ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ"

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Εργασία στο µάθηµα «Ατοµικά και Κοινωνικά δικαιώµατα» ιδάσκοντες: Καθηγητής Ανδρέας Γ. ηµητρόπουλος Λέκτορας Βασίλειος Κονδύλης Θέµα: «Αµβλώσεις και συνταγµατικά δικαιώµατα της µητέρας και του εµβρύου» ρίτσα Βανέσσα-Χριστίνα ΑΜ: Εξάµηνο, Α Κλιµάκιο Μάιος 2010

2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην παρούσα εργασία, θα ακολουθήσει µία ανάλυση σχετικά µε την προβληµατική της άµβλωσης. Η τεχνητή διακοπή της εγκυµοσύνης - ορολογία που έχει επικρατήσει µε το ν.1609/1986 καθώς ο όρος άµβλωση είναι ιδεολογικά φορτισµένος- διήλθε από ποικίλα στάδια κατά την πορεία της στην ιστορία µέχρι να καταλήξει στη σύγχρονη µορφή της. Η ποικιλοµορφία και πολυπλοκότητα αυτού του φαινοµένου οφείλεται στην πολύ διαφορετική αντιµετώπιση που υπάρχει από την θρησκεία, την κοινωνία και εν τέλει από το ίδιους τους κλάδους του δικαίου. Με κριτήριο αυτούς τους τοµείς θα αναλυθούν τα δικαιώµατα της µητέρας και του εµβρύου (κυοφορούµενο), τα οποία έρχονται σε σύγκρουση και καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη οποιαδήποτε προσπάθεια στάθµισης των εκατέρωθεν δικαιωµάτων. Αυτό συµβαίνει επειδή και στα δύο εµπλέκεται το υπέρτατο δικαίωµα στη ζωή, χωρίς την προστασία του οποίου καθίσταται άνευ ουσίας η καθιέρωση και προστασία όλων των άλλων θεµελιωδών δικαιωµάτων. Επιπροσθέτως, πολύ σηµαντικό είναι και το ζήτηµα της ποινικοποίησης της αµβλώσεως και κατά πόσο η ένταξή της στον ποινικό κώδικα και πιο συγκεκριµένα κάτω από τον ενιαίο τίτλο εγκλήµατα κατά της ζωής ανταποκρίνεται στην σύγχρονη θεώρηση του φαινοµένου ή αποτελεί κατάλοιπο του παρελθόντος. Άλλωστε οι θεωρίες για την αρχή και το τέλος του εννόµου αγαθού της ζωής στο ποινικό δίκαιο βρίσκουν πρόσφορο έδαφος και στην προσπάθεια οριοθέτησης που γίνεται στα πλαίσια των συνταγµατικών δικαιωµάτων. 2

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΚΑΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ Ι ΑΣΚΑΛΙΑ...4 ΠΟΙΝΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΤΩΝ ΑΜΒΛΩΣΕΩΝ...5 ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΜΗΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΕΜΒΡΥΟΥ..8 1.ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ-ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ 2.ΑΠΟΦΑΣΗ BVerfGE 39, 1 ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΗ ΖΩΗ ΚΡΑΤΟΥΣΑ ΑΠΟΨΗ 2.ΕΘΝΙΚΗ ΚΑΙ ΙΕΘΝΗΣ ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗ 3.ΦΟΡΕΙΣ 4.ΤΟ ΕΜΒΡΥΟ ΩΣ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ ΣΤΗ ΖΩΗ Η ΑΜΒΛΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΙΚΑΙΩΜΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ 2. ΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΗ ΖΩΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ 3. ΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΗΝ Ι ΙΩΤΙΚΗ ΖΩΗ ΕΝΑΡΞΗ ΖΩΗΣ-ΚΥΟΦΟΡΟΥΜΕΝΟ 15 1.ΘΕΩΡΙΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΤΙΛΗΨΗ..17 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΠΟΙΝΙΚΩΝ ΙΑΤΑΞΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΜΒΛΩΣΗ...20 ΠΕΡΙΛΗΨΗ...23 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

4 ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΚΑΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ Ι ΑΣΚΑΛΙΑ Η θρησκεία εκ των αρχαιοτάτων χρόνων, από την πρώτη κιόλας στιγµή της καθιέρωσής της στην κοινωνία, δεν έπαψε να ασκεί επιρροή και πιέσεις στη διαµόρφωση του κοινωνικού χώρου. Λόγω της διδασκαλίας της περί συλλογικότητας, αγάπης προς τον συνάνθρωπο, αλληλεγγύης και του µεγάλου αριθµού των πιστών που προσέλκυε διέθετε εξουσία τέτοια ώστε να µπορεί να διαµορφώνει το περιεχόµενο των αξιών και να καθιερώνει δίκαιο. Σε ό,τι αφορά την ελληνική έννοµη τάξη, η καθιέρωση του Χριστιανισµού ως επικρατούσας θρησκείας, έδωσε µεγάλη ώθηση και δύναµη στην εκκλησία έτσι ώστε ήδη από τον ποινικό νόµο του 1834 οι αµβλώσεις να ποινικοποιηθούν 1. Η διάσταση µεταξύ του εννόµου αγαθού της ζωής και του εµβρύου, όπως θα αναλυθεί στη συνέχεια, προσδίδει συµβολική µόνο σηµασία στο ποινικό δίκαιο των αµβλώσεων και προδίδει την ύπαρξη άλλων σκοπιµοτήτων. Η επίδραση της χριστιανικής διδασκαλίας η οποία θεωρεί τον άνθρωπο ως αδιάσπαστη «ενότητα» από τη στιγµή της σύλληψης µέχρι τη στιγµή του θανάτου 2 αποτελεί µία από τις «οµάδες πίεσης» οι οποίες ενδιαφέρονται πολύ περισσότερο για τη συµβολική επιβεβαίωση των θέσεων τους, και άρα την άσκηση πίεσης, παρά για την αποτελεσµατική εφαρµογή του νόµου. Πρόκειται για εκκλησιαστικές και παρεκκλησιαστικές οργανώσεις οι οποίες επιθυµούν την νοµοθετική επιβεβαίωση των αξιολογικών τους θέσεων έτσι ώστε να εµφανίζονται ως κυρίαρχες του κοινωνικού συνόλου. Για να προσδιορίσουµε εποµένως ορθά και αντικειµενικά το ζήτηµα των αµβλώσεων, θα πρέπει να αναζητήσουµε το νόηµα των επιµέρους δικαιωµάτων που το απαρτίζουν και το οριοθετούν στο πλαίσιο του κοινωνικού συνόλου, την κοινωνική τους καταγραφή την αντιµετώπισή τους από το κοινωνικό σύνολο 3 κάτι που θα αναλυθεί διεξοδικώς εν συνεχεία(κατά την ανάλυση των συγκρουόµενων θεµελιωδών δικαιωµάτων). 1 Αρθρ, τόσο η ετεράµβλωση-µε ή χωρίς τη συναίνεση της εγκύου- όσο και η αυτάµβλωση τιµωρούνται µε την ποινή της ειρκτής,. 2 Ε. Συµεωνίδου-Καστανίδου, Η άµβλωση ως πρόβληµα του ποινικού δικαίου, 1984, 27 επ. 3 Συµεωνίδου-Καστανίδου Ε., Εγκλήµατα κατά της ζωής (άρθρα ΠΚ, 2001), σ. 29 4

5 ΠΟΙΝΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΤΩΝ ΑΜΒΛΩΣΕΩΝ Το ποινικό δίκαιο των αµβλώσεων, παρά τη συµβολική του σηµασία, δεν παύει να αποτελεί µέχρι τη σηµερινή εποχή το ισχύον δίκαιο σε ό,τι αφορά την τεχνητή διακοπή της εγκυµοσύνης. εν υπάρχει κανένας άλλος κανόνας ουσιαστικού δικαίου που να ρυθµίζει το ζήτηµα αυτό. Βέβαια, στο πέρασµα των χρόνων, από το 1834 που ίσχυε ο Ποινικός Νόµος, έχει υποστεί πολλές τροποποιήσεις οι οποίες διαµόρφωσαν το τελικό κανονιστικό πλαίσιο που ισχύει µέχρι σήµερα. Οι τροποποιήσεις αυτές είναι πολύ σηµαντικές για την κατανόηση της προβληµατικής και της εξέλιξης αυτού του θεσµού στο πέρασµα των χρόνων, γι αυτό και θα ακολουθήσει µια σύντοµη επισκόπηση 4. Στον Ποινικό Νόµο του 1834, όταν η πράξη της άµβλωσης γίνεται χωρίς τη συναίνεση της εγκύου, µε τη χρησιµοποίηση µέσων επικίνδυνων για τη ζωή της, απειλείται θανατική ποινή ενώ αν τελικά επέλθει ο θάνατός η ποινή είναι 15 έως 20 χρόνια. Επίσης, αν δηµιουργείται κίνδυνος για τη ζωή της η ποινή προσδιορίζεται έως 15 χρόνια. Στο Σχέδιο του νέου ποινικού Κώδικα (1924) η ποινή για την ετεράµβλωση που λαµβάνει χώρα χωρίς τη συναίνεση της εγκύου είναι βαρύτερη (15 έως 20 χρόνια) από ατή που γίνεται µε τη συναίνεσή της (έως 10 χρόνια). Η ίδια ποινή ισχύει και για την αυτάµβλωση ενώ για πρώτη φορά η «ιατρική ένδειξη» 5 θεσπίζεται ως ειδικός λόγος άρσης του αδίκου. Το 1934, οι ποινές µειώνονται δραστικά και η άµβλωση αντιµετωπίζεται πλέον ως πληµµέληµα(παραµένει όµως κακούργηµα για τις περιπτώσεις που γίνεται χωρίς τη συναίνεση της εγκύου), µεταρρύθµιση που λαµβάνει χώρα ύστερα από πρόταση του Σ. Τεγόπουλου. Το 1939, ενσωµατώνεται ύστερα από πρόταση του Η. Γάφου η «ηθική ένδειξη», σύµφωνα µε την οποία επιτρέπεται η άµβλωση όταν η εγκυµοσύνη είναι αποτέλεσµα βιασµού, κατάχρησης ανικάνου προς αντίσταση, αποπλάνηση ανηλίκου ή αιµοµιξία. Μια ακόµα τροποποίηση επέρχεται το 1947, όπου η αυτάµβλωση τιµωρείται µε ποινή έως 3 έτη, η ετεράµβλωση µε τη συναίνεση της εγκύου µε ποινή έως 6 µήνες, ενώ όταν γίνεται κατά συνήθεια µε ποινή έως 10 έτη. Από τις σηµαντικότερες τροποποιήσεις είναι αυτή του ν.821/1978 «περί αφαιρέσεων και µεταµοσχεύσεων βιολογικών ουσιών ανθρώπινης προέλευσης», σύµφωνα µε τον οποίο διευρύνεται η «ιατρική ένδειξη» 4 Συµεωνίδου-Καστανίδου Ε., Εγκλήµατα κατά της ζωής (άρθρα ΠΚ), 2001σ Ύπαρξη κινδύνου για τη σωµατική υγεία της εγκύου. 5

6 και προβλέπεται το επιτρεπτό της άµβλωσης ως τη 12 εβδοµάδα σε περίπτωση σοβαρού κινδύνου της ψυχικής υγείας της εγκυµονούσας (και όχι µόνο επί κινδύνου βαριάς σωµατικής βλάβης). Επιπλέον, θεσπίζεται η «ευγονική ένδειξη» σύµφωνα µε την οποία επιτρέπεται η διακοπή της κύησης µέχρι την 20ή εβδοµάδα σε περίπτωση που διαπιστώνονται σοβαρές ανωµαλίες στο έµβρυο. Αξίζει σε αυτό το σηµείο να υπογραµµίσουµε την συρρίκνωση της προστασίας του εµβρύου σε σχέση µε την προστασία της ζωής, γεγονός που µας εντάσσει στην προβληµατική που θα ακολουθήσει σχετικά µε διαφορετική ποιότητα του εµβρύου ως εννόµου αγαθού συγκριτικά µε αυτό της ζωής. Επίσης, θίγεται το ζήτηµα σχετικά µε το δικαίωµα στη ζωή του κυοφορούµενου, ως κατώτερο συγκριτικά µε αυτό της µητέρας. Τέλος, ο ν.1609/1986 ανατρέπει όλη την ποινική αντιµετώπιση των αµβλώσεων και την αποµακρύνει ακόµα περισσότερο από το χώρο του ποινικού δικαίου, αφού παρατηρείται σηµαντική µείωση των ποινών. Ο νόµος έχει ως εξής (σηµειώνονται κάποιες παρατηρήσεις σχετικά µε τις αλλαγές που επήλθαν): Άρθρο 304 Τεχνητή διακοπή της εγκυµοσύνης 1. Όποιος χωρίς τη συναίνεση της εγκύου διακόπτει την εγκυµοσύνη της τιµωρείται µε κάθειρξη. (βασική µορφή εγκλήµατος) 2. α. Όποιος µε τη συναίνεση της εγκύου διακόπτει ανεπίτρεπτα την εγκυµοσύνη της ή προµηθεύει σ αυτή µέσα για τη διακοπή της τιµωρείται µε φυλάκιση τουλάχιστον έξι µηνών και αν ενεργεί κατά συνήθεια τις πράξεις αυτές τιµωρείται µε φυλάκιση τουλάχιστον δύο ετών (µείωση ποινής από 5-10 έτη σε 2). β. Αν από την πράξη της προηγούµενης διάταξης, προκληθεί βαρεία πάθηση του σώµατος ή της διάνοιας της εγκύου, επιβάλλεται φυλάκιση τουλάχιστον δύο ετών και αν προκλήθηκε ο θάνατός της επιβάλλεται κάθειρξη µέχρι δέκα έτη. 3. Έγκυος που διακόπτει ανεπίτρεπτα την εγκυµοσύνη της ή επιτρέπει σε άλλον να την διακόψει τιµωρείται µε φυλάκιση µέχρι ένα έτος.(µείωση από 3 έτη) 4. εν είναι άδικη πράξη η τεχνητή διακοπή της εγκυµοσύνης που ενεργείται µε τη συναίνεση της εγκύου από γιατρό µαιευτήρα - γυναικολόγο µε τη συµµετοχή αναισθησιολόγου σε οργανωµένη νοσηλευτική µονάδα, αν συντρέχει µια από τις ακόλουθες περιπτώσεις: α) εν έχουν συµπληρωθεί 12 εβδοµάδες εγκυµοσύνης (νέα ρύθµιση). β) Έχουν διαπιστωθεί, µε τα σύγχρονα µέσα προγεννητικής διάγνωσης, ενδείξεις σοβαρής ανωµαλίας του εµβρύου που επάγοται τη γέννηση παθολογικού νεογνού και η εγκυµοσύνη δεν έχει διάρκεια περισσότερο από είκοσι τέσσερες εβδοµάδες. γ) Υπάρχει αναπότρεπτος κίνδυνος για τη ζωή της εγκύου ή κίνδυνος σοβαρής και διαρκούς βλάβης της σωµατικής ή ψυχικής υγείας της. Στην περίπτωση αυτή απαιτείται σχετική βεβαίωση και του κατά περίπτωση αρµοδίου γιατρού. δ) Η εγκυµοσύνη είναι αποτέλεσµα βιασµού, αποπλάνησης ανήλικης, αιµοµιξίας ή κατάχρησης γυναίκας ανίκανης να αντισταθεί και εφόσον δεν έχουν 6

7 συµπληρωθεί δεκαεννέα εβδοµάδες εγκυµοσύνης.(περιορισµός ηθικής ενδείξεως) 5. Αν η έγκυος είναι ανήλικη, απαιτείται και η συναίνεση ενός από τους γονείς ή αυτού που έχει την επιµέλεια του προσώπου της ανήλικης. (νέα ρύθµιση) Άρθρο 304 Α Σωµατική βλάβη εµβρύου ή νεογνού Όποιος επενεργεί παράνοµα στην έγκυο µε αποτέλεσµα να προκληθεί βαριά βλάβη στο έµβρυο ή να εµφανίσει το νεογνό βαριά πάθηση του σώµατος ή της διάνοιας τιµωρείται κατά τις διατάξεις του άρθρου 310. Άρθρο 305 ιαφήµιση µέσων τεχνητής διακοπής της εγκυµοσύνης 1. Όποιος δηµόσια ή µε την κυκλοφορία εγγράφων, εικόνων ή παραστάσεων αναγγέλλει ή διαφηµίζει, έστω και συγκαλυµµένα, φάρµακα ή άλλα αντικείµενα ή τρόπους ως κατάλληλους να προκαλέσουν τεχνητή διακοπή της εγκυµοσύνης ή προσφέρει µε τον ίδιο τρόπο υπηρεσίες δικές του ή άλλου για την εκτέλεση ή την υποβοήθηση διακοπής της εγκυµοσύνης, τιµωρείται µε φυλάκιση µέχρι δύο έτη. (αύξηση ποινής) 2. εν είναι άδικη πράξη η ενηµέρωση ή η υγειονοµική διαφώτιση σχετικά µε την τεχνητή διακοπή της εγκυµοσύνης που γίνεται από τα κέντρα οικογενειακού προγραµµατισµού, καθώς και η ενηµέρωση γιατρών ή προσώπων που νόµιµα διακινούν µέσα τεχνητής διακοπής της εγκυµοσύνης και οι σχετικές δηµοσιεύσεις σε ειδικά ιατρικά ή φαρµακευτικά περιοδικά. 7

8 ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΜΗΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΕΜΒΡΥΟΥ 1.ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ-ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Ύστερα από την επισκόπηση που προηγήθηκε σχετικά µε την αντιµετώπιση της τεχνητής διακοπής της εγκυµοσύνης στην ελληνική έννοµη τάξη µπορούµε να οδηγηθούµε σε κάποιες πρώτες προσεγγίσεις σε ό,τι αφορά τα δικαιώµατα της εγκυµονούσας και αυτά του εµβρύου από την στάθµιση των οποίων προέκυψε και η ισχύουσα ρύθµιση του ποινικού κώδικα. Η µητέρα, αναµφίβολα είναι φορέας του δικαιώµατος στη ζωή και στην υγεία, όπως επίσης και του δικαιώµατος στην ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας (Α5παρ.1) και κυρίως της µερικότερης ελευθερίας του σωµατικού αυτοκαθορισµού (Α5παρ.2,5Σ). Επίσης, επικουρικά, µπορεί να θεωρηθεί ότι προστατεύεται και µε το απαραβίαστο της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής (Α9παρ.1Σ). Από την άλλη πλευρά, το έµβρυο προστατεύεται συνταγµατικά µε το δικαίωµα στη ζωή καθώς το Α5 παρ.2 δεν προστατεύει µόνο την «πλήρη» αλλά κάθε µορφή ανθρώπινης ζωής, γεγονός που µας οδηγεί στο συµπέρασµα ότι προστατεύει και την ζωή του εµβρύου. Για το έµβρυο, ο Χρυσόγονος 6 υιοθετεί µια διαφορετική άποψη υποστηρίζοντας πως το κυοφορούµενο προστατεύεται µε το άρθρο 2 παρ. 1Σ το οποίο προστατεύει καταρχήν και την αγέννητη ζωή, αφού και αυτή έχει ανθρώπινη αξία και όχι µε το άρθρο 5 παρ.2 Σ το οποίο, όπως θα φανεί και στη συνέχεια, αφήνει να εννοηθεί ότι φορείς του ατοµικού δικαιώµατος στη ζωή είναι µόνο τα υπαρκτά φυσικά πρόσωπα. Βέβαια, αξίζει να σηµειωθεί πως δέχεται ως σύµφωνη µε το Σύνταγµα την αναγνώριση ενός χρονικού διαστήµατος κατά το οποίο η γυναίκα είναι ελεύθερη, χωρίς οποιαδήποτε ένδειξη, να αποφασίζει αν θα προβεί στην διακοπή της κύησης ή όχι., υιοθετώντας έτσι την τελευταία απόφαση του Συνταγµατικού δικαστηρίου της Γερµανίας (1975) 7. 6 Χρυσόγονος Κ., Ατοµικά και κοινωνικά δικαιώµατα, 1998, σ BVerfGE 39, 1 κ.ε 8

9 2.ΑΠΟΦΑΣΗ BVerfGE 39, 1 Σύµφωνα µε την απόφαση αυτή του Οµοσπονδιακού Συνταγµατικού δικαστηρίου της Γερµανίας, η οποία παρά την διαφορετική προβληµατική που ακολουθεί καταλήγει στα ίδια συµπεράσµατα και τις ανάλογες νοµοθετικές ρυθµίσεις 8 µε την κρατούσα στην ελληνική θεωρία και πρακτική άποψη, κρίθηκαν τα ακόλουθα. Αρχικά, σύµφωνα µε το άρθρο 2 παρ.2 του Θεµελιώδους Νόµου της Βόννης «καθένας έχει δικαίωµα στη ζωή». Ο όρος αυτός «καθένας» δεν αναφέρεται µόνο στα «πλήρη πρόσωπα» που έχουν ήδη γεννηθεί αλλά σε κάθε ανθρώπινο όν το οποίο είναι προικισµένο µε ζωή, ακόµα και αν αυτό δεν έχει ακόµα γεννηθεί. Η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, λοιπόν, υπάρχει σε κάθε ανθρώπινη ζωή, ακόµα και σε αυτή που πρόκειται να γεννηθεί, ανεξαρτήτως αν αυτή την αξιοπρέπεια µπορεί να την συναισθάνεται το κυοφορούµενο. Στη συνέχεια υποστηρίχθηκε πως από τη συνταγµατική αυτή διάταξη δεν απορρέει µόνο το καθήκον προστασίας της ανθρώπινης αξίας µε την µορφή της απαγόρευσης των κρατικών παρεµβάσεων, αλλά και η επιβολή της λήψης µέτρων για την ενίσχυση της προστασίας του αγαθού αυτού. Έτσι, οδηγούµαστε και στην ποινική αποδοκιµασία του φαινοµένου της αµβλώσεως. Τέλος, το συνταγµατικό δικαστήριο έκρινε πως η αποποινικοποίηση όλων των αµβλώσεων, δηλαδή αυτών που γίνονται ελεύθερα από την κυοφορούσα µητέρα ακόµα και σε περιπτώσεις που κατ ουσίαν έρχονται σε αντίθεση µε το σύστηµα αξιών που επιτάσσει το σύνταγµα, είναι αντισυνταγµατικές. Η µοναδική περίπτωση που µπορούν να γίνουν δεκτές είναι όταν τίθεται σε κίνδυνο η ζωή ή η υγεία της µητέρας καθώς από την 14 ηµέρα και µετά το έµβρυο θεωρείται ισοδύναµο µε το ανθρώπινο όν αφού η ανάπτυξή του είναι συνεχής. Λόγω της µεγάλης ερµηνευτικής δυσκολίας που συνεπάγεται αυτή η θεωρία σχετικά µε τη νοµιµοποίηση των αµβλώσεων, τα συνταγµατικά δικαστήρια των περισσότερων χωρών αρνήθηκαν να αναγνωρίσουν ότι το έµβρυο είναι υποκείµενο του συνταγµατικού δικαιώµατος στη ζωή. Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκε και η ελληνική έννοµη τάξη. 8 Ανάλογη ρύθµιση µε αυτή του ελληνικού ν.1609/1986 9

10 ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΗ ΖΩΗ 1.ΚΡΑΤΟΥΣΑ ΑΠΟΨΗ Το ικαίωµα στη ζωή αποτελεί τη βάση και την προϋπόθεση για την απόλαυση των υπόλοιπων δικαιωµάτων. Χωρίς την προστασία του υπέρτατου αγαθού της ζωής περιττεύει οποιαδήποτε άλλη προστασία. Γι αυτό και θα πρέπει να οριοθετήσουµε το περιεχόµενο αυτού του συνταγµατικού δικαιώµατος έτσι ώστε να κατανοήσουµε το εύρος προστασίας που αποδίδει ο συνταγµατικός νοµοθέτης στο κυοφορούµενο και άρα τη δικαιολόγηση της ισχύουσας ποινικής ρύθµισης. Το δικαίωµα στη ζωή της µητέρας δεν µπορεί παρά είναι απόλυτο καθώς πρόκειται για φυσικό πρόσωπο εν ζωή. 2.ΕΘΝΙΚΗ ΚΑΙ ΙΕΘΝΗΣ ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗ Το συνταγµατικό δικαίωµα στη ζωή θεµελιώνεται στο άρθρο 5 παρ.2 του ισχύοντος Συντάγµατος σύµφωνα µε το οποίο «Όλοι όσοι βρίσκονται στην Ελληνική Επικράτεια απολαµβάνουν την απόλυτη προστασία της ζωής, της τιµής και της ελευθερίας τους, χωρίς διάκριση εθνικότητας, φυλής, γλώσσας και θρησκευτικών η πολιτικών πεποιθήσεων. Εξαιρέσεις επιτρέπονται στις περιπτώσεις που προβλέπει το διεθνές δίκαιο». Επίσης, το ιεθνές Σύµφωνο ατοµικών και Πολιτικών ικαιωµάτων του ΟΗΕ(1966), το οποίο κυρώθηκε από την Ελλάδα µε τον ν.2462/1997, προστατεύει το δικαίωµα κάθε ανθρώπου στη ζωή στο άρθρο 6. ανάλογη προστασία παρέχεται και από την ΕΣ Α η οποία στο άρθρο 2 προβλέπει τα εξής «Το δικαίωµα εκάστου προσώπου εις τηv ζωήv προστατεύεται υπό του vόµoυ. Εις oυδέvα δύναται να επιβληθή εκ προθέσεως θάνατος, ειµή εις εκτέλεσιv θανατικής ποινής εκδιδοµένης υπό δικαστηρίου εv περιπτώσει αδικήµατoς τιµωρoυµέvoυ υπό τoυ vόµoυ δια της ποινής ταύτης». 3.ΦΟΡΕΙΣ Φορείς του συνταγµατικού δικαιώµατος στη ζωή είναι όλα τα φυσικά πρόσωπα (ηµεδαποί, αλλοδαποί, ανιθαγενείς), κάθε άνθρωπος ο οποίος απολαµβάνει τη γενική ικανότητα δικαίου και όχι απαραίτητα τη δικαιοπρακτική ικανότητα. Εποµένως, φορείς του δικαιώµατος στη ζωή είναι και οι ανήλικοι, οι πνευµατικά και σωµατικά ασθενείς και οι ανίκανοι για δικαιοπραξία. Αντίστοιχα, τα νοµικά πρόσωπα έχουν δικαίωµα υπόστασης. Σε ό,τι αφορά το κυοφορούµενο, το Σύνταγµα µε τη διατύπωσή του, αφήνει να εννοηθεί πως αναφέρεται σε πλήρη και αυτοτελή πρόσωπα. Ο κυοφορούµενος (nasciturus) δεν κατέχει ούτε το ένα ούτε το άλλο χαρακτηριστικό. εν µπορεί εποµένως να είναι φορέας του 10

11 υποκειµενικού δικαιώµατος στη ζωή διότι αποτελεί µόνο εν δυνάµει ανθρώπινη ύπαρξη και όχι πλήρη η οποία σε καµία περίπτωση δεν µπορεί να θεωρηθεί ισότιµη µε τη ζωή των αυτοτελών προσώπων. Άλλωστε όπως ήδη έχει επισηµανθεί, πλήρη υποκείµενα δικαίου αποτελούν µόνο οι αυθύπαρκτες ανθρώπινες υπάρξεις. Η απλή συµµετοχή στην ανθρώπινη φύση δεν µπορεί να το καταστήσει φορέα του δικαιώµατος εν γένει. Το έµβρυο, λοιπόν, θεωρείται υποκείµενο του δικαιώµατος στη ζωή µόνο µετά τη γέννησή του, όταν πλέον είναι αντιληπτό στον εξωτερικό κόσµο ως αυτοτελής οντότητα, ως ολοκληρωµένη και βεβαία ανθρώπινη ύπαρξη. εν αναγνωρίζονται δηλαδή στο κυοφορούµενο δικαιώµατα, παρά µόνο υπό την αίρεση ότι θα γεννηθεί ζωντανό(κληρονοµικό δίκαιο άρθρο 36, 1711 ΑΚ). Το σύνταγµα µε το άρθρο 5 παρ.2 προστατεύει κάθε µορφή ανθρώπινης ζωής ακόµα και το κυοφορούµενο όµως λόγω της ποιοτικής του διαφοράς µε το αυτοτελές δικαίωµα στη ζωή προστατεύεται µόνο αν τεχθεί ζων. Άλλωστε, η ίδια η έννοια του δικαιώµατος όπως καθιερώνεται στην ελληνική συνταγµατική έννοµη τάξη, προϋποθέτει δυνατότητα αυτοκαθορισµού του φορέα του, άρα αφορά τον άνθρωπο ως έλλογο και ενσυνείδητο όν. Τέτοια χαρακτηριστικά όµως λείπουν από το έµβρυο και εµφανίζονται µονάχα µε τη γέννηση του. Βέβαια, πρέπει να σηµειωθεί ότι λόγω του φιλελεύθερου χαρακτήρα του Συντάγµατος και βάση της θεµελιώδους αρχής in dubio pro libertate, το περιεχόµενο των συνταγµατικών δικαιωµάτων πρέπει να ερµηνεύεται µε το ευρύτερο δυνατό περιεχόµενο. Εδώ όµως δεν πρόκειται για τον καθορισµό του περιεχοµένου του συνταγµατικού δικαιώµατος, που όπως θα επισηµανθεί αµέσως παρακάτω περιλαµβάνει και την εν σπερµάτι ζωή αλλά για τον φορέα, το υποκείµενο του δικαιώµατος. Η ίδια άποψη υιοθετείται και στο ποινικό δίκαιο σχετικά µε τον φορέα του εννόµου αγαθού της ζωής κάτω από τον ενιαίο τίτλο του οποίου εντάσσονται και οι διατάξεις για την τεχνητή διακοπή της εγκυµοσύνης. Το ποινικό δίκαιο άλλωστε είναι από τη φύση του κοινωνικό φαινόµενο και άρα ανθρωποκεντρικό. 4.ΤΟ ΕΜΒΡΥΟ ΩΣ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ ΣΤΗ ΖΩΗ Επειδή όµως το δίκαιο ανέκαθεν προστάτευε τον κυοφορούµενο, σε επίπεδο όχι συνταγµατικού αλλά ουσιαστικού δικαίου (τυπικού νόµου) είναι γεγονός το ότι µπορεί το έµβρυο αυτό καθ εαυτό να µην αποτελεί υποκείµενο δικαίου, αποτελεί όµως αντικείµενο προστασίας. Η έννοµη τάξη δηλαδή αναγνωρίζει ότι το κυοφορούµενο συνιστά έννοµο αγαθό που χρήζει προστασίας χωρίς όµως να µπορεί να καταστεί και φορέας δικαιώµατος. 11

12 Το ότι δεν είναι φορέας του συνταγµατικού δικαιώµατος στη ζωή δεν σηµαίνει και ότι εξοµοιώνεται και µε ένα απλό όργανο του σώµατος της γυναίκας. Και το έµβρυο αποτελεί αντικείµενο προστασίας διότι όπως όλα τα συνταγµατικά δικαιώµατα και το δικαίωµα στη ζωή είναι διφυές, αποτελείται δηλαδή τόσο από µία αντικειµενική αρχή όσο και από ένα δικαίωµα προστασίας της ζωής. Αντικειµενικά καθιερώνει το απαραβίαστο της ανθρώπινης ζωής, την αντικειµενική αρχή της προστασίας από την οποία απορρέει το δικαίωµα του καθενός, του κάθε υποκειµένου. Το άρθρο 5 παρ.2 Σ καθιερώνει µία αντικειµενική αρχή από την οποία απορρέουν ατοµικά δικαιώµατα. 12

13 Η ΑΜΒΛΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ Η εγκυµονούσα µητέρα ως αυτοτελής και αυθύπαρκτη οντότητα είναι και αυτή φορέας συνταγµατικών δικαιωµάτων τα οποία έρχονται σε σύγκρουση µε τη συνταγµατική προστασία που παρέχεται στο κυοφορούµενο. 1. ΙΚΑΙΩΜΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ Το Σύνταγµα στο άρθρο 5 παρ.1 διακηρύσσει το δικαίωµα κάθε ανθρώπου να αναπτύσσει ελεύθερα την προσωπικότητά του και να συµµετέχει στην κοινωνική, οικονοµική και πολιτική ζωή της χώρας. Είναι ένα από τα µητρικά θεµελιώδη δικαιώµατα, αποτελεί θεµελιώδη δικαιοπολιτική αρχή του Συντάγµατος και ολόκληρης της εννόµου τάξεως και ως γενική ρήτρα εφαρµόζεται στη συνολική έννοµη τάξη. Η διάταξη του άρθρου 5 παρ.1 Σ έχει πρωτεύουσα σηµασία διότι καλύπτει όλο το εύρος των εκδηλώσεων της ανθρώπινης προσωπικότητας, εκτός των µερικότερων εκφάνσεων που κατοχυρώνουν µερικότερες διατάξεις του Συντάγµατος. Πιο συγκεκριµένα η µητέρα είναι φορέας του δικαιώµατος της προσωπικής ελευθερίας. Σε ό,τι αφορά το corpus αυτού του δικαιώµατος η υλική ελευθερία είναι το σύνολο των υλικών ενεργειών που ανάγονται στο άτοµό του φορέα, τη σωµατική του υπόσταση. Προστατεύεται, λοιπόν, οποιοδήποτε µέρος του ανθρωπίνου σώµατος του φορέα από οποιαδήποτε επέµβαση πάνω σε αυτό, η οποία όταν γίνεται χωρίς τη θέλησή του συνιστά προσβολή της προσωπικότητάς του. Σύµφωνη µε την υλική υπόσταση της ελευθερίας ανάπτυξης της προσωπικότητας της µητέρας είναι η ποινική αντιµετώπιση στην περίπτωση της ετεράµβλωσης (άρθρο 304 παρ.1 Π.Κ), αφού κανείς δεν έχει δικαίωµα να επεµβαίνει στο ανθρώπινο σώµα χωρίς τη θέληση του φορέα του. Μία από τις µερικότερες ελευθερίες που προκύπτουν από το άρθρο 5παρ.1 Σ είναι η ελευθερία του σωµατικού αυτοκαθορισµού (υλικήσωµατική ελευθερία του ατόµου) η οποία περιλαµβάνει ασφαλώς την απαγόρευση επεµβάσεων επί του σώµατος του ανθρώπου αλλά και ελευθερία διάθεσής του από το υποκείµενο του δικαιώµατος. Το δικαίωµα αυτό της ελεύθερης διάθεσης του σώµατος κάθε ανθρώπου µπορεί να συνδυαστεί µε ένα άλλο µερικότερο δικαίωµα της υλικής ελευθερίας το οποίο δεν είναι άλλο από το δικαίωµα διενέργειας υλικών πράξεων κάθε είδους. Ο ελεύθερος άνθρωπος πράττει ο,τιδήποτε επιθυµεί. Σε αυτά τα δικαιώµατα βασίζεται η ρύθµιση του άρθρου 304 παρ.4 περίπτωση α,β Π.Κ. 13

14 2. ΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΗ ΖΩΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Η µητέρα, είναι φορέας και των δικαιωµάτων της ζωής του άρθρου 5 παρ.2 Σ (όπως αναλύθηκε παραπάνω) αλλά και του δικαιώµατος στην υγεία κατά το άρθρο 5 παρ.5 Σ. Η σωµατική υγεία, περιλαµβάνει τόσο την ψυχική όσο και τη σωµατική υγεία δηλαδή το corpus και το animus του δικαιώµατος Η πτυχή του δικαιώµατος στην υγεία που µας ενδιαφέρει στην συγκεκριµένη περίπτωση είναι η εξουσία που παρέχει στον φορέα να προβαίνει αλλά και να δέχεται τις απαραίτητες ενέργειες για τη διαφύλαξη και τη προάσπισή της. Το κράτος λοιπόν, ως αποδέκτης της προστατευτικής ενέργειας του δικαιώµατος έχει υποχρέωση µέριµνας για τη λήψη όλων των απαραίτητων νοµοθετικών µέτρων για την προστασία της υγείας. Σε αυτά τα µέτρα ανήκει αι η ποινική και αστική προστασία. Στο πεδίο αυτό, σε ό,τι αφορά το δίκαιο των αµβλώσεων εµπίπτει η περίπτωση γ παρ.4 του άρθρου 304 Π.Κ. 3. ΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΗΝ Ι ΙΩΤΙΚΗ ΖΩΗ Ως επικουρικό επιχείρηµα υπέρ του θεµιτού των αµβλώσεων, υποστηρίζεται από ορισµένους 9 το δικαίωµα της γυναίκας στην ιδιωτική ζωή (άρθρο 9 παρ.1 Σ). Υποστηρίζεται, ότι η πλήρης απαγόρευση των αµβλώσεων συνιστά αντίθεση στο συνταγµατικά κατοχυρωµένο δικαίωµα κάθε ατόµου στην ιδιωτική και οικογενειακή του ζωή. Εφόσον λοιπόν µε τον όρο ιδιωτική ζωή οριοθετείται ορισµένη περιοχή της ζωής του ανθρώπου, την οποία θέλει να διαφυλάξει από εξωτερικές παρεµβάσεις, από επεµβάσεις τρίτων προσώπων, µία πλήρης απαγόρευση των αµβλώσεων φαίνεται να συνιστά επέµβαση του νοµοθέτη σε ένα χώρο που ανήκει κατ αποκλειστικότητα στη προσωπική σφαίρα της γυναίκας. Αντίστοιχη ρύθµιση εισάγει η διάταξη του άρθρου 8 παρ.1 της ΕΣ Α σύµφωνα µε την οποία «Παν πρόσωπο δικαιούται εις τον σεβασµόν της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής του, της κατοικίας του και της αλληλογραφίας του». Αξιοσηµείωτη είναι η κρίση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των δικαιωµάτων του ανθρώπου στο Στρασβούργο, η οποία έκρινε ότι πάντοτε µία νοµοθετική ρύθµιση για τις αµβλώσεις εµπίπτει στον τοµέα της ιδιωτικής ζωής Συµεωνίδου-Καστανίδου Ε., Εγκλήµατα κατά της ζωής (άρθρα ΠΚ) Β Έκδοση, 2001, (19/05/1976) 14

15 ΕΝΑΡΞΗ ΖΩΗΣ-ΚΥΟΦΟΡΟΥΜΕΝΟ Σχετικά µε το κυοφορούµενο το ερµηνευτικό ζήτηµα που προκύπτει σχετίζεται µε την έναρξη και τη λήξη της ανθρώπινης ζωής η οποία συµπίπτει µε την αρχή και το τέλος της συνταγµατικής προστασίας. Το χρονικό σηµείο τοποθέτησης της ενάρξεως της ανθρώπινης ζωής έχει πάρα πολύ µεγάλη σηµασία διότι από αυτό ακριβώς το σηµείο το έµβρυο θεωρείται άνθρωπος και προστατεύεται πλήρως από όλους τους κλάδους του δικαίου. 1.ΘΕΩΡΙΕΣ Παλαιότερα, υποστηριζόταν η άποψη ότι το έµβρυο αρχίζει να υπάρχει από τη στιγµή της σύλληψης. Αυτή η άποψη ήταν η κρατούσα διότι κατά τη περίοδο εκείνη και ως έννοµο αγαθό θεωρούνταν η εν γενέσει ζωή. Η άποψη αυτή όµως σύντοµα ήρθε αντιµέτωπη µε την πρόοδο της επιστήµης και την ανακάλυψη του λεγόµενου χαπιού «της επόµενης µέρας» (morning after pills). Η ποινική θεωρία έπρεπε εποµένως να συµπορευθεί µε την κοινωνική πραγµατικότητα και την εξέλιξη της ιατρικής. Μπροστά σε αυτό το αδιέξοδο, υιοθετήθηκε µία νέα άποψη η οποία αποτελεί και την κρατούσα µέχρι τις µέρες µας. Η «εν γενέσει» ζωή, δεν ξεκινά µε τη σύλληψη, αλλά µε την εµφύτευση του γονιµοποιηµένου ωαρίου στη γυναικεία µήτρα 11, καθώς µέχρι το στάδιο αυτό το γονιµοποιηµένο ωάριο δεν έχει σταθερό σύνδεσµο µε το µητρικό οργανισµό και οι πιθανότητες να συγκρατηθεί από τον οργανισµό της µητέρας είναι σε ποσοστό 50%. Η σταθερή αυτή εγκατάσταση πραγµατοποιείται την 7-8 η µέρα από τη στιγµή της γονιµοποιήσεως, χρονικό σηµείο από το οποίο θεωρείται ότι ξεκινά η κυοφορία. Νεότερες απόψεις 12 τοποθετούν αυτό το χρονικό σηµείο τη 13 η ηµέρα µετά τη σύλληψη. Όµως, λόγω της µεγάλης πρακτικής δυσκολίας καθορισµού αυτού του χρονικού σηµείου έχει επικρατήσει η άποψη πως οποιαδήποτε ενέργεια αποτροπής της εµφυτεύσεως γίνεται κατά τις πρώτες 4 εβδοµάδες από την αρχή της τελευταίας εµµήνου ρήσεως είναι εκτός των πλαισίων προσβολής του ποινικού δικαίου. Στο ίδιο αποτέλεσµα κατέληξε η θεωρία και µε το επιχείρηµα ότι προστατευόµενο έννοµο αγαθό είναι το έµβρυο ως ιδιότητα του γυναικείου σώµατος. Σε αυτή τη περίπτωση ο χρόνος εµφύτευσης πράγµατι ταυτίζεται µε την έναρξη του εννόµου αγαθού αφού από αυτό το σηµείο και έπειτα πραγµατοποιείται η οργανική του σύνδεση µε το 11 Ανδρουλάκης Ν. Ποινικόν ίκαιον, ειδικόν µέρος, A.Eser, σε Schönke/Schröder, StGB, 25. Aufl, 1997, 218, 15 15

16 σώµα της µητέρας, και αρχίζει έτσι να εµφανίζεται ως ιδιότητα του µητρικού σώµατος. Εάν θεωρήσουµε λοιπόν πως το κυοφορούµενο δεν αποτελεί ανεξάρτητο αγαθό αλλά ιδιότητα του γυναικείου σώµατος, µπορεί να προστατεύεται στο ποινικό δίκαιο µόνο µε την προοπτική εξέλιξής του σε ολοκληρωµένο άνθρωπο. Η βιωσιµότητα εποµένως του εµβρύου αποτελεί σηµαντικό στοιχείο για την αναγνώρισή του ως εννόµου αγαθού και την προστασία του µε κανόνες του ποινικού δικαίου. Το ποιοτικό αυτό κριτήριο της βιωσιµότητας, είναι εξαιρετικά σηµαντικό διότι µας εντάσσει στο κοινωνικό κριτήριο προσδιορισµού τόσο του εννόµου αγαθού όσο και των θεµελιωδών δικαιωµάτων το οποίο θα εκτεθεί αµέσως παρακάτω. Άλλωστε συνάδει και µε τη γενικότερη θεωρία του θεµελιώδους δικαιώµατος στη ζωή το οποίο προστατεύει το κυοφορούµενο ως αντικείµενο ποιοτικά κατώτερο και όχι ισότιµο µε το δικαίωµα της µητέρας. 16

17 ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΤΙΛΗΨΗ Σε ένα ζήτηµα τόσο περίπλοκο όπως αυτό της άµβλωσης, το οποίο έχει απασχολήσει τόσο από άποψη ποινικού δικαίου όσο και συνταγµατικού και το οποίο, όπως αναφέρθηκε στην αρχή, έχει έντονο ηθικό περιεχόµενο (θρησκευτικές πεποιθήσεις) πρέπει να εξεταστεί και κοινωνικά. Τα έννοµα αγαθά είναι κοινωνικά αγαθά. Το ίδιο ισχύει και για τα συνταγµατικά αγαθά τα οποία µολονότι έχουν ως αντικείµενο του δικαιώµατος τη ζωή ως βιολογικό φαινόµενο, αυτή γίνεται αντιληπτή και σηµασιολογείται κοινωνικά. Η κοινωνική αντίληψη, λοιπόν, επί του φαινοµένου της τεχνητής διακοπής της κυήσεως µπορεί να δώσει λύση στο αδιέξοδο που οδηγείται η θεωρία προσπαθώντας να ρυθµίσει καθαρά τεχνικά το ζήτηµα της άµβλωσης. Αποτελεί εποµένως τον τελευταίο κρίκο από όπου πρέπει να διέλθει µία ρύθµιση έτσι ώστε να επιτελεί το σκοπό της και να µην είναι ξένη προς την έννοµη τάξη στην οποία θα εφαρµοστεί. Το Σύνταγµα, δεν αντιµετωπίζει τη ζωή «νατουραλιστικά» αλλά αξιολογικά διότι όπως διακηρύσσει στο άρθρο 25 παρ. 1 Σ προστατεύει τη ζωή του ανθρώπου «ως µέλους του κοινωνικού συνόλου», ως ατόµου κοινωνικά καθορισµένου και όχι ως απλού βιολογικού όντος. Αυτό σηµαίνει πως οι διάφορες εξελίξεις που πραγµατοποιούνται στο ιστορικό γίγνεσθαι, φορτίζουν ιδεολογικά τις συνταγµατικές διατάξεις και καταγράφονται σε αυτές, δεν επιτρέπουν στο Σύνταγµα να διαµορφώσει µια καθαρή και σταθερή ιδεολογική φυσιογνωµία. Εποµένως, σε ό,τι αφορά την εφαρµογή και την ερµηνεία των συνταγµατικών διατάξεων (του άρθρου 5 παρ.2 Σ στη συγκεκριµένη περίπτωση) θα πρέπει αφ ενός να λαµβάνονται υπ όψιν όλες οι βασικές συνταγµατικές αξίες, µε τις οποίες θα πρέπει να εναρµονίζονται και αφ ετέρου οι σχετικές κυρίαρχες κοινωνικές αντιλήψεις, όπως διαµορφώνονται κάθε φορά από την ιστορική ισορροπία που έχει δηµιουργηθεί ανάµεσα στα αντιτιθέµενα συµφέροντα 13. Σε περίπτωση, λοιπόν, που υπάρχει σύγκρουση µεταξύ των δικαιωµάτων, δεν είναι δόκιµο να προσφεύγουµε σε µία αφηρηµένη a priori ποιοτική στάθµισή τους αλλά σε µία εξατοµικευµένη σε µία συγκεκριµένη αξιολόγηση, αφού όπως έχει λεχθεί όλα τα συνταγµατικά δικαιώµατα είναι ισότιµα µεταξύ τους. Η αξιολόγηση θα πρέπει να στηρίζεται σε δεδοµένα και κριτήρια καθαρά αντικειµενικά. Από τη µία πλευρά δηλαδή θα πρέπει να σταθµίζονται τα συγκρουόµενα συµφέροντα µε τη βοήθεια της αρχής της αναλογικότητας (πραγµατικές συνθήκες συγκυρίας) και από την άλλη θα πρέπει να λαµβάνεται υπ όψιν η 13 Κατρούγκαλος Γ., Το δικαίωµα στη ζωή και το θάνατο, Εκδόσεις Αντ.Ν.Σάκκουλα Αθήνα- Κοµοτηνή 1993, σ15 επ. 17

18 ιστορική αξιολόγηση των αγαθών αυτών, πώς δηλαδή τα αντιµετωπίζει το κοινωνικό σύνολο, η κυρίαρχη κοινωνική αντίληψη τη συγκεκριµένη χρονική στιγµή. Έτσι εξηγούνται και οι τόσο διαφορετικές προσεγγίσεις του δικαίου των αµβλώσεων στο πέρασµα των χρόνων, οι οποίες οδήγησαν το 1986 στην πλήρη αναµόρφωσή του. Είναι πολύ πιθανό εποµένως σε διαφορετικές ιστορικές στιγµές να δοθούν αντίθετες ή πολύ διαφορετικές απαντήσεις πάνω στο ίδιο πρόβληµα. Η ιστορική εξέλιξη, επιφέρει πάντοτε την ανάλογη εξέλιξη του νοηµατικού περιεχοµένου του συνταγµατικού κανόνα. Ακριβώς αυτό συµβαίνει και στην περίπτωση της άµβλωσης η οποία αποτελεί κλασικό παράδειγµα σύγκρουσης του δικαιώµατος στη ζωή (ως αντικειµενικού κανόνα) και της ελευθερίας αυτοκαθορισµού και αυτοδιάθεσης της µητέρας. Ως κανόνες µε ισότιµη κατοχύρωση σε συνταγµατικό επίπεδο, η µεταξύ τους στάθµιση δεν είναι δυνατή παρά µόνο αν αξιολογηθούν µε βάση το κοινωνικό γίγνεσθαι και την κυρίαρχη κοινωνική αντίληψη για τα συγκρουόµενα αγαθά. Προς την ίδια κατεύθυνση κινείται και η σηµαντικότερη νοµική συµβολή του Supreme Court 14 κατά την οποία για το προσδιορισµό των χρονικών ορίων της επιτρεπόµενης άµβλωσης, πρέπει να απεµπλακούµε από τα ιατρικά δεδοµένα, τα οποία ασφαλώς πρέπει να συµβουλευόµαστε ως κατευθυντήρια γραµµή. Η ζωή, δεν προστατεύεται ως καθαρά βιολογικό συµβάν αλλά νοηµατοδοτείται κοινωνικά. Στην ελληνική έννοµη τάξη η σηµαντική τροποποίηση του δικαίου των αµβλώσεων (ν.1609/1986) ήταν αποτέλεσµα της πολύ διαφορετικής αντιµετώπισής τους από τον κοινωνικό χώρο, σε σύγκριση πάντα µε την από το δίκαιο αντιµετώπισή τους (ποινικοποίηση). Αυτό γίνεται έντονα αντιληπτό από τη συχνότητα των προσβολών τους. Αν η άµβλωση, θίγει έννοµο αγαθό (το έµβρυο) που δε διαφέρει ουσιαστικά από το έννοµο αγαθό της ζωής δε δικαιολογείται σε καµία περίπτωση αυτή η σηµαντικά διαφορετική στάση του κοινωνικού συνόλου απέναντι στις προσβολές τους. Εποµένως οι καταδίκες για ανθρωποκτονία θα έπρεπε να είναι ίσες σε αριθµό µε τις καταδίκες για τέλεση άµβλωσης. Όµως από στοιχεία που προκύπτουν από έρευνες της δεκαετίας του 60, σε σχέση µε τον υπερβολικά µεγάλο αριθµό των τελεσµένων αµβλώσεων που πραγµατοποιούνταν και που, λόγω του παρανόµου χαρακτήρα τους, µόνο κατά προσέγγιση µπορούν να προσδιοριστούν, οι καταδίκες είναι ελάχιστες. Αυτό το φαινόµενο παρατηρείται παγκοσµίως. Ενδεικτικά στην Ελλάδα, από τις αµβλώσεις που τελούνταν το χρόνο 15, καταδικάστηκαν το άτοµα, το , το , το ,ττο και το 1986 κανείς. Βλέπουµε εποµένως την πάρα πολύ µεγάλη διαφορά που υφίσταται ανάµεσα στον αριθµό των 14 Απόφαση Roe v. Wade, 410 U.S 113 (1973) 15 Άλλοι τις υπολόγιζαν σε ετησίως 18

19 τελεσµένων πράξεων και των καταδικών, κάτι που στις περιπτώσεις των ανθρωποκτονιών δεν παρατηρείται 16. Επίσης, αυτό το γεγονός καταδεικνύει την πολύ διαφορετική λειτουργία του ποινικού νόµου στις δύο αυτές περιπτώσεις, γεγονός που µπορεί να θεωρηθεί απόρροια της πολύ διαφορετικής στάσης του κράτους και της κοινωνίας απέναντι στα δύο αυτά αγαθά. Επιβεβαιώνεται έτσι και η συµβολική σηµασία του ποινικού δικαίου των αµβλώσεων. 16 Το 1974 από τις 67 τελεσµένες ανθρωποκτονίες από πρόθεση, καταδικάστηκαν οι 30, το 1976 από τις 118 οι 36, το 1979 από τις 108 οι 16, το 1986 από τις 153 οι

20 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΠΟΙΝΙΚΩΝ ΙΑΤΑΞΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΜΒΛΩΣΗ Στην κοινωνική αντίληψη οφείλεται η κλιµάκωση της προστασίας του εµβρύου όσο προχωράει η εγκυµοσύνη της µητέρας. Ξεκινώντας εποµένως από την απόλυτη ελευθερία διενέργειας αµβλώσεων κατά τις πρώτες εβδοµάδες, το δικαίωµα της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας της εγκύου αξιολογείται ως σηµαντικότερο συγκριτικά µε το δικαίωµα στη ζωή του εµβρύου, το οποίο δεν αποτελεί αυτοτελή ανθρώπινη ύπαρξη. Αυτή η «εν σπερµάτι» ζωή δεν αξιολογείται κοινωνικά ως πλήρης, εποµένως οποιαδήποτε επέµβαση επάνω της δεν θεωρείται ως προσβολή του εννόµου αγαθού της ζωής και σε καµία περίπτωση ως ανθρωποκτονία (άρθρο 304 παρ.4 περίπτωση α Π.Κ) Όσο προχωρά όµως η κύηση και το έµβρυο καθίσταται βιώσιµο, η ελευθερία ανάπτυξης της προσωπικότητας και του αυτοκαθορισµού της εγκύου, υποχωρεί µπροστά στην αντικειµενική αρχή του δικαιώµατος στη ζωή του εµβρύου. Σε αυτές τις περιπτώσεις η αυτοτελής και αυθύπαρκτη ύπαρξη της µητέρας υπερισχύει µονάχα σε περιπτώσεις που απειλείται σοβαρός και αναπότρεπτος κίνδυνος για τη σωµατική και ψυχική υγεία της µητέρας (άρθρο 304 παρ.4 περίπτωση γ Π.Κ) Ο κίνδυνος αυτός είναι γνωστός στη θεωρία ως «ιατρική ένδειξη». Προβάδισµα έχει το έννοµο αγαθό του εµβρύου σε βάρος της ελευθερίας της µητέρας. Η κοινωνική αντίληψη λοιπόν σε συνδυασµό και µε τις διακηρύξεις της βιολογίας και της ιατρικής αναγνωρίζει το γεγονός ότι το έµβρυο, όσο περνούν οι εβδοµάδες της κυήσεως αναπτύσσει ανθρώπινα χαρακτηριστικά, εξελίσσεται και η επικείµενη γέννηση του καθίσταται βεβαία. Αυτό το χρονικό σηµείο όµως έχει τοποθετηθεί περισσότερο αυθαίρετα µε βάση τις κοινωνικές αντιλήψεις και λιγότερο µε βάση την ιατρική, αφού καµία ποιοτική µεταβολή δεν παρατηρείται στο έµβρυο των 12 εβδοµάδων που να δικαιολογεί τη διαφορετική ποινική µεταχείριση. Ήδη από το τέλος της διαδικασίας της εµφύτευσης έχει συντελεστεί η εξατοµίκευση του µελλοντικού ανθρώπου στα βασικά της σηµεία και επιπροσθέτως, έχει ξεκινήσει και η διαµόρφωση των πρώτων οργάνων τα οποία την 8 η εβδοµάδα λειτουργούν κανονικά 17. Το όριο αυτό, εκτός από τον αυθαίρετο χαρακτήρα του, ο οποίος θεµελιώνεται στις κοινωνικές αντιλήψεις, είναι θεµιτό όχι λόγω της βιολογικής εξέλιξης του εµβρύου αλλά λόγω άλλων παραγόντων που συνεκτιµώνται, οι οποίοι δεν είναι άλλοι από τα έννοµα αγαθά της 17 Η αντίληψη αυτή ενισχύεται και από το γεγονός ότι δεν υπάρχει ενιαία ρύθµιση στα εθνικά συντάγµατα σε ότι αφορά το χρονικό αυτό σηµείο. Στη Γαλλία, η άµβλωση θεωρείται επιτρεπτή µόνο κατά τις 10 πρώτες εβδοµάδες της κύησης ενώ στη Ολλανδία κατά τις 20 πρώτες. 20

21 γυναίκας. Έτσι, το χρονικό διάστηµα µέσα στο οποίο θεωρείται δικαιολογηµένη η διακοπή της κύησης προσδιορίζεται µε βάση δύο άξονες. Αφενός δεν πρέπει να είναι υπέρµετρα µικρό, για να µην περιορίζει και αναιρεί το δικαίωµα αυτό προσδιορισµού της γυναίκας και αφετέρου δεν πρέπει να εκτείνεται σε σηµείο που να θέτει σε κίνδυνο την υγεία της γυναίκας και την ικανότητά της να τεκνοποιήσει µελλοντικά. εν θεωρείται άδικη η πράξη διακοπής της κυήσεως και στη λεγόµενη «ευγονική» ένδειξη, κατά την οποία σε περίπτωση που δεν έχουν συµπληρωθεί 24 εβδοµάδες κύησης, είναι επιτρεπτή η πραγµατοποίηση αµβλώσεως σε περίπτωση που κατά τη διενέργεια προγεννητικής διάγνωσης διαπιστωθούν σοβαρές ανωµαλίες του εµβρύου (ή απλώς ενδείξεις τέτοιας ανωµαλίας) οι οποίες επάγονται τη γέννηση παθολογικού νεογνού. Ο δικαιολογητικός λόγος αυτής της ρύθµισης δεν οφείλεται σε καµία περίπτωση στην επιθυµία της πολιτείας για άσκηση ευγονικής πολιτικής, κάτι που διαφαίνεται και από την απαίτηση της συναίνεσης της εγκύου. Κάτι τέτοιο θα συνιστούσε υπέρµετρη επέµβαση στην προσωπική σφαίρα της γυναίκας. Αντιθέτως, κατευθύνεται προς το συµφέρον της διότι καµία έννοµη τάξη δεν µπορεί να έχει τη σκληρότητα να επιβάλλει και µάλιστα µε την απειλή ποινής σε έναν ή δύο ανθρώπους την επαχθή µοίρα της απόκτησης και ανατροφής ενός βαριά «ελαττωµατικού» παιδιού 18. Η ένδειξη αυτή, αποτελεί µία µερικότερη πτυχή της ελευθερίας της γυναίκας. Σε ότι αφορά το χρονικό όριο των 24 εβδοµάδων οφείλεται στο ότι ορισµένες µορφές προγεννητικής διάγνωσης είναι δυνατόν να πραγµατοποιηθούν και να επιφέρουν αποτελέσµατα σε στάδιο ύστερο των 3 µηνών. Επίσης, µέχρι αυτό το χρονικό σηµείο, και σε περίπτωση βέβαια της ύπαρξης της ανωτέρω ανωµαλίας, η ελευθερία της γυναίκας να µην αποκτήσει ένα πνευµατικά καθυστερηµένο ή ανάπηρο παιδί υπερτερεί. Στη συνέχεια, οφείλουµε να επισηµάνουµε και την «ηθική» ένδειξη η οποία επιτρέπει την τεχνητή διακοπή της κύησης στις περιπτώσεις που η εγκυµοσύνη είναι αποτέλεσµα βιασµού, αποπλάνησης ανήλικης, αιµοµιξίας ή κατάχρησης γυναίκας ανίκανης να αντισταθεί (άρθρο 304 παρ. 4 περίπτωση δ Π.Κ). Βέβαια και εδώ τίθεται χρονικό όριο 19 εβδοµάδων το οποίο επίσης µοιάζει αυθαίρετο και καθιερωµένο µε βάση την κοινωνική συνείδηση. Στις περιπτώσεις αυτές που η εγκυµοσύνη οφείλεται σε τέτοια εγκλήµατα τα οποία θίγουν βάναυσα την ελευθερία της γυναίκας, την οικογενειακή της τάξη ή την ανηλικιότητα, θα αποτελούσε κατάφωρη προσβολή της ελευθερίας της ο εξαναγκασµός της να συνεχίσει µία ανεπιθύµητη εγκυµοσύνη 19. Είναι εξαιρετικά βαρύ συνειδησιακό φορτίο 18 Ανδρουλάκης Ν., Ποινικόν ίκαιον, Ειδικόν Μέρος, 1974, 95-Τ. 19 Βλ. και Τ.Φιλιππίδη, Μαθήµατα Ποινικού ικαίου, Ειδ. Μέρος, β, 1981,

22 η γέννηση ενός παιδιού, το οποίο θα υπενθυµίζει συνεχώς στη γυναίκα τις βίαιες και αποτρόπαιες στιγµές της σύλληψης του ενάντια στη θέλησή της. Άλλωστε, πώς θα ήταν δυνατόν να επιτρέπεται η διακοπή της κύησης στην περίπτωση που πρόκειται να γεννηθεί ένα «καθυστερηµένο» παιδί, το οποίο κυοφορείται µε τη θέληση της µητέρας και όχι ένα παιδί το οποίο είναι κατά κάποιο τρόπο προϊόν «ανωτέρας βίας», βρίσκεται στα σπλάχνα της µητέρας χωρίς τη θέλησή της. Σε αυτό το σηµείο αξίζει να παρατεθούν ορισµένες γενικές παρατηρήσεις. Σε όλες τις παραπάνω επιτρεπόµενες µορφές διακοπής της κύησης η πράξη πρέπει να πληροί τις ακόλουθες προϋποθέσεις, να ενεργείται δηλαδή (άρθρο 304 παρ.4 Π.Κ): α. από γιατρό µαιευτήρα-γυναικολόγο β. µε συµµετοχή αναισθησιολόγου γ. σε οργανωµένη νοσηλευτική µονάδα δ. µε τη συναίνεση της εγκύου και στην περίπτωση που αυτή είναι ανήλικη και ενός γονέα ή προσώπου που ασκεί την επιµέλειά της Από τις παραπάνω προϋποθέσεις, οι τρείς πρώτες περιπτώσεις έχουν τεθεί για τη προστασία της σωµατικής ακεραιότητας της εγκύου. Επίσης, σε ό,τι αφορά τα χρονικά όρια που θέτει ο νοµοθέτης (12, 19,24 εβδοµάδες) αρχίζουν να υπολογίζονται από τη στιγµή της εµφύτευσης και όχι από τη στιγµή της γονιµοποίησης. Από την ανωτέρω ανάλυση, βλέπουµε πώς διαµορφώνεται το ποινικό δίκαιο των αµβλώσεων, το οποίο κατά βάση αξιολογεί και οριοθετεί το έννοµο αγαθό της ζωής µε βάση συνταγµατικούς και «κοινωνικούς» κανόνες. 22

23 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το ζήτηµα της άµβλωσης, ένα φαινόµενο µε έντονο κοινωνικοηθικό περιεχόµενο, απασχόλησε το δίκαιο από πολύ νωρίς και αυτός είναι ο βασικός λόγος για τον οποίο υπέστη και πολλές τροποποιήσεις. Τα συνταγµατικά κατοχυρωµένα δικαιώµατα του εµβρύου έρχονται σε σύγκρουση µε αυτά της µητέρας σε µία προσπάθεια στάθµισης του τι είναι ηθικά και τι νοµικά αποδεκτό. Η µη αυτοτελής ύπαρξη του εµβρύου αποτέλεσε καθοριστικό κριτήριο τόσο κατά την αξιολόγηση των συνταγµατικών δικαιωµάτων όσο και κατά την ανάλυση των υφιστάµενων εννόµων αγαθών, έτσι ώστε να δοθεί πιο ευρεία και ολοκληρωµένη προστασία στη µητέρα. Άλλωστε αυτή είναι και η αντιµετώπιση που επιτάσσει η κοινωνική αντίληψη η οποία δεν θεωρεί το έµβρυο ως άνθρωπο κατά τους πρώτους µήνες της κύησης, κάτι που αλλάζει όσο προχωρά η εγκυµοσύνη και το έµβρυο καθίσταται βιώσιµο. SUMMARY The issue of abortion, because of its intense social and moral content, has influenced law from quite early in history. That s the reason for which it has been through a lot of modifications. The constitutional rights of the embryo are in contrast with those of the pregnant mother when it comes to the research on what is morally and what legally acceptable within the field of abortion. The fact that the embryo is not a shaped and self-existent human has been taken into consideration while evaluating and analyzing the constitutional rights in order to give a more complete protection to the mother. In fact, this is the way the society and the social belief approach this matter. The people throughout the decades are of the belief that the embryo is not a human while in the early months of the pregnancy, opinion that changes and matures as the pregnancy continues and there is a high possibility of the fetus to be born alive. 23

24 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. ηµητρόπουλος Α., Συνταγµατικά ικαιώµατα τόµος γ -Β Έκδοση, Εκδόσεις Σάκκουλα Αθήνα-Θεσσαλονίκη 2. Χρυσόγονος Κ., Ατοµικά και Κοινωνικά ικαιώµατα, Τρίτη αναθεωρηµένη έκδοση, Νοµική Βιβλιοθήκη Έκδοση Ανδρουλάκης Ν., Ποινικόν ίκαιον Ειδικόν Μέρος, Εκδόσεις Αντ.Ν.Σάκκουλα αγτόγλου Π., Ατοµικά ικαιώµατα, τ. Α, Αθήνα Κοµοτηνή, Συµεωνίδου-Καστανίδου Ε., Εγκλήµατα κατά της ζωής (άρθρα ΠΚ) Β Έκδοση, Εκδόσεις Σάκκουλα Αθήνα- Θεσσαλονίκη Κατρούγκαλος Γ., Το δικαίωµα στη ζωή και το θάνατο, Εκδόσεις Αντ.Ν.Σάκκουλα Αθήνα-Κοµοτηνή

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗ ΤΗΣ ΑΜΒΛΩΣΗΣ» Προπτυχιακή εργασία. στο μάθημα των Ατομικών και Κοινοτικών Δικαιωμάτων. της φοιτήτριας

«Η ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗ ΤΗΣ ΑΜΒΛΩΣΗΣ» Προπτυχιακή εργασία. στο μάθημα των Ατομικών και Κοινοτικών Δικαιωμάτων. της φοιτήτριας ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ. «Η ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗ ΤΗΣ ΑΜΒΛΩΣΗΣ» THE CONSTITUTIONAL SPECULATION OF ABORTION Προπτυχιακή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

III. Ποινικές ιατάξεις συναφείς µε την άσκηση της ιατρικής

III. Ποινικές ιατάξεις συναφείς µε την άσκηση της ιατρικής III. Ποινικές ιατάξεις συναφείς µε την άσκηση της ιατρικής Eπαγγελματικό απόρρητο Άρθρο 212 του Kώδικα Ποινικής Δικονομίας. (κυρώθηκε με το N. 1493/17-7 Aυγούστου 1950) 1. H διαδικασία ακυρώνεται, αν εξετασθούν

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Ικανότητα δικαίου έχει κάθε πρόσωπο, φυσικό και νομικό. Η φράση αυτή σημαίνει ότι όλα τα φυσικά και νομικά πρόσωπα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιµέλεια εργασίας: Πολίτης Σπύρος Εmail: ιδάσκων: ηµητρόπουλος Ανδρέας ΙΑΓΡΑΜΜΑ. 2.Σχολιασµός απόφασης

ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιµέλεια εργασίας: Πολίτης Σπύρος Εmail: ιδάσκων: ηµητρόπουλος Ανδρέας ΙΑΓΡΑΜΜΑ. 2.Σχολιασµός απόφασης ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Η περιορισµένη εφαρµογή του δικαιώµατος της θρησκευτικής ελευθερίας στα πλαίσια της πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης. (υπόθεση αλλόθρησκου δασκάλου). Επιµέλεια εργασίας: Πολίτης Σπύρος Εmail: s_polites@hotmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας. Η ερµηνεία του άρθρου 8 παρ. 1 του Συντάγµατος

Θέµα εργασίας. Η ερµηνεία του άρθρου 8 παρ. 1 του Συντάγµατος Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 5 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η εφαρµογή του δικαιώµατος της επικοινωνίας στον οικογενειακό χώρο» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 5 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η εφαρµογή του δικαιώµατος της επικοινωνίας στον οικογενειακό χώρο» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Η Αρχή της φορολογικής ισότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 6 η : ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ Ι ΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΝΝΟΜΗ ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό. ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα

Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό. ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα Θέμα: Θρησκευτική Ελευθερία Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα αναφορικά με το περιεχόμενο του δικαιώματος της θρησκευτικής ελευθερίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης»

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης» Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου ----------------------------------------------------- Μεταπτυχιακό ίπλωµα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Σχολιασµός της υπ αριθµ.

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας. Η Θεσµική Προσαρµογή των Συνταγµατικών ικαιωµάτων ΙΙ (ΣτΕ 438/2001)

Θέµα εργασίας. Η Θεσµική Προσαρµογή των Συνταγµατικών ικαιωµάτων ΙΙ (ΣτΕ 438/2001) Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΙΠΛΩΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ, 2003-2004

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ: Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΥΟΦΟΡΟΥΜΕΝΟΥ

ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ: Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΥΟΦΟΡΟΥΜΕΝΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε. ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΕΤΟΣ 2008-2009 ΜΑΘΗΜΑ: ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΗΘΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΚΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΗΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΝΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΗΘΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΚΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΗΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Θεσσαλονίκη, 18 Φεβρουαρίου 2017 ΝΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΗΘΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΚΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΗΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Πέτρος Κ. Τσαντίλας Διδάκτωρ Νομικής Δικηγόρος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η :

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η : ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η : ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 4 4 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΗΜΟΣΙΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΑΠΟ ΑΜΕΛΕΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΑΠΟ ΑΜΕΛΕΙΑ Ε. Συμεωνίδου Καστανίδου Καθηγήτρια Ποινικού Δικαίου στο ΑΠΘ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΑΠΟ ΑΜΕΛΕΙΑ Συχνή η ενασχόληση των δικαστηρίων με την ποινική ευθύνη των γιατρών από αμέλεια, τόσο περισσότερο όσο η

Διαβάστε περισσότερα

... ΕΝΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑ *****

... ΕΝΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑ ***** ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ/ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΤΟΥ ΕΝΣΤΑΣΗ Της/του., µονίµου υπαλλήλου µε βαθµό Α κλάδου., υπηρετούσας-ντος στο ως άνω Ίδρυµα, κατοίκου., οδός αριθµός ΚΑΤΑ Των καταρτισθέντων βάσει του άρθρου

Διαβάστε περισσότερα

Ένα κουίζ για μικρούς και μεγάλους!

Ένα κουίζ για μικρούς και μεγάλους! Πόσο καλά ξέρεις τα δικαιώματά σου; Ένα κουίζ για μικρούς και μεγάλους! Στις 20 Νοεμβρίου 2015 η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού γίνεται 26 χρονών. Πόσο την χρησιμοποιούμε για να διεκδικούμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ: Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟ ΧΩΡΟ

ΕΡΓΑΣΙΑ: Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟ ΧΩΡΟ ΕΡΓΑΣΙΑ: Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟ ΧΩΡΟ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Τα συνταγµατικά δικαιώµατα εφαρµόζονται ως προς την αµυντική τους διάσταση σε κάθε έννοµη σχέση που

Διαβάστε περισσότερα

Kυρώσεις Άρθρο 110. Aρθρο 111. Aρθρο112. Aρθρο113. Aρθρο 114. Aρθρο 115. Aρθρο 116. Aρθρο 117. Aρθρο 118. Aρθρο 119.

Kυρώσεις Άρθρο 110. Aρθρο 111. Aρθρο112. Aρθρο113. Aρθρο 114. Aρθρο 115. Aρθρο 116. Aρθρο 117. Aρθρο 118. Aρθρο 119. Kυρώσεις Άρθρο 110. (H διάταξη του άρθρου 110 καταργήθηκε με τη διάταξη του άρθρου 473 του Ποινικού Kώδικα σε συνδυασμό με τη διάταξη 371 του Π.K.) Aρθρο 111. Mε φυλάκιση μέχρις ενός έτους και με χρηματική

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Βιοηθικής της Ανθρώπινης Αναπαραγωγής. Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών

Στοιχεία Βιοηθικής της Ανθρώπινης Αναπαραγωγής. Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Στοιχεία Βιοηθικής της Ανθρώπινης Αναπαραγωγής Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ, ΕΚΤΡΩΣΕΙΣ, ΤΟΚΕΤΟΣ Ποιοι παράγοντες πρέπει να λαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Τελευταίως παρατηρείται έξαρση του φαινομένου επιθέσεων, βιαιοπραγιών και διενέργειας ελέγχων σε αλλοδαπούς μετανάστες, σε σχέση με τη νομιμότητα της

Τελευταίως παρατηρείται έξαρση του φαινομένου επιθέσεων, βιαιοπραγιών και διενέργειας ελέγχων σε αλλοδαπούς μετανάστες, σε σχέση με τη νομιμότητα της Τελευταίως παρατηρείται έξαρση του φαινομένου επιθέσεων, βιαιοπραγιών και διενέργειας ελέγχων σε αλλοδαπούς μετανάστες, σε σχέση με τη νομιμότητα της εισόδου και διαμονής αυτών στη χώρα καθώς και της ασκήσεως

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ:Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ:Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ:Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΟΛΙΤΗΣ ΣΠΥΡΟΣ Ι ΑΣΚΩΝ: ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝ ΡΕΑΣ ΕΜΑΙL:s_polites@hotmail.com ΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1) Έννοια της αρχής της νοµιµότητας 2) Καθιέρωση της αρχής

Διαβάστε περισσότερα

Σελίδα 1 από 5. Τ

Σελίδα 1 από 5. Τ Σελίδα 1 από 5 ΔΕΟ 10 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ- ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΙ Α & Α1 & Β ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ 1. Τι είναι κράτος; Κράτος: είναι η διαρκής σε νομικό πρόσωπο οργάνωση λαού

Διαβάστε περισσότερα

Τα Συνταγματικά δικαιώματα των αλλοδαπών

Τα Συνταγματικά δικαιώματα των αλλοδαπών Τα Συνταγματικά δικαιώματα των αλλοδαπών Όνομα: Λυδία Βραδή ΑΜ:1340200700040 Διδάσκοντες: Α. Δημητρόπουλος, Σ. Βλαχόπουλος Μάθημα: Ατομικά και Κοινωνικά Δικαιώματα Δ Εξάμηνο Περιεχόµενα Σελ. Περιεχόµενα...2-3

Διαβάστε περισσότερα

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα.

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Ο κατάλογος των δικαιωμάτων αυτών αποτελεί τη βασική κατοχύρωση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Ένα ερµηνευτικό παράδειγµα από το Σύνταγµα» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Ένα ερµηνευτικό παράδειγµα από το Σύνταγµα» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος VΙΙ Ι. Γενικό Μέρος Α. Βασικές έννοιες... 1 1. Θέματα ορολογίας... 1 1.1. Οι χρησιμοποιούμενοι όροι... 1 1.2. Οι βασικές έννοιες... 2 1.3. «Εγγυήσεις θεσμών» και «εγγυήσεις θεσμικές»...

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγµατος ΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγµατος ΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του

Διαβάστε περισσότερα

32η ιδακτική Ενότητα ΓΕΝΙΚΑ - ΑΣΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΑ ΙΚΑΙΟΥ (ΠΡΟΣΩΠΑ) ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ. Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις

32η ιδακτική Ενότητα ΓΕΝΙΚΑ - ΑΣΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΑ ΙΚΑΙΟΥ (ΠΡΟΣΩΠΑ) ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ. Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις 32η ιδακτική Ενότητα ΓΕΝΙΚΑ - ΑΣΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΑ ΙΚΑΙΟΥ (ΠΡΟΣΩΠΑ) ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις Κατηγορίες προσώπων ανάλογα µε την ικανότητα για δικαιοπραξία Από πλευράς

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 1. Άρθρο 2. Άρθρο 3. Άρθρο 4. Επίσημα κείμενα και διδακτικό υλικό. Ορισμός του παιδιού. Παιδί θεωρείται ένα άτομο κάτω των 18 ετών.

Άρθρο 1. Άρθρο 2. Άρθρο 3. Άρθρο 4. Επίσημα κείμενα και διδακτικό υλικό. Ορισμός του παιδιού. Παιδί θεωρείται ένα άτομο κάτω των 18 ετών. Ορισμός του παιδιού Παιδί θεωρείται ένα άτομο κάτω των 18 ετών. Άρθρο 1 Απαγόρευση διακρίσεων Κάθε παιδί πρέπει να αντιμετωπίζεται χωρίς διακρίσεις λόγω χρώματος, φύλου, γλώσσας, θρησκείας, άποψης, χώρας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ

Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ Καθορίζοντας το γενικό περιεχόµενο ενός δικαιώµατος, µε διατάξεις δικαίου στο πλαίσιο γενικής σχέσης, προσδιορίζονται τα ανώτατα όρια άσκησης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ...17 Α. Ελληνικές...17 Β. Ξενόγλωσσες...19

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ...17 Α. Ελληνικές...17 Β. Ξενόγλωσσες...19 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ...17 Α. Ελληνικές...17 Β. Ξενόγλωσσες...19 Α. ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή...25 ΙΙ. Ιστορική επισκόπηση του θεσμού της ασφάλισης και των νομοθετικών μέτρων που τιμωρούν την απάτη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΕΥΡΕΣΕΩΝ. Επίκ. Καθηγητής Άγγελος Μπώλος 28.4.2015

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΕΥΡΕΣΕΩΝ. Επίκ. Καθηγητής Άγγελος Μπώλος 28.4.2015 ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΕΥΡΕΣΕΩΝ Επίκ. Καθηγητής Άγγελος Μπώλος 28.4.2015 Ευθύνη Ιατρού: Πειθαρχική ευθύνη: κυρώσεις για παραβιάσεις των καθηκόντων και των υποχρεώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Έξοδα κηδείας αποτέφρωση διάθεση του σώµατος µετά θάνατον ελεύθερη ανάπτυξη προσωπικότητας άρθρο 5 παρ. 1 Σ άρθρο 32 Α.Ν.

Έξοδα κηδείας αποτέφρωση διάθεση του σώµατος µετά θάνατον ελεύθερη ανάπτυξη προσωπικότητας άρθρο 5 παρ. 1 Σ άρθρο 32 Α.Ν. ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΑΡΙΘΜ. ΠΡΩΤ: ****/2003 Καταβολή από το ΙΚΑ εξόδων κηδείας που ολοκληρώνεται µε αποτέφρωση Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Μαρία Μητροσύλη Ειδική Επιστήµονας: Κωνσταντίνα Πρεβεζάνου Λέξεις-

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ ΥΠΟ ΤΟ ΦΩΣ ΤΗΣ 40/1998 ΑΠ

Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ ΥΠΟ ΤΟ ΦΩΣ ΤΗΣ 40/1998 ΑΠ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΙΠΛΩΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ» Ι ΑΣΚΩΝ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΧΡΥΣΟΥΛΑ ΕΙΡΗΝΗ ΜΑΛΛΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ 3 η Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ ΥΠΟ ΤΟ ΦΩΣ ΤΗΣ 40/1998 ΑΠ Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας Τ.Ε.Ι. Πειραιά Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στην Λογιστική και Χρηματοοικονομική Ειδικά θέματα Δικαίου Δρ. Μυλωνόπουλος Δ. Αν. Καθηγητής δίκαιο άδικο ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 1.ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ,ΓΕΝΙΚΑ Ο σύγχρονος πολιτισμός αναπτύσσεται με κέντρο και σημείο αναφοράς τον Άνθρωπο. Η έννομη τάξη, διεθνής και εγχώρια, υπάρχουν για να υπηρετούν

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου.

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου. Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα «Συνταγµατικό ίκαιο», 2003

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου.

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου. Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα «Συνταγµατικό ίκαιο», 2003

Διαβάστε περισσότερα

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού με απλά λόγια Όλα τα παιδιά έχουν δικαιώματα που προβλέπονται από νόμους και διεθνείς συμβάσεις. Το σημαντικότερο κείμενο για τα δικαιώματα των παιδιών,

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης 24ος Διαγωνισμός Εξεταζόμενο μάθημα: Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους

Θέματα Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης 24ος Διαγωνισμός Εξεταζόμενο μάθημα: Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους Θέματα Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης 24ος Διαγωνισμός Εξεταζόμενο μάθημα: Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους Θέμα 1 ο (κληρώθηκε) Ο ευρωπαϊκός και διεθνής νομικός πολιτισμός αναγνωρίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας: «Θεσµική εφαρµογή των θεµελιωδών δικαιωµάτων».υπόθεση Κλόντια Σίφερ.

Θέµα εργασίας: «Θεσµική εφαρµογή των θεµελιωδών δικαιωµάτων».υπόθεση Κλόντια Σίφερ. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου. Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα «Συνταγµατικό ίκαιο», 2003

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας. Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας (Εφετείο Λάρισας408/2002)

Θέµα εργασίας. Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας (Εφετείο Λάρισας408/2002) Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

Υποκείμενα & Διακρίσεις Δικαίου

Υποκείμενα & Διακρίσεις Δικαίου Υποκείμενα & Διακρίσεις Δικαίου Γενικότερα, ο όρος του δικαίου είναι ιδιαίτερα ευρύς και χρησιμοποιείται με περισσότερες από μια σημασίες. Δηλαδή χρησιμοποιείται για να προσδώσει την έννοια του ορθού

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή της αναλογικότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Αρχή της αναλογικότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 6 η : Αρχή της αναλογικότητας Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ Κεφάλαιο 2: Ατομικά & Κοινωνικά Δικαιώματα Περιεχόμενα 1. Δικαιώματα & υποχρεώσεις 2. Άσκηση & κατάχρηση δικαιώματος 3. Τα ατομικά δικαιώματα 4. Τα πολιτικά δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση Διοικητικό Δίκαιο Ι Διοικητικό Δίκαιο: Κομμάτι δικαίου που μας συνοδεύει από τη γέννηση μέχρι το θάνατο μας. Είναι αδύνατον να μην βρεθούμε μέσα σε έννομες σχέσεις διοικητικού δικαίου. Μαθητική σχέση έννομη

Διαβάστε περισσότερα

05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ

05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ 05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ Η αρχή της ισότητας είναι άρρηκτα συνυφασµένη µε την πολιτική και την ατοµική ελευθερία, στις οποίες θεµελιώνεται η έννοια της ηµοκρατίας. Σε όλα τα δηµοκρατικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΑΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΙΧΕΙΡΟΥΜΕΝΟ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΤΟΥ «ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΑΠΟ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ»

ΑΠΟΦΑΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΙΧΕΙΡΟΥΜΕΝΟ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΤΟΥ «ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΑΠΟ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ» ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ ΠΡΟΕΔΡΩΝ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΙΧΕΙΡΟΥΜΕΝΟ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΤΟΥ «ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΑΠΟ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ» Αθήνα, 8-10-2012 Με άρθρο στο

Διαβάστε περισσότερα

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά δικαιώματα.

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά δικαιώματα. Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά δικαιώματα. Ο όρος «ατομικά δικαιώματα» επικράτησε ανάμεσα σε πολλούς άλλους, όπως «θεμελιώδη»

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΣΤΑΥΡΟΥ ΓΙΑΓΚΑΖΟΓΛΟΥ Συμβούλου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Στη σκιά του ζητήματος των ταυτοτήτων, το πρόβλημα της αναγραφής

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Η Ιστορία, όπως τονίζει ο Μεγαλοπολίτης ιστορικός Πολύβιος σε μια ρήση του, μας διδάσκει ότι τίποτα δεν γίνεται στην τύχη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ: Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΥΟΦΟΡΟΥΜΕΝΟΥ

ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ: Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΥΟΦΟΡΟΥΜΕΝΟΥ Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής Εφαρµογές ηµοσίου ικαίου ιδάσκων: Καθηγητής κ. Ανδρέας ηµητρόπουλος ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ: Η

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΣΥΝΟΨΗ ΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ Θέµα: υνατότητα διαφήµισης διδασκαλίας κατ οίκον Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Καλλιόπη Σπανού Ειδικός Επιστήµονας: Ευάγγελος Θωµόπουλος Αθήνα, Μάρτιος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΓΙΑΤΡΩΝ ΓΙΑ ΑΝΘΡΩΠΟΚΤΟΝΙΑ Ή ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΒΛΑΒΗ ΑΠΟ ΑΜΕΛΕΙΑ

Η ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΓΙΑΤΡΩΝ ΓΙΑ ΑΝΘΡΩΠΟΚΤΟΝΙΑ Ή ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΒΛΑΒΗ ΑΠΟ ΑΜΕΛΕΙΑ Ε. Συμεωνίδου Καστανίδου Καθηγήτρια Ποινικού Δικαίου στο ΑΠΘ Η ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΓΙΑΤΡΩΝ ΓΙΑ ΑΝΘΡΩΠΟΚΤΟΝΙΑ Ή ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΒΛΑΒΗ ΑΠΟ ΑΜΕΛΕΙΑ Συχνή η ενασχόληση των δικαστηρίων με την ποινική ευθύνη των γιατρών

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4. Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.2000 Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Χειριστής: Γιώργος Καµίνης

Διαβάστε περισσότερα

23η ιδακτική Ενότητα ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΠΟΙΝΙΚΩΝ - ΕΓΚΛΗΜΑΤΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΕΝΙΚΟΣ ΣΚΟΠΟΣ ΠΟΙΝΩΝ ΠΕΡΙ ΠΟΙΝΩΝ ΠΕΡΙ ΕΥΘΥΝΗΣ ΠΟΙΝΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ

23η ιδακτική Ενότητα ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΠΟΙΝΙΚΩΝ - ΕΓΚΛΗΜΑΤΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΕΝΙΚΟΣ ΣΚΟΠΟΣ ΠΟΙΝΩΝ ΠΕΡΙ ΠΟΙΝΩΝ ΠΕΡΙ ΕΥΘΥΝΗΣ ΠΟΙΝΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ 23η ιδακτική Ενότητα ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΠΟΙΝΙΚΩΝ - ΕΓΚΛΗΜΑΤΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΕΝΙΚΟΣ ΣΚΟΠΟΣ ΠΟΙΝΩΝ ΠΕΡΙ ΠΟΙΝΩΝ ΠΕΡΙ ΕΥΘΥΝΗΣ ΠΟΙΝΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ Παρατηρήσεις - Σχόλια - Επεξηγήσεις Το σύστηµα της ποινικής µεταχείρισης

Διαβάστε περισσότερα

1ο Κεφάλαιο Το δικαίωµα του συνεταιρίζεσθαι στα πλαίσια του άρθρου 12 του Συντάγµατος

1ο Κεφάλαιο Το δικαίωµα του συνεταιρίζεσθαι στα πλαίσια του άρθρου 12 του Συντάγµατος Πρόλογος Η κατοχύρωση και η προστασία του δικαιώµατος της συνένωσης ή του συνεταιρίζεσθαι στο άρθρο 12 του ελληνικού Συντάγµατος δίνει σάρκα και οστά στο εύστοχο αρχαίο απόφθεγµα «η ισχύς εν τη ενώσει».

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ. ΘΕΜΑ: Ερµηνεία του άρθρου 37 παρ. 1 και 2 σύµφωνα µε τη γραµµατολογική µέθοδο.

ΕΡΓΑΣΙΑ. ΘΕΜΑ: Ερµηνεία του άρθρου 37 παρ. 1 και 2 σύµφωνα µε τη γραµµατολογική µέθοδο. ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ερµηνεία του άρθρου 37 παρ. 1 και 2 σύµφωνα µε τη γραµµατολογική µέθοδο. Επιµέλεια εργασίας: Πολίτης Σπύρος Εmail: s_polites@hotmail.com ιδάσκων: ηµητρόπουλος Ανδρέας 1. Εισαγωγή ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Δικαίωμα στην εκπαίδευση. Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Δικαίωμα στην εκπαίδευση. Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 12 η : Δικαίωμα στην εκπαίδευση Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Δίκαιο των Ανηλίκων. Ενότητα 3: Ποινικό Δίκαιο των Ανηλίκων

Δίκαιο των Ανηλίκων. Ενότητα 3: Ποινικό Δίκαιο των Ανηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 3: Ποινικό Αγγελική Γ. Πιτσελά, Αν. Καθηγήτρια Εγκληματολογίας- Σωφρονιστικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΕΤΟΣ: 2005-2006 ΜΑΘΗΜΑ ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Η αρχή του απαραβίαστου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙ ΤΟΥ ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΥ «Τροποποίηση του ν. 927/1979 (Α 139) και προσαρµογή του στην απόφαση πλαίσιο 2008/913/ΔΕΥ της 28ης Νοεµβρίου 2008,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ)

Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ) Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ) Σύμφωνα με το άρθρο 19 του ελληνικού Συντάγματος: "1. Το απόρρητο των

Διαβάστε περισσότερα

Δίκαιο των Ανηλίκων. Ενότητα 4: Βασικές Αρχές της απονομής δικαιοσύνης σε ανηλίκους

Δίκαιο των Ανηλίκων. Ενότητα 4: Βασικές Αρχές της απονομής δικαιοσύνης σε ανηλίκους ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 4: Βασικές Αρχές της απονομής δικαιοσύνης σε ανηλίκους Αγγελική Γ. Πιτσελά, Αν. Καθηγήτρια Εγκληματολογίας-Σωφρονιστικής Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Εαρινό εξάµηνο ακαδηµαϊκού έτους 2006-2007 ΕΞΑΜΗΝΟ ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 1 Ατοµική εργασία Υπό την επίβλεψη του καθηγητή της Νοµικής Σχολής Ανδρέα Γ. ηµητρόπουλο ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΙΚΑΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ποινικές όψεις της μετάβασης από το θεραπευτικό στον παρηγορικό στόχο σε ασθενείς ανιάτων χρόνιων θανατηφόρων νόσων

Ποινικές όψεις της μετάβασης από το θεραπευτικό στον παρηγορικό στόχο σε ασθενείς ανιάτων χρόνιων θανατηφόρων νόσων Ποινικές όψεις της μετάβασης από το θεραπευτικό στον παρηγορικό στόχο σε ασθενείς ανιάτων χρόνιων θανατηφόρων νόσων Αναστάσιος K. Καντιάνης Dr. jur. - Δικηγόρος Αλλαγή ιατρικού στόχου επί: Ασθενών προχωρημένου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΔΙΔΑΣΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου Θέµα: ΚΩΛΥΜΑ ΙΟΡΙΣΜΟΥ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΛΟΓΩ ΠΟΙΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑ ΙΚΗΣ Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Ανδρέας Τάκης Ειδικός Επιστήµονας: Ευτύχης Φυτράκης ΜΑΡΤΙΟΣ 2005 Ο Συνήγορος του Πολίτη

Διαβάστε περισσότερα

Ανακοπή σε ογκολογικό τµήµα Ηθικά & Νοµικά ζητήµατα

Ανακοπή σε ογκολογικό τµήµα Ηθικά & Νοµικά ζητήµατα Ανακοπή σε ογκολογικό τµήµα Ηθικά & Νοµικά ζητήµατα Αικατερίνη Π. Ρουµπή MD, MSc, PhD(c) Υπεύθυνη Καρδιολογικού Ιατρείου Ογκολογικής Μονάδας Γ Πανεπιστηµιακής Καρδιολογικής κλινικής ΕΚΠΑ ΓΝΝΘ «Η ΣΩΤΗΡΙΑ»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΙΠΛΩΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ:ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ, 2003-2004

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΙΠΛΩΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ, 2003-2004

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡ. 1 /2005

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡ. 1 /2005 Αθήνα, 3 Φεβρουαρίου 2005 Αριθ.Πρωτ.: 893 ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡ. 1 /2005 Η Αρχή Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών, συνήλθε μετά από πρόσκληση του Προέδρου της σε τακτική συνεδρίαση την 2α Φεβρουαρίου

Διαβάστε περισσότερα

1) Εισαγωγή (γενικά - πρόλογος για τις γενικές αρχές του Συντάγµατος ) 2) Νοµική κατοχύρωση του απαραβίαστου της ανθρώπινης αξίας

1) Εισαγωγή (γενικά - πρόλογος για τις γενικές αρχές του Συντάγµατος ) 2) Νοµική κατοχύρωση του απαραβίαστου της ανθρώπινης αξίας Παπαδοπούλου Χριστούλα ΑΜ: 336 Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας Σχεδιάγραµµα: 1) Εισαγωγή (γενικά - πρόλογος για τις γενικές αρχές του Συντάγµατος ) 2) Νοµική κατοχύρωση του απαραβίαστου της ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

Ο διορισµός Πρωθυπουργού - Μια απόπειρα ερµηνείας του άρθρου 37 παρ. 4 του Συντάγµατος.

Ο διορισµός Πρωθυπουργού - Μια απόπειρα ερµηνείας του άρθρου 37 παρ. 4 του Συντάγµατος. Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών Τοµέα ηµοσίου ικαίου 2003 2004 Συνταγµατικό ίκαιο Επιβλέπων Καθηγητής: Κος Ανδρέας ηµητρόπουλος Ο διορισµός Πρωθυπουργού - Μια απόπειρα ερµηνείας του άρθρου 37 παρ. 4 του

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας : Ερµηνεία του Άρθρο 78 παρ. 5 του Συντάγµατος (Εξαίρεση από την απαγόρευση της κανονιστικής φορολογικής αρµοδιότητας).

Θέµα εργασίας : Ερµηνεία του Άρθρο 78 παρ. 5 του Συντάγµατος (Εξαίρεση από την απαγόρευση της κανονιστικής φορολογικής αρµοδιότητας). Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου. Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα «Συνταγµατικό ίκαιο», 2003

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα

ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ ΜΕΤΑΒΟΛΗ (ΑΛΛΑΓΗ) ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ ΤΟΥ ΕΡΓΟΔΟΤΗ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ... 2 1. Η έννοια της μεταβολής του προσώπου του εργοδότη... 2 Πηγές... 7 Συντακτική ομάδα... 7 1 ΜΕΤΑΒΟΛΗ (ΑΛΛΑΓΗ) ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η πρώτη λέξη του

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. Α.

ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. Α. ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ Η Ι ΙΩΤΙΚΗ ΖΩΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΓΡΥΠΙΩΤΗ ΜΑΡΙΑ Α.Μ. 1340200300085

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΕΙΣ ΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΕΙΣ ΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΕΙΣ ΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΝ Προοίµιο Στρασβούργο 24.01.2002 Τα Κράτη Μέλη του Συµβουλίου

Διαβάστε περισσότερα

Η κατοχύρωση της αρχής της ισότητας στην ελληνική έννομη τάξη. i) Το γενικό συνταγματικό πλαίσιο της αρχής της ισότητας

Η κατοχύρωση της αρχής της ισότητας στην ελληνική έννομη τάξη. i) Το γενικό συνταγματικό πλαίσιο της αρχής της ισότητας Η κατοχύρωση της αρχής της ισότητας στην ελληνική έννομη τάξη Α) Η αρχή της ισότητας στο ελληνικό Σύνταγμα i) Το γενικό συνταγματικό πλαίσιο της αρχής της ισότητας Το Σύνταγμα της Ελλάδος του 1975 κατοχυρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ Νομοθεσία απασχόλησης για θέματα αναπηρίας Η εργασία είναι δικαίωμα όλων των ανθρώπων συμπεριλαμβανομένου των ανθρώπων με αναπηρία όπως αυτό ορίζεται και προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΙΑΤΡΟΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ. α. Ορισμός του θανάτου - Εγκεφαλικός θάνατος - Μεταμόσχευση οργάνων

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΙΑΤΡΟΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ. α. Ορισμός του θανάτου - Εγκεφαλικός θάνατος - Μεταμόσχευση οργάνων ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΙΑΤΡΟΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ α. Ορισμός του θανάτου - Εγκεφαλικός θάνατος - Μεταμόσχευση οργάνων ΘΑΝΑΤΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ είναι το μοιραίο βιολογικό φαινόμενο κατά το οποίο αναστέλλονται όλες οι λειτουργίες του οργανισμου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΘΑΝΑΤΙΚΗ ΠΟΙΝΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΘΑΝΑΤΙΚΗ ΠΟΙΝΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 10 ΙΟΥΛΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ ΘΑΝΑΤΙΚΗ ΠΟΙΝΗ Όλο και πιο συχνά κάνει την εµφάνισή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΝΗ Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ ρ.ν Ι Κ Η Γ Ο Ρ Ο Σ ΤΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ Η ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΑΓΗ

ΕΛΕΝΗ Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ ρ.ν Ι Κ Η Γ Ο Ρ Ο Σ ΤΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ Η ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΑΓΗ ΕΛΕΝΗ Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ ρ.ν Ι Κ Η Γ Ο Ρ Ο Σ ΤΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ Η ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΑΓΗ ΑΘΗΝΑ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2003 1 ΤΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ Η ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΑΓΗ 1. Το Σύνταγµα εκτός από την

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο. Αστική ευθύνη του δημοσίου 1 ο μέρος. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ.

Διοικητικό Δίκαιο. Αστική ευθύνη του δημοσίου 1 ο μέρος. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Αστική ευθύνη του δημοσίου 1 ο μέρος Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας Ηγεσία και Διοικηση Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας 1. Η έννοια της αποτελεσματικής ηγεσίας Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε πως η έννοια της ηγεσίας δεν είναι ταυτόσημη με τις έννοιες της

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ (άρθρο 371 ΠΚ παρ. 1)

ΙΑΤΡΙΚΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ (άρθρο 371 ΠΚ παρ. 1) 1 ΙΑΤΡΙΚΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ (άρθρο 371 ΠΚ παρ. 1) 1.Πολύ συχνά άγονται ενώπιον των δικαστηρίων υποθέσεις, κυρίως οικογενειακής υφής, στις οποίες ένα εκ των εµπλεκοµένων µερών, παρουσιάζει σοβαρά προβλήµατα υγείας,

Διαβάστε περισσότερα

Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση

Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση Για μεγάλο χρονικό διάστημα, τη νομική βάση για τα θεμελιώδη δικαιώματα σε επίπεδο ΕΕ αποτελούσε ουσιαστικά η αναφορά που γίνεται από τις Συνθήκες στην

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/1279-1/ ΓΝΩΜΟ ΟΤΗΣΗ 4 /2015

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/1279-1/ ΓΝΩΜΟ ΟΤΗΣΗ 4 /2015 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αθήνα, 06-08-2015 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/1279-1/06-08-2015 ΓΝΩΜΟ ΟΤΗΣΗ 4 /2015 Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνήλθε, µετά από πρόσκληση του Προέδρου

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Γάμος Οικογένεια. Οικογενειακή Αγωγή I Καζέλα Αργυρώ

Κεφάλαιο 1: Γάμος Οικογένεια. Οικογενειακή Αγωγή I Καζέλα Αργυρώ Κεφάλαιο 1: Γάμος Οικογένεια Οικογενειακή Αγωγή I Καζέλα Αργυρώ Στόχοι Οι μαθητές να: αναφέρουν και επεξηγούν ανάγκες που ικανοποιούνται μέσα από το γάμο. δικαιολογούν τη σημασία που έχει ο γάμος ως κοινωνικός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΙΝΑΚΑΣ... 2 ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ... 4 1. Κατηγορίες δικαιούχων... 4 1.1 Βαριά αναπηρία... 4 1.2 Συνήθης αναπηρία... 4 1.3 Μερική αναπηρία... 5 1.4 Προϋπάρχουσα αναπηρία... 5 2. Εκτίμηση αναπηρίας...

Διαβάστε περισσότερα

38η ιδακτική Ενότητα ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ ΣΧΕΣΕΙΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ. Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις

38η ιδακτική Ενότητα ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ ΣΧΕΣΕΙΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ. Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις 38η ιδακτική Ενότητα ΥΓΓΕΝΕΙΑ ΧΕΕΙ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ Παρατηρήσεις, χόλια, Επεξηγήσεις 1. υγγένεια το σηµείο αυτό χρήσιµο είναι ο µαθητής να γνωρίζει τους λόγους για τους οποίους είναι σηµαντική η γνώση

Διαβάστε περισσότερα