«Η θρησκευτική εικονογραφία της καθολικής Σύρου»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "«Η θρησκευτική εικονογραφία της καθολικής Σύρου»"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α ΜΚΣ κύρια μεταπτυχιακή εργασία «Η θρησκευτική εικονογραφία της καθολικής Σύρου» φοιτητής: Τζουμακίδης Αντώνης, αεμ: 530 επιβλέπων: καθηγητής Ηλίας Μυκονιάτης Θεσσαλονίκη

2 Η αποδοχή αυτής της εργασίας από το τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Α.Π.Θ. δε σημαίνει την επικύρωση των απόψεων του συγγραφέα της.

3

4 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Προλογικό σημείωμα 3 Εισαγωγή O καθολικισμός στη Σύρο.5 Κεφάλαιο Α : Ναοί εντός του κάστρου Ο καθεδρικός ναός του Αγίου Γεωργίου.19 2.Ο ναός του Αγίου Ιωάννη- Οι Καπουτσίνοι στη Σύρο Η Παναγία του Καρμήλου-Οι Ιησουίτες στη Σύρο Ο ναός του Αγίου Σεβαστιανού Η Κιουρά της Πλάκας Ο ναός της Αγίας Τριάδας..80 Κεφάλαιο Β : Ναοί στην Ερμούπολη Ο ναός της Ευαγγελίστριας.85 Κεφάλαιο Γ : Ναοί στην ύπαιθρο Ο ναός του αγίου Πέτρου στην Ποσειδωνία Ο ναός της Μεταστάσεως στον Πάγο Ο ναός της Φανερωμένης στα Χρούσσα Ο ναός της Ιεράς Καρδίας στον Γαλησσά Συμπεράσματα Κατάλογος εικόνων Βιβλιογραφία.114

5 Μάθημα Γλώσσας Κλείσε τα μάτια Μπορείς να δεις το σκοτάδι ; Όχι να δεις στο σκοτάδι Αλλά Όπως ανοίγουμε τα μάτια Και βλέπουμε το φώς Όχι μονάχα στο φώς Κλείνω τα μάτια Ή δεν τ ανοίγω Και βλέπω το σκοτάδι Ν αλλάζει Ή να μην αλλάζει Χρώματα Μπορώ να δώ το σκοτάδι Σημαίνει Να τό κοιτάξω απ το φώς Απέναντι Ή μέσα στο σκοτάδι Κάνει το ίδιο Μπορώ ; (Μαρία Λαϊνά, Αλλαγή Τοπίου, 1972) 2

6 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Η Σύρος, αν και έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον της επιστημονικής έρευνας από τη δεκαετία του 1980, έχει ταυτιστεί με την Ερμούπολη και την αστική και οικονομική ανάπτυξη μιας από τις πρώτες πόλης του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους. Μια σειρά από μελέτες και συνέδρια από ιστορικούς και αρχιτέκτονες εστίασαν αποκλειστικά στην οικοδομική ανάπτυξη, την οικονομική άνθηση, τη λογοτεχνία και την επιχειρηματική δραστηριότητα της νεοσύστατης πόλης και των κατοίκων της στο α μισό του νεοελληνικού 19 ου αιώνα. Η εργασία αυτή έχοντας σαν αντικείμενο τη μελέτη των έργων ζωγραφικής που διακοσμούν τους καθολικούς ναούς της Σύρου, γνωστής και ως νήσου του πάπα από τους περιηγητές του 17 ου αιώνα, προσπαθεί να φωτίσει μια άλλη τοπική εκδοχή της «Δύσης», παραμελημένη από τη θεσμική έρευνα, και εν πολλοίς αντιστικτική με την παραπάνω. Κάτι τέτοιο δεν ήταν αυτοσκοπός, προέκυψε όμως συμπτωματικά, στο πλαίσιο της φοίτησής μου στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών του Α.Π.Θ., στον τομέα της ιστορίας της τέχνης. Επομένως δεν πρόκειται παρά για μια απόπειρα μελέτης της εγγραφής περισσότερο ή λιγότερο γνωστών έργων της ευρωπαϊκής ζωγραφικής σε ένα επαρχιακό πλαίσιο τον 19 ο αιώνα, καθώς και της αυτόχθονης εμπειρίας. Αντικείμενα βουβά, συχνά σε κακή κατάσταση και εγκλωβισμένα ακόμη στην όποια λατρευτική λειτουργία τους, μάλλον αδιάφορη για τους περισσότερους, η θεώρησή τους ως έργων τέχνης ήταν ο μόνος δρόμος για να αποκτήσουν πνοή και να ζωντανέψουν, πλέον αποϊεροποιημένα. Το ενδιαφέρον εστιάζεται λοιπόν στον 19 ο αιώνα και τη σημασία που μπορεί να φέρουν αυτά τα έργα στην εποχή τους, παρά το γεγονός ότι τα πρότυπά τους ανάγονται σε προηγούμενους αιώνες. Η ιστορία της ακμαίας και σήμερα τοπικής καθολικής κοινότητας ελάχιστα έχει μελετηθεί. Το σύνολο σχεδόν των δημοσιεύσεων έχει αναληφθεί από ντόπιους ιερωμένους και συχνά διέπεται από έναν απολογητικό χαρακτήρα. Έτσι, μέ δυσκόλεψε λίγο η θεώρηση μιας ετερόκλητης βιβλιογραφίας -για την ιστορία, ευρωπαϊκή ή νεοελληνική, τη θρησκεία, την τέχνη, την τοπική λαογραφία- υπό μια ενιαία σκοπιά, ο συνθετικός δηλαδή χαρακτήρας της εργασίας. Η επαφή με αδημοσίευτες, πρωτογενείς πηγές περιορίζεται στο δακτυλογραφημένο αντίτυπο του Libro di Memorie, ενός χειρόγραφου βιβλίου γραμμένου στα ιταλικά κατά το β μισό του 19 ου αιώνα, όπου 3

7 καταγράφονται επιγραμματικά, σαν σε πρακτικά, γεγονότα και δοσοληψίες που αφορούν την καθολική επισκοπή της Σύρου και το οποίο έθεσε στη διάθεση μου ο Μιχάλης Ρούσσος. Τόν ευχαριστώ, όπως και πολλούς φίλους που ενδιαφέρθηκαν, δείχνοντας προθυμία να βοηθήσουν. Ομοίως, τον καθολικό επίσκοπο Σύρου, αιδ. Φραγκίσκο Παπαμανώλη για την καλή του διάθεση και την άδεια να φωτογραφίσω τα έργα που παρουσιάζω. Περισσότερο όμως ευχαριστώ τον επιβλέποντα αυτής της εργασίας, καθηγητή Ηλία Μυκονιάτη, για τις πολύτιμες υποδείξεις του, την ενθάρρυνση και τον νεανικό ενθουσιασμό με τον οποίο αποδέχτηκε το θέμα, ενθουσιασμό από τον οποίον πολλές φορές κι εγώ κρυφά επωφελήθηκα, και μαζί του τους υπόλοιπους καθηγητές της ιστορίας της τέχνης του τμήματος για τη μαθητεία μου δίπλα τους. Ελλείψεις και ανακρίβειες βαρύνουν τον γράφοντα. 4

8 ΕΙΣΑΓΩΓΗ - Ο ΚΑΘΟΛΙΚΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΣΥΡΟ Ο χρόνος εισαγωγής του χριστιανισμού στον νησιωτικό χώρο δεν μάς είναι γνωστός. Κατά μία παράδοση στα νησιά του Αιγαίου κήρυξαν το ευαγγέλιο μαθητές του απόστολου Ιωάννη, ο οποίος συνέδεσε το όνομά του με την Πάτμο. 1 Για τη Σύρο το ζήτημα είναι ακόμη πιο προβληματικό, καθώς το νησί δεν αναφέρεται από κανέναν συγγραφέα των χριστιανικών χρόνων, γεγονός σίγουρα ενδεικτικό της ασημότητας στην οποία περιέπεσε ύστερα από τη σχετική ακμή των ρωμαϊκών χρόνων. Η κατάσταση του νησιού αυτήν την περίοδο εικάζεται μόνο, ως μέλους του ευρύτερου συνόλου των Κυκλάδων. Τον τρίτο μεταχριστιανικό αιώνα η Σύρος ανήκε στην επαρχία των νήσων του Αιγαίου (Provincia Insularum) με πρωτεύουσα τη Ρόδο. Εκεί έδρευαν οι άρχοντες της επαρχίας, ο κυβερνήτης και ο τουρμάρχης, είδος στρατιωτικού διοικητή. Με την ίδρυση της βυζαντινής αυτοκρατορίας η επαρχία μετονομάστηκε σε Θέμα των νήσων. Γύρω στον 4 ο μ.χ αιώνα τοποθετούνται τα τελευταία ίχνη του ειδωλολατρικού κόσμου. Ο γερμανός αρχαιολόγος Ludwig Ross, πρώτος έφορος αρχαιοτήτων στο ελληνικό κράτος, και ο γάλλος αρχαιολόγος Philippe de Bas επισκέφτηκαν τη Σύρο στο πρώτο μισό του 19 ου αιώνα. Μελετώντας τα λιγοστά λείψανα και τις σχετικές επιγραφές αναφέρουν τη λατρεία του Ποσειδώνα και της Αμφιτρίτης, καθώς και της Αθηνάς Φρατρίας, ενώ από επιγραφές και νομίσματα είναι γνωστή η λατρεία του Δία, της Δήμητρας και της Περσεφόνης, του Ερμή, των Καβείρων, της Ίσιδας, κ.ά. 2 Την ίδια περίοδο χρονολογούνται και οι πρώτες ενδείξεις της παρουσίας χριστιανών. Στη θέση Γράμματα, ο Στέφανος Κλών διάβασε επιγραφές χριστιανών ναυτικών, επικλήσεις στον άγιο Φωκά για καλό ταξίδι. 3 Κατά τον 5 ο αιώνα, οπότε πιθανότατα εισήχθη ο χριστιανισμός, ο πληθυσμός της Σύρου ήταν σε τέτοιο βαθμό περιορισμένος, ώστε δεν υπήρχαν οι προϋποθέσεις για την επί τόπου σύσταση μητρόπολης. Ο χριστιανικός πληθυσμός υπαγόταν στην επισκοπή της γειτονικής Δήλου, η οποία υπαγόταν στη μητρόπολη Ρόδου, σύμφωνα με τη διοικητική διαίρεση του βυζαντινού κράτους. 4 Τον 6 ο αιώνα η Σύρος μνημονεύεται μεταξύ των υπαγόμενων στη μητρόπολη της Κορίνθου επισκοπών. 5 1 Ρούσσος Μηλιδώνης Μάρκος, Syra Sacra, Αθήνα 2000, σ Τραυλού Ιωάννη-Κόκκου Αγγελικής, Ερμούπολη, Έκδοση Εμπορικής Τραπέζης της Ελλάδος, Αθήνα 1980, σ Ρούσσος Μηλιδώνης Μάρκος, ό.π., σ Αβούρης Σπυρίδων, λήμμα Σύρου, Τήνου, Άνδρου, Κέας και Μήλου Μητρόπολις, ΘΗΕ σσ , τ. 11, Αθήνα 1967, σ Ρούσσος Μηλιδώνης Μάρκος, ό.π., σ. 32 5

9 Όλη την περίοδο από τον τέταρτο έως τον έβδομο αιώνα οι Κυκλάδες μαστίζονται από λοιμούς, σεισμούς και πειρατικές επιδρομές, γεγονότα που συντέλεσαν στη μείωση του πληθυσμού. Η Σύρος συνεχίζει να μην αναφέρεται στις πηγές, γεγονός που μαρτυρά την κατάσταση παρακμής στην οποία περιέπεσαν οι δύο παράλιες πόλεις. Από τους σεισμούς του τέταρτου ή του πέμπτου αιώνα πιθανότατα καταβυθίστηκε μέρος της αρχαίας πόλης που υπήρχε στη θέση του σημερινού Φοίνικα, ενώ οι επιδρομές των Αράβων και των Σαρακηνών τον έβδομο αιώνα επιδείνωσαν ακόμη περισσότερο τη θέση των απροστάτευτων νησιωτών. 6 Έως το έτος 732 η Σύρος ως τμήμα της επαρχίας του Δυτικού Ιλλυρικού, η οποία κάλυπτε το μεγαλύτερο μέρος του σημερινού ελλαδικού χώρου, υπαγόταν στην εκκλησιαστική δικαιοδοσία του πατριαρχείου της Δύσης. Το έτος αυτό ο βυζαντινός αυτοκράτορας Λέων Γ ο Ίσαυρος ( ) απέσπασε από τη δικαιοδοσία του πάπα Γρηγόριου Β ( ) την περιοχή του Ιλλυρικού, εκμεταλλευόμενος την αντίθεση του τελευταίου στην εικονοκλαστική πολιτική του, και την προσάρτησε στη δικαιοδοσία του πατριαρχείου της Κωνσταντινούπολης. Είχε προηγηθεί το 727 λαϊκή εξέγερση των Κυκλαδιτών και άλλων νησιωτών υπό κάποιον Κοσμά, κατώτερο στρατιωτικό, και τον τουρμάρχη Αγαλλιανό εναντίον του αυτοκράτορα, που όμως απέτυχε. Ούτε στα γεγονότα αυτά γίνεται όμως ειδική αναφορά στη Σύρο, για την οποία θετικότερα στοιχεία προέρχονται από τον ένατο αιώνα. Στον κατάλογο των επισκοπών της αυτοκρατορίας που συστάθηκε τον ένατο αιώνα επί Λέοντος Σοφού ( ) η Εκκλησία της Σύρου κατέχει τη δέκατη θέση μεταξύ των υπαγομένων στην μητρόπολη Aθηνών επισκοπών: Ευρίπου, Δαυλείας, Κορώνης, Άνδρου, Ωρεού, Σκύρου, Καρύστου, Πορθμού, Αυλώνος, Σύρας. Οι άλλες επισκοπές των Κυκλάδων, Νάξου, Θήρας, Πάρου, Τήνου και Μήλου αναφέρονται στον ίδιο κατάλογο ως υπαγόμενες στον μητροπολίτη Ρόδου. Από τους αυτοκρατορικούς κώδικες 1371 και 1374 του Μανουήλ του Κομνηνού ( ), που φυλάσσονται στην Εθνική Βιβλιοθήκη, γνωρίζουμε ότι επισκοπή Σύρου υφίστατο σε όλη τη διάρκεια του 12 ου αιώνα, εξαρτώμενη από τον μητροπολίτη Αθηνών. 7 Έως τις παραμονές της λατινικής κατάκτησης και της ίδρυσης του Δουκάτου της Νάξου στις αρχές του 13 ου αιώνα, θα πρέπει να θεωρήσουμε τον πληθυσμό του νησιού ευάριθμο, εξαιτίας των απανωτών δεινοπαθειών των κατοίκων από επιδημίες, σεισμούς και κυρίως τις πειρατικές επιδρομές. Η εικόνα ερήμωσης, που στηρίζεται και από την απουσία οποιασδήποτε αναφοράς στις πηγές, πιθανότατα συνέτεινε στην παύση των γεωργικών εργασιών, την εγκατάλειψη των καλλιεργήσιμων εδαφών και τη μετατροπή τους σε άγονες εκτάσεις, όταν οι ονοματοθεσίες που διασώζονται υπονοούν μια προηγουμένως μάλλον γόνιμη γη (Λωτός, Αμπέλα κ.ά). Μέχρι και τον 12 ο αιώνα οι επιδρομές από Σαρακηνούς (1027, 1035), Οθωμανούς (1091), Σικελούς (1084) και 6 Αμπελάς Τιμολέων, Ιστορία της Νήσου Σύρου, Ερμούπολη 1998 (1874), σσ Ρούσσος Μηλιδώνης Μάρκος, ό.π., σσ

10 Βενετούς (1124, 1143) αναστάτωναν τους κατοίκους των νησιών, χωρίς πάντοτε να αντιμετωπίζονται με επιτυχία από τον στόλο των Βυζαντινών. 8 Κατά τη συμφωνία των δυτικών για τη διανομή των εδαφών της βυζαντινής αυτοκρατορίας μετά την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης το 1204, ένα μέρος των νησιών των Κυκλάδων θα αναλάμβανε να καταλάβει η Βενετία και το υπόλοιπο άλλοι Σταυροφόροι. Καθώς όμως η Βενετία ήταν απασχολημένη με πολεμικές επιχειρήσεις στην Κρήτη, δεν φαινόταν διατεθειμένη να διεκδικήσει με τα όπλα τα δικαιώματά της στο Αιγαίο. Έτσι, ο Δόγης Δάνδολος εξουσιοδότησε υπηκόους του ώστε να καταλάβουν με δικά τους μέσα όσα εδάφη θεωρητικά τού ανήκαν. Το 1207 ο Μάρκος Σανούδος κατέλαβε τη Νάξο, την Πάρο, την Αντίπαρο, τη Μήλο, την Ίο, τη Σίφνο και την Κύθνο ιδρύοντας το Δουκάτο της Νάξου. Ο Μαρίνος Δάνδολος, ανηψιός του δόγη, κατέλαβε την Άνδρο, οι αδελφοί Γκίζη τα νησιά Τήνο, Μύκονο, Κέα, Αμοργό, Σέριφο κ.ά. Η Σύρος προσαρτήστηκε στο Δουκάτο της Νάξου και δεν φαίνεται να τράβηξε κανένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον των βενετών ευγενών. Από αυτήν την περίοδο εισάγεται ο καθολικισμός στις Κυκλάδες, όπου θα διατηρούνταν ακμαίος στον μετέπειτα ελλαδικό χώρο στους αιώνες που ακολούθησαν. Και ενώ σε άλλα μέρη της διαμελισμένης βυζαντινής αυτοκρατορίας οι λατίνοι ανέπτυξαν πιο έντονες σχέσεις με τον ορθόδοξο κλήρο, ο Σανούδος ως Βενετός εφάρμοσε πιο διαλλακτική θρησκευτική πολιτική παραχωρώντας θρησκευτική ελευθερία στους ντόπιους πληθυσμούς. Ίδρυσε λατινική αρχιεπισκοπή στη Νάξο, στην οποία συμπεριέλαβε τις επισκοπές Σύρου, Μήλου, Τήνου και Σαντορίνης. 9 Ο Μάρκος Σανούδος κυβέρνησε το Δουκάτο της Νάξου για είκοσι χρόνια, έως το Τόν διαδέχτηκε ο γιός του Άγγελος και αυτόν με τη σειρά του ο γιός του Μάρκος Σανούδος ο Β, πατέρας του Γουλιέλμου. Στα χρόνια των δύο τελευταίων αναφέρεται και το πιο γνωστό επεισόδιο της μεσαιωνικής ιστορίας της Σύρου, με έναν κάπως κωμικό χαρακτήρα. Το 1286 κάποιοι πειρατές έκλεψαν από τον δούκα της Τήνου Βαρθολομαίο Γκίζη έναν γάιδαρο και τόν πούλησαν στον Γουλιέλμο Σανούδο. Όταν το έμαθε ο Γκίζης, υποπτεύθηκε μυστική συνεννόηση μεταξύ των πειρατών και των δουκών της Νάξου, προσδίδοντας έτσι πολιτική χροιά στο γεγονός. Εξόπλισε τον στόλο του και επέδραμε εναντίον της Σύρου, αποκλείοντας το λιμάνι του νησιού και καλώντας τους κατοίκους να παραδοθούν. Εκείνοι μήνυσαν τον κίνδυνο στον Μάρκο Σανούδο τον Β, αλλά η βοήθεια αργούσε, καθώς ο δούκας βρισκόταν στην Άνδρο. Τη λύση έδωσε ο ναύαρχος του σικελού βασιλιά Narjaut de Toucy, συγγενής της νύφης του Μάρκου Σανούδου, Κασσάνδρας Σανούδου, ηγεμονίδας της Μήλου. Εξέπλευσε προς την Άνδρο, παρέλαβε τον δούκα και έλυσε την πολιορκία της Σύρου, συμφιλιώνοντάς τον με τον Γκίζη Αμπελάς Τιμολέων, ό.π., σ Μαλτέζου Χρύσα, Λατινοκρατούμενη Ελλάδα: Βενετικές και Γενουάτικες Κτήσεις, στο Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τ. Θ, σσ , Εκδοτική Αθηνών, 1980, σσ. 245 και Αμπελάς Τιμολέων, ό.π., σσ

11 Από τα πιο καίρια ζητήματα που ενδιαφέρουν για την περίοδο αυτή είναι η σύσταση του πληθυσμού ύστερα από την εγκατάσταση δυτικών εποίκων στη Σύρο και η συνύπαρξη των δύο διαφορετικών δογμάτων που κατέληξε στην επικράτηση του ενός. Ο Σανούδος παράλληλα με την ίδρυση λατινικών επισκοπών στα νησιά του δουκάτου, διατήρησε και τη μητρόπολη Νάξου και την επισκοπή Άνδρου, οι οποίες υπάγονταν στην Αθήνα, λόγω της μετριοπάθειάς του ως προς τα εκκλησιαστικά και της ορθόδοξης συζύγου του. Το ίδιο θα ίσχυσε και για τη Σύρο, η οποία μεταβιβάζεται ως τιμάριο σε στενούς συγγενείς των Δουκών. 11 Με την ίδρυση του Δουκάτου της Νάξου πολλές οικογένειες από τη Δύση, την Ισπανία, τη Γαλλία, τη Δαλματία βρέθηκαν στις Κυκλάδες ως γαιοκτήμονες, διοικητές ή έμποροι. Πολλοί απ αυτούς προσκλήθηκαν από τους ευγενείς κατακτητές ως φίλοι, συγγενείς ή πολιτικοί οπαδοί, ενώ άλλοι βρέθηκαν στα νησιά όντες απλοί τυχοδιώκτες ή απόγονοι πειρατών. Είναι αδύνατον να γνωρίζουμε τον αριθμό και τη σύσταση του πληθυσμού για αυτήν την πρώιμη εποχή. Για τη Νάξο θεωρείται πιθανό οι καθολικοί να έφταναν τους 500, το ένα δέκατο δηλαδή του πληθυσμού, ενώ για τα υπόλοιπα νησιά οι αριθμοί είναι μικρότεροι. 12 Από το 1207 και εξής εγκαταστάθηκαν στις Κυκλάδες οι οικογένειες των Σουμμαρίπα, Δε Κιγάλλα, Δελλα Ρόκκα, Γκριμάλδη, Συρίγων, Δελένδα, Δεμάθα, Μαρινέλλη, Φραγκόπουλων, Γιράρδη, Γκίζη, Σιγάλλα, Δ Αργέντη, Ιουστινιάνη, Δελλασούδα, Πρίντεζη, Δαλέζιων, Βιτάλη, Προβελέγγιων, και αργότερα των Βουτσίνων, Βακόνδιων, Φρέρη κ.ά. Οι περισσότεροι από αυτούς συναντώνται στη Σύρο, όπου όμως προϋπήρχαν ήδη μέλη δυτικών οικογενειών από παλαιότερα, συγκροτώντας μέλη του γηγενούς στοιχείου. Ο Αμπελάς αναφέρει 13 τους Βαρθαλίτες, οι οποίοι διασώζονται, τους Μπισκαϊνους, που εξέλιπαν, και τους Βασάλους, ενώ με βάση ένα έγγραφο 14 του 17 ου αιώνα από τη μονή των καπουτσίνων της Σύρου γνωρίζουμε ότι οι Μπισκαϊνοι και οι Βασάλοι λόγω της παλαιότητάς τους και των ευεργεσιών τους είχαν το δικαίωμα να προπορεύονται στις θρησκευτικές τελετές. Πάντως, λόγω της ασημότητας του νησιού, οι περισσότεροι από τους φράγκους που εγκαταστάθηκαν στη Σύρο πρέπει να ήταν κατώτερης κοινωνικής τάξης και όχι ευγενείς, ασχολούμενοι με την καλλιέργεια μικρών γεωργικών εκτάσεων. 15 Όπως μαρτυρούν υπάρχοντα οικογενειακά ονόματα, ο πληθυσμός της Σύρου συνέχιζε να εμπλουτίζεται από εποίκους την Αθήνα, την Κρήτη ή άλλα μέρη του Βυζαντίου : τότε εγκαταστάθηκαν Ξανθάκηδες, 11 Αβούρης Σπυρίδων, «Σύντομος Εκκλησιαστική Ιστορία Σύρου», ανάτυπον εκ της Επετηρίδος της Εταιρίας Κυκλαδικών Μελετών, τ. ΣΤ, σσ , τύποις Γ. Δ. Κυπραίου, εν Αθήναις 1987, σ Frazee Charles, «Η θρησκευτική μειονότητα των καθολικών στην Ελλάδα», Anno Dommini, τ. ΙΙ (MMV), σσ , Αθήνα, σ Αμπελάς Τιμολέων, ό.π., σσ το αναφέρει ο Ρούσσος Μηλιδώνης Μάρκος, ό.π., σ Δρακάκης Ανδρέας, Η Σύρος επί Τουρκοκρατίας, τ. Α, Εν Επμουπόλει Σύρου, 1948, σ.6 8

12 Παλαιολόγοι, Μακρυωνίτες, Χαλαβαζήδες, Περρήδες, Βαμβακάρηδες κ.ά., όλοι κάτοικοι του τοιχισμένου οικισμού της Σύρου, που από αυτήν την εποχή έχει αρχίσει να διαμορφώνεται. 16 Ως ένας από τους λόγους της σταδιακής επικράτησης του καθολικισμού αναφέρονται οι επιμιξίες μεταξύ των αυτοχθόνων και των εποίκων. Επειδή ήταν δύσκολο να βρεθούν γυναίκες από τη Δύση που θα επιθυμούσαν να μεταναστεύσουν στις Κυκλάδες, οι φράγκοι παντρεύονταν ορθόδοξες και τα παιδιά ήταν πιο πιθανό να ενταχθούν στην εκκλησία του πατέρα τους, ακόμη και μόνο για το λόγο της διατήρησης των οικονομικών και κοινωνικών προνομίων που ίσχυαν για τα μέλη της δυτικής Εκκλησίας. 17 Αν και ένα μέρος του πληθυσμού εξακολουθούσε να μένει προσδεδεμένο στο ανατολικό δόγμα, πολλοί ήταν αυτοί που αποφάσιζαν να ακολουθήσουν το δυτικό, χάριν της ασφάλειας και της προστασίας που θα μπορούσαν να τύχουν από τους δυτικούς γαιοκτήμονες, δικαστές και άρχοντες. 18 Υπάρχουν επίσης ενδείξεις ότι ο ορθόδοξος κλήρος, συχνότατα χαμηλότερης πνευματικής στάθμης σε σχέση με τους δυτικούς ιερείς, είναι πιθανό να σπάνιζε, ή και να απουσίαζε από τη Σύρο προς όφελος πολυαριθμότερων γειτονικών ορθόδοξων κοινοτήτων και οι ήδη λιγοστές οικογένειες να οδηγούνταν στη μετανάστευση. 19 Πρώτος γνωστός κυβερνήτης της Σύρου είναι ο Γουλιέλμος Σανούδος, ο πρωταγωνιστής του επεισοδίου που αναφέρθηκε, ο οποίος κυβέρνησε έως το Στα τέλη του 14ου αιώνα η Σύρος εξακολουθεί να αποτελεί μέρος του δουκάτου της Νάξου, καθώς μεταβιβάζεται, μαζί με την Άνδρο, ως προίκα στην κόρη του δούκα Φραγκίσκου Κρίσπη, Πετρονίλλα, η οποία παντρεύτηκε τον γιο του Βαϊλου της Εύβοιας Πέτρο Ζένο. Όπως και σε κάθε νησί, στη Σύρο ανώτατος άρχοντας κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας ήταν ο Κυβερνήτης ή Καπετάνιος, που διοριζόταν από τον δούκα και περιστοιχιζόταν από ντόπιους άρχοντες. Διασώζεται έγγραφο της όπου αναφέρεται ως Κυβερνήτης της Σύρου ο Πέτρος Ντελεβόγιας και δίπλα του οι Νικόλαος Ρούσσος, Τζώρτζης Φρέρης και δύο ακόμη συριανοί. 20 Η περίοδος της Φραγκοκρατίας για τη Νάξο και τη Σύρο λήγει ουσιαστικά το 1522, όταν ο στόλος του Χαϊρεντίν Βαρβαρόσσα λεηλάτησε τη Σύρο, τη Νάξο, την Πάρο και άλλα νησιά. Οι τελευταίοι δούκες της Νάξου, οι Κρίσποι, διατηρήθηκαν ως φόρου υποτελείς, έως ότου στα 1537 ο Σουλτάνος Σελίμ ο Β τούς εκδίωξε εγκαθιστώντας οθωμανικές αρχές. Τυπικά το Δουκάτο της Νάξου διατηρήθηκε και μετά την καθαίρεση των Κρίσπι, αφού ο Σελίμ ο Β τό παραχώρησε ως τιμάριο στον ισπανοεβραίο έμπιστό του Ιωσήφ Νάζη, ο οποίος δεν εκαταστάθηκε ποτέ σε κανένα νησί, αλλά ανέθεσε την διοίκηση στον τοποτηρητή Φραγκίσκο Κορονέλλο. Μετά το θάνατο του τελευταίου το 1569 ο Μουράτ Γ ( ) έθεσε τα νησιά 16 Αμπελάς Τιμολέων, ό.π., σσ Frazee Charles, ό.π., σσ Αμπελάς Τιμολέων, ό.π., σσ Αμπελάς Τιμολέων, ό.π., σσ. 411 και Αβούρης Σπυρίδων, ό.π., σ Δρακάκης Ανδρέας, ό.π., σ.7 9

13 στην απευθείας οθωμανική διοίκηση. Το 1580 εξέδωσε ειδικό καταστατικό χάρτη (ahd-nameh), στον οποίο, εκτός από τους νόμιμους φόρους και τις υποχρεώσεις των νησιωτών, περιλαμβάνονταν σημαντικά προνόμια, όπως το δικαίωμα ατομικής περιουσίας, θρησκευτικής ελευθερίας, απαλλαγής από έκτακτες εισφορές, ρύθμιση των συναλλακτικών σχέσεων και διαφορών κατά το τοπικό ισχύον δίκαιο, εξαίρεση από το παιδομάζωμα κ.ά. Στα θρησκευτικά προνόμια περιλαμβάνονταν και το δικαίωμα ανοικοδόμησης και επισκευής ναών, για καθολικούς και για ορθόδοξους, της κατασκευής κωδωνοστασίων και της τέλεσης λιτανειών και άλλων δημόσιων λατρευτικών εκδηλώσεων. 21 Στο δεύτερο μισό του 16 ου αιώνα αυξάνεται σημαντικά ο πληθυσμός του νησιού. Ενώ ο αριθμός των κατοίκων στα τέλη του προηγούμενου αιώνα πιθανότατα δεν ξεπερνούσε τους χίλιους, στα 1571 φτάνει τους 3000, γεγονός που οφείλεται στη μετανάστευση πολλών καθολικών από τα γειτονικά νησιά και την ηπειρωτική Ελλάδα. Αντίθετα, οι καθολικές κοινότητες των γειτονικών νησιών άρχισαν να φθίνουν. Στις αρχές του 17 ου αιώνα οι καθολικοί της Πάρου αποτελούνταν από 50 άτομα και της Ίου από ακόμη λιγότερα. Η Σίφνος το 1600 είχε 100 καθολικούς και 50 χρόνια αργότερα δεν υπήρχε κανένας, ενώ στη Σαντορίνη, στους κατοίκους καθολικοί ήταν οι 700. Την ίδια περίοδο στη Σύρο ζούσαν 2500 καθολικοί και 100 ορθόδοξοι μόνο. 22 Η συρρίκνωση του καθολικισμού κατά την Τουρκοκρατία οφείλεται στην ευνοϊκότερη μεταχείριση των ορθόδοξων σε βάρος των καθολικών εκ μέρους των οθωμανικών αρχών και τον σφετερισμό της περιουσίας των λατινικών επισκοπών από τους ορθόδοξους. Πολύ συχνά, όταν η θέση του καθολικού επισκόπου χήρευε, οι Οθωμανοί έβρισκαν την ευκαιρία να δημεύουν την εκκλησιαστική περιουσία των καθολικών και να την πωλούν σε τρίτους, συνήθως ορθόδοξους και συχνά οι νέοι επίσκοποι έρχονταν στη δύσκολη θέση να πληρώνουν πολλαπλάσια ποσά προκειμένου να ανακτήσουν τα χαμένα. 23 Στη Σύρο το φαινόμενο δεν πήρε μεγάλες διαστάσεις, λόγω τις γαλλικής προστασίας της έναντι της Υψηλής Πύλης, η οποία εξασφάλιζε και τον αποκλεισμό διορισμού ορθόδοξου επισκόπου, με αποτέλεσμα η ορθόδοξη κοινότητα να υπάγεται τον 16 ο αιώνα στην επισκοπή Τζιάς και Θερμίων. 24 Ο 17 ος αιώνας είναι ο αιώνας της ισχυροποίησης και της αποκρυστάλλωσης του καθολικισμού ως αποτέλεσμα της αναδιοργάνωσης της ρωμαϊκής εκκλησίας σύμφωνα με τις διατάξεις της συνόδου του Τρέντο. Αυτήν την περίοδο εγκαθίστανται στη Σύρο μέλη του τάγματος 21 Ρούσσος Μηλιδώνης Μάρκος, ό.π., σσ Δρακάκης Ανδρέας, ό.π., σ.78 και Frazee Charles, ό.π., σ Παπαδόπουλος Θωμάς, Καθολικοί και Ορθόδοξοι στις Κυκλάδες, στο ΕΕΚΜ, τ. ΙΕ, σσ , 1994, σσ Ρούσσος Μηλιδώνης Μάρκος, ό.π., σ

14 των Καπουτσίνων και γίνεται αυστηρότερη η διάκριση μεταξύ των δύο δογμάτων στο επίπεδο της λατρείας, η οποία ως τώρα παρουσίαζε μια μάλλον μεικτή, βυζαντινο - λατινική εικόνα. 25 Φορέας αυτής της αλλαγής υπήρξε ο επίσκοπος Ανδρέας Κάργας ( ). Πρώτο μέλημά του μετά την τοποθέτησή του στον επισκοπικό θρόνο ήταν η εξουδετέρωση των σχεδίων της ορθόδοξης κοινότητας για τον διορισμό ορθόδοξου επισκόπου, στόχος που στέφθηκε με επιτυχία χάρη στη συνεργασία των γάλλων πρέσβεων στην Κωνσταντινούπολη. Εξάλλου, εστίασε τις προσπάθειές του στην ανάσχεση των μεικτών γάμων και την εξάπλωση του δυτικού δόγματος με διατάξεις, συχνά και υπό την απειλή του αφορισμού, που αφορούσαν την βάπτιση των παιδιών που προέρχονταν από τέτοιους γάμους. Ενώ λ.χ. στη Νάξο από τα παιδιά μεικτών γάμων τα αγόρια ακολουθούσαν το θρήσκευμα του πατέρα και τα κορίτσια της μητέρας, στη Σύρο όλα βαπτίζονταν καθολικά. Οι κυρώσεις για όσους παρενέβαιναν τις διατάξεις ήταν και οικονομικές, καθώς ο επίσκοπος διατηρούσε θέσει δικαστικές και διοικητικές αρμοδιότητες εντός της κοινότητας. Είναι, τέλος, πιθανό ότι πριν την έλευση του Κάργα η λειτουργία τελούνταν στην ελληνική γλώσσα, αλλά λόγω του κινδύνου της μεταστροφής στην ορθοδοξία υιοθετήθηκε η λατινική. 26 Τον ίδιο αιώνα πυκνώνουν και οι αποστολές των λεγόμενων αποστολικών επισκεπτών (Visitatores Apostolici) από την ιδρυθείσα το 1622 στη Ρώμη Ιερά Σύνοδο για τη Διάδοση της Πίστης, υπηρεσία στην οποία μπορούσαν να απευθύνονταν οι πάντες για τα πάντα, Έλληνες ή ξένοι, κληρικοί και λαϊκοί και των δύο δογμάτων για προβλήματα θρησκευτικά, οικονομικά, αυστηρά κοινοτικά ή και προσωπικά, που αναφύονταν στις κατά τόπους κοινότητες. 27 Οι εκθέσεις των εκάστοτε επιθεωρητών παρέχουν πληροφορίες για τα έθιμα, τη γεωγραφία, την οικονομία, την ιστορία των κατά τόπους καθολικών κοινοτήτων, καθώς και στατιστικά στοιχεία για τον πληθυσμό των δύο δογμάτων ( Greci / Latini ή Franchi), τα οποία όμως συχνά είναι αντιφατικά και πρέπει να εκτιμώνται με επιφύλαξη. Άλλες πληροφορίες αφορούν τον κλήρο, τους μοναχούς, τους ναούς. Συχνά αυτοί οι επισκέπτες επικρίνουν ως ανορθόδοξα βυζαντινά έθιμα που επιβιώνουν στο λατινικό τυπικό, όπως η νηστεία του Δεκαπενταύγουστου, η όρθια στάση στις τελετές, η ευλογία των άρτων, η επίκληση αγίων του ανατολικού δόγματος, η καθυστερημένη βάπτιση των παιδιών κ.ά. 28 Αν και δεν είναι γνωστή κάποια σαφής αναφορά από αυτήν την περίοδο, μέρος αυτού του θρησκευτικού συγκρητισμού θα πρέπει οπωσδήποτε να θεωρήσουμε και τη λατρεία των εικόνων από τους πιστούς του δυτικού δόγματος, μέχρι και τις μέρες μας. Οι πιστοί, αλλιώς κάβοι (από το λατινικό caveo-ere, φροντίζω), παίρνουν ο καθένας με τη σειρά του στο σπίτι του για ορισμένο χρονικό διάστημα τη φορητή εικόνα ενός εξωκλησιού. Ο καθολικός επίσκοπος Νάξου de Stefani σε 25 Ρούσσος Μηλιδώνης Μάρκος, ό.π., σ Ρούσσος Μηλιδώνης Μάρκος, ό.π., σσ. 73 και Παπαδόπουλος Θωμάς, ό.π., σσ Ρούσσος Μηλιδώνης Μάρκος, ό.π., σ

15 αναφορά του για τη Σύρο το 1757 απευθύνει αυστηρές συστάσεις προς τους χλιαρούς καθολικούς που συμμετέχουν σε ιεροτελεστίες ορθοδόξων, καλούν τους ιερείς τους προς συμπαράσταση των ασθενών και ευλαβούνται τις εικόνες τους. 29 Ο καθολικός επίσκοπος Αλοϊσιος Μαρία Βλάγκης το 1843 ακόμη συνιστούσε στο ποίμνιό του να μην έχουν ορθόδοξες εικόνες στα σπίτια τους. 30 Τον 17 ο αιώνα εγκαθίστανται στη Σύρο και μέλη του τάγματος των Φραγκισκανών Καπουτσίνων. Υπό την προστασία των γάλλων πρέσβεων στην Κωνσταντινούπολη, αποκτούν τον δικό τους ναό, επιδίδονται στο κήρυγμα, την ίδρυση σχολείων, νοσοκομείου, εξομολογούν τα πλήθη και αυξάνουν τον καθολικό πληθυσμό. Ο γάλλος περιηγητής Pitton de Tournefort που ταξίδεψε στη Σύρο το 1700 γράφει στο χρονικό του Relation d un Voyage du Levant: Η Σύρα είναι το πιο καθολικό νησί του Αιγαίου. Εφτά ή οχτώ οικογένειες ορθόδοξων αντιστοιχούν σε έξι χιλιάδες ψυχές του καθολικού δόγματος. Όλα αυτά τα καλά οφείλονται στους Γάλλους Καπουκίνους. 31 Άλλη έκφραση του θρησκευτικού συγκρητισμού είναι το φαινόμενο της συλλειτουργίας των δύο δογμάτων στον ίδιο ναό, κυρίως στα άλλα νησιά των Κυκλάδων. Πιθανότατα η συνήθεια άρχισε από τα μικρότερα μέρη, όπου υπήρχε ένας μόνο οίκος λατρείας για τους πιστούς και των δύο δογμάτων, ενώ συχνά στους ναούς αστικών κέντρων υπήρχαν έδρανα απ όπου ο κλήρος των μεν παρακολουθούσε για λόγους αβροφροσύνης τη λειτουργία των δε, πρακτική που απαγορεύτηκε αργότερα από την καθολική εκκλησία.. 32 Αρκετές είναι και οι αναφορές για τη συμμετοχή ορθοδόξων στα κηρύγματα και τα μυστήρια των δυτικών ιερέων: Τα 1644 ο Ιησουίτης Ιωάννης Βαπτιστής d Alessio, κατά το σύντομο πέρασμά του από τη Σύρο, ύστερα από παράκληση του επισκόπου Δομήνικου Μαρέγκο, κήρυξε στους πιστούς, στους οποίους ανάμεσα παραβρέθηκαν και πολλοί ορθόδοξοι, ενώ ο ορθόδοξος ιερέας Μάρκος Κομνηνός σε επιστολή του το 1665 αναφέρει ότι οι ορθόδοξοι εξομολογούνταν στους Καπουτσίνους και παρακολουθούσαν τα κηρύγματά τους κατά τις Κυριακές και τις εορτές. 33 Οι ορθόδοξοι την περίοδο αυτή βρίσκονται κατά κάποιον τρόπο υπό περιορισμό. Ο αριθμός τους, αν και κυμαινόμενος και παρά τα αντιφατικά στοιχεία που δίνουν οι διάφοροι περιηγητές και αποστολικοί επισκέπτες, δεν ξεπερνά τα διακόσια άτομα κατά τη διάρκεια του 17 ου αιώνα. Ενώ, όπως σημειώθηκε, μέχρι τώρα υπάγονταν στην επισκοπή Τζιάς και Θερμίων, από το 1622 τίθενται υπό τον επίσκοπο Άνδρου. Μετά τον θάνατο του Ανδρέα Κάργα, ο οποίος είχε απαγορεύσει την ίδρυση ορθόδοξης επισκοπής, εκδηλώθηκε νέα κίνηση των ορθοδόξων προς επίτευξη του στόχου 29 Ρούσσος Μηλιδώνης Μάρκος, ό.π., σ Σιγάλας Αντώνιος, Τα εξωκλήσια της Σύρου μαρτυρούν την ελληνική καταγωγή των καθολικών κατοίκων της, ανάτυπο από την εφημερίδα Καθολική, αρ. φύλλ , Αθήνα 1968, σ Το παράθεμα μεταφρασμένο στο Σιμόπουλος Κυριάκος, Ξένοι Ταξιδιώτες στην Ελλάδα, , (τ. 3), τ. Β. σ. 166, Αθήνα Παπαδόπουλος Θωμάς, ό.π., σσ Γρηγορίου Π., Σχέσεις Καθολικών και Ορθοδόξων, σσ. 86 και 87, χ.έ., Αθήνα

16 τους, αλλά οι καθολικοί, με τη συνεργασία του γάλλου πρέσβη στην Κωνσταντινούπολη πέτυχαν, ώστε η Υψηλή Πύλη να απαγορεύσει όχι μόνο τη σύσταση επισκοπής, αλλά και την απλή επίσκεψη του ορθόδοξου επισκόπου Άνδρου, γεγονός που συνέβη για πρώτη φορά και μάλλον τυχαία μόλις το Εκτός αυτού, ο υπάρχων κλήρος τελούσε υπό την εξάρτηση του καθολικού επισκόπου, καθώς ακόμη και για την εγκατάσταση ενός ιερέα χρειαζόταν η έγκριση του καθολικού επισκόπου. 34 Δύο οικογένειες έδωσαν ορθόδοξους ιερείς στη Σύρο τον 17 ο αιώνα, των Σαλάχα και των Κομνηνών. Και ενώ ο πρώτος στη σειρά από την οικογένεια των Σαλάχα, ο παπα Γιαννούλης Σαλάχας πρωτοστάτησε στις προσπάθειες των ορθοδόξων στις αρχές του αιώνα για την σύσταση ορθόδοξης επισκοπής, οι απόγονοί του, ιερείς επίσης, όπως και τα μέλη της οικογένειας των Κομνηνών, πρόσκεινταν φιλικά απέναντι στον καθολικό επίσκοπο, συχνά μέσα από την εμπλοκή τους σε αξιώματα στην τοπική διοίκηση. 35 Από αυτήν την εποχή προέρχονται και οι πρώτες θετικές πληροφορίες για τους ορθόδοξους ναούς. Ανάμεσα στους πολυάριθμους καθολικούς ναούς, για τους οποίους γίνεται λόγος στο κυρίως μέρος αυτής της εργασίας, οι ορθόδοξοι ναοί δεν ξεπερνούν τους τέσσερις ή πέντε. Η έκθεση του αποστολικού επισκέπτη Σεμπαστιάνι το 1667 κάνει λόγο για δύο ορθόδοξους ναούς εντός του οικισμού και τρεις στην ύπαιθρο. Από αυτούς, οι δύο πρώτοι είναι σίγουρα οι ναοί του αγίου Νικολάου και της Αγίας Τριάδας, των οποίων η ύπαρξη κατά την παράδοση τουλάχιστον ανάγεται στην εποχή της Φραγκοκρατίας, ενώ από αυτούς της υπαίθρου, γνωστοί είναι μόνο οι ναοί της Παναγίας της Φανερωμένης στα Χρούσσα και της Αγίας Παρασκευής στη θέση Ξυλοκοπή. 36 Ο ναός του αγίου Νικολάου, που αναφέρεται σε έγγραφα του 1590 ως «των Ρωμαίων», ήταν ιδιωτικός, όπως όλοι οι ορθόδοξοι ναοί. Από τις πρώτες δεκαετίες του 17 ου αιώνα ανήκει στην ορθόδοξη οικογένεια των Σαλάχα, ιερέων όπως είδαμε, και μεταβιβάζεται κληρονομικά στους απογόνους της. Ανακαινίστηκε το 1686, το 1691, το 1763 και σε όλη την διάρκεια της ιστορίας του οι ιδιοκτήτες μεριμνούν ώστε να μην πέσει στα χέρια των καθολικών. Σε έγγραφο της επισκοπής Άνδρου του 1781, που επικυρώνεται και από το πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης, στο οποίο ορίζεται η τύχη του ναού σε περίπτωση απουσίας κληρονόμων, αναφέρεται: «Μετά δε τον θάνατον αυτού περιέλθει κατά κατά τον όμοιον τρόπο τω ρηθέντι Ιερωνύμω..ίνα μη περιέλθη και περιπέσει η ορθόδοξος ταύτη εκκλησία εις χείρας ετεροδόξων και μη εξ ορθοδόξου ρητού και δόγματος. Αν δε συμβή αποθανείν του Ιερωνύμου προ του Γερασίμου...αποφαινόμεθα μένη την αυτήν εκκλησίαν κτήμα και πράγμα και αφιέρωμα αναφαίρετον και αναπόσπαστον της Αγιωτάτης 34 Δρακάκης, ό.π., σ Δρακάκης, ό.π., σσ Δρακάκης, ό.π., σ

17 ταύτης Αρχιεπισκοπής Άνδρου και είναι υπό την εξουσίαν και κυριαρχίαν του κατά τόπον Αρχιερέως μετά πάντων των κτημάτων και αφιερωμάτων αυτής κινητών τε και ακινήτων». 37 Ο ναός της Αγίας Τριάδας υπήρξε για πολλές δεκαετίες διαφιλονικούμενος. Κτήμα από τα μέσα του 17 ου αιώνα της ορθόδοξης οικογένειας Βαϊκού, πέρασε στα χέρια των ορθόδοξων, αλλά φιλοκαθολικών ιερέων της οικογένειας των Κομνηνών, για να καταλήξει στην κυριότητα του καθολικού κλήρου, έπειτα των Καπουτσίνων, και να αποδοθεί τελικά, ύστερα από χρόνιους δικαστικούς αγώνες, στους ορθόδοξους με παρέμβαση του πατριαρχείου και διάταγμα του σουλτάνου το Ο ναός της Αγίας Παρασκευής είναι ο μόνος που παρέμεινε μονίμως στους ορθόδοξους, ενώ ο ναός της Φανερωμένης, για τον οποίον γίνεται λόγος στο οικείο κεφάλαιο, πέρασε τελικά στους καθολικούς. Ο 18 ος αιώνας χαρακτηρίζεται από την αύξηση του καθολικού κλήρου, την εγκατάσταση στη Σύρο του τάγματος των Ιησουιτών, τις διενέξεις μεταξύ των Φραγκισκανών και καθολικού επισκόπου, καθώς και μια τάση αποδέσμευσης του ορθόδοξου κλήρου από την καθολική εκκλησία στο δεύτερο μισό του αιώνα. Τα μέλη της κοινότητας συμπεριλαμβανομένων και των απόδημων σε Κωνσταντινούπολη και Σμύρνη αγγίζουν τις 2500, που εξυπηρετούνται από κατά μέσο όρο ιερείς, πολλοί από τους οποίους εργάζονται εκτός Σύρου. Το 1744 υπηρετούσαν 30 ιερείς στη Σύρο και 25 εκτός, καθώς και 30 Δομηνικανίδες και 26 Φραγκισκανίδες. Το 1757 επί 50 ιερέων 8 υπηρετούν στην Κωνσταντινούπολη, 6 στον ενετικό στόλο και από ένας σε Άγκυρα, Σίφνο, Κέα, Αντίπαρο, Ναύπλιο, Μεθώνη, Κορώνη, και Τρίπολη, όπου υπήρχε μικρή ουνιτική αρμένικη κοινότητα., ενώ προς τα τέλη του αιώνα εγκαθίστανται και μοναχές της Αγίας Ούρσουλας. 39 Παρόλο που από τον προηγούμενο αιώνα καλούνταν στη Σύρο Ιησουίτες από άλλες περιοχές του Αιγαίου για να κηρύξουν, μόλις το 1744 το τάγμα απέκτησε επι τόπου βάση. Οι πρώτοι Ιησουίτες, υπό την προστασία του γάλλου πρέσβη στην Κωνσταντινούπολη M. A. De Castellane, προκάλεσαν την αντίδραση των καπουτσίνων, οι οποίοι εκδηλώθηκαν έντονα εναντίον του επισκόπου Δελόγκη, ο οποίος αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την έδρα του. Επιδόθηκαν στην κατήχηση, την κήρυξη των Πνευματικών Ασκήσεων του Ιγνάτιου Λογιόλα, τη διδασκαλία των νέων και την οργάνωση των πιστών σε αδελφότητες κατά το φύλο, την ηλικία και το επάγγελμα. 40 Από τις αρχές του 18 ου αιώνα ο ορθόδοξος ιερέας Γεώργιος Γκύζης προσπάθησε να ενισχύσει τους δεσμούς της μικρής ορθόδοξης κοινότητας με την επισκοπή της Άνδρου. Οι απόγονοί του, μέλη της οικογένειας Πολυκρέτη, που έδρασαν από το 1729 έως το 1808 ήταν αυτοί 37 Το πλήρες κείμενο δημοσιεύεται μεταφρασμένο στο Δρακάκης, ό.π., σσ Όλο το ιστορικό του ναού στο Δρακάκης, ό.π., σσ Ρούσσος Μηλιδώνης Μάρκος, ό.π., σσ. 109, και Ρούσσος Μηλιδώνης Μάρκος, ό.π., σσ

18 που αποδέσμευσαν εντελώς τους ορθόδοξους από την εξάρτησή τους από τον καθολικό επίσκοπο. Αντιδρώντας προς τη θρησκευτική πολιτική των Πολυκρέτη, η καθολική εκκλησία σκλήρυνε τη στάση της προς τους ορθόδοξους με νέες αυστηρές διατάξεις για την ανάσχεση των μεικτών γάμων και τον σαφέστερο διαχωρισμό των δύο δογμάτων σε λειτουργικό και εθιμικό επίπεδο. 41 Ο 19 ος αιώνας έφερε τους καθολικούς των Κυκλάδων αντιμέτωπους με τη δημιουργία του ελληνικού κράτους και αυτούς της Σύρου με τη δημιουργία μιας νέας πόλης στο νησί, απ τις μεγαλύτερες του νέου κράτους. Σε γενικές γραμμές οι καθολικοί την περίοδο της Τουρκοκρατίας δεν είχαν πολλά παράπονα από την κεντρική διοίκηση. Η κυβέρνηση του σουλτάνου λίγο ενδιαφερόταν για τα εσωτερικά της κοινότητας από τη στιγμή που οι φόροι που απαιτούσε καταβάλλονταν εγκαίρως. Η ελληνική επανάσταση αποτέλεσε ένα δίλημμα για τους έλληνες καθολικούς αφ ενός, παρά τις εγγυήσεις των επαναστατών για θρησκευτική ελευθερία, οι καθολικές κοινότητες θα κατέληγαν μια μικρή μειονότητα σε ένα ορθόδοξο κράτος, εντός του οποίου η γαλλική προστασία θα έπαυε να ισχύει, σε μια εποχή μάλιστα τεταμένων σχέσεων του πατριαρχείου της Κωνσταντινούπολης και της Ρώμης, λόγω της δράσης των δυτικών ιεραποστόλων στην Ανατολή. Από την άλλη, η ενδεχόμενη ήττα ή νίκη των Ελλήνων μπορούσε να προκαλέσει την οργή των Τούρκων στις καθολικές κοινότητες που θα έμεναν εκτός των συνόρων του νέου κράτους. 42 Με την τοποθέτηση του καθολικού Όθωνα στο Βασίλειο της Ελλάδας οι καθολικοί ικανοποιήθηκαν γνωρίζοντας ότι ο ηγεμόνας τους έχει την ίδια πίστη με αυτούς. Αμέσως μετά την άφιξή του οι καθολικοί πρεσβευτές στην Αθήνα και το Βατικανό κινητοποιήθηκαν ώστε να αναγνωριστεί ο επίσκοπος Σύρου Αλοϊσιος Βλάγκης (Luigi Blanchis, ) Αποστολικός Επίτροπος στην Ελλάδα, εγγύηση για τη βιωσιμότητα των καθολικών κοινοτήτων. 43 Το συμβούλιο του οποίου προΐστατο ο Βλάγκης προχώρησε στην ίδρυση καθολικών ναών στο νέο κράτος με χρηματοδοτήσεις ευρωπαίων ηγεμόνων. Επί Όθωνα ιδρύθηκε και ο ναός του Αγ. Διονυσίου του Αρεοπαγίτη στην Αθήνα. 44 Την ίδια εποχή ο επίσκοπος Βλάγκης και οι διάδοχοί του ανοικοδομούν παλιούς ναούς και ιδρύουν νέες ενορίες στη Σύρο, όπου μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα έχει οικοδομηθεί μια νέα πόλη. Σε μικρή απόσταση από την παλιά πόλη της Σύρου από το 1821 αρχίζουν να εγκαθίστανται γύρω από το λιμάνι οι πρώτοι πρόσφυγες από τη Χίο, τη Σμύρνη και άλλα μέρη της Μικράς Ασίας. Ο πρεσβευτής της Αυστρίας Anton Prokesch von Osten όταν για πρώτη φορά το Σεπτέμβρη του 41 Δρακάκης, ό.π., σσ και Ρούσσος Μηλιδώνης Μάρκος, ό.π., σσ Βλ. Frazee Charles, ό.π., σσ Frazee Charles, ό.π., σ. 39. Ο Όθων επισκέφτηκε οχτώ φορές τη Σύρο, βλ. Δρακάκης Ανδρέας, Επισκέψεις του Βασιλέα Όθωνα στη Σύρο, Συριανά, τ. 2, 1983 σσ βλ. Δαλέζιος Ευγένιος, Ο εν Αθήναις καθεδρικός ναός του Αγίου Διονυσίου του Αρεοπαγίτου ( ), χ.έ., Αθήναι

19 1824 επισκέφτηκε τη Σύρο δεν αντίκρυσε παρά σκηνές δυστυχίας και εξαθλίωσης: χιλιάδες πρόσφυγες διασκορπισμένοι στην παραλία σε σκηνές ή ξύλινες παράγκες, χωρίς προσωρινά καταλύματα. Σε επόμενη επίσκεψή του μετά από πέντε μόνο μήνες, τον Φεβρουάριο του 1825, μιλάει με έκπληξη και θαυμασμό για τα καινούργια σπίτια, γύρω στα εκατό, που είχαν χτιστεί στις πλαγιές του λόφου πάνω από το λιμάνι και τη δημιουργία μιας νέας πόλης. 45 Σε απογραφή του 1828 οι αυτόχθονες κάτοικοι της παλιάς πόλης, της Άνω Σύρου, έφταναν τους 5268, και της Ερμούπολης τους Στο πλαίσιο της γοργής οικοδομικής ανάπτυξης χτίζονται και οι πρώτες ορθόδοξες εκκλησίες για την κάλυψη των αναγκών των νέων εποίκων. Ο Αλέξανδρος Αξιώτης, πρώτος έπαρχος Μυκόνου και Σύρου, αναφερόμενος στις προσπάθειές του για την οικοδόμηση της πρώτης εκκλησίας της Ερμούπολης κάνει λόγο για τις δυσκολίες που αντιμετώπισε κατά την ανεύρεση και αγορά της κατάλληλης θέσης, «καθότι οι αυτόχθονες Σύριοι δεν παρεχώρουν τότε ούτε σπιθαμήν γης εις τους παροίκους, οποιανδήποτε ποσότηταν χρημάτων και αν ήθελον τοις προσφέρει, πολλώ δε μάλλον προκειμένου λόγου περί ανεγέρσεως εκκλησίας του ανατολικού δόγματος» 47. * Η εσωτερική διακόσμηση των παλαιότερων καθολικών ναών που αυτήν την εποχή ανοικοδομούνται και επεκτείνονται και των νέων που ιδρύονται ακολουθεί αυτήν την ευρύτερη αρχιτεκτονική δραστηριότητα. Στις σελίδες που ακολουθούν παρουσιάζονται σαν σε μια πρώτη χαρτογράφηση τα έργα ζωγραφικής που υπάρχουν σήμερα στους καθολικούς ναούς της Σύρου, γι αυτό και ακολούθησα τοπογραφικά κριτήρια ως προς τη διάρθρωση του υπό εξέταση υλικού. Η προγενέστερη ευρωπαϊκή ζωγραφική παράδοση, η τοπική εκφορά του δυτικού δόγματος και οι τοπικές κοινωνικές συνθήκες είναι, όσο το δυνατόν, τα κύρια πεδία διερεύνησης. 45 Τραυλού Ιωάννη-Κόκκου Αγγελικής, ό.π., σσ Αμπελάς Τιμολέων, ό.π., σ Η αναφορά του της 21/1/1824 στο Γ.Α.Κ., Εκτελεστικό, φάκ. 3 (1824). Το εδώ παράθεμα από Τραυλού Ιωάννη- Κόκκου Αγγελικής, ό.π., σ

20 εικ. 1 ο πρώτος χάρτης της Σύρου, της μεσαιωνικής Suda (Christoforo Buondelmonti, 1420) εικ. 2 Η Σύρα του 18 ου αι., μετέπειτα Άνω Σύρος (Choisseul Gouffier, 1776) εικ. 3 Ψήγματα ρομαντικής διάθεσης που μπορεί να εμπνεύσει το κυκλαδίτικο τοπίο ή συμβολική υπόμνηση της ταραχώδους σχέσης δύο πόλεων στο πρώτο επίπεδο της εικόνας. Στο βάθος, η Ερμούπολη έχει προ πολλού εξαπλωθεί κατά μήκος του φυσικού λιμένα, για να επεκταθεί αργότερα έως την κορυφή του γυμνού λοφίσκου στα δεξιά, ενώ η Άνω Σύρος μόλις που διακρίνεται στην κορυφή του κεντρικού λόφου. Χαρακτηριστική είναι η άκτιστη έκταση μεταξύ των δύο πόλεων που ακόμη κρατούν τις αποστάσεις τους. (E. Rey, 1843) 17

21 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΝΑΟΙ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ Στο πρώτο κεφάλαιο εξετάζεται η εικόνα που παρουσιάζει η εικονογράφηση των ναών που βρίσκονται εντός του οικισμού της Άνω Σύρου. Η διακόσμησή τους παρακολουθώντας την οικοδομική δραστηριότητα του 19 ου αιώνα αναπτύσσεται στο δεύτερο μισό του αιώνα, ενώ λόγω της παλαιότητας των ναών συχνά είναι δυνατό μέσα από αναφορές περιηγητών να γνωρίζουμε την ύπαρξη προγενέστερων έργων που δεν υπάρχουν πια. Στο εσωτερικό του συνόλου παρουσιάζονται οι διαφοροποιήσεις που οφείλονται στην ιδιαιτερότητα των ταγμάτων που δραστηριοποιήθηκαν στο χώρο, καθώς και η συνύπαρξη παλαιότερων ή νεότερων παραδόσεων. Οι πίνακες στον καθεδρικό ναό του αγίου Γεωργίου είναι κυρίως έργα ακαδημαϊκών ζωγράφων και μαζί με τα έγχρωμα αγάλματα συνοψίζουν τα κυριότερα δόγματα και την πολιτική της ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας του 19 ου αιώνα. Στον ναό των Ιησουιτών, την Παναγία του Καρμήλου, εικονογραφούνται μέσα από ακαδημαϊκά έργα θέματα που θεολογικά καλλιέργησε το τάγμα, ενώ διαφαίνεται και η ευελιξία της δυτικής εικονογραφίας. Ο νεότερος διάκοσμος του ναού του αγίου Ιωάννη συνεχίζει την παλαιότερη παράδοση, την τοπική ή του τάγματος των καπουτσίνων, μέσα από έργα λαϊκής τεχνοτροπίας, όπως συμβαίνει και στη δεύτερη ενορία του οικισμού, στο ναό του αγίου Σεβαστιανού, και στις δύο μικρότερες εκκλησίες που εξετάζονται, την Κιουρά της Πλάκας και το ναό της Αγίας Τριάδας. Για λόγους οικονομίας και της φτωχότερης διακόσμησής τους έμειναν εκτός οι ναοί του αγίου Αντωνίου του Ερημίτη και της Κιουράς του Κάρλου, που παρά την παλαιότητά τους ελάχιστες πληροφορίες διασώζονται γι αυτούς. 18

22 Ο ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΣ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ Ιστορικό του ναού Ο ναός του Αγίου Γεωργίου στην κορυφή του λόφου όπου εκτείνεται ο μεσαιωνικός οικισμός της Άνω Σύρου έχει ιδιαίτερη ιστορική και συμβολική σημασία για την ιστορία της τοπικής καθολικής κοινότητας και κατά προέκταση για τη φυσιογνωμία του υπόλοιπου τριγύρω αστικού χώρου, τον οποίο εκπροσωπεί η Ερμούπολη. Από την εμβληματική του θέση ανέκαθεν αποτελούσε το βασικό τοπόσημο γύρω από το οποίο αναπτύχθηκε χωροταξικά ανά τους αιώνες ο γύρω οικισμός, αλλά και το σταθερό σημείο αναφοράς στην κοινωνική και θρησκευτική ζωή των κατοίκων. Έχοντας τη φήμη του αρχαιότερου χριστιανικού ναού του νησιού, εκτός από σπάνια και αποσπασματικά ιστορικά τεκμήρια, μόνο θρύλοι και παραδόσεις ανάγουν την οικοδόμησή του στην πρώιμη βυζαντινή περίοδο, γύρω στον 5 ο ή 6 ο αι. Σύμφωνα με κάποιες απ αυτές η αρχική τοποθεσία για την οποία προοριζόταν η ανέγερση του ναού ήταν στη θέση Πέτρα, στις ΝΔ παρυφές της κατοπινής Ερμούπολης, η οποία έλαβε το όνομά της από τη συσσώρευση αυτών των οικοδομικών υλικών όμως κάθε βράδυ τα υλικά εξαφανίζονταν ως εκ θαύματος, για να εμφανιστούν στην κορυφή του λόφου του Μεσοβουνίου, επιθυμία του αγίου-προστάτη των χριστιανών από τις ληστρικές επιδρομές των πειρατών, ώστε να εποπτεύει το πέλαγος. 48 Για την αναγωγή του ναού στη βυζαντινή περίοδο, πριν δηλαδή από την εποχή της Φραγκοκρατίας, συνηγορεί η μαρτυρία του επισκόπου Θήρας N. Marinelli. Σε αδημοσίευτη εργασία του για την ιστορία της Σύρου στα λατινικά αναφέρει: «Στον παλαιό μητροπολιτικό ναό του Αγίου Γεωργίου του Μεγαλομάρτυρα, τον οποίο αντικατέστησε η σημερινή εκκλησία το 1834, κάτω από το δάπεδο του παρεκκλησίου της Παναγίας του Ροδαρίου, βρέθηκε εγχάρακτη επιγραφή με λατινικά και ελληνικά γράμματα. Από αυτήν πληροφορούμαστε ότι το πρώτο ναϊδριο του Αγίου Γεωργίου στην ίδια θέση ανακαινίστηκε το Την επιγραφή ανέγνωσαν Άγγλοι ευγενείς Μιλόρδοι που είχε προσκαλέσει στη Σύρο ο πρόξενος της χώρας τους Φραγκίσκος Βιτάλης. Η ανάγνωση έγινε ενώπιόν μου μετά τη χειροτονία κατωτέρων κληρικών». 49 Επομένως, κατά πάσα πιθανότητα υπήρχε από τη βυζαντινή εποχή ένα ξωκλήσι του Αγίου Γεωργίου στην κορυφή του λόφου, την κυριότητα του οποίου απέκτησαν οι δυτικοί την περίοδο της Φραγκοκρατίας. Μια τέτοια εικασία εξηγεί και την επιμονή 48 Ρούσσος-Μηλιδώνης, Syra Sacra, εκδ. ΚΙ.ΚΕ.ΔΕ, Σύρος 2000 (1993),σ Ρούσσος-Μηλιδώνης, Καθεδρικός Ναός Αγίου Γεωργίου, σσ Η ίδια μαρτυρία και στο Δρακάκης, ό.π., σ

23 με την οποία διεκδίκησε η ορθόδοξη κοινότητα την κυριότητα του ναού, τον οποίο πάντοτε θεωρούσαν δικό τους, μετά την κατάλυση του δουκάτου της Νάξου. Το έτος 1594 ο λατίνος επίσκοπος Σύρου Αυγουστίνος Γιζόλφος ( ) αναφέρει την κατάληψη του ναού από ορθόδοξους την περίοδο , ενώ ο επίσκοπος Ανδρέας Κάργας ( ) σε εγκύκλιο της αναφέρει ότι «Οι Έλληνες κούρασαν πολύ τους Λατίνους για να τούς επιστρέψουν τον Άγιο Γεώργιο». 51 Ας σημειωθεί ότι η έλλειψη γραπτών μαρτυριών για τα χρόνια πριν το 1617 οφείλεται στην πυρπόληση του ναού και της επισκοπικής κατοικίας από τον τούρκο αρχιναύαρχο Καπουδάν Πασά, κατά την οποία αποκεφαλίστηκε ο επίσκοπος Ανδρέας Κάργας και αποτεφρώθηκαν τα αρχεία που φυλάσσονταν στην οικία του. Η επόμενη οικοδομική φάση του ναού, που όμως μαρτυρείται με ασφάλεια, αναπτύσσεται με κάποιες ασυνέχειες στο πρώτο μισό του 17 ου αιώνα με στόχο διεύρυνση του προϋπάρχοντος κτίσματος και δεν είναι άσχετη με τη γενικότερη ανασυγκρότηση του καθολικισμού ύστερα από τις μεταρρυθμιστικές προσπάθειες της Συνόδου του Τρέντο ( ) και τη δράση του επισκόπου Ανδρέα Κάργα σε τοπικό επίπεδο. Το έτος 1598 χρονολογείται η διαθήκη του Μάρκου Βακόνδιου Βασάλου, ενός από τους προκρίτους της Σύρου, δια της οποίας κληροδοτεί στην επισκοπή το σπίτι του που βρίσκεται δίπλα στο ναό, ώστε να γίνει η διεύρυνση, καθώς και ένα παραθαλάσσιο οικόπεδο, που διέθεσε για τον ίδιο σκοπό. 52 Οι εργασίες δεν είχαν τελειώσει όταν επέδραμε ο Καπουδάν Πασάς το Ο επίσκοπος Θήρας Δεμάρκης ( ), όπως αναφέρει σε έκθεσή του προς τη Ρώμη το 1624, βρήκε τον ναό ημικατεστραμμένο, φτωχό και μικρό: «Ο καθεδρικός ναός δεν έχει ούτε κάλυψιν των τοιχών και του δαπέδου, ούτε άγιον δισκοπότηρο, εκτός δύο εκ ξύλου, πάντων κατεστραμμένων παρά του ειρημένου Καπετάν Πασσάν, όστις εσύλησεν την Επισκοπήν, κατέστρεψε τας ιεράς αισθήτας, τα αργυρά δισκοπότηρα, φυάλας, κάλικας, και πάσαν άλλη διακόσμησιν τόσον της εκκλησίας, όσον και της Επισκοπής». 53 Οι οικονομικές δυσχέρειες που ακολούθησαν τη λεηλασία του Καπουδάν Πασά δεν επέτρεψαν τη συνέχιση των εργασιών από τους διαδόχους του Ανδρέα Κάργα. Ο επίσκοπος Ιωάννης Γεράρδης ( ) ταξίδεψε το 1622 στη Ρώμη για να παραδώσει στον πάπα Γρηγόριο ΙΕ ( ) ικετήρια επιστολή των ιερέων και των κατοίκων της Σύρου για βοήθεια. 54 Ο επίσκοπος Δομήνικος Μαρέγκος ( ) αναφέρει στις : «Ο Ντόμος του Αγίου Γεωργίου είναι πολύ μικρός και βρίσκεται σε κακή κατάσταση. Λείπουν τα μέσα για να τον επισκευάσουμε και διευρύνουμε. Η Επισκοπή και η 50 Ρούσσος-Μηλιδώνης, Syra Sacra, σ το παράθεμα στο Ρούσσος-Μηλιδώνης, ό.π., σ Δρακάκης, Ανδρέας Θ., Η Σύρος επί Τουρκοκρατίας, (τ. 2), τ. Α, Τύποις «Θάρρους», εν Ερμουπόλει Σύρου 1948 ό.π., σ Hofmann G., Vescovadi Catolici della Grecia, III: Syros, Roma 1937, p. 23 Orientalia Christiana Analecta, 112. Το παράθεμα μεταφρασμένο στα ελληνικά στο Δρακάκης, ό.π., σ Ρούσσος Μιχαήλ, Ρούσσος Νικόλαος, Επίσκοποι Σύρου ( ), σ. 40, Έκδοση Καθολικής Επισκοπής Σύρου,

24 Κοινότητα στερούνται χρημάτων εξαιτίας των τυράννων που μετέβαλαν τη Σύρα σε μικρή Τουρκία». 55 Οι εργασίες άρχισαν ξανά στα 1631 και διήρκεσαν αρκετές δεκαετίες με εισφορές όχι μόνο από ντόπιες οικογένειες. Κάποιος Micheletto Contostavlo από τη Σίφνο αφήνει με τη διαθήκη του της 4 ης Ιουνίου 1667 «εκατόν πεντήκοντα ρεάλια δια την εκκλησίαν του αγίου Γεωργίου της Σύρου δια την οικοδομήν να δοθώσιν εις χείρας του δον Giorgio Dunavi, και του Padre Giorgio Privileggio». 56 Ο ναός δόθηκε ξανά στη δημόσια λατρεία το 1652 δίχως όμως να έχουν περατωθεί οι εργασίες αποκατάστασης. Τον Αύγουστο του ίδιου έτους επισκέφθηκε τη Σύρο ο Βερνάρδος εκ Παρισίων, ηγούμενος των Καπουτσίνων στη μονή της Χίου, ως αποστολικό επισκέπτης των νησιών του Αρχιπελάγους. Σε ενημερωτική του έκθεση προς τη Ρώμη σημειώνει για το ναό: «Ο καθεδρικός ναός έχει 62 πόδια μήκος, συμπεριλαμβανομένου και του νέου τμήματος 29 ποδών, το οποίο πρόσθεσε προς το μέρος της εισόδου, ο γενικός βικάριος Ιωάννης Μαρία. Το εύρος πλησιάζει τα 39 πόδια. Τα κλίτη του ναού χωρίζονται με τόξα τα οποία στηρίζονται σε εννέα μαρμάρινους κίονες και δύο κτιστούς πεσσούς. Το δάπεδο είναι καλυμμένο με μάρμαρο. Η περιουσία του ναού συνίσταται σε δύο αργυρές πυξίδες, ένα μαρμάρινο βαπτιστήριο στο παρεκκλήσιο Παναγίας του Ροδαρίου, ένα μεγάλο ξύλινο κάθισμα, στο ιερό για τον κλήρο, μερικές εικόνες και τον επισκοπικό θρόνο». 57 Οι εργασίες συνεχίστηκαν με την άνοδο στον επισκοπικό θρόνο του Ιωσήφ Γκουάρκη ( ). Μεταξύ των ετών 1655 και 1661 διευρύνθηκε ο ναός προς τα δυτικά, υπερυψώθηκε και καλύφθηκε με θολωτή οροφή το μεσαίο κλίτος, όπως και τα χαμηλότερα πλευρικά. Στους πλάγιους τοίχους του κεντρικού κλίτους ανοίχτηκαν τέσσερα μικρά παράθυρα, ενώ στο πλευρικό νότιο κλίτος ανοίχτηκαν τέσσερα παράθυρα, ώστε να αυξηθεί ο εσωτερικός φωτισμός. Προστέθηκε ακόμη ένα μικρό κωδωνοστάσιο, και δημιουργήθηκαν τα παρεκκλήσια του Αγίου Ανδρέα, της Παναγίας του Ροδαρίου και του Αγίου Αντωνίου της Πάδοβα, το οποίο χρηματοδότησαν ανδριώτες έμποροι. Ιδιαίτερη σημασία δόθηκε στη μνημειώδη για τα δεδομένα της εποχής κεντρική είσοδο, με τα δύο μικρά παράθυρα που διανοίχτηκαν στα πέρατα των πλευρικών κλιτών και την κεντρική είσοδο με την κλίμακα, το μαρμάρινο υπέρθυρο και τους κτιστούς κίονες. Για τη συγκέντρωση οικοδομικών υλικών λιθολογήθηκαν ερείπια της αρχαίας παραθαλάσσιας πόλης, τα οποία αυτήν την εποχή ήταν ακόμη ορατά. Τα επιτεύγματά του μαρτυρούν 5 σχέδια που απέστειλε το 1661 στην Ιερά Σύνοδο για τη Διάδοση της Πίστης. 58 Ο ναός του 1661 κράτησε τη μορφή του ως την εκ βάθρων ανοικοδόμησή του την διετία με εξαίρεση μικρές μόνο επεμβάσεις στη διάρκεια του 18 ου αιώνα. Πάντοτε όμως ο ναός 55 Hofmann G., ό.π., σ.50. Το παράθεμα μεταφρασμένο στα ελληνικά στο Ρούσσος-Μηλιδώνης, Syra Sacra, σ Καρπάθιος Κ., Ράμφος Ι., Η Λατινική Προπαγάνδα και αι Κυκλάδες κατά τον ΙΗ αιώνα, σ. 23, εν Αθήναις το παράθεμα στο Ρούσσος-Μηλιδώνης, Καθεδρικός Ναός Αγίου Γεωργίου, ό.π., σσ Ρούσσος-Μηλιδώνης, Καθεδρικός Ναός Αγίου Γεωργίου, ό.π., σσ

25 κρινόταν ανεπαρκής και τα ιερά σκεύη λιγοστά και φτωχικά. Ο επίσκοπος Αντώνιος Ιουστινιάνης ( ) σε έκθεσή του αναφέρει: «Ο ναός στερείται πολλών απαραιτήτων αντικειμένων, όπως είναι τα αναλόγια, τα καθίσματα για τους κληρικούς στο ιερό, τα καθίσματα για τους πιστούς στον κυρίως ναό, τα βιβλία για τις βαπτίσεις, για τους γάμους και τους θανάτους. Το δάπεδο της εκκλησίας καλύφθηκε από τεμάχια μαρμάρων από τάφους. Το σκευοφυλάκιο, αρκετά μεγάλο και φωτεινό, διαθέτει μόνο ένα τραπέζι. Χρειάζονται ντουλάπια και ένας νιπτήρας για τους ιερουργούς Τα άμφια και τα άλλα χρήσιμα για τις τελετές αντικείμενα, δεν είναι πάντα σε καλή κατάσταση. Εντός κρυστάλλινου δοχείου φυλάσσονται λείψανα των αγίων Βίκτωρος και Σεκούνδου, τα οποία μού πρόσφεραν στη Ρώμη. Έχουμε επίσης ένα τεμάχιο από το λείψανο του αγίου μάρτυρα Ανδριανού, χωρίς όμως δίπλωμα αυθεντικότητας. Το τοποθέτησα σε ειδικό χώρο του ιερού, ενώ μέχρι τώρα ήταν στο σκευοφυλάκιο. Τα λείψανα αυτά εκτίθενται στην προσκύνηση των πιστών κάθε πρώτη Κυριακή του μήνα και μεταφέρονται με ευλάβεια κατά την περιφορά των αδελφοτήτων του Πανάχραντου Μυστηρίου και του Αγίου Ροδαρίου. Και οι δύο αυτές αδελφότητες ιδρύθηκαν στα τέλη του 16 ου αιώνα από τον μακαρίας μνήμης Σεβασμιώτατο Αυγουστίνο Γιζόλφο». 59 Ο επίσκοπος Μιχαήλ Κάρος ( ) συνέδεσε το όνομά του με την κατασκευή του παρεκκλησίου του Τιμίου Σταυρού και την επικάλυψη του δαπέδου των πλευρικών κλιτών με μάρμαρο, για την οποία εργάστηκαν παριανοί τεχνίτες 60 το Η αρχιτεκτονική εικόνα που παρουσιάζει σήμερα ο καθεδρικός ναός του Αγίου Γεωργίου είναι αποτέλεσμα της έντονης οικοδομικής δραστηριότητας που χαρακτηρίζει τα θρησκευτικά και εκκλησιαστικά πράγματα τον 19 ο αιώνα τόσο για την καθολική κοινότητα, όσο και για το ορθόδοξο, αστικό περιβάλλον της νέας πόλης, της Ερμούπολης. Οι πιο συστηματικές προσπάθειες άρχισαν από την αρχή του αιώνα με τον αρχιεπίσκοπο Ιωάννη Βαπτιστή Ρουσσίν ( ). Τα 1816 μετέβη στη Ρώμη προκειμένου να ζητήσει από την Ιερά Σύνοδο την απαραίτητη έγκριση αλλά και οικονομική ενίσχυση για την ανακατασκευή. Δεν κατάφερε να εξασφαλίσει τα χρήματα, μόνο μία βεβαίωση με την οποία ο πάπας Πίος Ζ χορηγούσε λυσίποινα σε όσους θα συνέβαλλαν οικονομικά: «Ο Σεβ. Ι. Β. Ρουσσίν, Επίσκοπος Σύρας, στο Αιγαίο Πέλαγος, βεβαιώνει ότι η μητρόπολή του είναι πολύ μικρή για να στεγάσει το πλήθος των πιστών ιδίως κατά τις εορτές. Επειδή όμως δεν έχει τη δυνατότητα να ανταπεξέλθει στα έξοδα, παρακάλεσε ταπεινά, όπως με τη χορήγηση πνευματικών αγαθών (λυσιποίνων), παρακινηθεί η ευσέβεια των πιστών ώστε να συμβάλουν στην υλοποίηση του άγιου αυτού έργου. Ο Αγιώτατος Κύριός μας Πίος Ζ, θεία προνοία Πάπας, σε όλους τους πιστούς του Χριστού και σε κάθε ένα χωριστά, ανεξάρτητα φύλου, που μετανοούν ειλικρινά, εξομολογούνται, λαβαίνουν τα άχραντα μυστήρια και προσφέρουν κάποιο θεάρεστο έργο ή την 59 το παράθεμα στο Ρούσσος-Μηλιδώνης, Καθεδρικός Ναός Αγίου Γεωργίου, ό.π., σ Ο μαστρο Θοδωρής του μισέρ Λιονή και ο μαστρο Νικόλας Λιπράντης (βλ. Ρούσσος-Μηλιδώνης, Καθεδρικός Ναός Αγίου Γεωργίου, ό.π., σ. 25, όπου και δημοσιεύεται το συμφωνητικό) 22

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΑ ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΆΔΕΙΑ ΓΑΜΟΥ

ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΑ ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΆΔΕΙΑ ΓΑΜΟΥ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΑ ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΆΔΕΙΑ ΓΑΜΟΥ Α) Μεταξύ Ελλήνων και ορθοδόξων Χριστιανών Απαιτούνται τα εξής έγγραφα: α) πιστοποιητικό αγαμίας του Γαμπρού, β)πιστοποιητικό αγαμίας της Νύφης το πιστοποιητικό

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσωπο», που εδρεύει στη Χώρα Τήνου.

Πρόσωπο», που εδρεύει στη Χώρα Τήνου. A) Στην Καθολική Αρχιεπισκοπή Νάξου, Τήνου, Άνδρου, Μυκόνου: 1) «Καθολική Αρχιεπισκοπή Νάξου-Τήνου-Άνδρου-Μυκόνου Θρησκευτικό Νοµικό Πρόσωπο» που εδρεύει στη Νάξο. 2) «Μητροπολιτικός και Ενοριακός Ιερός

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΝΟΜΑ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΝΟΜΑ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΝΟΜΑ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Ο ΠΕΡΙ ΑΚΙΝΗΤΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ ΝΟΜΟΣ/ Ο ΠΕΡΙ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΗΣ ΔΙΑΔΟΧΗΣ ΝΟΜΟΣ Φεβρουάριος 2012 ΜΕΡΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820 Φαναριώτες Ονοµασία που δόθηκε στα µέλη της παλαιάς βυζαντινής αριστοκρατίας (µεταξύ εκείνων που δεν διέφυγαν στη Δύση ή δεν εξισλαµίσθηκαν) και σε εµπόρους από τις περιοχές του Πόντου, της Ανατολίας (:

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ- ΙΚΑΙΟΛΟΓΗΤΙΚΑ Χρήσιµες Οδηγίες για την τέλεση του Γάµου Α) ΜΕΤΑΞΥ ΕΛΛΗΝΩΝ ΟΡΘΟ ΟΞΩΝ Όταν και οι δύο Μελλόνυµφοι θέλουν να τελεστεί το Μυστήριον του Γάµου στο Ναό µας,για να εκδοθεί η Άδεια

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008) Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Το Δ ευαγγέλιο και η σχέση του με τα Συνοπτικά «Πνευματικό» ευαγγέλιο- «σωματικά» ευαγγέλια Ομοιότητες-διαφορές Δε διασώζει καμία από τις 50 και πλέον παραβολές

Διαβάστε περισσότερα

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο Παλαιό Φρούριο Είναι χτισμένο σε μια δίκορφη φυσική τοποθεσία από τον 16ο αιώνα στην άλλοτε Βυζαντινή πόλη της Κέρκυρας. Το Παλιό φρούριο είναι ένα χαρακτηριστικό σύμβολο της παλιάς πόλης και οι δύο κορυφές

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα.

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα. Η Μονή Γουβερνέτου Η Μονή Γουβερνέτου μοιάζει σαν κάστρο, με πύργους που χρησίμευαν για την προστασία από επιδρομείς. Ειδικά η εξωτερική όψη του μοναστηριού φανερώνει τις έντονες ενετικές επιδράσεις: μοιάζει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1 Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ Γιώργος Ε 1 ΣΩΤΗΡΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η Σωτήρα έχει Αγιολογική ονομασία: φέρει το όνομα του Σωτήρος Χριστού. Εξάλλου στις 6 Αυγούστου τελείται μεγάλο πανηγύρι κατά τη γιορτή της Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Ορτυγία Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Τοποθεσία Πού βρίσκεται; Το νησί της Ορτυγίας βρίσκεται στην κάτω Ιταλία στις Συρακούσες. Τα αξιοθέατα: Ο ναός του Απόλλωνα üη πλατεία

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΡΩΤΗΣΗ 1 ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ (Να απαντηθούν τέσσερις από τις έξι ερωτήσεις) Οκτώβριος 2010 Η 17χρονη σήμερα Α, δημοσιεύει,

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ Συμπλήρωση κενών Να συμπληρώσετε τα κενά του αποσπάσματος, βάζοντας στην κατάλληλη θέση μία από τις ακόλουθες λέξεις (τρεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

Το τζαμί Αραπζάρ (προηγουμένως Σταυρός του Μισιρίκου) φραγκοβυζαντινή εκκλησία παρά την Εκκλησία Φανερωμένης σε φωτογραφία όπως

Το τζαμί Αραπζάρ (προηγουμένως Σταυρός του Μισιρίκου) φραγκοβυζαντινή εκκλησία παρά την Εκκλησία Φανερωμένης σε φωτογραφία όπως S-65 Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1578 Μια σειρά από επαναστάσεις πραγματοποιήθηκαν στην περίοδο της Τουρκοκρατίας (1571-1878) οι οποίες είχαν τη δική τους σημασία. Με αυτές τις επαναστάσεις ασχολήθηκε ο Κύπριος ερευνητής

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ

ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ Dies Domini ΕΒΔΟΜΑΔΙΑΙΟ ΔΕΛΤΙΟ της Ποιμαντικής Ενότητας της Καθολικής Μητροπόλεως Νάξου Αρ. 30 5-19 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΜΕΓΑΛΗ ΕΒΔΟΜΑΔΑ & ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ Προσφιλείς

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΓΑΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

Ο ΓΑΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Ο ΓΑΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Ο γάμος στην αρχαία Ελλάδα σε όλες τις πόλεις-κράτη κατοχυρωνόταν με νόμο, είχε δε πρωτεύοντα ρόλο την κοινωνία. Αν και δεν ήταν υποχρεωτικός, οι νέοι έπρεπε να παντρευτούν,

Διαβάστε περισσότερα

Α. Ο εκκλησιασμός των μαθητών των σχολείων Α/θμιας και Β/θμιας

Α. Ο εκκλησιασμός των μαθητών των σχολείων Α/θμιας και Β/θμιας ΘΕΜΑ: "Εκκλησιασμός και πρωινή προσευχή μαθητών" ΣΧΕΤ.: α) ΥΠΕΠΘ, Φ. 200.21/16/136240.26.11.1977 β) ΥΠΕΠΘ, Γ/6251/22-10-1979 γ) ΥΠΕΠΘ, Γ/2875/30-4-1981 δ) Π.Δ. 201/98 Με αφορμή ερωτήματα που τέθηκαν στο

Διαβάστε περισσότερα

ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ. Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία

ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ. Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 18ο: Ανανέωση ή μη της σύμβασης του Δήμου Σύρου Ερμούπολης με την εταιρεία «Τσιβόλας Ανακύκλωση Ε.Π.Ε.»

ΘΕΜΑ 18ο: Ανανέωση ή μη της σύμβασης του Δήμου Σύρου Ερμούπολης με την εταιρεία «Τσιβόλας Ανακύκλωση Ε.Π.Ε.» ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΚΥΚΛΑΔΩΝ ΔΗΜΟΣ ΣΥΡΟΥ-ΕΡΜΟΥΠΟΛΗΣ Από το Πρακτικό της 18/5/2015 με αριθμ. 11 Συνεδρίασης του Δημοτικού Συμβουλίου Σύρου- Ερμούπολης ΑΠΟΦΑΣΗ ΜΕ ΑΡΙΘΜΟ 221 ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΣΥΡΟΥ-ΕΡΜΟΥΠΟΛΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

1. Έκδοση Άδειας Γάμου. 2. Πιστοποιητικό Ελευθερίας. 3. Τέλεση Γάμου - Ενημέρωση. 4. Έκδοση Άδειας Γάμου (Στην αγγλική)

1. Έκδοση Άδειας Γάμου. 2. Πιστοποιητικό Ελευθερίας. 3. Τέλεση Γάμου - Ενημέρωση. 4. Έκδοση Άδειας Γάμου (Στην αγγλική) 1. Έκδοση Άδειας Γάμου 2. Πιστοποιητικό Ελευθερίας 3. Τέλεση Γάμου - Ενημέρωση 4. Έκδοση Άδειας Γάμου (Στην αγγλική) 5. Λύση Γάμου 6. Πιστοποιητικό Τελέσεως Γάμου 7. Επικοινωνία 1.Έκδοση Άδειας Γάμου Α.

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια Ηγούμενος Χρυσορρογατίσσης Διονύσιος Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΗΜΑΤΟΥ Διόρθωση ανακρίβειας που προήλθε από παρεξήγηση Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια που αναφέρεται στο βιβλίο της Μαρίνας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΠ11 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βυζάντιο και Χριστιανισμός: η δυναμική της θρησκείας στον καθορισμό της φυσιογνωμίας της αυτοκρατορίας και των

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά Παναγία της Ασίνου Ελληνικά 1 ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι,

Διαβάστε περισσότερα

Οι Μαθητές: Αγγελόπουλος Ηρακλής Ανδρεσάκης Κωνσταντίνος

Οι Μαθητές: Αγγελόπουλος Ηρακλής Ανδρεσάκης Κωνσταντίνος Οι Μαθητές: Αγγελόπουλος Ηρακλής Ανδρεσάκης Κωνσταντίνος Ο Πειραιάς (Αρχαία Ελληνικά: Πειραιεύς) είναι πόλη της περιφέρειας Αττικής και διαθέτει τον σημαντικότερο λιμένα της Ελλάδας και της ανατολικής

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ Η αλήθεια για τους Μάρτυρες του Ιεχωβά Ιστορία της Εταιρείας Η οργάνωση των «Μαρτύρων του Ιεχωβά», των γνωστών χιλιαστών, είναι μια πολυεθνική εταιρεία.

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλάδες Δωδεκάνησα Βόρειο Αιγαίο Σποράδες Αργοσαρωνικός Παράλια (Ελληνικά) Εύβοια Κρήτη Μικρασιατικά Παράλια

Κυκλάδες Δωδεκάνησα Βόρειο Αιγαίο Σποράδες Αργοσαρωνικός Παράλια (Ελληνικά) Εύβοια Κρήτη Μικρασιατικά Παράλια Κυκλάδες Δωδεκάνησα Βόρειο Αιγαίο Σποράδες Αργοσαρωνικός Παράλια (Ελληνικά) Εύβοια Κρήτη Μικρασιατικά Παράλια Η λέξη 'κως' προέρχεται από την λέξη 'κοίον = πρόβατό πληθυσμός 34.280 κατοίκους, τρίτο μεγαλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

Χ Α Ι Ρ Ε Τ Ι Σ Μ Ο Σ Του Σεβ. Μητροπολίτου ΔΩΔΩΝΗΣ κ. κ. Χ Ρ Υ Σ Ο Σ Τ Ο Μ Ο Υ ( ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΕΙΣ) Νιώθω ιδιαιτέρα χαρούμενος που σήμερα, κληρικοί και

Χ Α Ι Ρ Ε Τ Ι Σ Μ Ο Σ Του Σεβ. Μητροπολίτου ΔΩΔΩΝΗΣ κ. κ. Χ Ρ Υ Σ Ο Σ Τ Ο Μ Ο Υ ( ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΕΙΣ) Νιώθω ιδιαιτέρα χαρούμενος που σήμερα, κληρικοί και Χ Α Ι Ρ Ε Τ Ι Σ Μ Ο Σ Του Σεβ. Μητροπολίτου ΔΩΔΩΝΗΣ κ. κ. Χ Ρ Υ Σ Ο Σ Τ Ο Μ Ο Υ ( ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΕΙΣ) Νιώθω ιδιαιτέρα χαρούμενος που σήμερα, κληρικοί και λαϊκοί, «συναχθέντες επί τω αυτώ» φιλοξενούμεθα σε τούτο

Διαβάστε περισσότερα

Κιουτσούκ Καϊναρτζή (1774) εξασφάλισε αρκετά προνόμια για τη ναυτιλία και το εμπόριο των κατοίκων, οι οποίοι έγιναν ισχυροί οικονομικά και βοήθησαν

Κιουτσούκ Καϊναρτζή (1774) εξασφάλισε αρκετά προνόμια για τη ναυτιλία και το εμπόριο των κατοίκων, οι οποίοι έγιναν ισχυροί οικονομικά και βοήθησαν Ιστορία Προϊστορία και πρωτοϊστορία. Η ονομασία Κυκλάδες είναι γνωστή ήδη από την αρχαιότητα (Ηρόδοτος 1,171 Θουκυδίδης 1,8 Στράβων 10,485 Καλλίμαχος, Ύμνος εις Δήλον, στ. 199 Διονύσιος Περιηγητής στ.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ Περιγραφή μνημείου Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου διαμορφώνεται στους πρόποδες της δυτικής πλαγιάς του βράχου της λινδιακής ακρόπολης. Το κοίλο χωρίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Π Ρ Ω Τ Ο Κ Ο Λ Λ Ο Σ Υ Ν Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Σ

Π Ρ Ω Τ Ο Κ Ο Λ Λ Ο Σ Υ Ν Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Σ Π Ρ Ω Τ Ο Κ Ο Λ Λ Ο Σ Υ Ν Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Σ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΟΥ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Το Υπουργείο Τουρισμού εκπροσωπούμενο από την Υπουργό Τουρισμού,

Διαβάστε περισσότερα

S-63 1573: ΑΝΕΓΕΙΡΕΤΑΙ ΤΟ ΒΑΡΩΣΙ. ΠΩΣ ΗΤΑΝ Η ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΣ ΤΟ 1563

S-63 1573: ΑΝΕΓΕΙΡΕΤΑΙ ΤΟ ΒΑΡΩΣΙ. ΠΩΣ ΗΤΑΝ Η ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΣ ΤΟ 1563 S-63 1573: ΑΝΕΓΕΙΡΕΤΑΙ ΤΟ ΒΑΡΩΣΙ. ΠΩΣ ΗΤΑΝ Η ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΣ ΤΟ 1563 Αμμόχωστος 2011 Στα 1573, δυο χρόνια μετά την κατάληψη της Αμμοχώστου από τους Οθωμανούς, κτίστηκε το Βαρώσι. Η ανέγερση του Βαρωσιού είναι

Διαβάστε περισσότερα

Το Μυστήριο του αγίου Βαπτίσματος

Το Μυστήριο του αγίου Βαπτίσματος Το Μυστήριο του αγίου Βαπτίσματος ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Το άγιο Βάπτισμα είναι το πρώτο Μυστήριο της Εκκλησίας, διά του οποίου ο άνθρωπος αναγεννάται στην αιώνια ζωή, γίνεται μέλος του σώματος του σταυρωμένου και

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Θεολογίας. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια

Τμήμα Θεολογίας. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια Τμήμα Θεολογίας Α.Π.Θ. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Α. ΤΟΜΕΙΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Το Τμήμα Θεολογίας της Θεολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Στην Αγορά των αρχαίων Αθηναίων (με τον Κ. Βέτση), Γνώση, Αθήνα 19893, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 20064 (έκδοση αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη) Αρχαιολογία Ένα ταξίδι στο παρελθόν, οδηγός για παιδιά, Κέδρος,

Διαβάστε περισσότερα

Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013

Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013 Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013 ΔΕΥΤΕΡΑ, 1 Ιουλίου Άφιξη στο ξενοδοχείο Ιλισός και τακτοποίηση στα δωμάτια 17:30 Κέρασμα και συνάντηση με τους υπεύθυνους των Θερινών Σχολείων 20:30-23:00 ΤΡΙΤΗ, 2 Ιουλίου 09:30-10:00

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ Αστρολογικές συμβουλές για την ερμηνεία ενός ωριαίου χάρτη

ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ Αστρολογικές συμβουλές για την ερμηνεία ενός ωριαίου χάρτη ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ Αστρολογικές συμβουλές για την ερμηνεία ενός ωριαίου χάρτη Κατά τη διάρκεια των αιώνων, πολλοί αξιόλογοι μελετητές της αστρολογίας παρατήρησαν ότι ορισμένα αποτελέσματα επαναλαμβάνονταν κάτω

Διαβάστε περισσότερα

Η Πόλη έξω από τα Â Ë

Η Πόλη έξω από τα Â Ë Η Πόλη έξω από τα Â Ë Είναι τόσα πολλά αυτά που έχει να κάνει και να δει ο επισκέπτης της Πόλης της Ρόδου, τόσες πολλές οι επιλογές που σίγουρα δεν θα πλήξει. Μέρες ολόκληρες θα µπορούσε κανείς να περάσει

Διαβάστε περισσότερα

Ζήτημα τρίτο (βαθμοί 2) Να απαντήσετε αιτιολογημένα εάν η εκχώρηση είναι υποσχετική και αιτιώδης σύμβαση.

Ζήτημα τρίτο (βαθμοί 2) Να απαντήσετε αιτιολογημένα εάν η εκχώρηση είναι υποσχετική και αιτιώδης σύμβαση. Γενικό Ενοχικό Δίκαιο Έκτακτη εξεταστική περίοδος Ιουνίου 2014 Καθηγήτρια Κ.Δ.Παντελίδου Ζήτημα πρώτο (βαθμοί 6) Ο ιδιοκτήτης συνεργείου αυτοκινήτων Α ανέλαβε την υποχρεώση να τοποθετήσει με αμοιβή ένα

Διαβάστε περισσότερα

1979 Πτυχίο στην Συντήρηση Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης στο τμήμα Συντήρησης Αρ/των στη Θ' Δημόσια Επαγγελματική Σχολή Αθηνών.

1979 Πτυχίο στην Συντήρηση Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης στο τμήμα Συντήρησης Αρ/των στη Θ' Δημόσια Επαγγελματική Σχολή Αθηνών. BΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΣΟΥΡΑΚΗ ΚΛΕΟΠΑΤΡΑ Συντηρήτρια έργων τέχνης και αρχαιοτήτων Ζωγράφος Καθηγήτρια εφαρμογών στο τμήμα συντήρηση Αρχαιοτήτων και έργων τέχνης στο Τ.Ε.Ι/Αθηνών Κυδαντιδών 33 11851 Αθήνα

Διαβάστε περισσότερα

Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 142 Ι ΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ιάρκεια: 1 διδακτική ώρα Θέµατα: 4 1ο ΣΧΕ ΙΟ Ευνοϊκές συγκυρίες για τον Ελληνισµό κατά τον 18 ο αιώνα Ο Νεοελληνικός ιαφωτισµός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. Ένα μοναδικό ταξίδι, οδοιπορικό στην ιστορία του πολιτισμού και της εκπαίδευσης των Ελλήνων, σχεδίασε

Διαβάστε περισσότερα

Σ ύ λ λ ο γ ο ς Μ ε λ ε τ η τ ώ ν Μ η χ α ν ι κ ώ ν Ν ο μ ο ύ Κ υ κ λ ά δ ω ν

Σ ύ λ λ ο γ ο ς Μ ε λ ε τ η τ ώ ν Μ η χ α ν ι κ ώ ν Ν ο μ ο ύ Κ υ κ λ ά δ ω ν Σ ύ λ λ ο γ ο ς Μ ε λ ε τ η τ ώ ν Μ η χ α ν ι κ ώ ν Ν ο μ ο ύ Κ υ κ λ ά δ ω ν T.Θ. 222 ΤΚ 84100 Σύρος - τηλ. 6932 736682 6985 786604 / fax : 2281085286-2281082422 Email : symmhk@gmail.com www.symmhk.gr

Διαβάστε περισσότερα

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Στα βαμβακοχώραφα της Κωπαΐδας (12 χλμ ΒΑ της Λιβαδειάς), υπάρχει ένας τόπος κατοικημένος από τα προϊστορικά χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ.

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Οι κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου και η πολιτική ενοποίηση του χώρου

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου)

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) Οκτώβριος 2011 ΟΝΟΜΑ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Ο ΠΕΡΙ ΑΚΙΝΗΤΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ ΝΟΜΟΣ/ Ο ΠΕΡΙ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΗΣ ΔΙΑΔΟΧΗΣ ΝΟΜΟΣ ΜΕΡΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα Ι-2: Η βασιλεία του Ηρακλείου. Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

Ενότητα Ι-2: Η βασιλεία του Ηρακλείου. Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις Ενότητα Ι-2: Η βασιλεία του Ηρακλείου. Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις Κατάσταση της αυτοκρατορίας στις αρχές του 7 ου αιώνα: Επιδρομές Σλάβων και Αβάρων στη βαλκανική χερσόνησο Καταστροφή πόλεων

Διαβάστε περισσότερα

Λόγω απουσίας του Γραμματέα κ. Π. Χρυσαφίδη χρέη Γραμματέα εκτελεί ο κ. Μ. Ζουλουφός

Λόγω απουσίας του Γραμματέα κ. Π. Χρυσαφίδη χρέη Γραμματέα εκτελεί ο κ. Μ. Ζουλουφός ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΚΥΚΛΑΔΩΝ ΔΗΜΟΣ ΣΥΡΟΥ-ΕΡΜΟΥΠΟΛΗΣ Από το Πρακτικό της 3/6/2015 με αριθμ. 13 Συνεδρίασης του Δημοτικού Συμβουλίου Σύρου- Ερμούπολης ΑΠΟΦΑΣΗ ΜΕ ΑΡΙΘΜΟ 254 ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΣΥΡΟΥ-ΕΡΜΟΥΠΟΛΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ Η πολυπόθητη μέρα για την εκδρομή μας στην Κωνσταντινούπολη είχε φτάσει! Βαλίτσες, φωτογραφικές μηχανές, τα λόγια που είχε να μάθει ο καθένας από όσους συμμετέχουμε

Διαβάστε περισσότερα

6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Οι άγιες εικόνες, έκφραση της πίστης Σχολείο: Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα (κεφ.18) Τάξη: Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός: Να αντιληφθούν

Διαβάστε περισσότερα

Λόγοι υψηλής ελκυστικότητας της Μυκόνου και δυνατότητα εφαρμογής του μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης της σε άλλους προορισμούς

Λόγοι υψηλής ελκυστικότητας της Μυκόνου και δυνατότητα εφαρμογής του μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης της σε άλλους προορισμούς Λόγοι υψηλής ελκυστικότητας της Μυκόνου και δυνατότητα εφαρμογής του μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης της σε άλλους προορισμούς Σαακιάν Χρήστος Απρίλιος 2013 Εισαγωγή Η παρούσα εργασία ασχολείται με τη Μύκονο

Διαβάστε περισσότερα

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που ΚΡΗΝΗ Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που συνορεύει με τις πρώην κοινότητες και επίσης δημοτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «Οργάνωση της νομικής μορφής των θρησκευτικών κοινοτήτων και των ενώσεων τους στην Ελλάδα»

ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «Οργάνωση της νομικής μορφής των θρησκευτικών κοινοτήτων και των ενώσεων τους στην Ελλάδα» ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «Οργάνωση της νομικής μορφής των θρησκευτικών κοινοτήτων και των ενώσεων τους στην Ελλάδα» Άρθρο 1 Έννοια Θρησκευτικής Κοινότητας Θρησκευτική κοινότητα είναι ικανός αριθμός φυσικών προσώπων

Διαβάστε περισσότερα

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων από την H ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΣΙΝΑ «Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΣΙΝΑ είναι ένα Ελληνορθόδοξον Χριστιανικόν μοναστικόν κέντρον με αδιάκοπον πνευματική ζωήν δεκαεπτά αιώνων. Η ασκητική

Διαβάστε περισσότερα

1 ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ B ΛΥΚΕΙΟΥ (Θεωρία Σχολικού βιβλίου, σελ. 249-257) A.ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΓΡΑΠΤΟ ΛΟΓΟ 1. Κρατώ σηµειώσεις κατά παράγραφο 1. Εντοπίζω τα κύρια συστατικά της παραγράφου 2. Παρουσιάζω παραλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ» ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ» ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ» ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Πώς μπορώ να υποβάλω αίτηση; Η αίτηση υποβάλλεται μόνο μέσω ηλεκτρονικής φόρμας που είναι διαθέσιμη εδώ. 2. Ποιος δικαιούται

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΡΟΔΟΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2011 1 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελ. 2 2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ (Να απαντηθούν τέσσερις από τις έξι ερωτήσεις) ΙΟΥΝΙΟΣ 2010 ΕΡΩΤΗΣΗ 1 Α. Ο Α και η Β τέλεσαν το γάμο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK Η σηµερινή φυσιογνωµία της Βιβλιοθήκης της Alpha Βank διαµορφώθηκε µετά το 2000 µε τη συγχώνευση της Alpha Τραπέζης Πίστεως µε την Ιονική Τράπεζα. Τότε και οι Βιβλιοθήκες των

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή.

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή. ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή. Είναι γνωστά τα της Μάχης του Σπερχειού. ΒΙΒΛΙΟ ΕΝ ΕΚΑΤΟ (ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΣΠΕΡΧΕΙΟΥ). Στο σηµερινό χωριό Φραντζί

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ Ο ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ, στις διάφορες δραστηριότητες που διοργανώνει κάθε χρόνο, προσπαθεί να αφυπνίσει τους μαθητές για το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Κύπρος εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΞΙΜΕΙΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΕΡΡΩΝ ΚΑΙ ΝΙΓΡΙΤΗΣ

ΜΑΞΙΜΕΙΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΕΡΡΩΝ ΚΑΙ ΝΙΓΡΙΤΗΣ ΜΑΞΙΜΕΙΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΕΡΡΩΝ ΚΑΙ ΝΙΓΡΙΤΗΣ Πρόκειται για ένα «όραμα ζωής του Σεβ. Μητροπολίτου μας για τη νεολαία». Η πρωτοβουλία, αλλά και οι δαπάνες για την ανέγερση

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία Ι

Χριστιανική Γραμματεία Ι Χριστιανική Γραμματεία Ι Ενότητα 1-A3-4: Εκκλησιαστικές διατάξεις και ποίηση Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Εικόνα 1: Η πληρωμή του φόρου, παρεκκλήσιο Brancacci, Φλωρεντία Εικόνα 2: Η εκδίωξη από τον παράδεισο, παρεκκλήσιο Brancacci. Πριν και μετά την αποκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Παύλεια. digitalarchive

Παύλεια. digitalarchive digitalarchive publishing by tag Γιορτή που διεξάγεται στη Βέροια προς τιμήν του Αποστόλου Παύλου. Τα γιορτάζονται κάθε Ιούνιο, στο Βήμα του Αποστόλου Παύλου, στο σημείο, δηλαδή, από όπου εκείνος μίλησε

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτεμάχιο προς πώληση, 165 στρεμμάτων στην παραλία Ορκός της Κέας (Τζιας) στις Κυκλάδες ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΓΡΟΤΕΜΑΧΙΟ

Αγροτεμάχιο προς πώληση, 165 στρεμμάτων στην παραλία Ορκός της Κέας (Τζιας) στις Κυκλάδες ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΓΡΟΤΕΜΑΧΙΟ Αγροτεμάχιο προς πώληση, 165 στρεμμάτων στην παραλία Ορκός της Κέας (Τζιας) στις Κυκλάδες ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΓΡΟΤΕΜΑΧΙΟ Κέα 2009 Αγροτεμάχιο 165 στρέμματα, ιδανικό για επένδυση στις Κυκλάδες

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλα εργασίας Ονοματεπώνυμο:-------------------- Σχολείο: -------------------------- Τάξη:---------

Φύλλα εργασίας Ονοματεπώνυμο:-------------------- Σχολείο: -------------------------- Τάξη:--------- 25η Μαρτίου 1821 Φύλλα εργασίας Ονοματεπώνυμο:-------------------- Σχολείο: -------------------------- Τάξη:--------- Στόχοι: Μέσα από διάφορες επικοινωνιακές και διαθεματικές δραστηριότητες τo παιδί:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ

ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ Στο δρόµο Τρικάλων- Καλαµπάκας, 3 χιλιόµετρα πριν από ταμετέωρα, ορθώνεται πάνω από το χωριό Θεόπετρα ένας βραχώδης ασβεστολιθικός όγκος, στη βορειοανατολική πλευρά του οποίου

Διαβάστε περισσότερα

Σημερινή πραγματικότητα και αυριανές προοπτικές. στο Σακχαρώδη Διαβήτη και τα Μεταβολικά Νοσήματα ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ

Σημερινή πραγματικότητα και αυριανές προοπτικές. στο Σακχαρώδη Διαβήτη και τα Μεταβολικά Νοσήματα ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΕΛΕΤΗΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ 2015 Σημερινή πραγματικότητα και αυριανές προοπτικές στο Σακχαρώδη Διαβήτη και τα

Διαβάστε περισσότερα

4. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ (1517-1555)

4. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ (1517-1555) 4. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ (1517-1555) Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): Ρώμη, Βυζάντιο, βούλλα, συγχωροχάρτι, επιστήμη, Αναγέννηση, Μεσαίωνας, τυπογραφία. Από τα τέλη του

Διαβάστε περισσότερα

1. Καθηγητής στο γνωστικό αντικείμενο Παιδαγωγική-Κατηχητική

1. Καθηγητής στο γνωστικό αντικείμενο Παιδαγωγική-Κατηχητική KOΓΚΟΥΛΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Καθηγητής του Τμήματος Θεολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Όνομα πατέρα: Βασίλειος Ημερομηνία γέννησης 1948 Δ/νση κατοικίας Κεραμοπούλου 11 Ταχ. Κώδ.: 546 22 Πόλη:

Διαβάστε περισσότερα

Ανεµόµυλος 1 Ο Μύλος στον Αη Γιάννη

Ανεµόµυλος 1 Ο Μύλος στον Αη Γιάννη Ανεµόµυλος 1 Ο Μύλος στον Αη Γιάννη 1. Περιγραφή Ο ανεµόµυλος της καταγραφής βρίσκεται στο χωριό Απείρανθος, που υπάγεται διοικητικά στον ήµο ρυµαλίας της νήσου Νάξου. Η βασική λειτουργία του ήταν η παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΙΣΜΟΣ

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΙΣΜΟΣ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΙΣΜΟΣ ΙΣΛΑΜ ) إسالم (αραβικά: Η αραβική λέξη «Ισλάμ» σημαίνει «υποταγή» και νοείται από τους μουσουλμάνους ως «υποταγή στον Θεό» εκείνοι που αποδέχονται την θρησκεία

Διαβάστε περισσότερα

Κομνηνός Αφεντούλιεφ/Αφεντούλης

Κομνηνός Αφεντούλιεφ/Αφεντούλης Επώνυμο Όνομα Κομνηνός Αφεντούλιεφ/Αφεντούλης Μιχαήλ Υπογραφή Υπογραφές Αγωνιστών της Ελληνικής Επαναστάσεως, Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος, Αθήνα 1984. Σφραγίδα Σφραγίδα Μιχαήλ Κομνηνού

Διαβάστε περισσότερα

Τα νοσοκομεία στο Βυζάντιο

Τα νοσοκομεία στο Βυζάντιο Τα νοσοκομεία στο Βυζάντιο Στον αρχαίο ελληνικό κόσμο, όπως και στην μεσαιωνική βυζαντινή αυτοκρατορία η πίστη και η ιατρική ήσαν ανέκαθεν στενά συνδεδεμένες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα Ασκληπιεία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια.

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια. ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΛΙΝΔΟΙΑ ΣΥΝΟΨΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ ΑΡΧΑΙΑΣ ΠΟΛΗΣ: Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΕΒΡΑΙΚΟΙ ΤΟΠΟΙ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ»

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΕΒΡΑΙΚΟΙ ΤΟΠΟΙ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» 1 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΕΒΡΑΙΚΟΙ ΤΟΠΟΙ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΗΣ ΕΒΡΑΙΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΟΙ ΣΧΟΛΕΣ «ΓΚΑΤΕΝΙΟ» ΚΑΙ «ΤΑΛΜΟΥΝΤ ΤΟΡΑ ΧΑΓΚΑΔΟΛ» ΩΣ ΧΩΡΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΕΒΡΑΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΣ 1894/1990 ΦΕΚ Α-110

ΝΟΜΟΣ 1894/1990 ΦΕΚ Α-110 ΝΟΜΟΣ 1894/1990 ΦΕΚ Α-110 Αρθρο 5 Σχολική περιουσία και λειτουργία σχολείων. "1. Η κινητή και ακίνητη περιουσία των εφορειών όλων των δηµόσιων σχολείων της πρωτοβάθµιας και δευτεροβάθµιας εκπαίδευσης,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΩΑΝΝΑ ΑΓΙΑΝΟΓΛΟΥ (1918-2009) Ό θάνατος τής Ιωάννας Άγιάνογλου, τής αγαπημένης

ΙΩΑΝΝΑ ΑΓΙΑΝΟΓΛΟΥ (1918-2009) Ό θάνατος τής Ιωάννας Άγιάνογλου, τής αγαπημένης 28 ΝΕΚΡΟΛΟΓΙΕΣ ΙΩΑΝΝΑ ΑΓΙΑΝΟΓΛΟΥ (1918-2009) Ό θάνατος τής Ιωάννας Άγιάνογλου, τής αγαπημένης μας Γιαννούλας, σφραγίζει μέ διακριτικότητα το τέλος μιας ολόκληρης εποχής. Χωρίς ποτέ να διεκδικήσει ρόλο

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ Στην Αττική οι Αρβανίτες κατοικούσαν στο μεγαλύτερο μέρος της υπαίθρου. Ουσιαστικά την ελληνική γλώσσα την διατηρήσαν οι κλειστές ελληνικές κοινωνίες των Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα