Α ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Α ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΝΕΟΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑΣ ΚΛΑΔΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΧΩΡΩΝ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ ΑΙΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ «Η Θεσσαλία κατά την πρώτη περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας: η περίπτωση του οθωμανικού φορολογικού κατάστιχου του 1454/55 του σαντζακίου Τρικάλων» Επιβλέπων καθηγητής: Ι. Χ. Αλεξανδρόπουλος Εισηγήτρια: Ευαγγελία Μαλίγκου Θεσσαλονίκη 2007

2 Επιβλέπων καθηγητής: Ι. Χ. Αλεξανδρόπουλος Ημερομηνία Έγκρισης: «Η έγκριση της Μεταπτυχιακής Εργασίας από το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΑΠΘ δεν υποδηλώνει αναγκαστικά ότι αποδέχεται το Τμήμα τις γνώμες του συγγραφέα»

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Συντομογραφίες βιβλιογραφία 3 Προλογικό σημείωμα.. 17 Εισαγωγικές παρατηρήσεις 19 Γεωγραφικά όρια Διοικητικό πλαίσιο 22 Ο Θεσσαλικός χώρος στα χρόνια πριν και μετά την οθωμανική κατάκτηση 24 Εκκλησιαστική οργάνωση και κοινοτική διοίκηση 30 Τα κυριότερα μοναστήρια που υπάγονται στο σαντζάκι Τρικάλων 33 Τα βακούφια των Τουραχανιδών Η παρουσία και η δράση του Τουραχάν μπέη και των απογόνων του στο σαντζάκι Τρικάλων. 37 Η φορολογική απογραφή (φορολογικό κατάστιχο) του 1454/55 βάση και πρωταρχική πηγή της παρούσας μελέτης 42 Γενικά χαρακτηριστικά της φορολογικής απογραφής του 1454/ Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του φορολογικού κατάστιχου. 57 Πτυχές της οικονομικής δραστηριότητας των φορολογουμένων μονάδων (προσώπων) στο σαντζάκι Τρικάλων, σύμφωνα με τα δεδομένα του αναλυτικού φορολογικού κατάστιχου του 1454/55 61 Συμπεράσματα. 68 Παραρτήματα Ι. Χάρτης του βιλαετίου Τρικάλων και Φαναρίου 71 ΙΙ. Χάρτης του βιλαετίου Λάρισας. 72 ΙΙΙ. Χάρτης του βιλαετίου Αγράφων.. 73 IV. Κατάστιχο: φύλλα 1b και 2a. 74 V. Mεταγραφή του φύλλου 93b και μέρος του 94a. 75 VI. Κατάστιχο φύλλα 93b και 94a 76 VII. Ποσοτικοί πίνακες φορολογικών μονάδων και προϊόντων

4 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Πρωτογενείς πηγές Delilbaşı-Arıkan, Defteri Melek Delilbaşı Muzaffer Arıkan, Hicri 859 Tarihli, Sûret-i Defter-i Sancak-ı Tırhala, Ankara 2001, τομ. 1 και 2. Sadettin, Tacüt-Tevarih. Hoca Sadettin Efendi, Tacüt-Tevarih I-V (Το Στέμμα των Iστοριών), Ankara Ελληνόγλωσσα έργα Αβραμέα, Βυζαντινή Θεσσαλία.. Αβραμέα Άννα, Η Βυζαντινή Θεσσαλία μέχρι το 1204, Αθήνα Αλεξανδρόπουλος I. X., Φοροαπαλλαγές και Διάδοση Κατασκευής της Μπαρούτης... Αλεξανδρόπουλος Ι. Χ. (Alexander), Φοροαπαλλαγές και Διάδοση Κατασκευής της Μπαρούτης στην Πελοπόννησο το 16 ο αιώνα. (Ο καζάς της Καρύταινας και η περίπτωση της Δημητσάνας). Πρακτικά του Ε Διεθνούς Συνεδρίου Πελοποννησιακών Σπουδών, Άργος Ναύπλιον, 6-10 Σεπτεμβρίου 1995, τομ. Δ, σελ , Αθήναι Αλεξανδρόπουλος I. X., Τα Μοναστήρια των Μετεώρων Αλεξανδρόπουλος Ι. Χ., Τα Μοναστήρια των Μετεώρων στους δύο πρώτους αιώνες της Τουρκοκρατίας, Τρικαλινά, τομ. Δ, σελ

5 Αλεξανδρόπουλος I. X., Ιερά Μονή Σωτήρος Δουσίκου.. Αλεξανδρόπουλος Ι. Χ., Τα οθωμανικά τουρκικά έγγραφα της Ιεράς Μονής Σωτήρος Δουσίκου: η Μονή ως τα μέσα του 16 ου αιώνα. Πρόδρομη Ανακοίνωση. Τρικαλινά, τομ. Δ, σελ , Τρίκαλα Αρσενίου, Θεσσαλία. Αρσενίου Λαζάρου Αρσ., Η Θεσσαλία στην Τουρκοκρατία, Αθήνα Ασδραχάς, Η Οικονομική Δομή.. Ασδραχάς Σπ., Η Οικονομική Δομή των Βαλκανικών χωρών (15 ος 19 ος αι.), Βακαλόπουλος, Κάστρα.. Βακαλόπουλος Απ., Τα Κάστρα του Πλαταμώνα και της Ωριάς Τεμπών και ο Τεκές του Χασάν Μπαμπά, Θεσ/νίκη Beldiceanu Nasturel, Θεσσαλία.. Beldiceanu N. Nasturel P. S., Η Θεσσαλία στην περίοδο 1454/ (μτφρ. Αλέκα Αγγελοπούλου), Θεσσαλικό Ημερολόγιο, τομ. 19 (1991), σελ Γουλούλης, Τα Αφιερωτήρια.. Γουλούλης Στ. Γ., Τα Αφιερωτήρια των Τουραχανιδών (η ελληνική μετάφραση), έκδοση κειμένου-σχόλια, Λάρισα

6 İnalcık, Αυτοκρατορία Halil İnalcık, Η Οθωμανική Αυτοκρατορία: η κλασική περίοδος , Αθήνα Κατσαροπούλου, Σερβική Επέκταση... Κατσαροπούλου Μ., Ένα πρόβλημα της Ελληνικής Μεσαιωνικής Ιστορίας. Η Σερβική Επέκταση στη Δυτική Κεντρική Ελλάδα στα μέσα του ΙΔ αι., διδ. διατριβή, Θεσ/νίκη Κοκολάκης, Τιμαριωτικό κατάστιχο Κοκολάκης Μ., Τιμαριωτικό κατάστιχο της Θεσσαλίας, Τα Ιστορικά, τομ. ΙΘ. Kunt, Υπηρέτες... Kunt Metin İmbrahim, Οι υπηρέτες του σουλτάνου, Αθήνα Λαΐου, Βακούφια των Τρικάλων Λαΐου Σοφία, Το δίκτυο των βακουφίων της πόλης των Τρικάλων, 15 ος 16 ος αι., Τμήμα Ιστορίας, Ιόνιο Πανεπιστήμιο (υπό έκδοση). Lawless, Οικονομία και Χώρος της Θεσσαλίας. Lawless R. I., Η Οικονομία και ο Χώρος της Θεσσαλίας κατά την Τουρκοκρατία, Τρικαλινά, τομ. Α (1981), σελ Lowry, Οθωμανικό κράτος. Lowry Η. W., Η φύση του πρώιμου οθωμανικού κράτους, Αθήνα

7 Μουταφτσίεβα, Αγροτικές Σχέσεις. Μουταφτσίεβα Β., Αγροτικές Σχέσεις στην Οθωμανική Αυτοκρατορία (15 ος 16 ος αι.), Σόφια 1962 (μεταφρασμένη έκδοση, Αθήνα 1990). Νεράντζη Βαρμάζη, Βαλκανική Επαρχία. Νεράντζη Βαρμάζη Βασ., Η Βαλκανική Επαρχία κατά τους Τελευταίους Βυζαντινούς Αιώνες, Θεσ/νίκη Ντάμπλιας, Ιστορία της Θεσσαλίας Ντάμπλιας Χρ. Ι., Η Ιστορία της Θεσσαλίας το 13 ο αι., διδ. διατριβή, Θεσ/νίκη Ντελής, Η ανάπτυξη. Ντελής Δημήτρης Ι., Η ανάπτυξη της ελληνικής γεωργίας (Η περίπτωση της Θεσσαλίας), Αθήνα 1985 (εξεδόθη υπό την αιγίδα της Α.Τ.Ε., Διεύθυνση Μελετών και Προγραμματισμού). Νυσταζοπούλου - Πελεκίδου, Βαλκανικοί Λαοί Νυσταζοπούλου - Πελεκίδου Μ., Οι Βαλκανικοί Λαοί. Από την τουρκική κατάκτηση στην εθνική αποκατάσταση (14 ος 19 ος αι.), Θεσ/νίκη 1991, β έκδοση. Παλιούγκας, Η Λάρισα. Παλιούγκας Θεόδωρος, Η Λάρισα κατά την Τουρκοκρατία ( ), τομ. Α, Λάρισα 1996 (εκδόσεις Δήμου Λαρισσαίων). 6

8 Σαββίδης, Θήβα Λιβαδειά Σαββίδης Αλέξιος Γ. Κ., Η οθωμανική κατάκτηση της Θήβας και της Λιβαδειάς, Αθήνα Σαββίδης, Κάτοψη Σαββίδης Αλέξιος Γ. Κ., Μία κάτοψη της τουρκοκρατούμενης Θεσσαλίας και τα προβλήματα της έρευνας, Αλέξιος Γ. Κ. Σαββίδης, Βυζαντινά, Tουρκικά, Mεσαιωνικά: ιστορικές συμβολές (συλλογή άρθρων), Θεσσαλονίκη (2002), σελ Στουρνάρας, Οργάνωση και Χρήση του Χώρου. Στουρνάρας Γρ. Ι., Η Οργάνωση και Χρήση του Χώρου στην Περιοχή των Τρικάλων κατά την Όψιμη Οθωμανική Περίοδο, διδ. διατριβή, Βόλος Σφήκα - Θεοδοσίου, Προσάρτηση της Θεσσαλίας. Σφήκα - Θεοδοσίου Αγγ., Η Προσάρτηση της Θεσσαλίας. Η πρώτη φάση στην ενσωμάτωση μιας ελληνικής επαρχίας στο ελληνικό κράτος ( ), διδ. διατριβή, Θεσ/νίκη Τοντόροφ, Βαλκανική Πόλη Τοντόροφ Νικολάι, Η Βαλκανική Πόλη, 15 ος 19 ος αι., τομ. Α, Τσοποτού, Γη και Γεωργοί.. Τσοποτού Δ. Κ., Γη και Γεωργοί της Θεσσαλίας κατά την Τουρκοκρατία, Αθήνα 1974 (α έκδοσις 1912). 7

9 Τρίκαλα, Έκδοσις. Τρίκαλα, Έκδοσις Νομαρχίας Τρικάλων, 1971 (Εθνική Ιστορία των Τρικάλων κατά την Τουρκοκρατίαν και την Επανάστασιν του 1821). Τσιπτσές, Τραπεζούντα.. Τσιπτσές Ηλίας, Η κατάκτηση της Τραπεζούντας από τους Οθωμανούς μέσω των ιστορικών έργων του Κριτόβουλου και του Tursun Bey, Βυζαντιακά 26 (2007), σελ Φαρμακίδης, Η Λάρισα Φαρμακίδης Επαμ. Γ., Η Λάρισα, Λάρισα 2001 (επιμ. Κ. Σπανός). 8

10 Ξενόγλωσσα έργα Alexander, Counting the Grains. Alexander J. C., Counting the Grains: Conceptual and Methodological Ιssues in Reading the Ottoman Mufassal Tahrir Defters, Arab Historical Review for Ottoman Studies, σελ , October Alexander, Gilding the Lily Alexander J. C., Gilding the Lily? Thessaly, Hellas, Vlachia and the Earthquake of 1544, Halcyon Days in Crete III. A Symposium Held in Rethymnon, January Natural Disasters in the Ottoman Empire, σελ Alexander,Toward a History of Post- Byzantine Greece Alexander J. C., Toward a History of Post-Byzantine Greece. The Ottoman Kanunnames for the Greek Lands circa 1500 circa 1600, Athens Balta, Serrès. Balta Evangelia, Les vakıfs de Serrès et de sa région (XVe et XVIe siècle), Athènes Babinger, Turakhan... Babinger F., Turakhan Beg, Encyclopèdie de l Islam CD-Edition, X 670b. 9

11 Darling, Revenue-Raising. Darling Linda T., Revenue-Raising & Legitimacy: Tax Collection & Finance Administration in the Ottoman Empire , Leiden Encyclopèdie de l Islam. Encyclopèdie de l Islam (nouvelle édition), vol. II, X, G. J. Brill, Leiden Floud, Quantitative Methods.. Floud Rod., An Introduction to Quantitative Methods for Historians, London İnalcık, Ottoman state. İnalcık H., The Ottoman State: Economy and Society, , στο Halil İnalcık και Donald Quataert, An Economic and Social History of the Ottoman Empire, Cambridge İnalcık, Ottoman Methods... İnalcık Halil, Ottoman Methods of Conquest. Studia Islamica. No 2, (1954), σελ Kafadar, Two Worlds.. Kafadar Cemal, Between Two Worlds, Los Angeles, Kiel, Türkische Thessalien.. Kiel Machiel, Das Türkische Thessalien, Göttingen Kreutel, Chrestomathie Kreutel R. F., Osmanisch Türkische Chrestomathie. Otto Harrassowitz, Wiesbaden

12 Laiou, Western Thessaly Laiou S., Some Considerations Regarding Çiftlik Formation in the Western Thessaly, Sixteenth Nineteenth Centuries, σελ Lowry, Tahrir Defterleri Lowry Η. W., The Ottoman Tahrir Defterleri as a Source for Social and Ecomonic History: Pitfalls and Limitations, Studies in Defterology, Istanbul (2002), σελ Mc Gowan, Economic Life.. Gowan Mc Br., Economic Life in Ottoman Europe: Taxation, Trade and the Struggle for Land, , Cambridge Melikoff, Ewrenos. Melikoff I., Ewrenos, Encyclopèdie de l Islam CD-Edition, II 720a. Nicol, Rock Monasteries. Donald M. Nicol, Meteora: The Rock Monasteries of Thessaly, London Ostrogorskij, Feodalité Byzantine.. Ostrogorskij G., L Histoire de la Feodalité Byzantine, Bruxelles Rossi Griswold, Martolos Rossı Ε. Griswold W. J., Martolos Encyclopèdie de l Islam, CD-Edition, VI 613a. 11

13 Savvides, State of Thessaly... Savvides A., Slintered Medieval Hellenism: the semi autonomus state of Thessaly (A.D. 1213/1222 to 1454/1470) and its place in history, στο Αλέξιος Γ. Κ. Σαββίδης, Βυζαντινά, Tουρκικά, Mεσαιωνικά: ιστορικές συμβολές (συλλογή άρθρων), Θεσσαλονίκη (2002), σελ Savvides, Tesalya Savvides A., Tesalya, Encyclopèdie de l Islam CD-Edition, X 420b. 12

14 Συμβουλευτικά έργα γενικά εγχειρίδια Αναγνωστιάδης, Η οικονομική διάρθρωσις... Αναγνωστιάδης Χρ., Η οικονομική διάρθρωσις και η νομική μορφή του συνεταιρισμού των Αμπελακίων, Αθήνα Ασδραχάς, Οικονομική Ιστορία.. Ασδραχάς Σπ. Ι., Ελληνική Οικονομική Ιστορία, ΙΕ - ΙΘ αι., τομ. Β, Αθήνα Babinger, Mehmed.. Babinger Franz, Mehmed the Conqueror and his Time, Princeton Βακαλόπουλος, Ιστορία.. Βακαλόπουλος Απ., Νέα Ελληνική Ιστορία ( ), Θεσ/νίκη Βακαλόπουλος, Greek Nation Βακαλόπουλος Απ., The Greek Nation, , New Jersey Balta, L Eubée. Balta Evangelia, L Eubée à la fin du XVe siècle: Economie et Population. Les registres de l année 1474, Αρχείο Ευβοϊκών Μελετών, τομ. 26, Athènes Barkan, Osmanli... Barkan Ö. L., Osmanlı Imparatorluğunda Ziraî Ekonominin Hukuki ve Mali Esasları, İstanbul

15 Beldiceanu, Le Timar.. Beldiceanu Nicoara, Le Timar dans l Etat Ottoman (dèbut XIVe dèbut XVIe siècle), Wiesbaden Bryer, Continuity... Bryer A., Lowry H., Continuity and Change in Late Byzantine and Early Ottoman, U.S.A Gibb & Bowen, Islamic Society.. Gibb H.A.R., Bowen H., Islamic Society and the West, volume I, Oxford Δρούλια, Προσεγγίσεις Δρούλια Λουκία, Προσεγγίσεις στις νοοτροπίες των Βαλκανικών Λαών 15 ος 20 ος αι., Αθήνα Imber, Ottoman Empire... Imber Colin, The Ottoman Empire , New York İnalcık, Conquest.. İnalcık Halil, The Ottoman Empire. Conquest, Organisation and Economy, Καραβίδα, Αγροτικά. Καραβίδα Κ., Αγροτικά, φωτογραφική ανατύπωση από την έκδοση του 1931, Αθήνα Karpat, Islam. Karpat Kemal H., The Politicization of Islam, Oxford Press,

16 Καρύδης & Kiel, Μυτιλήνη.. Καρύδης Δ. Kiel M., Μυτιλήνης Αστυγραφία και Λέσβου Χωρογραφία (15 ος 19 ος αι.), Αθήνα Λαΐου, Τα Τρίκαλα Λαΐου Σοφία, Τα Τρίκαλα στα τέλη του 17 ου αιώνα με βάση δύο κατάστιχα κεφαλικού φόρου. Τμήμα Ιστορίας, Ιόνιο Πανεπιστήμιο (υπό έκδοση). Laiou, Economic History. Laiou Angeliki, The Economic History of Byzantium from 7 th 15 th Century. D. Oaks 2002, volume 1, 2, 3. Lowry, Defterology... Lowry Jr., Heath W., Studies in Defterology. Ottoman society in the fifteenth and sixteenth centuries, 1992 (Isis Press, Istanbul). Orhonlu, Derbend Teşkilatı. Orhonlu Cengiz, Osmanlı Ιmparatorluğunda Derbend Teşkilatı, Κωνσταντινούπολη Σδρόλια, Οι Τοιχογραφίες.. Σδρόλια Στ., Οι Τοιχογραφίες του Καθολικού της Μονής Πέτρας (1625) και η Ζωγραφική των Ναών των Αγράφων το 17 ο αι., Ιωάννινα 2000, διδ. διατριβή, τομ. Α και Β. Sugar, Νοτιοανατολική Ευρώπη Sugar P. F., Η Νοτιοανατολική Ευρώπη κάτω από την Οθωμανική Κυριαρχία ( ), University of Washington,

17 Faroqhi, Peasants Faroqhi Suraiya, Peasants, Dervishes and Traders in the Ottoman Empire, Variorum Reprints, London Faroqhi, Κουλτούρα. Faroqhi Suraiya, Κουλτούρα και Καθημερινή Ζωή στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, Αθήνα Fleming, Muslim Bonaparte.. Fleming K. E., The Muslim Bonaparte. Diplomacy and Orientalism in Ali Pasha s Greece, New Jersey (Princeton) 1999 (1965). Φιλιππίδης & Κωνσταντάς, Γεωγραφία. Φιλιππίδης Δ. Κωνσταντάς Γρ., Γεωγραφία Νεωτερική περί της Ελλάδος, Αθήνα Wittek, Rise... Wittek Paul, The Rise of the Ottoman Empire, New York 1971 (Α έκδοση 1938). 16

18 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Κεντρικός άξονας της παρούσας εργασίας, γύρω από τον οποίον περιστρέφονται οι θεματικές ενότητες που τον συγκροτούν είναι η πολιτική, η κοινωνική και η οικονομική ιστορία της Θεσσαλίας. Συγκεκριμένα, εξετάζεται το σαντζάκι των Τρικάλων, όπως ήταν οργανωμένη διοικητικά η Θεσσαλία επί οθωμανικής κυριαρχίας (το 15 ο αιώνα), με βάση ένα οθωμανικό φορολογικό κατάστιχο απογραφής (tahrir defteri) του 15 ου αιώνα ( ). Με εφαλτήριο αυτό το κατάστιχο έγινε προσπάθεια να μελετηθεί η τοπική ιστορία κατά τους αιώνες πριν την οθωμανική κατάκτηση και να προσεγγισθεί το γεωγραφικό και οργανωτικό (διοικητικό και θρησκευτικό) πλαίσιο της Θεσσαλίας. Επίσης ένας άλλος στόχος που τέθηκε ήταν να εκτιμηθεί η κοινωνική και η οικονομική προσφορά των χριστιανικών μοναστηριών και των μουσουλμανικών ευαγών ιδρυμάτων στην περιοχή. Τελικός σκοπός της εργασίας είναι να αξιολογηθεί το υλικό που μας παρέχει η φορολογική απογραφή, όχι μόνο αυτή καθ αυτή ως κείμενο (από το απώτερο ιστορικό παρελθόν), αλλά και η επεξεργασία που αυτή υπέστη από δύο σύγχρονους Τούρκους ιστορικούς (Μelek Delilbaşı και Muzaffer Arıkan), ώστε να διαμορφωθεί μια περισσότερο ολοκληρωμένη εικόνα για τη Θεσσαλία κατά το 15 ο αιώνα. Είναι γνωστό ότι η συγκεκριμένη χρονική περίοδος που εξετάζεται θεωρείται «σκοτεινή» από τους ερευνητές, λόγω των ελάχιστων ιστορικών πληροφοριών που σώζονται. Μόλις τα τελευταία χρόνια γίνεται μια συστηματική προσπάθεια να χυθεί φως στην περίοδο αυτή και να συγκροτηθεί μια ολοκληρωμένη ιστορική εικόνα για τον καθημερινό κοινωνικό και οικονομικό βίο. Τα οθωμανικά κατάστιχα απογραφής (tahrir defterleri) αποτελούν πολύτιμο σύμμαχο του ιστορικού που μελετάει την τοπική, οικονομική και κοινωνική ιστορία του 15 ου αιώνα, αφού μας παρέχουν πληθώρα πληροφοριών που μπορούν να μας οδηγήσουν σε πολύ χρήσιμα συμπεράσματα. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι τα οθωμανικά κατάστιχα απογραφής είναι τα πλέον επίσημα κρατικά αρχεία και τα μοναδικά που μας δίνουν μέσα σε παραμέτρους με ένα σαφή τρόπο την πληθυσμιακή δομή και την οικονομική παραγωγή μιας περιοχής. Η χρήση των οικονομικών δεδομένων αποτελεί το πρίσμα υπό το 17

19 οποίο μπορεί ο ιστορικός, όπως στην προκειμένη περίπτωση, να εξετάσει την εξέλιξη μιας περιοχής στην πορεία της μέσα στο χρόνο. H δομή της εργασίας έχει ως εξής: Στην αρχή γίνονται κάποιες εισαγωγικές παρατηρήσεις όσον αφορά το ζήτημα της οθωμανικής απογραφής που διεξήχθη τα έτη Έπειτα γίνεται μία προσπάθεια να οριστούν τα γεωγραφικά όρια του θεσσαλικού χώρου. Κατόπιν γίνεται μία ιστορική αναδρομή σχετικά με τα γεγονότα που συνέβησαν στη Θεσσαλία και κυρίως με τον τρόπο που έγινε η οθωμανική κατάκτηση, αλλά και πώς εγκαθιδρύθηκε και παγιώθηκε η οθωμανική εξουσία στην περιοχή. Στο επόμενο κεφάλαιο αναλύεται η εκκλησιαστική οργάνωση και διοίκηση και μετά παρατίθενται τα κυριότερα μοναστήρια που υπάγονται στο σαντζάκι Τρικάλων, την περιοχή, δηλαδή, που απασχολεί κατά κύριο λόγο την εργασία μας. Λόγω της μεγάλης συμβολής της οικογένειας του Τουραχάν μπέη, του λεγόμενου κατακτητή της Θεσσαλίας, στη διαμόρφωση της οθωμανικής Θεσσαλίας και της πόλης των Τρικάλων, γίνεται μια αναφορά στα βακούφια των Τουραχανιδών και στην παρουσία και δράση του Τουραχάν μπέη και των απογόνων του στο σαντζάκι Τρικάλων. Τα επόμενα κεφάλαια ασχολούνται με το κατάστιχο της οθωμανικής απογραφής του Αρχικά παρουσιάζεται το οθωμανικό κατάστιχο, ακολουθούν τα γενικά χαρακτηριστικά της φορολογικής απογραφής και κατόπιν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Κατόπιν αναλύονται οι πιο ουσιώδεις πλευρές της καθημερινής οικονομικής δραστηριότητας των υπηκόων. Τέλος παρατίθενται τα συμπεράσματα της έρευνας. H απαραίτητη βιβλιογραφία προτάσσεται του κυρίου σώματος της εργασίας. Η βιβλιογραφία που χρησιμοποιήθηκε είναι χωρισμένη σε τέσσερα μέρη: τις πρωτογενείς πηγές, τα ελληνόγλωσα έργα, τα ξενόγλωσσα έργα και τα συμβουλευτικά έργα γενικά εγχειρίδια, τα οποία δεν αναφέρονται στις παραπομπές αλλά είναι έργα γενικής φύσεως από τα οποία αντλήθηκαν αρκετές γενικές πληροφορίες. Ακολουθεί παράρτημα με χάρτες της περιοχής που μας ενδιαφέρει,πανομοιότυπα επιλεγμένων σελίδων από το πρωτότυπο (οθωμανικό κατάστιχο), όπου πραγματοποιείται μεταγραφή ονομάτων των φορολογούμενων υπηκόων και τέλος δίνονται ορισμένα συγκεντρωτικά ποσά που αφορούν την παραγωγή και τη φορολογία με βάση τα λογισμικά φύλλα επεξεργασίας δεδομένων (Excel). 18

20 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Οι οικονομικές συνθήκες που επικρατούν στο θεσσαλικό χώρο (το σαντζάκι των Τρικάλων, όπως ονομάζεται την ιστορική περίοδο που εξετάζουμε) λίγα χρόνια μετά την οθωμανική κατάκτηση (μέσα 15 ου αιώνα) είναι το πεδίο με το οποίο θα ασχοληθούμε στην παρούσα μελέτη. Ο χώρος αυτός αποκτά ιδιαίτερη γεωγραφική και στρατηγική σημασία, αν σκεφθούμε ότι αποτελεί παραμεθόρια περιοχή στην προς δυσμάς επέκταση και εξάπλωση της οθωμανικής αυτοκρατορίας και ταυτοχρόνως μία εκτεταμένη, πλούσια και εύφορη περιοχή, όπου λόγω της ποιότητας και της μεγάλης ποσότητας των παραγόμενων γεωργικών προϊόντων το κράτος συλλέγει φόρους που προκύπτουν από τη διακίνηση ή τη μεταποίηση των αγαθών. Πρέπει να λάβουμε ακόμη υπ όψιν ότι το κράτος είναι ο δικαιούχος του πλεονάσματος της αγροτικής παραγωγής, «μεταφράζοντάς» το σε πολύτιμο χρήμα που εισρέει σε περιόδους ειρήνης, σταθερότητας και ευημερίας στα κεντρικά ταμεία και σωρεύεται στο κρατικό θησαυροφυλάκιο, ενισχύοντας έτσι την ήδη κραταιά θέση της αυτοκρατορίας στο διεθνή οικονομικό, στρατιωτικό, πολιτικό και διπλωματικό προσκήνιο 1. Στην εποχή που εξετάζουμε η γη ανήκει στο κράτος, το οποίο καταβάλλει συνεχείς προσπάθειες για να προστατεύσει το δημόσιο χαρακτήρα της γης, που προσφέρεται για εκμετάλλευση, ήδη από τα τέλη του 15 ου - αρχές του 16 ου αιώνα, και ο σουλτάνος έχει την υψηλή κυριότητα (rakabe) της κρατικής έγγειας ιδιοκτησίας που ως επί το πλείστον είχε αποκτηθεί με την πολεμική δεινότητα του οθωμανικού στρατού και τις κατακτήσεις. Η παραπάνω συνισταμένη είναι πάντα ενεργή παρά τα όποια φαινομενικά ευρέα περιθώρια ελεύθερης δραστηριοποίησης των ατόμων σε τομείς που αφορούν στην παραγωγή και το εμπόριο, όπως και το ισχύον δικαίωμα στην επιδίωξη πλουτισμού και, κατ επέκταση, καλύτερων συνθηκών διαβίωσης (δικαίωμα που κατά καιρούς έχει 1 Για μια διεξοδική ανάλυση της οικονομικής δομής της οθωμανικής αυτοκρατορίας κατά τον 15 ο αιώνα βλ. Halil İnalcık, The ottoman state: economy and society, στο Halil İnalcık and Donald Quataert, An economic and social history of the ottoman empire, τομ. 1 ος, σελ Για τη διοικητική διάρθρωση της οθωμανικής αυτοκρατορίας κατά τον 15 ο και 16 ο αιώνα, βλ. İmbrahim Metin Kunt, Οι υπηρέτες του σουλτάνου, Αθήνα

21 αμφισβητηθεί αν πραγματικά το ασκούσαν ή όχι οι μη μουσουλμάνοι υπήκοοι της αυτοκρατορίας, ιδιαίτερα δε οι χριστιανοί) 2. Στο πρόσωπο του σουλτάνου είναι που αντανακλάται η οθωμανική αντίληψη περί εξουσίας, καθώς αυτός «ελέω θεού» κυριαρχούσε στο έμψυχο και άψυχο υλικό της οθωμανικής αυτοκρατορίας και μεριμνούσε για την τύχη αυτού. Εισπράττοντας το υπερπροϊόν από όλους τους τομείς της οικονομικής δράσης που αναπτύσσεται στην αυτοκρατορία (κυρίως την έγγεια πρόσοδο, η οποία μας ενδιαφέρει κατ εξοχήν στην εργασία αυτή) είχε το προνόμιο και την ευθύνη να μοιράζει τη γη σε στρατιωτικούς και θρησκευτικούς αξιωματούχους, μετατρέποντάς τους σε κατόχους τιμαρίων (τιμαριούχους), παραβλέποντας συχνά την κοινωνική κατάσταση, τη φυλετική προέλευση και τα θρησκευτικά πιστεύω τους. Συγκεκριμένα, παρατηρούμε ότι στα θεσσαλικά εδάφη προϋπήρχαν της οθωμανικής προέλασης και κατάκτησης επιφανείς οικογένειες χριστιανών γαιοκτημόνων, οι οποίοι διατήρησαν και ίσως ενίσχυσαν τα προνόμια και τη θέση τους. Μάλιστα συχνά κατάφερναν, με τρόπο που θυμίζει κληρονομική μεταβίβαση και νομή της έγγειας περιουσίας, να την κληροδοτήσουν στις επόμενες γενιές, χωρίς βέβαια να παραβλεφθεί πως σε ορισμένες περιπτώσεις οι τοπικοί αυτοί άρχοντες προσχωρούν στον ισλαμισμό και εξισλαμίζονται κυρίως κατά το 16 ο αιώνα 3. Σύμφωνα με τα προηγούμενα, οι κρατικοί αξιωματούχοι δρουν ελεύθερα, αυτόνομα και ανεξάρτητα ως πρόσωπα και εκμεταλλεύονται τα δικαιώματα και τα προνόμια που τους αναγνωρίζονται. Ταυτόχρονα όμως, η συμπεριφορά τους είναι τοποθετημένη στο πλαίσιο μιας πρακτικής που είναι αυστηρά οριοθετημένη και απαρέγκλιτα κατευθυνόμενη από ένα πρότυπο σύστημα νόμων και κανόνων στα ζητήματα που αφορούν στη γη. Αυτή η πρακτική ορίζει πως καμία έγγεια κτήση δεν μπορεί να μεταβιβαστεί, θεωρητικά τουλάχιστον, δίχως να λάβει γνώση και να αποφασίσει ο σουλτάνος. Οι ίδιοι αυτοί αξιωματούχοι, κυρίως στην ιδανική μορφή της λειτουργίας του τιμαρίου, επιστρατεύονται όταν παραστεί ανάγκη δίχως να υποβιβάζονται κοινωνικά και μετατρέπονται σε απογραφείς, φοροεισπράκτορες και στρατολόγους στο 2 İnalcık, Αυτοκρατορία, σελ , İnalcık, Οttoman state,σελ και İnalcık, Ottoman Μethods, σελ İnalcık, Οttoman state, σελ

22 όνομα του σουλτάνου. Σύμφωνα με το εννοιολογικό πλαίσιο που λαμβάνει ο όρος sahib-i arz (δικαιούχος-ιδιοκτήτης γης), ο άμεσος δικαιούχος, δηλαδή ο τιμαριώτης, λειτουργεί ως εντεταλμένος αντιπρόσωπος του σουλτάνου 4. Παράλληλα, η προσωπική πρωτοβουλία ορισμένων αξιωματούχων, σε συνδυασμό με το θεσμό των βακουφίων, αναλαμβάνει την ευθύνη της κατασκευής και της συντήρησης των έργων κοινής ωφέλειας 5 με δαπάνες των ίδιων των αξιωματούχων, οι οποίοι στηρίζονται στην εργατική δύναμη των οικονομικά ασθενέστερων και των ακτημόνων και έχουν ως οικονομική βάση τους φόρους που προέρχονται από την αγροτική παραγωγή, από συναφείς προς αυτή δραστηριότητες, καθώς και από την εμπορική δραστηριότητα των φορολογούμενων μονάδων 6. 4 Kunt, Υπηρέτες, σελ , και İnalcık, Αυτοκρατορία, σελ Πρέπει να σημειωθεί ότι η έννοια των κρατικών έργων λείπει στο ισλαμικό κράτος. Αντίθετα, έχουμε έργα κοινής ωφέλειας που πραγματοποιούνται με προσωπική ή ιδιωτική πρωτοβουλία και βακουφική συμβολή. 6 Βλ. γι αυτό το ζήτημα στο Lawless, Οικονομία και Χώρος της Θεσσαλίας, σελ

23 ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΑ ΟΡΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Στο παρόν κεφάλαιο θα επιχειρηθεί να οριστεί γεωγραφικά η περιοχή που ονομάζουμε Θεσσαλία κατά την ιστορική περίοδο που εξετάζει η μελέτη μας. Η Θεσσαλία, ήταν όπως άλλωστε συμβαίνει και έως τις μέρες μας μια εκτεταμένη και ιδιαιτέρως εύφορη πεδιάδα που περιβάλλονταν από ορεινούς όγκους. Σύμφωνα με το Γ. Στουρνάρα το 53% του θεσσαλικού εδάφους χαρακτηρίζεται ορεινό 7. Συνεπώς, κατά το Μεσαίωνα, όταν η γεωργία αποτελούσε σημαντικό παράγοντα οικονομικής ανάπτυξης, είναι αναμενόμενο τα γόνιμα εδάφη της Θεσσαλίας να εμφανίζονται ως «δέλεαρ» για εκείνους που επεδίωκαν την προς νότο επέκτασή τους στη βαλκανική χερσόνησο, αν και τα ορεινά συγκροτήματα που περιέκλειαν τη θεσσαλική πεδιάδα στο δυτικό κυρίως, τμήμα τους ήταν δύσβατα και ήταν δυσχερής ο έλεγχός τους με τα στρατιωτικά μέσα της συγκεκριμένης εποχής 8. Πιο αναλυτικά (και σύμφωνα με όσα προαναφέρθηκαν), η Θεσσαλία στα βόρεια ορίζεται από την οροσειρά του Ολύμπου, βορειοδυτικά από τα Καμβούνια όρη (περιλαμβάνοντας τμήμα του σημερινού νομού Γρεβενών), δυτικά από τα Τζουμέρκα (Αθαμανικά Όρη ή Όρη Αθαμάνων), όπου περιλαμβάνεται τμήμα του σημερινού νομού Άρτας, νοτιοδυτικά από την οροσειρά της νότιας Πίνδου και νότια από τον Όθρυ 9. Στην υπό εξέταση ιστορική περίοδο η Θεσσαλία διοικητικά ανήκει στο εγιαλέτι Ρούμελης, αποτελώντας το σαντζάκι Τρικάλων, το οποίο διαιρείται σε τέσσερις περιφέρειες (βιλαέτια): Tırhala, Yenişehir, Fenar και Ağrafa. Το βιλαέτι των Αγράφων έχει ως νότιο γεωγραφικό όριο την οροσειρά των Αγράφων(από όπου και η ονομασία) και το όρος Τυμφρηστός Στουρνάρα, Οργάνωση και Χρήση του Χώρου, σελ. 108 (πίνακας). Η διδακτορική διατριβή του Γρ. Στουρνάρα υποβλήθηκε στον τομέα Πολεοδομίας και Χωροταξίας του Πολυτεχνείου Αθηνών. Βλ. επίσης Νεράντζη - Βαρμάζη, Βαλκανική Επαρχία, σελ Ντάμπλια, Ιστορία της Θεσσαλίας, σελ. 5 και Αβραμέα, Βυζαντινή Θεσσαλία, σελ Σπανός, Οικισμοί, σελ , Σφήκα-Θεοδοσίου, Προσάρτηση της Θεσσαλίας, σελ. 1 και Αβραμέα, Βυζαντινή Θεσσαλία, σελ Delilbaşı-Arıkan, Defteri,σελ IX-XLΙ και Σπανός, Οικισμοί, σελ

24 Το 12 ο και το 13 ο αιώνα η Θεσσαλία χαρακτηρίζεται από τον Εβραίο περιηγητή Βενιαμίν εκ Τουδέλης ως «Βλαχία», «Μεγάλη Βλαχία» και «εν Ελλάδι Βλαχία». Ο όρος παραμένει σε χρήση εως και το 14 ο αιώνα, οπότε πλέον χρησιμοποιείται μόνο για την ομώνυμη περιοχή των Παραδουνάβιων Ηγεμονιών 11. Αξίζει ακόμη να σημειωθεί ότι κατά το Μεσαίωνα προκαλεί σύγχυση στην επαλήθευση των ιστορικών γεγονότων που αφορούν τη Θεσσαλία η συχνή χρήση του όρου «Θεσσαλία» για το γεωγραφικό χώρο της «Μακεδονίας» 12. Η χρήση του όρου «Βλαχία» για τη Θεσσαλία, ωστόσο δικαιολογείται εν μέρει, καθώς η παρουσία του βλάχικου στοιχείου είναι αρκετά σημαντική όχι μόνο στα ορεινά (όπου ασχολούνταν με την κτηνοτροφία), αλλά και στον κάμπο (όπου ήταν γνωστοί ως «Κουτσόβλαχοι» ή «Μπρουτσόβλαχοι»). Ιδιαιτέρως σημαντική είναι η πληθυσμιακή πυκνότητα των ορεσίβιων βλάχικων φύλων του σαντζακίου Τρικάλων, οι οποίοι παραμένουν ακμαίοι δημογραφικά και οικονομικά έως και την προσάρτηση της Θεσσαλίας στο ελληνικό κράτος. Μία άλλη πληθυσμιακή ομάδα ήταν οι λεγόμενοι Αρβανιτόβλαχοι, οι οποίοι κατάγονταν από τη Βόρειο Ήπειρο και αποκαλούνται επίσης και «Φαρσεριώτες» λόγω της διαλέκτου που μιλούσαν. Παράλληλα με τη βλαχική διάλεκτο χρησιμοποιούσαν και την αλβανική γλώσσα Σούλης, Ιστορικά Μελετήματα,σελ. 111 και 116 και Alexander, Gilding the Lily, σελ Kiel, Türkische Thessalien,σελ Στουρνάρα, Οργάνωση και Χρήση του Χώρου, σελ

25 Ο ΘΕΣΣΑΛΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΚΑΤΑΚΤΗΣΗ Όπως είναι γνωστό, η πολιτική και κατ επέκταση η κοινωνική και οικονομική κατάσταση στη Θεσσαλία ήδη από το 13 ο αιώνα και πολύ περισσότερο καθ όλη τη διάρκεια του 14 ου αι. καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από αστάθεια και αλλεπάλληλες στρατιωτικές συγκρούσεις που βρίσκουν πρόσφορο πεδίο διεξαγωγής τα χώματά της 14. Τα πολεμικής φύσεως γεγονότα έγιναν συχνότερα μετά την κατάληψη της πρωτεύουσας του βυζαντινού κράτους από τους Σταυροφόρους το 1204, οπότε και άρχισε να παρατηρείται η βαθμιαία χαλάρωση του δεσμού μεταξύ κράτους (δηλαδή της κεντρικής εξουσίας) και των χωρικών (δηλαδή των υπηκόων που διαβιούσαν και εργάζονταν στην ύπαιθρο), ενώ παράλληλα η προϋπάρχουσα αυτή σχέση σταδιακά αντικαθίσταται από το δεσμό της τοπικής αριστοκρατίας (δηλαδή των ντόπιων γαιοκτημόνων) και των χωρικών, καθώς πλέον ενδυναμώνεται η τοπική τάξη των μεγάλων ιδιοκτητών γης (η ιστορική έρευνα κατά την ύστερη βυζαντινή περίοδο ασχολείται έντονα με το βαθμό που απαντάται η γένεση του βυζαντινού φεουδαλισμού ή της μεγαλογαιοκτημοσύνης αυτή την περίοδο) 15. Κατά συνέπεια οι ισχυροί αυτοί παράγοντες δράττονται της ευκαιρίας (λόγω της αδυναμίας της ήδη εξασθενημένης κεντρικής εξουσίας να επιβάλλει τη θέλησή της) να αυξήσουν τις περιουσίες τους και να ισχυροποιήσουν τη θέση τους, οικονομικά και κοινωνικά 16. Πρέπει να σημειώσουμε ότι η χρονική περίοδος από το 1213/1222 μέχρι την οριστική κατάκτηση της Θεσσαλίας από τα οθωμανικά στρατεύματα αναφέρεται στη βιβλιογραφία ως η περίοδος της ύπαρξης του ημιαυτόνομου κράτους της Θεσσαλίας. Η δημιουργία αυτού του ιδιαίτερου πολιτικού μορφώματος αν μπορούμε να το αποκαλούμε με αυτόν τον τρόπο εντοπίζεται στη διαίρεση του δεσποτάτου της Ηπείρου, όταν τα εδάφη της Θεσσαλίας αποδόθηκαν στο νόθο γιο του δεσπότη Μιχαήλ Β, τον Ιωάννη Α 14 Νεράντζη - Βαρμάζη, Βαλκανική Επαρχία,σελ Τσοποτού, Γη και Γεωργοί, σελ. 13 και Ντάμπλια, Ιστορία της Θεσσαλίας,σελ. 144, Ostrogorskij, Feodalitè Byzantine, passim. 16 Νεράντζη - Βαρμάζη, Βαλκανική Επαρχία, σελ

26 (Άγγελο) Δούκα. Η ιδιότυπη αυτή πολιτική κατάσταση διατηρήθηκε στη Θεσσαλία σε συνδυασμό με τις επεμβάσεις των Λατίνων ιπποτών της Τέταρτης Σταυροφορίας, των Καταλανών, των Σέρβων, των Αλβανών και των Οθωμανών, καθώς και με την περιοδική ενίσχυση σε ορισμένες χρονικές περιόδους της κεντρικής βυζαντινής εξουσίας 17. Η θεσσαλική γη δέχτηκε τη σφοδρή επίθεση των Οθωμανών υπό την καθοδήγηση του Εβρενός μπέη 18 το Της στρατιωτικής εισβολής προηγήθηκε μια μακρόχρονη περίοδος αναρχίας και αστάθειας, κατά την οποία η Θεσσαλία πέρασε διαδοχικά υπό την κυριαρχία αρκετών κυρίων 19. Μετά την πρώτη άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Φράγκους, για ένα σχετικά μικρό διάστημα η Θεσσαλία υπήρξε τμήμα του Λατινικού Βασιλείου της Θεσσαλονίκης υπό το Βονιφάτιο Μομφερατικό. Έπειτα περνά στην κατοχή της βυζαντινής δυναστείας Αγγέλων Δουκών Κομνηνών της Ηπείρου, οι οποίοι με έδρα την Άρτα καταβάλλουν επίμονη προσπάθεια να ανασυγκροτήσουν τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Λίγο αργότερα τα εδάφη της Θεσσαλίας αποσπώνται από το Βασίλειο της Ηπείρου και στη συνέχεα διασπώνται. Το ανατολικό τμήμα αυτών προσαρτάται στην ανασυστημένη υπό το Μιχαήλ Η Παλαιολόγο Βυζαντινή Αυτοκρατορία (1261), ενώ το δυτικό και νότιο τμήμα παραμένει υπό την εξουσία των Αγγέλων Δουκών της Ηπείρου 20. Ακολούθως, η περιοχή για ένα σημαντικό χρονικό διάστημα ταλανίζεται από τοπικές έριδες, μέχρις ότου στο α τέταρτο του 14 ου αι. περιέρχεται στην κυριαρχία των Καταλανών και των Αρβανιτών (σημ. Αλβανών), οι οποίοι λίγο αργότερα (1320) αρχίζουν να κινούνται νοτιότερα 21. Στη χρονική ακολουθία των γεγονότων, έπεται η εμφύλια διαμάχη δύο γνωστών βυζαντινών δυναστικών οίκων, των Παλαιολόγων και των Καντακουζηνών, για την κατάληψη του θρόνου μιας από καιρό παραπαίουσας αυτοκρατορίας, γεγονός που ευνοεί τις πολιτικές φιλοδοξίες και τις εδαφικές 17 Savvides, State of Thessaly,σελ Ο Εβρενός μπέη υπήρξε εξωμότης ελληνικής καταγωγής που υπηρέτησε τους Οθωμανούς κατά τα πρώτα χρόνια ίδρυσης του κράτους τους, βοηθώντας τους ως στρατηγός στην κατάληψη στρατηγικών σημείων και φρουρίων στη Βαλκανική χερσόνησο (βλ. Melikoff, Ewrenos, σελ. II 720a). 19 Sadettin, Tacüt-Tevarih,σελ Νεράντζη - Βαρμάζη, Βαλκανική Επαρχία, σελ Νεράντζη - Βαρμάζη, Βαλκανική Επαρχία, σελ

27 διεκδικήσεις του Στεφάνου Δουσάν 22, με αποτέλεσμα οι συγκρούσεις Σέρβων και Βυζαντινών να προλειάνουν το έδαφος για την επικείμενη επέλαση των Οθωμανών. Η οθωμανική κατάκτηση της Θεσσαλίας τελικά πραγματοποιήθηκε σε τρεις φάσεις: α φάση: , β φάση: και και γ φάση: 1414/ Ήδη από το διάστημα που ορίζουν τα έτη 1336 και 1341, η Θεσσαλία είχε γίνει στόχος τουρκομανικών επιδρομών του Ουμούρ μπέη του εμιράτου του Αϊδινίου 24. Η πρώτη φάση ( ) θεωρείται ως η φάση των αρχικών επιδρομών των οθωμανικών στρατευμάτων με επικεφαλής τον Εβρενός μπέη και τον Χαϊρεντίν πασά 25, η δεύτερη ( και ) ως η φάση μιας σειράς σημαντικών κατακτήσεων, οι περισσότερες των οποίων όμως είχαν προσωρινό χαρακτήρα, ενώ η τρίτη (1414/ ) ως η φάση της οριστικής κατάκτησης και της εγκαθίδρυσης της οθωμανικής κυριαρχίας στη Θεσσαλία, στην οποία πρωταγωνίστησε ο Τουραχάν μπέη 26. Το 1386 ο Χαϊρεντίν πασά εισέβαλε στη Θεσσαλία από το Κίτρος και πιθανόν να κατέλαβε τη Λάρισα τον ίδιο χρόνο. Την ίδια χρονιά ο Χαϊρεντίν πασά πέθανε. Υπήρχε όμως μια ρευστότητα,όπως φαίνεται από τις πηγές της εποχής, όσον αφορά στην πολιτική κατάσταση που επικρατούσε στην περιοχή, όπου κυρίαρχο ρόλο διαδραμάτιζε ένας τοπικός άρχοντας, ο καίσαρας Αλέξιος Άγγελος. Αντιλαμβανόμαστε, λοιπόν, ότι η οθωμανική κυριαρχία δεν είχε ακόμα εγκαθιδρυθεί οριστικά στο θεσσαλικό κάμπο 27. Το 1393 ο Εβρενός μπέη, ο οποίος συμμετείχε και στην εκστρατεία του 1386, έλαβε εντολή από το σουλτάνο Βαγιαζήτ Α και εισέβαλε εκ νέου στη Θεσσαλία εξαλείφοντας κάθε μορφή βυζαντινής κρατικής διοίκησης που απόμεινε από την πρώτη εισβολή. Ο ίδιος ο σουλτάνος έκανε την εμφάνισή του μετά τις πρώτες αψιμαχίες και στρατοπέδευσε στις όχθες του Σπερχειού ποταμού Κατσαροπούλου, Σερβική Επέκταση, σελ Savvides, Tesalya, X 420b και Σπανός, Οικισμοί, σελ Σαββίδης, Κάτοψη, σελ Γουλούλης,Τα Αφιερωτήρια, σελ Savvides, State of Thessaly, σελ Nicol, Rock Monasteries, σελ Nicol, Rock Monasteries, σελ

28 Ύστερα από τη μάχη της Άγκυρας το 1402 και την ήττα του σουλτάνου Βαγιαζήτ Α από τον Ταμερλάνο η Θεσσαλία έμεινε στα χέρια του γιου του Βαγιαζήτ, Σουλεϊμάν. Ο Σουλεϊμάν, μέσα στο πλαίσιο των συμμαχιών που έκανε για να ενισχύσει τη θέση του έναντι των αδελφών του στη διαμάχη που υπήρχε για τη διαδοχή στον οθωμανικό θρόνο, δέχτηκε να επιστρέψει τη Θεσσαλία στο βυζαντινό αυτοκράτορα Μανουήλ. Το 1410 ο Σουλεϊμάν νικήθηκε από τον αδελφό του Μουσά, ο οποίος κατέλαβε εκ νέου τη Θεσσαλία 29. Γενικά, δεν έχουμε πολλά στοιχεία για την εποχή αυτή. Πιθανόν είναι πάντως ότι κάποιες περιοχές ξέφυγαν από τον έλεγχο των Οθωμανών μετά το Πάντως η οριστική και τελεσίδικη πλέον κατάκτηση της δυτικής και νότιας Θεσσαλίας φαίνεται πως πραγματοποιήθηκε επί βασιλείας του σουλτάνου Βαγιαζήτ Α. Και εδώ όμως οι απόψεις διίστανται. Σύμφωνα με την πρώτη άποψη, η εγκαθίδρυση της οθωμανικής κυριαρχίας σε όλη τη Θεσσαλία υπήρξε απότοκος μιας μακράς προσπάθειας από τα τέλη του 14 ου αιώνα μέχρι και τα μέσα του 15 ου αιώνα ( ). Ως προς τη δεύτερη άποψη, η Θεσσαλία εξαρτάται διοικητικά από την κεντρική εξουσία (το σουλτάνο) ή αποτελεί μια σχεδόν ανεξάρτητη ηγεμονία υπό το γαζή Turahan bey(τουραχάν) 31, ως uc bey 32 (δηλαδή ηγεμόνα ακριτικών παραμεθορίων περιοχών) 33. Έχει διατυπωθεί η άποψη ότι μέχρι το , όταν γίνεται η καταγραφή σύμφωνα με το κατάστιχο απογραφής που εκδόθηκε από τους Melek Delilbaşı και Muzaffer Arıkan, τα στοιχεία του οποίου αποτελούν τη βάση 29 Τσοποτού, Γη και Γεωργοί, σελ Beldiceanu Nasturel, Θεσσαλία, σελ Για το βίο και τη δράση του Turahan bey βλ. το κεφάλαιο «Τα βακούφια των Τουραχανιδών Η παρουσία και η δράση του Τουραχάν μπέη και των απογόνων του στο σαντζάκι Τρικάλων». 32 Γνωρίζουμε ότι από τα τέλη του 14 ου αιώνα παραχωρούνται σε Οθωμανούς αξιωματούχους των Βαλκανίων, τους λεγόμενους uc beyler, μεγάλες εκτάσεις που μεταβιβάζονται από γενιά σε για γενιά για αιώνες. Τα συγκεκριμένα κτήματα έχουν την ονομασία μούλκια των γαζήδων (mülkler gazıları). Βλ. Μουταφτσίεβα, Αγροτικές Σχέσεις, σελ. 30. Οι uc beyler εμφανίστηκαν κυρίως την περίοδο μεταξύ των ετών και είχαν υπό την επίβλεψή τους μεγάλες διοικητικές περιφέρειες στα σύνορα της οθωμανικής αυτοκρατορίας υπό τη μορφή ημιαυτόνομων ηγεμονιών μέχρι την ενσωμάτωσή τους στον κορμό της οθωμανικής αυτοκρατορίας, η οποία εκείνη την εποχή εξαπλωνόταν ταχέως. Οι uc beyler διαδραμάτισαν πολύ σημαντικό ρόλο για την εξάπλωση της οθωμανικής κυριαρχίας στη βαλκανική χερσόνησο στο πρώτο μισό του 15 ου αιώνα, αφού εξυπηρετούσαν διάφορους σκοπούς: Τη σταδιακή αποδοχή της οθωμανικής εξουσίας από τους τοπικούς πληθυσμούς, την ενσωμάτωση ή την αποδυνάμωση των τοπικών χριστιανών αρχόντων, την καταβολή των φόρων στην κεντρική εξουσία μαζί με την εισαγωγή του οθωμανικού τρόπου επιβολής της φορολογίας κ.ά. Βλ. İnalcık, Ottoman state, σελ Γουλούλης, Τα Αφιερωτήρια, σελ και İnalcık, Ottoman Μethods,σελ

29 της παρούσας εργασίας, η Θεσσαλία αποτελούσε ένα μικρό ημιαυτόνομο κρατίδιο, ως uc - ακριτική περιοχή, που δημιουργήθηκε από τον Turahan bey, ως uc bey και εξυπηρετούσε τα συμφέροντα της κεντρικής οθωμανικής διοίκησης 34. Η κατάκτηση της Θεσσαλίας εντάσσεται στη συζήτηση που γίνεται για τον τρόπο κατάκτησης της βαλκανικής χερσονήσου στα χρόνια πριν και μετά τη βασιλεία του σουλτάνου Βαγιαζήτ. Αυτός ο τρόπος κατάκτησης σύμφωνα με τους διάφορους ερευνητές αντικατοπτρίζει και την ιδεολογική δομή του οθωμανικού κράτους αλλά και τη μορφή που πήρε το κράτος μετά την κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης και την εδραίωση της οθωμανικής ισχύος στην ανατολική Mεσόγειο στα μέσα και στα τέλη του 15 ου αιώνα. Οι απόψεις που έχουν εκφραστεί για το ζήτημα είναι πολλές και διαφορετικές μεταξύ τους και θα ήταν άστοχο να ασχοληθούμε μαζί τους στο πλαίσιο της παρούσας εργασίας. Γενικά, μπορούμε να αναφέρουμε ότι υπάρχει μία έντονη αντιπαράθεση διαφόρων ιστορικών σχετικά με το αν οι αρχικές κατακτήσεις των Οθωμανών, ιδιαίτερα στα Βαλκάνια, ήταν αποτέλεσμα της εξάπλωσης της ιδεολογίας των γαζήδων ή της δυναμικής που προέκυψε από την πρόσμιξη Ελλήνων και βαλκάνιων Σλάβων (εξισλαμισμένων με τη θέλησή τους κατά ένα μεγάλο μέρος) με τα τουρκικά φύλα 35. Είναι γεγονός ότι στις βυζαντινές πηγές δεν γίνεται λόγος για αντίσταση των κατοίκων στις οθωμανικές εισβολές. Το γεγονός αυτό μας οδηγεί εύκολα στο συμπέρασμα ότι οι τοπικοί άρχοντες δεν προέταξαν τα όπλα, αλλά συνθηκολόγησαν αμέσως, με αποτέλεσμα την εύκολη κατάκτηση της περιοχής από τα οθωμανικά στρατεύματα. Μάλιστα πρέπει να τονιστεί ότι πολλοί από τους άρχοντες αυτούς δέχθηκαν να εξισλαμιστούν, για να διατηρήσουν τα προνόμιά τους. Ο εξισλαμισμός ήταν ευρύς κυρίως στους Αλβανούς μεγαλογαιοκτήμονες της δυτικής Θεσσαλίας 36. Ταυτόχρονα, μαρτυρείται η παρουσία Βενετών στα παράλια της ανατολικής Θεσσαλίας (περιοχή Αλμυρού), οι οποίοι μόνιμα κατέχουν και 34 Γουλούλης,Τα Αφιερωτήρια, σελ Τα δύο πιο σύγχρονα έργα που πραγματεύονται το ζήτημα είναι: Cemal Kafadar, Between Two Worlds, Los Angeles 1995 και Heath W. Lowry, Η φύση του πρώιμου οθωμανικού κράτους, Αθήνα Σπανός, Οικισμοί, σελ

30 χρησιμοποιούν το λιμάνι του Πτελεού ως εμπορικό σταθμό και βάση της ανθηρής οικονομικής δραστηριότητάς τους στο Αιγαίο και τη Μεσόγειο Νεράντζη - Βαρμάζη, Βαλκανική Επαρχία, σελ

31 ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ KOINOTIKH ΔΙΟΙΚΗΣΗ Ήδη από το α τέταρτο του 14 ου αιώνα (1318) τα Τρίκαλα αναδεικνύονται σε σπουδαιότερη πόλη της Θεσσαλίας (από πληθυσμιακής, κοινωνικής και οικονομικής απόψεως). Εκεί μεταφέρεται η έδρα της μητρόπολης από τη Λάρισα, η οποία λόγω της μη ύπαρξης σταθερής κεντρικής εξουσίας και των διαφωνιών των διαφόρων αρχόντων μαστίζεται από εσωτερικές έριδες και αναρχία 38. Παρ όλα αυτά, η προϊσταμένη αρχή στον εκκλησιαστικό τομέα ήταν και παρέμεινε ο μητροπολίτης Λάρισας, ο οποίος έφερε από τα μέσα του 9 ου αιώνα τον τίτλο «Μητροπολίτης Λαρίσης, Δευτέρας Θεσσαλίας και πάσης Ελλάδος» ή «Μητροπολίτης Λαρίσης Υπερτίμου και Εξάρχου Δευτέρας Θεσσαλίας και πάσης Ελλάδος» 39. Η διαίρεση των πόλεων, χωριών και οικισμών της Θεσσαλίας στο πλαίσιο της εκκλησιαστικής διοίκησης πραγματοποιούνταν με την υπαγωγή τους σε τέσσερις επισκοπές: της Τρίκκης (Τρικάλων), των Σταγών, του Γαρδικίου και της Περιστεράς 40. Ας σημειωθεί στο σημείο αυτό πως, μετά την οριστική κατάκτηση της Θεσσαλίας από τους Οθωμανούς, πολλοί από τους Αλβανούς μεγαλοϊδιοκτήτες γης στη δυτική Θεσσαλία προτίμησαν να εξισλαμισθούν μαζί με τους υποτακτικούς τους, ενώ στη βόρεια Θεσσαλία σημειώθηκαν μαζικοί εποικισμοί μουσουλμανικού στοιχείου 41 (Κονιάρηδες 42 και άλλοι πληθυσμοί από τα βάθη της Ανατολίας) 43, με παράλληλη μετακίνηση του ντόπιου πληθυσμού από τους 38 Σπανός, Οικισμοί, σελ. 28. Για το ίδιο ζήτημα βλ. και İnalcık H., Ottoman state,σελ Σπανός, Οικισμοί,σελ Ο μητροπολίτης Λαρίσης θα επιστρέψει τελικά στην έδρα της επισκοπής του (τη Λάρισα) από τα Τρίκαλα μόλις το 18 ο αιώνα (1739). Σπανός, Οικισμοί, σελ. 69, σημ. 1 και Φαρμακίδης, Η Λάρισα,σελ Σπανός, Οικισμοί, σελ Σύμφωνα με τον Απόστολο Βακαλόπουλο, την άποψη του οποίου ακολουθεί και ο Σταύρος Γουλούλης, ο όρος κoνιάρης αναφέρεται στο άτομο που προέρχεται από το Ικόνιο (βλ. Βακαλόπουλος, Κάστρα, σελ. 65 και Γουλούλης,Τα Αφιερωτήρια, σελ. 27). Την ίδια άποψη έχει και ο Αλέξης Σαββίδης (βλ. Σαββίδης, Κάτοψη,σελ. 153) που τους αποκαλεί κονυαλήδες ή κονιαραίους. Πάντως, αυτή η άποψη αμφισβητείται πλέον σήμερα. 43 Γουλούλης, Τα Αφιερωτήρια,σελ. 27 και Βακαλόπουλος, Κάστρα, σελ

32 οικισμούς και τα χωριά του κάμπου στα φυσικά οχυρωμένα μέρη, δηλαδή σε ορεινές περιοχές. Οι κάτοικοι του κάμπου πιθανόν να θεώρησαν πως και εκείνη η επιδρομή αλλοφύλων θα ήταν παροδική, όπως οι επιδρομές τόσων άλλων φύλων και εθνοτήτων που πραγματοποιούνταν με συνεχώς αυξανόμενη συχνότητα από το α μισό του 13 ου αιώνα, όπως προαναφέρθηκε 44. Στο τέλος όμως ο πληθυσμός της Θεσσαλίας φαίνεται πως απογοητευμένος και κουρασμένος από τις συνεχείς πολεμικές συγκρούσεις, τις αναταραχές και τις καταστροφικές συνέπειες αυτών προτίμησε να δεχτεί το νέο εισβολέα περισσότερο ως ελευθερωτή παρά ως έναν ακόμη δυνάστη. Βέβαια αυτό ήταν περισσότερο θέμα προσαρμογής παρά επιλογής και σε αυτό το ζήτημα σημαντικό ρόλο διαδραμάτισαν οι τοπικοί παράγοντες, οι οποίοι ασπάστηκαν, κατά ένα μεγάλο ποσοστό, το Ισλάμ. Βέβαια η παραπάνω κατάσταση δεν είναι ένα τοπικό γεγονός, αλλά εντοπίζεται σε όλη τη βαλκανική χερσόνησο 45. Για τον ίδιο λόγο οι τοπικοί άρχοντες παραδίδουν τις πόλεις στους Οθωμανούς αμαχητί (με εξαίρεση τα Φάρσαλα, όπου κάποιοι μεγαλογαιοκτήμονες ανθίστανται αλλά κατανικώνται τελικά με σχετική ευκολία από τους νέους κυριάρχους) 46. Άλλωστε οι κάτοικοι των ορεινών περιοχών της Θεσσαλίας από την εποχή της Ρωμαιοκρατίας διατηρούσαν ορισμένα προνόμια (ως μια πρώιμη μορφή αυτοδιαχείρισης των κοινών υποθέσεων και αυτοδιοίκησης), τα οποία αργότερα οδηγούν τις ημιαυτόνομες κοινότητες να ενταχθούν με ομαλό τρόπο στο θεσμό των αρματολικίων 47. Το θεσμό αυτό διατήρησαν και ενίσχυσαν ως ένα βαθμό για την αντιμετώπιση των κλεφτών, αλλά και για λόγους τήρησης της τάξης, και οι Οθωμανοί. Βαθμιαία, τα εδάφη που περιφρουρούσαν οι αρματολοί 48 έγιναν ημιαυτόνομα και οι αρματολοί απέκτησαν κληρονομικό δικαίωμα στην εξουσία. 44 Φαρμακίδης, Η Λάρισα, σελ İnalcık, Ottoman Μethods,σελ Αρσενίου, Θεσσαλία, σελ Αρσενίου, Θεσσαλία, σελ. 13 και Σπανός, Οικισμοί, σελ Με τον όρο «αρματολός» εννοούμε τους έμμισθους φρουρούς και τηρητές της τάξης που στρατολογούνταν κυρίως από τα Βαλκάνια και είχαν το δικαίωμα να διατηρήσουν τη θρησκευτική τους πίστη. Συνήθως, ήταν γαιοκτήμονες (ορθόδοξοι χριστιανοί), οι οποίοι σε καιρό ειρήνης ήταν φρουροί συνόρων, κάστρων, σημαντικών ορυχείων και στρατηγικών 31

33 Αν και το πρώτο χρονικά αρματολίκι που δημιουργήθηκε στον ελλαδικό χώρο ήταν αυτό των Αγράφων, στο θεσσαλικό χώρο ο θεσμός γνώρισε σημαντική ανάπτυξη και οδήγησε κατά τους αιώνες που ακολούθησαν 49 (17 ος και 18 ος αι.) στην οργάνωση και την εκδήλωση πολλών επαναστατικών κινημάτων και εξεγέρσεων. Σύμφωνα με τη διοικητική οργάνωση της οθωμανικής αυτοκρατορίας η κεντρική συνισταμένη του συστήματος που ίσχυε ήταν το σαντζάκι, δηλαδή μια μεγάλη σε έκταση διοικητική περιφέρεια. Επικεφαλής στο σαντζάκι ήταν ο σαντζάκ μπέης. Τα όμορα σαντζάκια συνιστούσαν το μπεηλερμπεηλίκι ή εγιαλέτι. Επίσης το ίδιο το σαντζάκι διαιρούνταν σε καζάδες. Επικεφαλής του καζά ήταν ο σούμπασης ή βοεβόδας. Οι καζάδες, με τη σειρά τους, διαιρούνταν σε ναχιγιέδες 50. Η Θεσσαλία αποτελούσε η ίδια σαντζάκι της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Έδρα της ήταν τα Τρίκαλα και υπαγόταν στο μπεηλερμπεηλίκι της Ρούμελης 51. Εν κατακλείδι, θα μπορούσαμε να οδηγηθούμε στο συμπέρασμα πως η ταχεία κατάληψη από τους Οθωμανούς του διαμελισμένου γεωγραφικά και διασπασμένου πολιτικά βαλκανικού χώρου έθεσε τις βάσεις για μια «νέα ευημερία», αποκατέστησε την τάξη και την πολιτική ενότητα, ενώ η εξουσία και ο έλεγχος ασκούνται από ένα συγκεντρωτικό κράτος που αντικατέστησε την περισσότερο πλουραλιστική πολιτικά, αλλά αδύναμη πλέον (για την εποχή που εξετάζουμε), πολιτική κυριαρχία μιας αυτοκρατορίας που βασανιζόταν για πολλές δεκαετίες πριν από την τελική πτώση της από την αυθαιρεσία στη διοίκηση, την οικονομία και την οργάνωση του στρατού (γεγονός που είχε καταστροφικές συνέπειες στο ηθικό και το αξιόμαχο των υπερασπιστών της) 52. περασμάτων (δερβένια). Επίσης συχνά χρησιμοποιούνταν από τη διοίκηση ως συλλέκτες φόρων. Ο όρος προέρχεται από τη λέξη αμαρτωλός (δηλαδή,αυτός που έχει σχέση με την αμαρτία) ή αρματολός (δηλαδή,αυτός που έχει σχέση με τα άρματα). Στα Βαλκάνια αρχηγός των σωμάτων των αρματολών ήταν πάντοτε ένας μουσουλμάνος που ονομαζόταν martolos başı ή aghası. Οι θέσεις μέσα στο σώμα ήταν κληρονομικές. Οι αρματολοί εξαιρούνταν από την καταβολή του κεφαλικού φόρου (cizye) και από άλλους τοπικούς φόρους. Βλ. Rossi Griswold, Martolos, VI 613a. 49 Σχετικά με την τοπική ασφάλεια του σαντζακίου κατά τον 16 ο αιώνα βλ. Alexander,Toward a History of Post-Byzantine Greece,σελ. 134 κ.εξ., 298 κ.εξ. 50 İnalcık, Αυτοκρατορία, passim. 51 Σπανός, Οικισμοί, σελ Σπανός, Οικισμοί, σελ. 32. Στουρνάρα, Οργάνωση και Χρήση του Χώρου, σελ

34 ΤΑ ΚΥΡΙΟΤΕΡΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΠΟΥ ΥΠΑΓΟΝΤΑΙ ΣΤΟ ΣΑΝΤΖΑΚΙ ΤΡΙΚΑΛΩΝ Μονή Δουσίκου ή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος ή Μονή των Μεγάλων Πυλών ή της Θεομήτορος των Μεγάλων Πυλών Πρόκειται για ένα ανδρικό μοναστήρι που βρίσκεται στο κεντρικό τμήμα του σημερινού νομού Τρικάλων, κοντά στο χωριό Αγ. Βησσαρίων Τρικάλων, στους πρόποδες του όρους Κόζιακας, το οποίο ονομάζεται και Κερκέτιο όρος και αποτελεί προέκταση της οροσειράς της νότιας Πίνδου. Το όνομά της (Μονή Δουσίκου) το πήρε από ένα θάμνο που φυτρώνει στην περιοχή,ο οποίος έχει το όνομα ντουσκάρι ή δουσκάρι. Αυτή η ονομασία ετυμολογείται από την αλβανική λέξη dushk-u (= βελανιδιά, κλαδί που χρησιμεύει ως τροφή ζώων το χειμώνα) 53. Οικοδομήθηκε το 14 ο αι. πάνω στα ερείπια προϋπάρχουσας Βασιλικής και Σταυροπηγιακής Μονής, για την οποία η παλιότερη σαφής μνεία γίνεται σε σιγίλλιο του To διάστημα μεταξύ των ετών 1381 και 1393 ενσωματώθηκε στην μονή η χτισμένη το 1283 Μονή της Θεομήτορος των Μεγάλων Πυλών 54. Κατά το 16 ο αι. η μονή ανασυστήνεται από τον μητροπολίτη Λαρίσης, (μετέπειτα) Άγιο Βησσαρίωνα με τη συμβολή του αδελφού του, επισκόπου Ιγνατίου. Ένας καταστροφικός σεισμός στις 24 Απριλίου 1544 προκάλεσε σοβαρές απώλειες στο Καθολικό της Μονής, το οποίο αμέσως αργότερα ανοικοδομήθηκε. Το 1557 αποπερατώθηκε η αγιογράφηση του Καθολικού της Μονής, η οποία υπήρξε σημαντικό πνευματικό κέντρο για την περιοχή, καθώς εμπλούτιζε διαρκώς την αρκετά αξιόλογη βιβλιοθήκη της 55. Η μονή παρά τα όσα δεινά υπέστη κατά τη διάρκεια της οθωμανικής κατάκτησης άντεξε. Μετά την επανίδρυσή της από τον Αγ. Βησσαρίωνα δεν ερημώθηκε ούτε εγκαταλείφθηκε, αποτελώντας ηθικό και πνευματικό στήριγμα 53 Σπανός, Οικισμοί, σελ Σπανός, Οικισμοί, σελ Αλεξανδρόπουλος Ι. Χ.,Ιερά Μονή Σωτήρος Δουσίκου, σελ

35 για τους ορθόδοξους χριστιανούς υπηκόους της περιοχής σε καιρούς δύσκολους για την πίστη και το φρόνημά τους 56. Κατάφερε να διατηρήσει και να αναπτύξει υπό την κατοχή της μεγάλη έγγεια περιουσία στη γύρω περιοχή, καθώς πολλά από τα γύρω χωριά (ή οικισμοί) άνηκαν στη δικαιοδοσία της. Ιδιαίτερα τον 16 ο αιώνα βρίσκουμε τη μονή να δραστηριοποιείται έντονα για την αύξηση της ακίνητης περιουσίας της και για τη διατήρηση των προνομίων όσον αφορά τη φορολογία των κτημάτων της 57. Σώζεται δε μεταξύ άλλων και ένα επίσημο έγγραφο (χοτζέτι του 1485) της οθωμανικής διοίκησης που εκδόθηκε με αφορμή μια διένεξη των μοναχών και του σπαχή του χωριού Δούσικο για την καταβολή ή όχι της δεκάτης (κατ αποκοπήν) για γαίες που νέμονταν το μοναστήρι. Η διαμάχη έληξε με δικαίωση του αιτήματος της Μονής 58. Τα Μοναστήρια των Μετεώρων Το 1454/55, δηλαδή το έτος κατά το οποίο πραγματοποιείται η φορολογική απογραφή που μελετούμε στα μοναστήρια των Μετεώρων, διαβιούν 40 περίπου μοναχοί, οι οποίοι σύμφωνα με σουλτανικό διάταγμα (berat) «δε δίδουν τίποτε» (όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται) για τα αμπέλια, τους μύλους, τα σπίτια, τα αιγοπρόβατα και οποιοδήποτε άλλο είδος ιδιοκτησίας κατείχαν και νέμονταν ως «mülk» 59 (δηλαδή γαίες που περιλαμβάνουν και ακίνητη περιουσία πλήρους κυριότητας που είχαν δοθεί από το κράτος υπό μορφή δωρεάς σε ιδιώτες, οι οποίοι είχαν το δικαίωμα να τις μεταβιβάσουν σε κληρονόμους). Η περιουσία σε μούλκια μπορούσε να πολλαπλασιαστεί με την αγορά νέων γαιών, προσάρτηση γαιών από γειτνιάζοντα χωριά, αγορές αστικών οικισμών, καταστημάτων, αποθηκών, λουτρών, χανίων. Ο ιδιοκτήτης 56 Αλεξανδρόπουλος Ι. Χ., Ιερά Μονή Σωτήρος Δουσίκου, σελ Αλεξανδρόπουλος Ι. Χ., Ιερά Μονή Σωτήρος Δουσίκου, σελ Σπανός, Οικισμοί, σελ , βλ. επίσης και σημ. 2 της ίδιας σελίδας, Τρίκαλα, έκδοσις νομαρχίας Τρικάλων, σελ. 11, Αλεξανδρόπουλος Ι. Χ., Ιερά Μονή Σωτήρος Δουσίκου, σελ και Alexander, Natural Disasters,σελ Για την ιστορία των μοναστηριών πριν την οθωμανική κατάκτηση βλ. Nicol, Rock Monasteries, σελ Αλεξανδρόπουλος Ι.Χ.,Τα Μοναστήρια των Μετεώρων,σελ

36 του mülk είχε το δικαίωμα να το μετατρέψει σε ευσεβές κληροδότημα 60 (vakıf, βακούφι) 61. Γενικά στοιχεία περί των μοναστικών κοινοτήτων στη Θεσσαλία Τα μοναστήρια ανέκαθεν αποτελούσαν μεγάλους και σημαντικούς ιδιοκτήτες γης. Στη Θεσσαλία ήδη από το 13 ο αι. τα μοναστήρια της Μακρυνίτισσας και της Πορταριάς που ιδρύθηκαν από την οικογένεια των αρχόντων Μαλιασηνών (οι οποίοι κατά το 13 ο αι. αναδείχθηκαν σε ισχυρούς τοπάρχες στη Θεσσαλία, ώσπου αναγκάσθηκαν τελικά να δεχθούν την επικυριαρχία του δεσποτάτου της Ηπείρου) δεχόμενα συνεχώς δωρεές από ισχυρούς γαιοκτήμονες, δεσπότες και τοπικούς άρχοντες (κυρίους) αυξάνουν την οικονομική τους δύναμη. Αυτό συμβαίνει και στην περίπτωση άλλων δύο μοναστηριών της Δυτικής Θεσσαλίας: της Παναγίας Λυκουσάδας και το μοναστήρι της Θεοτόκου της Ακαταμαχήτου των Μεγάλων Πυλών, τα οποία έκτισαν μέλη (της οικογένειας) του δυναστικού οίκου των Δουκών και ενίσχυαν με συνεχείς εισφορές 62. Είναι γεγονός ότι μετά την κατάκτηση της Θεσσαλονίκης, οι μοναχοί του Αγίου Όρους, της άλλης μεγάλης μοναστικής κοινότητας του ελλαδικού χώρου, προσφέρθηκαν να υποταχθούν χωρίς αντίσταση και να πληρώνουν μία ετήσια εισφορά με την προϋπόθεση να διατηρήσουν την αυτονομία και την περιουσία τους. Η συμφωνία αυτή επικυρώθηκε και από φιρμάνι. Δυστυχώς δε γνωρίζουμε αν συνέβη κάτι παρόμοιο και με τα μοναστήρια των Μετεώρων. Σύμφωνα με την άποψη του ερευνητή Donald Nicol μια τέτοια περίπτωση ήταν 60 Ο τρόπος με τον οποίο οι ιδιοκτήτες «mülk» αύξαναν την περιουσία τους περιγράφεται στο άρθρο: Laiou, Some Considerations Regarding Çiftlik Formation in the Western Thessaly, Sixteenth Nineteenth Centuries, σελ Γενικά, πρέπει να πούμε ότι βακούφι είναι το κληροδότημα ενός αφιερωτή που περιελάμβανε περιουσία (mevkuf) από κινητά και ακίνητα, της οποίας είχε την πλήρη κυριότητα για να πετύχει την αφιέρωση (malik). Το αντικείμενο ενός αφιερώματος έπρεπε να είναι διαρκούς φύσεως και να παρέχει μία επικαρπία (menfaa). Αναγκαίοι όροι για να έχει ο αφιερωτής δικαιοπρακτική ικανότητα ήταν να διατηρεί «σώες τις φρένες» (akıl), να είναι ενήλικος (baliğ) και όχι δούλος (hurr) (βλ. Μουταφτσίεβα, Αγροτικές Σχέσεις, σελ ). 61 Γουλούλης,Τα Αφιερωτήρια, σελ Για την περιγραφή του χώρου και του φυσικού τοπίου της Καλαμπάκας και των Μετεώρων βλ. και R. F. Kreutel, Die Meteora Klöster,σελ (κείμενο του συγγραφέα Mehmed-i Asıq) 62 Ντάμπλια, Ιστορία της Θεσσαλίας,σελ

Βενετοί Μέρος Κωνσταντινούπολης + νησιά + λιμάνια Αιγαίου, Ιονίου

Βενετοί Μέρος Κωνσταντινούπολης + νησιά + λιμάνια Αιγαίου, Ιονίου Αυτοκρατορία Κωνσταντινούπολης Βαλδουίνος της Φλάνδρας Βασίλειο Θεσσαλονίκης Θρακικά, μακεδονικά εδάφη Βονιφάτιος Μομφερατικός Δουκάτο Αθηνών Καταλανοί (πρωτεύουσα Θήβα) Μαγιόλοι Βενετοί Μέρος Κωνσταντινούπολης

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Επανάληψη Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Ο Κωνσταντίνος Βυζάντιο 1. Αποφασίζει τη μεταφορά της πρωτεύουσας στην Ανατολή κοντά στο αρχαίο Βυζάντιο: νέο διοικητικό κέντρο η Κωνσταντινούπολη 2. 313

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Σλαβικών Λαών

Ιστορία Σλαβικών Λαών ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 12 η :Μαυροβούνιο Αγγελική Δεληκάρη Λέκτορας Μεσαιωνικής Ιστορίας των Σλαβικών Λαών Τμήμα Ιστορίας Αρχαιολογίας ΑΠΘ Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912)

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι 1912-1913 Ιστορία Γ Γυμνασίου Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Χρονολόγιο 1897-1908 Μακεδόνικος Αγώνας 1912-1913 Βαλκανικοί πόλεμοι 1914-1918 Α' Παγκόσμιος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές:

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣΚΑΙΟΙΠΕΡΙΑΥΤΟΝ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΟΙKAI BOYΛΕΥΤΕΣ (HONESTIORES ΕΝΤΙΜΟΤΑΤΟΙ) - ΣΤΡΑΤΟΣ- ΚΛΗΡΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Αυτοκράτορας: H ανάρρηση στο θρόνο χάρη στο

Διαβάστε περισσότερα

H ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΟΜΝΗΝΩΝ

H ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΟΜΝΗΝΩΝ H ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΟΜΝΗΝΩΝ Στο θρόνο βρίσκεται ο Αλέξιος Α Κομνηνός 1081 1118 (ιδρυτής δυναστείας Κομνηνών) Ο Αλέξιος Α Κομνηνός μπροστά στο Χριστό Ο Αλέξιος Α διαπραγματεύεται με τους σταυροφόρους

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΛΑΤΙΝΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ (13ος - 18ος αι.)

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΛΑΤΙΝΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ (13ος - 18ος αι.) ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΛΑΤΙΝΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ (13ος - 18ος αι.) Ενότητα #2: H Δ Σταυροφορία και η άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Λατίνους Σχόλια για τα γεγονότα της προηγούμενης ενότητας Νικόλαος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ "

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΩΝ "ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ Κ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ" ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ 1911-1913" Κεφάλαιο 5 Ο χάρτης των Βαλκανίων

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820 Φαναριώτες Ονοµασία που δόθηκε στα µέλη της παλαιάς βυζαντινής αριστοκρατίας (µεταξύ εκείνων που δεν διέφυγαν στη Δύση ή δεν εξισλαµίσθηκαν) και σε εµπόρους από τις περιοχές του Πόντου, της Ανατολίας (:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Ύστερη Μεσαιωνική Περίοδος - Η Ύστερη Μεσαιωνική περίοδος ξεκινάει από τον 11 ο αι., ο οποίος σηματοδοτεί την έναρξη μίας διαφορετικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ"*-*

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ*-* Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤΚΑΤοΡ1Α Η 3υζαντινή εποχή Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ ΚΑΤοΡ1Α Κωνσταντινούπολη, Μ' ένα λεωφορείο τριγυρνάμε όλοι μέσα στην πόλη, σελ. 59-63. Βυζαντινή αυτοκρατορία, Εμπορικοί δρόμοι, σελ 34 Μύθοι και

Διαβάστε περισσότερα

Ανασκόπηση Στο προηγούμενο μάθημα είδαμε πως μετά το θάνατο του Βασιλείου Β : το Βυζάντιο έδειχνε ακμαίο, αλλά είχαν τεθεί οι βάσεις της κρίσης στρατι

Ανασκόπηση Στο προηγούμενο μάθημα είδαμε πως μετά το θάνατο του Βασιλείου Β : το Βυζάντιο έδειχνε ακμαίο, αλλά είχαν τεθεί οι βάσεις της κρίσης στρατι Εσωτερική κρίση εξωτερικοί κίνδυνοι 1054-10811081 Στο σημερινό μάθημα θα δούμε: 1. τα εσωτερικά προβλήματα 2. τους εξωτερικούς κινδύνους 3. κυρίως τη μάχη στο Ματζικέρτ και τις συνέπειές της Ανασκόπηση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η σημαία της Βουλγαρίας αποτελείται από τρεις ισομεγέθεις οριζόντιες λωρίδες χρώματος λευκού(στην κορυφή), πράσινου και κόκκινου. Το λευκό αντιπροσωπεύει την ειρήνη,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΕΛΠ 11: Ελληνική Ιστορία Ακ. Έτος: 2008-9 ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΜΑ: Η βυζαντινή αριστοκρατία κατά τους 9 ο έως 12 ο αιώνα: δομή και χαρακτηριστικά, ανάπτυξη και σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ Συμπλήρωση κενών Να συμπληρώσετε τα κενά του αποσπάσματος, βάζοντας στην κατάλληλη θέση μία από τις ακόλουθες λέξεις (τρεις

Διαβάστε περισσότερα

Φιλικές σχέσεις και συγκρούσεις με τους Βούλγαρους και τους Ρώσους Α. Οι Βούλγαροι α μέρος

Φιλικές σχέσεις και συγκρούσεις με τους Βούλγαρους και τους Ρώσους Α. Οι Βούλγαροι α μέρος Φιλικές σχέσεις και συγκρούσεις με τους Βούλγαρους και τους Ρώσους Α. Οι Βούλγαροι α μέρος Βούλγαροι Αρχικά ζουν σε εδάφη του Βυζαντίου εμποδίζουν άλλους λαούς να μετακινηθούν Αργότερα ιδρύουν κράτος προσπαθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΩΡΓΗ ΚΑΤΣΟΥΛΗ ΜΑΡΙΟΥ ΝΙΚΟΛΙΝΑΚΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΦΙΛΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. Από το 1453 μέχρι το 1830 ΤΟΜΟΣ Α ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ..

ΓΙΩΡΓΗ ΚΑΤΣΟΥΛΗ ΜΑΡΙΟΥ ΝΙΚΟΛΙΝΑΚΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΦΙΛΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. Από το 1453 μέχρι το 1830 ΤΟΜΟΣ Α ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ.. ΓΙΩΡΓΗ ΚΑΤΣΟΥΛΗ ΜΑΡΙΟΥ ΝΙΚΟΛΙΝΑΚΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΦΙΛΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Από το 1453 μέχρι το 1830 ΤΟΜΟΣ Α ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ.. 7 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αρκάς ή Αρκάδας ήταν πρόσωπο της ελληνικής μυθολογίας, επώνυμος ήρωας της Αρκαδίας, γενάρχης των Αρκάδων και 3ος μυθικός βασιλιάς της Αρκαδίας.

Ο Αρκάς ή Αρκάδας ήταν πρόσωπο της ελληνικής μυθολογίας, επώνυμος ήρωας της Αρκαδίας, γενάρχης των Αρκάδων και 3ος μυθικός βασιλιάς της Αρκαδίας. Ο Αρκάς ή Αρκάδας ήταν πρόσωπο της ελληνικής μυθολογίας, επώνυμος ήρωας της Αρκαδίας, γενάρχης των Αρκάδων και 3ος μυθικός βασιλιάς της Αρκαδίας. Κατά τον Παυσανία, ήταν γιος και διάδοχος του Νύκτιμου,

Διαβάστε περισσότερα

1 Η Ελλάδα ζήτησε τη συνδρομή της Κοινωνίας των Εθνών, προκειμένου να αντιμετωπίσει ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ (ΕΑΠ)

1 Η Ελλάδα ζήτησε τη συνδρομή της Κοινωνίας των Εθνών, προκειμένου να αντιμετωπίσει ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ (ΕΑΠ) Γ. Η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ 1. Η Επιτροπή Αποκατάστασης Προσφύγων (ΕΑΠ) 1 Η Ελλάδα ζήτησε τη συνδρομή της Κοινωνίας των Εθνών, προκειμένου να αντιμετωπίσει την περίθαλψη των προσφύγων την αποκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ 2 ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ Συνομωσίες, ίντριγκες και μηχανορραφίες. Θρησκευτικός φανατισμός Δεισιδαιμονία.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ α. Κόμμα του Γ. Θεοτόκη: «Το κόμμα του Γ. Θεοτόκη πυρήνα των Αντιβενιζελικών.», σελ. 92-93 β. Προσωρινή Κυβέρνησις της Κρήτης (1905)

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET09: ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET09: ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης προσδιορίζει τον πληθυσμό και τη μεταβολή του ανά Περιφέρεια, Νομό και ΟΤΑ. Η βελτίωση της μεταφορικής υποδομής επηρεάζει άμεσα την κινητικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

Εκπολιτιστικός Σύλλογος Βλαχάβας - Παπα-θύμιος Βλαχάβας - ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ CITY KALAMPAKA MET

Εκπολιτιστικός Σύλλογος Βλαχάβας - Παπα-θύμιος Βλαχάβας - ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ CITY KALAMPAKA MET Ο Σύλλογος «Παπα - θύμιος» Βλαχάβας ιδρύθηκε το 1985. Μετά το 2001 άρχισε να δραστηριοποιείται δημιουργώντας χορευτικά τμήματα όλων των ηλικιών και πραγματοποιώντας κάθε χρόνο τουλάχιστον τρις μεγάλες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 6 ος 9 ος αι Οικονομική κατάσταση στο Βυζάντιο από το β μισό του 6 ου αι. αρχές 9 ου αι. το κίνημα του Θωμά του Σλάβου 6 ος 8 ος αι. Προβλήματα δημογραφικά Προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Τα Βαλκάνια των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων

Τα Βαλκάνια των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων Τα Βαλκάνια των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων οι Σέρβοι κέρδισαν την αυτονομία τους (1812-1815) οι Έλληνες ίδρυσαν ανεξάρτητο εθνικό κράτος οι Βούλγαροι ίδρυσαν ανεξάρτητη βουλγαρική εκκλησία,

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή επέκταση του κράτους των Βουλγάρων

Η σταδιακή επέκταση του κράτους των Βουλγάρων 1 ΙΣΤΟΡΙΑ Ε ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ : ΟΙ ΑΝΤΙΠΑΛΟΙ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Οι Βούλγαροι Οι Ονογούροι Βούλγαροι. Οι πρώτες Βουλγαρικές φυλές πρέπει να έφθασαν στην περιοχή ανάμεσα στον Καύκασο και την Αζοφική Θάλασσα στα

Διαβάστε περισσότερα

18 ος 19 ος αι. ΣΟ ΑΝΑΣΟΛΙΚΟ ΖΗΣΗΜΑ. «Σώστε με από τους φίλους μου!»

18 ος 19 ος αι. ΣΟ ΑΝΑΣΟΛΙΚΟ ΖΗΣΗΜΑ. «Σώστε με από τους φίλους μου!» 18 ος 19 ος αι. ΣΟ ΑΝΑΣΟΛΙΚΟ ΖΗΣΗΜΑ «Σώστε με από τους φίλους μου!» Σο Ανατολικό ζήτημα, ορισμός Είναι το ζήτημα της διανομής των εδαφών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η οποία από τις αρχές του 18ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 15 Ο Δωδέκατος Αιώνας (β μέρος): Δυναστεία Αγγέλων: Ισαάκιος Β Άγγελος (1185-1195) - Αλέξιος Γ Άγγελος (1195-1203) - Ισαάκιος Β και Αλέξιος Δ Άγγελοι (1203-1204) - Αλέξιος Ε Μούρτζουφλος

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο - ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 2.1 Το δουλοκτητικό σύστημα 2.1 ΤΟ ΔΟΥΛΟΚΤΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

α. Βασίλειο πόλεις-κράτη ομοσπονδιακά κράτη συμπολιτείες Η διάσπαση του κράτους του Μ. Αλεξάνδρου (σελ ) απελευθερωτικοί αγώνες εξεγέρσεις

α. Βασίλειο πόλεις-κράτη ομοσπονδιακά κράτη  συμπολιτείες Η διάσπαση του κράτους του Μ. Αλεξάνδρου (σελ ) απελευθερωτικοί αγώνες εξεγέρσεις ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 323 [Θάνατος Μ. Αλεξάνδρου] ΕΩΣ 30 π.χ. [κατάληψη της Αιγύπτου από τους Ρωμαίους ολοκληρώνεται η κατάκτηση της Ανατολής από τους Ρωμαίους, ξεκινά η περίοδος της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας]

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Ιστορία ΣΤ' Δημοτικού Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Βιβλίο μαθητή ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ιωάννης Κολιόπουλος Ομότιμος Καθηγητής Ιάκωβος Μιχαηλίδης Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ Αθανάσιος Καλλιανιώτης Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Β Γυμνασίου - Επαναληπτικές ερωτήσεις εφ όλης της ύλης Επιμέλεια: Νεκταρία Ιωάννου, φιλόλογος

Ιστορία Β Γυμνασίου - Επαναληπτικές ερωτήσεις εφ όλης της ύλης Επιμέλεια: Νεκταρία Ιωάννου, φιλόλογος ΙΣΤΟΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Ερωτήσεις ανά ενότητα του σχολικού εγχειριδίου Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία 1.1.1. Από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη [σ. 7-9] α] Ποια μέτρα πήρε ο Κωνσταντίνος Α για την ανόρθωση του κράτους;

Διαβάστε περισσότερα

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 867 886 912 913

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΟΙΚΙΣΜΟΥΣ ΤΟΥ ΝΟΤΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΓΡΕΒΕΝΩΝ

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΟΙΚΙΣΜΟΥΣ ΤΟΥ ΝΟΤΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΓΡΕΒΕΝΩΝ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΟΙΚΙΣΜΟΥΣ ΤΟΥ ΝΟΤΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΓΡΕΒΕΝΩΝ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΣΤΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 1. Απογραφή 190 3: Απογραφή του σαντζακιού των Σερβίων. Ιστορικό Αρχείο του Υπουργείου των Εξωτερικών.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

Κυριότερες πόλεις ήταν η Κνωσός, η Φαιστός, η Ζάκρος και η Γόρτυνα

Κυριότερες πόλεις ήταν η Κνωσός, η Φαιστός, η Ζάκρος και η Γόρτυνα Ηφαίστειο της Θήρας Η Μινωική Κρήτη λόγω της εμπορικής αλλά και στρατηγικής θέσης της έγινε γρήγορα μεγάλη ναυτική και εμπορική δύναμη. Οι Μινωίτες πωλούσαν τα προϊόντα τους σε όλη τη Μεσόγειο με αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Επισκόπηση της Ελληνικής Ιστορίας, Β. Θ. Θεοδωρακόπουλος, Ph.D. Διόρθωση - Επιμέλεια: Λίλυ Πανούση Εκδόσεις Γιαλός Αθήνα, Δεκέμβριος 2015 ISBN: 978 960 82275 0 7 Εκδόσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26 Μαΐου 2009 ΩΡΑ: 07:45-10:15

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26 Μαΐου 2009 ΩΡΑ: 07:45-10:15 ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2008 2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26 Μαΐου 2009 ΩΡΑ: 07:45-10:15 Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από πέντε (5) σελίδες.

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ( )

ΤΟ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ( ) ΟΡΙΣΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΕΝΝΟΙΩΝ ΤΟ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ (1821-1930) 1. Κουτσοβλαχικό ζήτημα : Το 1906 Έλληνες κάτοικοι της Ρουμανίας απελάθηκαν, λόγω της έξαρσης που γνώριζε την ίδια εποχή το Κουτσοβλαχικό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι 1 Ενότητα #2: Βασικές Γνώσεις I Οικονομία και κοινωνία στη Βαρβαρική Δύση Νικόλαος Καραπιδάκης Τμήμα Ιστορίας 2 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Εκδοχές ίδρυσης Σύμφωνα με την παράδοση από τον Ρωμύλο, γιο του Αινεία (γύρω στο 735 π.x.) Σύμφωνα με την αρχαιολογική έρευνα στη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι 1 Ενότητα #3: Βασικές Γνώσεις II Η κοινωνία κατά την καρολίγγεια περίοδο Νικόλαος Καραπιδάκης Τμήμα Ιστορίας 2 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

3. Μιχαήλ Η' και Ανδρόνικος Β' Παλαιολόγοι. α. Η εξωτερική πολιτική του Μιχαήλ Η' Παλαιολόγου

3. Μιχαήλ Η' και Ανδρόνικος Β' Παλαιολόγοι. α. Η εξωτερική πολιτική του Μιχαήλ Η' Παλαιολόγου 3. Μιχαήλ Η' και Ανδρόνικος Β' Παλαιολόγοι α. Η εξωτερική πολιτική του Μιχαήλ Η' Παλαιολόγου Στόχοι: Ο Μιχαήλ Η' (1261-1282) έπρεπε: να αντιμετωπίσει την επιθετικότητα των Λατίνων και να αποκαταστήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΚΟ-Π-4: ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΚΟ-Π-4: ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης προσδιορίζει τον πληθυσμό και τη μεταβολή του ανά Περιφέρεια, Νομό και Δήμο της Ζώνης IV. Η σκοπιμότητα του δείκτη αφορά στην γνώση των μακροσκοπικών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ

ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ Στο δρόµο Τρικάλων- Καλαµπάκας, 3 χιλιόµετρα πριν από ταμετέωρα, ορθώνεται πάνω από το χωριό Θεόπετρα ένας βραχώδης ασβεστολιθικός όγκος, στη βορειοανατολική πλευρά του οποίου

Διαβάστε περισσότερα

Με τον Αιγυπτιακό

Με τον Αιγυπτιακό Με ποιον πολιτισμό θα ασχοληθούμε; Με τον Αιγυπτιακό Η θέση της Αιγύπτου Τι βλέπετε; Αίγυπτος και Νείλος Η Αίγυπτος οφείλει την ύπαρξη της στον Νείλο. Το άγονο έδαφος κατέστη εύφορο χάρη στις πλημμύρες,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1)

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1) ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑ Α1 Α.1.1.α Το Νοέμβριο του 1919 υπογράφηκε η συνθήκη του Νεϊγύ.πριν από την υπογραφή της συνθήκης) σελ 140 σχ.βιβλ. Β. Κατά

Διαβάστε περισσότερα

Το χρονικό κατάρρευσης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας 1025-1461 μ.χ. Λευκή σελίδα

Το χρονικό κατάρρευσης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας 1025-1461 μ.χ. Λευκή σελίδα Δημήτρης Σπυρόπουλος Το χρονικό κατάρρευσης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας 1025-1461 μ.χ. Λευκή σελίδα http://www.lefkiselida.gr Αυτό το κείμενο που δημοσιεύεται από τις εκδόσεις «Λευκή σελίδα», προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΠ 40. Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου.

ΕΛΠ 40. Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου. ΕΛΠ 40 Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου. Διαμόρφωση κεφαλαίων εργασίας: 1. Μουσική και χορός: απαραίτητα στοιχέια κουλτούρας 2. Βορειοελλαδικός χώρος και πληθυσιακές

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Γης και Ιδιοκτησιακού καθεστώτος του Αγίου Όρους με χρήση G.I.S.

Διαχείριση Γης και Ιδιοκτησιακού καθεστώτος του Αγίου Όρους με χρήση G.I.S. Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Αγρονόμων & Τοπογράφων Μηχανικών ΤΟΜΕΑΣ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ ΚΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 22η Πανελλαδική Συνάντηση Χρηστών Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών Διαχείριση Γης και Ιδιοκτησιακού

Διαβάστε περισσότερα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Ενότητα 5: Δημήτριος Σταματόπουλος Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

Αραβικές επιδρομές εναντίον της Κύπρου ( μέσα του 7 ου μέσα του 10 ου αιώνα μ.χ.)

Αραβικές επιδρομές εναντίον της Κύπρου ( μέσα του 7 ου μέσα του 10 ου αιώνα μ.χ.) Τάξη: Β λυκείου Αριθμός μαθητών: 15 Καθηγήτρια : Νικολάου Ελένη ΛΕΜ Α3Β (φιλ) ΠΜΠ. 14532 Ημερομηνία: 29/12/2004 Αραβικές επιδρομές εναντίον της Κύπρου ( μέσα του 7 ου μέσα του 10 ου αιώνα μ.χ.) Στόχοι:

Διαβάστε περισσότερα

Συμμετοχικές Διαδικασίες και Τοπική διακυβέρνηση

Συμμετοχικές Διαδικασίες και Τοπική διακυβέρνηση Συμμετοχικές Διαδικασίες και Τοπική διακυβέρνηση Θεσμοί, Όργανα και Δομή της Δημόσιας Διοίκησης Χαρίτα Βλάχου Γεωπόνος Αγροτικής Οικονομίας Στέλεχος Αποκεντρωμένης Διοίκησης Μ-Θ Σήμερα Ποιό είναι το πολίτευμα

Διαβάστε περισσότερα

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843)

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) μεγάλες εδαφικές απώλειες ενίσχυση ελληνικότητας νέοι θεσμοί πλαίσιο μέσα στο οποίον το Βυζάντιο

Διαβάστε περισσότερα

Η Αμμόχωστος (λατινικά: Famagusta, τούρκικα: Gazimağusa), είναι πόλη στην Κύπρο και βρίσκεται στο ανατολικό τμήμα του νησιού, στον κόλπο που φέρει και

Η Αμμόχωστος (λατινικά: Famagusta, τούρκικα: Gazimağusa), είναι πόλη στην Κύπρο και βρίσκεται στο ανατολικό τμήμα του νησιού, στον κόλπο που φέρει και Μάριος Πρέτα Η Αμμόχωστος (λατινικά: Famagusta, τούρκικα: Gazimağusa), είναι πόλη στην Κύπρο και βρίσκεται στο ανατολικό τμήμα του νησιού, στον κόλπο που φέρει και το όνομά της. Η αρχαία Αμμόχωστος έφερε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΑ 1913-2011 Εκατό Χρόνια Θύελλες και Χίμαιρες ΓΕΝΙΚΗ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ Η Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών Σας προσκαλεί με τιμή να μετάσχετε στη σειρά των επιστημονικών διαλέξεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΑΚΤΙΚΑ ΜΕΛΗ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΑΚΤΙΚΑ ΜΕΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Μυτιλήνη, 28 Σεπτεμβρίου 2010 Στην υπ αρ. 2/22.09.2010 Γενική Συνέλευση Ειδικής Σύνθεσης του Τμήματος Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET09: ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET09: ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης προσδιορίζει τον πληθυσμό και τη μεταβολή του ανά Περιφέρεια, Νομό, ΟΤΑ και Δημοτικό Διαμέρισμα (Δ.Δ.). Η βελτίωση της μεταφορικής υποδομής επηρεάζει

Διαβάστε περισσότερα

Η πρώτη οπτική επαφή με τα Αμπελάκια δίνει στον ταξιδιώτη την εντύπωση ότι αυτό το χωριό διαφέρει από τα άλλα... και όντως αυτό συμβαίνει.

Η πρώτη οπτική επαφή με τα Αμπελάκια δίνει στον ταξιδιώτη την εντύπωση ότι αυτό το χωριό διαφέρει από τα άλλα... και όντως αυτό συμβαίνει. Πέντε χιλιόμετρα από τα στενά των Τεμπών, ανηφορίζοντας κανείς μπορεί να δει να ξεπροβάλουν τα Αμπελάκια Λάρισας, η Ιστορική Κοινότητα των Αμπελακίων όπως έχει επικρατήσει. Βρίσκεται στους πρόποδες του

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αλέξιος Γ Μέγας Κομνηνός

Ο Αλέξιος Γ Μέγας Κομνηνός Ο Αλέξιος Γ Μέγας Κομνηνός ήταν αυτοκράτορας της Τραπεζούντας από τις 22 Δεκεμβρίου 1349 ως τις 20 Μαρτίου 1390. Ήταν γιος του Αυτοκράτορα της Τραπεζούντας Βασίλειου Α και της ερωμένης του, Ειρήνης, κόρης

Διαβάστε περισσότερα

Ε. Τοποθετήστε τους δείκτες σκορ, στη θέση 0 του μετρητή βαθμολογίας. ΣΤ. Τοποθετήστε τον δείκτη χρόνου στη θέση Ι του μετρητή χρόνου.

Ε. Τοποθετήστε τους δείκτες σκορ, στη θέση 0 του μετρητή βαθμολογίας. ΣΤ. Τοποθετήστε τον δείκτη χρόνου στη θέση Ι του μετρητή χρόνου. ιαρκεια 90 λεπτα Παικτεσ 4 Ηλικια 12+ ΚΑΝΟΝΕΣ ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ Το Autokrator είναι ένα μεσαιωνικό στρατιωτικό παιχνίδι, για τις μάχες μεταξύ Χριστιανών και Μουσουλμάνων μεταξύ 7ου και 11ου αιώνα μ.χ.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑ Α Α

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑ Α Α ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α 1 ΟΜΑ Α Α α. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν µε την ένδειξη Σωστό ή Λάθος. α) Το 1840 η χωρητικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΠ11 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βυζάντιο και Χριστιανισμός: η δυναμική της θρησκείας στον καθορισμό της φυσιογνωμίας της αυτοκρατορίας και των

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΙΔΡΥΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΕΩΣ

ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΙΔΡΥΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΕΩΣ Κτισμένη στις όχθες της λίμνης Παμβώτιδας, η πόλη των Ιωαννίνων, και πρωτεύουσα της Ηπείρου, είναι μια γραφική πόλη, που συμπλέει με τον πολιτισμό και συνδυάζει μια μακραίωνη ιστορία αλλά και μια κοινωνική,

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου)

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) Οκτώβριος 2011 ΟΝΟΜΑ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Ο ΠΕΡΙ ΑΚΙΝΗΤΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ ΝΟΜΟΣ/ Ο ΠΕΡΙ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΗΣ ΔΙΑΔΟΧΗΣ ΝΟΜΟΣ ΜΕΡΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Bυζαντινοί Ιστορικοί και Χρονογράφοι Ενότητα 11: 13ος - μέσα 15ου αι.: Ιστορικό πλαίσιο και Ιστοριογραφία. Γεώργιος Ακροπολίτης: Βίος και Έργο.

Bυζαντινοί Ιστορικοί και Χρονογράφοι Ενότητα 11: 13ος - μέσα 15ου αι.: Ιστορικό πλαίσιο και Ιστοριογραφία. Γεώργιος Ακροπολίτης: Βίος και Έργο. Bυζαντινοί Ιστορικοί και Χρονογράφοι Ενότητα 11: 13ος - μέσα 15ου αι.: Ιστορικό πλαίσιο και Ιστοριογραφία. Γεώργιος Ακροπολίτης: Βίος και Έργο. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Απαραίτητη προϋπόθεση για την κατανόηση του μαθήματος είναι η διδασκαλία της ύλης χωρίς χάσματα και ασυνέχειες. Η αποσπασματικότητα δεν επιτρέπει στους μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΑΙΓΥΠΤΟΣ (Σελ )

2. Η ΑΙΓΥΠΤΟΣ (Σελ ) 2. Η ΑΙΓΥΠΤΟΣ (Σελ. 20-23) 2.1. Η Χώρα. Νείλος : Πηγές από Αιθιοπία και δέλτα. Δυτικά : Η Λιβυκή έρημος. Ανατολικά : Η έρημος του Σινά έως Ερυθρά Θάλασσα. Λάσπη Ευφορία. Άνω Αίγυπτος-Κάτω Αίγυπτος. 2.2.

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης στην Ελλάδα: Το παράδειγμα των Φιλοσοφικών Σχολών

Ιστορία της Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης στην Ελλάδα: Το παράδειγμα των Φιλοσοφικών Σχολών ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ιστορία της Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης στην Ελλάδα: Το παράδειγμα των Φιλοσοφικών Σχολών Ενότητα: Φοιτητές και φοιτήτριες Βασίλειος Φούκας

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Ἱστορίης Ἐπίσκεψις Μάθημα: Βυζαντινή Ιστορία ιδάσκουσα: Ειρήνη Χρήστου Ειρήνη Χρήστου Βυζαντινή Ιστορία Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΟΛΕΙΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΟΛΕΙΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΟΛΕΙΣ Πόλη: Οικισμός μόνιμου χαρακτήρα με μικρό ή μεγάλο πληθυσμιακό μέγεθος, δομημένος έτσι ώστε να εξυπηρετεί τη ζωή των κατοίκων της. Οικισμός: Κατοικημένη περιοχή, οριοθετημένη

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ, φιλόλογος

Γενικά. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ, φιλόλογος Γενικά α. Τα Λατινικά κράτη Στη θέση της βυζαντινής αυτοκρατορίας που καταλύθηκε εγκαθίστανται οι Φράγκοι: ένα μωσαικό κρατιδίων και ηγεμονιών. Αυτό σημαίνει ότι η εξουσία τους είναι δύναμη λόγω των πολλών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΟΜΑ Α Α

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΟΜΑ Α Α ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 27 ΜΑΪΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η Θεσσαλονίκη αποτελούσε και αποτελεί «σταυροδρόμι» πολιτισμών Ένα μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού της αποτελούνταν από τους Εβραίους: ΕΤΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΕΒΡΑΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Επιτρέπεται η αναπαραγωγή για μη εμπορικούς σκοπούς με την προϋπόθεση ότι θα αναφέρεται η πηγή (Παρατηρητήριο ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟΣ Α.Ε.).

Επιτρέπεται η αναπαραγωγή για μη εμπορικούς σκοπούς με την προϋπόθεση ότι θα αναφέρεται η πηγή (Παρατηρητήριο ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟΣ Α.Ε.). Στην παρούσα Θεματική Έκθεση εξετάζεται και αναλύεται, για την περίοδο 2009-2014 (και ανάλογα με τη διαθεσιμότητα των πιο πρόσφατων στοιχείων), η εξέλιξη εξειδικευμένων δεικτών, οι οποίοι εκφράζουν και

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΗΡΙΚΗ ΕΠΟΧΗ (

ΟΜΗΡΙΚΗ ΕΠΟΧΗ ( ΟΜΗΡΙΚΗ ΕΠΟΧΗ (1100-750 π.χ.).) Ή ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΕΠΟΧΗ Δ. ΠΕΤΡΟΥΓΑΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΡΕΘΥΜΝΟΥ ΚΥΡΙΑ ΠΗΓΗ ΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ ΣΕ ΑΥΤΌ ΟΦΕΙΛΕΙ ΤΗΝ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΟΜΗΡΙΚΗ. ΩΣΤΟΣΟ ΟΙ ΟΡΟΙ ΣΚΟΤΕΙΝΟΙ ΑΙΩΝΕΣ Ή ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ

ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης προσδιορίζει τον πληθυσμό και τη μεταβολή του ανά Περιφέρεια, Νομό και ήμο της Ζώνης IV. Η βελτίωση της μεταφορικής υποδομής επηρεάζει άμεσα την κινητικότητα των επιχειρήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΤΑΞΗ: Β ΧΡΟΝΟΣ: 2 ΩΡΕΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΕΛΙΔΩΝ: 5

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΤΑΞΗ: Β ΧΡΟΝΟΣ: 2 ΩΡΕΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΕΛΙΔΩΝ: 5 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΛΕΜΕΣΟΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/Ο6/2014 ΤΑΞΗ: Β ΧΡΟΝΟΣ: 2 ΩΡΕΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΕΛΙΔΩΝ: 5 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ---------------------------------------------------------

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδικές εξετάσεις 2016

Πανελλαδικές εξετάσεις 2016 Πανελλαδικές εξετάσεις 2016 Ενδεικτικές απαντήσεις στο μάθημα «ΙΣΤΟΡΙΑ» ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α1 α. Κόμμα του Γ. Θεοτόκη: Σχολικό βιβλίο, σελ. 92, «Από τα αντιβενιχελικά κόμματα πιο διαλλακτικό.» και σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΟΜΑ Α Α

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΟΜΑ Α Α ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 Β ΤΑΞΗΣ ΟΜΑ Α Α Α1.1.Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό των δεδοµένων της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα του δεδοµένου της Στήλης Β που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΓΝΩΡΙΣΜΑΤΑ-ΣΥΓΚΡΙΣΗ. Ε Ομάδα Παναγιώτης Σιδηρόπουλος Μαρία Τριανταφυλλιά Ρεβέλου Μιχάλης Ριτσατάκης Μαρίνα Σπηλιωτοπούλου

ΒΑΣΙΚΑ ΓΝΩΡΙΣΜΑΤΑ-ΣΥΓΚΡΙΣΗ. Ε Ομάδα Παναγιώτης Σιδηρόπουλος Μαρία Τριανταφυλλιά Ρεβέλου Μιχάλης Ριτσατάκης Μαρίνα Σπηλιωτοπούλου ΒΑΣΙΚΑ ΓΝΩΡΙΣΜΑΤΑ-ΣΥΓΚΡΙΣΗ Ε Ομάδα Παναγιώτης Σιδηρόπουλος Μαρία Τριανταφυλλιά Ρεβέλου Μιχάλης Ριτσατάκης Μαρίνα Σπηλιωτοπούλου ~Βασικά γνωρίσματα της βασιλείας στην ομηρική εποχή Ο θεσμός της Βασιλείας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ, φιλόλογος

ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ, φιλόλογος ΟΙ ΣΤΑΥΡΟΦΟΡΙΕΣ Η ιδέα των σταυροφοριών (σύμφωνα με επικρατέστερη άποψη) ήταν ξένη τότε στο Βυζάντιο. Η ιδέα των σταυροφοριών γεννιέται στη Δυτική Ευρώπη τον 11 ο αι., Οι αιτίες α. Η αναβίωση της αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ "

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΩΝ "ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ Κ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ" ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ 1911-1913" Κεφάλαιο 3 Η δεύτερη φάση και το

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες.

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ Μάθημα: Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Τάξη: Β Γυμνασίου Ενότητα: Οι πρώτοι αιώνες του Βυζαντίου Χρόνος εξέτασης: 45 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΙΟΝΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ - IONIO ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Τόμος χαριστήριος στον Δημήτρη Ζ. Σοφιανό ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ - ΤΟΜΟΣ Α'

ΙΟΝΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ - IONIO ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Τόμος χαριστήριος στον Δημήτρη Ζ. Σοφιανό ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ - ΤΟΜΟΣ Α' ΙΟΝΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ - IONIO ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ - ΤΟΜΟΣ Α' Τόμος χαριστήριος στον Δημήτρη Ζ. Σοφιανό ΚΕΡΚΥΡΑ 2007 ΙΟΝΙΟΣ ΛΟΓΟΣ L ΙΟΝΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ - ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΤΟΥΡΚΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΩΝ ΑΣΙΑΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΤΟΥΡΚΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΩΝ ΑΣΙΑΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΤΟΥΡΚΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΩΝ ΑΣΙΑΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΕ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΑ ΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ Α ΕΞΑΜΗΝΟ: 1. 70001 Α Τουρκική Γλώσσα Ι 1 -

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ (σελ.84-97) Α. Βασιλεία α. Δικαίωμα να ψηφίζουν για ζητήματα της πόλης είχαν όλοι οι πολίτες, ακόμα και οι πιο φτωχοί

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ (σελ.84-97) Α. Βασιλεία α. Δικαίωμα να ψηφίζουν για ζητήματα της πόλης είχαν όλοι οι πολίτες, ακόμα και οι πιο φτωχοί 1. Να αντιστοιχήσετε τις λέξεις της στήλης Α με αυτές της στήλης Β. Α Β Α. Βασιλεία α. Δικαίωμα να ψηφίζουν για ζητήματα της πόλης είχαν όλοι οι πολίτες, ακόμα και οι πιο φτωχοί Β. Αριστοκρατία β. Κριτήριο

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής του Τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας ΘΡΑΚΗ: ΟΝΟΜΑΤΩΝ ΕΠΙΣΚΕΨΙΣ

Καθηγητής του Τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας ΘΡΑΚΗ: ΟΝΟΜΑΤΩΝ ΕΠΙΣΚΕΨΙΣ 1 Κωνσταντίνος Κ. Χατζόπουλος Καθηγητής του Τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης ΘΡΑΚΗ: ΟΝΟΜΑΤΩΝ ΕΠΙΣΚΕΨΙΣ Η Θράκη, η οποία στις 10 Αυγούστου 1920 ενσωματώθηκε επίσημα

Διαβάστε περισσότερα

α. Η περίοδος της οθωμανικής κατοχής

α. Η περίοδος της οθωμανικής κατοχής ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΟΥ ΡΟΛΟΥ ΤΩΝ ΕΝΟΠΛΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ TOY 190Υ ΑΙΩΝΑ ΕΩΣ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ Σε αντίθεση με την περίπτωση της Τουρκίας, όπου οι ένοπλες δυνάμεις και

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι Ενότητα #4: Για αρχάριους Οι Σταυροφορίες Νικόλαος Καραπιδάκης Τμήμα Ιστορίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΟΣ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ----- ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Ταχ. Δ/νση: ΤΜΗΜΑ Ανδρέα Παπανδρέου Α 37 Τ.Κ. Πόλη: 15180

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλή της Μιας Εκκλησίας είναι ο Χριστός (όλες οι τοπικές Εκκλησίες είναι Χριστοκέφαλες). Με τον όρο αυτοκέφαλο αποδίδεται, κατά τους ιερούς

Κεφαλή της Μιας Εκκλησίας είναι ο Χριστός (όλες οι τοπικές Εκκλησίες είναι Χριστοκέφαλες). Με τον όρο αυτοκέφαλο αποδίδεται, κατά τους ιερούς Η αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ελλάδας Ο ορισμός του αυτοκεφάλου Κεφαλή της Μιας Εκκλησίας είναι ο Χριστός (όλες οι τοπικές Εκκλησίες είναι Χριστοκέφαλες). Με τον όρο αυτοκέφαλο αποδίδεται, κατά τους ιερούς

Διαβάστε περισσότερα