Πολυτεχνείο 73: Πέρα από τη φοιτητική εξέγερση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Πολυτεχνείο 73: Πέρα από τη φοιτητική εξέγερση"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Πολυτεχνείο 73: Πέρα από τη φοιτητική εξέγερση ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Μαρία Χριστοφή Τριμελής εξεταστική επιτροπή: Γ. Σταυρακάκης, Αναπληρωτής Καθηγητής, Επιβλέπων Σ. Μαρκέτος, Επίκουρος Καθηγητής Ν. Σεβαστάκης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, Οκτώβριος 2011

2 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η εργασία πραγματεύεται την εξέγερση του Πολυτεχνείου 73 μέσα από τη σκοπιά της Δημόσιας Ιστορίας. Μελετώντας βασικές θεωρητικές αρχές της Ιστορικής Επιστήμης, όπως η αντικειμενικότητα και ο υποκειμενισμός, τα πραγματικά και τα επινοημένα γεγονότα, ο ρόλος της μνήμης στη δημόσια ιστορία, η δημόσια ιστορία ως αποτέλεσμα κοινωνικής κατασκευής, βλέπουμε ότι η πλειοψηφία αυτών που ξέρουμε για το Πολυτεχνείο σήμερα είναι προϊόν μίας, μεταπολιτευτικής κυρίως, κατασκευής. Αφού παραδεχθούμε ότι υπάρχει μία μυθολογία γύρω από την εξέγερση του Πολυτεχνείου, προσπαθούμε να ανιχνεύσουμε τα πραγματικά γεγονότα της εξέγερσης, δίνοντας έμφαση στις άγνωστες ή στις παραποιημένες πτυχές τους: την εργατική και μαθητική συνέλευση, τη γενική απεργία, τον ρόλο των δύο κυρίαρχων παρατάξεων και των υπόλοιπων πολιτικών δυνάμεων. Στη συνέχεια επιχειρείται μία αναδρομή σε εκείνες τις επετείους του Πολυτεχνείου που συνέβαλαν σε κάποιο βαθμό στην αλλοίωση των γεγονότων, οδηγώντας τελικά στην εικόνα που έχουμε σήμερα για την εξέγερση. 2

3 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Η συγγραφέας είναι υπόχρεη σε πολλούς ανθρώπους και ιδρύματα που διευκόλυναν το γράψιμο αυτής της εργασίας: Στον Σ. Παπαδόπουλο, που πρόσφερε το προσωπικό του αρχείο, στην ΟΚΔΕ και στο προσωπικό των αρχείων ΕΛΙΑ και ΑΣΚΙ που παρείχαν πρόσβαση σε πρωτογενές υλικό. Η συγγραφέας είναι επίσης υπόχρεη σε όλους τους καθηγητές του ΜΠΣ του τμήματος Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ για την καθοδήγησή τους καθ όλη τη διάρκεια του προγράμματος και πιο συγκεκριμένα στον υπεύθυνο επιβλέποντα καθηγητή και στην εξεταστική επιτροπή: Γ. Σταυρακάκη, Σ. Μαρκέτο και Ν. Σεβαστάκη. 3

4 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΣΚΟΠΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1.1.Εισαγωγή-Ορισμός προβλήματος 1.2.Διάρθρωση εργασίας 1.3.Αδυναμίες-Παραλείψεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ 2.1.Εισαγωγή 2.2.Για την Ιστορία ως επιστήμη Η αντικειμενικότητα της Ιστορίας Η ικανότητα της Ιστορίας να γενικεύει Τα ιστορικό ρεύματα Η δημόσια ιστορία ως προϊόν κοινωνικής κατασκευής Η στράτευση στην υπηρεσία της επιστήμης Τα καθήκοντα των ιστορικών Η επιρροή του χρόνου στην Ιστορία Ιστορία από τα κάτω Η προφορική Ιστορία 2.3.Συμπεράσματα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΜΝΗΜΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ 3.1.Εισαγωγή 3.2.Μνήμη Ορισμός Μνήμης Ατομική, συλλογική και δημόσια μνήμη Ιστορική επεξεργασία της μνήμης Η αλληλεπίδραση μνήμης-ιστορίας 4

5 3.2.5.Η βιομηχανία της μνήμης Η λήθη Η αποκατάσταση της μνήμης 3.3.Δημόσια Ιστορία Ορισμός Δημόσιας Ιστορίας Σχέση δημόσιας-ακαδημαϊκής ιστορίας Γιατί μελετάμε τη δημόσια Ιστορία Δημόσια Ιστορία και ΜΜΕ 3.4.Μυθοποίηση και κατάχρηση της Ιστορίας Η επικράτηση του μύθου προϋποθέτει την αποδοχή του Μύθοι από τα κάτω Αναζητώντας τα κίνητρα της «απάτης» και τον «απατεώνα» 3.5.Συμπεράσματα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΤΗΣ ΕΞΕΓΕΡΣΗΣ ΤΟΥ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ Εισαγωγή 4.2.Η διαπίστωση του μύθου της εξέγερσης 4.3.Τα πραγματικά γεγονότα Μεθοδολογία και ερωτήματα Το υποκείμενο της εξέγερσης α.Κοινωνική Σύνθεση β.Πολιτική Σύνθεση Οι προβοκάτορες Η πολιτική, οικονομική και κοινωνική κατάσταση πριν την εξέγερση Η εξέγερση i.τετάρτη 14/11: η απόφαση για κατάληψη -Η στάση των δύο ΚΚΕ -Συγκρότηση της Ε.Σ. και της Ε.Ε.Κ. ii.πέμπτη 15/11: η οργάνωση του αγώνα -Γενική απεργία -Μαζικοποίηση και πολιτικοποίηση της Ε.Σ. 5

6 -Ο έλεγχος της Σ.Ε. -Η απαγκίστρωση και η εθνική ενότητα -Συγκρότηση νέας Σ.Ε. iii.παρασκευή 16/11:Η εξέγερση -Επιτυχία Γενικής Απεργίας -Μαθητική Συνέλευση -Συνέντευξη Τύπου της Σ.Ε. -Η τελευταία Σ.Ε. -Διαδηλώσεις, οδοφράγματα, καταστολή Γιατί συγκρούστηκε η Χούντα 4.4.Αποτελέσματα εξέγερσης 4.5.Συμπεράσματα ΚΕΦΛΑΙΑΟ 5: Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΠΕΤΕΙΩΝ ΤΟΥ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ: ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΜΥΘΟ 5.1.Εισαγωγή 5.2.Πρώτα χρόνια μεταπολίτευσης: η καταστολή συνεχίζεται Η δικαίωση του Πολυτεχνείου είναι οι εκλογές του Καραμανλή Οι δύο επέτειοι Η πρώτη επέτειος στα ΜΜΕ Η επέτειος στα χέρια της ΕΦΕΕ-απαγορεύσεις πορειών 5.3.«Ο αγώνας τώρα δικαιώνεται»: Η ενσωμάτωση της εξέγερσης από το πολιτικό σύστημα Και το ΠΑΣΟΚ καταστέλλει Οι μαρτυρίες εκδίδονται ο μύθος παραμένει 5.4.Συμπράσματα ΚΕΦΛΑΙΟ 6: ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 6

7 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ ΑΝΤΙ-ΕΦΕΕ Ε.Α. Ε.Ε.Κ Ε.Κ.Κ.Ε ΕΚΟΝ Ρήγας Φεραίος Ε.Σ. ΚΚΕ ΚΚΕ Εσωτερικού ΚΝΕ ΚΟΜΕΠ ΝΔ ΟΜΛΕ ΟΝΝΕΔ ΟΣΕ ΠΑΚ ΠΑΣΟΚ ΠΠΣΠ Σ.Ε. Αντιδικτατορική Εθνική Φοιτητική Ένωση Ελλάδας Ενωμένη Αριστερά Επιτροπές Εργατικής Κινητοποίησης Επαναστατικό Κομμουνιστικό Κίνημα Ελλάδας Ελληνική Κομμουνιστική Νεολαία Ρήγας Φεραίος Εργατική Συνέλευση Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας Εσωτερικού Κομμουνιστική Νεολαία Ελλάδας Κομμουνιστική Επιθεώρηση Νέα Δημοκρατία Οργάνωση Μαρξιστών Λενινιστών Ελλάδας Οργάνωση Νέων Νέας Δημοκρατίας Οργάνωση Σοσιαλιστική Επανάσταση Πανελλήνιο Απελευθερωτικό Κίνημα Πανελλήνιο Σοσιαλιστικό Κίνημα Προοδευτική Πανσπουδαστική Συνδικαλιστική Παράταξη Συντονιστική Επιτροπή 7

8 Φοβάμαι Φοβάμαι τους ανθρώπους που εφτά χρόνια έκαναν πως δεν είχαν πάρει χαμπάρι και μια ωραία πρωία μεσούντος κάποιου Ιουλίου βγήκαν στις πλατείες με σημαιάκια κραυγάζοντας «Δώστε τη χούντα στο λαό». Φοβάμαι τους ανθρώπους που με καταλερωμένη τη φωλιά πασχίζουν τώρα να βρουν λεκέδες στη δική σου. Φοβάμαι τους ανθρώπους που σου κλειναν την πόρτα μην τυχόν και τους δώσεις κουπόνια και τώρα τους βλέπεις στο Πολυτεχνείο να καταθέτουν γαρίφαλα και να δακρύζουν. Φοβάμαι τους ανθρώπους που γέμιζαν τις ταβέρνες και τα σπαζαν στα μπουζούκια κάθε βράδυ και τώρα τα ξανασπάζουν όταν τους πιάνει το μεράκι της Φαραντούρη και έχουν και «απόψεις». Φοβάμαι τους ανθρώπους που άλλαζαν πεζοδρόμιο όταν σε συναντούσαν και τώρα σε λοιδορούν γιατί, λέει, δεν βαδίζεις στον ίσιο δρόμο. Φοβάμαι, φοβάμαι πολλούς ανθρώπους. Φέτος φοβήθηκα ακόμα περισσότερο. Μ. Αναγνωστάκης Το ποίημα «Φοβάμαι» γράφτηκε τον Νοέμβρη του

9 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1.1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ- ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ Οι μεταπολιτευτικές κυβερνήσεις, τα κυρίαρχα κόμματα και τα ΜΜΕ έχουν προσπαθήσει να καθιερώσουν γύρω από την εξέγερση του Πολυτεχνείου, μία επίσημη μνήμη, που θέλει την εξέγερση να είναι φοιτητική, με πρωταγωνιστές τα κόμματα της παραδοσιακής αριστεράς. Παρόλα αυτά, από τα πρώτα κιόλας χρόνια της Μεταπολίτευσης, μέχρι και σήμερα, οι φωνές που θέλουν αυτή τη διατύπωση να αποτελεί τη μυθολογία γύρω από την εξέγερση του Πολυτεχνείου πληθαίνουν συνεχώς. Αυτό συμβαίνει επειδή υπάρχουν ακόμα, ζωντανοί μάρτυρες, οι πρωταγωνιστές της εξέγερσης, οι ατομικές μνήμες των οποίων δεν έχουν ενσωματωθεί ακόμη στην επίσημη θεσμική μνήμη. Στόχος της εργασίας μας είναι, μέσα από τη μελέτη του κλάδου της Ιστορίας, που ονομάζεται Δημόσια Ιστορία, να συνθέσουμε από τη μία τα αντικειμενικά γεγονότα της εξέγερσης, απογυμνώνοντάς τα, όσο αυτό είναι δυνατό, από τυχόν μεταπολιτευτικές προβολές πάνω σε αυτά, να ενσωματώσουμε όμως και κριτικά όλες τις ξεχασμένες μνήμες που υπάρχουν γύρω από αυτά. Στη συνέχεια θα προσπαθήσουμε να εξετάσουμε και να εντοπίσουμε αν όντως επαληθεύεται η άποψη περί μυθολογίας του Πολυτεχνείου, δηλαδή να βρούμε αν τα πραγματικά γεγονότα, έτσι όπως τα συνθέσαμε, έχουν υποστεί αλλοίωση ή φαλκίδευση, από ποιους, σε ποια σημεία και για ποιο λόγο. Το ζητούμενό μας είναι να βρούμε την ιστορική πραγματικότητα, την οποία θα προσπαθήσουμε να προσεγγίσουμε με τις «παραδοσιακές» ιστορικές μεθόδους, δηλαδή μέσα από τη διασταύρωση πρωτογενών και δευτερογενών πηγών, συνθέτοντάς τη με το νόημα που προσδίδεται σε αυτή την ιστορική πραγματικότητα από τους πρωταγωνιστές των γεγονότων, από τις μεταπολιτευτικές κυβερνήσεις, από τα κόμματα και από την κοινωνία στο σύνολό της. Πριν το κάνουμε αυτό θα προσπαθήσουμε πρώτα να βάλουμε κάποιες σταθερές θεωρητικές βάσεις, όσον αφορά την Ιστορία. Υπάρχει τελικά μία αντικειμενική Ιστορία; Ποια είναι τα κυρίαρχα ρεύματα και θεωρίες στην ιστορική επιστήμη; Και πιο συγκεκριμένα: μπορεί η Ιστορία συνολικά να στηριχτεί πάνω στη μεταμοντέρνα θεωρία της κοινωνικής κατασκευής; Πιο ειδικά, μελετώντας τη δημόσια Ιστορία, θα προσπαθήσουμε να βρούμε ποια είναι η σχέση της με τη Μνήμη, αλλά και ποιο κοινωνικό ρόλο επιτελεί σήμερα η δημόσια ιστορία. 9

10 Ποιος είναι τέλος ο ρόλος των ιστορικών όταν μελετάνε τόσο την Ιστορία γενικά, όσο και τη δημόσια ιστορία ειδικότερα; Αφού απαντήσουμε στα παραπάνω θα προσπαθήσουμε να μελετήσουμε πιο συγκεκριμένα την εξέγερση του Πολυτεχνείου, τόσο τα ίδια τα γεγονότα, όσο και τον μύθο που πολλοί ισχυρίζονται ότι υπάρχει γύρω από αυτά. Για να το κάνουμε αυτό θα μελετήσουμε την ιστορία των επετείων του Πολυτεχνείου, ψάχνοντας να βρούμε αν και πώς άλλαζε κάθε φορά το νόημα της εξέγερσης σε κάθε ιστορική συγκυρία της μεταπολίτευσης. Οι πηγές που χρησιμοποιήσαμε αποτελούνται κυρίως από έντυπο υλικό. Για τη μελέτη των επετείων του Πολυτεχνείου, χρησιμοποιήθηκαν κυρίως πρωτογενείς πηγές: άρθρα των μεγαλύτερων εφημερίδων που ασχολούνται με την εκάστοτε επέτειο. Μέσα από αυτά μπορούμε να δούμε την αντιμετώπιση των ΜΜΕ απέναντι στην εξέγερση, και πώς αυτή αλλάζει με το πέρασμα των χρόνων. Από την άλλη, για την ανασύνθεση των γεγονότων τα πράγματα δεν ήταν τόσο εύκολα. Οι συνθήκες παρανομίας και το τρομοκρατικό καθεστώς με τη μεγάλη λογοκρισία, που ακολούθησαν την εξέγερση δεν επέτρεπαν την έκδοση έντυπου υλικού, το οποίο σήμερα να αποτελεί πρωτογενές υλικό. Βρήκαμε βέβαια αρκετές από τις προκηρύξεις που έβγαλαν οι εξεγερμένοι, ωστόσο όχι τις πρωτότυπες, αλλά όπως αυτές δημοσιεύτηκαν αργότερα σε εφημερίδες, μαρτυρίες πρωταγωνιστών, βιβλία κ.λπ. Έτσι, για τη μελέτη των ίδιων των γεγονότων της εξέγερσης χρησιμοποιήθηκαν κυρίως δευτερογενείς πηγές: μεταγενέστερα αφιερώματα στο χρονικό της εξέγερσης από διάφορες εφημερίδες, ελάχιστα βιβλία ιστορίας που προσπάθησαν με τη σειρά τους να ανασυνθέσουν τα γεγονότα, καθώς η περίοδος της Χούντας αλλά και ειδικά η εξέγερση του Πολυτεχνείου δεν έχει μελετηθεί επαρκώς από την ακαδημαϊκή ιστορία. Σημαντική πηγή επίσης αποτέλεσαν οι μαρτυρίες διάφορων πρωταγωνιστών της εξέγερσης, καταγεγραμμένες από τους ίδιους, οι περισσότερες αρκετά χρόνια αργότερα, αν και υπάρχουν και κάποιες πολύ κοντά στα γεγονότα 1. Στην ίδια κατηγορία κατατάσσεται και το ντοκιμαντέρ «Λαχειοπώλες τ ουρανού» 2, από το οποίο χρησιμοποιήσαμε κάποια αποσπάσματα. Χρησιμοποιήθηκαν επίσης εφημερίδες, περιοδικά και εσωτερικά κείμενα από πολιτικές οργανώσεις και κόμματα που συμμετείχαν στο Πολυτεχνείο, για να καταγραφεί η άποψή τους γύρω από τα γεγονότα. Ωστόσο στην πλειοψηφία τους είναι όλα μεταπολιτευτικά, επομένως κατατάσσονται κι αυτά στις δευτερογενείς πηγές. 1 Η κοντινότερη στα γεγονότα μαρτυρία που έχουμε είναι από τον Ιανουάριο του 74: Εργατική πάλη φ.42, Ιανουάριος «Λαχειοπώλες τ ουρανού»-εκδ.διάδοση,

11 1.2.ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Η εργασία αποτελείται από δύο θεωρητικά κεφάλαια, τα οποία μας δίνουν τις βάσεις για να προχωρήσουμε σε δύο κεφάλαια που ασχολούνται με το κυρίως θέμα της εργασίας. Το πρώτο θεωρητικό κεφάλαιο ονομάζεται «Συζήτηση για την Ιστορία» και διαρθρώνεται σε υποκεφάλαια, τα οποία μελετούν την ιστορία ως επιστήμη, την αντικειμενικότητα της ιστορίας, τη δυνατότητά της να εξαγάγει γενικά συμπεράσματα. Γίνεται επίσης μία συνοπτική αναφορά στα κυρίαρχα ιστορικά ρεύματα, επικεντρώνοντας στη θεωρία της κοινωνικής κατασκευής, προϊόν της οποίας είναι και η δημόσια ιστορία που θα μελετήσουμε παρακάτω. Στη συνέχεια μελετάται το κατά πόσο η στράτευση όσων παράγουν ιστορία είναι θεμιτή ή επικίνδυνη, καθώς και τα καθήκοντα που έχει ένας ιστορικός. Παρακάτω ερευνούμε τη σχέση και την επιρροή του παρελθόντος, του παρόντος και του μέλλοντος μέσα στην Ιστορία, ενώ στο τέλος ασχολούμαστε με δύο υποκατηγορίες της Ιστορίας ως επιστήμης, της Ιστορίας «από τα κάτω» και της προφορικής Ιστορίας, οι οποίες κινούνται στην κατεύθυνση με την οποία θα ασχοληθεί και η εργασία μας. Το επόμενο θεωρητικό κεφάλαιο έχει τίτλο: «Μνήμη και Δημόσια Ιστορία» και χωρίζεται σε τρία μέρη: στη μνήμη, στη δημόσια ιστορία και στη μυθοποίηση ή «κατάχρηση» της ιστορίας. Αφού ορίζει τι είναι μνήμη, επεξεργάζεται όρους όπως η ατομική, η συλλογική και η δημόσια μνήμη. Στη συνέχεια μελετά τη σχέση μνήμης και Ιστορίας και πώς η μία αλληλεπιδρά στην άλλη μέσα από την κοινή επαφή τους. Μαζί με τη μνήμη εξετάζεται παράλληλα και η λήθη, ενώ γίνεται αναφορά στη συνεχώς διευρυνόμενη «βιομηχανία της μνήμης». Στο τέλος διερευνάται αν μπορεί, με ποιον τρόπο και από ποιους να γίνει η αποκατάσταση της μνήμης. Παρακάτω ορίζουμε τι είναι δημόσια ιστορία, ενώ ερευνούμε τη σχέση της με την ακαδημαϊκή. Ψάχνουμε επίσης να βρούμε πώς τα ΜΜΕ επηρεάζουν τη δημόσια ιστορία, ενώ αναζητάμε τους λόγους για τους οποίους πρέπει να ερευνάται και η δημόσια ιστορία. Τέλος εξετάζονται οι προϋποθέσεις για τη μυθοποίηση ενός γεγονότος, μελετώνται τα διάφορα είδη μύθων, ενώ στο τέλος αναζητάμε τόσο τα κίνητρα αυτής της μυθοποίησης όσο και τους φορείς της. Στο πρώτο κεφάλαιο που ασχολείται με την εξέγερση του Πολυτεχνείου, με τίτλο «Τα γεγονότα της εξέγερσης του Πολυτεχνείου 73» διαπιστώνουμε αρχικά την ύπαρξη του μύθου γύρω από την εξέγερση. Στη συνέχεια παραθέτουμε τη μεθοδολογία που θα χρησιμοποιήσουμε και τα ερωτήματα που θα εξεταστούν. Ξεκινάμε την αναζήτηση των πραγματικών γεγονότων της εξέγερσης, με μία έρευνα γύρω από το υποκείμενό της, ψάχνοντας την κοινωνική και την 11

12 πολιτική του σύνθεση. Στη συνέχεια γίνεται μία σύντομη αναφορά στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική κατάσταση πριν την εξέγερση, για να αναλυθούν στη συνέχεια τα γεγονότα των εβδομήντα ωρών της εξέγερσης, από την Τετάρτη 14/11 μέχρι τα ξημερώματα του Σαββάτου 17/11. Στο επόμενο και τελευταίο κεφάλαιο αναλύεται «Η Ιστορία των επετείων του Πολυτεχνείου: Πορεία προς τον μύθο». Χωρίζεται σε δύο κυρίως μέρη: το πέρασμα της εξέγερσης του Πολυτεχνείου στη δημόσια Ιστορία κατά τα πρώτα μεταπολιτευτικά χρόνια και το ίδιο από την ανάδειξη του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία και μετά. Στο κεφάλαιο αυτό συγκρίνουμε τα πραγματικά γεγονότα, όπως τα βρήκαμε στο προηγούμενο κεφάλαιο, με τις πράξεις και τον λόγο κυβερνήσεων, κομμάτων, και της κοινωνίας στη μεταπολίτευση. Στο τέλος παραθέτουμε τα συμπεράσματα που βγάλαμε από όλη την εργασία. 1.3.ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ-ΠΑΡΑΛΕΙΨΕΙΣ Η παρακάτω εργασία αποτελεί την πρώτη προσπάθεια μελέτης της εξέγερσης του Πολυτεχνείου από τη σκοπιά της δημόσιας ιστορίας. Όπως είπαμε και παραπάνω τόσο η περίοδος της Χούντας όσο και η εξέγερση του Πολυτεχνείο δεν έχουν μελετηθεί επαρκώς από την ακαδημαϊκή ιστορία, με αποτέλεσμα, οι επιστημονικές μελέτες γύρω από το ζήτημα να είναι περιορισμένες, την ίδια στιγμή που υπάρχει πλεόνασμα δημόσιου υλικού γύρω από το θέμα: από ντοκιμαντέρ, αφιερώματα, μαρτυρίες κ.λπ. Για τους παραπάνω λόγους έχουμε επίγνωση της μερικότητας της εργασίας και των πολλών ελλείψεων και αδυναμιών που παρουσιάζει. Μερικές από αυτές που έχουμε εντοπίσει είναι: Πρώτο, ασχοληθήκαμε με την εξέγερση από τη σκοπιά μόνο των εξεγερθέντων. Δεν προσεγγίσαμε καθόλου την εξέγερση από τη σκοπιά του κρατικού μηχανισμού, από την πλευρά της Χούντας ή των παλαιών κομμάτων και πολιτικών αρχηγών. Δεύτερο, δε μελετήσαμε σε βάθος τόσο την προσωπική εκμετάλλευση και εξαργύρωση της εξέγερσης, που ομολογουμένως υπάρχει, όπως δεν μελετήσαμε διεξοδικά τα ψήγματα εκμετάλλευσης και οικειοποίησης της εξέγερσης στον λόγο πολιτικών και κομμάτων. Επικεντρωθήκαμε κυρίως σε κάποιες βασικές επετείους της μεταπολίτευσης και μελετήσαμε τις κύριες τάσεις μυθοποίησης της εξέγερσης που μπορέσαμε να εντοπίσουμε. Ωστόσο πιστεύουμε 12

13 ότι μία διεξοδικότερη ανάλυση του πολιτικού λόγου και πράξεων της μεταπολίτευσης σε σχέση με αυτό το ζήτημα θα ήταν χρήσιμη και ενδιαφέρουσα. Τρίτο, στην αφήγηση των γεγονότων της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, δώσαμε μεγαλύτερη έμφαση στην εργατική συνέλευση και στη δράση των εργατών. Αυτό έγινε συνειδητά για τους εξής λόγους: θεωρούμε ότι είναι πολύ σημαντική γιατί δίνει στον αγώνα ταξικά χαρακτηριστικά, τα οποία μέσα από την ιστορία των επετείων του Πολυτεχνείου εξαφανίζονται. Είναι επίσης το λιγότερο γνωστό συμβάν των γεγονότων του Πολυτεχνείου, παρόλη τη σημαντικότητα που έχει μία ανεξάρτητη αυτοοργανωμένη συνέλευση εργατών, στη συγκεκριμένη συγκυρία (μετεμφυλιακή ήττα, απαγόρευση πολιτικής και συνδικαλιστικής δράσης). Τέλος, θεωρούμε ότι η δράση της συνέβαλε καταλυτικά στην έκβαση της εξέγερσης, και ήταν μία από τις σημαντικότερες αιτίες που η Χούντα επέλεξε την καταστολή, όπως θα αναλύσουμε και στο σχετικό κεφάλαιο. Τέταρτο, η εργασία θα μπορούσε να είναι πολύ πιο ενδιαφέρουσα και να εμβαθύνει ακόμη περισσότερο στη συζήτηση γύρω από τη μνήμη και τη δημόσια ιστορία, όσον αφορά την εξέγερση του Πολυτεχνείου, αν συμπεριελάμβανε συνεντεύξεις από τους πρωταγωνιστές της εξέγερσης. Ωστόσο δυστυχώς κάτι τέτοιο δεν έγινε κατορθωτό. Τέλος, θα ήταν ενδιαφέρουσα μία προσέγγιση της εξέγερσης μέσα από τα συνθήματα τα οποία ακούστηκαν ή γράφτηκαν, προκειμένου να εξεταστεί τόσο η επιτυχία ή η αποτυχία της εξέγερσης σε συνάρτηση με αυτά, όσο και οι διαφορετικές απόψεις που συγκρούστηκαν, και μέσα από τα συνθήματα, κατά τη διάρκεια της εξέγερσης. Αν και κάτι τέτοιο ίσως να ξέφευγε από τα όρια της συγκεκριμένης εργασίας, παραθέτουμε πολλά από αυτά τα συνθήματα στο Παράρτημα, γιατί πιστεύουμε ότι κάτι τέτοιο έχει ενδιαφέρον και δίνει στην εργασία μία πιο ολοκληρωμένη χροιά. Για όλα τα παραπάνω, επιφυλασσόμαστε για το μέλλον. 13

14 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ 2.1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μελετώντας τη Δημόσια Ιστορία, συναντάμε αρκετούς, ίσως και ακαδημαϊκούς, που, ακόμη και σήμερα, αμφισβητούν την ύπαρξή της ως ξεχωριστού κλάδου της Ιστορίας, θέτοντας ζητήματα αντικειμενικότητας και εγείροντας ανησυχίες περί σχετικισμού. Κατά την άποψή μας, αυτοί δεν βλέπουν την Ιστορία με διαλεκτική προοπτική αλλά στάσιμη μέσα στον χρόνο. Η Δημόσια Ιστορία, όπως και γενικότερα η Ιστορία, όντας η επιστήμη που μελετάει το παρελθόν, εξαρτάται άμεσα από τη σχέση της με τον χρόνο, τόσο με το παρελθόν, όσο και με το παρόν και το μέλλον. Ωστόσο, αυτό δεν της στερεί την επιστημονική και αντικειμενική της αλήθεια. Υπάρχουν στεγανά στην Ιστορία και αυτά κατά τη γνώμη μας δεν θίγονται με τη μελέτη της Δημόσιας Ιστορίας. Ξεκινώντας λοιπόν την έρευνά μας, θα αναφερθούμε στην Ιστορία ως επιστήμη γενικά, για να βρούμε αυτά τα στεγανά καθώς και να διατυπώσουμε τη διαλεκτική της σχέση μέσα στον χρόνο. Στη συνέχεια θα αναφερθούμε στα κυριότερα επιστημονικά ρεύματα στον χώρο της Ιστορίας, ψάχνοντας ποιο από αυτά αποτελεί καταλληλότερο μεθοδολογικό εργαλείο. Θα μελετήσουμε επίσης κατά πόσο η στράτευση του ιστορικού είναι θεμιτή ή όχι και πώς επηρεάζει το έργο του. Θα ψάξουμε να βρούμε τα καθήκοντα του ιστορικού σήμερα, ενώ θα αναφερθούμε και στους νεότερους κλάδους της ιστορίας: στη μελέτη της δημόσιας ιστορίας, στην ιστορία «από τα κάτω» και στην προφορική ιστορία. 2.2.Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΩΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗ Η αντικειμενικότητα της Ιστορίας Η θεμελιακή αρχή που πρέπει να θεσπίσουμε, ούτως ώστε να μπορούμε με σιγουριά να υποστηρίξουμε τα περεταίρω συμπεράσματά μας, είναι η θέση ότι η ιστορική αλήθεια όντως υπάρχει και ότι είναι εφικτό, μέσα από μεθοδική έρευνα και διασταύρωση των πηγών, να βρεθεί. Ο Hobsbawm υποστηρίζει ότι «χωρίς τη διάκριση μεταξύ αυτού που είναι έτσι και αυτού που δεν είναι, δεν μπορεί να υπάρξει ιστορία. Η Ρώμη νίκησε και κατέστρεψε την Καρχηδόνα κατά τους Καρχηδονιακούς Πολέμους, και όχι το αντίστροφο» 3. Ή όπως το θέτει ο Bloch: «Καμία έγκυρη αντίρρηση δεν μπορεί να εγερθεί στο γεγονός ότι ο Καίσαρας νίκησε τον Πομπήιο. 3 Hobsbawm Ε., Για την Ιστορία, εκδ. Θεμέλιο, Αθήνα 1998, σελ

15 Οποιαδήποτε προσέγγιση και αν επιλέξουμε, δεν υπάρχει τίποτε πιο ακλόνητο από αυτή την πρόταση: ο Καίσαρας και ο Πομπήιος υπήρξαν. Δεν ήταν αποκυήματα της φαντασίας εκείνων που συνέγραψαν τις βιογραφίες τους» 4. Αυτή η διαπίστωση αποτελεί το πρώτο στεγανό συμπέρασμα, τη θεμελιακή αρχή στην οποία κάθε ιστορικός πρέπει να βασίζεται. Ωστόσο η παρατήρηση του Bloch σ αυτό το σημείο είναι σημαντική. «Η ανθρώπινη ιστορία θα καθίστατο κάτι μη νοητό αν αγνοούσαμε το γεγονός ότι οι άνθρωποι έχουν σκοπούς, στόχους, προθέσεις» 5. Έτσι, η ιστορική βεβαιότητα δεν μπορεί να υπάρχει μόνο για τα ίδια τα γεγονότα, αλλά και για τις αιτίες και τα αποτελέσματά τους. Γιατί «εάν δεν υπήρχε κάποια βεβαιότητα [ ] η ιστορία θα καταντούσε σειρά χονδρικών παρατηρήσεων ελάχιστης διανοητικής αξίας» 6. Τόσο για τα ίδια τα γεγονότα, όσο και για τις αιτίες τους, μπορεί να υπάρχουν βέβαια μεγάλες διαφωνίες ανάμεσα στους ιστορικούς, ή, όπως θα δούμε παρακάτω, μεταξύ της δημόσιας, επίσημης ιστορίας και του ατομικού βιώματος. «Στα σημεία που δεν μπορούν να αποδειχθούν οριστικά η συζήτηση μπορεί να συνεχίζεται ατέρμονη. Μπορεί επίσης να υπάρχει διαφωνία για το νόημά τους» 7. Κι εδώ συνήθως είναι που εισέρχεται η κατάχρηση της ιστορίας, όταν ένα γεγονός «αποσπαστεί από το πλαίσιο των ερωτημάτων που θέτουμε γι αυτό και των θεωριών που διαμορφώνουμε προκειμένου να το συνδέσουμε με άλλα γεγονότα» 8. Ωστόσο δεν μπορούμε να αμφισβητήσουμε ότι τα γεγονότα όντως συνέβηκαν και ότι υπάρχει μία ορθή εξήγηση των αιτιών που τα προκάλεσαν. Αυτή η αντικειμενική αλήθεια δεν είναι εύκολο να βρεθεί. «Ο ιστορικός οφείλει να προσεγγίσει όσο το δυνατόν περισσότερο αυτό που ενδεχομένως πραγματικά συνέβη. Και σε αυτό θα τον διευκολύνει, θεωρητικά, η ραγδαία εξέλιξη της ιστοριογραφίας: νέες πηγές, νέες μέθοδοι και ερμηνείες αλλά και σκοπιμότητες» 9, οι οποίες αναγκάζουν τον ιστορικό σε ένα διαρκές φιλτράρισμα του παρελθόντος μέσα από το παρόν, και το αντίστροφο, όπως θα δούμε και παρακάτω. Όπως υποστηρίζει και ο Le Goff, «η ιστορική αντικειμενικότητα κατασκευάζεται σιγά-σιγά, διά μέσου των ασταμάτητων αναθεωρήσεων της ιστορικής εργασίας, των επίπονων διαδοχικών διορθώσεων, της συσσώρευσης των επιμέρους αληθειών» Bloch Μ., Απολογία για την ιστορία-το επάγγελμα του ιστορικού, Εναλλακτικές εκδόσεις, Αθήνα 1994, σελ Le Goff J., Ιστορία και Μνήμη, εκδ. Νεφέλη, Αθήνα 1998, σελ Bloch Μ., ό.π., σελ Hobsbawm E., ό.π., σελ Hobsbawm Ε. ό.π., σελ Φλάισερ Χ. Δημόσια Ιστορία, μνήμη και «στιγμές»: συζήτηση με τον Χ. Φλάισερ, 10 Le Goff J., ό.π., σελ

16 Γι αυτό τον λόγο και η μία αντικειμενική και απόλυτη αλήθεια για ένα γεγονός δεν μπορεί να υπάρξει μέχρις ότου το αντικείμενο της έρευνας ολοκληρώσει πλήρως την πορεία του. Γιατί «τίποτα δεν μπορεί να γίνει πλήρως κατανοητό παρά μόνο και μέχρι ολόκληρη η πορεία της εξέλιξής του να έχει αποκαλυφθεί και αξιοποιηθεί» 11. Αυτή είναι μία από τις κυριότερες προτάσεις του διαλεκτικού υλισμού, που θα εξετάσουμε παρακάτω, και που φαίνεται να εφαρμόζεται πλήρως στην ιστορική έρευνα. Κατά τη γνώμη μας λοιπόν, παρά την ομολογουμένως μεγάλη δυσκολία που συνεπάγεται, είναι δυνατή η σταδιακή εξεύρεση μίας κοινά αποδεκτής ιστορικής αλήθειας. Ο Λιάκος σωστά διαπιστώνει τη σημερινή τάση για την αδυναμία ύπαρξης μίας ομοιόμορφης αντίληψης: «Σε μια εποχή στην οποία προβάλλεται με έμφαση το στοιχείο της ταυτότητας, εκδοχή της ιστορίας που συγκροτεί κάθε ταυτότητα εγγράφεται πλέον στα δικαιώματα της αντίστοιχης συλλογικότητας» 12. Η ιστορία όμως δεν μπορεί να έχει τόσες εκδοχές όσες και τα υποκείμενα που ερευνά. Αυτό θα σήμαινε την κατάργηση της βασικής αρχής που θέσαμε παραπάνω, ότι η ιστορική αλήθεια υπάρχει και μπορεί να βρεθεί. Είναι καθήκον λοιπόν των ιστορικών να συμβάλουν προς αυτή την κατεύθυνση, ενάντια στις επίσημες εθνικές, καθαρτικές πολλές φορές, «εκδοχές» της ιστορίας. Ο Λιάκος συνεχίζει προτείνοντας μία «κατανόηση της ιστορίας ως κοινωνικής λειτουργίας», με την οποία δεν θα «αντιμετωπίζουμε το παρελθόν ως αντικειμενοποιημένη ολότητα, αλλά ως επικοινωνιακή διαδικασία» 13. Καταλήγει μάλιστα στο συμπέρασμα ότι μία τέτοια προσέγγιση θα απευθυνόταν στο ενδιάμεσο πεδίο ανάμεσα στον αντικειμενισμό και στον σχετικισμό 14. Ωστόσο το καθήκον των ιστορικών δεν είναι να γράφουν αυτά που η κοινωνία χρειάζεται να ακούσει για να ξεπεράσει το συχνά τραυματικό παρελθόν της, αλλά την αντικειμενική αλήθεια, όσο σκληρή κι αν είναι αυτή για κάποια από τις πλευρές που συμμετέχουν. Κατά τη γνώμη μας μία επικοινωνιακή διαδικασία που έχει μόνο μερική αναφορά στην αλήθεια, με σκοπό να ικανοποιήσει τις ανάγκες προσδιορισμού διαφορετικών ταυτοτήτων, δεν πρέπει να αποτελεί τον αυτοσκοπό της ιστορίας, γιατί την καταργεί ως επιστήμη. 11 Novack G., The origins of materialism-the evolution of scientific view of the world, Pathfinder ed., New York, 1993, από τον πρόλογο 12 Λιάκος A., Πώς το παρελθόν γίνεται ιστορία; Εκδ. Πόλις, Αθήνα 2007σελ Λιάκος Α.,, στο ίδιο, σελ Λιάκος A., στο ίδιο, σελ

17 2.2.2.Η ικανότητα της Ιστορίας να γενικεύει Μία δεύτερη θέση που θα προσπαθήσουμε να δείξουμε στη συνέχεια, είναι ότι η Ιστορία μπορεί να βγάλει ειδικά συμπεράσματα, τα οποία να μπορούν να οδηγήσουν σε γενικεύσεις. Αυτή η αντίληψη καθιερώθηκε ήδη από τον Θουκυδίδη, που πίστευε ότι το έργο του ιστορικού είναι ένα «κτήμα ες αεί» αφού θεωρεί ότι «η εξιστόρηση των όσων έγιναν σ αυτόν θα αποτελέσει για τους μεταγενεστέρους μόνιμη πηγή πολιτικής διδαχής: η γνώση του παρελθόντος μπορεί να γίνει το κλειδί για κάποια γνώση (πρόγνωση) του μέλλοντος» 15. Ωστόσο σήμερα και αυτή η αντίληψη φαίνεται να κλονίζεται. Εμείς θα ενστερνιστούμε και εδώ την άποψη του Hobsbawm, ο οποίος υποστηρίζει ότι η ιστορία δεν έχει αξία αν δεν μπορεί να γενικεύσει, έχοντας πάντοτε όμως επίγνωση των ανομοιοτήτων 16. Το ζητούμενο επομένως είναι «η αναζήτηση της σφαιρικότητας από τη μία», και ο σεβασμός προς τις μοναδικότητες από την άλλη 17. Έτσι η ιστορία είναι χρήσιμη μόνο όταν έχει την ικανότητα «να αποδεικνύει τις γενικές κανονικότητες της κοινωνικής οργάνωσης και της κοινωνικής αλλαγής, να τις συσχετίζει με τους θεσμούς και τα πολιτικά γεγονότα, και ταυτόχρονα να λαμβάνει υπ όψιν της τη μοναδικότητα των γεγονότων και τις ιδιομορφίες της συνειδητής ανθρώπινης απόφασης» 18. Φυσικά δεν είμαστε υπέρ μίας ιστορίας-οδοστρωτήρα, που καταλήγει σε μοιρολατρία, υποστηρίζοντας ότι η ιστορία επαναλαμβάνεται και που στο όνομα των γενικεύσεων παραλείπει τις κάθε φορά ειδικές περιστάσεις, και το κυριότερο, τον ανθρώπινο παράγοντα. Από την άλλη όμως δεν φτάνουμε στο άλλο άκρο, να υποστηρίζουμε μία ακραία σχετικιστική αντίληψη, που, στο όνομα του αντιθετικισμού, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η ιστορία δεν μπορεί να γενικεύει, επομένως δεν μπορεί να επηρεάζει το μέλλον και περεταίρω να κάνει υποθέσεις για αυτό Τα Ιστορικά ρεύματα Μεγάλη συζήτηση γίνεται ανάμεσα στα διάφορα επιστημονικά ρεύματα, συζήτηση που αναπόφευκτα, όπως ήδη ψηλαφίσαμε παραπάνω, αγγίζει και την Ιστορία. Ο στείρος θετικισμός αντικαταστάθηκε από τη σχολή των Annales, με τη συμβολή και την υιοθέτηση σε μεγάλο βαθμό της επιρροής του Μαρξ, για να αντικατασταθεί στις μέρες μας από τις 15 Θουκυδίδη Ιστορία-βίαιος διδάσκαλος ο πόλεμος, μτφ. Γεωργοπαπαδάκος Α., εκδ. Μαλλιάρης παιδεία, 1985, σελ Hobsbawm Ε., ό.π., σελ Le Goff J., ό.π., σελ Hobsbawm Ε., ό.π., σελ

18 μεταμοντερνιστικές θεωρίες και για την Ιστορία. Αξίζει λοιπόν να ρίξουμε μια ματιά σε αυτά τα ρεύματα, αξιολογώντας τα και καταλήγοντας στα δικά μας συμπεράσματα, ούτως ώστε να καταλήξουμε στο θεωρητικό εργαλείο που θα χρησιμοποιήσουμε στη συνέχεια της εργασίας μας. Μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα, τα μεθοδολογικά πρότυπα που ακολουθούνταν στην ιστοριογραφία ήταν αυτά της γενιάς του Ράνκε. Με την αγωνία να καταγραφεί η Ιστορία ανάμεσα στις επιστήμες, υιοθέτησαν αυτά που σήμερα ονομάζουμε «θετικιστικά» κριτήρια. Το αποτέλεσμα ήταν η Ιστορία να αποτελείται μόνο από ότι μπορεί να αποδειχθεί μέσα από τις πρωτογενείς πηγές. Η πλειοψηφία των διαθέσιμων πρωτογενών πηγών αφορούσε κρατικά, διπλωματικά και στρατιωτικά έγγραφα, επομένως η επιστημονικά αποδεδειγμένη ιστορία ήταν η συμβαντολογική, πολιτική, διπλωματική και στρατιωτική ιστορία. Χρησιμοποιούταν η «συνταγματική σύνταξη της ιστορικής γραφής» 19, δηλαδή η αφήγηση με βάση τη χρονική ακολουθία των γεγονότων. Το 1929, και μέσα από την επιρροή της ανάπτυξης των κοινωνικών επιστημών, αναπτύσσεται πρώτα στη Γαλλία η σχολή των Annales, «σχολή η οποία εγκαταλείπει την κλασική αφήγηση με βάση τη ροή του χρόνου και εισάγει την «ιστορία-πρόβλημα» 20, την «κριτική του ιστορικού γεγονότος της συμβαντολογικής, και ιδιαίτερα της πολιτικής, ιστορίας» 21, τη συνεργασία με τις άλλες επιστήμες, από την οικονομία μέχρι την ψυχολογία. Μάλιστα, μέσα από αυτή τη συνάντηση της οικονομίας και της κοινωνιολογίας με την ιστορία, μέσα δηλαδή από την οικονομική και κοινωνική ιστορία, ήρθε σε επαφή η γαλλική σχολή των Annales με τον ιστορικό υλισμό 22, παρά την εχθρότητα που φαινομενικά είχαν προς την ταξική ανάλυση της μαρξιστικής ιστοριογραφίας. Αυτό φαίνεται καλύτερα, αν δούμε πώς εξελίχθηκε αυτό το ρεύμα της ιστοριογραφίας στην υπόλοιπη Ευρώπη. Ο Hobsbawm, ανήκοντας και ο ίδιος σ αυτό το ρεύμα, όπως αυτό αναπτύχθηκε τη δεκαετία του 1950 στη Βρετανία, υποστηρίζει ότι η επιρροή και η άνθισή του στις υπόλοιπες χώρες «δεν άρχισε στην ουσία παρά κατά τα μέσα της δεκαετίας του 1950, όταν ο μαρξισμός μπόρεσε να δώσει την πλήρη συμβολή του σ αυτήν» 23. Το πιο γνωστό παράδειγμα αυτής της επιρροής ήταν η ίδρυση του περιοδικού «Past and Present» στη Μεγάλη Βρετανία το 19 Λιάκος Α., ό.π., σελ Λιάκος Α, στο ίδιο, σελ Le Goff J., ό.π., σελ Hobsbawm E., ό.π., σελ Hobsbawm E., στο ίδιο, σελ

19 1952, τόσο από μαρξιστές όσο και από μη μαρξιστές ιστορικούς. Ωστόσο, σε μεγάλο βαθμό αυτό που έγινε γνωστό ως μαρξιστική ανάλυση της ιστορίας, βασιζόταν σε έναν «αγοραίο μαρξισμό» 24, προσηλωμένο μόνο σε μια οικονομίστικη απόδοση της ιστορίας και που ενώ σίγουρα ήταν «προϊόν της μαρξιστικής επίδρασης, δεν έχει κάποια ειδική σχέση με τη σκέψη του Μαρξ» 25. Δεδομένης της επίδρασης που είχε ο ιστορικός υλισμός στη δυτική ιστοριογραφία αλλά και σε μεγάλο βαθμό της συκοφάντησης που δέχθηκε, τόσο από την αγοραία διαστρέβλωσή του, όσο και από τη γενικότερη συκοφάντηση που δέχθηκε ο μαρξισμός με την πτώση του λεγόμενου υπαρκτού σοσιαλισμού, αξίζει κατά τη γνώμη μας να αναφερθούμε συνοπτικά σε αυτόν. Ένας ακόμη λόγος που αξίζει ειδική αναφορά στον ιστορικό υλισμό είναι το γεγονός ότι «σήμερα αμφισβητείται ή επικρίνεται όχι μόνο από μη μαρξιστές αλλά και στο εσωτερικό του μαρξισμού» 26, παρόλο που «για πολλές γενιές ήταν το λιγότερο αμφισβητούμενο κομμάτι του μαρξισμού και θεωρούνταν ως ο πυρήνας του» 27, και σωστά κατά τη γνώμη και του Hobsbawm. Κατά κάποιον τρόπο θα μπορούσαμε να πούμε ότι πρώτος ο Μαρξ υιοθέτησε την «ιστορία-πρόβλημα», θέτοντας το βασικό ερώτημα «γιατί και πώς οι κοινωνίες αλλάζουν και μεταμορφώνονται, μ άλλα λόγια τα φαινόμενα της κοινωνικής εξέλιξης» 28. Δίνοντας όντως έμφαση στη σχέση της οικονομίας με την κοινωνία, ανέπτυξε δύο κεντρικές στη σκέψη του έννοιες: τη βάση, δηλαδή την παραγωγή, «ως ένα σύμπλεγμα αλληλεξαρτώμενων σχέσεων μεταξύ φύσης, κοινωνικής εργασίας και κοινωνικής οργάνωσης» 29 και το εποικοδόμημα, δηλαδή την «κουλτούρα (ή τα συστήματα ιδεών) ιδωμένη μέσα στα συγκεκριμένα όρια ενός τρόπου παραγωγής που έχει αναπτυχθεί για να τιθασεύσει τη φύση για ανθρώπινη χρήση» 30. Έτσι, συμπεριλαμβάνοντας «τη συνείδηση, την κουλτούρα, και την εμπρόθετη δράση [ ] ο μαρξισμός είναι η καλύτερη προσέγγιση στην ιστορία επειδή έχει πολύ σαφέστερη επίγνωση από τις άλλες προσεγγίσεις αυτών που οι άνθρωποι μπορούν να κάνουν ως υποκείμενα και δημιουργοί της ιστορίας καθώς και αυτών που, ως αντικείμενα της ιστορίας, δεν μπορούν να 24 Hobsbawm E., ό.π., σελ Hobsbawm E, στο ίδιο, σελ Hobsbawm E, στο ίδιο, σελ Hobsbawm E, στο ίδιο, σελ Hobsbawm E, στο ίδιο, σελ Hobsbawm E, στο ίδιο, σελ Hobsbawm E, στο ίδιο, σελ

20 κάνουν» 31. Λαμβάνοντας αυτά υπόψη, η υλιστική αντίληψη της ιστορίας δεν αποτελεί η ίδια ιστορία, αλλά έναν χρήσιμο, και μάλλον τον καλύτερο, οδηγό για την ιστορία 32. Μία άλλη προσέγγιση της ιστορίας, μεταμοντέρνας υφής, γίνεται μέσα από το πρίσμα του κοινωνικού κονστρουξιονισμού. Η θεωρία του κοινωνικού κονστρουξιονισμού υποστηρίζει ότι η κοινωνική πραγματικότητα δεν είναι τίποτα άλλο από μία ανθρώπινη κατασκευή. Επομένως, σε αυτά τα πλαίσια και η ίδια η ιστορία δεν είναι τίποτε άλλο από μία κατασκευή. Όπως το είχε διατυπώσει ήδη ο Febvre, σε σχέση με την ιστορία δεν υπάρχει κάτι το δεδομένο, παρά μόνο κάτι εφευρεμένο, κατασκευασμένο και δημιουργημένο από τον ιστορικό, με τη βοήθεια των υποθέσεων και των συλλογισμών. Πιο συγκεκριμένα «πραγματεύομαι ένα γεγονός = κατασκευάζω» 33. Το ίδιο πάνω κάτω υποστηρίζει και ο Λιάκος, όταν αναφέρει ότι «δεν γράφεται η ιστορία ενός κόσμου που υπάρχει, αλλά ενός κόσμου υπό διαρκή κατασκευή και ανακατασκευή» 34. Η πρόταση αυτή υπονοεί ότι δεν υπάρχει μία πραγματικότητα, μία αλήθεια ενιαία την οποία ο ιστορικός, μέσα από την έρευνά του καλείται να ανακαλύψει, παρά μόνο νοητικές κατασκευές που αλλάζουν ανάλογα με τις προσταγές της επικαιρότητας. Αυτή η προσέγγιση όμως, χρειάζεται προσοχή, γιατί αν τραβηχτεί στα άκρα μπορεί να γίνει επικίνδυνη. Αν υποστηρίζουμε ότι «όλα τα «γεγονότα» που διεκδικούν μια αντικειμενική ύπαρξη δεν είναι παρά νοητικές κατασκευές, ότι, με δυο λόγια, δεν υφίσταται σαφής διαφορά μεταξύ γεγονότος και μυθοπλασίας» 35 οδηγούμαστε σε έναν σχετικισμό, από τον οποίο η ιστορία δεν μπορεί να ξεφύγει εύκολα. Η διάκριση ανάμεσα σε ένα γεγονός που πραγματικά έγινε και σε ένα που για διάφορες σκοπιμότητες κατασκευάστηκε, είναι πολύ κρίσιμη και η ικανότητα του ιστορικού να την κάνει είναι θεμελιώδους σημασίας 36. «Δεν είναι δυνατόν να επινοούμε τα γεγονότα» 37, υποστηρίζει ο Hobsbawm, για να παρουσιάσει την άποψή του πολύ παραστατικά ως εξής: «το αν ένας κατηγορούμενος για φόνο θα κριθεί ένοχος ή όχι, αυτό εξαρτάται από την εκτίμηση παλιομοδίτικων θετικιστικών τεκμηρίων, εφόσον υπάρχουν διαθέσιμα τεκμήρια. Κάθε αθώος αναγνώστης που θα βρεθεί στο εδώλιο του κατηγορουμένου θα κάνει καλά να τα επικαλεσθεί. Οι συνήγοροι των ενόχων είναι εκείνοι που θα καταφύγουν σε 31 Hobsbawm E, ό.π., σελ Hobsbawm E, στο ίδιο, σελ Le Goff J., ό.π., σελ Λιάκος Α., ό.π., σελ Hobsbawm E, στο ίδιο, σελ Hobsbawm E, στο ίδιο, σελ Hobsbawm E, στο ίδιο, σελ

21 μεταμοντέρνες γραμμές υπεράσπισης» 38. Υπάρχουν λοιπόν πραγματικά γεγονότα, όπως υπάρχουν και επινοημένα και κατασκευασμένα. Στόχος του ιστορικού πρέπει να είναι η ορθή διάκριση των δύο, γιατί όπως καταλήξαμε και παραπάνω η διάκριση αυτή μπορεί να υπάρξει. Υπάρχει αντικειμενική ιστορία, είναι στο χέρι των ιστορικών να τη διαδώσουν, αφού αποκαλύψουν τις νοητικές κατασκευές των «ιστορικών» που διαστρεβλώνουν, συνειδητά ή ασυνείδητα την ιστορία Η δημόσια ιστορία ως προϊόν κοινωνικής κατασκευής Η Δημόσια Ιστορία από την άλλη, δηλαδή η Ιστορία που γίνεται γνωστή στην κοινωνία κυρίως από τα ΜΜΕ, από τα σχολικά εγχειρίδια, τα μνημεία κ.λπ., η επίσημη ιστορία του κράτους, που είναι ικανή να θεμελιώνει ή και να κλονίζει συλλογικές ταυτότητες, είναι κατά κανόνα μία κατασκευασμένη ιστορία. Αυτή εμπίπτει σε αυτή τη σφαίρα της κοινωνικής κατασκευής και αυτήν καλούμαστε να μελετήσουμε σε αυτή την εργασία. Ωστόσο μία γενίκευση που λέει ότι γενικά η Ιστορία είναι κατασκευασμένη μας βρίσκει αντίθετους. Η θεωρία της κοινωνικής κατασκευής συχνά σημαίνει ότι κάποιοι «συνωμότησαν» ενάντια στην κοινωνία για να περάσουν τη δικιά τους εκδοχή της ιστορίας. Ωστόσο συχνά η κοινωνική κατασκευή της ιστορίας είναι ένα παιχνίδι που χρειάζεται δύο παίχτες: αυτόν που θα «ξεγελάει» και αυτόν που θα «ξεγελιέται». Συχνά η κατασκευασμένη ιστορία, όπως και οι περισσότερες από τις επινοημένες παραδόσεις των μεσαιωνικών και των νεότερων χρόνων, επικρατούν και γίνονται πιστευτές, γιατί ακριβώς το κοινό στο οποίο απευθύνονται τις έχει ανάγκη. Στις μέρες μας ωστόσο, σε μια εποχή ανατρεπτικών συγκρούσεων, ανόδου των κοινωνικών κινημάτων και ανατροπών καθεστώτων, γινόμαστε λίγο πιο καχύποπτοι όσον αφορά τη «συνωμοσία». Η ιστορία έρχεται στο προσκήνιο, έχει μετατραπεί σε μια ευρεία βιομηχανία. Από τις ιστορικές εγκυκλοπαίδειες που μοιράζονται με τις κυριακάτικες εφημερίδες, μέχρι τα ντοκιμαντέρ τύπου History Channel, όλοι προσπαθούν να έχουν μερίδιο σε αυτή τη νέα «βιομηχανία της μνήμης». Ως αποτέλεσμα, από όλες τις μεριές στρατολογούνται ιστορικοί, επαγγελματίες ή τσαρλατάνοι, για να πουλήσουν ένα κομμάτι ιστορίας. 38 Hobsbawm E, ό.π., σελ

22 Η στράτευση στην υπηρεσία της επιστήμης Είναι όμως η στράτευση από μόνη της κάτι αθέμιτο; Ας μην ξεχνάμε ότι πολλές από τις κοινωνικές επιστήμες «δεν θα είχαν γεννηθεί χωρίς αυτήν» 39. Συχνά η στράτευση έχει προωθήσει και προωθεί την επιστήμη, στον βαθμό που «δίνει κίνητρα για την αλλαγή των όρων της επιστημονικής συζήτησης, που αποτελεί ένα μηχανισμό που φέρνει απ έξω νέες θεματικές, νέα ερωτήματα και νέα μοντέλα απάντησης» 40. Υπάρχουν δύο τάσεις στον επιστημονικό κόσμο όσον αφορά τη στράτευση, που αν τις τραβήξουμε στα άκρα διατυπώνονται ως εξής: η πρώτη υποστηρίζει ότι δεν μπορεί «να υπάρξει μία καθαρά αντικειμενική και αξιολογικά ουδέτερη επιστήμη» 41 και αντίστοιχα «ο/η επιστήμονας, παιδί της εποχής του, ανακλά τις ιδεολογικές και άλλες προκαταλήψεις του περιβάλλοντός του/της και συγκεκριμένων, ιστορικά ή κοινωνικά, εμπειριών και συμφερόντων» 42. Η δεύτερη ισχυρίζεται ότι «στο κάθε τι που αφορά στην επιστήμη, από τις διαδικασίες που ακολουθεί μέχρι τα συγκεκριμένα της πορίσματα και τις θεωρίες στις οποίες αυτά ομαδοποιούνται, πρέπει να βλέπουμε κατ αρχάς μια συγκεκριμένη πολιτική λειτουργία ή σκοπιμότητα, η οποία συνδέεται με κάποια συγκεκριμένη κοινωνική ή πολιτική ομάδα ή οργάνωση» 43 και ότι αντίστοιχα «δεν πρέπει απλώς να θέλουμε να υποτάξουμε την επιστήμη μας στις ανάγκες κάποιας οργάνωσης ή εξουσίας, αλλά ότι πρέπει να ενθαρρύνουμε αυτή την υποταγή» 44. Καταρχήν να ξεκαθαρίσουμε ότι απορρίπτουμε την ακραία σταλινική 45 θέση περί στράτευσης, δηλαδή την «πλήρη αντιστοιχία μεταξύ πολιτικών και επιστημονικών προτάσεων σε όλες τις εποχές [ ] και την πρωτοκαθεδρία της πολιτικής εξουσίας έναντι των επιστημονικών θέσεων» 46. Επομένως «αυτό που μπορούμε να ονομάσουμε σταλινική στράτευση αν και κάθε άλλο παρά περιορίζεται στους σταλινικούς ή στους μαρξιστές μπορεί επομένως, να τεθεί εκτός επιστημονικού λόγου. [ ] Ένας ιστορικός που γίνεται εκδότης ενός κομματικού οργάνου γράφει τα κύρια άρθρα του όχι ως ιστορικός αλλά ως πολιτικός αρθρογράφος, έστω κι αν η ιστορική του υποδομή και τα ιστορικά του ενδιαφέροντα διαφαίνονται και μέσα σ αυτά. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι τον αποτρέπει σε άλλες στιγμές να κάνει ιστορία» Hobsbawm E, ό.π., σελ Hobsbawm E, στο ίδιο, σελ Hobsbawm E, στο ίδιο, σελ Hobsbawm E, στο ίδιο, σελ Hobsbawm E, στο ίδιο, σελ Hobsbawm E, στο ίδιο, σελ Σταλινική ως προς τις μεθόδους, όχι ως προς το ποιος τη χρησιμοποιεί. 46 Hobsbawm E, στο ίδιο, σελ Hobsbawm E, στο ίδιο, σελ

23 Είναι γενικά γνωστό ότι οι ιστορικοί, από πολύ παλιά χρησιμοποιούνταν «για να νομιμοποιούν τις αξιώσεις των πολιτικών» 48. Είναι βέβαιο ότι αυτό θα συνεχιστεί. Υπάρχει όμως μία διαφορά ανάμεσα στη «συνηγορία και στην επιστημονική συζήτηση, [καθώς] η συνηγορία θεωρεί δεδομένη την υπόθεση που πρέπει να υπερασπιστεί» 49. Σωστά θέτει το ζήτημα ο Hobsbawm με το εξής παράδειγμα: «οποιαδήποτε συμπάθεια κι αν έχει ο χαρτογράφος στις αξιώσεις της Αργεντινής ή στην ψυχροπολεμική στάση των δυτικών κρατών, δεν είναι λογικό να αποκρύψει την υφιστάμενη κατάσταση. Είναι γελοίο να εξαφανίζει κανείς χώρες από τους χάρτες όπως και πρόσωπα από τα βιβλία της ιστορίας» 50. Καταλήγουμε έτσι στο συμπέρασμα ότι η στράτευση στην επιστήμη είναι συχνά αντικειμενική. Όσον αφορά την ιστορία η στράτευση συνήθως εντοπίζεται όχι σαν «μία διαφωνία ως προς τα επαληθευμένα γεγονότα» 51, αλλά σαν «μια διαφωνία για το πώς επιλέγονται και συνδυάζονται, και τι συμπεράσματα μπορεί να εξαχθούν απ αυτά. Παίρνει ως δεδομένη την ύπαρξη μη αμφισβητούμενων διαδικασιών επαλήθευσης ή διάψευσης των στοιχείων, και μη αμφισβητούμενων διαδικασιών επιχειρηματολόγησης» 52. Επομένως, «οι άνθρωποι είναι ή θα έπρεπε να είναι στρατευμένοι όταν κάνουν επιστήμη, γιατί και η ίδια η επιστήμη είναι στρατευμένη» 53. Ωστόσο «υπάρχει ένα ευρύ πεδίο στο οποίο ο στρατευμένος επιστήμονας μπορεί να προωθήσει την υπόθεσή του δίχως να πάψει να είναι επιστήμονας» 54. Φτάνει να υποβάλλει τις προτάσεις του «σε επαλήθευση με μεθόδους και κριτήρια τα οποία, κατ αρχήν, δεν υπακούουν σε καμιά στράτευση, όποιες κι αν είναι οι ιδεολογικές τους συνεπαγωγές, κι όποια κι αν είναι τα κίνητρά τους. Προτάσεις μη επαληθεύσιμες μπορεί να είναι, παρόλα αυτά, σημαντικές και πολύτιμες, ανήκουν όμως σε μια διαφορετική τάξη λόγου» Τα καθήκοντα των ιστορικών Τι πρέπει λοιπόν να κάνει ένας ιστορικός; Πρέπει να είναι στρατευμένος ή να προσπαθεί να αφαιρέσει τις παρωπίδες που οι στρατευμένοι ιστορικοί, επαγγελματίες και μη, έχουν περάσει στην κοινωνία; Μήπως τελικά το ένα δεν αποκλείει το άλλο; Ο επιστήμονας ιστορικός όπως 48 Hobsbawm E, ό.π, σελ Hobsbawm E, στο ίδιο, σελ Hobsbawm E, στο ίδιο, σελ Hobsbawm E, στο ίδιο, σελ Hobsbawm E, στο ίδιο, σελ Hobsbawm E, στο ίδιο, σελ Hobsbawm E, στο ίδιο, σελ Hobsbawm E, στο ίδιο, σελ

24 καταλήξαμε και παραπάνω «δεν έχει το δικαίωμα να ακολουθεί μιαν αποδεικτική διαδικασία σε πείσμα των μαρτυριών, να υπερασπίζεται μιαν υπόθεση όποια κι αν είναι αυτή» 56. Είναι υποχρεωμένος λοιπόν να είναι αμερόληπτος όταν προσπαθεί να αποδείξει τις θέσεις του, να δέχεται τα τεκμήρια, όσο θετικιστικό κι αν ακούγεται αυτό. Ωστόσο είναι αδύνατο γι αυτόν να αφαιρέσει τελείως από τα γραπτά του τις αντιλήψεις του «για τον άνθρωπο, κυρίως όταν πρόκειται να εκτιμήσει τη σπουδαιότητα των γεγονότων και των αιτιακών σχέσεων» 57. Επομένως, σύμφωνα με τον Le Goff, η αντικειμενικότητά του αναπόφευκτα επηρεάζεται από το κοινωνικό του περιβάλλον, την εποχή του, από τις αντιλήψεις του, τα οποία δεν μπορούν να μείνουν έξω από τα συμπεράσματά του. Όπως λέει και ο Λιάκος, «το ιστορούν υποκείμενο, οι προθέσεις του και η ματιά του προσδιορίζονται ιστορικά» 58. Ο Μόμσεν επισημαίνει τρία στοιχεία τέτοιου «κοινωνικού καταναγκασμού» όπως τα ονομάζει, που επηρεάζουν τις ιδέες και τις μεθόδους του ιστορικού: «1) την εικόνα που έχει για τον εαυτό της η κοινωνική ομάδα της οποίας ο ιστορικός είναι ο ερμηνευτής ή στην οποία ανήκει ή είναι πιστός, 2) την αντίληψή του για τα αίτια της κοινωνικής αλλαγής, 3) τις προοπτικές επερχόμενων κοινωνικών αλλαγών που ο ιστορικός κρίνει πιθανές ή δυνατές, οι οποίες και προσανατολίζουν την κοινωνική του ερμηνεία». 59 Κατά τον Λιάκο δουλειά του ιστορικού είναι να αποδομήσει τον κώδικα με τον οποίο η κάθε κοινωνία εξηγεί τα γεγονότα και το νόημα που τους αποδίδει. 60 «Έτσι τα ίδια τα γεγονότα ερμηνεύονται διαφορετικά σε διαφορετικές γλώσσες. Η διαφορετική ερμηνεία συνίσταται στον κατακερματισμό του κειμένου και στην επιλεκτικότητα, στον διαφορετικό προσδιορισμό αιτών και αποτελεσμάτων» 61. Ο κάθε επιστήμονας επομένως, παιδί της εποχής και της κοινωνίας του, επηρεασμένος έμμεσα και από την κοινωνία και την εποχή την οποία μελετά, είτε συνειδητά είτε ασυνείδητα φέρνει τον εαυτό του μέσα στην επιστήμη του, επηρεάζοντας σε κάποιον βαθμό την έκβαση της έρευνάς του. Ωστόσο αυτό δεν πρέπει να γίνεται εις βάρος της επιστημονικότητας, ακολουθώντας ανορθόδοξες μεθοδολογικές διαδικασίες για να πάρουμε το αποτέλεσμα που επιδιώκουμε, παρά και ενάντια στις μαρτυρίες και τα τεκμήρια που έχουμε συλλέξει. Γιατί, όπως 56 Le Goff J., ό.π., σελ Le Goff J., στο ίδιο, σελ Λιάκος Α., ό.π., σελ Λε γκόφ, σελ Λιάκος Α., στο ίδιο, σελ Λιάκος Α., στο ίδιο, σελ

25 λέει και ο Hobsbawm «η δουλειά του ιστορικού να ανακαλύπτει το από πού ερχόμαστε και το πού πηγαίνουμε δεν θα πρέπει ως δουλειά να επηρεάζεται απ το αν μας αρέσουν ή όχι τα αναμενόμενα αποτελέσματα» 62. Ίσα-ίσα που είναι καθήκον των ιστορικών να ξεσκεπάζουν όλους αυτούς που για διάφορους λόγους έχουν κατά καιρούς παραποιήσει την ιστορία. «Η δουλειά των ιστορικών είναι να διαλύουν αυτές τις μυθολογίες» 63, για να μπορέσουν να απελευθερώσουν το παρελθόν, με γνώμονα πάντα την ιστορική επιστήμη, τις επιστημονικές μεθοδολογίες και τα αντικειμενικά τεκμήρια. «Φέρουμε μια ευθύνη γενικά απέναντι στα ιστορικά γεγονότα, αλλά και ειδικότερα, μια ευθύνη κριτικής της πολιτικο-ιδεολογικής κατάχρησης της ιστορίας» 64 μας λέει ο Hobsbawm, για να συμπληρώσει ο Λιάκος, ότι ο ρόλος των ιστορικών θα έπρεπε να είναι «να βοηθήσουν την κοινωνία να θυμάται, να την προφυλάξουν από τα φαντάσματα, από τις υπερβολές της μνήμης, να τη βοηθήσουν να διαχειριστεί τις διχασμένες μνήμες» 65. Γι αυτόν τον λόγο ο ιστορικός πρέπει να είναι σε θέση να κατανοεί την εποχή του. Εφόσον η ιστορία είναι μια επικοινωνιακή διαδικασία 66, ο ιστορικός πρέπει να μπορεί, μέσα από την καλή μελέτη και κατανόηση του παρόντος του, να εξηγεί το παρελθόν και πιθανώς να προμηνύει το μέλλον. Σε αυτή τη διαλεκτική σχέση παρελθόντος-παρόντος-μέλλοντος θα αναφερθούμε στη συνέχεια Η επιρροή του χρόνου στην Ιστορία Είναι πια κοινώς αποδεκτό, όπως έχουμε πει και παραπάνω, ότι το ιστορούν υποκείμενο επηρεάζεται από το κοινωνικό του περιβάλλον, και γενικότερα από την εποχή του. Η επιρροή δηλαδή του παρόντος πάνω στον ιστορικό είναι σε μεγάλο βαθμό αναπόφευκτη. Πέρα όμως από την ακούσια αυτή επιρροή, ο ιστορικός οφείλει να μελετήσει και να κατανοήσει το παρόν του γιατί έτσι μπορεί να κατανοήσει καλύτερα και το παρελθόν. Όπως σημειώνει και ο Bloch, αυτό που έδωσε συνολική προοπτική στη μελέτη της εικόνας του παρελθόντος ήταν η παρατήρηση και η ανάλυση «του σημερινού τοπίου» 67. Η «ανάγνωση της ιστορίας προς τα πίσω» 68 καθιερώθηκε με τη σχολή των Annales. Ωστόσο ο Μαρξ ήταν ο πρώτος που συνειδητά μελέτησε 62 Hobsbawm E, ό.π., σελ Hobsbawm E, στο ίδιο, σελ Hobsbawm E, στο ίδιο, σελ Λιάκος Α., ό.π., σελ Λιάκος Α., στο ίδιο, σελ Bloch Μ., ό.π., σελ Bloch Μ., ό.π., σελ

26 «την ιστορία με την αντίστροφη σειρά, ξεκινώντας από την ανάπτυξη του καπιταλισμού» 69 για να μελετήσει στη συνέχεια τις φεουδαλικές και δουλοκτητικές κοινωνίες και να ξαναβγάλει στο τέλος τα συμπεράσματά του για το παρόν. Έτσι ο ιστορικός καλείται, με ένα «παλινδρομικό διάβημα» 70, να «πηγαίνει από το παρόν στο παρελθόν και μετά από αυτό να ξαναγυρνά προς το σύγχρονο, αναλυμένο και γνωστό από κει και στο εξής» 71. Όπως λοιπόν αναφέρεται και στο πρώτο τεύχος του περιοδικού Past and Present, «η ιστορία δεν μπορεί λογικά να διακρίνει τη μελέτη του παρελθόντος από αυτήν του παρόντος και του μέλλοντος» 72. Ο Hobsbawm υποστηρίζει ότι «το παρελθόν δεν μπορεί να κατανοηθεί αποκλειστικά ή κατά κύριο λόγο με τους δικούς του όρους: όχι μόνον επειδή αποτελεί τμήμα της ιστορικής διαδικασίας, αλλά και γιατί μονάχα η ιστορική διαδικασία μάς επέτρεψε να αναλύσουμε και να κατανοήσουμε πολλά πράγματα» 73. Είναι επομένως σημαντικό ο ιστορικός συνειδητά να μελετά το παρόν του προκειμένου να έχει και μια καλύτερη εικόνα για το παρελθόν. Είναι βέβαια περιττή η διευκρίνιση ότι όταν μιλάμε για την ανάγνωση του παρελθόντος μέσα από τη σκοπιά του εκάστοτε παρόντος, δεν αναφερόμαστε σε άκαιρους αναχρονισμούς. Μιλάμε για ένα φιλτράρισμα μέσα από το παρόν, που μπορεί να μας οδηγήσει σε μία πιο διαυγή εικόνα του παρελθόντος. Επομένως, για να έχουμε μία όσο το δυνατόν πιο ολοκληρωμένη εικόνα για το παρελθόν, «αυτό που χρειάζεται είναι, σε συνάρτηση προς το παρόν, οι συνεχείς επαναναγνώσεις του παρελθόντος, το οποίο και πρέπει να μπορεί να καθίσταται διαρκώς επίδικο αντικείμενο» 74. Ο Le Goff υποστηρίζει ότι με βάση αυτή την παραδοχή καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι «το παρελθόν αποτελεί μια κατασκευή και μια συνεχή επανερμηνεία» 75. Θα διαφωνήσουμε. Στόχος των συνεχών επαναναγνώσεων του παρελθόντος δεν είναι η διαμόρφωση ή κατασκευή μίας κάθε φορά διαφορετικής πραγματικότητας, αλλά η όσο το δυνατόν μεγαλύτερη κατανόηση του παρελθόντος, η οποία με κάθε νέα επανάγνωση συμπληρώνεται, δεν αλλάζει ριζικά, με σκοπό την ολοκλήρωσή του. Αντίθετα αυτό που μπορεί να αποτελεί διαρκή κατασκευή είναι η μνήμη, δηλαδή η ατομική ή συλλογική αναπαράσταση του παρελθόντος, όπως θα τη μελετήσουμε παρακάτω. Αυτή είναι μία από τις κυριότερες θεωρητικές συνεισφορές της Άλκης Κυριακίδου- 69 Hobsbawm E, ό.π., σελ Le Goff J., ό.π., σελ Le Goff J., στο ίδιο, σελ Le Goff J., στο ίδιο, σελ Hobsbawm E, στο ίδιο, σελ Le Goff J., στο ίδιο, σελ Le Goff J., στο ίδιο, σελ

27 Νέστορος, η οποία «προώθησε την κατανόηση ότι η μνήμη δεν παριστά το παρελθόν «όπως πραγματικά συνέβη», αλλά είναι «κατασκευή» υπό την επίδραση του παρόντος» 76. Όσον αφορά την ατομική μνήμη και την επίδρασή της στον άνθρωπο όπως την πρεσβεύει ο ορθόδοξος φροϋδισμός, δηλαδή ότι «το παρελθόν είναι εκείνο που καθορίζει την τρέχουσα συμπεριφορά του ενηλίκου» 77, ο Ζαν Πιαζέ έχει μία διαφορετική άποψη, που πλησιάζει αυτήν της Κυριακίδου-Νέστορος. Υποστηρίζει ότι «το παρελθόν που συλλαμβάνει η ψυχαναλυτική εξέταση δεν αποτελεί ένα πραγματικό παρελθόν, αλλά ένα παρελθόν που έχει ανακατασκευασθεί: «[ ] είναι η τρέχουσα αντίληψη του υποκειμένου για το παρελθόν του, και όχι μια άμεση γνώση γι αυτό το παρελθόν. [ ] Το παρελθόν ανακατασκευάζεται σε μια συνάρτηση προς το παρόν στον ίδιο βαθμό που το παρόν ερμηνεύεται μέσα από το παρελθόν. Υπάρχει αλληλόδραση» 78. Δεν είναι μόνο όμως μέσα από το παρόν που μπορούμε να μάθουμε περισσότερα για το παρελθόν. Μέχρι πρόσφατα μάλιστα η άποψη που υπερίσχυε ήταν η αντίθετη. Ότι «το παρελθόν χρησίμευε ως μοντέλο για το παρόν και το μέλλον» 79. Μάλιστα αυτός ήταν και ο σκοπός της ιστορίας. Να μελετήσουμε το παρελθόν μας για να κατανοήσουμε το παρόν μας και να αλλάξουμε το μέλλον μας. Η ορθή κατανόηση του παρελθόντος είναι πολύ σημαντική γιατί «η εσφαλμένη διάγνωση των αιτίων οδηγεί, όπως συμβαίνει πάντα, σε εσφαλμένη θεραπευτική αγωγή. Αυτή η άγνοια του παρελθόντος δεν προκαλεί μόνο συγχύσεις στη γνώση του παρόντος. Υπονομεύει κάθε δυνατότητα δράσης στο παρόν» 80. Υπάρχει λοιπόν μία αμφίδρομη σχέση παρόντος-παρελθόντος, που οδηγεί και σε ένα μέλλον που μένει να προβλεφθεί. Ο Hobsbawm υποστηρίζει ότι απ όλες τις κοινωνικές επιστήμες, οι ιστορικοί είναι αυτοί που είναι υποχρεωμένοι να σκέπτονται «με όρους ιστορικής αλλαγής, αλληλεπίδρασης και μετασχηματισμού. Μονάχα η ιστορία δίνει προσανατολισμό, κι όποιος αντιμετωπίζει το μέλλον δίχως αυτήν δεν είναι μόνο τυφλός αλλά και επικίνδυνος» 81. Όποιος θέλει να έχει μία ιδέα για το μέλλον, καλά κάνει να μελετήσει το παρελθόν και το παρόν. Μελετώντας την ιστορία δεν θα βγάλει κανείς βέβαια συμπεράσματα για το τι θα συμβεί. Αυτό που μπορεί να μας πει η ιστορία «είναι το τι προβλήματα θα αντιμετωπίσουμε» Συλλογικό, Μνήμες και Λήθη του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου, εκδ. Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2008, σελ Le Goff J., ό.π., σελ, Le Goff J., στο ίδιο, σελ Hobsbawm E, ό.π, σελ Bloch Μ., ό.π., σελ Hobsbawm E, στο ίδιο, σελ Hobsbawm E, ό.π., σελ

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Ιστοριογραφίας

Ιστορία της Ιστοριογραφίας Ιστορία της Ιστοριογραφίας Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 2) Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Πολυμέρης Βόγλης Παραδοσιακή ιστοριογραφία Εδραιώνεται τον 19 ο αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου «Παγκόσμια Ευρώπη: οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης» Αθήνα 30 Ιανουαρίου 2007 1 Προσφωνήσεις. Αυτή την

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση

Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση Tο φαινόμενο της ανάγνωσης προσεγγίζεται ως ολική διαδικασία, δηλαδή ως λεξιλόγιο, ως προφορική έκφραση και ως κατανόηση. ημήτρης Γουλής Πρώτη Πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 15: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Τί κοινό έχουν; 2 Το παρόν στο παρελθόν 1 Raphael Samuel, Theatres of memory. Past and Present in contemporary

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Τομέας Έρευνας ΚΕΘΕΑ Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα, έννοιες ή συμπεριφορές επιχειρεί να απαντήσει το γιατί

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής.

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Τρεις κατηγορίες κοινωνικών καταστάσεων είναι για τον Tajfel

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Ιστοριογραφίας

Ιστορία της Ιστοριογραφίας Ιστορία της Ιστοριογραφίας Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1) Τα Annales. Μια «μικρή διανοητική επανάσταση» στο πεδίο της Ιστοριογραφίας Ρίκα Μπενβενίστε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Πουλάω 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η καταναλωτική συμπεριφορά των πελατών

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική Υπάρχουν τριβές αλλά από ζήλο... Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ «Είμαι ικανοποιημένος από τη δεκαεννιάμηνη πορεία της κυβέρνησης.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ANNALES ΚΑΙ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΤΑ ANNALES ΚΑΙ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΑ ANNALES ΚΑΙ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΠΟ11 ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ - ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΟΔΩΡΗΣ ΣΟΛΔΑΤΟΣ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2009 1450 ΛΕΞΕΙΣ Εκφώνηση εργασίας: Συγκρίνετε τη μεθοδολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους)

ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους) ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους) Όνομα Παιδιού: Ναταλία Ασιήκαλη ΤΙΤΛΟΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ: Πως οι παράγοντες υλικό, μήκος και πάχος υλικού επηρεάζουν την αντίσταση και κατ επέκταση την ένταση του ρεύματος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis)

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23 ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχοντας παρουσιάσει τις βασικές έννοιες των ελέγχων υποθέσεων, θα ήταν, ίσως, χρήσιμο να αναφερθούμε σε μια άλλη περιοχή στατιστικής συμπερασματολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΟΡΙΟ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΞ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΚΑΙ ΕΚ ΔΕΞΙΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΚΟΥΤΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ & ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ "ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ & ΕΛΕΓΚΤΙΚΗ" ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Κοζάνη, 2015 Πίνακας περιεχομένων 1) ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΕΡΓΑΣΙΩΝ....

Διαβάστε περισσότερα

Μαθαίνοντας μέσα από τη Συλλογική Μνήμη της Πόλης της Κέρκυρας, το σύστημα CLIO

Μαθαίνοντας μέσα από τη Συλλογική Μνήμη της Πόλης της Κέρκυρας, το σύστημα CLIO Μαθαίνοντας μέσα από τη Συλλογική Μνήμη της Πόλης της Κέρκυρας, το σύστημα CLIO Ελένη Χριστοπούλου Δημήτριος Ρίγγας Ιόνιο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Πληροφορικής Συλλογικές Μνήμες μιας Πόλης στο Χώρο και στο

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920 ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος 1. Ο κοινοβουλευτισµός είναι η µορφή πολιτικής εκπροσώπησης

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ ΚΕΦAΛΑΙΟ 3 Ερωτήσεις: εργαλείο, μέθοδος ή στρατηγική; Το να ζει κανείς σημαίνει να συμμετέχει σε διάλογο: να κάνει ερωτήσεις, να λαμβάνει υπόψη του σοβαρά αυτά που γίνονται γύρω του, να απαντά, να συμφωνεί...

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ 1.α. Το κείμενο: Ο Μακρυγιάννης άρχισε να γράφει τα Απομνημονεύματα στις 26 Φεβρουαρίου του 1829 στο Άργος όπου είχε οριστεί Γενικός Αρχηγός της Εκτελεστικής Δυνάμεως

Διαβάστε περισσότερα

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όλα τα είδη ερωτήσεων που αναφέρονται στο «Γενικό Οδηγό για την Αξιολόγηση των µαθητών στην Α Λυκείου» µπορούν να χρησιµοποιηθούν στα Μαθηµατικά, τόσο στην προφορική διδασκαλία/εξέταση, όσο

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΥΦΥΠΟΥΡΓΟΣ ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΓΙΑΚΟΥΜΑΤΟΣ. Αθήνα, 14.06.2007

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΥΦΥΠΟΥΡΓΟΣ ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΓΙΑΚΟΥΜΑΤΟΣ. Αθήνα, 14.06.2007 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΥΦΥΠΟΥΡΓΟΣ ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΓΙΑΚΟΥΜΑΤΟΣ Αθήνα, 14.06.2007 Απάντηση του Υφυπουργού Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας κ. Γεράσιμου Γιακουμάτου στην ανακοίνωση

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα της διδακτικής πρότασης: «Η ανάπτυξη δυναμικών ομάδων και ο ρόλος τους στον ελλαδικό χώρο από το το 1453 έως το 1820».

Θέμα της διδακτικής πρότασης: «Η ανάπτυξη δυναμικών ομάδων και ο ρόλος τους στον ελλαδικό χώρο από το το 1453 έως το 1820». M ί α δ ι δ α κ τ ι κ ή π ρ ό τ α σ η μ ε α ν α ζ ή τ η σ η κ α ι α ξ ι ο π ο ί η σ η ι σ τ ο ρ ι κ ο ύ υ λ ι κ ο ύ α π ό τ ο λ ο γ ι σ μ ι κ ό 2 1 Ε Ν Π Λ Ω Σύντομη περιγραφή: Οι μαθητές/τριες αντλούν

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Τα φιλοσοφικά ερωτήματα: Δε μοιάζουν με τα επιστημονικά, γιατί δε γνωρίζουμε: από πού να ξεκινήσουμε την ανάλυσή τους ποια μέθοδο να ακολουθήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Λογική. Μετά από αυτά, ορίζεται η Λογική: είναι η επιστήμη που προσπαθεί να εντοπίσει και να αναλύσει τους καθολικούς κανόνες της νόησης.

Λογική. Μετά από αυτά, ορίζεται η Λογική: είναι η επιστήμη που προσπαθεί να εντοπίσει και να αναλύσει τους καθολικούς κανόνες της νόησης. Λογική Εισαγωγικά, το ζήτημα της Λογικής δεν είναι παρά η άσκηση 3 δυνάμεων της νόησης: ο συλλογισμός, η έννοια και η κρίση. Ακόμη και να τεθεί θέμα υπερβατολογικό αναφορικά με το ότι πρέπει να αποδειχθεί

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής»

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής» Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της Γεωμετρική ς Εποχής; Ερωτήματα - κλειδιά: 2 Πόσο μεγάλες ήταν οι ομάδες των ανθρώπων της Γεωμετρικής Εποχής; Υπήρχαν αρχηγοί στις ομάδες των ανθρώπων

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Κωδικός Μαθήματος: ΠΔ1250 Διδάσκων Βασίλης Πανταζής, pantazisv@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο, 2 ο Μονάδες ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α Ο πυρήνας των μαθηματικών είναι οι τρόποι με τους οποίους μπορούμε να συλλογιζόμαστε στα μαθηματικά. Τρόποι απόδειξης Επαγωγικός συλλογισμός (inductive)

Διαβάστε περισσότερα

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 ΑΡΧΕΣ https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 Όλο το καταστατικό 2.1 Άμεσης Δημοκρατίας 2.2.1 Άμεσης Δημοκρατίας Μαζική αλλαγή. Οι αλλαγές στο 2.1 και 2.2.1 είναι στις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6 πρώτο δεύτερο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I ΓΑΛ 170 e-french ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής ΓΑΛ 104 Γραπτός λόγος II ΓΑΛ 111 Φωνητική ΓΑΛ 1 Από

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Χρυσή Κ. Καραπαναγιώτη Τμήμα Χημείας Αντικείμενο και Αναγκαιότητα Μετασχηματισμός της φυσικοεπιστημονικής γνώσης στη σχολική της εκδοχή.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ ΕΥΘΥΜΙΟΥ ΣΤΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΟΝΝΕΔ 06-03-2010 ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

ΟΜΙΛΙΑ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ ΕΥΘΥΜΙΟΥ ΣΤΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΟΝΝΕΔ 06-03-2010 ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΟΜΙΛΙΑ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ ΕΥΘΥΜΙΟΥ ΣΤΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΟΝΝΕΔ 06-03-2010 ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΟΝΝΕΔΙΤΙΣΣΕΣ ΚΑΙ ΟΝΝΕΔΙΤΕΣ, Όλοι όσοι βρισκόμαστε σήμερα εδώ, νιώθουμε ιδιαίτερα περήφανοι για την παράταξή μας. Και αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε.

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε. Εισήγηση του Ν. Λυγερού στη 2η Παγκόσμια Συνδιάσκεψη Ποντιακής Νεολαίας "Οι προκλήσεις του 21ου αιώνα, η ποντιακή νεολαία και ο ρόλος της στο οικουμενικό περιβάλλον". Συνεδριακό Κέντρο Ιωάννης Βελλίδης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα.

Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα. Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα. Τα άτομα κατασκευάζουν με ενεργό τρόπο τον κοινωνικό

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ» Μάθημα 1 «Μία πρώτη γνωριμία με την εκπαιδευτική έρευνα»

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ» Μάθημα 1 «Μία πρώτη γνωριμία με την εκπαιδευτική έρευνα» «ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ» Μάθημα 1 «Μία πρώτη γνωριμία με την εκπαιδευτική έρευνα» Τα θέματά μας Γιατί «μεθοδολογία εκπαιδευτικής έρευνας» για εσάς; Ποιους τομείς είναι δυνατόν

Διαβάστε περισσότερα

3. Κριτική προσέγγιση

3. Κριτική προσέγγιση Επιστημολογική προσέγγιση της σχέσης θεωρίας και πράξη 3. Κριτική προσέγγιση Καθηγητής Κώστας Χρυσαφίδης Πανεπιστήμιο Αθηνών ΤΕΑΠΗ e.mail:kchrys@ecd.uoa.gr Θεωρία και Πράξη Κριτική Προσέγγιση Οι θετικιστικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους;

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους; Μάθημα: Εισαγωγή στα δημόσια οικονομικά Διδάσκουσα: Καθηγήτρια Μαρία Καραμεσίνη Οι παρακάτω ερωτήσεις είναι οργανωτικές του διαβάσματος. Τα θέματα των εξετάσεων δεν εξαντλούνται σε αυτές, αλλά περιλαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτημα-κλειδί Ποια είναι τα πιο σημαντικά πράγματα που σκέφτονταν οι άνθρωποι της

Ερώτημα-κλειδί Ποια είναι τα πιο σημαντικά πράγματα που σκέφτονταν οι άνθρωποι της Τι σκεφτόμαστε; Διδακτική πρόταση 5: Τι να σκέφτονταν οι άνθρωποι της Ερώτημα-κλειδί Ποια είναι τα πιο σημαντικά πράγματα που σκέφτονταν οι άνθρωποι της Πρόοδος από το προηγούμενο μάθημα Τα παιδιά μεταφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Θεμελίωση μιας λύσης ενός προβλήματος από μια πολύπλευρη (multi-faceted) και διαθεματική (multi-disciplinary)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς International Conference Facilitating the Acquisition and Recognition of Key Competences ΑΡΧΙΚΗ ΙΔΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Προβληματισμός αναφορικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Περίληψη (Abstract),(

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Περίληψη (Abstract),( ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περίληψη (Abstract),( στην ελληνική και αγγλική γλώσσα Λέξεις κλειδιά Εισαγωγή Επικρατούσες απόψεις Ορισμοί Η Η επιστημονική υπόθεση Περιγραφή αιτιολόγηση της έρευνας ή εφαρμογής Αποτελέσματα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ Έρευνα μάρκετινγκ Τιμολόγηση Ανάπτυξη νέων προϊόντων ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Τμηματοποίηση της αγοράς Κανάλια

Διαβάστε περισσότερα

στη Βουλγαρία και µετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1 η Ιανουαρίου 2007, κάτω από τον πιο εύγλωττο τίτλο Σύγχρονη

στη Βουλγαρία και µετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1 η Ιανουαρίου 2007, κάτω από τον πιο εύγλωττο τίτλο Σύγχρονη Σύγχρονη Βουλγαρία: Από το Ανατολικό Μπλοκ στην Ευρωπαϊκή Ένωση Πρόλογος Το παρόν βιβλίο προέκυψε µέσα από συζητήσεις που ξεκίνησαν στα τέλη του 2008 στη Σόφια γύρω από την αναγκαιότητα πρόσβασης του ελληνικού

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ. Α. Κείμενο. Μ.Μ.Ε. και έλεγχος της εξουσίας

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ. Α. Κείμενο. Μ.Μ.Ε. και έλεγχος της εξουσίας ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Α. Κείμενο Μ.Μ.Ε. και έλεγχος της εξουσίας Στην αρχή τα μέσα ενημέρωσης αντικατέστησαν τον τελάλη που ενημέρωνε μια μικρή κοινότητα για το τι είχε συμβεί ή για αυτά που θα γίνονταν στο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ανάπτυξη του

Διαβάστε περισσότερα

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua. Μέρος Β /Στατιστική Μέρος Β Στατιστική Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.gr/gpapadopoulos) Από τις Πιθανότητες στη Στατιστική Στα προηγούμενα, στο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η πρώτη λέξη του

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ Public Relations Management Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα Διοίκηση Επικοινωνίας Δημοσίων Σχέσεων είναι ένα πλήρες και ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα με

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΛΕΝΗ ΝΙΝΑ-ΠΑΖΑΡΖΗ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1. Βήματα για την εκπόνηση εργασίας 1 ο -Επιλογή του Θέματος Είτε επιλέξει κάποιος το θέμα μόνος του είτε από λίστα θεμάτων του καθηγητή,πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 90-100 λέξεις Ο Μπαμπινιώτης υποστηρίζει ότι η Ενωμένη Ευρώπη διαμορφώνει μια νέα πραγματικότητα που επιβοηθεί τον επαναπροσδιορισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΙΟ ΑΝΤΙ ΙΚΤΑΤΟΡΙΚΩΝ ΦΥΛΛΑ ΙΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΚΗΡΥΞΕΩΝ Κατάλογος Κ. 1 Κ.2

ΑΡΧΕΙΟ ΑΝΤΙ ΙΚΤΑΤΟΡΙΚΩΝ ΦΥΛΛΑ ΙΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΚΗΡΥΞΕΩΝ Κατάλογος Κ. 1 Κ.2 ΑΡΧΕΙΟ ΑΝΤΙ ΙΚΤΑΤΟΡΙΚΩΝ ΦΥΛΛΑ ΙΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΚΗΡΥΞΕΩΝ Κατάλογος Κ. 1 Φ. 1 Αγωνιστικό Μέτωπο Ελλήνων Εξωτερικού (Α.Μ.Ε.Ε.) Φυλλάδια, προκηρύξεις, εκθέσεις, κείµενα αποφάσεων, 1972- Φ. 2 Αντιδικτατορική Ε.Φ.Ε.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Ο τάφος του Βίτγκεντάιν στο Κέιμπριτζ κοσμείται από το ομοίωμα μιας ανεμόσκαλας: «Οι προτάσεις μου αποτελούν διευκρινίσεις, όταν αυτός που με καταλαβαίνει, τελικά τις αναγνωρίσει

Διαβάστε περισσότερα

CAREER MANAGEMENT Διοίκηση Καριέρας

CAREER MANAGEMENT Διοίκηση Καριέρας CAREER MANAGEMENT Διοίκηση Καριέρας Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα για την Διοίκηση Καριέρας (Career Management) είναι μα πλήρης, αυτόνομη και ολοκληρωμένη εκπαιδευτική ενότητα με στόχο την παροχή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΩΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΗ-ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΣ (BIOGRAPHICAL INTERPRETATIVE)

ΩΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΗ-ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΣ (BIOGRAPHICAL INTERPRETATIVE) ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΗ-ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΣ (BIOGRAPHICAL INTERPRETATIVE) ΕΛΛΗ ΙΩΑΝΝΙΔΗ ΚΑΠΟΛΟΥ ΔΡ. ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΡΙΑ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών, ο μεγαλύτερος. επιστημονικός σύλλογος της χώρας, με τους αγώνες. και τη μεγάλη δημοκρατική παράδοση, άρθρωσε

Ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών, ο μεγαλύτερος. επιστημονικός σύλλογος της χώρας, με τους αγώνες. και τη μεγάλη δημοκρατική παράδοση, άρθρωσε Αθήνα, 30.6.2015 ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημίας 60, 10679 Αθήνα Τηλ. 210-33.98.270, 71 Ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών, ο μεγαλύτερος επιστημονικός σύλλογος της χώρας, με τους αγώνες και τη μεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ»

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Ειρηάννα Δραγώνα Θεατροπαιδαγωγός- Εμψυχώτρια Θεάτρου [ Το κείμενο βασίστηκε στις

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα