ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΑ ΟΡΓΑΝΙΔΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ: ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑ ΚΑΙ ΧΛΩΡΟΠΛΑΣΤΕΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΑ ΟΡΓΑΝΙΔΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ: ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑ ΚΑΙ ΧΛΩΡΟΠΛΑΣΤΕΣ"

Transcript

1 ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΑ ΟΡΓΑΝΙΔΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ: ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑ ΚΑΙ ΧΛΩΡΟΠΛΑΣΤΕΣ Μαριάννα Χ. Αντωνέλου, Ph.D. Λέκτορας Τμήματος Βιολογίας, Πανεπιστημίου Αθηνών 2014

2 ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑ Μορφολογία Δομή-Σύσταση Τοπολογία Προέλευση Λειτουργία (οξειδωτική φωσφορυλίωση κ.ά.) Σχέση Δομής και Λειτουργίας Κυτταρικός θάνατος

3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ενέργεια: Διατήρηση ζωής σύνθεση μακρομορίων (πρωτεϊνών DNA, RNA, πολυσακχαριτών, λιπιδίων κ.ά.) κίνηση μαστιγίων και βλεφαρίδων σύσπαση μυϊκών κυττάρων πολυμερισμός ινιδίων κυτταρικού σκελετού ενεργή μεταφορά ιόντων και ρυθμιστικών μορίων μέσω των μεμβρανών ενδοκύτωση και έκκριση ενζυμική κατάλυση κ.ά. Mit: Δεσμεύουν ενέργεια από τις τροφές (ενέργεια αποθηκευμένη στα βιομόρια τροφών) Σταθμοί παραγωγής ενέργειας του κυττάρου (Σταδιακή απελευθέρωση αποθηκευμένης ενέργειας)

4 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ενέργεια: Εξελικτική διαδικασία (παραγωγή/χρήση): ΑΤΡ υδρόλυση ADP + P + 34 Kj (ενέργεια) ATP + H 2 O Τριφωσφορική αδενοσίνη Παραγωγή ενέργειας (ΑΤΡ) Κυτταρικό «καύσιμο», βραχυπρόθεσμη βιολογική «μπαταρία», ενεργειακό «νόμισμα»

5 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Aναπνοή: 1. Φυσιολογική λειτουργία πνευμόνων, πρόσληψη Ο2 και αποβολή CO2 2. Φυσιολογική λειτουργία κυττάρων, οξείδωση των τροφών για την παραγωγή ενέργειας (Ο 2 ) Αερόβια αναπνοή: Δημιουργία ΑΤΡ παρουσία Ο 2 -Οξειδωτικός παράγοντας, (αληθινή αναπνοή) Αναερόβια αναπνοή: Δέκτες e - άλλα μόρια, εκτός Ο 2 (πχ. Fumarate), με χαμηλότερο αναγωγικό δυναμικό vs. Ο 2 ΛΙΓΟΤΕΡΟ ΑΠΟΔΟΤΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ Αερόβια αναπνοή: Ξεκινά στο cyt (glycolysis) Ολοκληρώνεται στο mit Αναερόβια αναπνοή: Ξεκινά στο cyt (glycolysis) Ολοκληρώνεται στο cyt

6 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αερόβια αναπνοή, κύκλος Krebs, οξειδωτική φωσφορυλίωση: θεμελιακές κυτταρικές λειτουργίες και διεξάγονται στο μιτοχόνδριο

7 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Although mitochondria are present in every cell, they are found in high concentrations in the muscle cells that require more energy. important to maintain proper concentration of calcium ions within the various compartments of the cell Mitochondria in the liver cells have enzymes that detoxify ammonia. They play an important role in the process of programmed cell death. Unwanted and excess cells are pruned away during the development of an organism. The process is known as apoptosis. Abnormal cell death due to mitochondrial dysfunction can affect the function of the organ. ΤΑ ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑ ΚΡΑΤΟΥΝ ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ (παραγωγή ΑΤΡ) ΚΑΙ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ (εμπλέκονται στην ΑΠΟΠΤΩΣΗ)

8 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Φυτικά κύτταρα Αναπνοή + Φωτοσύνθεση: CO2 + ATP γλυκόζη Χλωροπλάστες: η ηλιακή ενέργεια παγιδεύεται και χρησιμοποιείται για την παραγωγή ΑΤΡ και NADPH, ενώ ταυτόχρονα γίνεται φωτόλυση του νερού και παράγεται οξυγόνο. Με την αναγωγική δύναμη του NADPH και την ενέργεια του ΑΤΡ, το CO 2 αφομοιώνεται και παράγεται γλυκόζη με μια σειρά αντιδράσεων που είναι γνωστές, ως κύκλος του Calvin. Nicotinamide adenine dinucleotide phosphate (NADP + )

9 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ιστορική διαδρομή: 1886, Altmann, συστατικά του κυττάρου (πράσινο του Janus, φωτονικό μικροσκόπιο) 1898, Benda, «μιτοχόνδριο» 1904, Meves, μιτοχόνδρια στα φυτικά κύτταρα 1934, Bensley και Hoerr, απομόνωση με υπερφυγοκέντρηση Ηλεκτρονικό Μικροσκόπιο 1952,G. Ρalade (ΟsO4), Κ.R. Ρorter, F. Sjostrand, κατανόηση βιοχημικών μηχανισμών, συσχέτιση δομής και λειτουργίας. PALADE George. The fine structure of mitochondria. Anat Rec Nov; 114(3):

10 ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ 18-20% του συνολικού κυτταροπλασματικού όγκου του ευκαρυωτικού κυττάρου Aριθμός: στο συκώτι στη γιγάντια αμοιβάδα Chaοs chaοs στα ωοκύτταρα αμφιβίων 22% 11% 1% 66% νερό πρωτείνες λιπίδια νουκλεοτίδια και ιόντα

11 Το 40% περίπου του cyt των μυϊκών κυττάρων της καρδιάς στον άνθρωπο καταλαμβάνεται από mit ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ

12 ΚΑΤΑΝΟΜΗ η κατανομή των μιτοχονδρίων μέσα στα κύτταρα ακολουθεί σε πολλές περιπτώσεις την κατανομή των μικροσωληνίσκων (κινούμενες αλυσίδες, ανοσοφθορισμός) Αλλάζουν σχήμα και θέση ή παραμένουν μόνιμα σε συγκεκριμένες κυτταρικές περιοχές Σε κύτταρα με έντονη πρωτεϊνοσύνθεση περιβάλλονται από ΕΔ

13 ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Κύτταρα Θηλαστικών: Το σχήμα τους δεν είναι σταθερό (συνήθως είναι επίμηκες αλλαντοειδές ή σκωληκόμορφο) και οι διαστάσεις τους είναι 0,3-1 μm σε διάμετρο με 1-10 μm σε μήκος. διαρκής κίνηση και αλλαγή σχήματος (μικροσκόπιο αντίθεσης φάσεων και μικροκινηματογράφηση) Το σχήμα και το μέγεθος των μιτοχονδρίων ποικίλει ανάλογα με τον τύπο και τη μεταβολική κατάσταση και τις συγκεκριμένες λειτουργικές ανάγκες των κυττάρων, π.χ. περιβάλλουν το αξόνημα των μαστιγίων των σπερματοζωαρίων και έχουν κυλινδρική μορφή. Πολλά και μεγάλα σε κύτταρα που καταναλώνουν μεγάλα ποσά ενέργειας

14 ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ

15 ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Εξωτερική μεμβράνη: διαπερατή στα περισσότερα μικρά μόρια και ιόντα, ΑΤΡ, ADP περιέχει οξειδωτικά ένζυμα (πχ. μονοαμινοξειδάση ΜAΟ) περιέχει «πρωτεΐνες μεταφοράς» που επιτρέπουν τη διέλευση μορίων με Μ.Β daltοns ή μικρότερο: πορίνες = σχηματίζουν υδρόφιλους διαύλους σε σχήμα βαρελιού περιέχει ένζυμα μετατροπής λιπιδικών μορίων που χρησιμοποιούνται στο mit χυμό. Εσωτερική μεμβράνη: ΜΟΝΟ ΕΠΙΛΕΚΤΙΚΗ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΜΟΡΙΩΝ Υψηλού βαθμού εκλεκτική διαπερατότητα: ελεύθερα περνούν μόνο μόρια νερού (O2, CO2) και μερικά μόρια λιπαρών οξέων, αντίθετα, μόρια και ιόντα όπως τα NADH, ADΡ, AΤΡ, Κ +, Na +, Cl ΝΟ 3, σάκχαρα, NAD + NADΡ + μπορούν και περνούν μόνο με τη βοήθεια πρωτεϊνών αντίθετης μεταφοράς Αρκετά ένζυμα του κύκλου του Κrebs (π.χ. ηλεκτρική αφυδρογονάση), της αναπνευστικής αλυσίδας και της σύνθεσης ΑΤΡ

16 ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Εξωτερική μεμβράνη Α. Μετά από απομόνωση και αρνητική χρώση. Κρυσταλλική δομή συστατικών (αμυδρά). Β. Επανασυγκρότηση με Η.Υ: κατανομή και μέγεθος μορίων Γ. Περίθλαση με ακτίνες Laser της δομής της Εικ. Α: ύπαρξη κρυσταλικότητας (συμμετρικές κηλίδες/βέλη)

17 ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Εσωτερική μεμβράνη Αρνητική χρώση. Μισχωτά σφαιρίδια διαμέτρου 90A (βέλος) X

18 ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Μιτοχονδριακός χυμός ή μήτρα -MATRIX κοκκιώδης περιοχή που περικλείεται από τις πτυχώσεις εσωτερικής μεμβράνης Κοκκία ασβεστίου Ένζυμα (πχ. πυροσταφυλική αφυδρογονάση, κύκλου Krebs, οξείδωσης λιπαρών οξέων κλπ) DNA RNA ριβοσώματα

19 mtdna: Γενετικό υλικό mit μικρό ποσοστό του συνόλου του DNA του κυττάρου (1-2% στα ζωικά κύτταρα) Κυκλικό. Χωρίς ιστόνες (δεν οργανώνεται σε νουκλεοσώματα) Χωρίς εσώνια. Μικρού μήκους μη-κωδικές περιοχές Η αντιγραφή του γίνεται σε όλη τη διάρκεια του κυτταρικού κύκλου κι όχι μόνο κατά τη φάση S Στα mit δεν υπάρχουν συστήματα επιδιόρθωσης DNA υψηλός ρυθμός μεταλλακτικότητας μεταβιβάζεται μητρικά (μόνο τα mit του ωαρίου χρησιμοποιπύνται κατά την εμβρυογένεση) κωδικοποιεί για rrna, trna, mrnas για σύνθεση πρωτεϊνών στα mit ριβοσώματα

20 Γενετικό υλικό mit Αυτή η σύνθεση δεν επαρκεί για λειτουργικές/δομικές ανάγκες mit εισαγωγή μορίων από το cyt (πχ. κυτοχρωμική οξειδάση (13 υπομονάδες): 10 υπομονάδες συντίθενται στα cyt ριβοσώματα και 3 υπομονάδες στα mit) ΗΜΙΑΥΤΟΝΟΜΙΑ ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΩΝ: το DNA τους δεν περιέχει όλες τις απαραίτητες πληροφορίες για τη σύνθεση των συστατικών τους(εξάρτηση από πυρηνικό DNA)

21 Γενετικό υλικό mit mtdna: Μικρό μέγεθος Πολλαπλά αντίγραφα Παρουσία ROS στο mit Απουσία επιδιορθωτικών μηχανισμών Συσσώρευση λειτουργικά σημαντικών μεταλλαγών στο mtdna Υπεύθυνες για γενετικά νοσήματα στον άνθρωπο Μητρική κληρονομικότητα Περισσότερα από αντίγραφα mtdna σε κάθε ανθρώπινο κύτταρο μικρή πιθανότητα μία μεταλλαγή να προκαλέσει κάποιο νόσημα Ομοπλασμία vs. Ετεροπλασμία (η μεταλλαγή αφορά σε όλα ή ορισμένα αντίγραφα mtdna) Συμπτωματολογία: ανάλογη % μεταλλαγμένων μορίων mtdna που περνούν στους απογόνους 50 σημειακές μεταλλαγές 100 ελλείψεις διαταραχής λειτουργικότητας mit Ενεργειακά απαιτητικοί ιστοί: καρδιά, μυς, νεφροί, εγκέφαλος

22 Γενετικό υλικό mit Μεταλλαγές σε ένζυμα οξειδωτικής φωσφορυλίωσης Σύνδρομο MELAS*.μυς Σύνδρομο MERRF*..εγκεφαλική αταξία, μυοπάθεια Σύνδρομο Leigh*..εγκεφαλοπάθεια, μυοπάθεια Χρόνια εξωτερική οφθαλμοπληγία του Leber (LHON)..μεγάλης έκτασης έλλειψη στο mtdna..πτώση βλεφάρων, εγκεφαλική αταξία, καρδιακή ανεπάρκεια, διαβήτη, αμφιβληστροειδοπάθεια Κληρονομική οπτική νευροπάθεια*..αιφνίδια τύφλωση Ρευματικά αυτοάνοσα νοσήματα (αυτοάνοση ηπατίτιδα, οξεία αυτοάνοση μυοκαρδίτιδα, προοδευτική συστηματική σκλήρυνση κλπ) Τα mit ένζυμα γίνονται στόχος αυτοαντισωμάτων Αντι-μιτοχονδριακά αντισώματα

23 Γενετικό υλικό mit Οι πρωτεΐνες που διεκπεραιώνουν την έκφραση του mit γονιδιώματος εισάγονται από το Cyt Είναι διαφορετικές από αυτές που χρησιμοποιούνται στην έκφραση του πυρηνικού γονιδιώματος

24 Ευαίσθητη σε χλωραμφαινικόλη (όπως στα βακτήρια, cyt κυκλοεξαμίδιο) Πρωτεϊνοσύνθεση mit

25 Πρωτεΐνες mit Οι διαμεμβρανικές πρωτεΐνες των mit συντίθενται από ριβοσώματα της εσωτερικής mit μεμβράνης και ενσωματώνονται εκεί συν-μτφρ Η μεταφορά πρωτεϊνών από το cyt στο mit γίνεται μετα-μτφρ: Πρωτεΐνες-συνοδοί Πεπτίδια-στόχευσης Μεμβρανικές πρωτεΐνες

26 Πρωτεΐνες mit Πεπτίδιο στόχευσης: θετικά φορτισμένα και υδροξυλιωμένα αα (ξεδιπλωμένη πρωτεΐνη) Σημεία επαφής ΕΣ-ΕΞ mit μεμβράνης Αλληλεπίδραση πεπτιδίου-στόχευσης (q+) με ηλεκτρικό δυναμικό μεμβράνης Δίπλωμα πρωτεΐνης με τη βοήθεια της Hsp60 (διπλόστοιβη δομή που αλληλεπιδρά με την πρωτεΐνη) Αποκοπή πεπτιδίου στόχευσης (διαλογής) από μία πρωτεάση Cyt στο χυμό, ΕΣ μεμβράνη ή ενδιάμεσο χώρο ή Cyt EΞ μεμβράνη, ενδιάμεσο χώρο, ΕΣ μεμβράνη

27 Βιογένεση mit Χρόνος ημιζωής mit 6-7 ημέρες Πολλαπλασιάζονται με διαίρεση ήδη υπαρχόντων mit ( de novo σύνθεση ΛΥΣ και Υ) Αύξηση του όγκου και διαίρεση με διχοτόμηση Πειράματα με τριτιωμένη θυμιδίνη σε διάφορους χρόνους επώασης: οι αυτοραδιογραφικοί κόκκοι λιγοστεύουν ανά mit αλλά υπάρχουν πάνω από κάθε mit

28 (TMHMATIKH) ΕΝΔΟΣΥΜΒΙΩΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ Προέλευση mit 1. Παράγονται από προϋπάρχοντα οργανίδια 2. Κυκλικό DNA όπως οι προκαρυωτικοί οργανισμοί και ομοιότητες στα γονίδια 3. Η σύσταση της εσωτερικής μεμβράνης μοιάζει με την πλασματική μεμβράνη των βακτηρίων 4. Η πρωτεϊνοσυνθετική μηχανή mit μοιάζει με αυτήν των προκαρυωτικών οργανισμών 5. To αερόβιο βακτήριο Paracoccus denitrificans διαθέτει αλυσίδα μεταφοράς e- παρόμοια με του mit 6. Στη γιγαντιαία αμοιβάδα Pelomyxa palustris απουσιάζουν τα mit αλλά υπάρχουν αναπνευστικά ενδοσυμβιωτικά βακτήρια Προήλθαν συμβιωτικά: το mit προέκυψε με ενδοκυττάρωση ενός αερόβιου βακτηρίου από ένα αρχέγονο προκρυωτικό κύτταρο ξενιστή που δε χρησιμοποιούσε αποτελεσματικά το Ο2 πριν από τουλάχιστον 1δις χρόνια Πρώτο αρχέγονο αερόβιο ευκαρυωτικό κύτταρο Τα βακτήρια που ενσωματώθηκαν στα αρχέγονα κύτταρα πρόσφεραν στους ξενιστές νέες λειτουργικές δυνατότητες. Απώλεια αυτονομίας και για τις δύο μορφές ζωής αλλά έτσι δημιουργήθηκε μία νέα συνθήκη για τη διατήρησή της σε ανώτερο επίπεδο οργάνωσης που σταδιακά οδήγησε στα σημερινά ευκαρυωτικά κύτταρα

29 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ Διάσπαση των τροφών σε μακρομόρια και ακολούθως σε απλά μόρια εισαγωγή στο μιτοχόνδριο Μιτοχ. χυμός Αcyl-CoA Όλα τα κύτταρα χρειάζονται συνεχώς παροχή γλυκόζης (ειδικά ο νευρικός ιστός). Τα πιο πολλά από τα άλλα θρεπτικά συστατικά μπορούν να μετατραπούν σε γλυκόζη (ή ανάλογα της) για την παραγωγή ΑΤΡ

30 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ 1. Διάσπαση των τροφών σε μακρομόρια και ακολούθως σε απλά μόρια 2. Σχηματισμός ενδιάμεσων καταβολισμού στα κύτταρα (ακετυλο-συνένζυμο Α, ΑΤΡ, NADH) πυροσταφυλικό Αcyl-CoA mit 3. Οξείδωση ακετυλο-συνένζυμου Α (παραγωγή CO2, H2O, NADH) και σχηματισμός ΑΤΡ μέσω της αλυσίδας μεταφοράς ηλεκτρονίων

31 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ Παραγωγή ενέργειας με το μηχανισμό της οξειδωτικής φωσφορυλίωσης: 1. Σχηματισμός ακετυλο-συνένζυμου A (acetyl-cοa) από οξείδωση λιπαρών οξέων ή από μετατροπή πυροσταφυλικού. 2. Εισαγωγή του ακετυλο-cοa στον κύκλο του Krebs: σχηματισμός 3x NADH, 1x FADH 2 και 1x GΤΡ. 3. Μεταφορά των ηλεκτρονίων που φέρνουν τα μόρια NADH και FADH 2 στα κυτοχρώματα της εσωτερικής μιτοχονδριακής μεμβράνης και τελικά στο Ο2, με ταυτόχρονη έξοδο πρωτονίων από το μιτοχονδριακό χυμό προς τον ενδιάμεσο χώρο μεταξύ εσωτερικής και εξωτερικής μεμβράνης (χημειώσμωση). 4. Φωσφορυλίωση, δηλαδή παραγωγή AΤΡ από ADΡ και Ρi με είσοδο πρωτονίων στο μιτοχονδριακό χυμό διαμέσου της ΑΤΡ-συνθετάσης (ή F 0 F 1 ΑΤΡάσης). λιπαρά οξέα αμινοξέα Μιτοχ. χυμός

32 Κύριες μεταβολικές διεργασίες που επιτελούνται στα mit: Κύκλος του Krebs Mεταφορά e- Oξειδωτική φωσφορυλίωση ΜΗΤΡΑ ΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗ Οι μεταβολικές διεργασίες δε γίνονται τυχαία μέσα στο mit αλλά σε καθορισμένους χώρους: φυσική και λειτουργική διαμερισματοποίηση

33 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ 1. Σχηματισμός ακετυλο-συνένζυμου A (acetyl-cοa) από (1 α ) τη γλυκόλυση, (1β) την οξείδωση λιπαρών οξέων (1γ) το μεταβολισμό των πρωτεϊνών πυροσταφυλική αφυδρογονάση στον μιτοχονδριακό χυμό πυροσταφυλικό ακετυλο-συνένζυμο Α: προέρχεται από μεταβολισμό γλυκόζης, λιπών, πρωτεϊνών

34 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ 1β. Οξείδωση λιπαρών οξέων Ο μεταβολισμός των λιπαρών οξέων ξεκινάει με το σχηματισμό ακυλο-συνενζύμου Α*. Αυτό μεταφέρεται στο μιτοχόνδριο μέσω της βιοχημικής οδού της ακυλο-καρνιτίνης και διασπάται σε ακετυλο-συνένζυμο Α με διαδοχικούς κύκλους β-οξείδωσης στο χυμό του μιτοχονδρίου

35 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ β-οξείδωση λιπαρών οξέων Γίνεται στο μιτοχονδριακό χυμό β-οξείδωση (αποικοδόμηση 2C) η είσοδος από το κυτταρόπλασμα διευκολύνεται με ειδικά διαμεμβρανικά μόρια της εσωτερικής και εξωτερικής μεμβράνης σε κάθε κύκλο αποικοδομούνται 2 άτομα άνθρακα με ταυτόχρονη παραγωγή ακετυλοσυνένζυμου A, ενός μορίου NADH και FADH 2

36 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ (Λιπαρά οξέα και παραγωγή ενέργειας στα μιτοχόνδρια) 1. Η οξείδωση των λιπαρών οξέων δημιουργεί πολλή περισσότερη ενέργεια από ότι ίση ποσότητα γλυκόζης 2. Υπάρχουν καλύτερες αποθήκες λιπών σε σχέση με αποθήκες γλυκόζης η οξείδωση ενός μορίου παλμιτικού οξέος, με 16 άτομα άνθρακα, παράγει στο μιτοχόνδριο 131 μόρια ΑΤΡ. Τα ενεργειακά αποθέματα της γλυκόζης εξαντλούνται πολύ γρήγορα. Με την πάροδο του χρόνου η κύρια πηγή ενέργειας είναι η οξείδωση των λιπαρών οξέων.

37 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ (1γ) οι πρωτεΐνες και τα ελεύθερα αα μετατρέπονται με τρανσαμίνωση, οξειδωτική απαμίνωση κά μεταβολικές οδούς σε acetyl CoA Το παραγόμενο acetyl CoA από τη β-οξείδωση, τη γλυκόλυση και το μεταβολισμό των πρωτεϊνών χρησιμοποιείται στη συνέχεια για τον κύκλο του Κrebs Κύκλος του Krebs: μεταβολική οδός στην οποία συγκλίνουν όλες οι κύριες καταβολικές οδοί του κυττάρου

38 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ 2. Εισαγωγή του ακετυλο-cοa στον κύκλο του Krebs και σχηματισμός 3 μορίων NADH, 1 μορίου FADH 2 και 1 μορίου GΤΡ Γίνεται στο μιτοχονδριακό χυμό CH 3 CΟΟH (ως ακετυλο-συνένζυμο Α) + 2H 2 Ο + 3NAD+ + FAD 2CΟ 2 + 3NADH + FADH 2 1. οξείδωση των ακετυλομάδων σε CΟ 2 2. ένα μόριο GΤΡ 3. μόρια NADH και FADH 2 : Ανηγμένα συνένζυμα: φορείς υδρογονοκατιόντων Η+ και ηλεκτρονίων υψηλής ενέργειας, τα οποία μεταφέρονται στην αναπνευστική αλυσίδα.

39 Krebs reactions transfer energy from the progressive oxidation of ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ substrates to two types of energy carriers, NAD and FAD 2. Εισαγωγή του ακετυλο-cοa στον κύκλο του Krebs και σχηματισμός 3 μορίων NADH, 1 μορίου FADH 2 και 1 μορίου GΤΡ ακονιτάση 3 η αντίδραση οξειδοαναγωγής 1 η αντίδραση οξειδοαναγωγής 2 η αντίδραση οξειδοαναγωγής οξαλοξικό κιτρική συνθετάση κιτρικό ακονιτάση ισοκιτρικό α-κετογλουταρικό ηλεκτρυλο CoA αποακυλίωση ηλεκτρικό οξυ ηλεκτρική αφυδρογονάση φουμαρικό φουμαράση μαλεϊκό μαλεϊκή αφυδρογονάση οξαλοξικό

40

41

42 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ Χωρίς τα μιτοχόνδρια: τα ζωικά κύτταρα θα εξαρτιόνταν από τη γλυκόλυση για να παράγουν τα απαιτούμενα ποσά AΤΡ. Η γλυκόλυση είναι πολύ λιγότερο αποδοτική ενεργειακά σε σχέση με την οξειδωτική φωσφορυλίωση πυροσταφυλικό 2 vs. 36 mol ATP/ mol glucose

43 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ Η διάσπαση ενός μορίου γλυκόζης, μέσω γλυκόλυσης, κύκλου του Krebs και οξειδωτικής φωσφορυλίωσης 36 μόρια ΑΤΡ: Γλυκόζη + 36ΑDΡ + 36Ρi + 36Η + + 6Ο 2 6CΟ ΑΤΡ + 42Η 2 Ο Το καθαρό ενεργειακό κέρδος είναι περίπου 30 μόρια ΑΤΡ δεδομένης της ενεργειακής απώλειας για τη μεταφορά των μορίων ΑΤΡ από το μιτοχόνδριο στο κυτταρόπλασμα

44 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ 3. Μεταφορά των ηλεκτρονίων e- που φέρνουν τα μόρια NADH και FADH 2 στα κυτοχρώματα της εσωτερικής μιτοχονδριακής μεμβράνης με ταυτόχρονη έξοδο πρωτονίων από το μιτοχονδριακό χυμό προς τον ενδιάμεσο χώρο μεταξύ εσωτερικής και εξωτερικής μεμβράνης (χημειώσμωση).

45 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΛΥΣΙΔΑ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΜΕΜΒΡΑΝΗ ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΟΥ Κυτόχρωμα C ΜΒ 13kDa (περιφερική πρωτεΐνη) CoQ: ΜΒ daltons (ουμπικινόνη) Ι: υπομονάδες ΜΒ 10 6 daltons ΙΙ: 4 υπομονάδες ΜΒ 132kDa ΙΙΙ: 9-11 υπομονάδες ΜΒ 560kDa ΙV: υπομονάδες ΜΒ 200kDa Αίμη, Fe, Cu

46 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΛΥΣΙΔΑ Τα συστατικά της αναπνευστικής αλυσίδας εμφανίζουν διάχυση στο επίπεδο της μεμβράνης Τα ένζυμα μπορούν να μεταβιβάζουν ηλεκτρόνια με ρυθμό ~1 ηλεκτρόνιο/20 msec

47 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΛΥΣΙΔΑ ενδιάμεσος χώρος Μιτοχ. χυμός Μεταφορά των ηλεκτρονίων που φέρνουν τα μόρια NADH και FADH 2 στα κυτοχρώματα της εσωτερικής μιτοχονδριακής μεμβράνης με ταυτόχρονη έξοδο πρωτονίων από το μιτοχονδριακό χυμό προς τον ενδιάμεσο χώρο μεταξύ εσωτερικής και εξωτερικής μεμβράνης (χημειώσμωση).

48 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΛΥΣΙΔΑ Ροή ηλεκτρονίων εγκαθίδρυση ηλεκτροχημικής διαβάθμισης μεταξύ μιτοχονδριακού χυμού και ενδιάμεσου χώρου ενδιάμεσος χώρος Μιτοχ. χυμός Αναπνευστική αλυσίδα: σύστημα συζευγμένων οξειδοαναγωγικών αντιδράσεων: τα ηλεκτρόνια μετακινούνται αυθόρμητα από ζεύγος ουσιών με χαμηλό οξειδο-αναγωγικό δυναμικό και μικρή συγγένεια για τα ηλεκτρόνια, προς ζεύγος ουσιών με υψηλό οξειδο-αναγωγικό δυναμικό και μεγάλη συγγένεια με τα ηλεκτρόνια. Στην πορεία αυτή συμβαίνει μεταβολή της ελεύθερης ενέργειας, ικανής για τη σύνθεση αρκετών μορίων ΑΤΡ.

49 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΛΥΣΙΔΑ ενδιάμεσος χώρος Μιτοχ. χυμός Η μεταφορά των ηλεκτρονίων αρχίζει με τη συμμετοχή του συμπλόκου της NADH αφυδρογονάσης, όπου το ιόν υδριδίου (Η: ) αποβάλλεται από το NADH και αποδίδει ένα πρωτόνιο και δύο ηλεκτρόνια. Στη συνέχεια τα ηλεκτρόνια περνούν από μια ομάδα φλαβίνης που συνδέεται με το σύμπλοκο και από τα κέντρα σιδήρου-θείου για να καταλήξουν στην ουμπικινόνη. Επίσης, τα ηλεκτρόνια μπορούν να μπουν στην αναπνευστική αλυσίδα μέσω του FADH 2 και του συμπλόκου ΙΙ της ηλεκτρικής αφυδρογονάσης, που αποδίδουν τα ηλεκτρόνια στην ουμπικινόνη. Το μικρό αυτό υδρόφοβο, ευδιάλυτο στη μεμβράνη μόριο αποδίδει τα ηλεκτρόνια στο σύμπλοκο των κυτοχρωμάτων b-c1, όπου ο φορέας των ηλεκτρονίων είναι πλέον το άτομο του σιδήρου που περιέχεται στα μόρια της αίμης. Το κυτόχρωμα παραλαμβάνει τα ηλεκτρόνια και τα μεταφέρει στην κυτοχρωμική οξειδάση.

50 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΛΥΣΙΔΑ ενδιάμεσος χώρος Μιτοχ. χυμός Τέσσερα ηλεκτρόνια από το κυτόχρωμα c και τέσσερα πρωτόνια που λαμβάνονται από το υδάτινο περιβάλλον μεταφέρονται σε ένα μόριο Ο 2 σχηματίζοντας δύο μόρια νερού. Κατά τη διαδικασία αυτή προκαλούνται αλλοστερικές μεταβολές στη στερεοδιάταξη του ενζύμου με αποτέλεσμα από μια πλευρική ιμιδαζολική ομάδα της επιφάνειας της οξειδάσης, να αντλούνται 4 πρωτόνια από το μιτοχονδριακό χυμό προς το διαμεμβρανικό χώρο δημιουργώντας την ηλεκτροχημική διαβάθμιση των πρωτονίων.

51 Κυτοχρωμική οξειδάση ΙV: υπομονάδες ΜΒ 200kDa Αίμη, Fe, Cu

52 Κυτοχρωμική οξειδάση Περισσότερο από 95% του Ο2 που αναπνέουμε υφίσταται μία ενορχηστρωμένη αναγωγή σε νερό O 2 + 4e - + 4H + 2H 2 O Η κυτοχρωμική οξειδάση είναι ο τελικός αποδέκτης e- στην ΑΑ. ουσίες που αναστέλλουν τη δράση της ΚΟ (π.χ. CO) είναι πολύ τοξικές O κύριος ρόλος του Ο2 για όλους τους αερόβιους οργανισμούς είναι η λειτουργία του ως συλλέκτης/αποθήκη e-

53 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΛΥΣΙΔΑ 10 πρωτόνια μεταφέρονται διαμέσου της εσωτερικής μεμβράνης για κάθε ζευγάρι e- που μεταφέρεται από το NADH στο Ο 2 6 πρωτόνια μεταφέρονται διαμέσου της εσωτερικής μεμβράνης για κάθε ζευγάρι e- που μεταφέρεται από το FADH 2 στο Ο 2 1. διαβάθμιση ph: ph μιτοχονδριακού χυμού = 8.0 ph του διαμεμβρανικού χώρου = διαμεμβρανικό δυναμικό στις δύο πλευρές της εσωτερικής μιτοχονδριακής μεμβράνης: συσσώρευση q- στην πλευρά της μεμβράνης που βλέπει το μιτοχονδριακό χυμό και q+ στην πλευρά προς το διαμεμβρανικό χώρο.

54 ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΛΥΣΙΔΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ

55 ΔΟΜΗ-ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΜΕΜΒΡΑΝΗ ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΟΥ Τα e- της αναπνευστικής αλυσίδας προκαλούν με την ενέργειά τους την έξοδο πρωτονίων, τα οποία με τη σειρά τους οδηγούν την F 0 F 1 AΤΡάση σε παραγωγή AΤΡ. Για κάθε ζευγάρι ηλεκτρονίων του NADH παράγονται 3 μόρια AΤΡ, ενώ δύο τέτοια μόρια παράγονται από το ζευγάρι ηλεκτρονίων του FADH 2. Έτσι έχουμε: 3x3+2+1=12 μόρια AΤΡ για κάθε «τρέξιμο» του κύκλου. Όμως, η καθαρή ενεργειακή απόδοση για το κύτταρο είναι σαφώς μικρότερη, αφού πρέπει να συνυπολογιστεί και η κατανάλωση ενέργειας για τη μεταφορά του ίδιου του ΑΤΡ στο κυτοσόλιο.

56 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΛΥΣΙΔΑ Τόσο τα μιτοχόνδρια, όσο και οι χλωροπλάστες αλλά και τα βακτήρια, χρησιμοποιούν τον ίδιο μηχανισμό (χημειώσμωση) που αρχίζει με ηλεκτρόνια υψηλής ενέργειας, που συντελούν στη δημιουργία της ηλεκτροχημικής διαβάθμισης των πρωτονίων και ολοκληρώνεται με τη σύνθεση του ΑΤΡ.

57 ΔΟΜΗ-ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΜΕΜΒΡΑΝΗ ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΟΥ Παραγωγή ενέργειας με το μηχανισμό της οξειδωτικής φωσφορυλίωσης: 4. Φωσφορυλίωση, δηλαδή παραγωγή AΤΡ από ADΡ και Ρi με είσοδο πρωτονίων στο μιτοχονδριακό χυμό διαμέσου της ΑΤΡ-συνθετάσης (ή F 0 F 1 ΑΤΡάσης).

58

59 ΔΟΜΗ-ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ Σύμπλεγμα ΑΤΡάσης F 0 F 1 ΕΣΩΤ. ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΟΥ αποτελείται από δύο διακριτά τμήματα: α) μεμβρανικό = F 0, απαρτίζεται από τρεις τύπους πρωτεϊνικών υπομονάδων, a, b c, σε αναλογίες 1:2:12και β) προεξέχον =F 1 τμήμα, απαρτίζεται από πέντε διαφορετικές πρωτεϊνικές υπομονάδες, α, β, γ, δ και ε σε αναλογία 3:3:1:1:1. F 0 : υπομονάδες a, b (μίσχος που εκτείνεται προς την F1) και c Υπάρχουν και δύο έως πέντε επιπλέον πεπτίδια με άγνωστη λειτουργία. Οι πρωτεϊνικές υπομονάδες δημιουργούν ένα διαμεμβρανικό δίαυλο διαμέσου του οποίου περνούν τα πρωτόνια προς την F 1. 3α + 3β σφαιρική δομή με διάμετρο 12 nm, που ενώνεται με το σύμπλεγμα της F 0, μέσω των πρωτεϊνικών υπομονάδων γ (διαπερνά όλο το σύστημα), δ και ε (στέλεχος). Καταλυτικές υπομονάδες σύνθεσης ΑΤΡ: μία σε κάθε β υπομονάδα

60 ΔΟΜΗ-ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ Το σύμπλεγμα της ATP συνθετάσης είναι ένα μοριακός κινητήρας! Η ομάδα c/γ/ε περιστρέφεται (μοτέρ) σε σχέση με την ομάδα a/b/δ/α/β (η οποία είναι ακινητοποιημένη, στάτωρ) Ο κινητήρας τίθεται σε κίνηση από τη μεταφορά Η+ τα οποία διέρχονται από τον ενδιάμεσο χώρο στο matrix (χυμός) (chemiosmotic force) διαμέσου του πόρου Η+ του συμπλέγματος c. Η περιστροφή της υπομονάδας γ (που βρίσκεται σε επαφή με τις α/β) προκαλεί διαδοχικές αλλαγές στη στεροδιαμόρφωση του αυμπλόκου α/β με αποτέλεσμα την ενεργότητα σύνθεσης ATP (στην υπομονάδα β)

61 ΔΟΜΗ-ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ Σύμπλεγμα α3β3: Τα τρία σύμπλοκα α/β είναι πανομοιότυπα μεταξύ τους αλλά μπορούν να βρίσκονται σε 3 διαφορετικές καταστάσεις στεροεδιαμόρφωσης: 1. Open / Ανοιχτή: Χαμηλή συγγένεια σύνδεσης ATP/ADP/Pi, καταλυτικά ΑΝΕΝΕΡΓΗ 2. Loose /Χαλαρή: Χαλαρή σύνδεση ATP/ADP/Pi, καταλυτικά ΑΝΕΝΕΡΓΗ 3. Tight /ΣΦΙΧΤΗ: Υψηλή συγγένεια σύνδεσης ATP/ADP/Pi, καταλυτικά ΕΝΕΡΓΗ Η στεροδιαμόρφωση των 3 συμπλόκων α/β του «στάτωρα» καθορίζονται από τις ασύμμετρες αλληλεπιδράσεις τους με το «μοτέρ» (c, γ, ε) και αλλάζουν με κυκλικό, διαδοχικό τρόπο: Για να σχηματιστεί ένα μόριο ΑΤΡ απαιτείται η διέλευση 3Η+ μέσα από το δίαυλο

62 Ηλεκτροχημική σύζευξη (1961 Ρeter Μitchell) ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ

63 ΔΟΜΗ-ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΜΕΜΒΡΑΝΗ ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΟΥ Τα μόρια AΤΡ που παράγονται διαπερνούν την εσωτερική και την εξωτερική μεμβράνη με αντίστοιχη είσοδο ADΡ. πρωτεΐνες αντίθετης μεταφοράς 1. HPO4 - OH 2. Μεταφορέας ΑΤΡ-ADP: διμερής πρωτεΐνη, ΜΒ 30 kda για την κάθε υπομονάδα, 10-15% των πρωτεϊνών της εσωτερικής μιτοχονδριακής μεμβράνης (από τις πιο άφθονες μιτοχονδριακές πρωτεΐνες)

64 ΔΟΜΗ-ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ Σύμπλεγμα ΑΤΡάσης F 0 F 1 ΕΣΩΤ. ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΟΥ Η συνθετάση ΑΤΡ έχει τη δυνατότητα να λειτουργεί και ως αντλία μεταφοράς Η+ αντίθετα από το ηλεκτροχημικό δυναμικό (κατανάλωση ενέγειας/υδρόλυση ΑΤΡ) Σε κάθε κύτταρο ενός οργανισμού κάθε μόριο AΤΡ υφίσταται αντιστρεπτή φωσφορυλίωση - υδρόλυση αρκετές χιλιάδες φορές την ημέρα.

65 ΔΟΜΗ-ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ Σύμπλεγμα ΑΤΡάσης F 0 F 1 ΕΣΩΤ. ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΟΥ Σε ορισμένα βακτήρια η λειτουργία του ενζύμου εξαρτάται από την παρουσία Ο2: Έλλειψη Ο2: το ένζυμο λειτουργεί ως αντλία μεταφοράς Η+ προς τον εξωκυττάριο χώρο έτσι ώστε να δημιουργείται κατάλληλη διαβάθμιση Η+ και να μπορεί το βακτήριο να εισάγει τις απαραίτητες θρεπτικές ουσίες. Διπλή λειτουργία: αντιστρεπτή σύζευξη

66 ΔΟΜΗ-ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ Reactions that remove free energy are oxidation reactions; reactions that add free energy are reduction reactions Enzymes facilitate oxidation and reduction reactions at the same time, by transferring free energy from one molecule to another; some energy is always lost in such transfers Locations: Krebs reactions take place in the matrix; electron transport takes place on the inner membrane; (a gradient is maintained across the inner membrane) ATP synthesis takes place in the matrix as protons cross the inner membrane from the intermembrane space Krebs reactions transfer energy from the progressive oxidation of substrates to two types of energy carriers, NAD and FAD Energy carriers donate electrons and free energy to the electron transport system (ETS) Each successive carrier in the ETS is reduced Electron transport cannot take place without pumping protons out of the matrix Proton pumping produces a chemiosmotic gradient that in turn restricts the rate of electron transport The most important process that achieves the gradient is ATP synthesis Electron transport always proceeds as fast as energy is removed from the gradient

67 ΔΟΜΗ-ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ATP synthase is not part of the electron transport system (ETS) Oxygen consumption results from electron transport and does not require ATP synthesis Protons entering the matrix through ATP synthase do not reduce oxygen The ETS cannot transport electrons if protons cannot be translocated into the intermembrane space The ETS does not "want" to maintain or restore a chemiosmotic gradient electron transport is driven by the proximity of reduced and oxidized carriers, facilitating exchange of electrons and free energy

68 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ Η + ΚΑΙ ΑΣΒΕΣΤΙΟ Μιτοχόνδρια: calcium sensors and regulators, storage tanks of calcium ions Το ηλεκτροχημικό δυναμικό χρησιμοποιείται επιπλέον για τη ρύθμιση της συγκέντρωσης του Ca 2+ στο κυτοσόλιο. Ca 2+ sequestration: άντληση Ca 2+ από το κυτταρόπλασμα στο μιτοχονδριακό χυμό Στο κυτοσόλιο η [Ca 2+ ] πρέπει να διατηρείται <10-7 Μ καθώς το μόριο αυτό είναι κρίσιμος ρυθμιστής πολλών κυτταρικών λειτουργιών Εισαγωγή Ca 2+ στο κυτοσόλιο παραγωγής ΑΤΡ (η διαφορά [Η + ] θα χρησιμοποιηθεί για άντληση των ιόντων Ca 2+ μέσα στα μιτοχόνδρια)

69 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΠΤΩΤΙΚΟΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ Apoptosis (programmed cell death, PCD): Φυσιολογικός μηχανισμός ανάπτυξης και λειτουργίας ιστών (50% νευρικών κυττάρων, 95% λεμφοκυττάρων κλπ) Γενετικά καθορισμένη, εξελικτικά συντηρημένη διαδικασία (νηματώδη C. elegans-άνθρωπος), απαιτεί κατανάλωση ATP Τα νεκρά κύτταρα απομακρύνονται τάχιστα από γειτονικά μακροφάγα προστασία παρακείμενων ιστών, κυττάρων από φλεγμονή και άλλες καταστροφικές αλλοιώσεις (Νέκρωση) Κρίσιμο ρόλο σε: ανάπτυξη, καρκίνο, φυσιολογική γήρανση και ασθένειες γήρατος πχ. Alzheimer s disease

70 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΠΤΩΤΙΚΟΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ Επάγεται διαμέσου 2 κύριων μονοπατιών: 1. Εμπλέκει τα Μιτοχόνδρια (εσωτερικό μονοπάτι-μιτοχονδριακό) 2. Ενεργοποίηση υποδοχέων-θανάτου (εξωτερικό μονοπάτι-μεμβρανικό) 1,2: Ενεργοποίηση κασπασών (τελεστές ΚΘ) (aspartate-specific cysteine proteases that are expressed as pro-enzymes) PS και «πέψη» αποπτωτικών κυττάρων από γειτονικά κύτταρα ή φαγοκύτταρα (αποφυγή κυτταρικής λύσης φλεγμονής)

71 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΠΤΩΤΙΚΟΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ κασπάσες 14 διαφορετικές Ενεργοποίηση: με πρωτεολυτική θραύση Εναρκτήριες κασπάσες: κασπάση -2, -8, -9 και Ενεργοποιούν τις: Κασπάσες τελεστές: -3, Πρωτεόλυση λαμινών, επιδιορθωτικά ένζυμα DNA (poly-adp-ribose-polymerase (PARP), κυτταροσκελετικές πρωτεΐνες (πχ. ακτίνη, φοδρίνη, gelsolin κλπ) Θραύση DNA (caspase-activated Dnase (CAD), Normally inactive complex with the inhibitor of CAD (ICAD). During apoptosis ICAD is cleaved by casp3) Ρύθμιση ενεργότητας κασπασών από: ενδογενείς αναστολείς (πχ. members of the Inhibitor of Apoptosis Protein (IAP) family)

72 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΠΤΩΤΙΚΟΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ γενικά χαρακτηριστικά Κυτταρική συρρίκνωση Blebbing κυτταρικής μεμβράνης Εξωτερίκευση PS Συμπύκνωση πυρήνα Θραύση DNA/συμπύκνωση χρωματίνης Αποπόλωση μιτοχονδρίων

73 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΠΤΩΤΙΚΟΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ Στα mit βρίσκονται όλα τα απαραίτητα συστατικά για την έναρξη της απόπτωσης (cytc, κασπάσες, Bcl-2 κλπ) Συμμετέχουν στον κυτταρικό θάνατο

74 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΠΤΩΤΙΚΟΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ DNA damage Ischaemia Oxidative stress Induction of p53 by pro-apoptotic stimuli Mitochondrial-mediated apoptosis Αύξηση διαπερατότητας της εξωτερικής μιτοχονδριακής μεμβράνης («μεταβατικός πόρος» comprised of the matrix protein cyclophilin D, the inner mitochondrial membrane protein adenine nucleotide translocator (ANT), and the outer mitochondrial membrane protein voltage dependent anion channel (VDAC) - Mitochondrial Apoptosis Channel 1. Απώλεια κλίσης Η+ που δημιουργείται από την αναπνευστική αλυσίδα (αποσύζευξη οξειδωτικής φωσφορυλίωσης) 2. Είσοδος νερού στο μιτοχονδριακό χυμό και «φούσκωμα» μιτοχονδρίων 3. Ελευθέρωση αποπτωτικών πρωτεινών στο κυτοσόλιο Bax (κυτόχρωμα c, apoptosis inducing factor AIF, endonuclease G (DNA fragmentation, chromosomal condensation), 4. Cytochrome C + APAF-1 (apoptosis protease activating factor) + pro-caspase-9 = Apoptosome 1. Caspase-9 activation 2. Ενεργοποίηση κασπασών τελεστών 3. Εκτέλεση αποπτωτικoύ προγράμματος

75 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΠΤΩΤΙΚΟΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ Voltage- Dependent Anion Channel Mitochondrial Apoptosis Channel mitochondrial Permeability Transition Pore

76 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΠΤΩΤΙΚΟΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Η ΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Κυτταρική αναπνοή 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Η ΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Κυτταρική αναπνοή 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Η ΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Κυτταρική αναπνοή 1 8.1 ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ 2 Οι οργανισµοί για να επιβιώσουν χρειάζονται ενέργεια. Η κυτταρική αναπνοή είναι η διαδικασία µέσα από την οποία οι οργανισµοί

Διαβάστε περισσότερα

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Οξείδωση της γλυκόζης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Καταβολισµός ή ανοµοίωση» C 6 H 12 O+6O 2 +6H 2 O 12H 2 O+6CO 2 +686 Kcal/mol Πηγές ενέργειας κατά την

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11. Βιοενεργητική & Μεταβολισµός: Μιτοχόνδρια, Χλωροπλάστες & Υπεροξειδιοσώµατα. Μέρος A

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11. Βιοενεργητική & Μεταβολισµός: Μιτοχόνδρια, Χλωροπλάστες & Υπεροξειδιοσώµατα. Μέρος A ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Βιοενεργητική & Μεταβολισµός: Μιτοχόνδρια, Χλωροπλάστες & Υπεροξειδιοσώµατα Μέρος A ΠΕΡΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Α. Η λειτουργία απλών µηχανών εξαρτάται από ενέργεια: - κίνηση αυτοκινήτου= βενζίνη / πετρέλαιο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ

ΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr 1. Χημική σύσταση του κυττάρου. 2. Δομή και λειτουργία του κυττάρου. 3. Μεταβολισμός: βασικές αρχές,

Διαβάστε περισσότερα

www.cyprusbiology.com ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ

www.cyprusbiology.com ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ www.cyprusbiology.com ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ 2014 ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ κύτταρο Το αυτοκίνητο καίει βενζίνη για να πάρει ενέργεια. Ποιο είναι το καύσιμο του κυττάρου;.. Με ποια αντίδραση

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία. Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου :

Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία. Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου : Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου : 1. Στο παρακάτω διάγραμμα του κύκλου του Krebs να σημειωθούν

Διαβάστε περισσότερα

Ο κύκλος του Krebs. Περιεχόµενα

Ο κύκλος του Krebs. Περιεχόµενα Ο κύκλος του Krebs Ο κύκλος του κιτρικού οξέος είναι µια κυκλική αλληλουχία αντιδράσεων, στην οποία το τελικό προϊόν είναι αντιδρόν του αρχικού σταδίου. Στον κύκλο αυτό συµµετέχουν πολλά ένζυµα τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Η υδρόλυση της ATP (σε ADP και μία φωσφορική ομάδα) απελευθερώνει ενέργεια που χρησιμοποιείται στις αναβολικές αντιδράσεις

Η υδρόλυση της ATP (σε ADP και μία φωσφορική ομάδα) απελευθερώνει ενέργεια που χρησιμοποιείται στις αναβολικές αντιδράσεις Κεφάλαιο 6 ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Αποικοδόμηση (διάσπαση) πολύπλοκων μορίων σε απλούστερες ενώσεις πχ στην κυτταρική αναπνοή η διάσπαση της γλυκόζης σε CO 2 και Η 2 Ο Η ενέργεια που απελευθερώνεται χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή στο Κύτταρο

1. Εισαγωγή στο Κύτταρο 1. Εισαγωγή στο Κύτταρο 1.1. Ορισμός του κυττάρου. Το κύτταρο είναι η δομική και λειτουργική μονάδα της ζωής (σχήμα 1). Το κύτταρο αποτελεί τη βάση της δομικής και λειτουργικής οργάνωσης ενός οργανισμού.

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία Θέματα πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Μετουσίωση είναι το φαινόμενο α. κατά το οποίο συνδέονται δύο αμινοξέα για τον σχηματισμό μιας πρωτεΐνης β. κατά

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 Μεταβολισμός και Βιοενεργητική [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 - Μεταβολισμός - Εισαγωγή Πολύ μεγάλο ρόλο στην λειτουργία ενός οργανισμού παίζει η ενέργεια και η κατάλληλη αξιοποίησή της.

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Ενότητα 3: Εφαρμογές Βιομηχανικής Βιοτεχνολογίας(1/3), 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων Διδάσκων: Δρ. Σεραφείμ Παπανικολαου Μαθησιακοί Στόχοι Βιοτεχνολογικά Προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ:Β 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Είναι γνωστό πως οποιοσδήποτε οργανισμός, για να λειτουργήσει χρειάζεται ενέργεια. Η ενέργεια αυτή βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Kυτταρική Bιολογία ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013)

Kυτταρική Bιολογία ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013) Kυτταρική Bιολογία ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013) ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ Οι λιπιδικές διπλοστιβάδες ως φραγμοί Νερό Υδρόφιλες φωσφολιπιδικές κεφαλές Φωσφολιπιδική μεμβράνη

Διαβάστε περισσότερα

(αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά ποντίκια νεκρά ποντίκια

(αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά ποντίκια νεκρά ποντίκια Το DNA είναι το γενετικό υλικό 1. Πείραμα Griffith (1928) Βακτήριο πνευμονιόκοκκου (Diplococcus pneumoniae) Χωρίς κάλυμμα Με κάλυμμα (αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά

Διαβάστε περισσότερα

Η ζητούμενη σειρά έχει ως εξής: αδενίνη < νουκλεοτίδιο < νουκλεόσωμα < γονίδιο < χρωματίδα < χρωμόσωμα < γονιδίωμα.

Η ζητούμενη σειρά έχει ως εξής: αδενίνη < νουκλεοτίδιο < νουκλεόσωμα < γονίδιο < χρωματίδα < χρωμόσωμα < γονιδίωμα. ΚΕΦ. 1 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ 1. Να κατατάξετε σε σειρά αυξανόμενου μεγέθους τις παρακάτω έννοιες που σχετίζονται με το γενετικό υλικό των οργανισμών: νουκλεόσωμα, χρωμόσωμα, αδενίνη, νουκλεοτίδιο, γονίδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΥΔΩΝ ΤΕΦΑΑ/ΔΠΘ ΜΑΘΗΜΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗΣ. Φατούρος Γ. Ιωάννης, Επίκουρος Καθηγητής

ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΥΔΩΝ ΤΕΦΑΑ/ΔΠΘ ΜΑΘΗΜΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗΣ. Φατούρος Γ. Ιωάννης, Επίκουρος Καθηγητής ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΥΔΩΝ ΤΕΦΑΑ/ΔΠΘ ΜΑΘΗΜΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Φατούρος Γ. Ιωάννης, Επίκουρος Καθηγητής ΔΙΑΛΕΞΗ 1 - ΓΡΗΓΟΡΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΒΑΣΙΚΩΝ ΓΝΩΣΕΩΝ A. Το Περιβάλλον του

Διαβάστε περισσότερα

ρευστότητα (εξασφαλίζεται µε τα φωσφολιπίδια)

ρευστότητα (εξασφαλίζεται µε τα φωσφολιπίδια) Λειτουργίες Πλασµατική µεµβράνη οριοθέτηση του κυττάρου εκλεκτική διαπερατότητα ή ηµιπερατότητα αναγνώριση και υποδοχή µηνυµάτων πρόσληψη και αποβολή ουσιών Πλασµατική µεµβράνη Ιδιότητες σταθερότητα ρευστότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της

Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της ΚΕΦ. 2 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της μεταγραφής; Διαφορές Αντιγραφή Μεταγραφή 1. Διατηρείται και μεταβιβάζεται η 1. Μεταβιβάζεται η γενετική

Διαβάστε περισσότερα

Η ανόργανη θρέψη των φυτών

Η ανόργανη θρέψη των φυτών Η ανόργανη θρέψη των φυτών Οργανικά θρεπτικά στοιχεία σάκχαρα που προέρχονται από τη διαδικασία της φωτοσύνθεσης με τις επακόλουθες μετατροπές Ανόργανα θρεπτικά στοιχεία προέρχονται από το έδαφος, με τη

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογικές μεμβράνες

Βιολογικές μεμβράνες Κυτταρική οργάνωση ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ 4.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ (απλή αναφορά) 4.2 ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΤΥΠΙΚΟΥ ΕΥΚΑΡΥΩΤΙΚΟΥ ΚΥΤΤΑΡΟΥ (απλή αναφορά) 4.3 ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΟΚΑΡΥΩΤΙΚΟ ΣΤΟ ΕΥΚΑΡΙΩΤΙΚΟ ΚΥΤΤΑΡΟ (απλή αναφορά) 4.4 Η ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

igenetics ΜΑΘΗΜΑ 3 Το γενετικό υλικό

igenetics ΜΑΘΗΜΑ 3 Το γενετικό υλικό igenetics ΜΑΘΗΜΑ 3 Το γενετικό υλικό ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ ΓΕΝΕΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ Στο DNA (RNA ιών) οι πληροφορίες για τα χαρακτηριστικά ενός οργανισμού (γονίδια) ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ Από κύτταρο σε κύτταρο και από

Διαβάστε περισσότερα

Ηδοµή των λιπαρών οξέων

Ηδοµή των λιπαρών οξέων Μεµβρανική Μεταφορά Ηδοµή των λιπαρών οξέων Λιπαρά οξέα-λιπίδια- µεµβράνες Κυτταρικές µεµβράνες: ρόλος διαχωριστικού τοίχους ιαφορετικές λειτουργίες της κυτταρικής µεµβράνης Ενδoκυτταρικές µεµβράνες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡIΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡIΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡIΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ 2010 2 ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ Η κυτταρική ή πλασματική μεμβράνη αποτελεί το εξωτερικό όριο του κυττάρου από το περιβάλλον και περικλείει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Η κυτταρική μεμβράνη ή πλασματική μεμβράνη είναι η εξωτερική μεμβράνη που περιβάλλει το κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Η κατάταξη γίνεται με εξετάσεις στα παρακάτω μαθήματα: Οι επιτυχόντες κατατάσσονται στα παρακάτω εξάμηνα ανά Κατηγορία πτυχιούχων

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Η κατάταξη γίνεται με εξετάσεις στα παρακάτω μαθήματα: Οι επιτυχόντες κατατάσσονται στα παρακάτω εξάμηνα ανά Κατηγορία πτυχιούχων ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Από το Τμήμα Ιατρικής ανακοινώνεται ότι για το ακαδημαϊκό έτος 2014-2015 στο Τμήμα Ιατρικής κατατάσσονται : Οι πτυχιούχου Πανεπιστημίου, Τ.Ε.Ι. ή ισοτίμων προς αυτά, Α.ΣΠΑΙ.Τ.Ε., της Ελλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης. Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό

Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης. Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό Το DNA είναι το γενετικό υλικό Αρχικά οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι οι πρωτεΐνες αποτελούσαν το γενετικό υλικό των οργανισμών.

Διαβάστε περισσότερα

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΠΩΣ ΜΕΤΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΟΙ ΟΥΣΙΕΣ ΣΤΑ ΥΓΡΑ Μεταφορά τροφών και αποβολή μη χρήσιμων ουσιών: Διάχυση (π.χ. το CO 2 που παράγεται κατά τον μεταβολισμό των κυττάρων, διαχέεται από τα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

Οξειδωτική καταπόνηση

Οξειδωτική καταπόνηση Οξειδωτική καταπόνηση Δημιουργία ενεργών μορφών οξυγόνου Ο ρόλος του μοριακού οξυγόνου ως τελικού αποδέκτη των ηλεκτρονίων στην αλυσίδα μεταφοράς ηλεκτρονίων της αναπνευστικής λειτουργίας των αερόβιων

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΜΟΥ (YΠΟ ΕΚ ΟΣΗ): ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΜΟΥ (YΠΟ ΕΚ ΟΣΗ): ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΜΟΥ (YΠΟ ΕΚ ΟΣΗ): ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ (Περιέχει 67 ερωτήσεις θεωρίας µε απαντήσεις, 116 ασκήσεις ανοικτού- κλειστού τύπου µε µ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ 2005 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1.2 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

7 η 21 η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ

7 η 21 η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΥΠΡΟΥ 7 η 21 η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΥΡΙΑΚΗ 7 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2010 Διάρκεια: 3 ώρες Οδηγίες προς τους διαγωνιζόμενους.... 1. Το εξεταστικό δοκίμιο

Διαβάστε περισσότερα

Α4. Να μεταφέρετε στο τετράδιό σας τις παρακάτω χημικές εξισώσεις σωστά συμπληρωμένες:

Α4. Να μεταφέρετε στο τετράδιό σας τις παρακάτω χημικές εξισώσεις σωστά συμπληρωμένες: ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 18 ΜΑΪΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ)

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Περιγραφή της περίπτωσης Άνδρας 43 ετών εισάγεται σε κλινική λόγω επιγαστραλγίας. Μετά από έλεγχο ετέθη η διάγνωση του πεπτικού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R;

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; (γ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει σε αυτό όξινες ιδιότητες; (δ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει

Διαβάστε περισσότερα

BIOXHMEIA, TOMOΣ II ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ!!! 1

BIOXHMEIA, TOMOΣ II ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ!!! 1 BIOXHMEIA, TOMOΣ II ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ!!! 1 Kwashiorkor 2 Ο μεταβολισμός αποτελείται από εξαιρετικά διασυνδεόμενες πορείες λίπη πολυσακχαρίτες πρωτείνες λιπαρά οξέα γλυκερόλη

Διαβάστε περισσότερα

Athens 2010 Μαρία Α. Καρδάση

Athens 2010 Μαρία Α. Καρδάση Athens 2010 Γλυκοζυλίωση Τα τελευταία χρόνια όληηπροσπάθειατης αισθητικής αποκατάστασης του γηρασμένου δέρματος αφορούσε κυρίως την αποκατάσταση της εξωγενούς γήρανσης φωτογήρανσης. Τι γίνεται όμως με

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. Β Α2. Γ Α3. Α Α4. Α5. Γ ΘΕΜΑ Β ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ B1. Α (Σωµατικά κύτταρα στην αρχή της µεσόφασης): 1, 4, 5, 6 Β (Γαµέτες): 2, 3, 7, 8 Β2. (Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: Α1. Το γονίδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. ΖΗΤΗΜΑ Α Το σχεδιάγραμμα δείχνει τμήμα κυτταρικής μεμβράνης.

ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. ΖΗΤΗΜΑ Α Το σχεδιάγραμμα δείχνει τμήμα κυτταρικής μεμβράνης. ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ ΖΗΤΗΜΑ Α Το σχεδιάγραμμα δείχνει τμήμα κυτταρικής μεμβράνης. (α) Να ονομάσετε τα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ημερομηνία και Ώρα εξέτασης: Δευτέρα, 20 Μαΐου 2013 07:30-10:30

Διαβάστε περισσότερα

Η επιστήμη της Φυσιολογίας μελετά: 1. Τα χαρακτηριστικά και 2. Τους μηχανισμούς λειτουργίας του ανθρωπίνου σώματος τα οποία τον καθιστούν ζωντανό όν

Η επιστήμη της Φυσιολογίας μελετά: 1. Τα χαρακτηριστικά και 2. Τους μηχανισμούς λειτουργίας του ανθρωπίνου σώματος τα οποία τον καθιστούν ζωντανό όν Η επιστήμη της Φυσιολογίας μελετά: 1. Τα χαρακτηριστικά και 2. Τους μηχανισμούς λειτουργίας του ανθρωπίνου σώματος τα οποία τον καθιστούν ζωντανό όν 01/27 -Η μικρότερη δομική και λειτουργική μονάδα ζωντανής

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Θεμάτων Βιολογίας Β' Λυκείου 2014-2015 Κεφάλαιο 3 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

Τράπεζα Θεμάτων Βιολογίας Β' Λυκείου 2014-2015 Κεφάλαιο 3 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΓΗ_Β_ΒΙΟ_0_14306 Β6 (ΚΕΦ. 2, 3) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΙΙ. Στο φυτικό κύτταρο συνυπάρχουν δύο οργανίδια τα οποία διαθέτουν γενετικό υλικό και τα οποία σχετίζονται λειτουργικά, στο πλαίσιο δύο βασικών μεταβολικών διεργασιών.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ Διάχυση Η διάχυση είναι το κύριο φαινόμενο με το οποίο γίνεται η παθητική μεταφορά διαμέσου ενός διαχωριστικού φράγματος Γενικά στη διάχυση ένα αέριο ή

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2004

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2004 ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

οµή και Λειτουργία της Κυτταρικής Μεµβράνης

οµή και Λειτουργία της Κυτταρικής Μεµβράνης οµή και Λειτουργία της Κυτταρικής Μεµβράνης Αποµόνωση του κυττάρου από το περιβάλλον 10.1-membrane_fluidity.mov Λειτουργίες της κυτταρικής µεµβράνης 1. Ρυθµίζει τη διεύλευση ουσιών 2. Αναγνωρίζει χηµικά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΥΠΡΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΥΠΡΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΥΠΡΟΥ ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Α' ΦΑΣΗ ΚΥΡΙΑΚΗ 8 Φεβρουαρίου 2009 Διάρκεια: 3 ώρες.... Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από εκατό (100) ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Για κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Βιοϊατρική τεχνολογία

Βιοϊατρική τεχνολογία Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Βιοϊατρική τεχνολογία Ενότητα 3: Μεμβράνες - Ηλεκτρικά δυναμικά, Νευρικό & μυϊκό σύστημα Αν. καθηγητής Αγγελίδης Παντελής e-mail: paggelidis@uowm.gr ΕΕΔΙΠ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Για τις προτάσεις Α1 και Α να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και, δίπλα, το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή επιλογή. Α1. Ποιο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΝΖΥΜΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ 1. Να εξηγήσετε γιατί πολλές βιταμίνες, παρά τη μικρή συγκέντρωσή τους στον οργανισμό, είναι πολύ σημαντικές για

Διαβάστε περισσότερα

Λ.Χ. Μαργαρίτης ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΑΣ, ΜΕΡΟΣ A. http://kyttariki.biol.uoa.gr. Τμήμα Βιολογίας Μάθημα: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΟΥ Γ εξάμηνο.

Λ.Χ. Μαργαρίτης ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΑΣ, ΜΕΡΟΣ A. http://kyttariki.biol.uoa.gr. Τμήμα Βιολογίας Μάθημα: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΟΥ Γ εξάμηνο. Τμήμα Βιολογίας Μάθημα: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΟΥ Γ εξάμηνο. ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΑΣ, ΜΕΡΟΣ A Λ.Χ. Μαργαρίτης...για περισσότερα... http://kyttariki.biol.uoa.gr Ηλεκτρονική μικροσκοπία Φροντιστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Μοριακή Αναγνώριση. 5.1. Εισαγωγή. 5.2. Σταθερές σύνδεσης και αποχωρισµού. [A][B] k d = ----------- [AB] [ΑΒ] k i = ---------- [Α][Β] Κεφάλαιο

Μοριακή Αναγνώριση. 5.1. Εισαγωγή. 5.2. Σταθερές σύνδεσης και αποχωρισµού. [A][B] k d = ----------- [AB] [ΑΒ] k i = ---------- [Α][Β] Κεφάλαιο Κεφάλαιο 5-1 5 Μοριακή Αναγνώριση 5.1. Εισαγωγή Ένα από τα σηµαντικότερα χαρακτηριστικά των ζωντανών οργανισµών είναι ότι τα µακροµόρια που περιέχουν κάνουν πολύ εξειδικευµένες αλληλεπιδράσεις µε άλλα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Από την καρδιοπνευμονική στην καρδιοεγκεφαλική αναζωογόνηση ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Μαρία Ι. Σεφέρου Ειδικευόμενη Καρδιολογίας Σισμανόγλειο Γ.Ν.Α. ΑΝΑΚΟΠΗ Ηλεκτρική Φάση Κυκλοφορική Φάση Μεταβολική Φάση ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

σ α τ τι τ κή ή φόρτι τ ση σ δυναµική ή φόρτι τ ση σ Μετ ε α τ βο β λισµ σ ός

σ α τ τι τ κή ή φόρτι τ ση σ δυναµική ή φόρτι τ ση σ Μετ ε α τ βο β λισµ σ ός ΚΕΦ.4- ΑΝΘΡΩΠΟΜΕΤΡΙΑ ΚΑΙ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΘΕΣΕΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 4.ΙΙ.-ΕΡΓΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Σύγχρονη Εργονοµία 1 ΚΛΑ ΟΙ ΕΡΓΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ I. ΑΝΘΡΩΠΟΜΕΤΡΙΑ II. ΕΡΓΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ III. ΕΜΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ IV. ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Κατά τη διάρκεια των φυσιολογικών ανθρώπινων διεργασιών παραγωγή ενέργειας, αποτοξίνωση από τοξικές ουσίες και ανοσολογική απόκριση, παράγονται από τον οργανισµό ελεύθερες

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία

ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία όσον αφορά τη δομή και λειτουργικότητά τους. Ο γενικός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ 1ο Α. Για τις ημιτελείς προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδες φαινολικών ενώσεων

Ομάδες φαινολικών ενώσεων ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία όσον αφορά τη δομή και λειτουργικότητά τους. Ο γενικός

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ.4- ΑΝΘΡΩΠΟΜΕΤΡΙΑ ΚΑΙ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΘΕΣΕΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΚΕΦ.4- ΑΝΘΡΩΠΟΜΕΤΡΙΑ ΚΑΙ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΘΕΣΕΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΕΦ.4- ΑΝΘΡΩΠΟΜΕΤΡΙΑ ΚΑΙ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΘΕΣΕΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 4.ΙΙ ΙΙ.-ΕΡΓΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Σύγχρονη Εργονοµία 1 1 I. II. III. IV. ΚΛΑ ΟΙ ΕΡΓΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ I. ΑΝΘΡΩΠΟΜΕΤΡΙΑ II. ΕΡΓΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ III. ΕΜΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ IV.

Διαβάστε περισσότερα

Για εισαγωγή στο Τμήμα Ιατρικής

Για εισαγωγή στο Τμήμα Ιατρικής Τμήμα Ιατρικής Της Σχολής Επιστημών Υγείας Του Α.Π.Θ. Οδηγός Κατατακτηρίων Εξετάσεων Για εισαγωγή στο Τμήμα Ιατρικής Ακαδημαϊκού έτους 2015-2016 1 Γενικές Οδηγίες Σύμφωνα με το Νόμο 4218/2013 και την Υπουργική

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία(Γενικής(Παιδείας Β Λυκείου

Βιολογία(Γενικής(Παιδείας Β Λυκείου Βιολογία(Γενικής(Παιδείας Β Λυκείου Ελληνογαλλική Σχολή Jeanne D Arc 2011-2012 Δημοσθένης Καρυοφύλλης email: dkariofi@e-biology.gr www.ibrain.gr Κεφ. 1 ο Χημική σύσταση του κυττάρου Χαρακτηριστικά των

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ (Systems Biology): Μια δυναμική βιολογική προσέγγιση!!!

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ (Systems Biology): Μια δυναμική βιολογική προσέγγιση!!! BIOXHMEIA, TOMOΣ II ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ (Systems Biology): Μια δυναμική βιολογική προσέγγιση!!! 1 Kwashiorkor Kwashiorkor 2 Ο μεταβολισμός αποτελείται από εξαιρετικά διασυνδεόμενες

Διαβάστε περισσότερα

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει ορισμένες ιδιαιτερότητες σε σχέση με τη μη βιολογική που οφείλονται στη φύση των βιοκαταλυτών Οι ιδιαιτερότητες αυτές πρέπει να παίρνονται σοβαρά υπ όψη κατά το σχεδιασμό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ TECHNOLOGICAL EDUCATION INSTITUTION OF WESTERN MACEDONIA ΚΟΙΛΑ ΚΟΖΑΝΗΣ-GR 50100 I KILA, GR 50101 KOZANI-GREECE http://www.teiwm.gr ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Χαλκός Cu. Στοιχείο µετάπτωσης, µέταλλο. Στο κυτταρικό περιβάλλον βρίσκεται σε δύο µορφές οξείδωσης. Cu + ανηγµένος χαλκός. Cu 2+ οξειδωµένος χαλκός

Χαλκός Cu. Στοιχείο µετάπτωσης, µέταλλο. Στο κυτταρικό περιβάλλον βρίσκεται σε δύο µορφές οξείδωσης. Cu + ανηγµένος χαλκός. Cu 2+ οξειδωµένος χαλκός Χαλκός Cu Στοιχείο µετάπτωσης, µέταλλο Στο κυτταρικό περιβάλλον βρίσκεται σε δύο µορφές οξείδωσης Cu + ανηγµένος χαλκός Cu 2+ οξειδωµένος χαλκός Είναι µαλακό οξύ προτιµά να προσαρτάται σε µαλακούς υποκαταστάτες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΥΣ 2014 2015 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Πτυχιούχων ΑΕΙ, ΤΕΙ ή ισοτίμων προς

Διαβάστε περισσότερα

3. Εντοπίστε στη πιο κάτω παράγραφο τις λέξεις που είναι λάθος και αντικαταστήστε τις με τις ορθές:

3. Εντοπίστε στη πιο κάτω παράγραφο τις λέξεις που είναι λάθος και αντικαταστήστε τις με τις ορθές: ΦΥΕ31: Δομή και Λειτουργία του Κυττάρου ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Μέρος 1ο (Απαντήστε στις παρακάτω 10 ερωτήσεις*) 20-07-2005 1. Ποιό ή ποιά από τα κυτταρικά οργανίδια/υποκυτταρικές δομές περιβάλλονται από

Διαβάστε περισσότερα

ΙV. Το ευκαρυωτικό κύτταρο. Γενικά στοιχεία Μορφή Δομή & Οργάνωση Πυρήνας Ενεργειακά κέντρα Κυτταρικός σκελετός

ΙV. Το ευκαρυωτικό κύτταρο. Γενικά στοιχεία Μορφή Δομή & Οργάνωση Πυρήνας Ενεργειακά κέντρα Κυτταρικός σκελετός ΙV. Το ευκαρυωτικό κύτταρο Γενικά στοιχεία Μορφή Δομή & Οργάνωση Πυρήνας Ενεργειακά κέντρα Κυτταρικός σκελετός Ευ-καρυωτικοί = εμπύρηνα κύτταρα, με υψηλή οργάνωση και διαμερισματοποίηση 1 ευκ. κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

Τα ερυθροκύτταρα αποτελούν τα πολυαριθμότερα κύτταρα του περιφερικού

Τα ερυθροκύτταρα αποτελούν τα πολυαριθμότερα κύτταρα του περιφερικού EΡΥΘΡΟΚΥΤΤΑΡΑ 5 Στο κεφάλαιο αυτό: Ανασκοπείται η λειτουργία του ερυθροκυττάρου και η δομή και λειτουργία της ερυθροκυτταρικής μεμβράνης. Περιγράφονται τα κύτταρα της ερυθροκυτταρικής σειράς. Τονίζονται

Διαβάστε περισσότερα

2/4/2015. ικοτυλήδονα. Έµβρυο. επικοτύλιο. υποκοτύλιο. Μονοκοτυλήδονα. ενδοσπέρµιο. κοτυληδόνα. επικοτύλιο. ριζίδιο. Περίβληµα.

2/4/2015. ικοτυλήδονα. Έµβρυο. επικοτύλιο. υποκοτύλιο. Μονοκοτυλήδονα. ενδοσπέρµιο. κοτυληδόνα. επικοτύλιο. ριζίδιο. Περίβληµα. Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Δοµή σπέρµατος ικοτυλήδονα περίβληµα ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Δοµή και βλάστηση των σπερµάτων» Διδάσκων: Χρήστος Χατζησαββίδης κοτυληδόνα επικοτύλιο υποκοτύλιο

Διαβάστε περισσότερα

Η φαινυλκετονουρία,γνωστή και ως PKU έχει αναγνωριστει για πρώτη φορά από τον γιατρό Asbjørn Følling στη Νορβηγία το 1934. Η φαινυλκετονουρία (PKU)

Η φαινυλκετονουρία,γνωστή και ως PKU έχει αναγνωριστει για πρώτη φορά από τον γιατρό Asbjørn Følling στη Νορβηγία το 1934. Η φαινυλκετονουρία (PKU) Η φαινυλκετονουρία,γνωστή και ως PKU έχει αναγνωριστει για πρώτη φορά από τον γιατρό Asbjørn Følling στη Νορβηγία το 1934. Η φαινυλκετονουρία (PKU) μπορεί να ορισθεί ως μια σπάνια μεταβολική διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ. Βιολογία

Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ. Βιολογία Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ Βιολογία ΘΕΜΑ 1 Στις ερωτήσεις 1 5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Ποιο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑ-ΕΝΖΥΜΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑ-ΕΝΖΥΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑ-ΕΝΖΥΜΑ 2013 2 ΕΝΕΡΓΕΙΑ-ΕΝΖΥΜΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑ-ΕΝΖΥΜΑ Η Ενέργεια είναι δύσκολο να ορισθεί, αλλά μπορεί να θεωρηθεί ως η ικανότητα επιτέλεσης έργου ή η αιτία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ

ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Το μόριο DNA μιας χρωματίδας μεταφασικού χωμοσώματος ενός φυσιολογικού ευκαρυωτικού κυττάρου περιέχει το 29% των νουκλεoτιδίων του με αζωτούχα βάση την T. a. Ποιο είναι

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Τα λίπη αποτελούν μια συμπυκνωμένη πηγή ενέργειας Ενεργούν σαν διαλύτες

Διαβάστε περισσότερα

Mεταβολισμός: βασικές έννοιες και σχεδιασμός

Mεταβολισμός: βασικές έννοιες και σχεδιασμός ΚΕΦΑΛΑΙΟ 15 Mεταβολισμός: βασικές έννοιες και σχεδιασμός Tα κολύβρια είναι ικανά για θαυμαστά κατορθώματα αντοχής. Παραδείγματος χάριν, το μικροσκοπικό κοκκινόλαιμο κολύβριο archilochus columbris μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Εύα Ζιώζιου, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων Τροφίμων ΑΥΓΟ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ

Γράφει: Εύα Ζιώζιου, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων Τροφίμων ΑΥΓΟ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΑΥΓΟ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Εδώ και χρόνια υπάρχει ένας βομβαρδισμός από πληροφορίες οτι το αυγό, που είναι πλούσιο σε χοληστερόλη, μπορεί να αυξήσει τα επίπεδα χοληστερόλης στο αίμα, τον κίνδυνο δημιουργίας αρτηριοσκλήρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ημερομηνία και Ώρα εξέτασης: Πέμπτη, 12 ΙΟΥΝΙΟΥ 2008 07:30 10:30

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργίες των µεµβρανών

Λειτουργίες των µεµβρανών Λειτουργίες των µεµβρανών Οιµεµβράνεςδεναπoτελoύvµόνοπαθητικάπεριβλήµατα, τα οποία οριοθετούν προστατεύουν και µονώνουν τα κύτταρα και τα οργανίδιά τους συµµετέχουν στη διατήρηση του σχήµατος και στις

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Γ' Λυκείου 2001

Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Γ' Λυκείου 2001 Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Γ' Λυκείου 2001 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Α1. Από τη διασταύρωση ενός λευκού µ ένα µαύρο ποντικό όλοι οι απόγονοι είναι γκρίζοι. Τα γονίδια που καθορίζουν το χρώµα τους είναι: α.

Διαβάστε περισσότερα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις διάφορες διεργασίες που γίνονται μέσω των μεμβρανών. Eίναι

Διαβάστε περισσότερα

Α3. Η εισαγωγή ανασυνδυασμένου DNA σε βακτήριο-ξενιστή ονομάζεται α. μικροέγχυση β. μετασχηματισμός γ. εμβολιασμός δ. κλωνοποίηση.

Α3. Η εισαγωγή ανασυνδυασμένου DNA σε βακτήριο-ξενιστή ονομάζεται α. μικροέγχυση β. μετασχηματισμός γ. εμβολιασμός δ. κλωνοποίηση. ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2008

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2008 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΖΥΜΑ. 3. Στο σχήμα φαίνεται η υποθετική δράση ενός ενζύμου πάνω σε ένα υπόστρωμα και ο αναστολέας του.

ΕΝΖΥΜΑ. 3. Στο σχήμα φαίνεται η υποθετική δράση ενός ενζύμου πάνω σε ένα υπόστρωμα και ο αναστολέας του. ΕΝΖΥΜΑ 1. (α) Να εξηγήσετε τι εννοούμε με τον όρο «εξειδίκευση των ενζύμων» καθώς και που οφείλεται αυτή. (β) Ποιες ουσίες μπορούν να επηρεάσουν τη δράση ενός ενζύμου και πώς; (γ) Πώς τα ένζυμα επηρεάζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΜΙΚΡΟΒΙΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΠΟΙΚΙΛΟΜΟΡΦΙΑ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΕΠΩΑΣΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΜΙΚΡΟΒΙΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΠΟΙΚΙΛΟΜΟΡΦΙΑ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΕΠΩΑΣΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ Π ΒΙΟΠΑΘΟΛΟΓΟΣ- ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ A ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ-ΓΝΕ «ΘΡΙΑΣΙΟ» ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΜΙΚΡΟΒΙΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΠΟΙΚΙΛΟΜΟΡΦΙΑ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΕΠΩΑΣΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΜΙΚΡΟΒΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΩΝ ΣΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΗΛΕΚΤΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΑΝΙΧΝΕΥΤΩΝ ΣΠΥΡΟΣ ΚΙΝΤΖΙΟΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ

ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΩΝ ΣΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΗΛΕΚΤΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΑΝΙΧΝΕΥΤΩΝ ΣΠΥΡΟΣ ΚΙΝΤΖΙΟΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΩΝ ΣΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΗΛΕΚΤΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΑΝΙΧΝΕΥΤΩΝ ΣΠΥΡΟΣ ΚΙΝΤΖΙΟΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟ ΑΔΙΕΞΟΔΟ ΜΕ ΤΙΣ ΣΥΜΒΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την ορθή πρόταση: ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1. Το κωδικόνιο του mrna που κωδικοποιεί το αµινοξύ µεθειονίνη είναι α. 5 GUA

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β') ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Ε Ν Δ Ε Ι Κ Τ Ι Κ Ε Σ Α Π Α Ν Τ Η Σ Ε Ι Σ Θ Ε Μ Α Τ

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΣΗ ΑΣΚΗΣΗΣ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΛΥΣΗ ΑΣΚΗΣΗΣ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΛΥΣΗ ΑΣΚΗΣΗΣ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ α) Αφού τα σωµατικά κύτταρα της γάτας έχουν 19 ζεύγη οµολόγων χρωµοσωµάτων, άρα περιέχουν 38 απλοειδή χρωµοσώµατα στην αρχή της Μεσόφασης (G 1 -φάση), πριν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή φράση, η οποία συμπληρώνει σωστά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ: Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Συροπούλου Ελεάνα ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:

ΤΑΞΗ: Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Συροπούλου Ελεάνα ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΑΞΗ: Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Συροπούλου Ελεάνα ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: / /2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α1. Η ποσότητα του DNA είναι α. διπλάσια στα νευρικά κύτταρα σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων Χρυσούλα Νικολάου Νευροεκφυλιστικά Νοσήματα Νοσολογικές οντότητες, συχνά κληρονομικής αρχής, με προσβολή συγκεκριμένων ανατομικών δομών του Ν.Σ, (επηρεάζουν

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση

Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση Κυτταρική διαίρεση: παραγωγή γενετικά πανομοιότυπων θυγατρικών κυττάρων Κυτταρική διαίρεση Μονοκύτταροι οργανισμοί: η διαίρεση του κυττάρου συνεπάγεται αναπαραγωγή ολόκληρου

Διαβάστε περισσότερα