελευθέρωση αποθηκευμένης ενέργειας)

4 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ενέργεια: Εξελικτική διαδικασία (παραγωγή/χρήση): ΑΤΡ υδρόλυση ADP + P + 34 Kj (ενέργεια) ATP + H 2 O Τριφωσφορική αδενοσίνη Παραγωγή ενέργειας (ΑΤΡ) Κυτταρικό «καύσιμο», βραχυπρόθεσμη βιολογική «μπαταρία», ενεργειακό «νόμισμα»

5 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Aναπνοή: 1. Φυσιολογική λειτουργία πνευμόνων, πρόσληψη Ο2 και αποβολή CO2 2. Φυσιολογική λειτουργία κυττάρων, οξείδωση των τροφών για την παραγωγή ενέργειας (Ο 2 ) Αερόβια αναπνοή: Δημιουργία ΑΤΡ παρουσία Ο 2 -Οξειδωτικός παράγοντας, (αληθινή αναπνοή) Αναερόβια αναπνοή: Δέκτες e - άλλα μόρια, εκτός Ο 2 (πχ. Fumarate), με χαμηλότερο αναγωγικό δυναμικό vs. Ο 2 ΛΙΓΟΤΕΡΟ ΑΠΟΔΟΤΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ Αερόβια αναπνοή: Ξεκινά στο cyt (glycolysis) Ολοκληρώνεται στο mit Αναερόβια αναπνοή: Ξεκινά στο cyt (glycolysis) Ολοκληρώνεται στο cyt

6 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αερόβια αναπνοή, κύκλος Krebs, οξειδωτική φωσφορυλίωση: θεμελιακές κυτταρικές λειτουργίες και διεξάγονται στο μιτοχόνδριο

7 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Although mitochondria are present in every cell, they are found in high concentrations in the muscle cells that require more energy. important to maintain proper concentration of calcium ions within the various compartments of the cell Mitochondria in the liver cells have enzymes that detoxify ammonia. They play an important role in the process of programmed cell death. Unwanted and excess cells are pruned away during the development of an organism. The process is known as apoptosis. Abnormal cell death due to mitochondrial dysfunction can affect the function of the organ. ΤΑ ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑ ΚΡΑΤΟΥΝ ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ (παραγωγή ΑΤΡ) ΚΑΙ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ (εμπλέκονται στην ΑΠΟΠΤΩΣΗ)

8 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Φυτικά κύτταρα Αναπνοή + Φωτοσύνθεση: CO2 + ATP γλυκόζη Χλωροπλάστες: η ηλιακή ενέργεια παγιδεύεται και χρησιμοποιείται για την παραγωγή ΑΤΡ και NADPH, ενώ ταυτόχρονα γίνεται φωτόλυση του νερού και παράγεται οξυγόνο. Με την αναγωγική δύναμη του NADPH και την ενέργεια του ΑΤΡ, το CO 2 αφομοιώνεται και παράγεται γλυκόζη με μια σειρά αντιδράσεων που είναι γνωστές, ως κύκλος του Calvin. Nicotinamide adenine dinucleotide phosphate (NADP + )

9 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ιστορική διαδρομή: 1886, Altmann, συστατικά του κυττάρου (πράσινο του Janus, φωτονικό μικροσκόπιο) 1898, Benda, «μιτοχόνδριο» 1904, Meves, μιτοχόνδρια στα φυτικά κύτταρα 1934, Bensley και Hoerr, απομόνωση με υπερφυγοκέντρηση Ηλεκτρονικό Μικροσκόπιο 1952,G. Ρalade (ΟsO4), Κ.R. Ρorter, F. Sjostrand, κατανόηση βιοχημικών μηχανισμών, συσχέτιση δομής και λειτουργίας. PALADE George. The fine structure of mitochondria. Anat Rec Nov; 114(3):

10 ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ 18-20% του συνολικού κυτταροπλασματικού όγκου του ευκαρυωτικού κυττάρου Aριθμός: στο συκώτι στη γιγάντια αμοιβάδα Chaοs chaοs στα ωοκύτταρα αμφιβίων 22% 11% 1% 66% νερό πρωτείνες λιπίδια νουκλεοτίδια και ιόντα

11 Το 40% περίπου του cyt των μυϊκών κυττάρων της καρδιάς στον άνθρωπο καταλαμβάνεται από mit ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ

12 ΚΑΤΑΝΟΜΗ η κατανομή των μιτοχονδρίων μέσα στα κύτταρα ακολουθεί σε πολλές περιπτώσεις την κατανομή των μικροσωληνίσκων (κινούμενες αλυσίδες, ανοσοφθορισμός) Αλλάζουν σχήμα και θέση ή παραμένουν μόνιμα σε συγκεκριμένες κυτταρικές περιοχές Σε κύτταρα με έντονη πρωτεϊνοσύνθεση περιβάλλονται από ΕΔ

13 ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Κύτταρα Θηλαστικών: Το σχήμα τους δεν είναι σταθερό (συνήθως είναι επίμηκες αλλαντοειδές ή σκωληκόμορφο) και οι διαστάσεις τους είναι 0,3-1 μm σε διάμετρο με 1-10 μm σε μήκος. διαρκής κίνηση και αλλαγή σχήματος (μικροσκόπιο αντίθεσης φάσεων και μικροκινηματογράφηση) Το σχήμα και το μέγεθος των μιτοχονδρίων ποικίλει ανάλογα με τον τύπο και τη μεταβολική κατάσταση και τις συγκεκριμένες λειτουργικές ανάγκες των κυττάρων, π.χ. περιβάλλουν το αξόνημα των μαστιγίων των σπερματοζωαρίων και έχουν κυλινδρική μορφή. Πολλά και μεγάλα σε κύτταρα που καταναλώνουν μεγάλα ποσά ενέργειας

14 ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ

15 ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Εξωτερική μεμβράνη: διαπερατή στα περισσότερα μικρά μόρια και ιόντα, ΑΤΡ, ADP περιέχει οξειδωτικά ένζυμα (πχ. μονοαμινοξειδάση ΜAΟ) περιέχει «πρωτεΐνες μεταφοράς» που επιτρέπουν τη διέλευση μορίων με Μ.Β daltοns ή μικρότερο: πορίνες = σχηματίζουν υδρόφιλους διαύλους σε σχήμα βαρελιού περιέχει ένζυμα μετατροπής λιπιδικών μορίων που χρησιμοποιούνται στο mit χυμό. Εσωτερική μεμβράνη: ΜΟΝΟ ΕΠΙΛΕΚΤΙΚΗ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΜΟΡΙΩΝ Υψηλού βαθμού εκλεκτική διαπερατότητα: ελεύθερα περνούν μόνο μόρια νερού (O2, CO2) και μερικά μόρια λιπαρών οξέων, αντίθετα, μόρια και ιόντα όπως τα NADH, ADΡ, AΤΡ, Κ +, Na +, Cl ΝΟ 3, σάκχαρα, NAD + NADΡ + μπορούν και περνούν μόνο με τη βοήθεια πρωτεϊνών αντίθετης μεταφοράς Αρκετά ένζυμα του κύκλου του Κrebs (π.χ. ηλεκτρική αφυδρογονάση), της αναπνευστικής αλυσίδας και της σύνθεσης ΑΤΡ

16 ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Εξωτερική μεμβράνη Α. Μετά από απομόνωση και αρνητική χρώση. Κρυσταλλική δομή συστατικών (αμυδρά). Β. Επανασυγκρότηση με Η.Υ: κατανομή και μέγεθος μορίων Γ. Περίθλαση με ακτίνες Laser της δομής της Εικ. Α: ύπαρξη κρυσταλικότητας (συμμετρικές κηλίδες/βέλη)

17 ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Εσωτερική μεμβράνη Αρνητική χρώση. Μισχωτά σφαιρίδια διαμέτρου 90A (βέλος) X

18 ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Μιτοχονδριακός χυμός ή μήτρα -MATRIX κοκκιώδης περιοχή που περικλείεται από τις πτυχώσεις εσωτερικής μεμβράνης Κοκκία ασβεστίου Ένζυμα (πχ. πυροσταφυλική αφυδρογονάση, κύκλου Krebs, οξείδωσης λιπαρών οξέων κλπ) DNA RNA ριβοσώματα

19 mtdna: Γενετικό υλικό mit μικρό ποσοστό του συνόλου του DNA του κυττάρου (1-2% στα ζωικά κύτταρα) Κυκλικό. Χωρίς ιστόνες (δεν οργανώνεται σε νουκλεοσώματα) Χωρίς εσώνια. Μικρού μήκους μη-κωδικές περιοχές Η αντιγραφή του γίνεται σε όλη τη διάρκεια του κυτταρικού κύκλου κι όχι μόνο κατά τη φάση S Στα mit δεν υπάρχουν συστήματα επιδιόρθωσης DNA υψηλός ρυθμός μεταλλακτικότητας μεταβιβάζεται μητρικά (μόνο τα mit του ωαρίου χρησιμοποιπύνται κατά την εμβρυογένεση) κωδικοποιεί για rrna, trna, mrnas για σύνθεση πρωτεϊνών στα mit ριβοσώματα

20 Γενετικό υλικό mit Αυτή η σύνθεση δεν επαρκεί για λειτουργικές/δομικές ανάγκες mit εισαγωγή μορίων από το cyt (πχ. κυτοχρωμική οξειδάση (13 υπομονάδες): 10 υπομονάδες συντίθενται στα cyt ριβοσώματα και 3 υπομονάδες στα mit) ΗΜΙΑΥΤΟΝΟΜΙΑ ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΩΝ: το DNA τους δεν περιέχει όλες τις απαραίτητες πληροφορίες για τη σύνθεση των συστατικών τους(εξάρτηση από πυρηνικό DNA)

21 Γενετικό υλικό mit mtdna: Μικρό μέγεθος Πολλαπλά αντίγραφα Παρουσία ROS στο mit Απουσία επιδιορθωτικών μηχανισμών Συσσώρευση λειτουργικά σημαντικών μεταλλαγών στο mtdna Υπεύθυνες για γενετικά νοσήματα στον άνθρωπο Μητρική κληρονομικότητα Περισσότερα από αντίγραφα mtdna σε κάθε ανθρώπινο κύτταρο μικρή πιθανότητα μία μεταλλαγή να προκαλέσει κάποιο νόσημα Ομοπλασμία vs. Ετεροπλασμία (η μεταλλαγή αφορά σε όλα ή ορισμένα αντίγραφα mtdna) Συμπτωματολογία: ανάλογη % μεταλλαγμένων μορίων mtdna που περνούν στους απογόνους 50 σημειακές μεταλλαγές 100 ελλείψεις διαταραχής λειτουργικότητας mit Ενεργειακά απαιτητικοί ιστοί: καρδιά, μυς, νεφροί, εγκέφαλος

22 Γενετικό υλικό mit Μεταλλαγές σε ένζυμα οξειδωτικής φωσφορυλίωσης Σύνδρομο MELAS*.μυς Σύνδρομο MERRF*..εγκεφαλική αταξία, μυοπάθεια Σύνδρομο Leigh*..εγκεφαλοπάθεια, μυοπάθεια Χρόνια εξωτερική οφθαλμοπληγία του Leber (LHON)..μεγάλης έκτασης έλλειψη στο mtdna..πτώση βλεφάρων, εγκεφαλική αταξία, καρδιακή ανεπάρκεια, διαβήτη, αμφιβληστροειδοπάθεια Κληρονομική οπτική νευροπάθεια*..αιφνίδια τύφλωση Ρευματικά αυτοάνοσα νοσήματα (αυτοάνοση ηπατίτιδα, οξεία αυτοάνοση μυοκαρδίτιδα, προοδευτική συστηματική σκλήρυνση κλπ) Τα mit ένζυμα γίνονται στόχος αυτοαντισωμάτων Αντι-μιτοχονδριακά αντισώματα

23 Γενετικό υλικό mit Οι πρωτεΐνες που διεκπεραιώνουν την έκφραση του mit γονιδιώματος εισάγονται από το Cyt Είναι διαφορετικές από αυτές που χρησιμοποιούνται στην έκφραση του πυρηνικού γονιδιώματος

24 Ευαίσθητη σε χλωραμφαινικόλη (όπως στα βακτήρια, cyt κυκλοεξαμίδιο) Πρωτεϊνοσύνθεση mit

25 Πρωτεΐνες mit Οι διαμεμβρανικές πρωτεΐνες των mit συντίθενται από ριβοσώματα της εσωτερικής mit μεμβράνης και ενσωματώνονται εκεί συν-μτφρ Η μεταφορά πρωτεϊνών από το cyt στο mit γίνεται μετα-μτφρ: Πρωτεΐνες-συνοδοί Πεπτίδια-στόχευσης Μεμβρανικές πρωτεΐνες

26 Πρωτεΐνες mit Πεπτίδιο στόχευσης: θετικά φορτισμένα και υδροξυλιωμένα αα (ξεδιπλωμένη πρωτεΐνη) Σημεία επαφής ΕΣ-ΕΞ mit μεμβράνης Αλληλεπίδραση πεπτιδίου-στόχευσης (q+) με ηλεκτρικό δυναμικό μεμβράνης Δίπλωμα πρωτεΐνης με τη βοήθεια της Hsp60 (διπλόστοιβη δομή που αλληλεπιδρά με την πρωτεΐνη) Αποκοπή πεπτιδίου στόχευσης (διαλογής) από μία πρωτεάση Cyt στο χυμό, ΕΣ μεμβράνη ή ενδιάμεσο χώρο ή Cyt EΞ μεμβράνη, ενδιάμεσο χώρο, ΕΣ μεμβράνη

27 Βιογένεση mit Χρόνος ημιζωής mit 6-7 ημέρες Πολλαπλασιάζονται με διαίρεση ήδη υπαρχόντων mit ( de novo σύνθεση ΛΥΣ και Υ) Αύξηση του όγκου και διαίρεση με διχοτόμηση Πειράματα με τριτιωμένη θυμιδίνη σε διάφορους χρόνους επώασης: οι αυτοραδιογραφικοί κόκκοι λιγοστεύουν ανά mit αλλά υπάρχουν πάνω από κάθε mit

28 (TMHMATIKH) ΕΝΔΟΣΥΜΒΙΩΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ Προέλευση mit 1. Παράγονται από προϋπάρχοντα οργανίδια 2. Κυκλικό DNA όπως οι προκαρυωτικοί οργανισμοί και ομοιότητες στα γονίδια 3. Η σύσταση της εσωτερικής μεμβράνης μοιάζει με την πλασματική μεμβράνη των βακτηρίων 4. Η πρωτεϊνοσυνθετική μηχανή mit μοιάζει με αυτήν των προκαρυωτικών οργανισμών 5. To αερόβιο βακτήριο Paracoccus denitrificans διαθέτει αλυσίδα μεταφοράς e- παρόμοια με του mit 6. Στη γιγαντιαία αμοιβάδα Pelomyxa palustris απουσιάζουν τα mit αλλά υπάρχουν αναπνευστικά ενδοσυμβιωτικά βακτήρια Προήλθαν συμβιωτικά: το mit προέκυψε με ενδοκυττάρωση ενός αερόβιου βακτηρίου από ένα αρχέγονο προκρυωτικό κύτταρο ξενιστή που δε χρησιμοποιούσε αποτελεσματικά το Ο2 πριν από τουλάχιστον 1δις χρόνια Πρώτο αρχέγονο αερόβιο ευκαρυωτικό κύτταρο Τα βακτήρια που ενσωματώθηκαν στα αρχέγονα κύτταρα πρόσφεραν στους ξενιστές νέες λειτουργικές δυνατότητες. Απώλεια αυτονομίας και για τις δύο μορφές ζωής αλλά έτσι δημιουργήθηκε μία νέα συνθήκη για τη διατήρησή της σε ανώτερο επίπεδο οργάνωσης που σταδιακά οδήγησε στα σημερινά ευκαρυωτικά κύτταρα

29 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ Διάσπαση των τροφών σε μακρομόρια και ακολούθως σε απλά μόρια εισαγωγή στο μιτοχόνδριο Μιτοχ. χυμός Αcyl-CoA Όλα τα κύτταρα χρειάζονται συνεχώς παροχή γλυκόζης (ειδικά ο νευρικός ιστός). Τα πιο πολλά από τα άλλα θρεπτικά συστατικά μπορούν να μετατραπούν σε γλυκόζη (ή ανάλογα της) για την παραγωγή ΑΤΡ

30 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ 1. Διάσπαση των τροφών σε μακρομόρια και ακολούθως σε απλά μόρια 2. Σχηματισμός ενδιάμεσων καταβολισμού στα κύτταρα (ακετυλο-συνένζυμο Α, ΑΤΡ, NADH) πυροσταφυλικό Αcyl-CoA mit 3. Οξείδωση ακετυλο-συνένζυμου Α (παραγωγή CO2, H2O, NADH) και σχηματισμός ΑΤΡ μέσω της αλυσίδας μεταφοράς ηλεκτρονίων

31 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ Παραγωγή ενέργειας με το μηχανισμό της οξειδωτικής φωσφορυλίωσης: 1. Σχηματισμός ακετυλο-συνένζυμου A (acetyl-cοa) από οξείδωση λιπαρών οξέων ή από μετατροπή πυροσταφυλικού. 2. Εισαγωγή του ακετυλο-cοa στον κύκλο του Krebs: σχηματισμός 3x NADH, 1x FADH 2 και 1x GΤΡ. 3. Μεταφορά των ηλεκτρονίων που φέρνουν τα μόρια NADH και FADH 2 στα κυτοχρώματα της εσωτερικής μιτοχονδριακής μεμβράνης και τελικά στο Ο2, με ταυτόχρονη έξοδο πρωτονίων από το μιτοχονδριακό χυμό προς τον ενδιάμεσο χώρο μεταξύ εσωτερικής και εξωτερικής μεμβράνης (χημειώσμωση). 4. Φωσφορυλίωση, δηλαδή παραγωγή AΤΡ από ADΡ και Ρi με είσοδο πρωτονίων στο μιτοχονδριακό χυμό διαμέσου της ΑΤΡ-συνθετάσης (ή F 0 F 1 ΑΤΡάσης). λιπαρά οξέα αμινοξέα Μιτοχ. χυμός

32 Κύριες μεταβολικές διεργασίες που επιτελούνται στα mit: Κύκλος του Krebs Mεταφορά e- Oξειδωτική φωσφορυλίωση ΜΗΤΡΑ ΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗ Οι μεταβολικές διεργασίες δε γίνονται τυχαία μέσα στο mit αλλά σε καθορισμένους χώρους: φυσική και λειτουργική διαμερισματοποίηση

33 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ 1. Σχηματισμός ακετυλο-συνένζυμου A (acetyl-cοa) από (1 α ) τη γλυκόλυση, (1β) την οξείδωση λιπαρών οξέων (1γ) το μεταβολισμό των πρωτεϊνών πυροσταφυλική αφυδρογονάση στον μιτοχονδριακό χυμό πυροσταφυλικό ακετυλο-συνένζυμο Α: προέρχεται από μεταβολισμό γλυκόζης, λιπών, πρωτεϊνών

34 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ 1β. Οξείδωση λιπαρών οξέων Ο μεταβολισμός των λιπαρών οξέων ξεκινάει με το σχηματισμό ακυλο-συνενζύμου Α*. Αυτό μεταφέρεται στο μιτοχόνδριο μέσω της βιοχημικής οδού της ακυλο-καρνιτίνης και διασπάται σε ακετυλο-συνένζυμο Α με διαδοχικούς κύκλους β-οξείδωσης στο χυμό του μιτοχονδρίου

35 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ β-οξείδωση λιπαρών οξέων Γίνεται στο μιτοχονδριακό χυμό β-οξείδωση (αποικοδόμηση 2C) η είσοδος από το κυτταρόπλασμα διευκολύνεται με ειδικά διαμεμβρανικά μόρια της εσωτερικής και εξωτερικής μεμβράνης σε κάθε κύκλο αποικοδομούνται 2 άτομα άνθρακα με ταυτόχρονη παραγωγή ακετυλοσυνένζυμου A, ενός μορίου NADH και FADH 2

36 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ (Λιπαρά οξέα και παραγωγή ενέργειας στα μιτοχόνδρια) 1. Η οξείδωση των λιπαρών οξέων δημιουργεί πολλή περισσότερη ενέργεια από ότι ίση ποσότητα γλυκόζης 2. Υπάρχουν καλύτερες αποθήκες λιπών σε σχέση με αποθήκες γλυκόζης η οξείδωση ενός μορίου παλμιτικού οξέος, με 16 άτομα άνθρακα, παράγει στο μιτοχόνδριο 131 μόρια ΑΤΡ. Τα ενεργειακά αποθέματα της γλυκόζης εξαντλούνται πολύ γρήγορα. Με την πάροδο του χρόνου η κύρια πηγή ενέργειας είναι η οξείδωση των λιπαρών οξέων.

37 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ (1γ) οι πρωτεΐνες και τα ελεύθερα αα μετατρέπονται με τρανσαμίνωση, οξειδωτική απαμίνωση κά μεταβολικές οδούς σε acetyl CoA Το παραγόμενο acetyl CoA από τη β-οξείδωση, τη γλυκόλυση και το μεταβολισμό των πρωτεϊνών χρησιμοποιείται στη συνέχεια για τον κύκλο του Κrebs Κύκλος του Krebs: μεταβολική οδός στην οποία συγκλίνουν όλες οι κύριες καταβολικές οδοί του κυττάρου

38 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ 2. Εισαγωγή του ακετυλο-cοa στον κύκλο του Krebs και σχηματισμός 3 μορίων NADH, 1 μορίου FADH 2 και 1 μορίου GΤΡ Γίνεται στο μιτοχονδριακό χυμό CH 3 CΟΟH (ως ακετυλο-συνένζυμο Α) + 2H 2 Ο + 3NAD+ + FAD 2CΟ 2 + 3NADH + FADH 2 1. οξείδωση των ακετυλομάδων σε CΟ 2 2. ένα μόριο GΤΡ 3. μόρια NADH και FADH 2 : Ανηγμένα συνένζυμα: φορείς υδρογονοκατιόντων Η+ και ηλεκτρονίων υψηλής ενέργειας, τα οποία μεταφέρονται στην αναπνευστική αλυσίδα.

39 Krebs reactions transfer energy from the progressive oxidation of ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ substrates to two types of energy carriers, NAD and FAD 2. Εισαγωγή του ακετυλο-cοa στον κύκλο του Krebs και σχηματισμός 3 μορίων NADH, 1 μορίου FADH 2 και 1 μορίου GΤΡ ακονιτάση 3 η αντίδραση οξειδοαναγωγής 1 η αντίδραση οξειδοαναγωγής 2 η αντίδραση οξειδοαναγωγής οξαλοξικό κιτρική συνθετάση κιτρικό ακονιτάση ισοκιτρικό α-κετογλουταρικό ηλεκτρυλο CoA αποακυλίωση ηλεκτρικό οξυ ηλεκτρική αφυδρογονάση φουμαρικό φουμαράση μαλεϊκό μαλεϊκή αφυδρογονάση οξαλοξικό

40

41

42 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ Χωρίς τα μιτοχόνδρια: τα ζωικά κύτταρα θα εξαρτιόνταν από τη γλυκόλυση για να παράγουν τα απαιτούμενα ποσά AΤΡ. Η γλυκόλυση είναι πολύ λιγότερο αποδοτική ενεργειακά σε σχέση με την οξειδωτική φωσφορυλίωση πυροσταφυλικό 2 vs. 36 mol ATP/ mol glucose

43 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ Η διάσπαση ενός μορίου γλυκόζης, μέσω γλυκόλυσης, κύκλου του Krebs και οξειδωτικής φωσφορυλίωσης 36 μόρια ΑΤΡ: Γλυκόζη + 36ΑDΡ + 36Ρi + 36Η + + 6Ο 2 6CΟ ΑΤΡ + 42Η 2 Ο Το καθαρό ενεργειακό κέρδος είναι περίπου 30 μόρια ΑΤΡ δεδομένης της ενεργειακής απώλειας για τη μεταφορά των μορίων ΑΤΡ από το μιτοχόνδριο στο κυτταρόπλασμα

44 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ 3. Μεταφορά των ηλεκτρονίων e- που φέρνουν τα μόρια NADH και FADH 2 στα κυτοχρώματα της εσωτερικής μιτοχονδριακής μεμβράνης με ταυτόχρονη έξοδο πρωτονίων από το μιτοχονδριακό χυμό προς τον ενδιάμεσο χώρο μεταξύ εσωτερικής και εξωτερικής μεμβράνης (χημειώσμωση).

45 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΛΥΣΙΔΑ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΜΕΜΒΡΑΝΗ ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΟΥ Κυτόχρωμα C ΜΒ 13kDa (περιφερική πρωτεΐνη) CoQ: ΜΒ daltons (ουμπικινόνη) Ι: υπομονάδες ΜΒ 10 6 daltons ΙΙ: 4 υπομονάδες ΜΒ 132kDa ΙΙΙ: 9-11 υπομονάδες ΜΒ 560kDa ΙV: υπομονάδες ΜΒ 200kDa Αίμη, Fe, Cu

46 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΛΥΣΙΔΑ Τα συστατικά της αναπνευστικής αλυσίδας εμφανίζουν διάχυση στο επίπεδο της μεμβράνης Τα ένζυμα μπορούν να μεταβιβάζουν ηλεκτρόνια με ρυθμό ~1 ηλεκτρόνιο/20 msec

47 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΛΥΣΙΔΑ ενδιάμεσος χώρος Μιτοχ. χυμός Μεταφορά των ηλεκτρονίων που φέρνουν τα μόρια NADH και FADH 2 στα κυτοχρώματα της εσωτερικής μιτοχονδριακής μεμβράνης με ταυτόχρονη έξοδο πρωτονίων από το μιτοχονδριακό χυμό προς τον ενδιάμεσο χώρο μεταξύ εσωτερικής και εξωτερικής μεμβράνης (χημειώσμωση).

48 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΛΥΣΙΔΑ Ροή ηλεκτρονίων εγκαθίδρυση ηλεκτροχημικής διαβάθμισης μεταξύ μιτοχονδριακού χυμού και ενδιάμεσου χώρου ενδιάμεσος χώρος Μιτοχ. χυμός Αναπνευστική αλυσίδα: σύστημα συζευγμένων οξειδοαναγωγικών αντιδράσεων: τα ηλεκτρόνια μετακινούνται αυθόρμητα από ζεύγος ουσιών με χαμηλό οξειδο-αναγωγικό δυναμικό και μικρή συγγένεια για τα ηλεκτρόνια, προς ζεύγος ουσιών με υψηλό οξειδο-αναγωγικό δυναμικό και μεγάλη συγγένεια με τα ηλεκτρόνια. Στην πορεία αυτή συμβαίνει μεταβολή της ελεύθερης ενέργειας, ικανής για τη σύνθεση αρκετών μορίων ΑΤΡ.

49 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΛΥΣΙΔΑ ενδιάμεσος χώρος Μιτοχ. χυμός Η μεταφορά των ηλεκτρονίων αρχίζει με τη συμμετοχή του συμπλόκου της NADH αφυδρογονάσης, όπου το ιόν υδριδίου (Η: ) αποβάλλεται από το NADH και αποδίδει ένα πρωτόνιο και δύο ηλεκτρόνια. Στη συνέχεια τα ηλεκτρόνια περνούν από μια ομάδα φλαβίνης που συνδέεται με το σύμπλοκο και από τα κέντρα σιδήρου-θείου για να καταλήξουν στην ουμπικινόνη. Επίσης, τα ηλεκτρόνια μπορούν να μπουν στην αναπνευστική αλυσίδα μέσω του FADH 2 και του συμπλόκου ΙΙ της ηλεκτρικής αφυδρογονάσης, που αποδίδουν τα ηλεκτρόνια στην ουμπικινόνη. Το μικρό αυτό υδρόφοβο, ευδιάλυτο στη μεμβράνη μόριο αποδίδει τα ηλεκτρόνια στο σύμπλοκο των κυτοχρωμάτων b-c1, όπου ο φορέας των ηλεκτρονίων είναι πλέον το άτομο του σιδήρου που περιέχεται στα μόρια της αίμης. Το κυτόχρωμα παραλαμβάνει τα ηλεκτρόνια και τα μεταφέρει στην κυτοχρωμική οξειδάση.

50 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΛΥΣΙΔΑ ενδιάμεσος χώρος Μιτοχ. χυμός Τέσσερα ηλεκτρόνια από το κυτόχρωμα c και τέσσερα πρωτόνια που λαμβάνονται από το υδάτινο περιβάλλον μεταφέρονται σε ένα μόριο Ο 2 σχηματίζοντας δύο μόρια νερού. Κατά τη διαδικασία αυτή προκαλούνται αλλοστερικές μεταβολές στη στερεοδιάταξη του ενζύμου με αποτέλεσμα από μια πλευρική ιμιδαζολική ομάδα της επιφάνειας της οξειδάσης, να αντλούνται 4 πρωτόνια από το μιτοχονδριακό χυμό προς το διαμεμβρανικό χώρο δημιουργώντας την ηλεκτροχημική διαβάθμιση των πρωτονίων.

51 Κυτοχρωμική οξειδάση ΙV: υπομονάδες ΜΒ 200kDa Αίμη, Fe, Cu

52 Κυτοχρωμική οξειδάση Περισσότερο από 95% του Ο2 που αναπνέουμε υφίσταται μία ενορχηστρωμένη αναγωγή σε νερό O 2 + 4e - + 4H + 2H 2 O Η κυτοχρωμική οξειδάση είναι ο τελικός αποδέκτης e- στην ΑΑ. ουσίες που αναστέλλουν τη δράση της ΚΟ (π.χ. CO) είναι πολύ τοξικές O κύριος ρόλος του Ο2 για όλους τους αερόβιους οργανισμούς είναι η λειτουργία του ως συλλέκτης/αποθήκη e-

53 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΛΥΣΙΔΑ 10 πρωτόνια μεταφέρονται διαμέσου της εσωτερικής μεμβράνης για κάθε ζευγάρι e- που μεταφέρεται από το NADH στο Ο 2 6 πρωτόνια μεταφέρονται διαμέσου της εσωτερικής μεμβράνης για κάθε ζευγάρι e- που μεταφέρεται από το FADH 2 στο Ο 2 1. διαβάθμιση ph: ph μιτοχονδριακού χυμού = 8.0 ph του διαμεμβρανικού χώρου = διαμεμβρανικό δυναμικό στις δύο πλευρές της εσωτερικής μιτοχονδριακής μεμβράνης: συσσώρευση q- στην πλευρά της μεμβράνης που βλέπει το μιτοχονδριακό χυμό και q+ στην πλευρά προς το διαμεμβρανικό χώρο.

54 ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΛΥΣΙΔΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ

55 ΔΟΜΗ-ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΜΕΜΒΡΑΝΗ ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΟΥ Τα e- της αναπνευστικής αλυσίδας προκαλούν με την ενέργειά τους την έξοδο πρωτονίων, τα οποία με τη σειρά τους οδηγούν την F 0 F 1 AΤΡάση σε παραγωγή AΤΡ. Για κάθε ζευγάρι ηλεκτρονίων του NADH παράγονται 3 μόρια AΤΡ, ενώ δύο τέτοια μόρια παράγονται από το ζευγάρι ηλεκτρονίων του FADH 2. Έτσι έχουμε: 3x3+2+1=12 μόρια AΤΡ για κάθε «τρέξιμο» του κύκλου. Όμως, η καθαρή ενεργειακή απόδοση για το κύτταρο είναι σαφώς μικρότερη, αφού πρέπει να συνυπολογιστεί και η κατανάλωση ενέργειας για τη μεταφορά του ίδιου του ΑΤΡ στο κυτοσόλιο.

56 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΛΥΣΙΔΑ Τόσο τα μιτοχόνδρια, όσο και οι χλωροπλάστες αλλά και τα βακτήρια, χρησιμοποιούν τον ίδιο μηχανισμό (χημειώσμωση) που αρχίζει με ηλεκτρόνια υψηλής ενέργειας, που συντελούν στη δημιουργία της ηλεκτροχημικής διαβάθμισης των πρωτονίων και ολοκληρώνεται με τη σύνθεση του ΑΤΡ.

57 ΔΟΜΗ-ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΜΕΜΒΡΑΝΗ ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΟΥ Παραγωγή ενέργειας με το μηχανισμό της οξειδωτικής φωσφορυλίωσης: 4. Φωσφορυλίωση, δηλαδή παραγωγή AΤΡ από ADΡ και Ρi με είσοδο πρωτονίων στο μιτοχονδριακό χυμό διαμέσου της ΑΤΡ-συνθετάσης (ή F 0 F 1 ΑΤΡάσης).

58

59 ΔΟΜΗ-ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ Σύμπλεγμα ΑΤΡάσης F 0 F 1 ΕΣΩΤ. ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΟΥ αποτελείται από δύο διακριτά τμήματα: α) μεμβρανικό = F 0, απαρτίζεται από τρεις τύπους πρωτεϊνικών υπομονάδων, a, b c, σε αναλογίες 1:2:12και β) προεξέχον =F 1 τμήμα, απαρτίζεται από πέντε διαφορετικές πρωτεϊνικές υπομονάδες, α, β, γ, δ και ε σε αναλογία 3:3:1:1:1. F 0 : υπομονάδες a, b (μίσχος που εκτείνεται προς την F1) και c Υπάρχουν και δύο έως πέντε επιπλέον πεπτίδια με άγνωστη λειτουργία. Οι πρωτεϊνικές υπομονάδες δημιουργούν ένα διαμεμβρανικό δίαυλο διαμέσου του οποίου περνούν τα πρωτόνια προς την F 1. 3α + 3β σφαιρική δομή με διάμετρο 12 nm, που ενώνεται με το σύμπλεγμα της F 0, μέσω των πρωτεϊνικών υπομονάδων γ (διαπερνά όλο το σύστημα), δ και ε (στέλεχος). Καταλυτικές υπομονάδες σύνθεσης ΑΤΡ: μία σε κάθε β υπομονάδα

60 ΔΟΜΗ-ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ Το σύμπλεγμα της ATP συνθετάσης είναι ένα μοριακός κινητήρας! Η ομάδα c/γ/ε περιστρέφεται (μοτέρ) σε σχέση με την ομάδα a/b/δ/α/β (η οποία είναι ακινητοποιημένη, στάτωρ) Ο κινητήρας τίθεται σε κίνηση από τη μεταφορά Η+ τα οποία διέρχονται από τον ενδιάμεσο χώρο στο matrix (χυμός) (chemiosmotic force) διαμέσου του πόρου Η+ του συμπλέγματος c. Η περιστροφή της υπομονάδας γ (που βρίσκεται σε επαφή με τις α/β) προκαλεί διαδοχικές αλλαγές στη στεροδιαμόρφωση του αυμπλόκου α/β με αποτέλεσμα την ενεργότητα σύνθεσης ATP (στην υπομονάδα β)

61 ΔΟΜΗ-ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ Σύμπλεγμα α3β3: Τα τρία σύμπλοκα α/β είναι πανομοιότυπα μεταξύ τους αλλά μπορούν να βρίσκονται σε 3 διαφορετικές καταστάσεις στεροεδιαμόρφωσης: 1. Open / Ανοιχτή: Χαμηλή συγγένεια σύνδεσης ATP/ADP/Pi, καταλυτικά ΑΝΕΝΕΡΓΗ 2. Loose /Χαλαρή: Χαλαρή σύνδεση ATP/ADP/Pi, καταλυτικά ΑΝΕΝΕΡΓΗ 3. Tight /ΣΦΙΧΤΗ: Υψηλή συγγένεια σύνδεσης ATP/ADP/Pi, καταλυτικά ΕΝΕΡΓΗ Η στεροδιαμόρφωση των 3 συμπλόκων α/β του «στάτωρα» καθορίζονται από τις ασύμμετρες αλληλεπιδράσεις τους με το «μοτέρ» (c, γ, ε) και αλλάζουν με κυκλικό, διαδοχικό τρόπο: Για να σχηματιστεί ένα μόριο ΑΤΡ απαιτείται η διέλευση 3Η+ μέσα από το δίαυλο

62 Ηλεκτροχημική σύζευξη (1961 Ρeter Μitchell) ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ

63 ΔΟΜΗ-ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΜΕΜΒΡΑΝΗ ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΟΥ Τα μόρια AΤΡ που παράγονται διαπερνούν την εσωτερική και την εξωτερική μεμβράνη με αντίστοιχη είσοδο ADΡ. πρωτεΐνες αντίθετης μεταφοράς 1. HPO4 - OH 2. Μεταφορέας ΑΤΡ-ADP: διμερής πρωτεΐνη, ΜΒ 30 kda για την κάθε υπομονάδα, 10-15% των πρωτεϊνών της εσωτερικής μιτοχονδριακής μεμβράνης (από τις πιο άφθονες μιτοχονδριακές πρωτεΐνες)

64 ΔΟΜΗ-ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ Σύμπλεγμα ΑΤΡάσης F 0 F 1 ΕΣΩΤ. ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΟΥ Η συνθετάση ΑΤΡ έχει τη δυνατότητα να λειτουργεί και ως αντλία μεταφοράς Η+ αντίθετα από το ηλεκτροχημικό δυναμικό (κατανάλωση ενέγειας/υδρόλυση ΑΤΡ) Σε κάθε κύτταρο ενός οργανισμού κάθε μόριο AΤΡ υφίσταται αντιστρεπτή φωσφορυλίωση - υδρόλυση αρκετές χιλιάδες φορές την ημέρα.

65 ΔΟΜΗ-ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ Σύμπλεγμα ΑΤΡάσης F 0 F 1 ΕΣΩΤ. ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΟΥ Σε ορισμένα βακτήρια η λειτουργία του ενζύμου εξαρτάται από την παρουσία Ο2: Έλλειψη Ο2: το ένζυμο λειτουργεί ως αντλία μεταφοράς Η+ προς τον εξωκυττάριο χώρο έτσι ώστε να δημιουργείται κατάλληλη διαβάθμιση Η+ και να μπορεί το βακτήριο να εισάγει τις απαραίτητες θρεπτικές ουσίες. Διπλή λειτουργία: αντιστρεπτή σύζευξη

66 ΔΟΜΗ-ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ Reactions that remove free energy are oxidation reactions; reactions that add free energy are reduction reactions Enzymes facilitate oxidation and reduction reactions at the same time, by transferring free energy from one molecule to another; some energy is always lost in such transfers Locations: Krebs reactions take place in the matrix; electron transport takes place on the inner membrane; (a gradient is maintained across the inner membrane) ATP synthesis takes place in the matrix as protons cross the inner membrane from the intermembrane space Krebs reactions transfer energy from the progressive oxidation of substrates to two types of energy carriers, NAD and FAD Energy carriers donate electrons and free energy to the electron transport system (ETS) Each successive carrier in the ETS is reduced Electron transport cannot take place without pumping protons out of the matrix Proton pumping produces a chemiosmotic gradient that in turn restricts the rate of electron transport The most important process that achieves the gradient is ATP synthesis Electron transport always proceeds as fast as energy is removed from the gradient

67 ΔΟΜΗ-ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ATP synthase is not part of the electron transport system (ETS) Oxygen consumption results from electron transport and does not require ATP synthesis Protons entering the matrix through ATP synthase do not reduce oxygen The ETS cannot transport electrons if protons cannot be translocated into the intermembrane space The ETS does not "want" to maintain or restore a chemiosmotic gradient electron transport is driven by the proximity of reduced and oxidized carriers, facilitating exchange of electrons and free energy

68 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ Η + ΚΑΙ ΑΣΒΕΣΤΙΟ Μιτοχόνδρια: calcium sensors and regulators, storage tanks of calcium ions Το ηλεκτροχημικό δυναμικό χρησιμοποιείται επιπλέον για τη ρύθμιση της συγκέντρωσης του Ca 2+ στο κυτοσόλιο. Ca 2+ sequestration: άντληση Ca 2+ από το κυτταρόπλασμα στο μιτοχονδριακό χυμό Στο κυτοσόλιο η [Ca 2+ ] πρέπει να διατηρείται <10-7 Μ καθώς το μόριο αυτό είναι κρίσιμος ρυθμιστής πολλών κυτταρικών λειτουργιών Εισαγωγή Ca 2+ στο κυτοσόλιο παραγωγής ΑΤΡ (η διαφορά [Η + ] θα χρησιμοποιηθεί για άντληση των ιόντων Ca 2+ μέσα στα μιτοχόνδρια)

69 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΠΤΩΤΙΚΟΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ Apoptosis (programmed cell death, PCD): Φυσιολογικός μηχανισμός ανάπτυξης και λειτουργίας ιστών (50% νευρικών κυττάρων, 95% λεμφοκυττάρων κλπ) Γενετικά καθορισμένη, εξελικτικά συντηρημένη διαδικασία (νηματώδη C. elegans-άνθρωπος), απαιτεί κατανάλωση ATP Τα νεκρά κύτταρα απομακρύνονται τάχιστα από γειτονικά μακροφάγα προστασία παρακείμενων ιστών, κυττάρων από φλεγμονή και άλλες καταστροφικές αλλοιώσεις (Νέκρωση) Κρίσιμο ρόλο σε: ανάπτυξη, καρκίνο, φυσιολογική γήρανση και ασθένειες γήρατος πχ. Alzheimer s disease

70 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΠΤΩΤΙΚΟΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ Επάγεται διαμέσου 2 κύριων μονοπατιών: 1. Εμπλέκει τα Μιτοχόνδρια (εσωτερικό μονοπάτι-μιτοχονδριακό) 2. Ενεργοποίηση υποδοχέων-θανάτου (εξωτερικό μονοπάτι-μεμβρανικό) 1,2: Ενεργοποίηση κασπασών (τελεστές ΚΘ) (aspartate-specific cysteine proteases that are expressed as pro-enzymes) PS και «πέψη» αποπτωτικών κυττάρων από γειτονικά κύτταρα ή φαγοκύτταρα (αποφυγή κυτταρικής λύσης φλεγμονής)

71 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΠΤΩΤΙΚΟΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ κασπάσες 14 διαφορετικές Ενεργοποίηση: με πρωτεολυτική θραύση Εναρκτήριες κασπάσες: κασπάση -2, -8, -9 και Ενεργοποιούν τις: Κασπάσες τελεστές: -3, Πρωτεόλυση λαμινών, επιδιορθωτικά ένζυμα DNA (poly-adp-ribose-polymerase (PARP), κυτταροσκελετικές πρωτεΐνες (πχ. ακτίνη, φοδρίνη, gelsolin κλπ) Θραύση DNA (caspase-activated Dnase (CAD), Normally inactive complex with the inhibitor of CAD (ICAD). During apoptosis ICAD is cleaved by casp3) Ρύθμιση ενεργότητας κασπασών από: ενδογενείς αναστολείς (πχ. members of the Inhibitor of Apoptosis Protein (IAP) family)

72 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΠΤΩΤΙΚΟΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ γενικά χαρακτηριστικά Κυτταρική συρρίκνωση Blebbing κυτταρικής μεμβράνης Εξωτερίκευση PS Συμπύκνωση πυρήνα Θραύση DNA/συμπύκνωση χρωματίνης Αποπόλωση μιτοχονδρίων

73 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΠΤΩΤΙΚΟΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ Στα mit βρίσκονται όλα τα απαραίτητα συστατικά για την έναρξη της απόπτωσης (cytc, κασπάσες, Bcl-2 κλπ) Συμμετέχουν στον κυτταρικό θάνατο

74 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΠΤΩΤΙΚΟΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ DNA damage Ischaemia Oxidative stress Induction of p53 by pro-apoptotic stimuli Mitochondrial-mediated apoptosis Αύξηση διαπερατότητας της εξωτερικής μιτοχονδριακής μεμβράνης («μεταβατικός πόρος» comprised of the matrix protein cyclophilin D, the inner mitochondrial membrane protein adenine nucleotide translocator (ANT), and the outer mitochondrial membrane protein voltage dependent anion channel (VDAC) - Mitochondrial Apoptosis Channel 1. Απώλεια κλίσης Η+ που δημιουργείται από την αναπνευστική αλυσίδα (αποσύζευξη οξειδωτικής φωσφορυλίωσης) 2. Είσοδος νερού στο μιτοχονδριακό χυμό και «φούσκωμα» μιτοχονδρίων 3. Ελευθέρωση αποπτωτικών πρωτεινών στο κυτοσόλιο Bax (κυτόχρωμα c, apoptosis inducing factor AIF, endonuclease G (DNA fragmentation, chromosomal condensation), 4. Cytochrome C + APAF-1 (apoptosis protease activating factor) + pro-caspase-9 = Apoptosome 1. Caspase-9 activation 2. Ενεργοποίηση κασπασών τελεστών 3. Εκτέλεση αποπτωτικoύ προγράμματος

75 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΠΤΩΤΙΚΟΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ Voltage- Dependent Anion Channel Mitochondrial Apoptosis Channel mitochondrial Permeability Transition Pore

76 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΠΤΩΤΙΚΟΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΟΥ ΚΥΤΤΑΡΙΚΑ ΟΡΓΑΝΙΔΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ: ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑ ΚΑΙ ΧΛΩΡΟΠΛΑΣΤΕΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΟΥ ΚΥΤΤΑΡΙΚΑ ΟΡΓΑΝΙΔΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ: ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑ ΚΑΙ ΧΛΩΡΟΠΛΑΣΤΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΟΥ ΚΥΤΤΑΡΙΚΑ ΟΡΓΑΝΙΔΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ: ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑ ΚΑΙ ΧΛΩΡΟΠΛΑΣΤΕΣ Μαριάννα Χ. Αντωνέλου, Ph.D. Λέκτορας Τμήματος Βιολογίας, Πανεπιστημίου Αθηνών 2014 ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑ Μορφολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. π. Αναστάσιος Ισαάκ Λύκειο Παραλιμνίου Δεκέμβριος 2013 www.biomathia.webnode.gr

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. π. Αναστάσιος Ισαάκ Λύκειο Παραλιμνίου Δεκέμβριος 2013 www.biomathia.webnode.gr π. Αναστάσιος Ισαάκ Λύκειο Παραλιμνίου Δεκέμβριος 2013 www.biomathia.webnode.gr EΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ: ΕΝΟΤΗΤΑ 8: Η ελευθέρωση της ενέργειας, σελ. 155-168 ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η κυτταρική αναπνοή είναι η διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΑ ΟΡΓΑΝΙΔΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ: ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑ ΚΑΙ ΧΛΩΡΟΠΛΑΣΤΕΣ

ΚΥΤΤΑΡΙΚΑ ΟΡΓΑΝΙΔΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ: ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑ ΚΑΙ ΧΛΩΡΟΠΛΑΣΤΕΣ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΑ ΟΡΓΑΝΙΔΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ: ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑ ΚΑΙ ΧΛΩΡΟΠΛΑΣΤΕΣ Μαριάννα Χ. Αντωνέλου, Ph.D. Λέκτορας Τμήματος Βιολογίας, Πανεπιστημίου Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η τροφή αποτελείται και από ουσίες μεγάλου μοριακού βάρους (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια, νουκλεϊνικά οξέα). Οι ουσίες αυτές διασπώνται (πέψη) σε απλούστερες (αμινοξέα, απλά σάκχαρα,

Διαβάστε περισσότερα

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Οξείδωση της γλυκόζης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Καταβολισµός ή ανοµοίωση» C 6 H 12 O+6O 2 +6H 2 O 12H 2 O+6CO 2 +686 Kcal/mol Πηγές ενέργειας κατά την

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Η ΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Κυτταρική αναπνοή 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Η ΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Κυτταρική αναπνοή 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Η ΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Κυτταρική αναπνοή 1 8.1 ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ 2 Οι οργανισµοί για να επιβιώσουν χρειάζονται ενέργεια. Η κυτταρική αναπνοή είναι η διαδικασία µέσα από την οποία οι οργανισµοί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί Κεφαλαίο 3 ο Μεταβολισμός Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια είναι απαρέτητη σε όλους τους οργανισμούς και την εξασφαλίζουν από το περιβάλλον τους.παρόλα αυτά, συνήθως δεν μπορούν να την χρησιμοποιήσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΓΡΙΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΕΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 1ο Ζωολογία Δ. Ματθόπουλος 1 ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ Από έδρας Δ. Ματθόπουλος Ζωολογία Δ. Ματθόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Δημήτρης Η. Β 1 25.3.14 3 Ο Κεφάλαιο 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια έχει κεντρική σημασία για έναν οργανισμό, γιατί ό,τι και να κάνουμε χρειαζόμαστε ενέργεια. Ο κλάδος της βιολογίας που ασχολείται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11. Βιοενεργητική & Μεταβολισµός: Μιτοχόνδρια, Χλωροπλάστες & Υπεροξειδιοσώµατα. Μέρος A

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11. Βιοενεργητική & Μεταβολισµός: Μιτοχόνδρια, Χλωροπλάστες & Υπεροξειδιοσώµατα. Μέρος A ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Βιοενεργητική & Μεταβολισµός: Μιτοχόνδρια, Χλωροπλάστες & Υπεροξειδιοσώµατα Μέρος A ΠΕΡΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Α. Η λειτουργία απλών µηχανών εξαρτάται από ενέργεια: - κίνηση αυτοκινήτου= βενζίνη / πετρέλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής Δ. Μόσιαλος

Καθηγητής Δ. Μόσιαλος Μικροβιολογία-Ιολογία Επίκουρος Καθηγητής Καθηγητής Δ. Μόσιαλος Βιοενεργητική μικροβίων Βακτηριακή Γενετική Επισκόπηση Βακτηριοφάγων Προκαρυωτική ποικιλότητα (Βακτήρια) Προκαρυωτική ποικιλότητα (Αρχαία)

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ

ΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr 1. Χημική σύσταση του κυττάρου. 2. Δομή και λειτουργία του κυττάρου. 3. Μεταβολισμός: βασικές αρχές,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 Το θέμα που απασχολεί το κεφάλαιο σε όλη του την έκταση είναι ο μεταβολισμός και χωρίζεται σε τέσσερις υποκατηγορίες: 3.1)Ενέργεια και οργανισμοί,

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή.

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή. 5ο ΓΕΛ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ Μ. ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΑ 2/4/2014 Β 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι:

Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι: Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι: Για να είναι μια αντίδραση αυθόρμητη, πρέπει η μεταβολή της ελεύθερης ενέργειας της αντίδρασης να είναι αρνητική. Η μεταβολή της

Διαβάστε περισσότερα

www.cyprusbiology.com ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ

www.cyprusbiology.com ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ www.cyprusbiology.com ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ 2011 ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ κύτταρο Το αυτοκίνητο καίει βενζίνη για να πάρει ενέργεια. Ποιο είναι το καύσιμο του κυττάρου;.. Με ποια αντίδραση

Διαβάστε περισσότερα

www.cyprusbiology.com ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ

www.cyprusbiology.com ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ www.cyprusbiology.com ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ 2014 ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ κύτταρο Το αυτοκίνητο καίει βενζίνη για να πάρει ενέργεια. Ποιο είναι το καύσιμο του κυττάρου;.. Με ποια αντίδραση

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015 ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Μαντώ Κυριακού 2015 Ενεργειακό Στα βιολογικά συστήματα η διατήρηση της ενέργειας συμπεριλαμβάνει οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις παραγωγή ATP Οξείδωση: απομάκρυνση e από ένα υπόστρωμα

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Αντίθετα οι φωτοσυνθετικοί,

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία. Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου :

Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία. Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου : Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου : 1. Στο παρακάτω διάγραμμα του κύκλου του Krebs να σημειωθούν

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός του γλυκογόνου. Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση. Από που προέρχεται το μυϊκό και ηπατικό γλυκογόνο;

Μεταβολισμός του γλυκογόνου. Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση. Από που προέρχεται το μυϊκό και ηπατικό γλυκογόνο; Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση Μεταβολισμός του γλυκογόνου Το γλυκογόνο είναι ο αφθονότερος υδατάνθρακας των ζώων Το γλυκογόνο αποθηκεύεται κυρίως στο ήπαρ (3-7% κατά βάρος) και στους μύες

Διαβάστε περισσότερα

Ο κύκλος του Krebs. Περιεχόµενα

Ο κύκλος του Krebs. Περιεχόµενα Ο κύκλος του Krebs Ο κύκλος του κιτρικού οξέος είναι µια κυκλική αλληλουχία αντιδράσεων, στην οποία το τελικό προϊόν είναι αντιδρόν του αρχικού σταδίου. Στον κύκλο αυτό συµµετέχουν πολλά ένζυµα τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

Η υδρόλυση της ATP (σε ADP και μία φωσφορική ομάδα) απελευθερώνει ενέργεια που χρησιμοποιείται στις αναβολικές αντιδράσεις

Η υδρόλυση της ATP (σε ADP και μία φωσφορική ομάδα) απελευθερώνει ενέργεια που χρησιμοποιείται στις αναβολικές αντιδράσεις Κεφάλαιο 6 ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Αποικοδόμηση (διάσπαση) πολύπλοκων μορίων σε απλούστερες ενώσεις πχ στην κυτταρική αναπνοή η διάσπαση της γλυκόζης σε CO 2 και Η 2 Ο Η ενέργεια που απελευθερώνεται χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή στο Κύτταρο

1. Εισαγωγή στο Κύτταρο 1. Εισαγωγή στο Κύτταρο 1.1. Ορισμός του κυττάρου. Το κύτταρο είναι η δομική και λειτουργική μονάδα της ζωής (σχήμα 1). Το κύτταρο αποτελεί τη βάση της δομικής και λειτουργικής οργάνωσης ενός οργανισμού.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο τρίτο. 3.1: Ενέργεια και οργανισμοί

Κεφάλαιο τρίτο. 3.1: Ενέργεια και οργανισμοί Κεφάλαιο τρίτο 3.1: Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί εξασφαλίζουν την ενέργεια που χρειάζονται με την διάσπαση των θρεπτικών ουσιών της τροφής τους. Οι οργανισμοί που έχουν την ικανότητα να φωτοσυνθέτουν

Διαβάστε περισσότερα

Το κύτταρο και ο κυτταρικός μεταβολισμός

Το κύτταρο και ο κυτταρικός μεταβολισμός Το κύτταρο και ο κυτταρικός μεταβολισμός Αναπλ. Καθηγητής Δημοσθένης Σαρηγιάννης 1 Το κύτταρο 2 Ρόλος κυτταρικών οργανιδίων Πυρήνας περιέχει τα μόρια DNA μαζί με άλλες συνδεμένες πρωτεΐνες και περιβάλλονται

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΙΠΟΕΙ ΩΝ

ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΙΠΟΕΙ ΩΝ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΙΠΟΕΙ ΩΝ Η επιβίωση των ζώντων οργανισµών οφείλεται εκτός των άλλων και στην ικανότητά τους να ρυθµίζουν την αποθήκευση και την κινητοποίηση της ενέργειας για το µεταβολισµότους.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Επειδή στο σχολικό βιβλίο Βιολογία Β Γενικού Λυκείου Γενικής παιδείας πρόσφατα προστέθηκαν ερωτήσεις και άλλαξε η αρίθμηση των προϋπαρχουσών ασκήσεων,

Διαβάστε περισσότερα

Kυτταρική$Bιολογία$ Μιτοχόνδρια*&*Χλωροπλάστες*A** Τα*Ενεργειακά*Κέντρα*των* Ευκαρυωτικών*Κυττάρων!! ΔIAΛEΞΕΙΣ*17*&*18! (23!&!25/5/2012)!

Kυτταρική$Bιολογία$ Μιτοχόνδρια*&*Χλωροπλάστες*A** Τα*Ενεργειακά*Κέντρα*των* Ευκαρυωτικών*Κυττάρων!! ΔIAΛEΞΕΙΣ*17*&*18! (23!&!25/5/2012)! Kυτταρική$Bιολογία$ ΔIAΛEΞΕΙΣ*17*&*18! (23!&!25/5/2012)! Μιτοχόνδρια*&*Χλωροπλάστες*A** Τα*Ενεργειακά*Κέντρα*των* Ευκαρυωτικών*Κυττάρων!! Τα*κύρια*σημεία*των*διαλέξεων*17*&*18 Αποικοδόμηση!&οξείδωση!μακρομορίων,!βιολογικές!οξειδώσεις!&παραγωγή!

Διαβάστε περισσότερα

Το κύτταρο και ο κυτταρικός μεταβολισμός

Το κύτταρο και ο κυτταρικός μεταβολισμός Department of Chemical Το κύτταρο και ο κυτταρικός μεταβολισμός Αναπλ. Καθηγητής Δημοσθένης Σαρηγιάννης 1 Department of Chemical Κυτταρική αναπνοή Λαμβάνει χώρα σε τρία στάδια Γλυκόλυση, ένα μόριο γλυκόζης

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία Θέματα πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Μετουσίωση είναι το φαινόμενο α. κατά το οποίο συνδέονται δύο αμινοξέα για τον σχηματισμό μιας πρωτεΐνης β. κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. της Νικολέτας Ε. 1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ)

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. της Νικολέτας Ε. 1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ) ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ της Νικολέτας Ε. 3ο Κεφάλαιο Περιληπτική Απόδοση 3.1. Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί προκειμένου να επιβιώσουν και να επιτελέσουν τις λειτουργίες τους χρειάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα ιάλεξης ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ. Λίπη. Ταξινόµηση λιπών. Τριακυλογλυκερόλες ή τριγλυκερίδια. Λιπαρά οξέα

Θέµατα ιάλεξης ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ. Λίπη. Ταξινόµηση λιπών. Τριακυλογλυκερόλες ή τριγλυκερίδια. Λιπαρά οξέα MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ Θέµατα ιάλεξης οµή και ρόλος των λιπών στην άσκηση ιαδικασία διάσπασης των ελεύθερων λιπαρών

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 Μεταβολισμός και Βιοενεργητική [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 - Μεταβολισμός - Εισαγωγή Πολύ μεγάλο ρόλο στην λειτουργία ενός οργανισμού παίζει η ενέργεια και η κατάλληλη αξιοποίησή της.

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Ενότητα 3: Εφαρμογές Βιομηχανικής Βιοτεχνολογίας(1/3), 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων Διδάσκων: Δρ. Σεραφείμ Παπανικολαου Μαθησιακοί Στόχοι Βιοτεχνολογικά Προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗ 19-21 -10681 210 3824614 210 3847670 www.irakleitos.gr ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β') ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Τι γνωρίζετε για τους υδατάνθρακες;

ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Τι γνωρίζετε για τους υδατάνθρακες; 1 ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Το κύτταρο αποτελείται από χηµικές ενώσεις, στις οποίες περιλαµβάνονται τα µικρά βιολογικά µόρια και τα βιολογικά µακροµόρια. Στα µικρά βιολογικά µόρια ανήκουν, τα ανόργανα στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΘΕΜΑ Α Α.1. γ Α.2. δ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α.. α. Σωστό, β. Λάθος,

Διαβάστε περισσότερα

Φωτοσύνθεση. κυτταρική αναπνοή άμυλο. άλλες οργανικές ουσίες

Φωτοσύνθεση. κυτταρική αναπνοή άμυλο. άλλες οργανικές ουσίες Φωτοσύνθεση Φωτοσύνθεση Φωτοσύνθεση κυτταρική αναπνοή άμυλο άλλες οργανικές ουσίες Φωτοσύνθεση hv χημική ενέργεια 1. Φωτεινές αντιδράσεις Διέγερση χλωροφύλλης Αλυσίδα μεταφοράς e - (Σχήμα Ζ της φωτοσύνθεσης)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ:Β 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Είναι γνωστό πως οποιοσδήποτε οργανισμός, για να λειτουργήσει χρειάζεται ενέργεια. Η ενέργεια αυτή βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2. Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc. 2011 Utopia Publishing, All rights reserved

Κεφάλαιο 2. Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc. 2011 Utopia Publishing, All rights reserved Κεφάλαιο 2 1 Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc. 2011 Utopia Publishing, All rights reserved ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΜΟΡΙΑΚΗ ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΖΩΝΤΑΝΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ «Οργανική» ένωση αναφέρεται σε ενώσεις του C Συμμετέχουν

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες Φωτοσύνθεση Κυτταρική αναπνοή

Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες Φωτοσύνθεση Κυτταρική αναπνοή Άννα Ν. Εισαγωγή Μεταβολισμός Ενέργεια και οργανισμοί Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες Φωτοσύνθεση Κυτταρική αναπνοή Ενέργεια υπάρχει στο περιβάλλον μας και η παρουσία της γίνεται φανερή με διάφορους τρόπους

Διαβάστε περισσότερα

9/5/2015. Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για τα φυτά

9/5/2015. Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για τα φυτά Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Θρεπτικά στοιχεία» Θρεπτικές ουσίες Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για την αύξηση των φυτών: Μακροστοιχεία: C, H, O, N, P, S, K,

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Χηµείας - Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

Θέµατα Χηµείας - Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Ζήτηµα 1ο Θέµατα Χηµείας - Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 000 Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: 1.1. Ένα υδατικό διάλυµα χαρακτηρίζεται ουδέτερο στους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΠΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 3 ου ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ (μεταβολισμός)

ΠΕΡΙΛΗΠΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 3 ου ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ (μεταβολισμός) ΠΕΡΙΛΗΠΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 3 ου ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ (μεταβολισμός) ΜΑΘΗΤΗΣ: Ν. ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΤΜΗΜΑ: Β2 Ο όρος «ενέργεια» πρωτοχρησιμοποιήθηκε πριν από δύο περίπου αιώνες, με τη βιομηχανική επανάσταση, και έγινε οικείος στον

Διαβάστε περισσότερα

9/5/2015. Σάκχαρα. πηγή ενεργειακού δυναµικού για τα φυτικά κύτταρα. Πρωτεΐνες. Ποσό της ηλιακής ενέργειας που φθάνει στη γη 13 x 10 23 cal

9/5/2015. Σάκχαρα. πηγή ενεργειακού δυναµικού για τα φυτικά κύτταρα. Πρωτεΐνες. Ποσό της ηλιακής ενέργειας που φθάνει στη γη 13 x 10 23 cal Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Ροή της βιολογικής ενέργειας και ρόλος των ενζύµων» Ορεστιάδα 2015 Ροή της βιολογικής ενέργειας Ποσό της ηλιακής ενέργειας που

Διαβάστε περισσότερα

Kυτταρική Bιολογία ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013)

Kυτταρική Bιολογία ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013) Kυτταρική Bιολογία ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013) ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ Οι λιπιδικές διπλοστιβάδες ως φραγμοί Νερό Υδρόφιλες φωσφολιπιδικές κεφαλές Φωσφολιπιδική μεμβράνη

Διαβάστε περισσότερα

Η κυτταρική µετατόπιση των πρωτεϊνών

Η κυτταρική µετατόπιση των πρωτεϊνών 9-1 Κεφάλαιο 9 Η κυτταρική µετατόπιση των πρωτεϊνών Εισαγωγή Στο κύτταρο η έκφραση των πρωτεϊνών γίνεται από µόνο ένα τύπο ριβοσώµατος (εκτός των µιτοχονδριακών και των χλωροπλαστικών που µοιάζουν µε αυτά

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Χηµείας - Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Χηµείας - Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Χηµείας Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: 1.1. Ένα υδατικό διάλυµα χαρακτηρίζεται ουδέτερο

Διαβάστε περισσότερα

Γ ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Γ ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 16/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΟΚΤΩ (8) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β )

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04/06/2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ Α A1. γ A2. δ A3. α) Σ β) Λ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΤΟΥ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Τ.Ε.Φ.Α.Α..Π.Θ.

ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΤΟΥ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Τ.Ε.Φ.Α.Α..Π.Θ. ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΤΟΥ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Τ.Ε.Φ.Α.Α..Π.Θ. Ολοκλήρωση του µεταβολισµού κατά την άσκηση Mougios, in press Α. ΦΩΣΦΑΓΟΝΑ 1. Υδρόλυση ΑΤΡ 2. ιάσπαση

Διαβάστε περισσότερα

Η ζητούμενη σειρά έχει ως εξής: αδενίνη < νουκλεοτίδιο < νουκλεόσωμα < γονίδιο < χρωματίδα < χρωμόσωμα < γονιδίωμα.

Η ζητούμενη σειρά έχει ως εξής: αδενίνη < νουκλεοτίδιο < νουκλεόσωμα < γονίδιο < χρωματίδα < χρωμόσωμα < γονιδίωμα. ΚΕΦ. 1 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ 1. Να κατατάξετε σε σειρά αυξανόμενου μεγέθους τις παρακάτω έννοιες που σχετίζονται με το γενετικό υλικό των οργανισμών: νουκλεόσωμα, χρωμόσωμα, αδενίνη, νουκλεοτίδιο, γονίδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΙ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ

ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΙ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΙ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ ΗΠΑΡ VLDL Ανασκόπηση μεταβολισμού λιπιδίων & λιποπρωτεϊνών ΤΡΟΦΗ ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ ΗΠΑΡ Κυκλοφορία Χυλομικρά Λιπαρά οξέα HDL LDL VLDL ΗΠΑΡ Τριγλυκερίδια

Διαβάστε περισσότερα

(αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά ποντίκια νεκρά ποντίκια

(αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά ποντίκια νεκρά ποντίκια Το DNA είναι το γενετικό υλικό 1. Πείραμα Griffith (1928) Βακτήριο πνευμονιόκοκκου (Diplococcus pneumoniae) Χωρίς κάλυμμα Με κάλυμμα (αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡIΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡIΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡIΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ 2015 2 ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ Λέξεις-κλειδιά Κυτταρική ή πλασματική μεμβράνη... Βασικές ιδιότητες της πλασματικής μεμβράνης... Βασικές λειτουργίες

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Βιολογίας Μάθημα: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΟΥ Γ εξάμηνο 2014-2015 Διαλέξεις κάθε Τρίτη 13-15 μ.μ. και Παρασκευή 11-13

Τμήμα Βιολογίας Μάθημα: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΟΥ Γ εξάμηνο 2014-2015 Διαλέξεις κάθε Τρίτη 13-15 μ.μ. και Παρασκευή 11-13 Τμήμα Βιολογίας Μάθημα: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΟΥ Γ εξάμηνο 2014-2015 Διαλέξεις κάθε Τρίτη 13-15 μ.μ. και Παρασκευή 11-13 Ισιδώρα Παπασιδέρη, Καθηγήτρια...για περισσότερα... http://kyttariki.biol.uoa.gr, ttp://multimedia.biol.uoa.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012-2013

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012-2013 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 0-03. ΕΝΟΤΗΤΑ : Χαρακτηριστικά των ζωντανών οργανισμών (απλή αναφορά). ΕΝΟΤΗΤΑ : Η Χημεία της ζωής. ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ, 5 9 (απλή αναφορά). ΤΟ ΝΕΡΟ ΚΑΙ Η ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η οδός των φωσφορικών πεντοζών

Η οδός των φωσφορικών πεντοζών Η οδός των φωσφορικών πεντοζών Η οδός των φωσφορικών πεντοζών Ανασκόπηση μεταβολισμού υδατανθρακών ΗΠΑΡ Γλυκόζη ΤΡΟΦΗ Κυκλοφορία ΓΛΥΚΟΓΟΝΟ Γλυκόζη ΗΠΑΡ Κυτταρόπλασμα ΗΠΑΡ (Οξέωση) NADH CO 2 ΟΞΕΙΔ. ΦΩΣΦ.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ I ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιμος Π. Βανδώρος ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ Οι βασικές δομές που εξετάζουμε στην ανατομία μπορούν ιεραρχικά να ταξινομηθούν ως εξής:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Μεταβολισμός

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Μεταβολισμός ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Μεταβολισμός ονομάζεται η αξιοποίηση της ενέργειας και των στοιχείων του περιβάλλοντος για την εκτέλεση βιοχημικών διεργασιών που γίνονται στα κύτταρα ενός ζωικού ή

Διαβάστε περισσότερα

ρευστότητα (εξασφαλίζεται µε τα φωσφολιπίδια)

ρευστότητα (εξασφαλίζεται µε τα φωσφολιπίδια) Λειτουργίες Πλασµατική µεµβράνη οριοθέτηση του κυττάρου εκλεκτική διαπερατότητα ή ηµιπερατότητα αναγνώριση και υποδοχή µηνυµάτων πρόσληψη και αποβολή ουσιών Πλασµατική µεµβράνη Ιδιότητες σταθερότητα ρευστότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ

ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ ΗΠΑΡ VLDL Ανασκόπηση μεταβολισμού λιπιδίων & λιποπρωτεϊνών ΤΡΟΦΗ ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ ΗΠΑΡ Κυκλοφορία Χυλομικρά Λιπαρά οξέα HDL LDL VLDL ΗΠΑΡ Τριγλυκερίδια Φωσφολίπιδια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΠΥΡΗΝΑ ΚΥΤΤΑΡΟΠΛΑΣΜΑ ΟΡΓΑΝΥΛΛΙΑ ΥΑΛΟΠΛΑΣΜΑ ΠΥΡΗΝΙΟ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΜΕΜΒΡΑΝΗ ΠΥΡΗΝΙΚΟΣ ΦΛΟΙΟΣ

ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΠΥΡΗΝΑ ΚΥΤΤΑΡΟΠΛΑΣΜΑ ΟΡΓΑΝΥΛΛΙΑ ΥΑΛΟΠΛΑΣΜΑ ΠΥΡΗΝΙΟ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΜΕΜΒΡΑΝΗ ΠΥΡΗΝΙΚΟΣ ΦΛΟΙΟΣ ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΚΥΤΤΑΡΟΠΛΑΣΜΑ ΠΥΡΗΝΑ ΟΡΓΑΝΥΛΛΙΑ ΥΑΛΟΠΛΑΣΜΑ ΠΥΡΗΝΙΟ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΜΕΜΒΡΑΝΗ ΠΥΡΗΝΙΚΟΣ ΦΛΟΙΟΣ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ και ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ενώσεις ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ C, O, N, H, P, S, Cl,, J, Fe, Cu Άλατα των παραπάνω

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΥΔΩΝ ΤΕΦΑΑ/ΔΠΘ ΜΑΘΗΜΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗΣ. Φατούρος Γ. Ιωάννης, Επίκουρος Καθηγητής

ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΥΔΩΝ ΤΕΦΑΑ/ΔΠΘ ΜΑΘΗΜΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗΣ. Φατούρος Γ. Ιωάννης, Επίκουρος Καθηγητής ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΥΔΩΝ ΤΕΦΑΑ/ΔΠΘ ΜΑΘΗΜΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Φατούρος Γ. Ιωάννης, Επίκουρος Καθηγητής ΔΙΑΛΕΞΗ 1 - ΓΡΗΓΟΡΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΒΑΣΙΚΩΝ ΓΝΩΣΕΩΝ A. Το Περιβάλλον του

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της

Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της ΚΕΦ. 2 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της μεταγραφής; Διαφορές Αντιγραφή Μεταγραφή 1. Διατηρείται και μεταβιβάζεται η 1. Μεταβιβάζεται η γενετική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΕΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 1ο Βιολογία Δ. Ματθόπουλος 1 ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ Από έδρας Εργαστηρίων Δ. Ματθόπουλος Βιολογία Δ. Ματθόπουλος 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ Ανασκόπηση μεταβολισμού πρωτεϊνών & αμινοξέων Ιστοί ΤΡΟΦΗ Αλανίνη & Γλουταμίνη Αμινοξέα Κυκλοφορία Πρωτεΐνες Αμινοξέα Αποκαρβοξυλίωση Βιογενείς αμίνες (νευροδιαβιβαστές,

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογικές μεμβράνες

Βιολογικές μεμβράνες Κυτταρική οργάνωση ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ 4.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ (απλή αναφορά) 4.2 ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΤΥΠΙΚΟΥ ΕΥΚΑΡΥΩΤΙΚΟΥ ΚΥΤΤΑΡΟΥ (απλή αναφορά) 4.3 ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΟΚΑΡΥΩΤΙΚΟ ΣΤΟ ΕΥΚΑΡΙΩΤΙΚΟ ΚΥΤΤΑΡΟ (απλή αναφορά) 4.4 Η ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2015

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2015 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2015 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Contents ΕΝΟΤΗΤΑ 2: ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ... 3 ΕΝΟΤΗΤΑ 3: ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΝΖΥΜΑ... 16 ΕΝΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μονάδες 6 ΘΕΜΑ Β. ιαθέτουμε υδατικό διάλυμα CH 3 COONa συγκέντρωσης 0,1 Μ ( ιάλυμα 1 ). Β1. Να υπολογίσετε το ph του διαλύματος 1.

Μονάδες 6 ΘΕΜΑ Β. ιαθέτουμε υδατικό διάλυμα CH 3 COONa συγκέντρωσης 0,1 Μ ( ιάλυμα 1 ). Β1. Να υπολογίσετε το ph του διαλύματος 1. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2010 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) ΣΥΝΟΛΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. γ Α3. α Α4. β Α5. β ΘΕΜΑ B B1. B2.

ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. γ Α3. α Α4. β Α5. β ΘΕΜΑ B B1. B2. ΘΕΜΑ Α Α1. γ (το πριμόσωμα) Α2. γ (οι υποκινητές και οι μεταγραφικοί παράγοντες κάθε γονιδίου) Α3. α (μεταφέρει ένα συγκεκριμένο αμινοξύ στο ριβόσωμα) Α4. β (αποδιάταξη των δύο συμπληρωματικών αλυσίδων)

Διαβάστε περισσότερα

Η ανόργανη θρέψη των φυτών

Η ανόργανη θρέψη των φυτών Η ανόργανη θρέψη των φυτών Οργανικά θρεπτικά στοιχεία σάκχαρα που προέρχονται από τη διαδικασία της φωτοσύνθεσης με τις επακόλουθες μετατροπές Ανόργανα θρεπτικά στοιχεία προέρχονται από το έδαφος, με τη

Διαβάστε περισσότερα

igenetics ΜΑΘΗΜΑ 3 Το γενετικό υλικό

igenetics ΜΑΘΗΜΑ 3 Το γενετικό υλικό igenetics ΜΑΘΗΜΑ 3 Το γενετικό υλικό ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ ΓΕΝΕΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ Στο DNA (RNA ιών) οι πληροφορίες για τα χαρακτηριστικά ενός οργανισμού (γονίδια) ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ Από κύτταρο σε κύτταρο και από

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ 1ο 1. γ 2. γ 3. β 4. α 5. δ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ 1ο 1. γ 2. γ 3. β 4. α 5. δ ΘΕΜΑ 1ο 1. γ 2. γ 3. β 4. α 5. δ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΤΕΤΑΡΤΗ 9 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (1). Τι είναι η φωτοσυνθετική φωσφορυλίωση και σε τι διακρίνεται; Είναι η διαδικασία κατά την οποία παράγεται ATP (στο χλωροπλάστη), με δέσμευση φωτεινής

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 18 ΜΑΪΟΥ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 18 ΜΑΪΟΥ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ A ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 18 ΜΑΪΟΥ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ηµιτελείς προτάσεις Α1 και Α2 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

1.2. Ένα υδατικό διάλυμα έχει ph = 5 στους 25 ο C. Το διάλυμα αυτό μπορεί να περιέχει α. ΝΗ 3. β. HCOOH. γ. HCOONa. δ. KCl.

1.2. Ένα υδατικό διάλυμα έχει ph = 5 στους 25 ο C. Το διάλυμα αυτό μπορεί να περιέχει α. ΝΗ 3. β. HCOOH. γ. HCOONa. δ. KCl. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 6 ΙΟΥΛΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) ΣΥΝΟΛΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΨΗ & ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ

ΠΕΨΗ & ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΠΕΨΗ & ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ Αποικοδόμηση πρωτεϊνών αμινοξέων και ο κύκλος της ουρίας Η αποικοδόμηση των πρωτεϊνών της τροφής (πέψη) ή του σώματος (πρωτεόλυση) παράγει αμινοξέα. Τα αμινοξέα δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (1). Τι είναι η φωτοσυνθετική φωσφορυλίωση και σε τι διακρίνεται; (2). Εξηγήστε το ρόλο των ουσιών (α) καρβοξυδισμουτάση (β) NADPH στη σκοτεινή φάση της

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013

Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013 Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ Κεφάλαιο 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΘΕΜΑ 1 ο Γράψτε τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω προτάσεις και δίπλα το γράμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 22/05/2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA-BIOXHMEIA ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΘΕΜΑ Α A1. δ A2. β A3. Λάθος

Διαβάστε περισσότερα

Ηδοµή των λιπαρών οξέων

Ηδοµή των λιπαρών οξέων Μεµβρανική Μεταφορά Ηδοµή των λιπαρών οξέων Λιπαρά οξέα-λιπίδια- µεµβράνες Κυτταρικές µεµβράνες: ρόλος διαχωριστικού τοίχους ιαφορετικές λειτουργίες της κυτταρικής µεµβράνης Ενδoκυτταρικές µεµβράνες

Διαβάστε περισσότερα

Εξερευνώντας τα Βιομόρια Ένζυμα: Βασικές Αρχές και Κινητική

Εξερευνώντας τα Βιομόρια Ένζυμα: Βασικές Αρχές και Κινητική Εξερευνώντας τα Βιομόρια Ένζυμα: Βασικές Αρχές και Κινητική Βιοχημεία Βιομορίων Αθήνα 2015 Γενικές Ιδιότητες Ένζυμα : Βιολογικοί Καταλύτες Τα ένζυμα είναι πρωτεϊνικά μόρια Μικρή ομάδα καταλυτικών RNA H

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Θέματα 1. Ποια είναι η δομή και τα βασικά χαρακτηριστικά των λιπαρών οξέων 2. Πώς απομακρύνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΑ 1 ΚΑΙ 2

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΑ 1 ΚΑΙ 2 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΑ 1 ΚΑΙ 2 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. δ Α4. γ Α5. β

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. δ Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. δ Α4. γ Α5. β 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΤΕΤΑΡΤΗ 10 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

1.2. Ένα υδατικό διάλυμα έχει ph = 5 στους 25 ο C. Το διάλυμα αυτό μπορεί να περιέχει α. ΝΗ 3. β. HCOOH. γ. HCOONa. δ. KCl.

1.2. Ένα υδατικό διάλυμα έχει ph = 5 στους 25 ο C. Το διάλυμα αυτό μπορεί να περιέχει α. ΝΗ 3. β. HCOOH. γ. HCOONa. δ. KCl. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 6 ΙΟΥΛΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) ΣΥΝΟΛΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. 1.4. Να συμπληρώσετε στο τετράδιό σας τις παρακάτω χημικές εξισώσεις:

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. 1.4. Να συμπληρώσετε στο τετράδιό σας τις παρακάτω χημικές εξισώσεις: ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Η κυτταρική μεμβράνη ή πλασματική μεμβράνη είναι η εξωτερική μεμβράνη που περιβάλλει το κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΨΗ ΚΑΙ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ

ΠΕΨΗ ΚΑΙ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ 8. Σημειώστε με ποιους από τους παρακάτω τρόπους δρα το σάλιο: α. συμβάλλει στην πέψη των πρωτεϊνών β. συμμετέχει στη δημιουργία βλωμού (μπουκιάς) γ. συμβάλλει στην καθαριότητα των δοντιών δ. λειαίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1.2 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο 1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΟ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12-9-2015

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΟ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12-9-2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΟ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12-9-2015 ΘΕΜΑ Α Α1. α. in vitro β. in vivo γ. in vitro δ. in vitro Α2. γ Μεταξύ των δύο δεοξυριβονουκλεοτιδίων έχουμε συμπληρωματικότητα (Α=Τ)

Διαβάστε περισσότερα

Υπερλιπιδαιμία και Άσκηση

Υπερλιπιδαιμία και Άσκηση Υπερλιπιδαιμία και Άσκηση Υπερλιπιδαιμία και Άσκηση Κατηγοριοποίηση στις τιμές των λιπών Μεταβολισμός λιπιδίων κατά την άσκηση Επίδραση της οξείας άσκησης Επίδραση της χρόνιας άσκησης Επίδραση της έκκεντρης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡIΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡIΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡIΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ 2010 2 ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ Η κυτταρική ή πλασματική μεμβράνη αποτελεί το εξωτερικό όριο του κυττάρου από το περιβάλλον και περικλείει

Διαβάστε περισσότερα